1872.06.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31

Τῆς 22 Ἰουνίου 1872.

(Πέμπτη).

Ὥρα 9 Π. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν πρώτοις, κύριοι, ὀφείλω νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἀπεφασίσαμεν νὰ συνερχώμεθα τὴν ἑβδόμην ὥραν καὶ μόλις κατορθόνομεν τὴν ἐννάτην· παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν ἀπόφασίν της, ἄλλως τε δὲν μένει καιρὸς νὰ ἐργασθῶμεν. Χθὲς παρουσιάσθη τὸ προεδρεῖον καὶ ἡ πρεσβεία τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Α. Μ., χρεωστῶ ὅμως νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ὅτι πολλὰ πρόσωπα ἐκ τῆς πρεσβείας δὲν ἦλθον.

§2ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῖοι ἔλειπον;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι ἔλειπον, τὸ γνωρίζουν. Ἀφ’ οὗ ἀνεγνώσαμεν τὴν ἀπάντησιν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Α. Μ., ἡ Α. Μ. ἀντεφώνησεν· «Εὐχαριστῶ τὴν Βουλὴν διὰ τὴν χαρὰν, ἣν Μοὶ ἐκφράζει ἐπὶ τῇ γεννήσει τοῦ υἱοῦ Μου Νικολάου, ὡς καὶ διὰ τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ δεικνύει ὑπὲρ τῆς οἰκογενείας Μου. «Πέπεισμαι δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐμφορουμένη ὑπὸ ἀκραιφνοῦς πατριωτισμοῦ, θέλει ἀσχοληθῇ συντόνως εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν ὑποβληθησομένων αὐτῇ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεώς Μου σπουδαίων νομοσχεδίων ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς φίλης πατρίδος.»

§4ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια ἐξαιροῦνται; Ἡ ἀντιφώνησις ὁμιλεῖ περὶ ὑποβληθησομένων.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρουσιάσθησαν ἀναφοραί τινες εἰς τὸ προεδρεῖον.

§6ΤΙΝΕΣ. Νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§7ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ ἀφορῶν τὰ χορηγήματα τῶν ναυτικῶν νήσων νομοσχέδιον εἰς τίνα ἐπιτροπὴν ἐστάλη;

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§9ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶναι ἀνάγκη, κ. πρόεδρε, νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ δι’ ἕνα λόγον ἁπλούστατον, τὸν ἑξῆς· ὅταν πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς μὲ μίαν ἀρκετὰ σπουδαίαν δαπάνην, ὅσον δικαιολογημένη καὶ ἂν ᾖναι αὕτη, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν, ἁρμοδιωτέρα δὲ πρὸς τοῦτο εἶναι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ γνώμη αὐτῆς εἶναι, φρονῶ, ἀπαραίτητος. Ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τῆς συνοδευσάσης τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, παρετήρησα ὅτι δὲν γίνεται λόγος περὶ τῆς δαπάνης ταύτης.

§10ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ δαπάνη αὐτὴ θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873.

§11ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ πίστωσιν, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς ἣν ἀναγκαίως θὰ παραπεμφθῇ ἡ πίστωσις, θὰ προσκληθῇ ἑπομένως νὰ ἐκφέρῃ γνώμην περὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, δι’ οὗ θὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς μὲ δαπάνην 600,000 δραχμῶν. Ῥητὴ διάταξις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἀπαιτεῖ ἵνα μηδεμία δαπάνη προστίθηται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν χωρὶς ὁ ὑπουργὸς, ὁ ἀναγράφων τὴν προσθήκην τῆς δαπάνης, νὰ ἐνδεικνύῃ καὶ τοὺς πόρους, ἐξ ὧν θὰ γίνῃ ἡ πληρωμή. Εἶναι λοιπὸν ἀπαραίτητον ἵνα ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Προτείνω ἑπομένως νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπήν.

§12ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Προφανῶς δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. βουλευτής· πρῶτον, διότι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξετάζει μόνον τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰς σχετικὰς μετ’ αὐτοῦ πιστώσεις, καὶ δεύτερον, διότι δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872, ἀλλὰ τοῦ 1873, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιβαρυνθῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἂν καταρτισθῇ νόμος· ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872 δὲν δύναται νὰ ἐκφέρῃ γνώμην διὰ δαπάνας, αἵτινες θὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873. Πλὴν τῆς παρατηρήσεως ταύτης, ὅλα τὰ νομοσχέδια ὑποβάλλονται καὶ ἐξετάζονται ἀπὸ τὰς ἁρμοδίας ἐπιτροπὰς, ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ εἶναι ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀφορᾷ ζήτημα οἰκονομικὸν, καὶ ὡς τοιοῦτον παρ’ ἐμοῦ εἰσήχθη· ἑπομένως ἡ παρατήρησις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Οἰτύλου δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν.

§13ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ.

§14ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σαράβα ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ, διότι νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται χάριν τῶν τύπων, προκειμένου περὶ νομοθετικῶν πραγμάτων, νὰ καταστρέφωμεν τὴν οὐσίαν. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἰσχυρίζεται ὅτι, προκειμένου νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872, δὲν δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν πρότασιν, ἀφορῶσαν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873, διότι δῆθεν δὲν πρόκειται περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τούτου. Ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ἀπαντήσεώς της εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον εἶπεν, ὅτι τὰ διάφορα οἰκονομικὰ νομοσχέδια θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν, καθόσον οἱ πόροι τοῦ κράτους ἐπιτρέπουσιν· ἡ Βουλὴ εἶπε τοῦτο παμψηφεὶ, καὶ εἶναι ἑπομένως δεσμευμένη ἀπέναντι ἑαυτῆς, ἀπέναντι τῶν πρὸς τὸ ἔθνος καθηκόντων της, νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν τοιούτων νομοσχεδίων μετὰ τὴν ὅσον ἔνεστιν ἀκριβεστέραν ἐξέτασιν τῆς οἰκονομικῆς μας καταστάσεως. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου χωρὶς ν’ ἀκούσωμεν τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν, τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία θέλει σταθμίσει τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ παρόντος ἔτους, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ προκύψῃ ἂν τὸ ἔθνος εὑρίσκηται εἰς οἰκονομικὴν κατάστασιν τοιαύτην, ὥστε ν’ ἀναγνωρίσῃ χρέη, τὰ ὁποῖα εἰσέτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀναγνωρίσῃ, καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἐὰν ἐρωτηθῇ καὶ ἤδη τὸ ἔθνος, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι εἰσέτι εἰς κατάστασιν νὰ ἀναγνωρίσῃ; Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἡ μόνη ἁρμοδία εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν ν’ ἀποφανθῇ, διότι αὐτὴ σταθμίζει τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ κράτους, αὐτὴ δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν δύναται τὸ ἔθνος ν’ ἀναγνωρίσῃ τὰ χρέη αὐτὰ καὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ ταμεῖον μὲ 600,000 δραχ. νέον βάρος, καὶ πότε, κύριοι, ὅταν ἀμφισβητῆται ἂν ἡ Ἑλλὰς δύναται ν’ ἀναγνωρίσῃ ὀφειλὴν ἱερωτέραν, τὴν πρὸς τοὺς ξένους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ψυχοῤῥαγούσης τῆς Ἑλλάδος, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐνομίζετο ὅτι ἦτον ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ Ἑλλὰς, διότι εἶχε καταδικασθῆ ἀπὸ τὴν Εὐρώπην ὁλόκληρον, ἀπεφάσισαν καὶ ἔδωκαν τὸν ὀβολόν των καὶ ἔσωσαν οὕτω τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀνέδειξαν αὐτὴν ζῶσαν ἐκ τῆς τέφρας της. Ἀφοῦ δὲ πολλοὶ ὑποστηρίζουσιν ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὰ ἱερώτατα ταῦτα χρέη, καὶ τοῦτο, διότι δὲν ἠδυνήθημεν νὰ παγιώσωμεν μίαν τάξιν πραγμάτων καὶ δὲν ἠδυνήθημεν ὡς ἐκ τούτου ν’ ἀναπτύξωμεν τοὺς διαφόρους πόρους τοῦ Κράτους, ἀπορῶ καὶ μετ’ ἐμοῦ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον βεβαίως, πῶς τολμῶσι νὰ προτείνωσιν ἡμῖν ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὰ παρ’ ἡμῶν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς συνομολογηθέντα χρέη ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι διὰ τῶν δανείων τούτων καὶ μόνον ἐσώθη δῆθεν ἡ Ἑλλάς.

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Αὐτὰ εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθατε εἰς τὴν οὐσίαν, κύριε Μεσσηνέζη.

§17ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅ,τι εἶπον, εἶναι σχετικὸν μὲ τὸ ζήτημα, δὲν ἐμβαίνω εἰς τὴν οὐσίαν. Θέλω μόνον νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν ὑποκλέπτονται, κύριοι, ἀπέναντι ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τοιαῦτα ζητήματα. Ἡ Βουλὴ εἶπεν εἰς τὴν ἀπάντησίν της, ὅτι καθόσον οἱ πόροι τοῦ Κράτους ἐπιτρέπουσι θέλει προβῆ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν τὴν δημοσίαν πίστιν ἀφορώντων νομοσχεδίων. Ποία δὲ εἶναι ἡ κατάλληλος νὰ κρίνῃ περὶ τούτου; ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ διατί ὄχι ἡ ἄλλη;

§19ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ ἄλλη φροντίζει μόνον περὶ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ αὐξήσωσι τοὺς πόρους, οὐχὶ περὶ μέτρων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ αἱ δύω ὁμοῦ πρέπει νὰ ἐπεξεργασθῶσι τὸ σπουδαῖον τοῦτο νομοσχέδιον, ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ οἰκονομική.

§20ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ πῶς τὰ ζητήματα πολλάκις διαστρέφονται. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον· εἰσήχθη ἓν νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Βουλήν, ἡ Κυβέρνησις οὔτε ἐπροσπάθησεν, οὔτε προσπαθεῖ νὰ τὸ ὑποκλέψῃ, ὡς ὁ κύριος Μεσσηνέζης ἐν τῇ ῥύμῃ ἢ τῇ παραφορᾷ τοῦ λόγου του ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ· τὸ νομοσχέδιον θὰ διατρέξῃ τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ καὶ μετὰ τοῦτο θὰ ἔλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν· τοῦτο λέγεται ὑποκλοπή; καὶ δὲν ἔχει καιρὸν ὁ κύριος Μεσσηνέζης νὰ ἐξαντλήσῃ καὶ τὴν ῥητορικήν του ἱκανότητα καὶ τὰ πατριωτικά του αἰσθήματα ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ ζητήματος τούτου κατὰ τὴν συζήτησιν; Νομοσχέδιον ὑποβληθὲν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Βουλήν, πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς μίαν ἐπιτροπὴν πρὸς προεξέτασιν· ποία εἶναι ἁρμοδία; ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν; νὰ παραπεμφθῇ εἰς αὐτήν· ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ; νὰ παραπεμφθῇ εἰς αὐτήν. Πρὸς τί ὁ πάταγος καὶ ὁ θόρυβος καὶ αἱ παράκαιροι ἢ διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄτοποι παρατηρήσεις ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἦλθεν εἰσέτι εἰς συζήτησιν; Ἐρωτῶ πάντα βουλευτὴν νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν ἐν συνειδήσει καὶ πεποιθήσει φρονῇ, ὅτι ἁρμοδία ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέτασιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· δὲν ἔχω δισταγμὸν νὰ εἴπω, ὅτι πλὴν τοῦ κυρίου Σαράβα καὶ κυρίου Μεσσηνέζη, οὐδεὶς θὰ παραδεχθῇ τοῦτο. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐξέτασε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον δὲν εἶναι ἁρμοδία ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καθόσον δὲν πρόκειται κἂν περὶ δαπάνης ἀναγομένης εἰς τὸν ἐφετεινὸν προϋπολογισμόν· τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι καθαρῶς οἰκονομικὸν, ὑποβληθὲν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἀνάγεται εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴν, ἥτις συγκροτεῖται ἐπίσης ἀπὸ βουλευτὰς καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν, ὡς εἶναι καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπή, νὰ γνωρίζωσι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ νὰ γνωμοδοτῶσι περὶ τῆς παραδοχῆς ἢ τῆς ἀποῤῥίψεως αὐτοῦ. Δὲν βλέπω ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύω ἐπιτροπῶν, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον οἱ κύριοι βουλευταὶ θέλουσι νὰ κάμωσιν ἕνα κοινοβουλευτικὸν σολοικισμόν· διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ χάνῃ τὸν καιρόν της εἰς ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου οὐδὲ λόγος ἔπρεπε νὰ γείνῃ.

§21ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀφ’ οὗ, ὡς εἴπατε, τὸ νομοσχέδιον εἶναι καθαρῶς οἰκονομικὸν, διατί ὑπεγράφη παρ’ ὅλων τῶν ὑπουργῶν; Τοῦτο ὑποστηρίζει ἔτι μᾶλλον τὴν πρότασίν μου.

§22ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργ. Οἰκονομικῶν). Διότι πρόκειται περὶ ὑποθέσεως σπουδαίας καὶ ἐθνικῆς, διὰ τοῦτο ἐνόμισα ἀναγκαῖον ἐγὼ ὁ ἴδιος νὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὅπου συνεζητήθη καὶ ἀπεφασίσθη καὶ ὑπεγράφη παρ’ ὅλων. Ἡ ἔκθεσις δὲ, ἡ ὁποία συνοδεύει τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτίθενται οἱ λόγοι οἱ προκαλέσαντες αὐτὸ, συνετάχθη, ὑπεγράφη καὶ ὑπεβλήθη ὑπ’ ἐμοῦ· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι οἰκονομικὸν, πάλιν δὲν εἶναι ἁρμοδία ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§23ΣΑΡΑΒΑΣ. Τί βλάπτει νὰ μοὶ εἴπητε.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργ. Οἰκονομικῶν). Εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἠδύνατο ἴσως νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ πρότασις ὅτι πρέπει νὰ συνέλθουν ὅλαι αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν διαφόρων ὑπουργείων νὰ ἐξετάσωσι τὸ νομοσχέδιον, οὐδέποτε ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προυπολογισμοῦ.

§25ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι ἐν τῇ παραφορᾷ τοῦ λόγου μου εἶπον, ὅτι πρόκειται νὰ ἐκβιασθῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου· λανθάνεσθε, κ. ὑπουργὲ, δὲν τὸ εἶπον ἐν τῇ παραφορᾷ τοῦ λόγου μου. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὡς ἐκ τῆς ἰδιοσυγκρασίας μου ἀντιλαμβάνομαι τὰ ζητήματα τὰ θίγοντα τὴν ἐθνικὴν εὐημερίαν ζωηρότερον ἀπὸ ἄλλους, καὶ διὰ τοῦτο ἴσως καὶ ἡ ἔκφρασις τοῦ λόγου μου ἐπίσης εἶναι ζωηρὰ, συμφωνοῦσα μὲ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἀντιλαμβάνομαι αὐτὰ τὰ ζητήματα. Ὅ,τι εἶπον, δὲν τὸ εἶπον ἐν τῇ παραφορᾷ τοῦ λόγου μου, τὸ εἶπον, διότι τὸ αἰσθάνομαι, διότι τὸ βλέπω τεκταινόμενον, ἐκτελούμενον ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ. Ἡ οἰκονομικὴ ἐπιτροπὴ ἐσχηματίσθη ὡς ἐσχηματίσθη, κ. πρόεδρε, ἴσως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διευκολύνῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου· ὑπεβλήθησαν τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμὸς, ὑπεβλήθησαν ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα τείνουν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων, καὶ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐπισπεύσῃ —διότι μία Κυβέρνησις, ὅταν ἔχῃ τὴν πλειονοψηφίαν, εὐθύνεται καὶ διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐργάζεται ἡ Βουλὴ —καὶ ὅμως δὲν γίνεται τοῦτο, ἀλλ’ ἐν ὥρᾳ νυκτὸς, ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ πράγματος τοῦ σκότους· συνέρχεται ἡ ἐπιτροπὴ καὶ πρὸ παντὸς βασανίζει δῆθεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, συντάσσει τὴν ἔκθεσίν της καὶ πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, παραλείπουσα ἅπαντα τὰ φορολογικὰ καὶ λοιπὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια· συνέρχεται, λέγω, ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ μελετᾷ ἐκ τοῦ προχείρου ἐν ὥρᾳ νυκτὸς καὶ ἀποφασίζει τὸ προκείμενον ζήτημα. Τούτων οὕτως ἐχόντων, δύναται ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῇ συνειδήσει νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δεόντως ἐβασανίσθη τὸ νομοσχέδιον! Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ζητήσῃ νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τοὐλάχιστον εἰς μίαν ἄλλην ἐπιτροπὴν, ἔστω καὶ εἰς ὅλας τὰς ἐπιτροπὰς διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ ἡ ἀλήθεια. Τὸ ζήτημα ὅπερ ἐπασχολεῖ ἡμᾶς ἔχει ἱστορίαν ὁλόκληρον καὶ δὲν λανθάνει ὑμᾶς, κ. πρόεδρε, ὅστις εἶσθε ζῶσα ἱστορία, ὅτι ὁ Καποδίστριας ἠθέλησε νὰ λύσῃ αὐτὸ, καὶ προσέφερε 12 ἑκατομμύρια γροσίων εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλεται εὐγνωμοσύνη, καὶ ὀφείλεται μία ἀποζημίωσις (δὲν συνετέλεσαν ὅμως μόνον οὗτοι), προσέφερε λέγω εἰς αὐτοὺς 4 ἑκατομμύρια τοῖς μετρητοῖς, 4 εἰς κτήματα, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ἔλαβον τινὲς ἐκ τῶν δικαιούχων, καὶ 4 ἑκατομμύρια ὅπως κατατεθῶσι διὰ νὰ σχηματισθῇ μία τράπεζα. Ἀλλ’ αἱ προτάσεις αὗται τοῦ ἀειμνήστου ἐκείνου ἀνδρὸς δὲν ἐγένοντο δεκταί. Αὐτὸ τὸ ζήτημα, κύριοι, συνεζητήθη πολλάκις καὶ εἰς τὰς συνελεύσεις καὶ ὑφ’ ὅλας τὰς κυβερνήσεις, καὶ ὑπάρχουσι πάμπολλα ἐπ’ αὐτοῦ προηγούμενα. Πῶς τολμῶσι λοιπὸν νὰ ζητήσωσιν, ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐντὸς 24 ὡρῶν, χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν οὐδὲν τῶν προηγουμένων, ἀλλὰ μόνον ἓν ἀπόσπασμα ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος ἐπιτροπῆς, χωρὶς νὰ ὑποβάλληται κἀνὲν δικαιολογητικὸν ἔγγραφον, νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τοιούτου νομοσχεδίου; Κύριοι, καθ’ ὃν τρόπον μόνος ἀντετάχθην ἄλλοτε καθ’ ἑνὸς νομοσχεδίου, ὅπερ παραδεχόμενον ἠδύνατο νὰ φέρῃ τὸν ὄλεθρον τῆς Ἑλλάδος, καὶ κατώρθωσα νὰ ἐμποδίσω τὴν ἐπιψήφισίν του καὶ ἡ συζήτησις ἐκείνη ἀποτελεῖ μίαν τῶν ὡραιοτέρων σελίδων τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μου βίου, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἀντιτάσσομαι, καὶ μόνος ἐὰν ἦμαι, καὶ εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι φρονῶ μετὰ πεποιθήσεως ὅτι, ἐὰν ἐπιψηφισθῇ τοῦτο, θὰ πραχθῇ ἀδίκημα μέγα κατὰ τῆς Ἑλλάδος καὶ θὰ τεθῇ αὕτη εἰς δύσκολον θέσιν. Ὅταν οἱ ξένοι, οἱ σώσαντες τὴν Ἑλλάδα διὰ τῶν χρημάτων των, λάβωσι γνῶσιν τοιαύτης ἀποφάσεως, τί θὰ εἴπωσι; τί θὰ πράξωσι; Θὰ παρουσιασθῇ ὁ Ἄγγλος καὶ μὲ τὰ τηλεβόλα του θὰ ζητήσῃ τὴν ἀναγνώρισιν τῶν ἰδικῶν του δανείων. Ζητεῖτε πράγματα, ἅτινα δύνανται νὰ δώσωσιν ἀφορμὴν, ὥστε νὰ μᾶς θεωρήσωσιν οἱ ξένοι κακῆς πίστεως, καὶ θέλετε νὰ μὴ ἀντιταχθῶ κατ’ αὐτῶν καὶ νὰ μὴ ζητήσω νὰ προασπίσω τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος; Δὲν εἶπον λοιπὸν ἐν τῇ παραφορᾷ τοῦ λόγου μου, ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῇ καὶ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἦτον τοῦτο ὑπαγόρευσις τῆς συναισθήσεως τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, εἶναι ὑπαγόρευσις τῆς τιμῆς τῆς ἐθνικῆς· ἐπιμένω λοιπὸν λέγων ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ μεθ’ ὅλων τῶν σχετικῶν ἐγγράφων.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸς τί λέγω ὑπάρχει ὁ κανονισμός;

