1871.05.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 78.

τῆς 14 Μαΐου 1871.

(Παρασκευή.)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Κ. Κ. βουλευτῶν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως θὰ ἐπιτρέψετε νὰ τ’ ἀναγνώσωμεν αὔριον διότι ὑπάρχουν λάθη εἰς τὸν λογισμὸν, τὰ ὁποῖα μόλις ἀνεκαλύφθησαν.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§3ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, παρακαλῶ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§5ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, πρὸ πολλοῦ ἔληξεν ἡ ἰσχὺς τοῦ διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὰ τοῦ συνοικισμοῦ τῆς Σπάρτης· ἔκτοτε ἔπαυσε πλέον ἡ παραχώρησις τῶν οἰκοπέδων, ὥστε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ συνοικισθοῦν δὲν δύνανται νὰ λάβουν οἰκόπεδα· διὰ τοῦτο οἱ βουλευταὶ τῆς Λακεδαίμονος ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιψηφίσῃ αὐτήν.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ κανονίζοντος τὰ τοῦ συνοικισμοῦ Σπάρτης. Ἄρθρον μοναδικόν. «Ἐπεκτείνεται ἐπὶ πέντε ἔτι ἐνιαυτοὺς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἡ ἰσχὺς τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ κανονίζοντος τὰ τοῦ συνοικισμοῦ Σπάρτης.» Οἱ βουλευταὶ Ι. Βαλασσόπουλος., Ν. Θ. Λεώπουλος. Σ. Κοπανίτζας., Ν. Βαρβιτζιώτης.

§6ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§7ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ δὲν εἶναι μεγάλο πρᾶγμα διὰ νὰ τυπωθῇ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ καὶ αὔριον γίνεται ἡ πρώτη ἀνάγνωσις.

§9ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ τελειώσῃ ὁ νόμος τοῦ Λαυρίου, τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο νὰ μείνῃ ὅπως εἶναι εἰς τὸ νομοσχέδιον· δὲν συμφωνοῦμεν νὰ περιλάβωμεν ὅλας τὰς ἰδέας· ἂς μείνῃ λοιπὸν ὅπως εἶναι καὶ τὰ πράγματα θὰ μᾶς ὁδηγήσουν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνεῖτε κύριε δεληγιώργη;

§11ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ 13, 14, 15, 16 καὶ 17 ἄρθρον.

§12ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον νὰ προστεθοῦν αἱ λέξεις διοριζόμενος ὡς ἀνωτέρω εἰς τὸ «παρὰ τῷ γενικῷ ἐφόρῳ τοποθετοῦνται εἷς γραμματεὺς κλπ.»

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§14ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§15ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε θὰ διορισθοῦν αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι; ἀπὸ τοῦδε;

§16ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§17ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί νὰ κάμουν;

§18ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγετε καθ’ ἡμέραν ὅτι μᾶς τὰ πέρνουν. Ἀναγινώσκονται τὰ ἐπίλοιπα ἄρθρα μέχρι τοῦ ἀκροτελευτίου.

§19ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ Εὐρώπης, κύριε πρόεδρε, καὶ ὄχι ἐκ τῆς Εὐρώπης.

§20ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο καλὸν ἐδῶ νὰ προστεθῇ, ὅτι αὐτοὶ οἱ ξένοι θὰ συνεργασθοῦν ἐδῶ μετ’ ἐπιτροπῆς, διότι εἶναι τόσον σπουδαῖον τὸ ζήτημα, ὥστε καὶ αὐτοὺς δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν μόνους.

§21ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά. Πρὸς τούτοις εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ τεθῇ «τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου κεφάλαιον 13, ἄρθρον 12,

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ κάμῃ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ συνόλου;

§23ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν;

§25ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκονται εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ ψηφίζονται τὰ ἑξῆς νομοσχέδια. 1). Περὶ μὴ κατασχέσεως τῆς βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως. 2). Περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ. 3). Περὶ τροποποιήσεως τῆς καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. 4). Περὶ δικαστικῶν κλητήρων.

§26ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω λέξεις θέλω νὰ εἴπω διὰ νὰ ᾖναι ἐν γνώσει τὸ ὑπουργεῖον. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὥστε καὶ αἱ κοινοποιήσεις αἱ ἀναγκαιοῦσαι διὰ τὰς ὑποθέσεις τοῦ δημοσίου ν’ ἀνατεθοῦν εἰς τὰ αὐτὰ πρόσωπα. 5). Περὶ τροποποιήσεως τῆς ποινικῆς διατιμήσεως. 6). Περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς παραχωρήσεως μεταλλείων. 7). Περὶ μὴ μεταθέσεως καθηγητῶν. Ἀναγινώσκεται εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς ὁδοῦ ἀπὸ Τριπόλεως μέχρι Σπάρτης.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρότασις τοῦ κυρίου Κούτση περὶ τοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου.

§28ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ σταλῇ εἰς μίαν ἐπιτροπὴν, εἰδεμὴ, ἂν ἀναγνωσθῇ, ζητῶ τὸν λόγον.

§29ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν;

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντιβασιλείας. «Ἄρθρον 1. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μελετωμένης ἀπουσίας τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως ἐκτὸς τοῦ Κράτους, ἡ Ἀντιβασιλεία ἀνατίθεται διὰ Β. Διατάγματος εἰς τὴν Α. Μ. τὴν Βασίλισσαν Ὄλγαν. Ἄρθρον 2. Πρὶν ἢ ἀναλάβῃ τὰ ἔργα τῆς Ἀντιβασιλείας ἡ Βασίλισσα θέλει δώσει ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βουλῆς, συνεδριαζούσης, τὸν ἀκόλουθον ὅρκον. «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ τηρῶ πίστιν εἰς τὸν Βασιλέα, νὰ προστατεύω τὴν ἐπικρατοῦσαν θρησκείαν τῶν Ἑλλήνων, νὰ φυλάττω τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ νὰ διατηρῶ καὶ ὑπερασπίζω τὴν ἐθνικὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀκεραιότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους». Ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἡ Βασίλισσα θέλει δώσει τὸν ἀνωτέρω ὅρκον ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ Βασιλέως, τῶν ὑπουργῶν, τῶν ἐν Ἀθήναις παρόντων βουλευτῶν καὶ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§33ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτόν.—Προϋπολογισμὸς ὑπουργείου ἐξωτερικῶν.

§35ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ζητῶ τὸν λόγον διὰ προσωπικὸν ζήτημα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Χατζίσκος ζητεῖ νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ ζητήματος προσωπικοῦ. Συγκατανεύει ἡ Βουλή;

§37ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἔγγραφα τῆς ἐκλογῆς Μεσσήνης...

§39ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπιθυμῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ μάθω ἐὰν τὰ ἔγγραφα ἐστάλησαν διὰ τοῦ ταχυδρομείου ἢ ἐστάλησαν ἐκτάκτως.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς μᾶς ἐστάλη ἓν μέρος ἐγγράφων· εἴδομεν ὅτι ἔλειπον τινὰ, σήμερον δὲ μᾶς ἔστειλεν ὁ Γενικὸς γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἄλλα ἔγγραφα διὰ τοῦ ἑξῆς ἐγγράφου του (Ἀναγινώσκει ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν ὑπ’ ἀριθ. 14,524, δι’ οὗ πέμπονται εἰς τὸ προεδρεῖον ἔγγραφα ἀφορῶντα τὴν τελευταίαν βουλευτ. ἐκλογὴν Μεσσήνης). Ἡ ἐπιτροπὴ ἂς τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της, ἂς τὰ ἐξετάσῃ καὶ ἂς ἴδῃ ἂν λείπουν ἔγγραφα ἢ ὄχι.

§41ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὅλαι αὗται αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ κ. Δαγρές, εἶναι περιτταί! τὰ ἔγγραφα ἐστάλησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἀπ’ ἐκεῖ εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς· ἡ Βουλὴ θὰ κάμῃ τὴν ἐξέλεγξιν, καὶ κατὰ τὴν προεξέλεγξιν θὰ γίνουν ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀνέφερε.

§42Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ποῖος εἶναι ὑπογεγραμμένος εἰς αὐτὸ τὸ ἔγγραφον;

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ γενικὸς γραμματεύς.

§44Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ γενικὸς γραμματεὺς νὰ γράφῃ εἰς τὴν Βουλὴν δὲν εἶναι ὀρθόν.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ὑποβάλλω ἐγὼ, κ. πρόεδρε.

§46ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. βουλευτὴς Ἠλείας νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, διότι καὶ ἄλλοτε συνέβη τοῦτο. Ἡ ἐρώτησις τὴν ὁποίαν ἔκαμα νομίζω ὅτι δὲν εἶναι οὔτε παράλογος, οὔτε ἄσκοπος, οὔτε ἄκαιρος· τὴν ἔκαμα, κ. πρόεδρε, διότι μὲ γράφουν ἐκ Μεσσήνης ὅτι ἐπῆγαν εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν καὶ εἰς τὸν νομάρχην καὶ ἐζήτησαν τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ τὰ ἴδωσι καὶ κάμουν ἐνστάσεις, ἀλλὰ δὲν τὰ εὗρον· λέγω δὲ τοῦτο διότι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἦναι ἐνστάσεις, ὥστε καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ὡς ἐκ τούτου νὰ προτείνῃ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔγειναν ἐνστάσεις· τί ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν;

§48ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἐπέρασαν ὅλαι αἱ προθεσμίαι ὥστε δὲν ἔχει δίκαιον ὁ κ. Δαγρές.

§49ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ὁ κ. Δαγρὲς λέγει ὅτι ἔπρεπε νὰ μείνουν 5 ἡμέρας, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι σωστόν· ὁ νόμος λέγει, ὅτι ἐντὸς 5 ἡμερῶν πρέπει νὰ γίνουν αἱ ἐνστάσεις, δὲν ἐννοεῖ δὲ ὅτι πρέπει νὰ μένουν καὶ τὰ ἔγγραφα.

§50ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον, διότι διαστρέφουν τὸν νόμον (θόρυβος).

§51ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν συζήτησιν.

§52ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι, δὲν πρέπει νὰ διαστρέφουν τὸν νόμον.

§53ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριοι, ἀνάνδρως κἄπως ἐν ἀπουσίᾳ μου καὶ ἐναντίον πάσης ὀφειλομένης μεταξὺ βουλευτῶν ἀμοιβαίας ἁβροφροσύνης καὶ λεπτότητος κατεκρίθην χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λίαν σκληρῶς καὶ λίαν ἀδίκως· δικαιοῦμαι ἑπομένως, κύριοι, νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀνοχήν σας καὶ τὴν ὑπομονήν σας πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς τιμῆς μου καὶ τῶν δικαίων μου.

§54Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συντόμως ὅσον εἶναι δυνατόν.

§55ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Συντομώτατα.—Ἀλλά, κύριοι, ἔχω ἀνάγκην νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀναγνώσω σύντομον, ἢ μᾶλλον περίληψιν στενογραφημένων τῶν χθὲς λεχθέντων πρὸς τὸν σκοπὸν μὴ τυχὸν καὶ εἶναι λανθασμένα καὶ ἀδικήσω διὰ τῆς ἀπαντήσεώς μου ἐπὶ λελανθασμένων πληροφοριῶν, ἐκείνους οἵτινες χθὲς ἠγόρευσαν· θὰ ᾖμαι συντομώτατος.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τὰ ἐνθυμούμεθα.

§57ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἔχω ἀνάγκην, διότι ἐσυκοφαντήθην.

§58ΛΕΚΚΑΣ. Εἶναι σωστόν, διότι, ὅπως χθὲς παρεστάθη, εἶναι σοβαρὰ ἡ ὑπόθεσις.

§59ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἰδοὺ ἡ περίληψις τῶν χθὲς λεχθέντων, καθ’ ὅσον ἠδυνήθην νὰ μάθω. «ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ὑπεστήριξε χθὲς ὡς ἀναγκαίαν καὶ ὠφέλιμον τὴν θέσιν τοῦ συμβούλου ἐν τῷ ὑπουργείῳ, καὶ διεβεβαίωσε τὴν Βουλὴν περὶ τῆς πληρεστάτης ἀμεροληψίας, ἱκανότητος καὶ τιμῆς τοῦ συμβούλου κ. Οἰκονομίδου· ἐπρόσθεσε μάλιστα ὡς ἐκ περισσοῦ ὅτι καὶ σπουδαίας τινὸς ὑποθέσεως ἐπροτάθη συμβιβασμός. «ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὅτι κατέκρινε τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν ἣν διέταξεν ὁ ὑπουργὸς κ. Χρηστίδης μεταξὺ δημοσίου καὶ Χατζίσκου περὶ τοῦ κτήματος Θέρμα, εἰπὼν ὅτι τὸ δημόσιον ἐζημιοῦτο ὡς ἐκ ταύτης τριακοσίας χιλιάδας δραχμῶν, ὅτι ὁ Χατζίσκος ἐνῷ εἶχε κατ’ ἀρχὰς τὸ ἓν τρίτον τοῦ κτήματος τούτου, πρὸ πολλῶν δὲ ἐτῶν δὲν γνωρίζω πῶς ἔλαβε καὶ τὸ δεύτερον τρίτον, ὅτι ὁ Χατζίσκος ἔχει 99 δίκας ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ὅτι δὲν ἐδόθη ἡ δέουσα προσοχὴ ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ Χρηστίδου εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, καὶ ὅτι παρουσιασθείσης τῆς συμβιβαστικῆς λύσεως ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου Λαμίας, αὐτὸς ὁ Τσιριμῶκος ἐτηλεγράφησεν εἰς τὸν πρωθυπουργὸν Δεληγεώργην, καὶ ἀνεστάλη ὁ συμβιβασμὸς ἑκών, ἀέκων, τοῦ ὑπουργοῦ Χρηστίδου, καὶ τέλος ὅτι διὰ νὰ προληφθῇ ἡ ἐν λόγῳ ζημία τοῦ δημοσίου, ἔλαβε χώραν ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου καὶ ἀδίκημά τι. «ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ἦτον ἔφορος κατὰ τὸ 1849 ἐν Φθιώτιδι, ὅτι ἀφοῦ ὡς τοιοῦτος ἐζήτησε καὶ ἔλαβε σχετικὰς πληροφορίας περὶ τοῦ ἐπιδίκου κτήματος, καὶ ὅτι ἀφοῦ τὰς ἔστειλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον παραχρῆμα, ἀνεκλήθη ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τότε τῶν Οἰκονομικῶν Βάλβην, ὅτι παρουσιασθεὶς εἰς τὸν Βασιλέα ἠθέλησε νὰ μάθῃ τὸν λόγον τῆς ἀνακλήσεώς του, ἔμαθε δὲ ὅτι ἀνεκλήθη· διότι ὁ βασιλεὺς ἐπληροφορήθη ὅτι ἐνήργει μετ’ ἄλλων ἐπαναστάσεις ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ὅτι ὁ Χατζίσκος εἶναι ἀφωσιωμένος. «ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι δὲν ὁμιλοῦσι δι’ ἀπόντα συνάδελφον καὶ ὅτι αὐτὰ νὰ τὰ ἀφήσωμεν διὰ νὰ τὰ εἴπωμεν ὅταν ἔλθῃ ὁ κ. Χατζίσκος. «ΖΑΪΜΗΣ. Ὅτι δὲν ἐννοεῖ αὐτὴν τὴν συζήτησιν, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν πρόεδρον, καὶ ὅτι ὁ κ. Χατζίσκος εἶναι ἀπών, καὶ ἂν ἐξακολουθήσωμεν τοιαύτας συζητήσεις, τότε πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὸ βιβλίον τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ κάμωμεν λακριτιάς.

§60ΤΙΝΕΣ. Ὅλα ταῦτα τὰ ἠκούσαμεν, τὰ ἠξεύρομεν· προχωρήσατε εἰς τὸ ἀντικείμενον, εἰς τὸ ἀποτέλεσμα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κ. Χατζίσκε, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ὁ θέλων νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ζητήματος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξέλθῃ τοῦ θέματος.

§62ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ναὶ, κ. πρόεδρε, ἀλλ’ ἔσο, παρακαλῶ, δίκαιος εἰς ὅλους· ἰδοὺ ἑπομένως διὰ νὰ εὐχαριστήσω καὶ ὑμᾶς καὶ πολλοὺς ἄλλους συναδέλφους, παραιτῶ ἕως ἐδῶ τὴν ἀτελῆ, ὡς πιστεύω, περίληψιν τῶν χθεσινῶν στενογραφημάτων, καὶ ἄρχομαι τοῦ λόγου μου, ἵνα ἀπαντήσω εἰς τὰ χθὲς λεχθέντα, τῶν ὁποίων πλήρη γνῶσιν βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἔχω, διότι ἀπουσίαζον, καὶ διότι καιρὸν δὲν ἔλαβον νὰ μελετήσω τὰς κατ’ ἐμοῦ οὕτως εἰπεῖν συκοφαντίας. Εὑρίσκομαι, κύριοι βουλευταὶ, ὑποχρεωμένος νὰ προτάξω κἄτι τι τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ εἴπω, οὔτε τοιαύτην ἐπιθυμίαν εἶχον, ἀλλὰ δυστυχῶς εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀρχίσω ἐντεῦθεν τὸν λόγον μου. Ὁ κ. Τζιριμῶκος εἶναι παρανεψιός μου, καὶ ὅταν ἦτο νέος, ἀπελάμβανε τὴν προστασίαν μου· ὅταν δὲ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι πρόεδρος τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ 1849, ἦτο ὑπάλληλος εἰς τὸ γραφεῖον, καὶ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, λογιστὴς τῆς Βουλῆς, αἱ δὲ σύνοδοι κατ’ ἐκείνους τοὺς χρόνους ἦσαν σχεδὸν πάντοτε ἐτήσιοι.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ κάμνει τιμήν.