§27Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ὀφείλω ν’ ἐπανορθώσω ἓν σφάλμα καὶ νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν εἰς τὸν κ. Μεσσηνέζην· ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν συνῆλθεν οὔτε τὴν νύκτα, οὔτε ἀπεφάσισε τὴν νύκτα, οὔτε ἔχει κατηρτισμένην τὴν ἔκθεσιν, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Μεσσηνέζης, ἐνῷ δὲν ἔχει ἀκόμη οὔτε φορολογικὰ νομοσχέδια· μόνον ἐπὶ τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων ἀπεφάνθη ἡ ἐπιτροπή, ὥστε δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἀπεφάνθη.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ τὶ θὰ γίνῃ.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κανονισμὸς δὲν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι πρέπει νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§31ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Γίνεται πρότασις νὰ σταλῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τροποποιοῦμεν τὸν κανονισμὸν, κύριοι;

§33ΣΑΡΑΒΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἐρωτήσατε δι’ ἀναστάσεως, κύριε Πρόεδρε.

§34ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλαι αἱ προτάσεις δὲν ψηφοφοροῦνται· αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κανονισμὸς, πρέπει νὰ γίνηται· δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, ὅτι ὅταν γίνηται μία πρότασις, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι αὕτη, πρέπει νὰ ψηφοφορῆται. Πρότασις, ἥτις ἀντιβαίνει εἰς τὸν κανονισμὸν καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα δὲν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν· ἄρα δὲν δύναται τὸ Προεδρεῖον νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν αὐτὴν τὴν πρότασιν. Ἔχομεν, κύριε Πρόεδρε, τὸν κανονισμὸν, ὁ ὁποῖος διαγράφει τὰ καθήκοντα ἑκάστης ἐπιτροπῆς. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ἀνάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς. Ἐὰν ἔχητε ἀμφιβολίαν, τότε δύνασθε νὰ προκαλέσητε τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ἐὰν δὲν ἔχητε ἀμφιβολίαν, ὅπως δὲν ἔχετε, δὲν δύνασθε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν πρότασιν, ἥτις παραβιάζει τὸν κανονισμόν· εἶναι περιττὴ ἡ ἀπάντησις εἰς τοὺς ἄλλους λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Αἰγιαλείας· ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ῥηθῶσιν οἱ ὑπὲρ καὶ κατὰ λόγοι. Εὑρέθην δὲ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ μεμφθῶ μετὰ τινος δριμύτητος τὸν κύριον Μεσσηνέζην ὄχι δι’ ἄλλον λόγον εἰμὴ διότι εἶπε δημοσίως εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡμεῖς σκοπὸν ἔχομεν νὰ ὑποκλέψωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό· εὑρέθην, λέγω, εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ εἴπω, ὅτι εἴτε ἐν τῇ παραφορᾷ τοῦ λόγου του, εἴτε ἐν τῇ ῥύμῃ αὐτοῦ, ἐξεφράσθη τόσον ἀτόπως κατὰ τῆς κυβερνήσεως.

§35ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπεθύμουν νὰ μὴ παρουσιάζηται ἐν τῷ κοινοβουλίῳ τούτῳ τὸ ἀπαράδεκτον, τὸ ὁποῖον τόσῳ συνήθως προτείνεται εἰς ἄλλα σωματεῖα, καὶ, ὡς ἔλαβον ἄλλοτε ἀφορμὴν νὰ τὸ εἴπω, ὅταν καὶ τότε ὁ ἀξιότιμος Βούλγαρης ἦτον ἐπὶ κεφαλῆς τῶν πραγμάτων, ἐπεθύμουν νὰ μὴ προτείνηται ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως. Τὸ ἀπαράδεκτον ὑποστηριζόμενον ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ἄλλο, παρὰ ἡ δέσμευσις τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου καὶ ὁ περιορισμὸς τῆς μειοψηφίας νὰ ἐκφράζῃ τὴν γνώμην της. Ἐννοῶ τὸ ἀπαράδεκτον, ὅταν διά τινος προτάσεως πρόκειται νὰ παραβιασθῇ διάταξίς τις τοῦ πολιτεύματος· ἡ κυβέρνησις, ὀφείλει τότε νὰ προτείνῃ τὸ ἀπαράδεκτον, οὐχὶ ὅμως διὰ νὰ περιορισθῇ ἡ ἐλευθερία τῆς συζητήσεως καὶ ἡ ἐλευθερία τοῦ νὰ ἐκφράσῃ ἡ μειονοψηφία τὴν γνώμην της. Ἔπειτα τί ἀπαράδεκτον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς προτείνει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; ἡ ἀναρμοδιότης τῆς ἐπιτροπῆς. Τὴν ἀναρμοδιότητα δύναται νὰ προτείνῃ, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, μόνη ἡ στρεψοδικία· τὸ κοινοβούλιον ἔχει ἀνάγκην νὰ φωτισθῇ καὶ νὰ ἀντλήσῃ ὅλα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν θὰ φωτισθῇ ὅθεν δήποτε καὶ ἂν θέλῃ. Ἐὰν τὸ κοινοβούλιον νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ λάβῃ πληροφορίας ὠφελίμους παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, δύναται νὰ τὸ στείλῃ εἰς αὐτὴν, καθὼς καὶ εἰς οἱανδήποτε ἄλλην. Ἀλλὰ εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι οἰκονομικὸν, καὶ ὅτι ὑπάγεται εἰς μόνην τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν; Τί εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κύριοι; πρόκειται περὶ οἰκονομικοῦ τινος μέτρου, διὰ τὸ ὁποῖον εἰδικοὶ ἄνδρες εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἀσχολούμενοι θὰ δώσωσι τὴν γνώμην των ἐὰν τὸ μέτρον αὐτὸ τείνῃ εἰς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ κράτους; Πρόκειται περὶ ἁπλῆς πιστώσεως, πρόκειται ἁπλῶς νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς δι’ 600,000 δραχμῶν· πρόκειται περὶ νέας δαπάνης, καὶ μόνη ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δύναται νὰ γνωρίζῃ ποῖοι εἶναι οἱ πόροι τοῦ κράτους καὶ αἱ δαπάναι, τίς ἡ μεταξὺ αὐτῶν σχέσις καὶ ἀναλογία, καὶ νὰ ἐκφέρῃ μίαν γνώμην, ἐπὶ τῆς γνώσεως τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν μας βασιζομένην. Τὸ νομοσχέδιον ἠμπορεῖ κατ’ οὐσίαν νὰ ᾖναι δεκτὸν, καὶ μολαταῦτα αἱ περιστάσεις αἱ οἰκονομικαὶ τοῦ κράτους νὰ μὴ ἐπιτρέπουν τό γε νῦν ἔχον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κανονισμὸς λέγει· «ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ» «ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν» ἄλλη ἡ μία, ἄλλη ἡ ἄλλη· δὲν καταλαμβάνω· τότε ἔπρεπε μίαν μόνον νὰ κάμῃ.

§37ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐὰν σταλῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπάρχουν περισσότεραι ἐγγυήσεις, διότι σύγκειται ἀπὸ περισσότερα πρόσωπα.

§38ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ πρόωρον τοῦ ζητήματος ἔφερεν αὐτὴν τὴν σύγχυσιν· τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι οὐδὲν νομοσχέδιον περὶ προσθήκης ἐξόδων πραγματευόμενον δύναται νὰ προαποφασισθῇ, ἀλλὰ ἀφοῦ παρουσιασθῇ ὁ προϋπολογισμός. Ἀληθῶς ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872 δὲν εἶναι ἁρμοδία νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο· ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμός, ὅστις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὁ ὁποῖος θέλει διέλθει τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872, αὐτὴ ἡ ἐξέλεγξις θέλει φωτίσει ποῖα θὰ ᾖναι κατὰ τὰ 1873 τὰ εἰσοδήματα. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι τὸ πρόωρον τοῦ ζητήματος ἔφερεν αὐτὴν τὴν σύγχυσιν. Τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ παρὰ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ὁ προϋπολογισμὸς θὰ μᾶς φωτίσῃ πάντας πῶς θὰ σκεφθῶμεν. Λοιπὸν μήτε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ σταλῇ, μήτε ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πρέπει νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν. Αὐτὸ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαφέρετε κατὰ τοῦτο, ὅτι εἴτε εἰς τὴν μίαν, εἴτε εἰς τὴν ἄλλην παραπεμφθῇ, πρέπει νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν. Λοιπὸν τί θὰ κάμω;

§40ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα νὰ ἐξετάσῃ τοῦτο, διότι ἡ δαπάνη αὕτη θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ 1873, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν γνῶσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872 διὰ νὰ κανονίσῃ τὰς σκέψεις της.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ τελειώσῃ καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα, νὰ τελειώσῃ οὕτω πως· ἐπειδὴ ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν, ἔρχεται τώρα πότε νὰ συζητηθῇ.

§42ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§43ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Λέγω, ὅτι: ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν δὲν δύναται νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της πρότερον.

§44ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ, κ. πρόεδρε, νὰ ἐννοήσω ποίαν σχέσιν ἔχει αὐτὸ τὸ ζήτημα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1872, ἀφοῦ ἡ πίστωσις, ἡ ὁποία θὰ χορηγηθῇ, δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1872, ὃν ἡ νῦν ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει νὰ προεξελέγξῃ, ἀλλὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873, τὸν ὁποῖον ἄλλη ἐπιτροπὴ θέλει προεξελέγξει.

§45ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τρίτη φορά.

§47ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ καὶ τετάρτην φορὰν τὸν λόγον εἰς τὸν κύριον Μεσσηνέζην, διότι τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἔχω ἀνάγκην νὰ φωτισθῶ. Ἐγὼ ἐννοῶ νὰ πολεμήσῃ τις μόνον κατὰ τὴν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον· καταλαμβάνω νὰ ζητήσῃ τις τὴν ἀναβολὴν, ἂν ὑπάρχῃ λόγος· ἀλλὰ ἡ γνώμη νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872 εἶναι τόσον λεπτὴ καὶ ὑψηλὴ, ὥστε ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὴν καταλαμβάνω. Τί ζητοῦν, παρακαλῶ, ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§48ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Νὰ μᾶς παρουσιάσῃ εἰς ποίαν οἰκονομικὴν κατάστασιν εὑρισκόμεθα καὶ ἂν δυνάμεθα νὰ ἀναλάβωμεν καὶ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ λαλήσαντες δὲν εἶπον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε· καὶ σεῖς εἴπατε, ὅτι ἐπειδὴ εἶναι περισσότερα τὰ μέλη, κατὰ συνέπειαν ὑπάρχουν καὶ περισσότεραι ἐγγυήσεις.

§50ΜΙΛΗΣΗΣ. Τότε ἐννοεῖται, ὅτι ὅλα τὰ σπουδαῖα ζητήματα πρέπει νὰ παραπέμπωνται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ εἶναι πραγματικῶς περισπούδαστον, ἀλλὰ δι’ ἐμὲ, τί θέλετε; εἶναι ἀκατάληπτον. Κύριοι, τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα στέλλονται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι ὡρισμένα, καθὼς εἶναι ὡρισμένα καὶ τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα στέλλονται εἰς τὰς ἄλλας ἐπιτροπάς. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν κτλ. Τώρα, ἐπαναλαμβάνω πάλιν, καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Μεσσηνέζην καὶ πάντας τοὺς ὁμοφρονοῦντας νὰ μοὶ εἴπωσι ποίαν σχέσιν ἔχει αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον μὲ τὸν προϋπολογισμόν; Θέλουν νὰ μὴ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον; ἂς κάμουν πρότασιν ἀναβολῆς, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως· αὐτὸ τὸ ἐννοῶ· θέλουν νὰ ζητήσουν πλείονας πληροφορίας; ἂς κάμουν τοιαύτην πρότασιν κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ αὐτὸ τὸ ἐννοῶ. Ἀλλὰ νὰ ζητοῦν νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, αὐτὸ πλέον δὲν τὸ ἐννοῶ.

§51ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, ὄχι διὰ νὰ φωτίσω τὸν κ. Μίλησην, διότι ἴσως δὲν θέλει νὰ φωτισθῇ, ἀλλ’ ὅπως δικαιολογήσω σαφέστερον τὴν γνώμην μου. Τὸ ζήτημα περὶ προσθήκης 600,000 δραχ. εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873, εἶναι βεβαίως ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ σχετίζηται μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, διότι τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα ἑνὸς ἔτους, μάλιστα ὅταν ἤμεθα εἰς τὴν παραμονὴν τοῦ ἑπομένου ἔτους, μοὶ φαίνεται ὅτι προϋπολογίζονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐνόντων φορολογικῶν νόμων καὶ τῶν γνωστῶν δαπανῶν. Ἐὰν ὁ κύριος Μίλησης νομίζῃ, ὅτι μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1872 πρόκειται ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀνακαλύψῃ θησαυροὺς, ἐὰν νομίζῃ ὅτι κατὰ τὸ 1873 πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦ Λαυρίου καὶ νὰ ῥεύσῃ ἄπειρον χρυσίον εἰς τὴν Ἑλλάδα, τότε δύναται νὰ εἴπῃ, «τί θέλετε νὰ σχετίσετε τὸ προκείμενον ζήτημα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1872, ἀφοῦ πρόκειται περὶ δαπάνης τοῦ 1873, δαπάνης, ἥτις θὰ καλυφθῇ δι’ αὐτῶν τῶν τεραστίων μέσων, ἐγὼ δὲ μόνος προβλέπω τοῦτο, σὺ δὲ ἐν τῇ διανοίᾳ σου τῇ μικρᾷ δὲν δύνασαι νὰ τὸ προΐδῃς.» ἔχει τότε δίκαιον ὁ κ. Μίλησης νὰ σκέπτηται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, καὶ δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅ,τι ὑποστηρίζει. Ἀλλ’ ἀφοῦ, κύριοι, τὰ ἔσοδα τοῦ 1873 θὰ πορισθῶσιν ἀπὸ τοὺς νόμους τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιψηφίσωμεν, ἀφοῦ γνωρίζωμεν τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου μὴ ἐπιτρέπουσαν νὰ προστεθῶσιν ἑκατομμύρια, ὥστε νὰ καλυφθῶσι τὰ νέα ταῦτα βάρη, βεβαίως ἁρμοδία ἐπιτροπὴ ὅπως γνωμοδοτήσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος εἶναι ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις θὰ ἐξετάσῃ τοὺς ἐνόντας πόρους, τὰ ἐνόντα βάρη, τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους. Ἀλλὰ τί μᾶς λέγει ὁ κύριος Μίλησης; ὅτι δὲν εἶναι ἁρμοδία ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως αὕτη δὲν θὰ λύσῃ παρὰ τὸ ζήτημα ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς ᾖναι σύμφωνος μὲ τὴν τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα διάταξιν, ἂν ᾖναι ἢ ὄχι σύμφωνος μὲ τὸ ἀπόλυτον δίκαιον, καὶ δὲν θὰ μᾶς φωτίσῃ περὶ οὐδενὸς ἄλλου, μὴ ἔχουσα γνῶσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν καμμίαν ἄλλην ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα καὶ νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου ἢ μὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἐξ ἀνάγκης πρέπει νὰ παραπεμφθῇ τοῦτο εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Οὐδεμία ἄλλη ἐπιτροπὴ εἶναι ἐν γνώσει τῆς οἰκονομικῆς τοῦ ἔθνους καταστάσεως, καὶ οὐδεμία ἄλλη ἑπομένως ἐπιτροπὴ δύναται νὰ φέρῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου. Φρονῶ ὅτι ἡ γνώμη μου αὕτη εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν νόμον καὶ ὅτι θέλει τὴν παραδεχθῆ ἡ Βουλή. Τὸν κ. Μίλησην δὲν ἐπιχειρῶ νὰ πείσω.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς δύναμαι νὰ θέσω τὸ ζήτημα, ἀφοῦ ὁ κανονισμὸς λέγει «ἐπιτροπὴ προϋπολογισμοῦ» «ἐπιτροπὴ οἰκονομικῶν» καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα ἐὰν πρέπῃ νὰ συζητηθῇ ταχέως ἢ ἐὰν δὲν πρέπῃ νὰ συζητηθῇ ταχέως. Πρῶτον λοιπὸν ἔρχεται τὸ ζήτημα, ἐὰν καλῶς ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν κατόπιν ἔρχονται τὰ ἄλλα ζητήματα ἐὰν πρέπῃ νὰ συζητηθῇ ταχέως ἢ ὄχι.