§64ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Βουλῆς μᾶς εἶπεν ἐκ τῆς ἕδρας του, ὅτι τοῦ κάμνει τιμὴν καὶ συμφωνῶ εἰς τοῦτο· ἀλλὰ πιστεύω ὅτι ὁ κ. πρόεδρος ἐνθυμήθη τὴν στιγμὴν ταύτην ὅ,τι ἐνθυμοῦμαι καὶ ἐγὼ αὐτὸς, τὴν πασίγνωστον δηλονότι ῥῆσιν, τὸ «φίλος μὲν ὁ Πλάτων, φιλτάτη δὲ ἡ ἀλήθεια». Ἀλλά, κύριοι, ἐὰν ὁ κ. Τζιριμῶκος σᾶς εἶπεν ἀληθείας, μάλιστα, ἐὰν ὅμως σᾶς εἶπε ψεύδη, τότε εὐλόγως δύναμαι νὰ εἴπω, τὸ «φίλος μὲν ὁ Πλάτων, φιλτάτη δὲ ἡ τῆς σημερινῆς ἐποχῆς ἀχαριστία, ἀγνωμοσύνη, κακολογία, καὶ ἄδικος καταφορὰ κατὰ παντὸς προστάτου ἐκ μέρους τῶν προστατευθέντων». Ὅσοι, κύριοι, ἐδοκιμάσατε τοιαύτας πικρίας μὲ ἐννοεῖτε καὶ συμπάσχετε βεβαίως, ὅσοι δὲ θὰ τὰς δοκιμάσητε θὰ μὲ ἐννοήσητε ἀκολούθως διὰ τῆς πείρας καὶ τοῦ χρόνου ἀποτελεσματικώτερα· ἀλλ’ ἂς ἔλθω εἰς τὸ ζήτημα. Ἠγόρασα, κύριοι, κατὰ τὸ 1833 διὰ τοῦ Πέτρου Χατζηπέτρου τὸ ⅓ τοῦ κτήματος Θέρμα ἀπὸ τὸν Ὀθωμανὸν Ζέρβαν διὰ νομίμων καὶ ἀδιαφιλονεικήτων τίτλων καὶ τὸ ἔλαβον εἰς τὴν κατοχὴν καὶ κυριότητά μου αὐτὸ τὸ μέρος τοῦ κτήματος ἔκτοτε, ἀπὸ δὲ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐλάμβανον ἐτήσιον εἰσόδημα τότε μόλις τριῶν χιλιάδων δραχμῶν. Τὸ δὲ κτῆμα τοῦτο συγκροτεῖται ἀπὸ τὰς ἑξῆς διακεκριμένας θέσεις, καλουμένας, Ἀργυροχώρι, Βρωμοσυκιᾶς, Λαρκὰ, Καμάρι, Ἀγούρια, Παππαδερβίση καὶ Θέρμα, καὶ τὸ ἠγόρασα ὅπως ἠγόρασαν διάφοροι ἰδιοκτῆται ἐπαρχιῶται καὶ ξένοι ἀπεράντους γαίας καὶ ἄλλας ἐκτάσεις, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι ὅλοι ἠγοράσαμεν μὲ τὰ ἴδια χοτζέτια, μὲ τὰ ἴδια πωλητήρια, ὅπως ἠγόρασε δηλονότι ὁ Τσάλης, ὁ Σκουμπουρδῆς, ὁ Πανουργιᾶς, ὁ Βαλατσὸς, ὁ συνάδελφός μας κ. Προβελέγγιος, τοῦ ὁποίου τὸ κτῆμα, πρὸς εὐχαρίστησιν αὐτοῦ καὶ ἐμοῦ, σᾶς λέγω, δίδει ἐτήσιον εἰσόδημα περίπου τῶν πεντήκοντα χιλιάδων δραχμῶν, καὶ τοῦ ὁποίου ἰδιοκτήτου ἀντιπρόσωπος, ἐπίτροπος, πληρεξούσιος, δὲν ἠξεύρω τὶ εἶναι, ὁ κύριος Τζιριμῶκος. — Ἰδού, κύριοι βουλευταὶ, τὰ ἀφορῶντα τὸ πρῶτον τρίτον τοῦ κτήματος Θέρμα, περὶ τοῦ ὁποίου, οὔτε ὑπῆρξε, οὔτε θὰ ὑπάρξῃ λόγος ἀμφισβητήσεων, καὶ τῶν ἐλαχίστων· ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν εὐαρεστηθῇ καὶ ἐξετάσῃ τὰ φορολογικὰ βιβλία τῆς ἐφορίας Φθιώτιδος, θὰ μάθῃ ἀναμφιλέκτως, ὅτι ἀπὸ τὸ 1833 μέχρι τέλους τοῦ 1844 ἐλάμβανον ἀπὸ τὸν φόρον τῆς ἐπικαρπίας ἐγὼ μὲν 5% καὶ τὸ δημόσιον 10%· οὐδεὶς λοιπὸν λόγος ὑφίσταται περὶ τοῦ ἀγορασθέντος παρ’ ἐμοῦ τοῦ πρώτου τρίτου τοῦ ἐν λόγῳ κτήματος. Κατὰ δὲ τὸ 1834 ἢ 35 ἠγόρασα ὁ ἴδιος καὶ τὰ ὑπόλοιπα ⅔ τοῦ αὐτοῦ κτήματος ἀπὸ τὸν Ὀθωμανὸν Ὀσμὰν Μπετζίσταν, ἐξαιρουμένου τοῦ ἑνὸς τρίτου μόνον τῶν θέσεων Ἀργυροχώρι καὶ Βρωμοσυκιᾶς τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀγοράσει ὁ Ἀληπασᾶς, ὅπερ καὶ περιῆλθεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον· ἐν τούτοις τόσον τὰ ὑπόλοιπα ταῦτα ⅔ τοῦ κτήματος Θέρμα, καθὼς καὶ ἄλλα 14 περίπου κτήματα (χωρία) τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, κατείχοντο ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον· ἡ δὲ Ὀθωμανικὴ κυβέρνησις στηριζομένη εἰς τὰ πρωτόκολλα τῶν Εὐρωπαϊκῶν δυνάμεων, ἀπῄτησε καὶ τὰ παρεχώρησεν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις, τινὰ μὲν εἰς τοὺς ἀγοραστὰς Ἕλληνας καί τινα εἰς τοὺς πρώην ἰδιοκτήτας Ὀθωμανοὺς διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1844· ἰδού, κύριοι, τί λέγει τὸ ἄρθρον 4 τῆς ἐν λόγῳ συμβάσεως τῆς μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης. «Ἄρθρον 4. Τὰ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως κατεχόμενα ἐν ταῖς πρώην ἐπαρχίαις Ζητουνίου καὶ Πατρατζικίου κτήματα, τουτέστι Κομποτάδες, Καταβόθρα, Φραντζῆ, Βαρδάταις, Δέλφινος, Δαμάστα, Ἀλωπόσπητα, Χαήνι, Γαρδίκι, Μυαλὸς, Μουσταφάμπεϊ, Μοσχοχώρι, Κωσταλέξη, Κομαρίτζι, Σκληθράκι, Κρύβελο, Νευρόπολις, Ἁγιοσώστης τὸ ἥμισυ τοῦ χωρίου Καρυὰ, Παλαιοβράχα, τὸ ἥμισυ τοῦ χωρίου Ἀγᾶ, προσέτι μῦλος καὶ ἔκτασις γῆς εἰς Φραντζῆ, ἓν ζευγάρι εἰς Κομποτάδες, χειμάδι εἰς Μοσταφάμπεϊ, μῦλος εἰς Βαρδάταις, μῦλος καὶ ἓν ζευγάρι εἰς Μοσταφάμπεϊ, δύο ζευγάρια εἰς Γραμμένην ῥάχη, τέσσαρα ζευγάρια εἰς Κομποτάδες, χωράφια κατὰ τὰ Θέρμα, λειβάδι κατὰ τὴν Ὑπάτην, ἓν ζευγάρι εἰς Παλαιοβράχα, λειβάδι Ταράτζα εἰς Ὑπάτην, λειβάδι Φλύκατα εἰς Ὑπάτην, λειβάδι Αὐδηλάκα εἰς Ὑπάτην, λειβάδι Ἀκονάκι εἰς Ὑπάτην, μία Μπάσταινα εἰς Παλαιοβράχα, δύο ζευγάρια γαιῶν εἰς Γιᾶς Ἀγᾶ, καὶ ἓν μερίδιον ἐκ τοῦ τσιφλικίου Θέρμα θέλουν παραδοθῆ παρ’ αὐτῆς πρὸς τοὺς δι’ ἐπισήμων τίτλων ἀγοραστὰς αὐτῶν ἀμέσως μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῆς ἐπικυρώσεως τῆς παρούσης συμβάσεως· οἱ δὲ ἀγορασταὶ ὅσοι ὑπεσχέθησαν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν νὰ δώσωσι δεκαπέντε στρέμματα γῆς εἰς ἕκαστον οἰκογενειάρχην χωρικόν, ὑπάρχοντα ἐγκάτοικον κατὰ τὴν 10 Νοεμβρίου 1841, θέλουν παραχωρήσει τὰ δεκαπέντε ταῦτα στρέμματα, ἅτινα καὶ θέλουν θεωρεῖσθαι τοῦ λοιποῦ ὡς ἰδιοκτησία χωριστὴ τῶν χωρικῶν· ὅσων δὲ ἐκ τῶν εἰρημένων κτημάτων αἱ ἀγοραὶ διελύθησαν, ἢ θέλουσι διαλυθῆ τῇ ἐλευθέρᾳ συγκαταθέσει τοῦ ἀγοραστοῦ καὶ τοῦ πωλητοῦ, αὐτὰ θέλουν παραδοθῆ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας Ὀθωμανούς, χωρὶς νὰ δύναται νὰ προκύπτῃ ἐκ τούτου βλάβη ὡς πρὸς τὰ δεκαπέντε στρέμματα τῶν χωρικῶν. Μεταξὺ λοιπόν, κύριοι, τῶν ἀγοραστῶν Ἑλλήνων τῶν ἐν τῇ συμβάσει μνημονευθέντων κτημάτων, καὶ μέχρι τοῦ 1841 κατεχομένων ὑπὸ τοῦ δημοσίου, ἦσαν καὶ οἱ Σκουμπουρδῆς τοῦ Μοσχοχωρίου, Βάσσος τοῦ Φραντζῆ καὶ Βαρδάταις, Δυοβουνιώτης τοῦ Ἀλωπόσπητα, Αἰνιὰν τοῦ ἡμίσεως Καρυᾶς, Κοντογιάννης πενθερὸς τοῦ Κ. Τζιριμώκου, τοῦ ἡμίσεως Ἀγᾶ, ἐγὼ τοῦ ἀνήκοντος μεριδίου τοῦ Ὀσμὰν Μπετζίστα εἰς Θέρμα, καὶ ἄλλοι τῶν ἄλλων κτημάτων· ὅλοι ἑπομένως ἐλάβαμεν ἔκτοτε εἰς τὴν πλήρη κατοχὴν καὶ κυριότητά μας καὶ τὰ ἀγορασθέντα διαφιλονεικούμενα, ὡς σᾶς προεῖπον, ταῦτα κτήματά μας, ἀφοῦ παραιτήσαμεν εἰς ὄφελος τοῦ δημοσίου τὰ μέχρι τέλους τοῦ 1841 ἔτους σχετικὰ εἰσοδήματα αὐτῶν τῶν κτημάτων, καὶ τὰ παραιτήσαμεν καθ’ ὅσον ἡ κυβέρνησις ἐκανόνισε διὰ Β. διατάγματος κατὰ τὸ 1841, τὴν παραχώρησιν τῶν κατεχομένων ὑπ’ αὐτῆς ὀθωμανικῶν τούτων κτημάτων εἰς τοὺς Ἕλληνας ἀγοραστὰς, ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅμως ὅρους· νὰ παραιτηθῶσιν οὗτοι πάσης ἀπαιτήσεως ἀποζημιώσεων παρελθόντων ἐτῶν, καὶ νὰ ἀφήσουν εἰς ὄφελος τοῦ δημοσίου τὰ μέχρι τοῦ 1841 ληφθέντα ὑπὸ τοῦ δημοσίου εἰσοδήματα, καὶ νὰ δώσουν οἱ αὐτοὶ ἀγορασταὶ εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν 15 συνεχῆ στρέμματα γῆν δωρεὰν εἰς τοὺς κατοίκους ἐκ τῶν κατοικημένων τούτων κτημάτων. Τὰ δὲ ὑπουργεῖα τῶν ἐξωτερικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν ἀπηύθυνον πρὸς ὅλους τοὺς Ἕλληνας ἀγοραστὰς ὁμοιομόρφους διαταγὰς, ἀφοῦ ἔλαβον ἀναφορὰς ἐκείνων οἵτινες παρεδέχθησαν τοὺς ἐν τῷ διατάγματι περὶ ὧν ἔκαμον λόγον ἀνωτέρω ὅρους· ἰδοὺ ἑπομένως, κύριοι, καὶ τὸ πρὸς ἐμὲ ἔγγραφον τῶν αὐτῶν ὑπουργείων. Πρωτκ. ἀριθ. 35490 διεκ. ἀριθ. 1,477 Ἀθῆναι, τῇ 11 Δεκεμβρίου 1841.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν γραμματεῖαι τῆς Ἐπικρατείας. Πρὸς τὸν κύριον Δημήτριον Χατζίσκον. Ἀπαντῶντες εἰς τὰς ἀπὸ 23 Νοεμβρίου καὶ ά. Δεκεμβρίου ἀναφοράς σας σπεύδομεν νὰ σᾶς κοινοποιήσωμεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἀποδέχεται τὰς ὁποίας ὑπεβάλλατε εἰς αὐτὴν προτάσεις περὶ τοῦ παρ’ ὑμῶν, ὡς λέγεται, ἀγορασθέντος κατὰ τὴν Φθιώτιδα ἑνὸς τρίτου τοῦ ἀκατοικήτου ὑποστατικοῦ Θέρμα, δηλαδὴ ἀφοῦ ἤδη παρητήθητε πάσης οἱασδήποτε ἀπαιτήσεως περὶ ἀποζημιώσεως διὰ τὴν ἀπ’ ἀρχῆς καὶ μέχρι τέλους τοῦ 1841 ἐπικαρπίαν τοῦ χωρίου αὐτοῦ, νὰ σᾶς δώσῃ τὴν κατοχὴν αὐτοῦ. Ἅμα δὲ θεωρηθῶσιν ἀπὸ τὴν ἐπὶ τούτῳ ἐπιτροπὴν καὶ εὑρεθῶσι τακτικὰ τὰ τῆς ἀγορᾶς χοντζέτια, καὶ ὡς τοιαῦτα θεωρηθῶσιν καὶ ἀπὸ τὰς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ ἐξωτερικῶν γραμματείας θέλει ἐκδώσει ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τὰς χρειώδεις διαταγάς της πρὸς τὰς κατὰ τὴν Φθιώτιδα ἀρχὰς, πρὸς ἐγκατάστασιν ὑμῶν εἰς τὸ διαληφθὲν κτῆμα.

Ὁ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν διευθυντὴς

Γ. Α. ΤΙΣΑΜΕΝΟΣ.

Ὁ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν γραμματεὺς

Ι. ΡΙΖΟΣ.

Θ. Σχινᾶς.

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ποῖοι ἦσαν οἱ ὑπουργοί;