§53ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κανονισμὸς λέγει ὅτι τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια παραπέμπονται, ἐὰν κρίνῃ τοῦτο ἀναγκαῖον ἡ Βουλὴ, εἰς τὰς ἁρμοδίας ἐπιτροπάς· ἡ Βουλὴ ὅθεν εἶναι ἁρμοδία, ἔχει τὸ δικαίωμα, ὅταν γίνεται καμμία παρατήρησις ὡς πρὸς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ἐπιτροπῶν περὶ ὡρισμένου τινὸς νομοσχεδίου, νὰ λύῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, ὁρίζουσα τὴν πρὸς προεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν.

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μόλον ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι καθαρόν, μόλον ὅτι ὁ κανονισμὸς δὲν εἶναι εἰς ἀμφισβήτησιν, ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν ᾖναι ἁρμοδία ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§55ΤΙΝΕΣ. Ἡμεῖς εἴπομεν καὶ εἰς τὰς δύω ἐπιτροπὰς νὰ σταλῇ.

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι καὶ ἡ πρότασις αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ, διότι ἁρμοδία ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἶναι ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν, ὡς ἐπανειλημμένως ὑπεστήριξα τοῦτο· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ προεδρεῖον πρέπει νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὴν συζήτησιν, τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἰς ψηφοφορίαν.

§57Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Ἐὰν καλῶς ἐστάλη τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§58ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ πρότασις ἣν ἔχω κάμει εἶναι, ἀφοῦ παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν, νὰ παραπεμφθῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἂν θέλῃ νὰ κάμῃ ἄλλην πρότασιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂς τὴν κάμῃ, ἀλλὰ δὲν δέχομαι νὰ τὴν ὑποβάλῃ ἀντὶ τῆς ἰδικῆς μου προτάσεως.

§59ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι τὸ πρόωρον τοῦ ζητήματος ἔφερεν αὐτὴν τὴν σύγχυσιν, διότι ἡ σύγχυσις αὕτη προῆλθε διὰ τὸν λόγον ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ μέρος ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διατί νὰ λάβῃ μέρος ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀφοῦ δὲν πρόκειται περὶ δαπάνης, ἥτις δὲν πρόκειται νὰ προστεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1872, ἀλλ’ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1873; Τίς πρέπει νὰ ἔχῃ γνῶσιν αὐτοῦ; ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν; Ὅλοι πρέπει νὰ ἔχωμεν γνῶσιν ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ἔθνους καὶ ποῖα τὰ μέσα, διότι ἐξ αὐτῶν θέλομεν ἐξάξει τὸ συμπέρασμα ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο ἢ ὄχι. Τὸ νὰ φιλονεικῆται ποῦ πρέπει νὰ σταλῇ, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν ὡς ἁρμοδίαν, ἢ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872, αὐτὸ σᾶς λέγω ὅτι εἶναι πρόωρον, διότι οὔτε ἡ μία, οὔτε ἡ ἄλλη, οὔτε ἡ Βουλὴ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν της ποῖα εἶναι τὰ ἔσοδα καὶ ποῖα τὰ ἔξοδα· λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀναβάλλεται αὐτοδικαίως κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὅτι τώρα πρέπει νὰ παύσῃ πᾶσα συζήτησις.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί; νὰ ἀναβάλωμεν;

§61ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Λέγω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι ἁρμοδία, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν, ἥτις ὅμως δὲν δύναται νὰ φέρῃ ἔκθεσιν πρὶν συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις, τότε δύνασθε νὰ εἴπητε.

§63ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἂν καὶ ἁρμοδίως παρεπέμφθη αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν, αὕτη δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ φέρῃ ἔκθεσιν περὶ αὐτοῦ. Μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872 δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, ὅστις θὰ μᾶς φωτίσῃ τί πρέπει νὰ κάμωμεν εἰς τὰ 1873.

§64ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ παράπονον, κύριοι, τὸ ὁποῖον προτείνεται σήμερον ἐκ μέρους τινῶν βουλευτῶν, εἶναι ὅτι δὲν ἐτηρήθη ὁ κανονισμὸς τῆς Βουλῆς...

§65ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§66ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπ’ ἄλλην ἔποψιν. Λέγετε ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§67ΤΙΝΕΣ. Καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§68ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἢ ἀφοῦ ὑπεβλήθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν,—σᾶς παρακαλῶ ἡσυχάσατε—νὰ ὑποβληθῇ συνάμα καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν, ἔχετε κανονισμὸν, ὅστις κανονίζει τὰς πράξεις καὶ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς; τί λέγει ὁ κανονισμός; (Ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος). Προβαίνει ὁ κανονισμὸς εἰς ἕν ἄλλο ἄρθρον, τὸ ἄρθρ. 50, καὶ τί σᾶς λέγει; (Τὸ ἀναγινώσκει)· δηλαδὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑποβάλλεται ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ὁ ἀπολογισμός. Δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα ὁρίζει ἰδίαν ἐπιτροπήν. Τώρα θέλετε νὰ ἐπεκταθῇ τὸ δικαίωμα αὐτό; Φέρετε πρότασιν δικαίαν νὰ τεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα ἵνα τροποποιηθῶσιν ἄρθρα τινὰ τοῦ κανονισμοῦ. Ἐὰν εἴπητε ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τότε τροποποιεῖτε τὸν κανονισμόν. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ μένει ὁ κανονισμὸς ἐν ἰσχύϊ, δὲν δύνασθε νὰ τὸν παραβιάσητε. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι οὔτε συζήτησις ἔπρεπε νὰ γίνῃ· ἐν ὅσῳ δὲν τροποποιήσωμεν τὸν κανονισμὸν δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν παραβιάσωμεν. Ἀλλὰ λέγουν οἱ κύριοι, ὅτι πρέπει τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ 1872· καὶ ποία ἡ σχέσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872 μὲ τὴν τοῦ 1873; Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, δύνασθε νὰ προτείνητε νὰ μένῃ ἐκκρεμὲς ἕως ὅτου ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐν ὅσῳ μένει ὁ κανονισμὸς ὡς ἔχει, δὲν δύνασθε νὰ τὸν παραβῆτε. Καταργήσατε τὸν κανονισμὸν καὶ τότε μάλιστα.

§69ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀφορᾷ δαπάνην;

§70ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§71ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφασίσῃ μία ἐπιτροπὴ ἐπ’ αὐτοῦ, ἥτις δὲν γνωρίζει τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου;

§72ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ὄψεται ἡ Βουλὴ, ἥτις ὥρισεν οὕτω. Μεταβάλετε, κύριοι, τὸν κανονισμὸν, νὰ συζητήσωμεν ὅπως πρέπει.

§73ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Πέρυσι παρεπέμφθησαν νομοσχέδια εἰς πολλὰς ἐπιτροπάς· π. χ. τὸ τῆς ληστείας παρεπέμφθη εἰς πολλὰς ἐπιτροπάς.

§74ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν κατηγορῶ τὸν κανονισμὸν, τὸν κατηγόρησεν ὁ κ. Γιολδάσης.

§75ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Ἡ ἐπέκτασις τῆς ἐργασίας προσβάλλει τὸν κανονισμὸν, ὅταν ὁ κανονισμὸς ὁρίζει τὰ ἀντικείμενα.

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἄν καλῶς παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§77ΤΙΝΕΣ. Ἡμεῖς εἴπομεν νὰ παραπεμφθῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§78ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀναβάλλεται μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§79ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλος θὰ εἴπῃ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης· νὰ ἴδωμεν ποῦ θὰ καταντήσωμεν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, ἀλλ’ ἕως τώρα δὲν ἦλθε καμμία πρότασις. Ἐγὼ φρονῶ, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὸν κανονισμόν.

§81ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε, κύριε πρόεδρε, εἰς πόσα ἄτοπα μᾶς φέρουν; Ἄλλος ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ναυτικῶν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὸν κανονισμὸν, καὶ ὅταν ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἔκθεσις, τότε προτείνατε ὅ,τι θέλετε. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἄλλο ἀντικείμενον.

§83ΣΑΡΑΒΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν εὐσεβάστως εἰς τὸ προεδρεῖον, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ μένῃ εἰς τὴν κρίσιν του ἡ ἔκβασις πάσης προτάσεως. Ἐγένετο μία πρότασις· ἡ πλειοψηφία εἶναι κυρία νὰ τὴν παραδεχθῇ ἢ ὄχι, ἀλλ’ ὅμως πρέπει ψηφοφορηθῇ.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὅμως πρότασις, ἡ ὁποία ἀφορᾷ μεταβολὴν τοῦ κανονισμοῦ.

§85ΣΑΡΑΒΑΣ. Κατὰ τὴν ἰδέαν σας.

§86ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Ὁ κανονισμὸς, κύριε πρόεδρε, ἔχει τὴν ἰσχύν του.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἴπομεν, ἀλλὰ ἀντιτάσσουν.

§88ΣΑΡΑΒΑΣ. Διὰ νὰ εὐκολύνωμεν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, κύριε πρόεδρε, προτείνομεν νὰ ψηφοφορηθῇ δι’ ἀναστάσεως.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν καλῶς ἔπραξε τὸ προεδρεῖον.

§90ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ὄχι· οὐδεὶς κατακρίνει τὸ προεδρεῖον, ἀλλὰ λέγομεν νὰ παραπεμφθῇ συγχρόνως καὶ εἰς τὴν ἄλλην ἐπιτροπήν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεπέμφθη· δὲν ἠμπορεῖ πλέον συγχρόνως...

§92ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ παραπεμφθῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν.

§93ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Ἐρωτήσατε λοιπὸν, κύριε πρόεδρε· οἱ φρονοῦντες ὅτι πρέπει νὰ παραπεμφθῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν, νὰ ἐγερθῶσι.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν φέρωσι πρότασιν διορθώσεως, τότε μάλιστα.

§95ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Εἶναι δεκάτη ὥρα, κ. πρόεδρε.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ πάῃ καὶ δέκα καὶ εἴκοσι. Ἐγὼ φρονῶ, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν ἐδῶ.

§97ΣΑΡΑΒΑΣ. Πάλιν θέλετε νὰ τὰ ἐπαναλάβωμεν;

§98ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀποφασίζει ἡ πλειονοψηφία. «Δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τὸν κανονισμὸν νὰ παραπεμφθῇ ἡ πρότασις αὕτη καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἄλλην;» Καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται, ἂς ψηφοφορήσουν ὄχι, οἱ φρονοῦντες τὸ ἐναντίον ἂς εἴπωσι ναί.

§99ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ὁ κανονισμός;

§100ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Νὰ ἐφαρμόσητε τὸν κανονισμὸν, κύριε Πρόεδρε.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐφήρμοσα τὸν κανονισμόν. Τώρα ὅμως, ὡς βλέπετε, θέλουν νὰ ψηφοφορηθῇ ἂν καλῶς ἢ κακῶς.

§102ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς τῆς ἀφορώσης τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔγεινε συζήτησις ἐπὶ δύο ὥρας, καὶ πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἐστάλη, τότε φρονῶ, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ προτείνητε ὅ,τι θέλετε. Τώρα δὲν εἶναι, διότι τὸ προεδρεῖον καλῶς ποιοῦν τὸ ἔστειλεν εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν.

§104ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἅμα ὑπάρχει ἀμφισβήτησις, θὰ προκαλέσητε ψηφοφορίαν. Τὸ ἔτσι θέλω δὲν ἰσχύει εἰς τὰ βουλευτικὰ σώματα. Νομίζετε ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὸν κανονισμὸν ἡ πρότασις; ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἀντιβαίνῃ ἤ ὄχι· ἐὰν ἡ Βουλὴ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἀντιβαίνει, θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς μας· ἐὰν εἴπῃ, ὅτι ἀντιβαίνει, δὲν θὰ τεθῇ· τὸ ἔτσι θέλω δὲν ἰσχύει εἰς τὰς Βουλάς.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ πᾶσαν πρότασιν, ἐννοεῖτε;

§106ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Βέβαια. Πρότασις, ἡ ὁποία εἶναι προϊὸν δύο ἢ τριῶν ὡρῶν συζητήσεως, πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ.

§107ΤΙΝΕΣ. Προτείνατε, κύρ. Πρόεδρε, τὸ ἀπαράδεκτον.

§108ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Προχωρήσατε, κύριε Πρόεδρε, θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἀπαράδεκτον τέλος πάντων, νὰ τελειώσωμεν.

§109ΤΙΝΕΣ. Ἐμπρὸς, κύριε Πρόεδρε.

§110ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ, ἂς τελειώσῃ πλέον αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἀντιβαίνει ἡ πρότασις τοῦ νὰ παραπεμφθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ἐγερθῶσι, ἢ λέγουσι Ναὶ, ἂν θὰ προκαλέσητε ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν, ὅπως θέλετε.

§111ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Νὰ ἐγερθῶσι.

§112ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ζήτημα, Κύριε Πρόεδρε, μοὶ φαίνεται ὅτι, ἂν ὄχι δὲν δύναται, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Προτείνουν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἀντιβαίνῃ εἰς τὸν κανονισμὸν νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρόκειται εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα νὰ μεταβληθῇ εἰς ἑρμηνευτὴν· ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἀποφασισθῇ μέχρι τίνος βαθμοῦ ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν προκειμένην περίπτωσιν νὰ γίνῃ προεξέλεγξις εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Αἱ γνῶμαι, νομίζω, εἶναι καθαραὶ, καὶ εἶναι τρεῖς· ἡ μία γνώμη εἶναι, ὅτι τὰ πράγματα καλῶς ἕως τώρα ἀπεφασίσθησαν καὶ διεξάγονται· ἡ ἑτέρα γνώμη εἶναι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ παραπεμφθῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία ὁμοῦ μὲ τὴν οἰκονομικὴν θέλουν κάμει τὴν προεξέλεγξιν καὶ θέλουν φέρει μίαν γνώμην εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ἡ γνώμη αὕτη εἶναι τῶν κυρίων Σαράβα καὶ Μεσσηνέζη. Ἡ τρίτη γνώμη εἶναι ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἐξαιρετικῶς δὲν πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ οὔτε ὑπὸ τῆς Βουλῆς, οὔτε ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, πρὶν ἐξελεχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1872, ὅστις θέλει φωτίσει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἐπιτροπὴν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους. Τὸ δὲ θέμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται ἤδη νὰ ψηφοφορήσητε, εἶναι ξένον καὶ τῶν τριῶν αὐτῶν γνωμῶν· θαυμάζω μάλιστα, πῶς προτείνεται παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μίαν πολλὰ εὐκρινῆ καὶ καθαρὰν γνώμην.

§113ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κύριος Πρόεδρος δὲν θέλει....

§114ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατ’ αὐτοὺς, τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἔστω ἐξαιρετικῶς, πρέπει νὰ ὑποστῇ προεξέτασιν καὶ βάσανον μεγαλειτέραν, καὶ, εἰ δυνατὸν, αὕτη νὰ γίνῃ διὰ τῆς ἀπὸ κοινοῦ συμπράξεως δύω ἐπιτροπῶν, τῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς τῶν οἰκονομικῶν. Ἰδοὺ τὸ θέμα των. Ἐὰν θέλουν νὰ φύγουν ἀπὸ αὐτὸ, ἄλλο πρᾶγμα, ἄλλως, ἂς μείνῃ ἀκεραία ἡ γνώμη· ἀφ’ ἑτέρου ὑπάρχει ἡ γνώμη τοῦ κυρ. Καλλιφρονᾶ.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τετάρτη;

§116ΤΙΝΕΣ. Τρίτη.

§117ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι κατ’ οὐσίαν δὲν διαφέρει τῆς πρώτης γνώμης, διότι ἡ πρώτη γνώμη ὡς αἰτίαν ἔχει καὶ ὑποστήριγμα τὴν πλειοτέραν βάσανον τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ κράτους· ἀλλὰ καὶ ἡ γνώμη τοῦ κυρ. Καλλιφρονᾶ ἔχει σκοπὸν τὴν βάσανον τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους· ἀλλ’ οἱ μὲν ἐπιθυμοῦν νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία θὰ προεξελέγξῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1872, ὁ δὲ κ. Καλλιφρονᾶς φρονεῖ ὅτι τοῦτο εἶναι ὅλως διόλου περιττὸν, διότι νομίζει ὅτι ἡ προεξέλεγξις καὶ κατὰ μείζονα λόγον ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρέπει νὰ γίνῃ, ἀφοῦ τελειώσῃ ἡ ἐξέλεγξις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1872. Αὗται εἶναι αἱ δύο προτάσεις καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ γνώμη τῆς κυβερνήσεως. Τώρα, ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ συγχώνευσις, τὸ ἐννοῶ· ἄλλως, θὰ προηγηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ, ὅστις ἔχει γνώμην ἀναβλητικήν.

§118ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ, ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ, ΣΑΡΑΒΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ἀντιτείνομεν.