§66ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁ Ἰάκ. Ῥίζος τῶν ἐξωτερικῶν, καὶ ὁ Γ. Τισαμενὸς διευθυντὴς τῶν οἰκονομικῶν· ὅθεν συμμορφωθεὶς, κύριοι, καὶ ἐγὼ ὡς καὶ οἱ λοιποὶ ἀγορασταὶ τῶν ἐν τῇ συμβάσει ἐνδιαλαμβανομένων κτημάτων, τῶν τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ Σπερχειοῦ, οἷον ὁ Κοντογιάννης πενθερὸς τοῦ κ. Τσιριμώκου, Βάσσος, Αἰνιὰν, καὶ λοιποὶ, μὲ τὸ Β. Διάταγμα καὶ μὲ τὴν σύμβασιν, ἀφήσαμεν εἰς ὄφελος τοῦ δημοσίου τὰ μέχρι τέλους τοῦ 1841 εἰσοδήματα, καὶ οὕτως ἐλάβαμεν εἰς τὴν πλήρη κατοχὴν καὶ κυριότητά μας καὶ τὰ ἐν τῇ συμβάσει μέχρι τότε διαφιλονεικούμενα καὶ κατεχόμενα ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταῦτα κτήματα. Ἐν τούτοις παρέδωκα καὶ ἐγὼ, κύριοι, τὰ σχετικὰ παλαιὰ χοτζέτια καὶ ταπία τῶν ἀγορασθέντων ὑπολοίπων δύω τρίτων τοῦ Ὀσμὰν Μπετζίστα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ὀθωμανικῶν κτημάτων, ἵνα ἐνεργηθῶσι τὰ περαιτέρω κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς διαταγῆς τῶν δύω ὑπουργείων, ὡς καὶ προεῖπον, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας μέλος ἦτον καὶ ὁ μακαρίτης Γ. Αἰνιὰν, ὁ ἀείποτε πολιτικὸς ἀντίπαλός μου, ἀπεφάνθη, ὅτι ἓν τρίτον ἦτο τὸ τοῦ Ὀσμὰν Μπετζίστα, τὸ δὲ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον ἓν δεύτερον τρίτον τοῦ κτήματος Θέρμα παρεχώρησεν εἰς τὴν κατοχὴν καὶ κυριότητά μου. Τοιαύτην τύχην συνήθως, κύριοι, λαμβάνουν τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα τῶν ἀναμιγνυομένων εἰς τὰ πολιτικά· περιττὸν ἐνταῦθα, κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο τῆς ἐν λόγῳ ἐπιτροπῆς περὶ τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸν ὀθωμανὸν Ὀσμὰν Μπετζίστα. Σᾶς λέγω δὲ μόνον, ὅτι φέρει τὸν ἀριθ. 1111, ἡμερομηνίαν 30 Νοεμβρίου 1844, καὶ τὰς ὑπογραφὰς τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς Γ. Ψύλλα, Ἰακ. Ἀργυροπούλου καὶ Γ. Αἰνιᾶνος. Ἰδού, κύριοι, καὶ τὰ ἀφορῶντα τὸ δεύτερον τοῦτο τρίτον τὸ ἀγορασθὲν ἀπὸ τὸν Ὀθωμανὸν Ὀσμὰν Μπετζίσταν ὥστε οὐδεμία καὶ περὶ τοῦ τρίτου τούτου ὑπάρχει ἀμφισβήτησις, ἀπὸ δὲ τὸ 1845 ἔχω εἰς τὴν πλήρη κατοχὴν καὶ κυριότητά μου τὰ δύω τρίτα τοῦ κτήματος Θέρμα, καὶ λαμβάνω ἐγὼ 10% καὶ τὸ δημόσιον 5%, ἀπὸ τὰ κανονισμένα, δηλαδὴ 15% τῆς ἐπικαρπίας. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν δύναται νὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἀπὸ τὰ φορολογικὰ βιβλία τοῦ ἐφόρου Φθιώτιδος, δύναται νὰ μάθῃ ἀκόμη καὶ μίαν ἄλλην ἀλήθειαν ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα τοῦ ὑπουργείου, ὅτι ἔλαβον καὶ τὰ εἰσοδήματα τοῦ δευτέρου τούτου τρίτου τοῦ Ὀσμὰν Μπετζίστα ἀπὸ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον τῶν ἐτῶν 1842–1843 καὶ 1844, διότι μόνον τὰ μέχρι τέλους τοῦ 1841 εἰσοδήματα ἄφησα εἰς ὄφελος τοῦ δημοσίου, ὡς τὰ ἔλαβαν καὶ οἱ ἄλλοι ἀγορασταί. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν ἐν τῇ πλήρει κατοχῇ καὶ κυριότητά μου δύω τούτων τρίτων τοῦ κτήματος Θέρμα, ἅτινα ἔχω διὰ νομίμων καὶ ἀδιαφιλονεικήτων τίτλων ἰδιοκτησίας πρὸ 37 περίπου ἐτῶν, ὡς ἔχουσιν ὅλοι οἱ ἐν Φθιώτιδι καὶ ἀλλαχοῦ ἰδιοκτῆται κτημάτων. Μεταβαίνω ἤδη νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα τινὰ καὶ περὶ μιᾶς ἄλλης πολιτικῆς ἁμαρτίας, ἣν ἔχει τὸ κτῆμά μου τοῦτο, νὰ σᾶς εἴπω λέγω, κύριοι, περὶ τῶν λουτρῶν, τῶν γνωστῶν λουτρῶν Ὑπάτης τῶν εἰς τὸ κέντρον τοῦ κτήματός μου εὑρισκομένων, τὸ ὀχληρὸν ἀντικείμενον δηλαδὴ τῶν ἀντιπάλων μου καὶ ἄλλων καλοθελητῶν χριστιανῶν. Κατὰ τὸ 1859, δι’ ἀγωγῆς μου ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου Λαμίας ἀπῄτησα νὰ ἐγκαταλείψῃ ὀθωμανός τις Χατζηαβδουραχμάνης καλούμενος τὰ πλησίον τῆς δεξαμενῆς γήπεδα, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶχεν ὀκτὼ καλύβας οἰκοδομημένας, τῇ ἐγγράφῳ ἀδείᾳ μου· ὁμολογουμένως, κύριοι, εἰς τὸν ὀθωμανὸν τοῦτον ἐπέτρεψα τὴν ἄδειαν κατ’ ἀρχὰς φιλανθρωπίας καὶ φιλοξενίας μόνον χάριν, καὶ τὴν ἐπέτρεψα ἀφοῦ εἶχον ἐξοδεύσει χιλίας περίπου δραχμὰς καὶ ἤνοιξα αὔλακα, ὅπως ἐκκαθαρίζηται ἑκάστοτε ἡ δεξαμενὴ, καὶ διευθύνωνται συνάμα τὰ ἐκ ταύτης ὕδατα κανονικῶς, διότι ἐξ αὐτῶν τῶν ὑδάτων ἀρδεύω τοὺς πέριξ ἀγρούς μου. Ἠναγκάσθην, λέγω, νὰ ἀπευθύνω ἀγωγὴν, διότι ὁ ἄθλιος οὗτος ὀθωμανὸς ἠρνήθη νὰ ἀποσυρθῇ ἐπὶ τῇ ἁπλῇ αἰτήσει μου, πληρώσας τὴν πρὸς αὐτὸν φιλανθρωπίαν μου μὲ ἀχαριστίαν καὶ ἀγνωμοσύνην, ἠρνήθη, ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι εἶχεν ἀνεγείρει τὰς καλύβας τῇ ἀδείᾳ τοῦ ἐφόρου, καὶ οὕτω τὸ δημόσιον παρεμβῆκεν εἰς τὴν δίκην. Τὸ δὲ πρωτοδικεῖον παρεδέχθη τὴν ἀγωγήν μου καὶ ὁ Χατζηαβδουραχμάνης ἀπεβλήθη, καὶ ἔλαβον ἐγὼ εἰς τὴν κατοχήν μου ἀμέσως τὰ γήπεδα ταῦτα. Τέλος τὸ ἐφετεῖον Ναυπλίας μετὰ 3–4 ἔτη ἀποῤῥίπτει τὴν ἀγωγήν μου διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 600 ἀποφάσεώς του καὶ τὸ δημόσιον, ἀντὶ νὰ παραλάβῃ μόνον τὰ γήπεδα ἐφ’ ὧν αἱ καλύβαι, παραλαμβάνει αὐθαιρέτως καὶ διὰ χωροφυλάκων οὐ μόνον τὴν δεξαμενὴν καὶ τοὺς λουτῆρας οὓς εἶχον κατασκευάσει, ἀλλὰ καὶ εἴκοσι δωμάτια (παραπήγματα) ἅτινα εἶχον ἐπίσης κατασκευάσει δι’ ἐξόδων μου, παραλαμβάνει τὸ μεταξὺ τῆς δεξαμενῆς καὶ τῶν ἐν λόγῳ δωματίων προαύλιον δεδροφυτευμένον κλπ. καὶ ἐνοικιάζει τὰ λουτρὰ ταῦτα εἰς ὄφελος τοῦ δημοσίου ἀπὸ τὸ 1865, καὶ λαμβάνει ποῖον νομίζετε εἰσόδημα, κύριοι; τρεῖς μέχρι πέντε χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, καὶ λαμβάνει τὸ εἰσόδημα τοῦτο κατὰ μέγα μέρος ἀπὸ τὰ δωμάτια καὶ λουτῆρας, οὓς εἶχον κατασκευάσει ἐγώ· ὁπόσα δὲ ἐξοδεύει κατ’ ἔτος εἰς τοὺς πίνακας τῶν δικηγόρων του κλπ, ἁρμόδιος εἶναι ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ σᾶς τὰ εἰπῇ· ἑπομένως οὐσιωδῶς βλάπτει καὶ τὴν ὑγείαν τῶν φοιτητῶν ἡ κατάστασις αὕτη, οἵτινες δυστυχῶς οὐδεμίαν εὑρίσκουσι περιποίησιν, οὐδὲ δωμάτια ἀνάλογα ὑπάρχουν ὅπως ἐπαναπαύωνται καὶ προφυλάττωνται. Κατὰ τῆς αὐθαιρέτου, ταύτης πράξεως καὶ αὐτοδικείας τοῦ δημοσίου διαφόρους σχετικὰς ἀγωγὰς ἀμφότερα τὰ μέρη ἔχομεν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, πότε δὲ θὰ ἀποπερατωθῶσιν αὗται, μόνος ὁ Θεὸς τὸ γινώσκει. Ἐν τῷ μεταξὺ τὸ δημόσιον ἐγείρει ἀγωγὴν δικαστικῆς διανομῆς τοῦ κτήματος καὶ ἐν τῇ ἀγωγῇ του λέγει, ὅτι τὸ μὲν ἓν τρίτον τοῦ ὅλου κτήματος Θέρμα ἀνήκει εἰς ἐμὲ, τὰ δὲ ⅔ εἰς τὸ δημόσιον. Κατὰ τῆς ἀγωγῆς ταύτης τοῦ δημοσίου ἀντέταξα ἐγὼ νομιμωτέραν καὶ εὐλογωτέραν ἀγωγὴν κατ’ αὐτοῦ, αἰτήσας νὰ περιορισθῇ τὸ δημόσιον εἰς τὸ ἓν τρίτον μόνον τὸ ἀγορασθὲν ἀπὸ τὸν Ἀλιπασᾶν ἐπὶ τῶν δύω θέσεων Ἀργυροχώρι καὶ Βρωμοσυκιᾶς, καὶ ὑπέβαλον ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων ὅλους τοὺς παλαιοὺς τίτλους μου, Χοντζέτια, Ταπία καὶ λοιπὰ σχετικὰ ἔγγραφα, καὶ ἀπέδειξα ἀδιαφιλονεικήτως, ὅτι ἐγὼ μὲν εἶμαι ἰδιοκτήτης ὅλων τῶν θέσεων τοῦ κτήματος Θέρμα, τὸ δὲ δημόσιον τοῦ ἑνὸς μόνου τρίτου τῶν θέσεων Ἀργυροχώρι καὶ Βρωμοσυκιᾶς. Οὕτως ἔχει ἡ ὑπόθεσις, κύριοι, ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ἐν τούτοις τὴν παράλογον ταύτην ἀξίωσιν τοῦ δημοσίου ἢ μᾶλλον τοῦ δικηγόρου Γαββαθᾶ, ὅστις δὲν ἔχει ὡς δικηγόρος ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου πολλὰς δίκας καὶ εὐλόγως ὑποθάλπει τὰς μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ ἐμοῦ δίκας, ἵνα ἀπολαμβάνῃ τὰς σχετικὰς δικηγορικὰς ὠφελείας του, τὴν ἀνυποστήρικτον ταύτην ἀξίωσιν, λέγω, τὴν κατεπολέμησαν κατὰ τὸ 1861 ὁ οἰκονομικὸς τότε ἔφορος Φθιώτιδος κ. Στ. Νικολαΐδης, ὁ Καρύστιος καὶ ὁ δικηγόρος κ. Ζέρμας, κτηματίας, ὁ καὶ πολλὰς δίκας ὡς δικηγόρος ἔχων ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων· ἀμφότεροι δὲ οἱ κύριοι οὗτοι οὐδέποτε ἦσαν πολιτικοὶ φίλοι μου. Ἰδοὺ ἀντίγραφον ἀπαράλλακτον τῆς πρὸς τὸ ὑπουργεῖον ἀναφορᾶς τοῦ ἐφόρου τούτου, ἣν καὶ σᾶς ἀναγινώσκω καὶ παρακαλῶ νὰ τὴν ἀκούσητε μὲ κἄποιαν προσοχήν. Ἀριθ. 683. 3523. 3555. Ἐν Λαμίᾳ, τὴν 31 Αὐγούστου 1861. Ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 43095 διαταγῆς του. Πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον. Περὶ τοῦ κτήματος Θέρμα. Πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀπαντωμένης διαταγῆς ὑποβάλλω συνημμένην ἅπασαν τὴν δικογραφίαν κατὰ τοῦ Δημ. Χατζίσκου περὶ διανομῆς τοῦ κτήματος Θέρμα, ἐν ᾗ περιέχονται ἅπαντα τὰ σχέσιν ἔχοντα πρὸς τὴν ἀμφισβήτησιν τοῦ κτήματος τούτου ἔγγραφα μετ’ ἐκθέσεως ὑπὸ χθεσινὴν χρονολογίαν τοῦ δικηγόρου κυρίου Γ. Ζέρμα, λεπτομερῶς καὶ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἐξεταζούσης τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν. Ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων προκύπτει ὅτι ὁ Δημ. Χατζίσκος κατέχει τὰ ⅔ τοῦ κτήματος τούτου, καὶ τὴν κατοχὴν ταύτην ἔχει ἀπὸ τὸ ἔτος 1845, ὅτι ὁ Δημ. Χατζίσκος κατεῖχεν ἀνενοχλήτως τὸ ἓν τρίτον τοῦ ὀθωμανοῦ Ζέρβα ἀφ’ ἧς τὸ ἠγόρασεν, ἡ δὲ ἀμφισβήτησις περιεστράφη διὰ τὸ ἕτερον τρίτον τοῦ Ὀσμὰν Μπετσίστα, ὅπερ ἀνεγνώρισεν ἡ ἐπὶ τῶν ὀθωμανικῶν κτημάτων ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 1111 ἀπὸ 30 Νοεμβρίου 1844 ἀποφάσεώς της, ἐγκριθείσης διὰ τῶν ἀπὸ 14 Μαρτίου 1845 τῶν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν ὑπουργείων διαταγῶν, τὸ δὲ ὑπουργεῖον διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 49289 καὶ ἀπὸ 14 Δεκεμβρίου 1844 διαταγῶν, δι’ ὧν διέταττεν ὅτι ἐκτὸς τοῦ ἑνὸς τρίτου τοῦ κτήματος Θέρμα, ὅπερ κατέχει ἤδη ὁ Δημ. Χατζίσκος, θέλετε ἀφήσει ἀδιάθετον καὶ τὸ ἕτερον τρίτον τοῦ αὐτοῦ κτήματος τὸ γνωστὸν ὑπὸ τὴν ὀνομασίαν τοῦ Ὀσμὰν Μπετσίστα, ἐξ ἧς ἐποχῆς ἤρξατο καὶ ἡ κατοχὴ τοῦ ἐπὶ τοῦ ἑτέρου τρίτου. Ἐκ τούτων ἐξάγεται ὅτι ὁ προταθεὶς διϊσχυρισμὸς τοῦ δικηγόρου τοῦ δημοσίου περὶ τῆς κατοχῆς τῶν δύω τρίτων, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἐξεδόθη ἡ ὑπ’ ἀριθ. 746 ἀπόφασις, ἐπιβάλλουσα τῷ δημοσίῳ ἀποδείξεις, ἀποβαίνει μάταιος καὶ ἀνυποστήρικτος. Φρονῶ λοιπὸν καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ δικηγόρου τοῦ δημοσίου κυρίου Ζέρμα, ὅτι τὸ δημόσιον δὲν θέλει δυνηθῆ ἀπέναντι τῶν γεγονότων τούτων νὰ ὑποστηρίξῃ δικαιώματα ἐπὶ τῶν δύω τρίτων τοῦ κτήματος τούτου, καὶ ἡ ἐγερθεῖσα ἀγωγὴ θέλει ἀποβῆ ματαία, ἐκτὸς ὅμως τῶν θερμῶν ὑδάτων καὶ τῆς ἀκτῖνος αὐτῶν, ἃ δύναται τὸ δημόσιον ἐπιτυχῶς καὶ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Ζέρμα νὰ διεκδικήσῃ, διότι οὔτε ἀνεγνώρισε ταῦτα, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τὸν τίτλον τοῦ ἀντιδίκου μνημονεύονται. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι ἐγκρίνει.

Ὁ οἰκονομ. ἔφορος Φθιώτιδος

Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ.

Ὁ πρωτοκολλιστὴς Γ. Α. Δασκαλόπουλος. Αὕτη εἶναι, κύριοι, κατὰ τὸ δυνατόν, ἐν περιλήψει, ἡ ἱστορικὴ κατάστασις τοῦ κτήματος Θέρμα, καὶ τῶν ἐμπεριεχομένων εἰς αὐτὸ τὸ κτῆμα λουτρῶν. Καὶ μεταβαίνω ἤδη εἰς τὰ τελευταῖα τὰ ἀφορῶντα τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν, ἥτις ἐσκανδάλισε τὸν ἀγαπητὸν Τσιριμῶκον καὶ ἄλλους. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος συνδιαλεγόμενος μετὰ τοῦ δικηγόρου μου κυρίου Παπαῤῥηγοπούλου περὶ τῶν σχετικῶν δικῶν τοῦ κτήματος τούτου Θέρμα, ὁ κύριος Παπαῤῥηγόπουλος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ δώσῃ γνώμην περὶ μιᾶς συμβιβαστικῆς οὕτως εἰπεῖν λύσεως· τὴν βάσιν τῆς ἰδέας ταύτης ἐδέχθην, καὶ ὁ κύριος Παπαῤῥηγόπουλος ἀνεδέχθη τὴν ἐντολὴν νὰ ὁμιλήσῃ μὲ τὸν ἁρμόδιον σύμβουλον τοῦ ὑπουργείου, τὸν κύριον Οἰκονομίδην, ὡς καὶ ἐγένετο. Ὁ κύριος Οἰκονομίδης, τοῦ ὁποίου τὴν ἀμεροληψίαν, τιμὴν καὶ νομικὴν ἱκανότητα οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ἐδέχθη μετὰ χαρᾶς, πιστεύω, τὴν ἰδέαν ταύτην τῆς συμβιβαστικῆς λύσεως, καὶ διὰ νὰ πεισθῇ ἔτι μᾶλλον περὶ τούτου, ἐπαρακάλεσα τὸν κύριον Παπαῤῥηγόπουλον ὅπως μεταβῶμεν ἀμφότεροι εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ὁμιλήσωμεν τὰ δέοντα· καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, μίαν τῶν ἡμερῶν ἐλάβαμεν ἐκτεταμένην συνέντευξιν καὶ οἱ τρεῖς ἐν τῷ ὑπουργείῳ. Ὁ λόγος κατ’ ἀρχὰς περιεστράφη εἰς γενικὴν λύσιν ὅλων τῶν σχετικῶν δικῶν μὲ τὸ κτῆμα Θέρμα καὶ μὲ τὰ ἐν αὐτῷ λουτρά, εἶπον ὅτι δὲν δυσκολεύομαι νὰ θυσιάσω, ἐννοεῖται χωρὶς νὰ θέλω πάντοτε — ἀλλὰ διὰ νὰ παύσουν τὰ δικαστικὰ βάσανα καὶ ἔξοδά μου — νὰ θυσιάσω, λέγω, τὰ δίκαιά μου καὶ ν’ ἀναγνωρίσω τὸ δημόσιον ὡς ἰδιοκτήτην τοῦ ἑνὸς τρίτου τοῦ κτήματος Θέρμα μὲ πᾶν τὸ περιεχόμενον ἐν αὐτῷ, ὕδατα κτλ. καὶ οὕτω νὰ αἰτήσωμεν δικαστικὴν διανομὴν τοῦ κτήματος, ἀπὸ κοινοῦ δὲ, ἀναλόγως τῆς ἐνοχῆς ἑκάστου, νὰ ἐξαιρέσωμεν ἀνάλογον περιφέρειαν πέριξ τῆς δεξαμενῆς τῶν λουτρῶν, ἵνα κατασκευάσωμεν ἀπὸ κοινοῦ ἐπίσης καταστήματα, ὅπως τὰ λουτρὰ κατασταθῶσιν ὠφελιμώτερα καὶ οἱ πρὸς αὐτὰ προσερχόμενοι νὰ εὑρίσκωσι τὰς δεούσας περιποιήσεις καὶ ἀναπαύσεις. Τὴν ἰδέαν μου ταύτην ὑπεστήριξε δι’ ἰσχυρῶν νομικῶν ἐπιχειρημάτων καὶ ὁ δικηγόρος μου κ. Παπαῤῥηγόπουλος, ὁ δὲ κ. Οἰκονομίδης τὸ κατ’ ἀρχὰς εὑρέθη κάπως σύμφωνος, ἀκολούθως δὲ μελετήσας προδικαστικήν τινα ἀπόφασιν τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν εἰς ἣν γίνεται λόγος περὶ διανομῆς τοῦ κτήματος Θέρμα, εὗρεν ἐν τῷ σκεπτικῷ αὐτῆς ὅτι, ἐπειδὴ ὁ Χατζίσκος διϊσχυρίζεται ὅτι εἶναι ἰδιοκτήτης τῆς ὅλης θέσεως Θέρμα καὶ τῆς δεξαμενῆς, καθὼς καὶ τὸ δημόσιον προτείνει τοὺς αὐτοὺς διϊσχυρισμοὺς, ἐξαιρεῖται ἡ θέσις Θέρμα ὡς καὶ ἡ δεξαμενὴ τῆς διανομῆς καὶ οἱ διάδικοι δύνανται νὰ διανείμωσι τὸ ὑπόλοιπον κτῆμα ἀφοῦ ἐκκαθαρίσωσι τὰς ἀμφισβητήσεις των ἐπὶ τῶν δεῖνα δεῖνα ἀντικειμένων κλ. Τὴν ἰδέαν ταύτην τοῦ κ. Οἰκονομίδου ἐπολεμήσαμεν μὲν δι’ εὐλόγων ἐπιχειρημάτων καὶ δικαίων, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐδυσκολεύθημεν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅπως διαταχθῇ ἡ διανομὴ τοῦ κτήματος, ἐξαιρέσει τῆς θέσεως Θέρμα καὶ τῆς δεξαμενῆς μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τῶν δικαιωμάτων ἀμφοτέρων τῶν διαδίκων, τοσούτῳ μᾶλλον ἐδέχθημεν τὴν ἐν λόγῳ ἐξαίρεσιν, καθ’ ὅσον ὁ αὐτὸς κ. σύμβουλος τοῦ ὑπουργείου δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ μᾶς δώσῃ κάποιας διαβεβαιώσεις, ὅτι διὰ τοῦ χρόνου καὶ ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τῶν λουτρῶν πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ λυθῇ καὶ τοῦτο συμβιβαστικῶς ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων. Ἐδέχθημεν λοιπὸν, κύριοι, νὰ ἀναγνωρίσω ἐγὼ μὲν τὸ δημόσιον συγκύριον ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τρίτου τοῦ ὅλου κτήματος Θέρμα, καὶ τὸ δημόσιον νὰ μ’ ἀναγνωρίσῃ καὶ αὖθις, δηλαδὴ ἀφοῦ ἐπὶ 37 ἔτη εἶμαι ἀνεγνωρισμένος διὰ νομίμων τίτλων συγκύριος ἐπὶ τῶν ⅔ τοῦ ὅλου κτήματος Θέρμα, καὶ οὕτω ἡμεῖς μὲν ἀναχωρήσαμεν, ὁ δὲ κ. Οἰκονομίδης συνέταξε τὸ συμβιβαστικὸν ἔγγραφον, τὸ ὑπέβαλεν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅστις καὶ τὸ ὑπέγραψε καὶ τὸ διεύθυνε πρὸς ἐκτέλεσιν εἰς τὸν κ. ἔφορον Φθιώτιδος. Εἰδοποιηθεὶς δὲ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας περὶ τοῦ ἀποτελέσματος ὑπὸ τοῦ κυρίου συμβούλου, ἔγραψα καὶ ἐγὼ εἰς τὸν ἐν Λαμίᾳ δικηγόρον μου κ. Νικολαΐδην, ὅπως συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ κ. ἐφόρου καὶ παρουσιασθῶσιν ἀμφότεροι ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου Λαμίας, ἐκθέσωσιν ἐκ συμφώνου τὴν συμβιβαστικὴν λύσιν καὶ ἀποφασισθῇ κατὰ συνέπειαν ἡ δικαστικὴ διανομὴ τοῦ κτήματος, ὅπερ καὶ ἐγένετο. Δὲν κρίνω ἄσκοπον, κύριοι, νὰ σᾶς προσθέσω ἐνταῦθα ὅτι ὁ κ. σύμβουλος τοῦ ὑπουργείου κατὰ τὴν πρώτην συνέντευξίν μας μ’ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅτι καλὸν καὶ ἀναγκαῖον ἦτο νὰ ἐπισκεφθῶ αὐτοπροσώπως καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν, ἀλλ’ εἰς τὴν παρατήρησίν του ταύτην ἀπήντησα ἀρνητικῶς, εἰπὼν ὅτι φίλος μὲν εἶμαι τοῦ κυρίου Χρηστίδου, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἰδιοτροπίας του καὶ τῶν πολιτικῶν σημερινῶν λόγων δὲν θέλω ἐπισκεφθῆ τὸν κύριον ὑπουργὸν, οὐδὲ παράκλησιν δέχομαι νὰ κάμω ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως· καθ’ ὅσον θυσίαν κάμνω, καὶ οὐδεμίαν προσδοκῶ ἄλλην ὠφέλειαν, εἰμὴ τὴν ἀπαλλαγήν μου ἀπὸ τὰ βάσανα τῶν δικαστικῶν ἐξόδων, καὶ τὴν ἀποφυγὴν τῶν περαιτέρω ζημιῶν μου προερχομένων ἀπὸ τὴν δυσκολίαν τοῦ νὰ διαθέτω τὸ κτῆμά μου ἐλευθέρως καὶ ἀνεξαρτήτως πάσης συντροφικῆς συμπράξεως καὶ καλλιεργείας. Οὐδέποτε λοιπὸν ἐπεσκέφθην τὸν κ. Χρηστίδην, ὑπουργὸν ὄντα. Καὶ ἐνταῦθα δὲν δυσκολεύομαι νὰ σᾶς προσθέσω, κύριοι, ὅτι σκοπὸς τοῦ κ. συμβούλου τοῦ ὑπουργείου ἦτον νὰ ἴδω τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ νὰ ἐκφράσω καὶ ἐνώπιον ἐκείνου τὴν ἐπιθυμίαν μου τῆς τοιαύτης συμβιβαστικῆς λύσεως, τοῦ νὰ ἀναγνωρίσω δηλονότι τὸ δημόσιον συγκύριον καὶ συγκάτοχον ἐπὶ τοῦ ἑνὸς τρίτου τοῦ ὅλου κτήματος Θέρμα· διότι ὁμολογουμένως, κύριοι, ὑπηρεσία σπουδαία ἦτον διὰ τὸν κ. σύμβουλον τοῦ ὑπουργείου νὰ κατορθώσῃ τοιαύτην ὠφέλιμον διὰ τὸ δημόσιον συμβιβαστικὴν λύσιν, καὶ πιστεύσατε ὅτι μᾶλλον ἔσπευδε εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὁ κ. σύμβουλος, καὶ οὐχὶ ἐγώ. Ἀφοῦ τέλος πάντων ἐπαρουσιάσθη ἡ ὑπόθεσις, ὡς σᾶς τὴν ἐξέθεσα ἀνωτέρω, ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου καὶ ἐγένετο καὶ ἡ προφορικὴ ἀνάπτυξις ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν, ὅπως διαταχθῇ ἡ δικαστικὴ διανομὴ, παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν μανθάνω μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ὅτι ἀνεστάλη ἡ περαιτέρω πρόοδος τῆς συμβιβαστικῆς λύσεως δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς, ὅτι τηλεγραφήματα ἀπηυθύνθησαν πρὸς τὸν τότε πρωθυπουργὸν κ. Δεληγεώργην ἐκ μέρους τοῦ κ. Τζιριμώκου, ὅστις κατ’ ἄλλους μὲν ἐπέβαλε, κατ’ ἄλλους δὲ ἐσύστησεν εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν τὴν θέλησίν του, τοῦ νὰ ἀνασταλῇ ἡ ὡς ἀνωτέρω ἐῤῥέθη συμβιβαστικὴ λύσις. Ἐπειδὴ ὅμως δι’ ὑπουργικῆς μόνον διαταγῆς δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ ἀνασταλῇ ἡ πρόοδος τοῦ συμβιβασμοῦ, διότι ἡ ὑπόθεσις εἶχεν ἤδη συζητηθῆ ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου Λαμίας, ἐχρειάσθη νὰ λάβῃ χώραν καὶ ἀδίκημά τι, ἢ μᾶλλον παρανομία καὶ ἔμμεσος ἐπέμβασις τῆς ἐξουσίας ἐν τοῖς δικαστηρίοις, ἀδίκημά τι λέγω, ὅπερ καὶ αὐτὸς ὁ ἀγαπητὸς Τζιριμῶκος ὡμολόγησεν εἰς τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν του· ποῖον δὲ ἦτον τὸ ἀδίκημα τοῦτο; Τοῦ νὰ μεταθέσῃ δηλονότι τηλεγραφικῶς ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Λεώπουλος τὸν πρωτοδίκην Σπιθάκην, ὅπως οὐδετερωθῇ πᾶσα δικαστικὴ διάσκεψις καὶ ἀπόφασις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἰδοὺ, κύριοι, καὶ τὸ ἱστορικὸν τῆς πολυθρυλλήτου ταύτης συμβιβαστικῆς λύσεως, ἱστορικὸν, ὅπερ, σᾶς διαβεβαιῶ κύριοι, τὸ ἐκθέτω ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ καὶ ἐν ὅλῃ τῇ ἀδιαφορίᾳ, παντάπασιν δὲ δὲν ἐλυπήθην διὰ τὰ σκάνδαλα ἅτινα ἔλαβαν χώραν, καὶ διὰ τὸν φατριασμὸν, ὅστις ἀνεπτύχθη ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐκ μέρους τῶν ἀντιπάλων μου, καὶ ἐκ μέρους τινῶν ὑπουργῶν· δὲν ἐλυπήθην διὰ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ συμβιβασμοῦ κύριοι, οὐδὲ λυποῦμαι, διότι δοξάζω κατὰ πεποίθησιν, ὅτι θέλω τύχει πλήρη δικαιοσύνην ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, καὶ θέλω λάβει ὁλόκληρον τὸ κτῆμά μου Θέρμα ὡς τὸ ἠγόρασα, καὶ ὡς τὸ ἀποδεικνύουν τὰ σχετικὰ, παλαιὰ Χοντζέτια καὶ Ταπία, ἅτινα ἔκτοτε εἰσὶν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Ὁ κ. Τζιριμῶκος ἐν τέλει σᾶς εἶπεν, ὅτι ἔχω 99 δίκας· ἄ! κύριε ἐλέησον! δὲν ἔχω, κύριοι, τοσοῦτον ἀριθμὸν δικῶν, εἶναι ὑπερβολὴ, εἶναι ψεῦδος, εἶναι, τέλος, φυσικῶς ἀδύνατον νὰ ἀνθέξῃ ἰδιώτης εἰς τὰ δικαστικὰ ἔξοδα τοσούτου ἀριθμοῦ δικῶν, ἀλλὰ δεδόσθω, κύριοι, ὅτι ἔχω 199 δίκας, μὲ τὴν διαφορὰν ὅμως, ὅτι ἐνάγω ἐγὼ τοὺς καταπατητὰς τῶν κτημάτων μου καὶ δὲν μ’ ἐνάγωσιν ἄλλοι ὡς καταπατητὴν καὶ ἅρπαγα, αὐτὴν καὶ μόνην τὴν παρατήρησιν ἀρκοῦμαι ὡς πρὸς τὸ μέρος τοῦτο νὰ κάμω εἰς τὸν κ. Τζιριμῶκον, καὶ μίαν ἄλλην λίαν σπουδαίαν παρατήρησιν εὐλόγως δύναμαι νὰ προσθέσω, ὅτι καὶ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων καὶ ἐνώπιον τῶν ὑπουργῶν ἀείποτε ὑπερηφάνως κάπως διεκδικῶ τὰ δίκαιά μου, καὶ ἂς ὁμολογήσουν ὅλοι οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ, ἄν ποτε ἐπεκαλέσθην τὴν φιλίαν των, εἴτε προσωπικὴν εἴτε πολιτικὴν, νὰ μὲ συντρέξωσιν εἰς τὰς ὑποθέσεις μου. Μὴ λησμονῆτε ἐπὶ τέλους, κύριοι, καὶ τὴν ἐθνικὴν εὐχὴν καὶ τὴν ἐθνικὴν κατάραν, ἃς ἀπεύθυνα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ὑπὲρ τῶν εὐσυνειδήτων δικαστῶν, καὶ κατὰ τῶν ἀσυνειδήτων. Ἀκούσατε παρακαλῶ μετὰ προσοχῆς καὶ ἤδη τὴν σχετικὴν παράγραφον τοῦ λόγου μου ἐκείνου, ἐκ δὲ τῆς παραγράφου ταύτης κατανοεῖ ἕκαστος τὰ μέσα ἅτινα μεταχειρίζομαι πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δικαίων μου. Ἰδοὺ ἡ παράγραφος. «Ἐθνικὴ εὐγνωμοσύνη, ἐθνικὸς ἔπαινος, ἡ εὐλογία τοῦ Θεοῦ νὰ συνοδεύουν παντοῦ καὶ πάντοτε τοὺς δικαστάς μας ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου βαθμοῦ μέχρι τοῦ εἰρηνοδίκου, τοὺς στρατοδίκας παντὸς βαθμοῦ, τοὺς ἐνόρκους, τοὺς ἀνωτέρους διοικητικοὺς ὑπαλλήλους ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται καὶ ἐκπληροῦν καθήκοντα δικαστικὰ, οἵτινες ἐδίκασαν, δικάζουν, καὶ θὰ δικάζουν ὑπὸ τὸ κράτος τῶν νόμων, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς εὐθυδικίας, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς εὐσυνειδησίας, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς τιμίας ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων των, προσέχοντες εἰς τὰς ἐνώπιον αὐτῶν δικαζομένας ὑποθέσεις καὶ ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὴν ὑψηλὴν θέσιν τοῦ δικαστοῦ. Ἐθνικὴ δὲ κατάρα, ἐθνικὸν ἀνάθεμα, ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ νὰ συνοδεύσουν παντοῦ καὶ πάντοτε τοὺς δικαστὰς, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου βαθμοῦ μέχρι τοῦ εἰρηνοδίκου, τοὺς ἐνόρκους, τοὺς στρατοδίκας παντὸς βαθμοῦ, τοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται καὶ ἐκτελοῦσι καθήκοντα δικαστικὰ, ὅσοι ἐν γνώσει ἐδίκασαν, δικάζουν, καὶ θὰ δικάζουν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς παραμορφώσεως τῶν νόμων, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς στρεψοδικίας, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς μοχθηρίας, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς δωροδοκίας, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ φθόνου, ὑπὸ τὸ κράτος τῶν συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν, ὑπὸ τὸ κράτος ἐξωτερικῶν εἰσηγήσεων, καὶ δὲν ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των μετ’ ἀκριβείας, δὲν προσέχουσιν εἰς τὰς ἐνώπιον αὐτῶν διεξαγομένας ὑποθέσεις καὶ δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ὑψηλὴν θέσιν τοῦ δικαστοῦ». (εὖγε, εὖγε). Καὶ ταῦτα, κύριοι, πρὸς πληροφορίαν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν κατ’ ἐμοῦ λεχθέντων σχετικῶς μὲ τὸ κτῆμά μου Θέρμα· μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐὰν ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἐγκρατὴς περὶ τὰ οἰκονομικὰ, τὰ διοικῇ ἐν ἀμεροληψίᾳ, κήδεται τῶν δημοσίων συμφερόντων, σέβεται τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου, καὶ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου φείδεται τῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑγείας τῶν προσερχομένων ἑκάστοτε εἰς τὰ ἐν τῷ κτήματί μου τούτῳ λουτρὰ, ὡς ἀγαπῶ νὰ πιστεύω ὅτι ἔχει τὰ ἀνωτέρω προσόντα, κάμνει καλὰ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὰς καλὰς σημερινὰς διαθέσεις ἐμοῦ τοῦ ἀντιδίκου, καλὰς λέγω διαθέσεις, προερχομένας ἐκ τῆς πολυχρονίου πιέσεως καὶ τῶν βασάνων, ὡς ἐκ τῶν στρεψοδικιῶν καὶ αὐθαιρεσιῶν, κάλλιον τῶν ἀντιπάλων μου ἢ τοῦ ἀντιδίκου μου δημοσίου, καὶ νὰ συγκροτήσῃ δικηγορικὸν συμβούλιον εἰς τὸ ὁποῖον ἂς προσκαλέσῃ καὶ ἐκ τῶν καλλιτέρων νομομαθῶν βουλευτῶν, διὰ νὰ μάθῃ παρ’ αὐτοῦ τὴν ἀλήθειαν· διὰ νὰ μάθῃ, λέγω, ὅτι θυσίας κάμνω ἐξ ἀνάγκης· ἀλλὰ, κύριοι, δὲν δέχομαι πλέον συμβιβαστικὴν, περιωρισμένην λύσιν· ἐνδεχόμενον νὰ δεχθῶ γενικωτέραν συμβιβαστικὴν λύσιν, ὅταν δηλ. συμπεριληφθῇ καὶ ἡ δεξαμενὴ τῶν λουτρῶν. Ὀλίγας ἀκόμη λέξεις περὶ τοῦ κυρίου Καραγιαννοπούλου καὶ τελειώνω. Ὁ κ. Καραγιαννόπουλος δωρεὰν καὶ ἄνευ λόγου καὶ ἀφορμῆς κατεφέρθη κατ’ ἐμοῦ, χωρὶς ἐν τούτοις νὰ σᾶς εἴπῃ τοὐλάχιστον ἀληθείας ἢ οὐσιῶδές τι καὶ ἄξιον λόγου. Σᾶς εἶπεν ὅτι ἦτο κατὰ τὸ 1849 ἔφορος Φθιώτιδος, ὅτι ἀνεκλήθη ἀφοῦ ἀπεπεράτωσεν ἐξετάσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ἐπιδίκου κτήματος, καὶ ὅτι ἐλθὼν τότε εἰς τὰς Ἀθήνας ἔμαθε τὸν λόγον τῆς ἀνακλήσεώς του, ὡς δῆθεν ὑποκινητοῦ ἐπαναστάσεων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ τέλος ὅτι ἤμην ἀφωσιωμένος. Τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κ. Βάλβην γνωρίζετε ὅλοι καὶ τὸν ἔντιμον χαρακτῆρά του, ἀλλὰ καὶ τὸν λίαν ἰδιότροπον, ἑπομένως οὔτε σχέσεις μεγάλας καὶ στενὰς εἶχον μὲ τὸν κ. Βάλβην, ὡς ἀγαπῶ καὶ πιστεύω ὅτι οὐδεὶς εἶχε τοιαύτας μετ’ ἐκείνου, οὔτε ἐγνώριζον τὸν διορισμόν του, οὔτε τὸν λόγον τῆς παύσεώς του ἔγεινα περίεργος νὰ μάθω, οὔτε ἐνθυμοῦμαι σχετικόν τι μὲ ὅσα σᾶς εἶπεν. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ 1849 ἐθεωρεῖτο τὸ κτῆμά μου, ὡς σᾶς εἶπεν, ἐπίδικον· αἱ μετὰ τοῦ δημοσίου δίκαι ἤρχισαν καὶ ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τὸ ἔτος 1859, ὅτε ἐπεμβῆκε τὸ δημόσιον εἰς τὴν μετὰ τοῦ ὀθωμανοῦ Χατζηαβδουραχμάνη δίκην τῶν λουτρῶν, δέκα δηλαδὴ ἔτη μετὰ τὸ ἔτος κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Καραγιαννόπουλος ἦτον ἔφορος Φθιώτιδος, καὶ ἂν ὁ νῦν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διατάξῃ νὰ ἐξετασθῶσι τὰ ἀρχεῖα τοῦ ὑπουργείου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, θὰ μάθῃ, ὅτι οὔτε κἂν ἐπεσκέφθη τὸ κτῆμά μου Θέρμα, ὁ κ. Καραγιαννόπουλος. Ἀληθῶς, κύριοι, ἤμην ἀφωσιωμένος εἰς τὸν Βασιλέα μας, καὶ εἰς τὴν πατρίδα μας, ἀλλὰ τοιοῦτος ἀφωσιωμένος ἤμην, ὥστε, καὶ μολονότι εἶχον τὴν τιμὴν καὶ τὴν εὐτυχίαν νὰ περιέλθω εἰς τὰς ὑψηλοτέρας θέσεις τῆς πατρίδος μας, οὐδεμίαν εὐτυχῶς φυλλάδα ἔχω εἰς τὴν ῥάχιν μου.

§67ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί φυλλάδιον ἐνοεῖτε;

§68ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Οὐδεὶς μὲ ἐκατηγόρησεν.

§69ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ἐμέ· Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§70ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Καὶ τόσον περισσότερον, κύριοι, λέγω τοῦτο ὑπερηφάνως, καθ’ ὅσον, ἐνῷ ἐσυνώδευσα τὴν Α. Μ. ὡς τελευταῖος ὑπουργὸς μέχρι Μονάχου, ἐπανῆλθον εἰς τὴν πατρίδα μου μετὰ ἕνα περίπου μῆνα μετὰ τὴν 10 Ὀκτωβρίου, ἤγουν κατὰ τὴν 20 Νοεμβρίου, καὶ ἔμεινα ἐφησυχάζων ἐν ὅλῃ τῇ ἀταραξίᾳ σεβόμενος τὰς ἀποφάσεις τῆς πατρίδος μας, καὶ μάλιστα, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἄλλοι ἐξωρίζοντο ἀπὸ τὰς Ἀθήνας, ἄλλοι ἐκακολογοῦντο ἀπὸ τὸ κοινὸν, καὶ ἄλλοι διέτρεχον κινδύνους.

§71ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§72ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Συντόμως, κύριοι βουλευταί, θέλω ἀπαντήσει, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μεταβάλω τὴν Βουλὴν εἰς δικαστήριον, ὅπως ὁ κ. Χατζίσκος νομίζω, ὅτι μετέβαλε τὴν Βουλὴν εἰς δικαστήριον. Ἂν ἐνθυμῆσθε, ἡ συζήτησις τῆς ὑποθέσεως χθὲς δὲν προεκλήθη ἀπὸ ἐμὲ, μ’ ἐπροκάλεσε πρᾶξίς τις ὑπουργοῦ, καὶ ὡμίλησα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τοῦ ὑπουργοῦ καὶ ὄχι περὶ τοῦ κ. Χατζίσκου, καὶ οὐδέποτε ἀνάνδρως· τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι ἀνάνδρως δὲν συνειθίζω νὰ πολεμῶ, ἀείποτε μετὰ παῤῥησίας καὶ κατὰ πρόσωπον· διότι ὁ ἔχων τὸ δίκαιον ὑπὲρ ἑαυτοῦ δὲν συνειθίζει νὰ ᾖναι ῥίψασπις. Ἀπόδειξις ὅτι δὲν τὸν ἐφοβήθην εἶναι, ὅτι σᾶς ἐπανέλαβε ἐκεῖνα τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ σᾶς ἀνέφερα χθὲς καὶ τὰ ὁποῖα σχετίζονται μὲ τὸν ὑπουργὸν καὶ δὲν ἐῤῥέθησαν διὰ μόνον τὸ ἄτομον τοῦ Κ. Χατζίσκου· ἂν ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ θὰ τοῦ ἔδιδον 10 ἡμερῶν καιρὸν ν’ ἀπαντήσῃ. Τῷ λέγω δὲ κατὰ προσθήκην σήμερον, ὅτι κατεπάτησε καὶ χίλια στρέμ. ἐθνικῶν γαιῶν ἐκ τοῦ χωρίου Λιανοκλάδι, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ νῦν ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν τοῦτο δὲν ᾖναι ἀληθές· καὶ ἂν ἡ ὑπηρεσία ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη δὲν ἐσίγησεν, ὡς μὴ ὤφειλεν. Ἰδοὺ τί καταγγέλλει ὁ Τσιριμῶκος. Ἐπανέρχομαι ὅμως εἰς τὴν πρώτην ὑπόθεσιν. Ὁ Κ. Χατζίσκος ἐξέθεσε καὶ ἐνταῦθα τοὺς ἰσχυρισμοὺς, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων· ἔστωσαν ἀληθεῖς. Ἐγὼ σχετίζων τὸ ἰδιωτικὸν συμφέρον μὲ τὸ τοῦ δημοσίου, ἠρώτησα τὸν ἄλλοτε ὑπουργὸν, τί ἐκέρδιζε τὸ δημόσιον καὶ ἐπέσπευσε τὸν συμβιβασμόν; καὶ διατί; Ἐπρόκειτο περὶ κανενὸς κινδύνους; ἤθελε χάσει τι τὸ δημόσιον; ἐπρόκειτο νὰ κερδίσῃ καιρὸν τὸ δημόσιον; ὄχι. Ἰδοὺ πῶς εὑρίσκω πλημμελῆ τὴν πρᾶξιν τοῦ δημοσίου λειτουργοῦ, μεθ’ οὗ εἶχον ἀνοικτὸν λογαριασμὸν καὶ ὄχι μετὰ τοῦ ἰδιώτου Χατζίσκου. Λοιπὸν κἀνὲν ἐκ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέφρασα εἰλικρινῶς, καὶ μετὰ θάῤῥους, δὲν ἀνῄρεσεν ὁ Κ. Χατζίσκος, καὶ μάλιστα ὅτι ὁ δικηγόρος τοῦ δημοσίου Κ. Γαββαλᾶς διετάχθη κατεπειγόντως νὰ συζητήσῃ τὴν δίκην καὶ δὲν τῷ ἐπετράπη οὔτε ὀκταήμερος ἀναβολή. Περὶ τούτου, κύριοι, ὑπάρχουν ἔγγραφα καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἂν τὰ θεωρῇ ἀναγκαῖα, νὰ διατάξῃ νὰ προσαχθῶσι (Διακοπαί). Δὲν ἀπαντῶ εἰς τὰς φωνὰς, αἵτινες εἶναι ἀτομικῶν συμπαθειῶν ἐκδήλωσις, καὶ ἐγὼ συμπαθῶ μὲ τὸν Κ. Χατζίσκον καὶ τῷ ὀφείλω μικρὰν χάριτα· ἀλλ’ ὅπως εἶπε καὶ αὐτὸς «φίλος ὁ Πλάτων, φιλτάτη ἡ ἀλήθεια», τῷ ἀπαντῶ καὶ ἐγὼ, φίλος αὐτὸς φίλτερον τὸ καθῆκον οὗ ἕνεκα προέβην εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν, ἐκ τῆς ὁποίας ἀποδεικνύεται πῶς ὑπερασπίζεται τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου. Ἀδίκως λοιπὸν μὲ αἰτιᾶται ὅτι ἔφερα ἀτομικόν τι, καὶ ἂν δὲν ἤθελε νὰ διαστρέψῃ τοὺς λόγους μου, ἤθελεν ὁμολογήσει, ὅτι δὲν εἶχόν τι μὲ τὸ ἄτομον, ἀλλὰ μὲ τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ἐξελέγχω τὰς πράξεις. Ἂν δὲ ἐπρόκειτο νὰ λαλήσω περὶ τοῦ προσώπου του, τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν ἤθελεν εὕρει θύραν διὰ νὰ ἐξέλθῃ τοῦ βουλευτηρίου, τοσαῦται καὶ τηλικαῦται εἶναι αἱ καταπατήσεις τῶν ἐθνικῶν κτημάτων, ἃς ἐν Φθιώτιδι ἐνήργησε καὶ τοιαῦται αἱ ἐνέργειαι τινῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, καλυπτόντων αὐτὰς, ὥστε ἤθελον ἐμποιήσει εἰς τὴν Βουλὴν, ἐκεῖναι μὲν τὸν θαυμασμὸν, ἂν ὄχι τι ἄλλο, πῶς ἀνθρώπου νοῦς τὰς συνέλαβε, αὗται δὲ φρίκην· καὶ ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι διὰ τῆς πολιτικῆς ἐπεβλήθη σιγὴ εἰς τὸ καθῆκον, καὶ οὕτω μεγάλα συμφέροντα τοῦ δημοσίου ἔπαθον. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, βλέπετε ὅτι δὲν ὡρμήθην ἀπὸ ἀτομικόν τι, οὐδὲ φρονῶ ὅτι προσέκρουσα εἰς τὸν φίλον μου κύριον Χατζίσκον, καὶ ἂν τὸν ἐψύχρανα, ἡ ψυχρότης αὕτη προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι ὡς βουλευτὴς εἶχα τὸ καθῆκον, προκαλούμενος μάλιστα, νὰ ἔλθω εἰς ἐξηγήσεις περὶ ὡρισμένης πράξεως γνωστοῦ ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ὁ Κ. Χατζίσκος ἠρνήθη ὅτι εἶχε πρό τινων ἐτῶν 99 ἐκρεμεῖς δίκας.