§119ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Καλλιφρονᾶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως καὶ ψηφοφορίας. Κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὅταν ὑποβληθῇ νομοσχέδιόν τι εἰς αὐτὴν εἴτε ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως, εἴτε ὑπὸ βουλευτοῦ τινος, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παραπέμπεται εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις ὀφείλει ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐνώπιον τοῦ Σώματος· τυποῦται ἡ ἔκθεσις αὐτὴ καὶ μετὰ 24 ὥρας ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Τότε καὶ μόνον δύναται νὰ γίνῃ πρότασις περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως. Ἀλλὰ πρότασις ἀναβολῆς συντάξεως καὶ ὑποβολῆς ἐκθέσεως ἐκ μέρους τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς μοὶ φαίνεται ὅτι οὔτε νὰ γίνῃ, οὔτε νὰ ὑποστηριχθῇ, οὔτε νὰ ψηφοφορηθῇ δύναται· μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως ἐκ μέρους τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος, τότε δύναται νὰ ἐξετασθῇ κατὰ πρότασίν τινος τῶν Κ. βουλευτῶν, ἐὰν συμφέρῃ ἡ ἀναβολὴ ἢ μὴ τῆς συζητήσεως αὐτοῦ. Τώρα ὅμως ἀναβλητικὴ ἔνστασις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, καὶ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι πρωτοφανὲς τὸ τοιοῦτον· τοὐλάχιστον ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως καὶ ἐντεῦθεν εἶναι πρωτοφανὲς νὰ γίνῃ πρότασις ἀναβλητικὴ ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ φέρῃ μίαν πρότασιν καὶ προτείνῃ τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ ἱκανοποιήσῃ τοιουτοτρόπως τὴν ἀπαίτησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐναντίαν γνώμην, τότε τί χρειάζεται ἡ ἀναβολή; Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ φέρῃ ἔκθεσιν καὶ ζητήσῃ πλειοτέρας πληροφορίας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τί χρειάζεται ἡ ἀναβολή; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτὴ ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ ψηφοφορηθῇ. Ὁ κανονισμὸς δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ ῥητὴν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἑκάστη ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐνώπιον τοῦ Σώματος· καὶ μάλιστα ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ διάταξις ῥητὴ τοῦ κανονισμοῦ, διότι δὲν ἔχω ἤδη ἀνὰ χεῖρας τὸν κανονισμὸν, ὑπάρχει ὅμως κοινοβουλευτικὸν ἔθιμον, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἅμα παρέλθῃ ἡ προθεσμία αὕτη, τὸ Σῶμα ἐπιλαμβάνεται καὶ ἄνευ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Καλλιφρονᾶ περὶ ἀναβολῆς τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Λέκας.)

§120ΣΑΡΑΒΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κύριε πρόεδρε, δύο λέξεις;

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§122ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν νομίζω νὰ ἔχῃ δίκαιον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, προτείνας καὶ πάλιν τὸ προσφιλὲς ἀπαράδεκτον· βλέπετε ὅτι ὅλη ἡ συζήτησις σήμερον περιστρέφεται εἰς τὰ ἀπαράδεκτα.

§123ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι τὸ ἀπαράδεκτον, ἀλλὰ λέγω, ὅτι πρότασις ἀναβολῆς ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, διότι ἀντιβαίνει εἰς τὸν κανονισμὸν καὶ εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον.

§124ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὡς ἀπαράδεκτος ἢ πρόωρος.

§125ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε δύναται νὰ γίνῃ ἀναβολὴ, ἢ μᾶλλον ἀναστολὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅταν σταματήσετε τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν τοιαύτη πρότασις νὰ ψηφοφορηθῇ.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, Κύριε βουλευτὰ, παρακαλῶ· φρονῶ ὅτι ἡ πρότασις περὶ τοῦ ἀπαραδέκτου δὲν ἔχει πλέον τὸν τόπον της, καθόσον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου συνάδελφός σας ἔκαμε πρότασιν ἐν καιρῷ καὶ δὲν τὴν ὑπεστηρίξατε· ἀπ’ ἐναντίας εἴπατε νὰ τρέξῃ ἡ ὑπόθεσις τὸν δρόμον της. Ἐστάλη εἰς τὸ τμῆμα καὶ σήμερον πρόκειται, ἐὰν θὰ διεξαχθῇ ἡ ὑπόθεσις ἀπὸ τὸ τμῆμα ὅπου ἐστάλη, ἢ θὰ διαβιβασθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦτο μόνον· καὶ ἐγένετο τοιαύτη πρότασις καὶ ἡ Βουλὴ δὲν τὴν ὑπεστήριξε. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ὅταν ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν, τότε, μάλιστα, ζητήσατε τὴν ἀναβολὴν, εἶναι καιρός.

§127ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κύριος πρόεδρος λαμβάνει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος;

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἠξεύρῃ καὶ ἡ Βουλὴ ὅτι ὁ πρόεδρος δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀφίνῃ ἕκαστον νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει.

§129ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον ὁ πρόεδρος.

§130ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀντικρούων τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶπεν ὅτι αὕτη ἔρχεται προώρως, διότι δὲν ἔχει τὸν τόπον της, κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰμὴ ἀφοῦ ἡ προεξέλεγξις τελειώσῃ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν. Αὐτὸ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν στηριζόμενος εἰς τὸν κανονισμόν. Ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι ὀρθή· κατὰ τὸν κανονισμόν, ἅμα μία πρότασις εἰσαχθῇ, παραπέμπεται ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν πρὸς προεξέλεγξιν. Ὅταν ἑπομένως πρόκειται νὰ παραπέμψῃ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν τὸ νομοσχέδιον πρὸς προεξέλεγξιν ἡ Βουλὴ, δύναται νὰ γίνῃ λόγος ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη νὰ παραπεμφθῇ ἢ ὄχι. Ἔχει τὴν θέσιν της ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, διότι ἐὰν παραδεχθῇ ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, ἡ πρότασις τῆς παραπομπῆς εἶναι περιττή. Λοιπὸν ἡ πρότασις αὕτη ὄχι μόνον δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸν κανονισμὸν, ὄχι μόνον δὲν εἶναι πρόωρος, ἀλλὰ ἀποῤῥέει καὶ ἀπὸ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§131ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ ἀναβολῆς τῆς παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ περὶ ἀναβολῆς τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης προτάσεως· τὸ νομοσχέδιον παρεπέμφθη ἤδη εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν πρὸς προεξέλεγξιν. Τώρα ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐκθέσεως ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς. Αὐτὸ εἴπομεν, ὅτι εἶναι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ καὶ ἰδοὺ τὸ ἄρθρον 36 αὐτοῦ τί λέγει· «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἢ καὶ πρὸ αὐτῆς δύναται, ἂν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, νὰ παραπέμψῃ τὴν πρότασιν νόμου εἰς τὰς κατὰ τὸ 48 ἄρθρον ἁρμοδίας ἐπιτροπὰς, ὁρίζουσα καὶ τὸν χρόνον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλουσι νὰ ὑποβάλλωσι τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἔκθεσίν των».

§132ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τὸ ἔκαμεν αὐτὸ ἡ Βουλὴ;

§133ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. «Ὁρίζουσα καὶ τὸν χρόνον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλουσι νὰ ὑποβάλλωσι τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἔκθεσίν των» ὁ Κ. Καλλιφρονᾶς λέγει νὰ ὁρίσῃ σήμερον ἡ Βουλὴ τὸν χρόνον, νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, ἀφοῦ ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑποβάλῃ τὴν ἰδικήν της.

§134ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιοῦτος προσδιορισμὸς χρόνου δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ· ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει ἐντὸς ὀκτὼ, δεκαπέντε, εἴκοσι ἡμερῶν νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της· ἀλλὰ νὰ προσδιορίσῃ ἡ Βουλὴ ὡς χρόνον διὰ τὴν ἐξέλεγξιν ἑνὸς νομοσχεδίου μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν ἑνὸς ἑτέρου τοιούτου, δὲν τὸ λέγει ὁ κανονισμὸς, καὶ ἀπορῶ πῶς τὸ προτείνει ὁ Κ. Μεσσηνέζης.

§135ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅταν ὁ νόμος δὲν τὸ λέγῃ......

§136ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἀναγκάσῃ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐργασθῇ, ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσῃ προθεσμίαν πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως, καὶ μετὰ ἀνωφελῆ παρέλευσιν αὐτῆς νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ κανονισμοῦ, καὶ ἡ πρακτικὴ τοῦ κοινοβουλίου μέχρι τοῦδε αὐτὸ καθιερώνει.

§137ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐσυζητήθη ἐπὶ ἀρκετὰς ὥρας ἡ πρότασις τοῦ νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ψηφοφορηθῇ τοὐλάχιστον.

§138ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ θὰ βασισθῶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 36, ἐφ’ οὗ ἐστηρίχθη ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§139ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποίαν πρότασιν θὰ ὑποστηρίξητε;

§140ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τὸ ἄρθρον 36 λέγει· «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἢ καὶ πρὸ αὐτῆς δύναται, ἂν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, νὰ παραπέμψῃ τὴν πρότασιν νόμου εἰς τὰς κατὰ τὸ 48 ἄρθρον ἁρμοδίας ἐπιτροπὰς, ὁρίζουσα καὶ τὸν χρόνον ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλουσι νὰ ὑποβάλλωσι τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἔκθεσίν των·» οὔτε τὸ ἓν ἔγεινεν, οὔτε τὸ ἄλλο.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, θὰ σᾶς κάμω προσεκτικόν....

§142ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐρωτῶ τὸ Προεδρεῖον, ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ παραπέμψῃ εἰς τὰς ἁρμοδίας ἐπιτροπὰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ναὶ ἢ ὄχι;

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀπαντᾷ τὸ Προεδρεῖον.

§144ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Λοιπὸν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ ἤδη ὅτι δὲν κρίνει ἀναγκαῖον νὰ παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς οὐδεμίαν ἐπιτροπὴν, ἐπὶ τοῦ παρόντος, μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ γνωρίσῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ ἔθνους. Αὐτὸ λέγει ὁ κύριος Καλλιφρονᾶς, νὰ μὴ παραπεμφθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς κἀμμίαν ἐπιτροπήν.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον, κύριε βουλευτὰ, σᾶς λέγει ὅτι ὅταν ἀνεγνώσθη αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, καθὼς πάντες ἠξεύρετε καὶ ὅπως κάμνετε, ὁ ἕνας περιπατεῖ καὶ ὁ ἄλλος καπνίζει· τὸ Προεδρεῖον ἐπειδὴ δὲν ἐγένετο καμμία ἔνστασις, ἐνόμιζεν, ὅτι ἔχει πλήρη τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς καὶ παρέπεμψε τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν, ὅπως γίνεται εἰς ὅλα, ὅταν πρέπῃ ν’ ἀκολουθήσωσι τὴν εὐθεῖαν ὁδόν.

§146ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἴ, αἴ!

§148ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Σήμερον πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τὰ διαβάζετε, Κύριε βουλευτά;

§150ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Πολλοὶ ἔχουν τὴν γνώμην, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σταλῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς οὐδεμίαν ἐπιτροπὴν, διότι οὐδεμία τῶν ἐπιτροπῶν, μήτε ἡ τοῦ προϋπολογισμοῦ, μήτε ἡ τῶν οἰκονομικῶν, εὑρίσκεται εἰς θέσιν νὰ φωτίσῃ ἑαυτὴν καὶ τὴν βουλὴν ἐὰν πρέπῃ νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσβάλλετε τὰ πρακτικὰ, κύριε βουλευτὰ, τὰ ὁποῖα λέγουν ὅτι ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ τὰ πρακτικὰ ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν.

§152ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Λοιπὸν πρέπει νὰ θέσητε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ εἰς ψηφοφορίαν, ἐὰν ἡ Βουλὴ κρίνῃ ἀναγκαῖον νὰ σταλῇ εἰς ἐπιτροπήν τινα τὸ νομοσχέδιον αὐτό· μετὰ ταῦτα, ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις, ὀφείλετε, κ. πρόεδρε, νὰ θέσητε τοὐλάχιστον εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἑτέραν πρότασιν τῶν κυρίων Μεσσηνέζη καὶ Σαράβα, ὅτι πρέπει νὰ σταλῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ὁ κανονισμὸς τῆς Βουλῆς δὲν ἀπαγορεύει τὸ τοιοῦτον. Συνήθεια ἐπεκράτησεν ἐπὶ σπουδαίων νομοσχεδίων νὰ στέλλωνται ὄχι εἰς μίαν ἐπιτροπὴν ἀλλ’ εἰς πολλάς. Τὸ νομοσχέδιον περὶ λῃστείας ἐστάλη εἰς τρεῖς ἐπιτροπάς. Τώρα διατί νὰ μὴ σταλῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ; Ἐρωτῶ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν, τί θὰ κάμῃ; θὰ συντάξῃ νομοσχέδιον οἰκονομικόν; Ἐὰν ὑπῆρχεν ἐπιτιτροπὴ, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει, ἀντοικονομικὴ, τότε θὰ ἐπρότεινα νὰ σταλῇ εἰς αὐτὴν, διότι τοιοῦτον εἶναι τὸ νομοσχέδιον, ἀντιβαίνει εἰς τὸ οἰκονομικὸν πνεῦμα. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν διὰ νὰ τὸ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ, ἔχει ἀνάγκην νὰ γνωρίζῃ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους· θὰ τὸ γνωρίσῃ δὲ ὅταν γνωρίσῃ ποῦ εὑρισκόμεθα ἐφέτος μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1872. Λοιπὸν προτείνω νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ, τοῦ νὰ μὴ παραπεμφθῇ ἀπὸ τοῦδε εἰς οὐδεμίαν ἐπιτροπήν.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεπέμφθη.

§154ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν παρεπέμφθη.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεπέμφθη· εἶναι τὰ πρακτικὰ, λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ τὰ διαβάσητε.

§156ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐὰν παρεπέμφθη, τότε ἄλλο πρᾶγμα.

§157Α. ΡΟΥΚΗΣ (Γραμματεύς). Ἰδοὺ τί λέγουν τὰ πρακτικά· «Καὶ δὲν ἔγεινε κἀμμία ἀντίῤῥησις.»

§158ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Καὶ ἐὰν παρεπέμφθη, ἔχει ἡ Βουλὴ τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσῃ τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον δύναται νὰ ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις.

§159ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐντὸς τοῦ ὁποίου, μάλιστα.

§160ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Λοιπὸν προτείνω νὰ προσδιορίσῃ ἡ Βουλὴ χρόνον ἓξ μηνῶν, κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις.

§161ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ταχθῇ προθεσμία ἓξ μηνῶν, μάλιστα, ἀλλ’ ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει ἡ ἐπιτροπὴ καὶ οὐχὶ μετὰ παρέλευσιν αὐτῆς νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, καὶ τότε τὴν φέρει αὔριον, δηλαδὴ ἔχει τὸ δικαίωμα, ἂν θέλῃ, νὰ τὴν φέρῃ.

§162ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Αὐτὸ θέλετε, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν φρονοῦμεν τοῦτο.

§163ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀφοῦ ὑπάρχει προηγούμενον, καθ’ ὃ ἓν νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς δύο τρεῖς ἐπιτροπὰς, νομίζω ὅτι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀρνηθῆτε νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν ἐὰν παραδέχηται νὰ παραπεμφθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§164ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἓν καὶ μόνον τοιοῦτον προηγούμενον ἔχομεν, τὸ νομοσχέδιον περὶ ληστείας, ἀλλ’ αὐτὸ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ συζητήσεως παρεπέμφθη εἰς τὰς ἁρμοδίας ἐπιτροπὰς πρὸς προεξέλεγξιν· ἁρμόδιαι δὲ ἐπιτροπαὶ, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ, ἦσαν ἡ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν, διότι τὸ νομοσχέδιον περιελάμβανε διατάξεις διοικητικὰς, ἡ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης, διότι περιελάμβανε διατάξεις δικαστικὰς καὶ ποινικὰς, καὶ ἡ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, διότι περιελάμβανε διατάξεις στρατιωτικάς. Κἀνένα ἄλλο προηγούμενον δὲν ἔχομεν, νὰ παραπεμφθῇ νομοσχέδιον διοικητικὸν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς γεωργίας, εἴτε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἐξωτερικῶν. Τώρα προτείνεται νὰ καθιερωθῇ ἕνας τοιοῦτος κοινοβουλευτικὸς σολοικισμός.

§165ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Περὶ πραγμάτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει κἀμμία συγγένεια, κἀμμία συνάφεια, δὲν ὑπάρχει κατὰ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν προηγούμενον παραπομπῆς ἑνὸς νομοσχεδίου εἰς διαφόρους ἐπιτροπάς. Ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δι’ οὗ ζητεῖται νὰ γίνῃ αὔξησις 600 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπάρχει συγγένεια ἢ ὄχι; Ἀφοῦ ὑπάρχει συγγένεια, δι’ ὃν λόγον παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο περὶ ληστείας εἰς τρεῖς ἐπιτροπὰς, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον πρέπει νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ὑπάρχει ἀδιάσπαστος συνδυασμὸς καὶ συνάφεια μεταξὺ τῶν δύο ἐπιτροπῶν καὶ τοῦ ἀντικειμένου, περὶ οὗ πρόκειται.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, κλείει λοιπὸν ἡ συζήτησις· τίθεται θέμα τὸ ἑξῆς.

§167ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ πρότασίς μου εἶναι σαφὴς καὶ σύμφωνος μὲ τὸν κανονισμόν, διότι μία ἐπιτροπή, ὅταν δὲν ὑποβάλλει ἔκθεσιν, ὁ κανονισμὸς ὁρίζει, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ὁρίσῃ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν πρέπει νὰ τὴν ὑποβάλῃ. Ἐγὼ ὥρισα, ὅτι χρόνος ἁρμόδιος πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως εἶναι ὁ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν, διότι τότε ἡ Βουλὴ θὰ γνωρίζῃ εἰς ποίαν οἰκονομικὴν κατάστασιν εὑρίσκεται τὸ κράτος, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον τοῦτον τὸν ὁρίζοντα νέαν δαπάνην. Ἐπομένως ἡ πρότασίς μου εἶναι ἡ ἀπωτέρα.