§73ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μήτε 100;

§74ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Περὶ τούτου ὅστις ἀμφιβάλλει, ἂς ζητήσῃ διὰ τῆς ὑπηρεσίας πληροφορίας, καὶ θέλει πεισθῆ, ὡς φρονῶ, ὅτι ἴσως καὶ ἀνώτερος ἦτον ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν.

§75ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν μᾶς μέλει περὶ τούτου.

§76ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν λέγω, κ. Ζαΐμη, ὅτι μέλει τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, θέλω νὰ ἐξελεχθῇ τίς ἐξ ἡμῶν λέγει τὴν ἀλήθειαν.

§77ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ κύριος Χατζίσκος οὐδὲν δίκαιον εἶχε νὰ παρεμβάλῃ ἀμέσως ἢ ἐμμέσως τὸ ὄνομά μου· δὲν εἶχε δίκαιον, καθ’ ὅσον ἐγὼ εἰς κανὲν μέρος τοῦ λόγου μου δὲν ἐμνήσθην παντάπασι τοῦ ὀνόματος τοῦ κυρίου Χατζίσκου ὡς αἰτίου ἐγκλήματος οἱουδήποτε. Ἐγὼ ἐδιηγήθην ἓν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον μοὶ συνέβη. Εἶπον ὅτι ἤμην ἔφορος· εἶναι γεγονὸς καὶ ἂν ἀμφιβάλλῃ, ἂς βεβαιωθῇ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν. Εἶπον ὅτι μετεκλήθην ἐνταῦθα· καὶ τοῦτο εἶναι βέβαιον καὶ ἂν ἀγαπᾷ ὁ κύριος Χατζίσκος, ἂς ὑπάγῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ βεβαιωθῇ. Εἶπον ὅτι μετετέθην εἰς Σῦρον· καὶ τοῦτο δύναται νὰ πληροφορηθῇ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας. Προσέθετα δὲ ὅτι, ἐλθὼν ἔμαθα ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν τότε κύριον Βάλβην, ὅτι ἐγὼ μετετέθην διότι συνενοοῦμαι μετὰ τοῦ Κριεζώτου καὶ ἄλλων, ἐξορίστων ὅπως νὰ κάμωμεν νέαν ἐπανάστασιν μετὰ τὸ 1848. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἐπίσης ἐπισήμως βεβαιωμένον διὰ πρωτοκόλλου τοῦ κυρίου Δημάρχου τοῦ τότε, δημαστυνόμου, καὶ τοῦ φρουραρχείου Λαμίας· ἐπίσης ἐντὸς τῆς δικογραφίας καὶ τῶν ἐγγράφων τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς εὑρίσκεται καὶ τὸ πρωτόκολλον τοῦτο. Τοῦτο δὲ ἐβεβαιώθην ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν, ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν μακαρίτην, τότε Βασιλέα ἡμῶν Ὄθωνα, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν κύριον Ζῶτον καὶ ἄλλους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἐπέδειξεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν αὐτὸ τοῦτο τὸ πρωτόκολλον. Ἐὰν ἀμφιβάλλῃ ὁ κύριος Χατζίσκος, ἂς ἐρωτήσῃ τὸν κύριον Ζῶτον, τὸν φίλον του, τὸν πατριώτην του, νὰ βεβαιωθῇ. Τὰ λέγω ταῦτα διὰ νὰ τῷ ἀποδείξω, ὅτι ἐγὼ δὲν ἐμνήσθην αὐτοῦ παντάπασιν· μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου ἀναφέρω που τὸν κύριον Χατζίσκον ὡς πλημμελήσαντα κατά τι; οὐδαμοῦ· προσέθηκα δὲ ὅτι ὁ μακαρίτης Ὄθων μοὶ εἶπεν ὅτι ὁ κύρ. Χατζίσκος ἦτο τότε ἀφοσιωμένος· τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν εἶναι κατηγορία, διότι τοῦτο καὶ ὁ κύριος Χατζίσκος τὸ ἐθεώρησεν ὡς ἀρετήν. Τότε ἦτο τῆς ἐποχῆς ἡ ἀρετὴ αὕτη· πιστεύει καὶ τώρα ἀκόμη ὁ κύριος Χατζίσκος, ὁ ἀνελθὼν εἰς ὑψηλὰς θέσεις, ὅτι τότε ὡς ἀφοσιωμένος ἐξεπλήρου τὸ καθῆκόν του παρὰ τῷ τότε Βασιλεῖ Ὄθωνι; Αὐτὸς ἑαυτὸν ἂς ἐρωτήσῃ· καὶ ἂν ἔχῃ τὴν συνείδησίν του ἐλαφράν, εἶναι εὐχαριστημένος; ἂν ὅμως κρίνῃ, ὅπως ἐγώ, τὴν ἀρετὴν τῶν τότε ἀφοσιωμένων, θὰ ἔχῃ ἔλεγχον τῆς συνειδήσεώς του. Κατὰ τότε, ἂν νομίζῃ ὅτι ἔσφαλα, διότι τὸν ὠνόμασα ἀφοσιωμένον, δέχομαι πᾶσαν μομφὴν καὶ κατηγορίαν. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα, εἰς τὸ ζήτημα τῆς Φαλλάδας. Δυστυχῶς, καὶ λέγω δυστυχῶς, διότι ἡ πολιτεία μου ἀπὸ τὰ 1844 μέχρι σήμερον μὲ ἔκαμε νὰ πεισθῶ ὅτι δυστυχῶς πολιτευόμενος εἰς τὸν τόπον τοῦτον, ὅπου ἐγεννήθην καὶ ὑπάρχω καὶ θὰ ὑπάρχω, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ βίου μου μίαν καὶ μόνην ἔλλειψιν αἰσθάνομαι, τὴν ἔλλειψιν τοῦ νὰ ἦμαι πάντοτε ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος καὶ ὅπου ἂν εὕρω ὁποιονδήποτε θέλοντα τὸ καλὸν τῆς πατρίδος μου, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἐκεῖ καὶ προσκολλῶμαι, ἐκεῖνον καὶ ὑποστηρίζω. Διὰ τοῦτο ἴσως τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ βίου μου τοῦ πολιτικοῦ ἀνήκει εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν· (καθόσον ταύτην φρονῶ πιστὸν καὶ αὐστηρὸν δορυφόρον τῶν συμφερόντων τῆς πολιτείας) παρὰ εἰς τὴν συμπολίτευσιν. Δὲν κατακρίνω δὲ, ταῦτα λέγων, καὶ ἐκείνους τοὺς κυρίους, ὅσοι πολιτευόμενοι εἶναι προσκεκολλημένοι εἰς τὴν ἐξουσίαν πάντοτε ἢ τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ βίου των. Φαλλάδα εὐτυχῶς οὐδεμίαν ἔχω τοῦ βίου μου, οὔτε πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη, διότι δὲν ἀνήκω εἰς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, περὶ ὧν ἡ ἱστορία τῆς πατρίδος μου θὰ κάμῃ λόγον. Ἴσως ὁ κ. Χατζίσκος, ὅστις ἀνῆλθεν εἰς ὑψηλὰς θέσεις τῆς πατρίδος λάβῃ καμμίαν σελίδα ἐκ τῆς ἱστορίας αὐτῆς χρυσοῖς γράμμασι· ἀλλὰ τὸν ἱστοριογράφον ἐκεῖνον ἐπικαλοῦμαι καὶ παρακαλῶ νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὰ πρακτικὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς ά. συνόδου τῆς Βουλῆς τοῦ ἔτους 1844 διὰ νὰ ἴδῃ ποῖος ἔχει φυλλάδα, ἀξίαν ἱστορίας μεγάλων ἀνδρῶν.

§78ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ.

§79ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά· εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, κύριε πρόεδρε.

§80ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Παρακαλῶ δύω λέξεις. Δὲν ἤθελον ἀπαντήσει διόλου· ἀλλὰ μὲ ἐκείνην τὴν γλῶσσαν τὴν ὁποίαν χθὲς καὶ σήμερον ὡμίλησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Φθιώτιδος, ἤθελε θεωρηθῆ, ὅτι....

§81ΤΙΝΕΣ. Ποῖον διακρίνετε;

§82ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τὸν Τσιριμῶκον. Χθὲς δὲν ἠθέλησα τίποτε νὰ προσθέσω. «Διατί ἐσκέφθης οὕτω, καὶ διατί δὲν ἐσκέφθης ἄλλως;» ἀνέκραξε. Κύριοι, αὐτὴ εἶναι πρωτότυπος ὁμιλία, πρωτότυπος συμβουλή, πρωτότυπον καθῆκον, τὸ ὁποῖον κἄποιος θέλει νὰ συμβουλεύσῃ. Ὡς ὑπουργός, κύριοι, εἶχον δικαίωμα νὰ σκεφθῶ, ὅπως ἐσκέφθην καὶ νὰ πράξω ὅπως ἔπραξα. Χθὲς ἐδιηγήθην εἰς τὴν Βουλὴν τίνι τρόπῳ διέταξα τὸν συμβιβασμόν, καὶ διὰ ποίους λόγους, καὶ λόγους ἰσχυρούς. Πρὸ μικροῦ εἶχε γίνει πολὺς λόγος ἐνταῦθα, ἂν ἐνθυμῆσθε· εἶπον τινὲς, ὅτι αὐτοὶ οἱ ὑπουργοὶ ἐξακολουθοῦν δίκας ἀσκόπως καὶ ἀδίκως, καὶ διὰ τοῦτο πληρόνει πάντοτε, καὶ θὰ πληρώσῃ μετ’ ὀλίγον τὸ δημόσιον ἓν ἑκατομμύριον· ἐκατηγορήθη ἐνταῦθα τὸ δημόσιον ὡς ἀδικοῦν, ψευδορκοῦν καὶ χίλια ἄλλα κακὰ πράττον.

§83ΕΠΙΦΑΝΙΟΥ. Σήμερον, ὄχι.

§84ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Καθήμενος μεταξὺ τῶν κ. ὑπουργῶν, μοῦ ἔκαμε αὐτὴν τὴν ὑπόμνησιν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι κάτι τι ἀποδίδεται εἰς ἐμέ· καὶ πραγματικῶς τοῦ εἶπον, ὅτι, πρέπει νὰ τὸ ἀναφέρῃς ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅταν ἀναβῇς, διὰ νὰ ἰδῶσιν, ὅτι, καὶ ὅταν ἀκόμη πράττουν τὸ ὀρθὸν οἱ ὑπουργοὶ, οἱ ἄνθρωποι τοὺς λέγουν, διατί νὰ τὸ κάμῃς. Κατηγοροῦν τοὺς ὑπουργοὺς, ὅτι δικάζονται ἀνεξετάστως· ἀλλὰ δὲν τοὺς κατηγορήσαμεν ἡμεῖς, λέγουν τινὲς, ὅταν πράττουν τὸ ὀρθόν. Καὶ ποῖον εἶναι τὸ ὀρθὸν, τὸ δίκαιον; Ὅλοι εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς εἴμεθα σύμφωνοι, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν διαφωνοῦμεν. Καὶ ὁ κύριος Τσιριμῶκος ἐνθυμεῖται κανὲν μάθημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν εἰς τὴν νεότητά του· «περὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ περὶ τῆς ὡραιότητος πάντες ἄνθρωποι συμφωνοῦσι, περὶ δὲ τοῦ δικαίου καὶ τῆς εὐμόρφου γυναικὸς πάντες διαστασιάζουσι.» Κύριοι, δὲν ἠδυνάμην ὡς ὑπουργὸς, ὅστις καυχῶμαι ὅτι ἡ κοινωνία......

§85ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν σᾶς ἀπέδωκα ἄδικον, μοὶ φαίνεται, εἰς τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν, ἀλλ’ ὅτι ἐσφαλμέναι πληροφορίαι σᾶς ἐδόθησαν.

§86ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Καὶ ὡς γερουσιαστὴς εἰς ἕναν ἄλλον περίβολον ἔκαμα τὴν πρότασιν καὶ εἶπον, ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις δὲν πρέπει νὰ παρατείνηται, ὅτι δὲν πρέπει τὸ δημόσιον νὰ ἐνάγῃ καὶ νὰ ἐνάγηται καθ’ ἑκάστην. Ἓν ἑκατομμύριον σᾶς εἶπεν ὅτι χρεωστεῖ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ θὰ τὸ πληρώσητε αὔριον· καὶ διατί; Τὰ περισσότερα εἶναι ἄδικα· ἐνδέχεται μεταξὺ τῶν πολλῶν νὰ ᾖναι κάτι τι δίκαιον. Ἀλλὰ διατί θέλει ὁ κύριος Τσιριμῶκος νὰ ἔχω τὸ ἰδικόν του μυαλὸ ἐγὼ, καὶ αὐτὸς νὰ μὴ ἔχῃ τὸ ἰδικόν μου; Ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ σᾶς λέγω· διότι ὁ Χατζίσκος ἦτο φίλος μου, δὲν ἠθέλησα νὰ ἀκούσω τὸν σύμβουλόν μου λέγοντα, ἀδικεῖς, κύριε ὑπουργὲ, καὶ τὸ δημόσιον καὶ τὸν πολίτην. Ποῖον κέρδος ἔχετε, ἐὰν κάμητε τὸν συμβιβασμὸν, λέγει ὁ κύριος Τσιριμῶκος; Καὶ σᾶς φαίνεται μικρὸν κέρδος νὰ κάμω τὸν πολίτην νὰ κοιμηθῇ ἥσυχος, ὅταν τὸ δημόσιον δὲν ἔχῃ δίκαιον; Ὅταν τὸ δημόσιον ἀδικῇ καὶ σύρῃ εἰς τὰ δικαστήρια ἕνα πολίτην, νομίζετε ὅτι αἰτεῖ ὀρθόν; Νομίζετε ὅτι σεῖς, κύριε Τσιριμῶκε, ἐὰν πέσητε ὑπὸ τὸν πέλεκυν τῶν δικαστηρίων, καταδιωκόμενος ἀπὸ τὸ δημόσιον, θὰ ἦσαι κερδισμένος; Μάλιστα ἐνδέχεται νὰ κερδίσῃς, ἀλλ’ ἀφοῦ θυσιάσῃς τὴν κατάστασίν σου. Ἀπὸ αὐτὸ τὸ αἴσθημα ὁρμώμενος ἤκουσα τὰς ἐμπνεύσεις τοῦ καθήκοντός μου καὶ διέταξα τὸν συμβιβασμὸν, διότι ποτὲ ἄλλοτε δὲν ἔκαμα συμβιβασμὸν, καὶ ἐξετάσατε εἰς τὰ ἀρχεῖα, διὰ νὰ εὕρητε, ἐὰν ποτὲ ἔκαμα συμβιβασμόν· ἀλλὰ τοῦτον τὸν ἔκαμα, διότι μοὶ τὸν παρέστησεν ἡ ὑπηρεσία ὡς δικαιότατον, καὶ ἐὰν εἶχα τὴν δύναμιν ἤθελα νὰ κάμω πολλοὺς, καὶ νὰ κλείσω αὐτὴν τὴν θύραν τῆς κακῆς διοικήσεως, αὐτὴν τὴν θύραν, ἥτις κάμνει δυστυχεῖς πολλοὺς πατέρας οἰκογενειῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἀληθῶς ἐνίκησάν τινες, ἀλλ’ οἱ περισσότεροι κατεστράφησαν καταδιωκόμενοι ἀπὸ τὸ δημόσιον, ἢ ἐνάγοντες τὸ δημόσιον. Ἀλλὰ μόλις, κύριοι, ἔπραξα τοῦτο, ἦλθε τηλεγράφημα, ὅτι αὐτὴ ἡ εἴδησις ἐτάραξέ τινας ἐν Λαμίᾳ.

§87ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ ἐλέχθησαν χθές.

§88ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἀμέσως, κύριοι, διέταξα, καὶ ὁ κ. Λεώπουλος εἶναι μάρτυς.

§89ΑΛ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλει ἡ Βουλή.