§168ΦΑΡΜΑΚΗΣ. Πρὶν κλείσετε τὴν συζήτησιν, μὴ λησμονήσετε καὶ τὴν ἰδικήν μου πρότασιν.

§169ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ θέλει νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν ἐπιτροπὴν νὰ μὴ σκεφθῇ, νὰ μὴ ἐργασθῇ. Ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ παρουσιάσῃ τὴν ἔκθεσιν, τότε μένει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφανθῇ, ἂν θέλῃ τὴν συζήτησιν ἢ ὄχι· πῶς ὅμως δύνασθε νὰ τὴν ὑποχρεώσητε εἰς σιωπήν; (θόρυβος).

§170ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀκούων τις τοιαύτας συζητήσεις, ἀπελπίζεται κ. πρόεδρε, διὰ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, οὐδεὶς ἐμποδίζεται νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν αὐτῆς. Αὐτὸ εἶναι τόσῳ ἁπλοῦν, τόσῳ εὔληπτον, ὥστε τῇ ἀληθείᾳ λυποῦμαι διὰ τὸν καιρὸν τὸν ὁποῖον χάνομεν συζητοῦντες, τί; ἀναβολὴν τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς! Πρώτην φορὰν ἀκούω τοιαῦτα παράξενα πράγματα. Ὅταν ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ὁποία θὰ φέρῃ βέβαια τὴν ἀπαιτουμένην βάσανον, ἡ Βουλή, ἂν νομίζῃ ὅτι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ τῇ ὑποβληθῶσιν, δὲν εἶναι ἱκανὰ διὰ νὰ σχηματίσῃ πεποίθησιν, δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν καὶ τὴν παραπομπὴν εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιτροπήν, ἢ εἰς ἄλλην ἢ εἰς δύο, τρεῖς, τέσσαρας, ἂν θέλῃ. Τοῦτο εἶναι τὸ τακτικόν, τὸ φυσικόν, ἀλλὰ πρὶν ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ν’ ἀποφανθῶμεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία προεξελέγχει τὸ νομοσχέδιον, δὲν δύναται νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, εἰμὴ ἀφοῦ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός, αὐτὸ εἶναι, κύριοι, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἀκατανόητον, καινόν, παράδοξον.

§171ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὅσοι ζητοῦν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦ ὁρισμοῦ τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ συνταχθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἤχθησαν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, διότι θέλουν νὰ ἀποφύγουν μίαν δευτέραν συζήτησιν, περὶ τοῦ ἂν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπῃ νὰ συζητηθῇ πρὸ ἢ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν· διὰ τοῦτο προεκλήθη ἡ προκειμένη συζήτησις, ἥτις ἴσως καὶ πέραν τοῦ δέοντος ἐπεξετάθη. Δὲν ἔπρεπε δὲ τοιαύτη πρότασις ν’ ἀποκρουσθῇ μετὰ τοσούτου πείσματος. Ἂς λυθῇ τὸ ζήτημα ἂν ἡ Βουλὴ θέλει ἢ δὲν θέλει νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ». Ὁ κ. Μίλησης, ὡς εἶπον προχθὲς καὶ ἄλλοι πρὸς αὐτὸν, ὅσον καὶ ἂν μᾶς εἴπῃ ὅπως μᾶς πείσῃ ὅτι δὲν ἐννοεῖ, δὲν θὰ τὸ κατορθώσῃ. Δὲν ἐννοεῖ, διότι δὲν θέλει νὰ ἐννοήσῃ.

§172ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω δύο λέξεις ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Μίλησης ὠνόμασεν ἀκατανόητον. Διόλου δὲν εἶναι ἀκατανόητος. Δύο ἀπορίαι γεννῶνται εἰς τὸν νοῦν ἡμῶν σήμερον, ἤτοι ἂν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ βουλευτὴς νὰ προτείνῃ τοιαύτην πρότασιν, καὶ δεύτερον, ἂν ἡ πρότασις ᾖναι ἢ δὲν ᾖναι ὀρθή. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, κατὰ παρεξήγησιν ὑπέλαβεν ὅτι ὁ κ. Καλλιφρονᾶς ἀντλεῖ τὸ δικαίωμά του ἐκ τοῦ κανονισμοῦ. Τὸ δικαίωμα τοῦ κυρίου Καλλιφρονᾶ, τοῦ βουλευτοῦ, τὸ γενικὸν, τὸ ἀναφαίρετον, πηγάζει ἐκ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλὴ τοῦ κανονίζειν τὰς ἐργασίας αὑτῆς καὶ τὰς σκέψεις. Ὁ κανονισμὸς προβλέπει μίαν μόνην περίπτωσιν, τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ θέλει νὰ ἀναγκάσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ν’ ἀποπερατώσῃ μετὰ σπουδῆς μίαν ἐργασίαν· ἕτερον ζήτημα ὁ κανονισμὸς δὲν λύει· εἰς τοῦτο μόνον περιορίζεται καὶ τοῦτο διατάττει· ἂν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν φέρῃ μετὰ τακτὴν προθεσμίαν τὴν ἔκθεσίν της, ἡ Βουλὴ πράττει τοῦτο καὶ ἐκεῖνο. Ἀλλὰ δὲν εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν καὶ ὁ κανονισμὸς δὲν διαλαμβάνει περὶ τῆς περιπτώσεως ταύτης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Βουλὴ, τὸ παραμικρόν. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ διατηρεῖ ἀκέραιον τὸ δικαίωμά της. Ἡ Βουλὴ ἠδύνατο τὸ νομοσχέδιον νὰ τὸ παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ μὴ τὸ παραπέμψῃ· ἡ Βουλὴ ὅμως τὸ παρέπεμψε, τὸ δὲ δικαίωμά της, τὸ ὁποῖον εἶχε νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν, διατηρεῖ ἀκέραιον. Πέμψασα τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ μὴ ὁρίσασα προθεσμίαν, δύναται νὰ σταματήσῃ τὴν προεξέλεγξιν· ὁ κανονισμὸς δὲν τὴν ἐμποδίζει. Τοῦτο μήπως εἶναι ἄτοπον; Εἰς τὸν κ. Μίλησην ἐφάνη ἄτοπον· ἐσκέφθη ὅμως αὐτὸς ἀτόπως, διότι τί εἶπεν ὁ κ. Μίλησης; «ὅταν παρουσιασθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, τότε ἡ Βουλὴ δύναται ν’ ἀναβάλῃ, ἀλλὰ νὰ θέλῃ νὰ ἀναβάλῃ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἐκθέσεως εἶναι παράλογον»· διόλου δὲν εἶναι παράλογον, διότι ἡ προεξέτασις ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς δὲν διετάχθη, δὲν ἐνομοθετήθη ὡς τι περιττὸν καὶ μάταιον· διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του ὁ κ. Μίλησης εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δεχθῇ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας ἐν τοσούτῳ ἔχει ἀνάγκην, διότι πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως, ἤτοι περὶ δημοσίας δαπάνης. Ἴσα ἴσα εἶναι παραλογισμὸς νὰ μὴ προεξετασθῇ τοιοῦτον ζήτημα, οὐ μόνον ὡς οἰκονομικὸν ἀλλὰ καὶ ὡς πολύπλοκον· διότι ὅσῳ πολυπλοκωτέρα εἶναι ὑπόθεσίς τις, ὅσῳ περισσότερα ἔγγραφα καὶ περισσοτέρα ἱστορία ἀπαιτεῖται νὰ ἐξετασθῶσι, τόσῳ μεγαλειτέρα καὶ ἀκριβεστέρα πρέπει νὰ γίνῃ προεξέτασις ἐν μικρῷ κύκλῳ οἷος εἶναι ὁ τῆς ἐπιτροπῆς· ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν εἶναι καὶ καθῆκον νὰ τὸ πράξῃ ἡ Βουλὴ. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ἀποφασίζουσα περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὀφείλῃ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, ὁ κ. βουλευτὴς Ἑρμιονίδος νομίζει ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν; Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τις ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου ἐκ προκαταλήψεως, καὶ πιστεύω ὅτι παρ’ οὐδενὸς θέλει θεωρηθῆ ζήτημα πολιτικῆς, καὶ εὔχομαι νὰ μὴ κατασταθῇ ζήτημα πολιτικόν. Νομίζω ὅμως ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο σήμερον, δὲν ἔχει ἕτερον σκοπὸν, παρ’ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἐξετέθη. Οὐδεὶς θέλει παραγνωρίσει τὴν ἱερότητα τῶν δικαιωμάτων περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν, καὶ τοῦτο ἀναγνωρίζων, δὲν θέλω νὰ ἐλαττώσω τὴν ἱερότητα πολλῶν ἄλλων, οὐδὲ πρέπει νὰ δυσχεράνῃ τις, διότι ἡ Βουλὴ προσπαθεῖ νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς προπαρασκευῆς τῆς συζητήσεως αὐτοῦ μὲ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέραν τάξιν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, ὅσον καὶ ἂν φαίνεται ἁπλοῦν ἐν ἀρχῇ.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπωτέρα τῶν προτάσεων εἶναι ἡ τῆς ἀναβολῆς· ν’ ἀναβληθῇ δηλ. ἡ προεξέλεγξις μέχρις οὗ ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§174Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§175ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ ἀντίθετον.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ θέλοντες τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀρξαμένης ἐργασίας ἐπὶ τῆς προεξετάσεως τοῦ νομοσχεδίου πρὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ἐγερθῶσιν (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Δὲν θ’ ἀποφύγωμεν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Ἐνταῦθα γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀναβολὴν τῆς προεξελέγξεως τοῦ περὶ ἀποζημιώσεως τριῶν ναυτικῶν νήσων νομοσχεδίου μέχρις οὗ ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ναὶ ἢ ὄχι;

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐπὶ 141 ψηφοφορησάντων ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς τῶν ἐργασιῶν τοῦ νομοσχεδίου διὰ ψήφων 82 κατὰ 59.

§178ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὴν ἄλλην πρότασιν τώρα, νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας.

§180ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θέσατε, κύριε Πρόεδρε, εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τῆς παραπομπῆς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ (θόρυβος).

§181ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς ᾖναι, κύριε Πρόεδρε, δι’ ἀναστάσεως.

§182ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα, δι’ ἀναστάσεως.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις των. Κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι ὅτι καλῶς ἐπέμφθη....

§184ΣΑΡΑΒΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§185ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὄχι, ἡμεῖς προτείνομεν νὰ σταλῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐρωτήσατε, ναὶ ἢ ὄχι.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σταθῆτε νὰ τελειώσω τὴν φράσιν μου· πῶς εἰσήλθατε εἰς τὴν διάνοιάν μου ἀπὸ μίαν λέξιν; Οἱ φρονοῦντες ὅτι καλῶς ἐπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἐγείρονται....

§187ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Καλῶς παρεπέμφθη ἐκεῖ, νὰ παραπεμφθῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ δὲ φρονοῦντες ὅτι δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, ἀλλὰ νὰ παραπεμφθῇ καὶ εἰς τὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἐγείρονται. Ἠμπορεῖ εἰλικρινέστερα νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα; (θόρυβος). Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ὅτι καλῶς ἐγένετο......

§189ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἀμφισβητεῖται αὐτό· ἡ πρότασις εἶναι νὰ σταλῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν τὸ πρῶτον εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§190ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ θὰ ψηφοφορήσω πῶς καλῶς ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν, θὰ ψηφοφορήσω πῶς δὲν πρέπει νὰ σταλῇ εἰς τὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, πῶς θὰ ψηφοφορήσω; Δὲν ἀμφισβητεῖται ὅτι καλῶς ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν. Τώρα ζητεῖται νὰ σταλῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§191ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριε πρόεδρε, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ οὕτω· οἱ παραδεχόμενοι ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σταλῇ καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσιν, οἱ ἄλλοι νὰ μὴ ἐγερθῶσι.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποστολῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Λοιπὸν τἀνάπαλιν.

§193ΤΙΝΕΣ. Παρεδέχθη.

§194ΕΤΕΡΟΙ. Τ’ ἀνάπαλιν.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ μὴ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐγείρονται (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἀπεῤῥίφθη τὸ νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Σωτήριος Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§196ΣΤΕΡΓΙΟΥ. Κύριε πρόεδρε, πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις παρακαλῶ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Εἶναι τετάρτη ἡμέρα, καθ’ ἣν συζητεῖται ἡ πρότασις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου κ. Λομβάρδου κατὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τὰς προκληθείσας κακῶς καὶ ἀπονεμηθείσας βασιλικὰς χάριτας εἰς καταδίκους. Ἐλέχθησαν, φρονῶ, πολλὰ μέχρι τοῦδε, ἀγορεύσεις σπουδαῖαι ἔλαβον χώραν τόσον ἐπὶ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐδόθησαν αἱ προκληθεῖσαι χάριτες, ὅσον καὶ ἐπὶ τοῦ ἀναφυέντος ζητήματος, τοῦ ἀφορῶντος τὴν ὑφισταμένην ἀλληλεγγύην μεταξὺ ὅλων τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης· ἑπομένως φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἤθελεν εἶσθαι οὐ μόνον ματαία, ἀλλὰ καὶ ἄσκοπος καὶ ταὐτοχρόνως παρεμβάλλει πρόσκομμα εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον ἀντίκειται οὐ μόνον εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ἰδικήν μας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κοινοῦ, τὸ ὁποῖον ἐνατενίζει τὰ βλέμματά του εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς καὶ ἀναμένει ἐναγωνίως τὴν συζήτησιν καὶ λύσιν ζητημάτων σπουδαιοτάτων, ἀφορώντων τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους. Ὅθεν θέλω παρακαλέσει τοὺς ζητήσαντας τὸν λόγον νὰ παραιτηθῶσι τῆς περαιτέρω συζητήσεως. Ἵνα δὲ δοθῇ ἓν πέρας εἰς τὸ ζήτημα ὑποβάλλω τὴν ἀκόλουθον πρότασιν· «Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἂν θεωρῇ τὴν προτεινομένην ἀποδοκιμασίαν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὰς προκληθείσας κακῶς χάριτας ὡς ἀφορῶσαν αὐτὸν καὶ μόνον τὸν ὑπουργόν, ἢ θεωρεῖ ὑφισταμένην ἀλληλεγγύην μεταξὺ ὅλων τῶν μελῶν τοῦ ὑπουργικοῦ οἰκοδομήματος, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐνεχόμενον ἅπαν τὸ ὑπουργεῖον εἰς τὴν κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιῤῥιπτομένην μομφὴν διὰ τὰς κακῶς προκληθείσας παρ’ αὐτοῦ Βασ. χάριτας.» Φρονῶ δὲ, ὅτι παραιτουμένων τῶν ζητησάντων τὸν λόγον, δύναται νὰ τεθῇ ἡ πρότασίς μου αὕτη εἰς ψηφοφορίαν καὶ κατόπιν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Λομβάρδου περὶ ἀποδοκιμασίας τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὰς προκληθείσας καὶ ἀπονεμηθείσας χάριτας, καὶ οὕτω νὰ δοθῇ πέρας εἰς τὸ πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἀσχολοῦν τὴν Βουλὴν σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα (θόρυβος).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§198ΤΡΙΒΙΖΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ ὑποβάλω ἓν νομοσχέδιον.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι τώρα, κατόπιν.

§200ΣΩΤΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἡ ὥρα ἐπροχώρησεν, ἡ Βουλὴ εἶναι κουρασμένη.

§201ΦΩΝΑΙ. Ὄχι, τώρα!

§202ΣΩΤΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ, δὲν ἔχετε ἔπειτα φωνὴν κατόπιν ἐμοῦ; Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι δίκαιον ν’ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον· ἄλλως τε ἂς ὁμιλήσῃ ὁ κύριος Λομβάρδος καὶ ἐγὼ ὁμιλῶ αὔριον.

§203ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅστις θέλει ἂς ὁμιλήσῃ· ἀναβολὴ δὲν γίνεται, χάριτες δὲν γίνονται, ἀφοῦ μάλιστα ἀπηγορεύθησαν ἴσα ἴσα ἀπὸ τοῦ βήματος (θόρυβος).