§90ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τὸν ἠνάγκασα, κύριοι, νὰ σπεύσῃ, διὰ νὰ μὲ συντρέξῃ εἰς τοῦτο, καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐγὼ ἔγραψα εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον νὰ ταχύνῃ· ὄχι! ἀπεναντίας ἓν τηλεγράφημα ἴσχυσε νὰ μὲ σταματήσῃ. Τὴν 2αν ὥραν καθ’ ἣν ἔλαβον τὴν εἴδησιν, ὅτι ὁ συμβιβασμὸς αὐτὸς, ἂν δὲν ᾖναι ἄδικος, ἠδύνατο ὅμως νὰ παρεξηγηθῇ, διὰ νὰ ἀποφύγω τὴν παρεξήγησιν, τὸν ἀνεκάλεσα. Ἐγὼ καὶ σήμερον εἶμαι πεπεισμένος, πειθόμενος εἰς τοὺς λόγους τοῦ συμβούλου, τὸν ὁποῖον θεωρῶ τίμιον καὶ ἱκανὸν, ὅτι ἡ ἐξακολούθησις αὐτῆς τῆς δίκης, ἴσως δὲν συμφέρει εἰς τὸ δημόσιον· ἀλλὰ μόνον διότι ἠδύνατο νὰ προέλθῃ παρεξήγησις, ἀμέσως ἔπαυσα. Τώρα ἔχω ἓν παράπονον πρὸς τὸν κύρ. Τσιριμῶκον, εἰπόντα τὸ πρῶτον, ὅτι, ἀφοῦ μίαν φορὰν ἐπείσθης καὶ διέταξες, ἐχρεώστης νὰ σταθῇς, δηλαδὴ, ἀφοῦ μίαν φορὰν ἔσφαλες, ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσῃς, ἤγουν, ἐὰν ἔκαμες ἓν πρᾶγμα στραβὸ, νὰ ἐξακολουθήσῃς νὰ τὸ διατηρήσῃς καὶ ὑποστηρίξῃς. Ἀλλ’ ὄχι, ὁ ὑπουργὸς πρέπει νὰ κάμῃ τὸ καθῆκόν του, καὶ καθῆκον τοῦ ὑπουργοῦ δὲν εἶναι νὰ μένῃ ὡσὰν βουβάλι· δὲν εἶναι καθῆκον τοῦ ὑπουργοῦ νὰ ἐπιμείνῃ. Δευτέραν παρατήρησιν, κύριοι, ἔχω πρὸς τὸν κύριον Τσιριμῶκον, διότι εἶπε, κατηναγκάσθη ὁ ὑπουργός· ἐπικαλοῦμαι μάρτυρας ὅλους τοὺς βουλευτὰς καὶ ἀκόμη καὶ ἄλλους, ἐὰν ποτὲ ἠναγκάσθην διὰ νὰ κάμω τὸ καθῆκόν μου ἀπὸ κανένα. Εἴπατε πρὸ ὀλίγου περὶ ἀφοσιωμένου· ἐννέα χρόνους ἐκάθισα ἐπάνω εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ τηρήσω τὰς ἀρχάς μου. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μὲ ἐβίασε κανείς. Εἶναι αἶσχος νὰ λέγῃ τις εἰς ἄνθρωπον, ὅστις ἔδωκε μαθήματα πεντήκοντα ὁλόκληρα ἔτη, καὶ ἕνας μάλιστα ὡς τὸν κύριον Τσιριμῶκον, ὅστις πρώτην φορὰν εἰσέρχεται εἰς τὸ πολιτικὸν στάδιον. Καὶ τρίτον, κύριοι, πρώτην φορὰν βλέπω παρουσιαζομένην μίαν συζήτησιν, διὰ ποῖον πρᾶγμα; Δι’ ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔγινεν. Ὑπάρχει εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς χωροφυλακῆς ἓν ἄρθρον 15 ἢ 16, δὲν ἐνθυμοῦμαι, καὶ λέγει· ὀφείλει ὁ ἀξιωματικὸς τῆς χωροφυλακῆς κάθε πρωῒ νὰ ὑποβάλλῃ ἀναφορὰν περὶ τῶν συμβαινόντων ἑκάστοτε. Ἠξεύρετε ὅμως τί λέγει παρακάτω; Δὲν ὀφείλει νὰ ὑποβάλλῃ ἀναφορὰν περὶ τῶν μὴ γενομένων. Καὶ ὅμως ἐδῶ λέγουν· δός μου λόγον διατὶ δὲν τὸ ἔκαμες. Εἶναι, κύριοι, πραγματικῶς συζήτησις ὅλως διόλου πρωτότυπος τὸ νὰ ζητῇ κανεὶς ἐπάνω εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ ἄλλου, νὰ κάμῃ στάδιον. Τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν φοβοῦμαι καμμίαν οὔτε κατηγορίαν, οὔτε συκοφαντίαν, διότι αἰωνίως ἐτήρησα τὸ καθῆκόν μου· καὶ ἐπικαλοῦμαι, κύριοι, τοὺς ὑπουργοὺς τοὺς παρόντας νὰ ἐξετάσουν, ἐὰν ὑπάρχῃ τι, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ προσαφθῇ ὡς μῶμος ἐναντίον μου.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν λοιπὸν, κύριοι, εἰς τὸν προϋπολογισμόν. «Ὑπουργεῖον ἐξωτερικῶν. Κεφ. Αʹ. Κεντρικὴ ὑπηρεσία. Ἄρθρον 1. Μισθοὶ ὑπαλλήλων τοῦ ὑπουργείου δρ. 47,871». Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. «Ἄρθρον 2. Γραφικὰ ἔξοδα δρ. 14,000.» Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ἐλάττωσιν.

§92ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἐπιμένει.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται ὡς ἔχει. — Ἄρθρ. 3. Παράσημα δρ. 9,000.» Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. — «Ἄρθρον 4. Ταχυδρομικὰ ἐκτὸς τοῦ Κράτους 20,000.» Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. — «Ἄρθρ. 5. Ἐνοίκιον ἁμάξης δρ. 3,600.» Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει.

§94ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁπλῶς διαμαρτύρομαι κατὰ τῶν ὑπουργικῶν ἁμαξῶν.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. — «Κεφάλ. Βʹ. Διπλωματικὴ ὑπηρεσία. Ἄρθρον 1. Μισθοὶ προσωπικοῦ πρεσβειῶν δρ. 164,733.» Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. — «Ἄρθρον 2. Γραφικὰ ἔξοδα πρεσβειῶν δρ. 36,000.»

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἡ πρεσβεία ἐν Κωνσταντινουπόλει ἠναγκάσθη νὰ ἐνοικιάσῃ ἓν ἄλλο κατάστημα διὰ τὸ ἐμπορικὸν γραφεῖον, ἀλλ’ ἐξ αἰτίας τῶν τελευταίων συμβεβηκότων ἡ τιμὴ τῶν ἐνοικίων ηὔξησεν. Εἰς τὸ κατάστημα εἰς τὸ ὁποῖον ἔμενε, δὲν δύναται νὰ σταθῇ καὶ ἐνοικίασεν ἄλλο, ἀλλὰ μὲ προσθήκην 3000 δρ. κατ’ ἔτος. Ὁ κ. Πρέσβυς ἐπανειλημμένως ἀνεφέρθη περὶ τούτου· ἡ Βουλὴ ἐλπίζω, ὅτι θέλει παραδεχθῇ τὴν αὔξησιν αὐτήν.

§97ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν γίνεται τριάκοντα ἐννέα χιλιάδες. — «Ἄρθρον 3. Ἔξοδα ἁ. διασκευῆς......» — «Ἄρθρον 4, ἔξοδα ταξειδίων τῶν διπλωματικῶν ὑπαλλήλων δρ., 4000». Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. — «Κεφ. Γʹ. προξενικὴ ὑπηρεσία. Ἄρθρον 1. Μισθοὶ προξενικῶν ὑπαλλήλων δραχ. 227,713.»

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διορθωθῇ ἓν ἄδικον, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τρία προξενεῖα. Εἰς τὴν Χίον κατὰ τὸν νόμον πρέπει νὰ πληρόνεται μισθὸς δρ. 600 κατὰ μῆνα· ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως προσδιορίζει 400. Εἰς τὴν Ἀνδριανούπολιν εἶναι προσδιωρισμένος 800 δρ., κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν πληρόνονται 500. Εἰς τὰ Βιτώλια κατὰ τὸν νόμον πρέπει νὰ πληρόνωνται 500, κατὰ δὲ τὸν προϋπολογισμὸν 700. Οἱ λαμβάνοντες τὰς περισσοτέρας δραχμὰς τὰς λαμβάνουν μὴ λέγοντες τίποτε· οἱ λαμβάνοντες ὅμως τὰς ὀλιγωτέρας παραπονοῦνται, κινοῦν ἀγωγὰς καὶ καταδικάζουσι τὸ δημόσιον. Προτείνω ἡ μισθοδοσία νὰ κανονισθῇ σύμφωνα μὲ τὸν νόμον.

§100ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ διάταγμα τοῦ κανονισμοῦ μήπως λέγῃ περισσότερον;

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· ἀλλ’ ἐπεκράτησε τοῦτο. Προτείνω λοιπὸν σύμφωνα μὲ τὸν νόμον νὰ κανονισθοῦν οἱ μισθοὶ εἰς τὸν προϋπολογισμόν, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν δηλ. εἰς τὴν Χίον δρ. 600, εἰς τὴν Ἀνδριανούπολιν 800 καὶ εἰς τὰ Βιτώλια 500, τοιοῦτος εἶναι ὁ νόμος.

§102ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κ. βουλευταί, ἔχω ἐναντίαν ἰδέαν περὶ τῶν ἐμμίσθων προξενικῶν θέσεων καὶ περὶ τῶν ἐμμίσθων πρεσβειῶν· συγχωρήσατέ μοι τὴν ἰδέαν ταύτην νὰ τὴν ὑποβάλω ἐν ὀλίγοις. Θέλω δηλονότι τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἐμμίσθων πρεσβειῶν καὶ τῶν ἐμμίσθων προξενείων καὶ προξενικῶν θέσεων διὰ προξενείων, διὰ πρεσβειῶν ἐπιτίμων, τῆς τιμῆς, ἀνατιθεμένων εἰς τὰ διάφορα κέντρα τοῦ ἔξω ἑλληνισμοῦ. Ἐξηγοῦμαι. Διὰ τί, κύριοι, καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐξωτερικῶν ἡ αὐτὴ πολυτέλεια, ἡ αὐτὴ πολυπρωσωπεία, ἡ αὐτὴ ἀσύγγνωστος σπατάλη; Διότι δημιουργήσαντες ἐν τῇ πτωχαλαζονείᾳ μας σύστημα ὅλον μισθολογίας ἐξωτερικῶν ὑπαλλήλων, ἔχομεν ἀνάγκην βεβαίως τότε καὶ ἑνὸς εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ, ἑνὸς εἰδικοῦ ὑπουργείου ἑδρεύοντος ἐν Ἀθήναις, ἑνὸς ὅλου κλάδου, δαπανῶντος κατ’ ἔτος περὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Καὶ ἐκπληροῦν, κύριοι, νομίζετε, τὰ καθήκοντα τῆς ἀποστολῆς των οἱ οὕτως ἁδρῶς μισθοδοτούμενοι πρέσβεις καὶ πρόξενοί σας; Ἐγὼ λέγω, ὄχι· ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα, πολλοὶ γίνονται πρόξενοι ἐξευτελισμοῦ τῆς ὑπολήψεως καὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ σᾶς φέρω δύο μόνον παραδείγματα στηριζόμενα ἐπὶ γεγονότων, ἐπὶ ἐπισήμων παραπόνων.

§103ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῶν δύο μάλιστα· ἀλλ’ ὄχι περὶ ὅλων· μὴ ἐξυβρίζετε ὅλον τὸν κόσμον.

§104ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κρίνετε, ἂν δὲν μὲ ἀκούσετε. Κύριοι, ὅταν ἔχῃ τις μίαν πεποίθησιν, ἐδῶ εἶναι ὁ τόπος, ὅπου πρέπει νὰ τὴν ἐξηγήσῃ. Γνωρίζω, ὅτι εἶσθε διατεθειμένοι νὰ μὴ παραδεχθῆτε τὴν γνώμην μου· θὰ ἔλθῃ ὅμως ἡμέρα καθ’ ἣν θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ τὴν παραδεχθῆτε. Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν κατήντησαν αἱ μάστιγες τῶν ἔξω ὁμογενῶν. Ἀκούσατε καὶ κρίνετε. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν μοὶ εἶχον δοθῆ δύω ἀναφοραὶ μιᾶς χήρας Βενέτη καὶ ἄλλου τινὸς Ἑπτανησίου, εἰς τὰς ὁποίας ἀναφέρουν φρικτὰ παράπονα· ἡ μὲν ὅτι ὁ μονογενὴς υἱός της, παραδοθεὶς ἐν Καΐρῳ ἀπὸ τὸν ἐκεῖ πρόξενον εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν ἀρχὴν, ἐπνίγη· ὁ δὲ περὶ τῶν φρικτῶν βασάνων τῆς ἀδελφῆς του· δὲν ἠθέλησα δὲ νὰ τὰς ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ μὴ παρεμβάλω προσκόμματα χρονικὰ εἰς τὰς ἐργασίας μας· ἐπειδὴ εἶναι ὀλίγαι λέξεις, ἀκούσατε σᾶς παρακαλῶ τὸ περιεχόμενον. (Ἀναγινώσκει). Πρὸς τὴν Σ. Βουλὴν. Ἡ ὑποφαινομένη ἔχουσα ἕνα καὶ μόνον υἱὸν, ὀνομαζόμενον Γεώργιον Βενέτην (Ἀθηναῖον) παρ’ οὗ ἤλπιζον περίθαλψιν εἰς τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ βίου μου· ἀλλὰ δυστυχῶς οὗτος μετέβη εἰς Αἴγυπτον νὰ ἐργασθῇ ὠφελιμώτερον. Ἀλλ’ ἐκεῖ μανθάνω ὅτι συνελήφθη παρὰ τοῦ κυρίου προξένου Καΐρου καὶ παρεδόθη εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν κυβέρνησιν, ὁ υἱός μου, καὶ ἔκτοτε ἐγένετο ἄφαντος· ὡς δὲ μανθάνω ἐπνίγη παρὰ τῆς τοπικῆς ἀρχῆς, καὶ ὄχι μόνον αὐτὸς, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι Ἕλληνες· διότι πλοῖα ἁλιευτικὰ πρό τινος χρόνου, ἀντὶ νὰ σύρουν ἰχθεῖς, ἀνέσυραν πτώματα, ἤτοι τὸν Γεώργιον Εὐστρατίου ἐκ Σύρου, καὶ Κώνσταν Τσάκωναν. Διὸ παρακαλῶ τὴν Σ. Βουλὴν, ἵνα λάβῃ πληροφορίας παρὰ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν· διότι πάντα ταῦτα ἐγένοντο γνωστὰ εἰς τοὺς κυρίους προξένους Καΐρου, οἵτινες ἀδιαφοροῦν, ἵνα μὴ δυσαρεστήσουν τὴν Αἰγυπτιακὴν κυβέρνησιν. Ἀθῆναι, τὴν 27 Ἀπριλίου 1871. Εὐπειθεστάτη ἀγράμμ. Κλίνω Βενέτη. Πρὸς τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Λαμβάνω τὴν τιμὴν ὁ ὑποφαινόμενος νὰ κάμω γνωστὸν εἰς τὴν Σ. Βουλὴν, τὸν φύλακα καὶ προστάτην τῶν νόμων, ὅτι ἡ ἀδελφή μου Χαρίκλεια Ν. Μπαμπάση ἐκ Κεφαλληνίας, εὑρισκομένη ἐν Καΐρῳ ὡς ὑπηρέτρια, κατηγορήθη παρὰ τῆς κυρίας της ἥτις ἀπώλεσε μερικὰ πράγματα. Διὸ συνελήφθη πρὸ τριῶν μηνῶν παρὰ τοῦ κυρίου προξένου Καΐρου καὶ παρεδόθη εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὑπέστη τοσαύτας βασάνους καὶ τυραννίας, αἱ ὁποῖαι πιθανὸν νὰ φέρουν τὸν θάνατον· ὁ δὲ κ. πρόξενος Καΐρου ἀδιαφορεῖ. Διὸ παρακαλῶ τὴν Σ. Βουλὴν ὅπως πράξῃ ὅ,τι οἱ νόμοι ὁρίζουσι, ἤτοι νὰ παραλάβῃ ὁ κ. πρόξενος Καΐρου ἀπὸ τὴν τοπικὴν ἀρχὴν τὴν ἀτυχῆ ἀδελφήν μου καὶ τιμωρηθῇ μὲ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους, ἂν τυχὸν ᾖναι ἔνοχος, ὅπερ δὲν ἐλπίζω. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 27 Ἀπριλίου 1871. Εὐπειθέστατος Πέτρος Ν. Μπαμπάσης. Ὁ νόμος, κύριοι, ὁ ποινικὸς, γνωρίζετε καλλίτερον ἐμοῦ, ὅτι παραδίδει εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν δικαστηρίων τῶν ποινικῶν τοὺς ἐγκληματοῦντας. Ὁ κ. Πρόξενος λοιπὸν ὤφειλε νὰ τοὺς τιμωρήσῃ κατὰ νόμον καὶ οὐχὶ νὰ τοὺς παραδώσῃ εἰς τὰς ξένας ἀρχὰς διὰ νὰ τοὺς πνίξουν καὶ νὰ τοὺς βασανίσουν. Διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι δὲν εἶχον ἄδικον ὅτε σᾶς εἶπον, ὅτι παραβαίνουν τὸ καθῆκόν των· καὶ τίποτε χειρότερον δὲν ἠθέλεμεν πάθει, ἐὰν δὲν τοὺς εἴχομεν, παρ’ ὅ,τι παθαίνομεν σήμερον. Προτιμότερον ἦτο νὰ μὴ εἴχαμεν τοιαῦτα προξενικὰ ὄργανα, τοιούτους ἀντιπροσώπους εἰς τὰς ξένας αὐλὰς, καὶ μάλιστα εἰς τὴν Τουρκίαν, καὶ νὰ πάσχῃ ὁ Ἑλληνισμὸς καὶ νὰ προσβαλλώμεθα. Ἐὰν λοιπὸν αἱ θέσεις αὗται ἀνετίθεντο εἰς τοὺς ἁπανταχοῦ Ἕλληνας ὁμογενεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ ὄγκον καὶ κατάστασιν καὶ ὑπόληψιν καὶ σχέσεις, νομίζω ὅτι ἠθέλομεν πλειότερον ὑποστηρίξει τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, καὶ ἠθέλομεν οἰκονομήσει ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον. Προτείνω λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἐξαλείψῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ ποσὰ τὰ χρησιμεύοντα εἰς Προξενεῖα καὶ Πρεσβείας καὶ νὰ καταστήσῃ τὰς προξενικὰς θέσεις καὶ τὰς τῶν πρέσβεων ἐπιτίμους.

§105ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι, τὰ προξενεῖα Βιτωλίων καὶ Τραπεζοῦντος εἶναι πολὺ σπουδαῖα· δὲν ἔρχεται δὲ εἰς ἀναλογίαν ἡ μισθοδοσία τοῦ προξενείου Χίου καὶ τοῦ προξενείου τῆς Ἀδριανουπόλεως μὲ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ προξενείου Βιτωλίων. Ἐπειδὴ δὲ ὁ νόμος ἔγεινεν ὅπως ἔγεινε καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ ἄλλος ἵνα κανονίσῃ τὴν μισθοδοσίαν τῶν δύο προξενείων καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ διατηρηθῶσι μὲ τὴν μισθοδοσίαν αὐτὴν, ἐκτὸς ἂν θέλετε νὰ τὰ διαγράψητε, καὶ τότε ὑπάρχει πραγματικὴ οἰκονομία, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προσθέσῃ 2,000 δρ. εἰς ἑκάτερον διὰ τὰ γραφικὰ ἔξοδα, ὅπως δι’ αὐτῶν οἰκονομήσωσι τὰς ἀνάγκας των μεχρισότου τὸ ὑπουργεῖον φέρει κανονιστικὸν νόμον τῆς μισθοδοσίας των.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Μιχαλοπούλου θὰ διαιρεθῇ· θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὸ ά. μέρος, οἱ παραδεχόμενοι τὴν διαγραφὴν τοῦ μισθοῦ καὶ τὸ ἐπίτιμον τῶν Προξένων, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἀπεῤῥίφθη. Διὰ τὸ ἄλλο μέρος, τὸ περὶ πρεσβειῶν, θὰ ψηφίσωμεν εἰς τὸ οἰκεῖον ἐδάφιον.

§107ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐρωτήσατε διὰ τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ παρουσιάσω νόμον δι’ οὗ θὰ κανονίζωνται αἱ μισθοδοσίαι τινῶν προξενείων.

§109ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τότε δὲν ἐπιμένω.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων ἀντὶ 227,713 γίνονται 230,953.

§111ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ἔκαμε δήλωσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρότεινε τὸ προξενεῖον Παλαιστίνης νὰ γίνῃ ἔμμισθον· ἡ ἐπιτροπὴ εὑροῦσα ὀρθὴν τὴν δήλωσιν τὴν παρεδέχθη, διότι εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸν νόμον καὶ προτείνει τὴν προσθήκην 9,600 δρ. κατ’ ἔτος.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωροῦμεν. «Γραφικὰ ἔξοδα ···················· 24,260.

Κεφ. Εʹ. Ἐκτέλεσις συμβάσεως μεταξύ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου ·· 3,100.

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Κεφ. Ϛʹ. Ἀποστολαὶ εἰς τὸ ἐξωτερ. 220,000.» Ἐδῶ ὑπάρχει παρατήρησις τῆς ἐπιτροπῆς.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἀκολουθήσω τὴν συμβουλὴν τοῦ ἐντίμου φίλου μου, βουλευτοῦ Καλαμῶν, καὶ δὲν θὰ ἐνδώσω σήμερον εἰς τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται, διότι νομίζω ὅτι θὰ πάθωσι τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας, ἐὰν ἐνδώσω. Κύριοι, παρατηρῶ μὲ λύπην μου, ὅτι ἐξακολουθοῦμεν ἀπό τινος χρόνου νὰ μεμφώμεθα ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους. Θέλουσι νὰ καταρτίσωμεν πολιτείαν ἄνευ ὑπαλλήλων· καὶ διὰ τοῦτο ἐπανειλημμένως ἐπαναλαμβάνουσι, τί μᾶς χρησιμεύουν οἱ ὑπάλληλοι; εἰς τί μᾶς ὠφελοῦν; ὁ προϋπολογισμός μας, λέγουσιν, εἶναι μισθολόγιον ἄχρηστον· χρησιμεύει ὅπως διατηρῶνται ἄνθρωποί τινες· ἡ δικαιοσύνη δὲν ὠφελεῖ, οὔτε οἱ δικασταί· οἱ διπλωματικοὶ ὑπάλληλοι δὲν μᾶς ὠφελοῦν, εἶναι περιττοί· ζῶσιν εἰς βάρος τοῦ δημοσίου, οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ διδάσκαλοι, οἱ στρατιωτικοὶ κλπ. νὰ καταργήσωμεν ὅλα ταῦτα· εἶναι νέον εἶδος πολιτείας, τὸ ὁποῖον θέλουν νὰ συστήσουν· πολιτείας ἄνευ ὀργάνων.

§118ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε ὑπουργέ, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν τὸ εἶπε κανεὶς ἀπολύτως.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤκουσα νὰ θέσουν κανένα περιορισμὸν οἱ ταῦτα λέγοντες, οὔτε νὰ ἐξαιρέσωσιν οὐδένα. Δεύτερον λέγουν, οἱ ὑπάλληλοι εἶναι καταχρασταὶ, καὶ τὸ λέγουν ἰδίως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξῆλθον ἀπὸ τὴν στενὴν σφαῖραν των καὶ τίποτε δὲν γνωρίζουν περὶ τῆς καταστάσεως, ἰδίως τοῦ τόπου των. Νομίζετε σεῖς ὅτι εἶσθε μόνοι πατριῶται καὶ ὅτι ἀντιπροσωπεύετε τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅτι ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶναι καταχρασταί; ἔχετε τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν τιμὴν μονοπώλιον; λαμβάνετε τὴν τόλμην νὰ ἐξυβρίζητε ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι τὸν βίον των ἐθυσίασαν διὰ νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα καὶ τὴν ὑπηρέτησαν ἐπωφελῶς, ἐπιτίμως, ἐνῷ σεῖς ἐξοδεύετε λέξεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Δὲν εἶναι, κύριοι, συγχωρημένον νὰ ἐπαναλαμβάνωνται ταῦτα· καὶ ποίαν ἰδέαν θὰ ἔχωσιν οἱ ἄλλοι περὶ ἡμῶν, ὅταν δὲν κάμνωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ὑβριζώμεθα καὶ νὰ συκοφαντώμεθα; καὶ διὰ τί; Μία γυνή, ἔχουσα ἓν τέκνον, ἔκαμεν ἀναφορὰν ἐναντίον ἑνὸς προξένου, διότι τὸ τέκνον της συνελήφθη, καὶ ποία εἶναι αὐτή;

§120ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε καλλίτερον νὰ διατηρῶνται οἱ ὑπάλληλοι καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ Βουλή· ἂς λείψῃ τὸ σῶμα αὐτό.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς Βουλῆς· ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων ἰδίως, οἱ ὁποῖοι δὲν κάμνουν ἄλλο παρὰ νὰ ἐξυβρίζουν πᾶν ἱερὸν καὶ ἔχουν τὸ θάῤῥος νὰ ἀντιποιοῦνται τὴν τιμὴν καὶ τὸν πατριωτισμὸν καὶ νὰ καταστρέφωσι τὴν ὑπόληψιν καὶ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, οἱ ὁποῖοι δὲν κάμνουν ἄλλο παρὰ ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ἐξυβρίζουν ἐνώπιον τῆς κοινωνίας τοὺς ὑπαλλήλους. Εἶναι καλόν, κύριοι, νὰ παύσωσι τοῦτο. Εἶναι καλὸν νὰ ἐπικρίνωμεν, νὰ καταδικάζωμεν, νὰ μεμφώμεθα τοὺς ἐνόχους μόνον. Ἰδοὺ τὶ εἶχον νὰ εἴπω ἐν ὀλίγοις περὶ τῶν γενικῶν αὐτῶν κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι βλάπτουν τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος. Εἶμαι, κύριοι, ἐναντίος εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ἀφορῶσαν τὴν κατάργησιν τῶν πρεσβειῶν ἢ καὶ τὸν περιορισμοῦ τοῦ ποσοῦ· ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσητε τοὺς λόγους μου ἀπαθῶς καὶ ἡσύχως καὶ νὰ κρίνητε ἂν ἔχω δίκαιον ἢ ὄχι. Μετὰ τὰ τελευταῖα μεγάλα συμβεβηκότα ἐν Εὐρώπῃ αἱ σχέσεις αἱ πολιτικαὶ καὶ ἀναλογίαι πρόκειται σπουδαίως νὰ μεταβληθοῦν, ἡ ἰσοῤῥοπία ἔπαθε καὶ νέα φάσις πραγμάτων θέλει παρουσιασθῆ ἐν τῷ κόσμῳ, εἰς τὴν ὁποίαν θέσιν τινὰ πρέπει νὰ ἔχουν καὶ οἱ μικροί, οἱ ὁποῖοι πάντοτε πρῶτοι τῶν ἄλλων εὐκολώτερον κινδυνεύουσι. Δὲν λέγω ὅτι οἱ μικροὶ εἰς τὴν νέαν αὐτὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων δύνανται κατά τι νὰ ἐπηρεάσουν ἀναντιῤῥήτως ὄχι· ἀλλὰ λέγω ὅτι οἱ μικροὶ δὲν πρέπει νὰ κλείσουν τοὺς ὀφθαλμούς, νὰ μὴ γνωρίζωσι τὶ γίνεται, νὰ ἀγνοῶσι τὴν θέσιν των, νὰ ἀγνοῶσι τὴν τύχην των καὶ νὰ μὴ εἰξεύρουν τὶ πράττουσι καὶ τὶ ἐνεργοῦσι. Εἶναι λίαν ἐπιβλαβὲς καὶ λίαν ἐπικίνδυνον νὰ ἀποκλεισθῶμεν, νὰ χωρισθῶμεν ἀπὸ τὸν κόσμον. Κατοικοῦμεν τόπον μικρόν, ἀλλ’ ἔχοντα ἀντιποιήσεις· ἐπιζητοῦμεν νὰ καθέξωμεν θέσιν σπουδαίαν ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἐν τούτοις προτείνουσι ν’ ἀποχωρισθῶμεν ἀπὸ τὸν κόσμον. Εἶναι ἐπιβλαβὲς νὰ μὴ ἤμεθα εἰς συνάφειαν μὲ τοὺς ἄλλους, νὰ μὴ βλέπωμεν καὶ νὰ μὴ βλεπώμεθα· νὰ μὴ ἀκούωμεν καὶ νὰ μὴ ἀκουώμεθα· νὰ λογιζώμεθα δὲ εὐτυχεῖς, διότι ἔχομεν τὸν ἄρτον μας καὶ ὀλίγον χόρτον. Τὰ ἔθνη δὲν ζῶσιν οὕτως, δὲν προοδεύουν οὕτω, δὲν ἐλπίζουν οὕτω· ὅταν τὰ μικρὰ ἔθνη ἀποχωρισθοῦν ἀπὸ τὸν κόσμον καὶ μείνωσι μόνα μὲ τὸν ἑαυτόν των, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀναπτυχθῶσιν. Ἠξεύρετε τί σημαίνει νὰ μὴ ἔχητε ἀντιπροσώπους; ὅσοι ἐλάβετε τὴν ἀτυχίαν νὰ καθίσητε εἰς τὰ ἑδώλια τῶν ὑπουργῶν τὸ γνωρίζετε· εἶσθε ἄνευ ἰδίων ἀντιπροσώπων, τὸ πολιτικὸν παίγνιον τῶν ξένων πρέσβεων· τίποτε δὲν ἠξεύρετε· τίποτε δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε· εἰς καμμίαν συνεννόησιν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔλθητε· βλέπετε μὲ ξένους ὀφθαλμούς· ἀκούετε μὲ ξένα ὦτα· δὲν ἐνεργεῖτε παρ’ ὅ,τι σᾶς ὑποδείξουν· δὲν βλέπετε μὲ τὰς ἰδίας αἰσθήσεις σας· εἶσθε τὸ ὄργανον, τὸ μορμολύκειον, τὸ νευρόσπαστον τῶν ξένων πρέσβεων. Ἰδού, κύριοι, ἡ πρώτη καὶ κυρία ἔλλειψις, τὸ πρῶτον καὶ κύριον κακόν, τὸ ὁποῖον θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν πρέσβεων. Δεύτερος λόγος, ὁ ὁποῖος κατ’ ἐμὲ εἶναι λίαν οὐσιώδης, εἶναι ὁ ἀκόλουθος. Εἴμεθα πτωχοὶ· κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν δύναται νὰ περιέλθῃ οὐδὲ νὰ μείνῃ ἐν Εὐρώπῃ ἐπὶ πολύ. Αἱ σχέσεις, κύριοι, καὶ αἱ γνωριμίαι δὲν εἶναι ἀδιάφορον πρᾶγμα· ἐπηρεάζουσι πολλάκις τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν τύχην τῶν ἐθνῶν· ἀλλὰ καὶ γνώσεις ἀποκτῶσιν οἱ συναναστρεφόμενοι καὶ διατρίβοντες ἐν μέσῳ πολιτικῶν καὶ μεγάλων κύκλων· ἀφαιρέσατε τὸ σχολεῖον τῆς εἰς τὰ ξένα διατριβῆς καὶ θέλετε βλάψει σπουδαίως, θέλομεν μείνει τότε μὲ μόνον τὸν ἑαυτόν μας, μὲ τὴν ἰδικήν μας ἀνάπτυξιν. Πολὺ, κύριοι, ἐπιστήσατε τὴν προσοχήν σας εἰς τοῦτο. Ὅσοι ἐμελέτησαν τὴν νεωτέραν ἱστορίαν θὰ εἶδον, ὅτι εἰς πολλὰ ἐπηρέασε καὶ ἡ ἀτομικὴ μόνο γνωριμία καὶ ἡ ἀτομικὴ ὑπόληψις, τὴν ὁποίαν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἀπολαμβάνουν μεταξὺ των καὶ ἡ ἀτομικὴ ἐμπιστοσύνη, τὴν ὁποίαν ἀμοιβαίως ἐμπνέουν· οὐδεὶς, κύριοι, ἐξ ἡμῶν θὰ ἐκτείνῃ τὰς μικρὰς σχέσεις του καὶ οὐδεὶς ἴσως ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου θὰ εὑρεθῇ εἰς τὸ εὐτυχὲς σημεῖον νὰ εὑρεθῇ εἰς σπουδαῖον καὶ μεγάλον κύκλον καὶ συνάφειαν μὲ τοὺς ἀνθρώπους τῆς Εὐρώπης διὰ νὰ μεταφέρῃ πρὸς βοήθειαν τῆς πατρίδος του τὰς σχέσεις καὶ τὰς γνώσεις, ἃς δύναται νὰ ἀποκτήσῃ ἐκ τῆς συναναστροφῆς αὐτῶν. Ἀλλὰ σᾶς λέγουν εἰς τί ἕως τώρα ἐχρησίμευσαν οἱ πρέσβεις; τί καλὸν ἔκαμον; Κανεὶς δὲν τὸ ἠξεύρει· ἠθέλαμεν τὸ γνωρίζει, ἐὰν εἴχομεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐνεργείας των· ἐγὼ ἠξεύρω μόνον μεταξὺ τῶν πολλῶν ὅτι, ἂν ἡ Ἰταλία δὲν ἠκολούθησε τὴν πορείαν τῆς Ἀγγλίας ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀνακρίσεων, τοῦτο κατὰ μέγα μέρος χρεωστεῖται εἰς τὰς προσπαθείας καὶ ἐνεργείας τοῦ πρέσβεώς μας. Ἐξετάσατε τί ἐγένετο εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐκεῖ, ὡς εἶπον καὶ ἐσχάτως, ἡ κοινὴ γνώμη εἶχεν ἐρεθισθῆ καθ’ ἡμῶν εἰς ἄκρον· ἐζήτει ἐκδίκησιν, διότι ἐπίστευεν ὅτι τὴν ἠδικήσαμεν· ἡ κυβέρνησις, ἡ φιλελληνικὴ κυβέρνησις, τὸ λέγω μετ’ εὐχαριστήσεως, τῆς Ἀγγλίας ἀντετάχθη κατὰ τῆς ἐρεθισμένης κοινῆς γνώμης καὶ κατώρθωσεν ν’ ἀποσοβήσῃ κινδύνους μεγάλους· δὲν συνετέλεσεν ἆρά γε εἰς τοῦτο ὁ πρέσβυς μας διὰ τῶν παραστάσεών του, διὰ τῶν προσπαθειῶν του, διὰ τῶν σχέσεών του; δὲν ἐφώτισε τὴν κυβέρνησιν αὐτός; Ἀλλ’ ὁ κύριος πρέσβυς εἶπεν, ὅτι τὰ κακὰ τὰ προελθόντα εἰς τὴν Ἑλλάδα, προῆλθον ἐξ αἰτίας τοῦ συντάγματός μας ὡς λίαν φιλελευθέρου, καὶ τοῦτο ἐχρησίμευσεν ὡς κατηγορία κατὰ τοῦ πρέσβεώς μας. Ἰδοὺ εἰς τί χρησιμεύουν, εἶπον, οἱ πρέσβεις· συμπράττουν καὶ αὐτοὶ πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ συντάγματος. Κύριοι, ἐγὼ βέβαια δὲν θέλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ καθιδρυθῇ ἡ λογοκρισία, νὰ ὑπερασπίζωνται ἢ νὰ κατακρίνωνται αἱ πολιτικαὶ πεποιθήσεις ἑνὸς ἑκάστου κατ’ ἐμὲ ἀρκεῖ τις ἐντίμως νὰ ἐκτελῇ τὸ χρέος του, ἀρκεῖ πιστῶς καὶ εἰλικρινῶς νὰ ὑπηρετῇ τὴν πατρίδα· καὶ νὰ ἐφαρμόζῃ τοὺς νόμους της, καὶ εἶναι ἐλεύθερος νὰ σκέπτηται καὶ φρονῇ ἐνδομύχως ὅ,τι θέλει· λογοκρισίαν τοιαύτην, καταδικασθεῖσαν καὶ ἀποσκορακισθεῖσαν ἀφ’ ὅπου ἄλλοτε ἐτυράννει, δὲν θὰ τὴν ἀνιδρύσωμεν ἡμεῖς εἰς τὸν περίβολον τοῦτον σήμερον. Γνωρίζω καλῶς τὸν κ. Βράϊλαν· ἠξεύρω τί φρονεῖ καὶ ποίας ἔχει ἰδέας εἰλικρινεῖς καὶ τιμίας· ἀλλὰ διατὶ λησμονεῖτε ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καθ’ ἣν ἐζητεῖτο εἷς ὑπεύθυνος ἵνα ἐξιλεώσῃ τὸ ἔγκλημα τὸ ὁποῖον ἐπράχθη, διατὶ λησμονεῖτε ὅτι ὑπεύθυνον ἐθεώρουν τότε καὶ ἀνεκήρυττον τὸ ἔθνος· ἡ ἀπειλὴ τότε δὲν διευθύνετο κατὰ τῶν νόμων, κατὰ τοῦ πολιτεύματός μας, ἀλλὰ κατὰ τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἔθνους· δὲν ἐννοῶ δὲ, λέγων κατὰ τῆς ὑπάρξεως, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ καταστραφῇ ἡ Ἑλλὰς, κατὰ τοῦ ἔθνους ὅμως ἦτο ἡ ἀπειλή. Τίς ἠξεύρει, κύριοι, ἂν εἰς τὴν δυσκολίαν αὐτὴν εὑρισκόμενος, ἤθελε νὰ παρουσιάσῃ ἄλλον ὑπεύθυνον παρὰ τὸ ἔθνος, τίς ἠξεύρει, ἂν οὕτω δὲν ἐνόμισεν ὅτι καλύπτει τὸ ἔθνος, λέγων, τί πταίει τὸ ἔθνος; Οἱ νόμοι πταίουν. Τίς ἠξεύρει, ἂν ἡ ἔκφρασις αὕτη δὲν ἦτο τὸ τελευταῖον καταφύγιον αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ ὕπαρξις ἠπειλήθη καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἤκουεν ἐκεῖ παρὰ κραυγάς, ἀπειλὰς καὶ ὕβρεις κατὰ τοῦ ἔθνους του.

§122Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἤθελε λοιπὸν νὰ θυσιάσῃ τὸ σύνταγμα;

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ σύνταγμα δὲν ἠδύνατο νὰ πάθῃ, διότι οὐδεμία δύναμις ἠδύνατο νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τούτου μόνη· ὁ κ. Βράϊλας, ὡς ἄνθρωπος καὶ πολιτικὸς καὶ πεπαιδευμένος καὶ νοήμων, ἐγνώριζεν ὅτι ἡ Ἀγγλία δὲν ἤθελε μόνη καὶ ἂν ἤθελε, δὲν ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ τὸ σύνταγμα, ἂν πρὸς τοῦτο δὲν εἶχε πάντας συμφώνους· ὁ κ. Βράϊλας λοιπὸν ἐγνώριζεν ὅτι τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ, τὶ κακὸν τότε ἔπρατεν, ἂν ἐκήρυττεν ὑπεύθυνον τὸ σύνταγμα, ὅπερ δὲν ἠδύνατο νὰ πάθῃ; Ἀλλά, κύριοι, διότι ἔβλαψεν ὁ Βράϊλας, ἔστω, δικαιολογεῖται ἡ κατάργησις τῶν πρεσβειῶν, ἡ ὕπαρξις τῶν ὁποίων ὑποστηρίζεται ἀπὸ τόσους σπουδαίους λόγους; Ἀλλὰ, κύριοι, ἀναγκάζομαι νὰ προσθέσω καὶ ἓν ἄλλο, οὐχὶ ὡς ἐπιχείρημα, ἀλλὰ διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε τὴν ἀλήθειαν ὅλην· ἡ παροῦσα ἐποχὴ εἶναι ἥκιστα κατάλληλος διὰ τὴν κατάργησιν τῶν ἐν Εὐρώπῃ πρέσβεων. Τελευταῖον διαμαρτύρησις τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ διευθύνθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ὑπεστηρίχθη ὑπὸ δύο πρεσβειῶν, τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας. Ἡ διαμαρτύρησις αὐτὴ δὲν ζητεῖ τίποτε ὀλιγώτερον, παρὰ 15,000,000 δι’ ἀποζημίωσιν. Ἡ διαμαρτύρησις βεβαίως θ’ ἀποκρουσθῇ, βεβαίως θέλει ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν ἔχουσι δίκαιον· αἱ ξέναι πρεσβεῖαι, αἱ ὑπάρχουσαι ἐδῶ, καὶ εἰς τὰς ὁποίας εἰς τὸ ἑξῆς, ἐὰν καταργήσωμεν τὰς πρεσβείας θὰ ἀποτεινώμεθα, ἤδη ἀπεφάνθησαν καθ’ ἡμῶν· αἱ πρεσβεῖαι αὗται θεωροῦν, ὅτι ἐφέρθημεν κακῶς, ὅτι ἔχομεν ἄδικον. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν δὲν ἔχετε ἀντιπρόσωπον παρὰ ταῖς κυβερνήσεσι Γαλλίας καὶ Ἰταλίας, ποῦ θὰ διευθύνετε τὰ παράπονά σας καὶ πῶς θὰ κατορθώσητε, ὥστε αἱ κυβερνήσεις, πρὸς τὰς ὁποίας δὲν διευθύναμεν τὰ παράπονα ταῦτα, νὰ φωτισθῶσι καὶ νὰ πεισθῶσιν, ὅτι δὲν ἔχουν δίκαιον οἱ ὑποστηρίζοντες τὰ ἐναντία;

§124ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ δικαστήρια.