§204ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν θὰ ἐξακολουθήσωμεν;

§205ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§206ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι βουλευταὶ, τῆς κακῆς ἀπονομῆς τῶν χαρίτων φρονῶ ὅτι ἐξηντλήθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε πᾶσα περαιτέρω συζήτησις πραγματικῶς ἀποβαίνει ματαία, οὐχ ἧττον ὅμως ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης ἐπήγασαν κἄμποσα περίεργα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν θέλω νὰ διαφύγωσι τὴν παρατήρησιν τῆς Βουλῆς. Πρῶτον θέλω λαλήσει περὶ τῶν θεωριῶν, ὅσας ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης ἀνέπτυξε, διότι φρονῶ ὅτι καὶ τὴν θεωρίαν τοῦ σχηματισμοῦ τῶν ὑπουργείων ἐσκότισε καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀλληλεγγύης ἐφέρθη μὲ τρόπον, ὅστις ἀποβαίνει διὰ τὸ μέλλον μία ἀρχὴ κακὴ, μία ἀρχὴ ἐπιβλαβής. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἐννοήσατε καλῶς πόσον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, καθαρὸν καὶ πολιτικὸν, πόσον ἠθέλησε νὰ τὸν καταστήσῃ χαρακτῆρα ὅλων τῶν κυβερνήσεων ἀπὸ τοῦ 1862 καὶ ἐντεῦθεν· διὰ τοῦτο σᾶς ἔφερε πολλὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα δὲν παριστάνουν ἀκριβῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι ὅλαι αἱ κυβερνήσεις ἀπὸ τὰ 1865 καὶ ἐντεῦθεν ἦσαν συμμαχικαί. Ἡ διήγησις αὕτη ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων· ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι κατὰ τὸ 1865 προσκληθεὶς νὰ σχηματίσῃ κυβέρνησιν ἐσχημάτισε συμμαχικὴν, προσλαβὼν τὸν κύριον Λομβάρδον καὶ τὸν κύριον Βράϊλαν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὁποία ἦτο ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν οἱ πληρεξούσιοι τῆς Ἑπτανήσου ἀφ’ ὅτου ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἰς οὐδενὸς τὴν διάνοιαν ἦλθεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἦτο συμμαχικὴ, διότι ὁ κύριος Λομβάρδος ἦτο ἡνωμένος μετὰ τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου καθ’ ὅλου τὸ διάστημα τῆς Συνελεύσεως (θόρυβος). Οὐδὲ ἐννοῶ τί θέλει νὰ εἴπῃ συμμαχικὸν ὑπουργεῖον, διότι εἶχε διαφωνίαν ὁ κύριος Βράϊλας μετὰ τοῦ κυρίου Λομβάρδου, ἀφοῦ ἠθέλησαν νὰ λάβωσι μέρος ὁμοῦ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο. Ἀλλ’ ὁ κύριος Χρηστίδης, εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης, ἐνῷ ἦτο ὀρεινὸς, ἔλαβε μέρος εἰς τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Δεληγεώργη. Ἐγὼ δὲν ἠννόησα ποτὲ ὅτι ὁ κύριος Χρηστίδης ἀπετελοῦσε κόμμα μόνος, οὔτε ὁ ἴδιος κύριος Χρηστίδης ἠμποροῦσε νὰ τὸ φαντασθῇ τοῦτο. Λοιπὸν συμμαχικὸν ὑπουργεῖον ἦτο ἐκεῖνο; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι δύο συμμαχικὰ ὑπουργεῖα ἐσχηματίσθησαν ἀπὸ τοῦ 1865, τὸ πρῶτον ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ κυρίου Ῥούφου, τὸ ὁποῖον ἦτο ὑπουργεῖον τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς ἀνάγκης, καὶ τὸ δεύτερον ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ κυρίου Βούλγαρη σήμερον, τὸ ὁποῖον εἶναι πολιτικὸν ὑπουργεῖον. Τὸ ὑπουργεῖον τοῦ 1866 τὸ σχηματισθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Βούλγαρη καὶ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη δὲν ἦτο εἰμὴ ἓν καὶ μόνον ὑπουργεῖον· ἀλλ’ ὑπῆρχε διαφορὰ· ἦτο μόνον ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν ἐκείνην τῶν ἰδεῶν, δὲν διέφερε τίποτε κατὰ τὰς ἀρχάς. Σήμερον ἀληθῶς ὑπάρχει ἓν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον σύγκειται ἀπὸ τὸ ἥμισυ ἐκ τοῦ ἑνὸς κόμματος καὶ τὸ ἥμυσι ἐκ τοῦ ἄλλου· ὥστε δύο ὑπουργεῖα κατ’ ἐμὲ θεωροῦνται συμμαχικὰ καὶ τὰ ὁποῖα τ’ ἀνεγνώρισεν ὅλος ὁ κόσμος· ὅλα τ’ ἄλλα πρώτην φορὰν τὰ ἤκουσα χθές, ὡς ἔχοντα τοιοῦτον χαρακτῆρα, ἀπὸ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Μεσσήνης. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, τοὐτέστιν ὅτι ὑπάρχει μία ἀλληλεγγύη μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ποτὲ δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀρχὴ, ὅτι ὅλοι οἱ ὑπουργοὶ, οἵτινες σχηματίζουν ἓν ὑπουργεῖον, εἶναι ἀλληλεγγύως ὑπεύθυνοι διὰ πᾶσαν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε κάμει εἷς τῶν ὑπουργῶν ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ἄλλων. Θεωρῶ δὲ ὅτι τοῦτο εἶναι καὶ ὑπὸ μίαν ἄλλην ἔποψιν κακόν, διότι ὑποθέσατε, ὅτι εἷς τῶν ὑπουργῶν ἐντὸς τῆς ἰδίας ἁρμοδιότητός του πράττει ἓν κακούργημα, κλέπτει, πλαστογραφεῖ· εἶναι διὰ τοῦτο ὑπεύθυνοι οἱ ἄλλοι ὑπουργοί; Ἐννοῶ, ὅταν ὁ ὑπουργὸς ἐνεργῇ κατ’ ἐντολὴν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, δηλαδὴ γίνεται ἀπόφασις τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ ὁ ὑπουργὸς προσκαλῆται ὡς ἐκ τῆς ἁρμοδιότητός του νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν, τότε ἐννοῶ ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εἶναι ὁλόκληρον ὑπεύθυνον· ἀλλ’ ὑποθέσατε, ὅτι καὶ σήμερον εἷς ὑπουργὸς ἐκδίδει ἐντάλματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν ποσὰ μεγαλείτερα ἀπὸ τὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι φαίνονται εἰς τὸν προϋπολογισμόν· ὁ ὑπουργὸς φερ’ εἰπεῖν τῶν Στρατιωτικῶν ἐκδίδει τοιαῦτα ἐντάλματα, αὐτὰ θὰ θεωρηθοῦν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ ἐκτελεσθοῦν. Ὑποθέσατε ὅτι ὁ εἷς ὑπουργὸς ἐκδίδει τοιαῦτα καὶ ὁ ἄλλος ἐπικυρόνει· τότε ὑπεύθυνοι εἶναι καὶ κατὰ τὸν νόμον ὁ ὁποῖος διευθύνει τὰ λογιστικὰ καὶ οἱ δύω ὑπουργοί. Τί σχέσιν ἔχουν τὰ ζητήματα τῆς τιμῆς, ὅτι ἡ τιμὴ ὑπαγορεύει ν’ ἀναδέχηται ὁ εἷς τοῦ ἄλλου τὴν εὐθύνην ἄνευ λόγου καὶ πρὸς βλάβην τῶν δημοσίων πραγμάτων καὶ νὰ σκεπάζουν οἱ ἄλλοι τὴν εὐθύνην τοῦ ἑνός; Τότε τί νὰ κάμωμεν; νὰ καλύψωμεν τὰ ἐγκλήματα ἢ νὰ ῥίψωμεν μίαν κυβέρνησιν; Ἐννοεῖται, ὅτι θέτετε εἰς δίλημμα τὴν συνείδησιν ἑνὸς κοινοβουλίου. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ποτὲ δὲν θὰ παραδεχθῶ νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἡ τιμὴ ὑπαγορεύει, ὅταν εἷς ὑπουργὸς σφάλλῃ, οἱ ἄλλοι συνάδελφοί του νὰ ἔρχωνται νὰ τὸν καλύπτουν διὰ τῆς ἀλληλεγγύης· τοῦτο ἐννοῶ καὶ σήμερον. Ὁ κ. Μεταξᾶς ἐνήργησε χάριτάς τινας, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐμὲ εἶναι λίαν σκανδαλώδεις καὶ διὰ τὴν πολιτείαν καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν, καὶ εἶναι πράξεις, τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιδοκιμάσω ὑπὸ ὁποιανδήποτε ἔποψιν ἤθελον παρουσιασθῆ. Καὶ ἐνῷ ὑπάρχει τοιοῦτον ζήτημα ἐκκρεμὲς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης εἶπεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἀνεδέχθη νὰ καλύψῃ τὸν κ. Μεταξᾶν διὰ τῆς σιωπῆς· ἐγὼ λέγω, ὅτι ἡ σιωπὴ τῆς κυβερνήσεως εἶναι κατὰ τοῦ κυρίου Μεταξᾶ, ὅτι ἡ κυβέρνησις, ἐνόσω σιωπᾷ, βεβαίως τὸ ζήτημα δὲν τὸ ἀναλαμβάνει ὑπ’ εὐθύνην της καὶ οὔτε πρέπει καὶ οὔτε φρονῶ ὅτι θὰ τὸ ἀναλάβῃ.

§207Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουρ. Οἰκονομικῶν). Πῶς εἰσέρχεσθε εἰς τὴν διάνοιαν τῆς Κυβερνήσεως;

§208ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Συμπεραίνω, ὁμιλῶ ὑποθετικῶς. Κύριοι, ἐπὶ τοῦ ζητήματος θέλω θέσει μόνον μερικὰ χρώματα· ἐπὶ τοῦ ζητήματος, καθ’ ὅσον ζητεῖται ἡ μομφὴ, διότι τὰ πράγματα εἶναι τόσον δυνατὰ καὶ παρεστάθησαν καὶ τόσον ἀνεπτυγμένως, ὥστε οὐδεὶς ἀμφιβάλλει περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῶν. Διὰ τρία πράγματα ὁ κ. Μεταξᾶς κατηγορεῖται εἰδικῶς σήμερον· ά) διὰ τὴν χάριν τὴν ὁποίαν ἔδοσε καὶ ἀφῄρεσεν ἀπὸ τὸν ἐπιστάτην τοῦ Φωκᾶ τὸν Κοτσινόπουλον, β) διὰ τὴν χάριν τὴν ὁποίαν ἔδοσεν εἰς τὸν φονέα τῆς Σοφίας καὶ γ) διότι διώρισεν εἰρηνοδίκην ἄνθρωπον, ὅστις εἶχε καταδικασθῆ. Τὸ πρῶτον ζήτημα, κύριοι, πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν, ὄχι μόνον διότι ἐπράχθη ἓν κακούργημα μέγα καὶ εἰς τὸν κακοῦργον ἀπεδόθη ἡ προστασία τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς χρήσεως τοῦ βασιλικοῦ προνομίου· πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα φέρει εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν πολιτείαν. Ὁ Μιχαὴλ, κύριοι, Κεφαλλὴν, ἄνθρωπος ἔγγαμος, πατὴρ τέκνων, ἀποφασίζει νὰ πράξῃ τὸ ἑξῆς ἔγκλημα, νὰ καταστρέψῃ πρῶτον τὴν ἰδικήν του οἰκογένειαν, νὰ καταστρέψῃ δεύτερον μίαν ἄλλην οἰκογένειαν, χαριζόμενος εἰς τὰ κτηνώδη αὐτοῦ πάθη· ἔγγαμος ἄνθρωπος καὶ πατὴρ τέκνων ἀπεφάσισε νὰ ἐκβιάσῃ τὴν τιμὴν μιᾶς ἐναρέτου γυναικὸς, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ ἦτο μεγαλειτέρα τῆς τιμῆς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Λουκρητία τῆς Ῥώμης· γυνὴ σεβομένη τὸν ὅρκον τὸν ὁποῖον ἔδωκεν, ὅταν ἦλθεν εἰς γάμον, ἀπεφάσισε νὰ διατηρήσῃ μὲ τὴν θυσίαν τῆς ζωῆς της τὴν τιμήν της· λησμονεῖ τὰ τέκνα, τὸν σύζυγον διὰ νὰ διατηρήσῃ τὴν τιμήν της. Καὶ δύναται νὰ φθάσῃ εἰς ὑψηλότερον βαθμὸν ὑπερηφανείας; δὲν σᾶς φαίνεται ἡ τιμή της πλήρης; δὲν σᾶς φαίνεται ἡ κακία τοῦ ἄλλου τοῦ κακούργου πλήρης; Λοιπὸν καλεῖσθε σήμερον νὰ εἴπητε ὅτι ἡ κακία τοῦ κακούργου ἐκείνου ἦτο ἀναξία τῆς τοιαύτης προστασίας, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς αὐτόν· ἀλλὰ σεῖς θέλετε δώσει τοιοῦτον μάθημα εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ δὲν θέλετε εὐχηθῆ ἐξ ὅλης ψυχῆς καὶ καρδίας ὅλαι αἱ σύζυγοι νὰ εἶχον τὴν ἀρετὴν τῆς Σοφίας; Καὶ δὲν σᾶς φαίνεται ἀρχαϊκὴ ἡ ἀρετὴ αὕτη; δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι εἶναι ἡ ἀρετὴ τῶν πατέρων μας, ἡ ἀρετὴ τοῦ 1821; Δεύτερον ζήτημα, κύριοι, εἶναι ἡ συμπάθεια, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ πολιτεία πρέπει νὰ δείξῃ πρὸς τὸν ὑπηρέτην τοῦ Φωκᾶ. Ἀλλὰ σᾶς λέγουν νὰ καταστήσετε γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς ὑπηρέτας, εἰς ὅλους τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εὗρον ἄσυλον ἐντὸς μιᾶς οἰκίας, νὰ τοὺς εἴπητε, ἂν προδώσητε τὰ τέκνα τῶν κυρίων σας, ἂν σφάξητε τοὺς κυρίους σας, θέλετε εὕρει προστασίαν ἀπὸ τὴν πολιτείαν. Λησμονεῖτε, ὅτι ἐπὶ τρεῖς μῆνας ἡ πόλις τῶν Πατρῶν ἔμεινεν ἀποκλεισμένη; τριάκοντα χιλιάδες ἄνθρωποι ἔτρεμον νὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τὰς οἰκίας των καὶ μεταβῶσιν εἰς τὰ κτήματά των; Θέλετε νὰ εἴπητε εἰς τοὺς ὑπηρέτας, προδόσατε τὰ τέκνα τῶν κυρίων σας, σφάξατε τοὺς κυρίους σας καὶ ἡ πολιτεία θέλει σᾶς προστατεύσει; Ἀπέναντι λοιπὸν τοιούτων ζητημάτων, κύριοι βουλευταὶ, πρόκειται ν’ ἀποφασίσητε. Ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου καθαρὰ καὶ παῤῥησίᾳ· θέλω βάψει τὴν ψῆφόν μου εἰς τὸ ἀθῶον αἷμα τῆς Σοφίας καὶ θέλω τὴν ῥίψει κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Αὐτὸν τὸν χρωματισμὸν ἠθέλησα νὰ δώσω εἰς τὰ δύο ζητήματα. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ τὸ τρίτον ζήτημα δὲν εἶναι μικρόν· δὲν γνωρίζω καλὰ καὶ παρακαλῶ τὸν βουλευτὴν Ζακύνθου νὰ μοὶ εἴπῃ διὰ τί κατηγορεῖτο ὁ εἰρηνοδίκης;

§209ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διότι κατέστρεψε μίαν διαθήκην.

§210Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ ζητῆτε ποία ποινὴ ἐπιβάλλεται εἰς τὸ ἔγκλημα αὐτό. Τί τὴν θέλετε; ἄνθρωπος ὅστις κατέστρεψε διαθήκην! Ἀλλὰ δὲν ἐστερήθη, λέγουν, τὰ πολιτικὰ δικαιώματα· ἀλλ’ ἐστερήθη, κύριοι, τὴν τιμὴν καὶ εἶναι ἀνάξιος ν’ ἀναλάβῃ ὑπηρεσίαν· ἂν ἐπανέλθῃ, δύναται νὰ ξεσχίσῃ καὶ ὅλας τὰς ἄλλας διαθήκας. Λοιπὸν ἀπέναντι τῶν πράξεων τούτων ἐγὼ θέλω καταψηφίσει ἀδιστάκτως, διότι δὲν θέλω νὰ παρέλθουν ἐν σιωπῇ καὶ ἄλλα τινὰ προηγούμενα τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τὰ ὁποῖα δεικνύουν μίαν ὄχι τόσον ἀκριβῆ, ὄχι τόσον εἰλικρινῆ διαχείρισιν, καὶ ἀναφέρομαι καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Βουλῆς. Ἐνθυμεῖσθε τί ἐγίνετο κατὰ τὰς ἐξελέγξεις· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι διὰ τηλεγραφημάτων ἐπροκαλοῦντο ἐκθέσεις τῶν εἰρηνοδικῶν, ἠξεύρω γώ· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι σᾶς ἔκαμα προσεκτικούς. Καὶ ποῖον δικαίωμα εἶχεν ὁ κύριος ὑπουργὸς νὰ πράξῃ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα; ἦτο ἆρά γε ἀθῴα ἄγνοια; Ὄχι.

§211ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παραπονοῦνται οἱ ἀθῷοι ποτέ;

§212Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ ἀθῷοι δὲν παραπονοῦνται, ἀλλὰ κατηγοροῦν τοὺς ἐνόχους, καὶ δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἔνοχος πρᾶξις, ἀσυμβίβαστος μὲ τὴν τάξιν καὶ τὸ δίκαιον. Οἱ ἀθῷοι καὶ οἱ ἔνοχοι δικάζονται ἐντὸς τῆς Βουλῆς· καὶ ἐὰν πρόκειται νὰ ὁμιλήσωμεν περὶ ἐνοχῆς καὶ ἀθῳότητος, εἶμαι ἕτοιμος νὰ συζητήσω τὴν ἐκλογὴν τῆς Μεσσήνης καὶ τῶν Καλαβρύτων ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐψηφίσθη τὸ σύνταγμα. Μὲ εὗρες, κύριε Μποῦτε, πάντοτε εἰς τὴν θέσιν μου, μὲ εὗρες πάντοτε ἐσκεπασμένον μὲ τὸ θάῤῥος μου· ὁπόταν μὲ προκαλέσῃς, εἶμαι ἕτοιμος. Λοιπόν, κύριοι, τὴν πρᾶξιν ἐκείνην δὲν θέλω νὰ τὴν λησμονήσητε καὶ τὴν ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην τῆς Βουλῆς. Μὲ πολλὴν εὐγλωττίαν καὶ ἐπιτηδειότητα ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης ἦλθε χθὲς ἐδῶ νὰ περιπλέξῃ τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης, καὶ ἐγὼ καταψηφίζων κατὰ τοῦ Μεταξᾶ, δὲν ἐννοῶ ποτὲ νὰ καταψηφίσω κατὰ τοῦ κυρίου Βούλγαρη καὶ τῶν ἄλλων ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀθῷοι. Ὅπως δήποτε καὶ ἂν παρουσιασθῇ τὸ ζήτημα, ἡ συνείδησις ἡ ἐμὴ εἶναι αὕτη· καὶ ἐὰν οἱ πολιτικοὶ θέλουν ἀκόμη νὰ τὸ περιπλέξουν, πάλιν λέγω, ὅτι τὴν συνείδησίν μου κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὴν περιπλέξῃ. Ἀπὸ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ὅμως προῆλθε καὶ ἄλλο περίεργον. Ὁ κ. Μεταξᾶς κατηγόρησε τὸν κ. Λομβάρδον, ὅτι κατὰ τὸ 1867 ἔκαμε χάριτας ἐναντίον καὶ τοῦ ὀρθοῦ λόγου καὶ τοῦ δικαίου καὶ ἄνευ προτάσεων κτλ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης μετ’ ὀλίγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν· ἐγὼ συνεμερίσθην καὶ συμμερίζομαι τὰς πράξεις τοῦ κ. Λομβάρδου, καὶ ἀνεδέχθημεν τότε πάντες τὴν εὐθύνην αὐτῶν τῶν πράξεων· καὶ ἀληθῶς, διότι ἡμεῖς τότε κατεψηφίσαμεν κατὰ τοῦ κ. Λομβάρδου, ἡμεῖς ἐπολεμήσαμεν μέχρις ἄκρων τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1867 καὶ τὴν πολιτικήν της, καὶ ἔχομεν πάντοτε ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν ἐκείνην τὰ αὐτὰ αἰσθήματα καὶ τὰς αὐτὰς ἰδέας. Ὑπερεπηνέσατε χθὲς τὴν πολιτικήν σας τοῦ 1867 καὶ ἐπράξατε ἐν τῷ δικαιώματί σας· ὑπερεπαινοῦμεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἀντιπολίτευσιν τοῦ 1867, ἡ ὁποία διέφερε μόνον κατὰ τὰ αἰσθήματα. Λοιπὸν ὁ κ. Μεταξᾶς προχθὲς κατηγόρησε τὰς πράξεις τῆς κυβερνήσεως τοῦ 1867, τοὐτέστιν ἐῤῥάπισε τὴν πολιτικὴν τοῦ Λομβάρδου, καὶ ἑπομένως τὴν πολιτικὴν τοῦ 1867, ἑπομένως τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως τοῦ 1867. Ἔρχεται μετὰ ταῦτα ὁ κ. Λομβάρδος καὶ κατηγορεῖ τὸν κ. Μεταξᾶν, ὁ ὁποῖος, ὅσον καὶ ἂν θέλετε νὰ κρυφθῆτε, εἶναι ὁ ὑπουργὸς τοῦ κ. Κουμουνδούρου· καὶ τί λέγει ὁ κ. Λομβάρδος; ὅτι ὁ κ. Μεταξᾶς ἔκαμε πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀντιβαίνουν εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον, εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας· καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὡς ἄριστος χριστιανὸς τῆς καινῆς διαθήκης δέχεται ἀπὸ τὸ ἓν μέρος τὸ ῥάπισμα τοῦ κ. Μεταξᾶ καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος τὸ ῥάπισμα τοῦ κ. Λομβάρδου (ἱλαρότης), καὶ ἔρχεται κατόπιν τούτων ὅλων ὡς ἄριστος οἰκογενειάρχης νὰ εὐλογήσῃ ἐκ νέου τὴν ἀντίφασιν αὐτὴν καὶ νὰ σκεπάσῃ τὰ τέκνα του. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι ὀπαδὸς τῆς νέας διαθήκης· δοξάζω καὶ ἀπὸ τὴν παλαιάν, καὶ εἰς τὴν παλαιὰν λέγει· ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος, καὶ κἄποτε κἄποτε τὰ σαγόνια ἀντὶ τοῦ ὀδόντος (ἱλαρότης). Αὐτά, κύριοι, τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν θὰ φέρω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κ. Λομβάρδος, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ τὸ σαφηνίσῃ καὶ νὰ τὸ τακτοποιήσῃ καὶ νὰ τὸ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μίλησης.

§214ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν, κύριοι, νὰ παρακολουθήσω τοὺς προαγορεύσαντας εἰς ὅλα τὰ ἀντικείμενα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπεξέτειναν τὴν συζήτησιν, διότι θεωρῶ ταῦτα ξένα καὶ ἄσχετα μὲ τὸ προκείμενον θέμα, καὶ ἑπομένως ἥκιστα συντελεστικὰ πρὸς σχηματισμὸν γνώμης ὀρθῆς καὶ ἀσφαλοῦς. Ὡσαύτως ὀλίγην, ἢ μᾶλλον καμμίαν διάθεσιν δὲν ἔχω νὰ λάβω μέρος εἰς τὰς ἑκατέρωθεν προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις, διότι αὗται εἰς οὐδὲν ἄλλο συντελοῦσιν, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ δηλητηριάσωσι τὴν συζήτησιν καὶ ἐλαττώσωσι τὴν γενικὴν αὐτῆς ἀξίαν. Θέλω περιορισθῆ μόνον νὰ εἴπω ἐν ὀλίγοις τὴν γνώμην μου ἐπὶ ἑνὸς γενικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἐκ τῆς συζητήσεως, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὑπουργικῆς εὐθύνης καὶ τῆς ἀλληλεγγύης μεταξὺ τῶν ὑπουργῶν· περὶ τῆς οὐσίας δὲ τῆς ἐπερωτήσεως θέλω προσθέσει ὀλίγα τινὰ, οὐχὶ ὑποβάλλων εἰς νέαν ἐξέτασιν καὶ ἐπίκρισιν τὰ κατὰ μέρος γεγονότα, διότι ὡς πρὸς τοῦτο θεωρῶ τὴν συζήτησιν ὑπερεξηντλημένην ἤδη, ἀλλ’ ὑποδεικνύων τὸν τρόπον, καθ’ ὃν φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ τοιαύτη ἐξέτασις καὶ ἐπίκρισις, τουτέστι τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐνασκήσῃ τὸν ἔλεγχον αὑτῆς ἐπὶ τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων. Φαίνεται, κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας δὲν ἔχει εὐκρινῆ ἰδέαν τῆς εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τῆς μεταξὺ αὐτῶν ἀλληλεγγύης. Τοῦτο τοὐλάχιστον ἐξάγω ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπε, καὶ ἰδίως ἐκ τοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερε πολεμῶν τὴν ἀλληλεγγύην. Ἐὰν, εἶπεν, εἷς ὑπουργὸς διαπράξῃ ἓν ἔγκλημα, ἢ παραβιάσῃ κατὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν δημοσίων καθηκόντων του κείμενόν τινα νόμον, πῶς δύνανται νὰ θεωρηθῶσι συνένοχοι οἱ λοιποὶ ὑπουργοὶ, οἵτινες οὔτε συνέπραξαν εἰς τὸ ἔγκλημα ἢ τὴν παρανομίαν, οὔτε γνῶσιν τῆς τοιαύτης πράξεως ἔλαβον; Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἢ δὲν γνωρίζει ἢ λησμονεῖ, ὅτι διπλῆν εὐθύνην ὑπέχουσιν οἱ ὑπουργοὶ κατὰ τὸ σύνταγμα, κοινὴν διὰ τὰ κοινὰ ἐγκλήματα, καὶ πολιτικὴν διὰ τὰς παρανομίας ἢ τὰ παραπτώματα περὶ τὴν διαχείρισιν τῆς δημοσίας ἐξουσίας των· ἡ τελευταία δὲ αὕτη εὐθύνη διαιρεῖται εἰς ποινικὴν, ὅταν κατηγορῆται ὁ ὑπουργὸς διὰ ῥητὰς παραβάσεις τῶν κειμένων νόμων, καὶ κοινοβουλευτικὴν ἢ ἠθικὴν, ὅταν ἐλέγχηται δι’ ἁπλῆν κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας του. Εἶναι δὲ πρόδηλον, κύριοι, ὅτι δὲν πρόκειται σήμερον οὔτε περὶ κοινοῦ ἐγκλήματος, διαπραχθέντος ὑπὸ τοῦ κυρίου Μεταξᾶ ὡς ἰδιώτου, οὔτε περὶ ῥητῆς παραβιάσεως τῶν κειμένων νόμων, διαπραχθείσης ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοσίων καθηκόντων του. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐλέγχεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ κατάχρησιν ἁπλῶς τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν διαχειρίζεται· πρόκειται λοιπὸν, ὡς βλέπετε, περὶ εὐθύνης καθαρῶς κοινοβουλευτικῆς, ἥτις ἐκφράζεται διὰ τῆς μομφῆς τοῦ κοινοβουλίου καὶ κυροῦται διὰ τῆς ἀποπομπῆς τοῦ ὑπουργοῦ ἀπὸ τῆς δημοσίας ἐξουσίας. Ἀλλὰ ποῖος ἐν γένει ὁ χαρακτὴρ, ποία ἡ φύσις τῆς κοινοβουλευτικῆς ταύτης εὐθύνης; περιορίζεται ἆρά γε αὕτη εἰς τὸ ἄτομον τοῦ ὑπουργοῦ, ἢ ἐπεκτείνεται καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους του; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα σαφῶς καὶ ἀκριβῶς τεθειμένον. Εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν, κύριοι, ὅτι ἐν τῷ συνταγματικῷ πολιτεύματι τὸ ὑπουργεῖον δὲν εἶναι σωρὸς ἀτόμων, ἐνεργούντων αὐτοβούλως καὶ αὐθεκάστως, ἄνευ κέντρου, ἄνευ ὀργανισμοῦ, ἄνευ ἑνότητος, ἀλλ’ εἶναι πρόσωπον ἠθικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει κέντρον συνεκτικὸν τῶν μελῶν αὑτοῦ, καὶ τὸ κέντρον τοῦτο εἶναι ὁ πρόεδρος, ὁ δίδων εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ τὸν πολιτικὸν χρωματισμὸν καὶ τὴν ὤθησιν εἰς τὴν ἐν γένει πορείαν του· τὸ ὁποῖον ἔχει ὀργανισμὸν, καὶ τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον ὁρίζουσι καὶ διατυποῦσι ῥητοὶ νόμοι τοῦ κράτους· τὸ ὁποῖον συνεδριάζει, συσκέπτεται καὶ συμπράττει ἐπὶ τῶν γενικῶν τῆς διοικήσεως ἀντικειμένων. Σημειώσατε δὲ, κύριοι, ὅτι ἡ ὀργανικὴ αὐτὴ ἑνότης τῶν ὑπευθύνων συμβούλων τοῦ στέμματος εἶναι εἷς τῶν κυριωτέρων χαρακτήρων, οἵτινες διακρίνουσι τὰ συνταγματικὰ ἀπὸ τὰ ἀπόλυτα κράτη. Εἰς τὰ ἀπόλυτα κράτη ἕκαστος τῶν ὑπουργῶν ἐνεργεῖ αὐθεκάστως, ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τῶν λοιπῶν συναδέλφων του· οὐδεὶς δεσμὸς συνδέει τοὺς ὑπουργοὺς πρὸς ἀλλήλους, τὸ μόνον δὲ κέντρον αὐτῶν εἶναι ὁ ἀπόλυτος μονάρχης, ὅστις συνδέει πρὸς ἑαυτὸν ἕκαστον τῶν ὑπουργῶν του ἰδίᾳ καὶ ἀσχέτως πρὸς τοὺς λοιπούς, εἰς τρόπον ὥστε οἱ ὑπουργοὶ εἶναι, κυρίως εἰπεῖν, γραμματεῖς τοῦ μονάρχου, πρὸς ὃν ὑπέχουσιν εὐθύνην ἕκαστος διὰ τὰς ἰδίας του πράξεις. Εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη ἐπικρατεῖ, ὡς εἶπον, τὸ ἀντίθετον σύστημα· οἱ ὑπουργοί, συνδεδεμένοι μετ’ ἀλλήλων ὀργανικῶς, συσκέπτονται καὶ συμπράττουσιν ἀπὸ κοινοῦ, καὶ συνιστῶντες οὕτως ἓν σῶμα, ἓν συμβούλιον, ἓν ἠθικὸν πρόσωπον, διατηροῦσι τὴν ἑνότητα ἐν τῇ ἐκτελεστικῇ ἐξουσίᾳ. Τί ἕπεται, κύριοι, ἐντεῦθεν; ὅτι πᾶσα πρᾶξις ἑκάστου τῶν ὑπουργῶν ἀντανακλᾷ καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους του, θεωρουμένη κοινὴ ἁπάντων τῶν ὑπουργῶν πρᾶξις καὶ εὐθύνουσα τούτους ἐπίσης ὡς καὶ τὸν ἄμεσον ἐνεργὸν αὐτῆς· μ’ ἄλλας λέξεις, ἐκ τῆς ἑνότητος τῶν συνταγματικῶν ὑπουργῶν προκύπτει ὡς λογικὴ συνέπεια ἡ μεταξὺ αὐτῶν ἀλληλεγγύη. Ἡ συνέπεια δὲ αὕτη εἶναι τόσον ἀναγκαία καὶ ἐπιτακτική, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὴ σπουδαία κατ’ αὐτῆς ἀντίῤῥησις· ὁ ὀρθὸς λόγος, τὰ πράγματα τὴν ἐπιβάλλουσιν ἀδυσωπήτως. Ἂς ἐξετάσωμεν τώρα ποῦ σταματᾷ, ποῦ παύει ἡ τοιαύτη ἀλληλεγγύη. Ὅταν, κύριοι, ἡ κατηγορουμένη πρᾶξις διῆλθε διὰ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὅταν ἅπαντες οἱ ὑπουργοὶ ἔλαβον γνῶσιν αὐτῆς καὶ ἔφεραν τὴν γνώμην των, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἶναι ἀλληλεγγύως συνυπεύθυνοι μὲ τὸν ὑπουργὸν, ὅστις τὴν ἐξετέλεσε. Τοῦτο δὲ συμβαίνει ἐπὶ τῶν γενικῶν ἢ κυβερνητικῶν πράξεων τοῦ ὑπουργείου, διὰ τὰς ὁποίας ὅλοι οἱ ὑπουργοὶ συμμερίζονται ὄχι μόνον τὴν κοινοβουλευτικὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ἔτι τὴν ποινικὴν εὐθύνην, ἂν ὁ ἐνεργήσας ὑπουργὸς κατηγορηθῇ δι’ αὐτὰς ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ παραπεμφθῇ εἰς δίκην. Ἀλλ’ ὡς γινώσκετε, ὅλαι αἱ πράξεις τῶν ὑπουργῶν δὲν διέρχονται διὰ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου· ὑπάρχουν καὶ πράξεις κατωτέρας διοικήσεως, τὰς ὁποίας ἕκαστος τῶν ὑπουργῶν ἐνεργεῖ ἰδιαιτέρως, ἄνευ συσκέψεως καὶ ἄνευ γνώσεως τῶν λοιπῶν συναδέλφων του. Ὑφίσταται καὶ ἐπὶ τῶν πράξεων τούτων ἡ ὑπουργικὴ ἀλληλεγγύη; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι, δὲν διστάζω νὰ ἀπαντήσω καταφατικῶς, διότι καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ὁ ὑπουργὸς δὲν παύει τοῦ νὰ ᾖναι μέλος ὀργανικὸν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου· ὁ δεσμὸς, ὁ συνδέων αὐτὸν μὲ τοὺς λοιποὺς συναδέλφους του, ὑφίσταται πάντοτε, διότι τίποτε δὲν ἐπῆλθε, τὸ ὁποῖον νὰ τὸν διαῤῥήξῃ· διὰ τοῦ δεσμοῦ δὲ τούτου, τοῦ συγκροτοῦντος ἀείποτε τὰ μέλη τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἡ κατὰ μέρος εὐθύνη μεταβιβάζεται εἰς ὅλους τοὺς ὑπουργοὺς καὶ λαμβάνει τὸν χαρακτῆρα τῆς ἀλληλεγγύης. Πότε ῥήγνυται ὁ δεσμός, πότε παύει ἡ ἀλληλεγγύη; ὅταν οἱ λοιποὶ συνυπουργοί, οἱ μὴ μετασχόντες εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς κατηγορουμένης πράξεως, δηλώσουν ὅτι δὲν ἐννοοῦσι νὰ ἀναδεχθῶσι τὴν εὐθύνην αὐτῆς. Θὰ ἦτο τῷ ὄντι καὶ ἄδικον καὶ παράλογον νὰ κηρύξητε ὑπευθύνους ἀνθρώπους, οἵτινες δηλοῦσιν ὅτι οὔτε εἴδησιν ἔχουν περὶ τῆς κατηγορουμένης πράξεως, οὔτε ἀναδέχονται τὴν ἐξ αὐτῆς εὐθύνην. Ἡ ἀλληλεγγύη λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐξήρτηται, ὡς βλέπετε, κύριοι, ἐκ τῆς θελήσεως τῶν συναδέλφων ὑπουργῶν. Ἐὰν οὗτοι δηλώσουν ὅτι δὲν ἀναδέχονται τὴν εὐθύνην, ἡ ἀλληλεγγύη παύει ἀμέσως· ἀλλ’ ἐὰν σιωπῶσιν, ἐὰν συμπράττωσι μετὰ τοῦ κατηγορουμένου ὑπουργοῦ, ἡ ἀλληλεγγύη τότε εἶναι πλήρης, τελεία, ἀνεπίδεκτος ἀντιῤῥήσεως. Εἶναι δὲ ἀληθῶς περίεργος, κύριοι, ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν ὁ προαγορεύσας καὶ τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουν καὶ ἄλλοι ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα). Ἀξιοῦν οἱ κύριοι νὰ προσδιορίσουν αὐτοὶ τὴν εὐθύνην τῶν λοιπῶν ὑπουργῶν παρὰ τὴν θέλησιν καὶ ἐπιθυμίαν τούτων. Οἱ λοιποὶ ὑπουργοὶ σιωπῶσιν, ὡς βλέπετε, ἐπὶ τέσσαρας ὅλας ἡμέρας, καθ’ ἃς διαρκεῖ ἡ πυρετώδης αὕτη συζήτησις· οὐ μόνον δὲ, ἀλλὰ καὶ συμπράττουσι μετὰ τοῦ κατηγορουμένου ὑπουργοῦ. Τὸ φυσικὸν, τὸ λογικὸν συμπέρασμα εἶναι, ὅτι θέλουν λοιπὸν νὰ συμμερισθοῦν μὲ τὸν συνάδελφόν των τὴν εὐθύνην τῆς κατηγορουμένης πράξεως. Ἀλλ’ ἰδοὺ, ἔρχονται οἱ κύριοι καὶ τοῖς λέγουν· «κακῶς πράττετε ἀναδεχόμενοι ξένην εὐθύνην· ἡμεῖς δὲν τὸ ἐπιτρέπομεν, δὲν θέλομεν νὰ τὴν ἀναδεχθῆτε». Πῶς σᾶς φαίνεται, κύριοι, ἡ ἀξίωσις αὕτη; πῶς σᾶς φαίνεται ἡ ἀπαίτησίς τινων νὰ κανονίσουν καὶ κηδεμονεύσουν τὴν συνείδησιν τῶν ἄλλων; Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ τὴν θεωρῶ, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν φράσιν, τοὐλάχιστον γελοίαν (θόρυβος)· σᾶς ἐφάνη τραχεῖα ἡ φράσις; Ἀλλὰ πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ χαρακτηρίσω τὴν τοιαύτην ἀξίωσίν σας; Παροῦσα εἶναι ἡ κυβέρνησις, ἀκούει τὴν συζήτησιν, ἀκούει τὸν ὑπουργὸν κατηγορούμενον· εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀναβῇ τὸ βῆμα καὶ νὰ εἴπῃ «δὲν ἀναδέχομαι καμμίαν εὐθύνην, αἱ χάριτες ἀπενεμήθησαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης χωρὶς ἡμεῖς οἱ λοιποὶ ὑπουργοὶ νὰ λάβωμεν γνῶσιν αὐτῶν· εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει περὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης»· ἐν τούτοις ἡ κυβέρνησις σιωπᾷ, τὸ βλέπετε, ἡ κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ συμπράττουσα μὲ τὸν κατηγορούμενον ὑπουργόν, διὰ τῆς σιωπῆς δὲ ταύτης, διὰ τῶν πραγμάτων ἐκφράζει σαφῶς καὶ καθαρῶς τὴν θέλησίν της νὰ συμμερισθῇ τὴν ἐκ τῆς πράξεως εὐθύνην. Θεωρεῖτε λοιπὸν σπουδαίαν τὴν ἀξίωσίν σας νὰ κανονίσητε σεῖς αὐτογνωμόνως τὴν θέλησιν καὶ τὴν συνείδησιν τῶν ὑπουργῶν κατ’ ἀντίθετον τρόπον; Ἂς ἴδωμεν δὲ, κύριοι, ποῦ στηρίζεται ἡ ἀλλόκοτος αὕτη ἀξίωσις· ἂς ἴδωμεν πῶς δικαιολογοῦνται, ἀποσπῶντες ἀπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ συνδέσμου ἕνα μόνον ὑπουργὸν καὶ καταμεμφόμενοι αὐτοῦ κατ’ ἰδίαν παρὰ τὴν θέλησιν τῶν συναδέλφων του. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς, χωρὶς νὰ ἀσχοληθῇ εἰς ἀνεύρεσιν οὐσιαστικοῦ τινος ἐπιχειρήματος, περιωρίσθη νὰ ὀχυρωθῇ ὄπισθεν τῆς συνειδήσεώς του, ἐπιλέγων «αὐτὴ εἶναι ἡ ἐμὴ συνείδησις·» ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι πολλὴν διάθεσιν δὲν ἔχω νὰ ἐκπορθήσω τὴν συνείδησιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον νὰ ἐξελέγξω αὐτὴν, ἀφοῦ μάλιστα δὲν ἔχω τὴν εὐτυχίαν νὰ γνωρίζω τὸ περιεχόμενόν της. Παραιτῶ λοιπὸν τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἰς τὴν ἐκτίμησιν ἑκάστου, καὶ ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Λομβάρδος ἐν τῇ πρώτῃ του ὁμιλίᾳ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, θέλων νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀλληλεγγύην μὲν διὰ τὰς χάριτας ἑαυτοῦ κατὰ τὸ 1867, τὴν ἀτομικὴν δ’ εὐθύνην διὰ τὰς χάριτας τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐζήτησε νὰ εὕρῃ τὴν δικαιολογίαν τῆς τοιαύτης ἀντιθέσεως εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς παρούσης κυβερνήσεως. Ἡ κυβέρνησις, εἶπε, τοῦ 1867, σχηματισθεῖσα συνταγματικῶς, ἦτο ὁμοειδὴς, ἑπομένως ἡ ἀλληλεγγύη παρηκολούθει ὅλας αὐτῆς τὰς πράξεις· ἡ ἐνεστῶσα ὅμως κυβέρνησις ἐσχηματίσθη κατὰ συνταγματικὸν σολοικισμὸν ἐκ δύο ἀντιθέτων κομμάτων, εἶναι διμερὴς καὶ οὐχὶ ὁμοειδὴς, ἑπομένως ἡ ἀλληλεγγύη δὲν δύναται νὰ κανονίσῃ τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων ἑκάστου τῶν ὑπουργῶν. Ἐπιτήδειον, ὡς βλέπετε, τὸ ἐπιχείρημα, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔσπευσε νὰ ἐπωφεληθῇ ἐξ αὐτοῦ, ἐπιδεικνύων πνεῦμα μὲ τρόπον ἥκιστα εὐπρεπῆ. «Εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Κουμουνδούρου, εἶπεν, ἐδόθησαν δύω ῥαπίσματα, τὸ μὲν ἀπὸ τὸν κ. Λομβάρδον διὰ τὰς χάριτας τοῦ κ. Μεταξᾶ, τὸ δὲ ἀπὸ τὸν κ. Μεταξᾶν διὰ τὰς χάριτας τοῦ κ. Λομβάρδου·» ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐπὶ σπουδαίων συζητήσεων δὲν ἔχουν διόλου τὸν τόπον των τοιαῦται ἄτεχνοι εὐφυολογίαι.

§215Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς τὰς εἴπατε;

§216Γ. ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀτέχνους εὐφυολογίας· μήπως σᾶς ἐφάνη ἐλαφρὸς ὁ προσδιορισμός;

§217Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε ὅ,τι θέλετε.

§218ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἠξεύρετε ὅτι ἐγὼ δὲν ἔχω αὐτὸ τὸ προτέρημα. Πρώτην φορὰν ἀπεφάσισα ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν ὁμιλίαν μου ἓν ἐπιχείρημά σας, καὶ εὑρίσκετε σεῖς ὁ ἴδιος ὅτι λέγω ὅ,τι θέλω ἢ ὅ,τι φθάσω.— Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ἠπόρησα, ἀκούσας ἐκ τοῦ στόματος τοῦ κυρίου Λομβάρδου, ὅτι ὁ σχηματισμὸς ὑπουργείου ἐκ δύο ἢ καὶ πλειοτέρων πολιτικῶν ἀποχρώσεων εἶναι συνταγματικὸς σολοικισμός. Ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος ἀπέδειξεν ἐναργέστατα, ὅτι ἀπὸ τῆς τελευταίας μεταπολιτεύσεως καὶ ἐντεῦθεν αἱ Κυβερνήσεις ἐσχηματίσθησαν παρ’ ἡμῖν κατὰ μέγα μέρος μικταί, τοὐτέστιν ἐκ προσώπων ἀνηκόντων εἰς διαφόρους πολιτικὰς ἀποχρώσεις· τοῦτο δὲ προῆλθεν οὐχὶ ἐκ ταπεινῆς φιλοδοξίας τῶν ἀτόμων, ἀλλ’ ἐκ συναισθήσεως καθήκοντος, ἐκ πατριωτισμοῦ, διότι πρώτη ἀνάγκη τοῦ τόπου εἶναι ὁμολογουμένως ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως ὅσον οἷόν τε μονίμου καὶ ἑδραίας. Μάταιον, κύριοι, θεωρῶ νὰ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ ὅσα ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης σᾶς εἶπε περὶ τούτου· οὐδὲν ἤθελον προσθέσει οἱ λόγοι μου εἰς τὴν δύναμιν τῶν κριτικῶν καὶ πρακτικῶν ἐκείνων παρατηρήσεων. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ μόνον νὰ προσθέσω, ὅτι τὸ αὐτὸ παρατηρεῖται καὶ εἰς ἅπαντα σχεδὸν τὰ συνταγματικὰ κράτη τῆς Εὐρώπης, καὶ διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀναφέρω ἄλλα παραδείγματα, σᾶς ὑπομιμνήσκω τὸν σχηματισμὸν τοῦ τελευταίου ὑπουργείου τοῦ Παλμερστῶνος. Πάντες γινώσκουσιν ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἔλαβον μέρος οὐ μόνον ὁ Ῥῶσσελ, ἀλλὰ καὶ οἱ ὀπαδοὶ τῆς σχολῆς τοῦ Μάντζεστερ καί τινες τῶν Ῥιζοσπαστῶν, τοὐτέστιν ἄνδρες ἀνήκοντες εἰς διαφόρους ἕκαστος πολιτικὰς ἀποχρώσεις καὶ πολλάκις πολεμήσαντες ἀλλήλους ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς. Ποῖος ἐν Ἀγγλίᾳ ἐφαντάσθη ποτὲ νὰ ὑποστηρίξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ὁ σχηματισμὸς τοῦ ὑπουργείου Παλμερστῶνος ἦτο συνταγματικὸς σολοικισμὸς, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἑνότης ἐν τῷ ὑπουργείῳ, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀλληλεγγύη εἰς τὰς πράξεις τῶν ὑπουργῶν καὶ ὅτι παρὰ τὴν θέλησιν τῶν λοιπῶν ἠδύνατό τις νὰ κατηγορήσῃ ἕκαστον τῶν ὑπουργῶν ἰδίᾳ, ἀπαλλάττων πάσης εὐθύνης τοὺς λοιποὺς συναδέλφους του; Καὶ ὅμως αὐτό, ἀκριβῶς αὐτό, ὑποστηρίζει μετὰ θερμότητος ὁ εὐφραδὴς φίλος μου κύριος Λομβάρδος διὰ τὸ ἡμέτερον ὑπουργεῖον.

§219ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν συνέβη αὐτὸ εἰς τὴν Ἀγγλίαν;

§220ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν γνωρίζω κἀνὲν τοιοῦτον παράδειγμα· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτον, θὰ ᾖναι μία ἐξαίρεσις, μία ἐκτροπή, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν ἡμεῖς νὰ ἀπομιμηθῶμεν. Ὁ κανὼν εἶναι, ὅτι τὸ συνταγματικὸν ὑπουργεῖον, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι καθ’ ἑαυτὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα τὸ συγκροτοῦσιν, ἀποτελεῖ ἠθικὸν πρόσωπον, ὅτι ἑπομένως βάσις τῆς ὑπουργικῆς εὐθύνης εἶναι ἡ ἀλληλεγγύη, ἥτις ἐκλείπει ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος πράξεων ἑκάστου ὑπουργοῦ τότε μόνον, ὅταν οἱ λοιποὶ δηλώσωσιν ὅτι οὔτε μέρος ἔλαβον εἰς τὰς πράξεις ταύτας, οὔτε τὰς ἀναγνωρίζουν. Ἂς ἀναβῇ λοιπὸν ἡ κυβέρνησις εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἂς διομολογήσῃ ἐπισήμως ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὅτι αἱ χάριτες ἀπενεμήθησαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης χωρὶς αὕτη νὰ γνωρίζῃ τίποτε....

§221ΡΟΥΚΗΣ. Τὸ εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§222ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, ἀλλ’ ὑπολείπεται ἀκόμη νὰ μάθωμεν, κύριε Ῥούκη, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλῃ ν’ ἀναδεχθῇ τὴν εὐθύνην τῆς μερικῆς ταύτης πράξεως. Πρὸ τούτου εἶναι ἀδύνατον νὰ δικαιολογηθῇ ἡ κατὰ μόνου τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ψῆφος, διότι δὲν εἶναι βεβαίως δικαιολογία τὸ νὰ λέγῃ τις «ἡ ἐδική μου συνείδησις αὐτὸ ὑπαγορεύει»· πρὸ τούτου εὑρίσκεσθε εἰς δίλημμα ἀδιέξοδον· ἢ θὰ καταμεμφθῆτε ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, σιωπώσης οὐ μόνον, ἀλλὰ καὶ συμπραττούσης....

§223ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι, ὄχι.

§224ΜΙΛΗΣΗΣ. Πῶς ὄχι; ποῦ στηρίζεται, πῶς δικαιολογεῖται αὐτὸ τὸ ὄχι;

§225ΣΩΤΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Μίληση, ἕνα λόγον, σᾶς παρακαλῶ. Ἐὰν ἦναι ἀθῷος ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν ἦναι εἰλικρινής, τί θέλει νὰ σκεπασθῇ μὲ τὴν εὐθύνην τῶν ἄλλων;

§226ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς δὲν θέλει παντάπασι νὰ σκεπασθῇ μὲ τὴν εὐθύνην τῶν συναδέλφων του· σᾶς εἶπε καὶ τὸ ἠκούσατε, ὅτι αἱ χάριτες ἀπενεμήθησαν παρ’ αὐτοῦ ἄνευ τῆς συμπράξεως τῶν λοιπῶν ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ὁ προσδιορισμὸς τῆς εὐθύνης, ἡ ἐπέκτασις ἢ ὁ περιορισμὸς αὐτῆς δὲν εἶναι ἔργον τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς, ἥτις κατὰ τὴν ἐπιμέτρησιν αὐτῆς θὰ ὁδηγηθῇ ἐκ τῆς διαγωγῆς τῶν λοιπῶν ὑπουργῶν, ἐκ τῆς δηλώσεως ἢ τῆς σιωπῆς αὐτῶν.

§227Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἴπατε, ὁ πρωθυπουργὸς Πάλμερστων προσέλαβεν εἰς τὸ ὑπουργεῖόν του καὶ τοὺς ὀπαδοὺς τῆς σχολῆς τοῦ Μάντζεστερ. Πολὺ καλά, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἕνας δεύτερος πρωθυπουργὸς ἀπ’ ἔξω, ὁ ὁποῖος νὰ ἦναι ἐπίτροπος εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§228ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Οἰκονομικῶν). Μὰ, κύριε Πετιμεζᾶ, δὲν ὑπάρχει οὔτε τώρα δεύτερος πρωθυπουργός. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος μὲ τὸ κόμμα του συμπράττει εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ὑποστηρίζει.

§229Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλά, σὺ τὸ ἐννοεῖς ἔτσι, ἐνῷ ὅλος ὁ κόσμος τὸ ἐννοεῖ ὅπως τὸ ἐννοῶ ἐγώ.

§230ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι δὲν ἔχω διόλου τὴν ἀξίωσιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, πολὺ ἀπέχω τοῦ νὰ πιστεύω, ὅτι ἐν ἐμοὶ εἶναι ἐνσεσαρκωμένον τὸ φρόνημα ὅλου τοῦ κόσμου καὶ ὅτι εἶμαι ὁ καθολικὸς διερμηνεὺς τοῦ δημοσίου φρονήματος. Ἐγὼ περιορίζομαι νὰ διερμηνεύσω τὸ ἴδιον ἐμοῦ φρόνημα καὶ διὰ τοῦτο λέγω ὅτι δὲν βλέπω εἰμὴ ἕνα μόνον πρωθυπουργὸν καὶ ἓν μόνον ὑπουργεῖον ἐκ διαφόρων μὲν στοιχείων συγκροτούμενον, ἀλλ’ ἐνεργοῦν ὑπὸ τὴν προεδρείαν καὶ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς μόνου προσώπου, τοῦ προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἀδιάφορον ἂν οὗτος ὑποστηρίζεται εἰς τὴν πολιτικήν του πορείαν εἴτε ὑπὸ τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, εἴτε ὑπὸ ἄλλου τινὸς προσώπου οἱουδήποτε. Ἐντεῦθεν δὲ ἐξάγω τὸ λογικὸν συμπέρασμα, ὅτι εἶσθε ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς τὸ ἑξῆς δίλημμα, ἢ νὰ ζητήσετε εὐθύνας παρ’ ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργείου, σιγῶντος καὶ συμπράττοντος μετὰ τοῦ κατηγορουμένου ὑπουργοῦ... (Θόρυβος ἀριστερά). Καὶ πάλιν λοιπὸν θόρυβος; καὶ πάλιν διακοπαί; Ἀλλ’ ἀρνεῖσθε, κύριοι, ὅτι οἱ λοιποὶ ὑπουργοὶ συμπράττουν μετὰ τοῦ κ. Μεταξᾶ; μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, καθ’ ἣν ὁμιλῶ, εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ τοῦτο εἰς ἀμφιβολίαν;

§231Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§232ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σημειώσατε καὶ ἐμέ.

§233ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Καὶ ἐμέ.

§234ΜΙΛΗΣΗΣ. Εὑρίσκεσθε, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ κηρύξητε συνυπευθύνους ὅλους τοὺς ὑπουργούς, σιωπῶντας καὶ συμπράττοντας, ἢ νὰ παραιτήσητε καὶ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, μὴ ζητοῦντες παρ’ αὐτοῦ καμμίαν εὐθύνην διὰ τὴν ἀπονομὴν τῶν χαρίτων. Αὐτὸ, Κύριοι, ὑπαγορεύει ἡ ἐπιστήμη, ὁ ὀρθὸς λόγος, ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων· τὶ δὲ θὰ ὑπαγορεύσῃ ὁ τυφλὸς κομματισμός, τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου νὰ τὸ ἐξετάσω. Εἶχον, κύριοι, σκοπὸν, ὅπως ἀρχόμενος τοῦ λόγου ὑπεσχέθην, νὰ φέρω ὀλίγας τινὰς παρατηρήσεις καὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπασχολεῖ, ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι ἡ ὥρα παρῆλθεν ἤδη....

§235ΤΙΝΕΣ. Ὁμιλήσατε, ὁμιλήσατε.

§236ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν, οὔτε νὰ καταχρασθῶ τὴν πρὸς ἐμὲ εὐμένειάν της. Ἄλλως, ἀρκετὰ εἶπε καὶ περὶ τούτου ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Κουμουνδοῦρος, παραστήσας ὅτι κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν χαρίτων πρέπει νὰ ἀποβλέψητε κυρίως καὶ πρὸ πάντων εἰς τὴν πρόθεσιν, ἥτις τὰς ὑπηγόρευσε, διότι οὐχὶ πᾶσα κατάχρησις τῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ ἡ ἐκ προθέσεως κατάχρησις καὶ παραδρομὴ ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, οὐ μόνον τῆς ποινικῆς ἀλλὰ καὶ αὐτῆς ἔτι τῆς κοινοβουλευτικῆς εὐθύνης.

§237ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, κ. Πρόεδρε.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12 παρὰ 5 λεπτά.