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ δικαστήριά μας δὲν εἶναι καιρὸς νὰ τὰ ἐπικαλεσθῶμεν· τὰ δικαστήριά μας μόνα δὲν ἀρκοῦν, ἐὰν τὸ δίκαιόν μας, δὲν γείνῃ γνωστὸν καὶ δὲν ὑποστηριχθῇ καὶ διπλωματικῶς ὅπου πρέπει. Κατὰ δυστυχίαν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ δικαιολογηθῶμεν πολλαπλῶς, διότι εἴμεθα ἀδύνατοι καὶ διότι τὸ δίκαιόν των οἱ ἀδύνατοι πρέπει ν’ ἀποδείξουν παντοῦ καὶ πάντοτε καταφανῶς καὶ ἰσχυρῶς. Ἐὰν καταργήσητε τὰς πρεσβείας αὐτὰς θὰ κλείσητε τὴν διπλωματικὴν θύραν, θὰ μείνετε μὲ ἀνοικτὴν τὴν ἐχθρικήν· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἤδη δύο πρεσβεῖαι ἔχουν ἐσχηματισμένην πεποίθησιν καθ’ ἡμῶν. Τί δύναται νὰ σᾶς ὠφελήσῃ ἡ ἐλάττωσις αὐτὴ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους; Μόνον 100,000 δραχ. Διότι ἤδη ἐξωδεύθησαν αἱ ἄλλαι, ἀποφασίσατε ν’ ἀφήσητε ἀνυπεράσπιστα τὰ δικαιώματά σας, καὶ νομίζετε ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ βλάψῃ μᾶλλον, ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ; Καὶ ἐὰν δὲν βλάψῃ ὑλικῶς, καὶ ἐὰν δὲν ὑποστηριχθοῦν ὑλικῶς αἱ ἀπαιτήσεις τῆς ἑταιρίας, δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀρκετὴ καὶ μεγάλη βλάβη ἠθικῶς νὰ σχηματισθῇ πεποίθησις, ὅτι ἓν ἔθνος ὁλόκληρον ἐνήργησεν ἐναντίον τοῦ δικαίου του, ἐναντίον τῶν νόμων του κατ’ ἀτόμων καὶ νὰ δημεύσῃ ἐπεχείρησε, καθὼς εἶπον ἀδίκως, ξένην περιουσίαν, ν’ ἀδικήσῃ μίαν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν πεποίθησίν της, ὠφέλησε τὸν τόπον αὐτὸν, ἀνέπτυξε μίαν βιομηχανίαν, ἐξέτεινε τὴν ἐργασίαν καὶ διένειμε κεφάλαια; Νομίζω λοιπὸν διὰ τοῦτο ὅτι δὲν θέλετε παραδεχθῆ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θέλει, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, πολλαπλῶς βλάψει. Καὶ, κύριοι, τὰ ἔθνη δὲν ζοῦν μόνον μὲ ἄρτον· τὰ ζητήματα ὅλα δὲν ὑποβάλλονται εἰς οἰκονομολογικοὺς ὑπολογισμούς, καὶ δὲν λύονται ὅλα ὑπὸ οἰκονομικὴν μόνον ἔποψιν, διότι ἐὰν ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ὑπεβάλλητε εἰς αὐτὸν τὸν πῆχυν ὑπάρχουσι πολλὰ, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ καταργήσητε· τότε ἀποδιώκετε ἀπὸ τὴν πατρίδα σας καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὰ φῶτα καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἴσως καὶ τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχετε καὶ τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχετε ἐνώπιον τῆς Εὐρώπης καὶ τοῦ ξένου κόσμου. Πρὸ πάντων τὰ ἔθνη ὑποβάλλουν τὴν οἰκονομίαν εἰς τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ζήσουν ἐντίμως, εὐτυχῶς καὶ ἐν προόδῳ. Ἰδοὺ κατὰ ποῖον τρόπον πρέπει νὰ ἐξετάσητε τὸν προϋπολογισμὸν καὶ πῶς πρέπει νὰ κανονίσητε τὰ ἔξοδα. Μὴ νομίσητε, ὅτι ἐλαττόνοντες 100,000 δραχμὰς, ὅταν αὗται χρησιμεύουν, διὰ νὰ ὑπερασπιθοῦν διὰ τῶν ἀντιπροσώπων τα μεγάλα συμφέροντα τοῦ τόπου, ὠφελεῖτε ἢ προστατεύετε τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ ἀντικρούσω τὰς ἰδέας τοῦ κ. Μιχαλοπούλου, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι ὁ κόσμος ὅλος ἐκυριεύθη ἀπὸ τόσον ἔρωτα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ὥστε ἀποφασίζει νὰ τὴν ὑπηρετῇ θυσιάζων τὸ συμφέρον αὑτοῦ καὶ διὰ τὸ καλὸν μόνης τῆς Ἑλλάδος.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Δαγρές.

§127ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ τὸν λόγον· εἶμαι ὁ πρῶτος ἐγώ.— Ἔχω δύο λέξεις μόνον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὸ προσωπικόν. Κύριοι βουλευταί, δὲν ἐζήτησα ἐγὼ πολιτείαν ἄνευ ὑπαλλήλων, ὄχι, μολονότι καὶ τοῦτο ἐὰν ἐζήτουν, θὰ εἶχον δίκαιον· διότι προτιμώτερον εἶναι νὰ ὑπάρχῃ πολιτεία ἐγκαταλελειμμένη εἰς τὴν τύχην, παρὰ νὰ ὑπάρχῃ πολιτεία, ἡ ὁποία ἔχει καὶ δὲν ἔχει ὑπαλλήλους, ἡ ὁποία ἔχουσα ὑπαλλήλους, ὅλα τὰ δεινά της προέρχονται ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους πληρόνει διὰ νὰ τὴν ὑπηρετήσωσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶπον ἐγώ, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, τοῦτο· ἐγὼ ἐζήτησα ἀντικατάστασιν ὄχι κατάργησιν τῶν θέσεων τῶν προξενικῶν καὶ τῶν πρεσβειῶν· ἐζήτησα τὰς θέσεις ἀμίσθους, τῆς τιμῆς· ἐζήτησα κἄτι ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ τίποτε προσωπικὸν, μήτε περὶ Βράϊλα, μήτε περὶ μὴ Βράϊλα. Ἐγὼ ἐζήτησα, (τὸ ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, διότι μὲ προσβάλλει ἡ παρεξήγησις αὕτη) οὔτε πολιτείαν ἄνευ ὑπαλλήλων, οὔτε ἄρσιν πάσης ὑπαλληλίας· ἐζήτησα ἀντικατάστασιν λόγῳ οἰκονομίας ἐντὸς τοῦ θέματος, ἐντὸς τοῦ καθήκοντός μου, ἀντικατάστασιν τῶν ἐμμίσθων θέσεων διὰ θέσεων τιμῆς. Κρίνατε ὑμεῖς, ἐὰν ἔχω δίκαιον, κύριοι· ἐζήτησα ὑπαλλήλους ἀνωτέρους χρημάτων, οὐχὶ ψωμοζητοῦντας! Ὡς πρὸς τὴν ἐπίδειξιν πατριωτισμοῦ, δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἐπαγγελλόμενος τὸ μονοπώλιον τοῦ πατριωτισμοῦ· ὁ πατριωτισμὸς εἶναι ἀνεπίδεικτος, εἶναι ἀνυπόκριτος· ἡ ἐπίδειξις εἶναι ἀγυρτεία· ἐὰν ἤθελον νὰ κάμω χρῆσιν ἐπιδείξεων τοιούτων εἶχον ἄλλα δικαιώματα προγενέστερα πολὺ, τὰ ὁποῖα ἄφησα νὰ λησμονηθοῦν, ἀφοῦ ἐλησμονήθησαν τὰ μεγάλα δικαιώματα τῶν ἀνδρῶν τοῦ 1821, καὶ τῶν ὁποίων ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἄξιοι οὔτε τὸν ἱμάντα τῶν ὑποδημάτων νὰ λύσωμεν. Ἀλλὰ δὲν ζητῶ τὸ μονοπώλιον· ἡ ἐπίδειξις, ἡ ἐπαιτεία αὕτη τῶν ἐπιδείξεων εἶναι ἀγυρτεία, εἶναι ψευδοπατριωτισμὸς, δὲν εἶναι πατριωτισμός. (Ἐνταῦθα ἀναβαίνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Τσιριμῶκος). Δὲν ἀπήγγειλα ἐγὼ κατηγορίαν κατ’ οὐδενὸς, διότι, ὅταν ἔρχωμαι μὲ ἐπίσημα παράπονα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα ἔμελλον καὶ ἐκτὸς τοῦ θέματος τούτου νὰ παρουσιάσω μίαν ἡμέραν, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκόν μου, ἐπὶ τούτῳ ἐστάλην, οὔτε συκοφαντῶ τινα, οὔτε ἔρχομαι μὲ ἀνυπόστατα πράγματα νὰ ὑποστηρίξω μίαν ἰδέαν. Καὶ τέλος πάντων τί ἐζήτησα; Ἐζήτησα οἰκονομίαν σώφρονα καὶ δικαίαν, ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, 400 ἢ 500 χιλιάδων δραχμῶν, μίαν ἀντικατάστασιν τῶν ἀνθρώπων τῆς ἀνάγκης, τῶν ἀνθρώπων τῶν ὑλικῶς ταπεινῶν, «διότι ἡ πενία ἄνδρα ταπεινοῖ, δι’ ἀνθρώπων ὑλικῶς ἀνεξαρτήτων, καὶ ἡ ὑλικὴ ἀνεξαρτησία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία φέρει τὸ θάῤῥος καὶ τὴν παῤῥησίαν καὶ τὴν καλλιτέραν προστασίαν τῶν δικαιωμάτων τῶν ὁμοεθνῶν μας καὶ διὰ τῶν σχέσεων καὶ διὰ τοῦ ὄγκου των καὶ διὰ τοῦ ὀνόματός των καὶ τῆς ὑπολήψεώς των. Αὐτὰ ἐζήτησα· καὶ ἂν ταῦτα ᾖναι παραλογισμοὶ καταδικάσατέ με· τὰ περιπλέον, ὅσα ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν ζήτημα τῶν πρέσβεων, ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῶν θέσεων ἀπόκεινται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διότι ἐγὼ δὲν ἐπρότεινα τοῦτο. Βλέπετε, ὅτι ἐγὼ ἐπρότεινα ὀλιγώτερον ἀφ’ ὅ,τι ἐπρότεινεν ἡ ἐπιτροπή.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαγρές.

§129ΔΑΓΡΕΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἐμὴν κατάκρισιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε λίαν αὐστηρῶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑπουργός, δὲν ἀπαντῶ· διότι κατὰ τὴν διαβεβαίωσίν του δὲν ἀφορᾷ ἐμὲ, ὁ ὁποῖος ἄλλως τε δὲν κατακρίνω, οὔτε ἐσυνείθισα, οὔτε ποτὲ θὰ συνειθίσω νὰ κατακρίνω μίαν τάξιν ὁλόκληρον, εἴτε ὑπάλληλοι εἶναι αὕτη, εἴτε πολῖται ἐν γένει· ἑκάστη τάξις ἀναντιῤῥήτως ἔχει τὰ ἐλαττωματικὰ μέρη της, ἔχει τοὺς καλοὺς, ὅπως ἔχει καὶ τοὺς κακούς· διὰ τοῦτο βεβαίως ἀδικαιολόγητος εἶναι ἡ κατάκρισις ἡ γενικὴ, πλὴν ἂς μοι συγχωρηθῇ καὶ ἡ ἀπότομος ἀναίρεσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν, πάρα πολὺ δικαιολογημένη δὲν εἶναι· διότι ἐλησμόνησε μίαν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς σχετικῶς μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μιχαλοπούλου. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐσύστησεν ἓν, τὸ ὁποῖον δὲν ψέγει ὀλίγον τὴν τάξιν τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων· εἶπεν, «οὐχ ἧττον ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ἐπάναγκες νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ περὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν προξενικῶν τελῶν.» Ἑκάστοτε σημειώνεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν «ἀπὸ προξενικὰ τέλη» δὲν εἰξεύρω ἂν εἰς τὸ ταμεῖον εἰσῆλθε τὸ ποσὸν ὅλον, εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἰσῆλθε πολλὰ ὀλίγον. Καὶ δὲν εἶναι αὐτὸ μία κατάχρησις προερχομένη ἐξ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι μισθοδοτοῦνται ἀρκετὰ γενναίως, καὶ τῶν ὁποίων τὴν χρησιμότητα ἀναγνωρίζομεν πάντες, ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶναι ἀπηγορευμένον νὰ στηλιτεύσωμεν τὰς καταχρήσεις; ἀναγνωρίζω ὄχι μόνον ἐγὼ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι καὶ πέραν ἀκόμη δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ὡς πρὸς τοὺς προξενικοὺς ὑπαλλήλους· ἐν τῇ ἀνατολῇ ἀναντιῤῥήτως ὀφείλει ἡ Ἑλλὰς νὰ κάμῃ ἀκόμη περισσοτέρας θυσίας, ἀλλ’ αὗται ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὸν σκοπόν μας.

§130ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. 580,000 εἶναι σημειωμέναι αἱ εἰσπράξεις.

§131ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἰσπράττονται.

§132ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰσπράττονται.

§133ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. 5, ἢ 6,000 καθυστεροῦνται μόνον.

§134ΔΑΓΡΕΣ. Ἀπὸ τὰ τοιαῦτα καὶ ἓν λεπτὸν ἐὰν καθυστερῆται, εἶναι ἔγκλημα, ἀφ’ οὗ ἀπηνῶς καταδιώκωμεν τὴν ἐλαχίστην καθυστέρησιν τοῦ φορολογουμένου.

§135ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ὅλαι εἰσπράξεις, εἶναι καὶ πρόστιμον καὶ τὰ τοιαῦτα.

§136ΔΑΓΡΕΣ. Τώρα ἔρχομαι νὰ κάμω ὀλίγας παρατηρήσεις ὡς πρὸς τὴν δαπάνην τῶν ἐκτάκτων ἀποστολῶν· ἡ δαπάνη αὕτη ἐνεγράφη εἰς τὸν προϋπολογισμόν σας πρὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ ἐδαπανήθησαν ἄπειρα ποσὰ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον· πολλὰ καὶ διάφορα ἔλαβον χώραν· εὑρέθη εἰς δυσχερεῖς περιστάσεις ἡ Πατρὶς, ἐκολαφίσθη, ἐῤῥαπίσθη, ἐμαστιγώθη, ἐξυβρίσθη, ἐσυκοφαντήθη, καὶ εἰς οὐδὲν ἠδυνήθησαν οἱ ἔκτακτοι ἀπεσταλμένοι σας νὰ συντελέσωσιν, οὔτε εἰς τὴν μείωσιν τῶν κακῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθη ἡ δυστυχὴς αὐτὴ Ἑλλάς. Οἱ ἔκτακτοι ἀπεσταλμένοι, κύριοι, διατηροῦνται ὡς τοιοῦτοι πρὸ τοῦ 1858, ὅτε ἐξεῤῥάγη τὸ κίνημα τῆς Κρήτης καὶ διατελοῦν μέχρι τοῦδε, καὶ ἐὰν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀναστείλουν τὰς ἐχθρικὰς καὶ δυσμενεῖς διαθέσεις καὶ ἀποφάσεις τῶν μεγάλων δυνάμεων, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ μάθουν οὔτε κἂν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον καθ’ ἡμῶν, ἵνα ἐγκαίρως μᾶς εἰδοποιοῦν· τὰ μέτρα ἦσαν τοιαῦτα τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα εἴδατε, ἦτον μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἡ ἀποστολὴ τοῦ Χόβαρτ, καὶ τοῦτο ἔμαθον οἱ πρέσβεις, ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐπολιόρκησε τὴν Σύρον, ὅτε τὸ ἔμαθε καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον. Καθ’ ὅλον τὸ τριετὲς διάστημα τοῦ Κρητικοῦ ἀγῶνος σᾶς ἐρωτῶ, εἰς τί ἠδυνήθησαν οἱ πρέσβεις νὰ χρησιμεύσουν; Ἠδυνήθησαν διὰ τῆς προσωπικῆς βαρύτητός των νὰ μεταβάλουν τὸ δυσμενὲς πνεῦμα τῶν κυβερνήσεων τῆς Εὐρώπης, ἠδυνήθησαν τοὐλάχιστον νὰ περιορίσουν τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἐκ τούτου ἔπαθεν ἡ Ἑλλάς; Μοὶ φαίνεται ὄχι. Καὶ ὅταν ἔχετε τοιαῦτα ἀποτελέσματα, θὰ ἦναι δικαιολογημένος, ὁστισδήποτε καὶ ἂν ἦναι, νὰ ἐπιτεθῇ μεμφόμενος ἡμᾶς, διότι ὑποστηρίζομεν τὴν ἀπάλειψιν δαπανῶν γενομένων χάριν τῶν προσώπων; Ἡ ἀνάγκη τῆς δαπάνης ἐξετάζεται ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, καὶ ἡ προκειμένη δαπάνη ἐπὶ πενταετίαν οὐδέποτε ἀπέβη ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ὅτε ἐσυζητεῖτο τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὸν ἴδιον περίβολον; ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ τότε τὰ ἴδια σᾶς εἶπε, καὶ τότε εἶχε καὶ τὴν εὐκολίαν καὶ τὴν γενναιότητα, καὶ ἂς μοὶ συγχωρηθῇ, καὶ τὴν εὐφυΐαν ἀκόμη τοῦ νὰ ὑπερασπίσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀνάγκας ὁποίας παριστᾷ σήμερον, καὶ τότε εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται ὡς κατηγορούμενος ἀπέναντι τῆς Εὐρώπης, κατηγορεῖται, ὅτι ὑποθάλπει καὶ ὑποκινεῖ ἐπαναστάσεις ἐν Τουρκίᾳ καὶ θέλετε νὰ μὴ ἔχῃ ἀντιπροσώπους καὶ ὑπερασπιστὰς ἐν Εὐρώπῃ ἵνα ἀναιροῦν τὰς κατ’ αὐτῆς διαβολὰς καὶ συκοφαντίας τῶν ἐχθρῶν τῆς; Καὶ οἱ ἀντιπρόσωποί σας διετηρήθησαν καὶ εἰς τούτους ἐδαπανήσατε καθ’ ὅλον τὸ δυσάρεστον αὐτὸ διάστημα τῆς ὑπάρξεως τῆς Κρητικῆς ἐπαναστάσεως, ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον καὶ ἡ Εὐρώπη σᾶς ἐθεώρησεν ἀναξίους νὰ ἀντιπροσωπευθῆτε εἰς τὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον διεσκέφθη περὶ ὑμῶν καὶ σᾶς κατεδίκασε χωρὶς νὰ ἀκροασθῆτε κἂν· καὶ ὕστερα ἀπὸ τοιαῦτα ἀποτελέσματα ζητεῖτε τὴν διατήρησιν τῆς δαπάνης τῶν ἐκτάκτων ἀποστολῶν; Καὶ νομίζετε, ὅτι μία τοιαύτη δαπάνη δὲν ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ πενιχροῦ καὶ πτωχοῦ ἑλληνικοῦ ταμείου; 220 χιλιάδες δραχμῶν δαπανώμεναι ἐφ’ ᾧ μὴ δεῖ, νομίζετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐφελκύσουν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς; Καὶ ἠννόουν Πρέσβεις ὡς πρέπει, ἀλλὰ Πρέσβυς ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ Γαλλίᾳ μὲ 40 χιλιάδας δραχμῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν σκοπόν του, οὐδὲ νὰ διατηρήσῃ κάπως ἀξιοπρεπῶς τὴν θέσιν του. Οἱουσδήποτε στείλετε καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀκόμη καὶ τ’ ἄλλα κράτη, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι δὲν θὰ ἐπηρεάσουν, ὅσον μεγάλα καὶ σπουδαῖα πρόσωπα καὶ ἂν ἦναι, μολονότι κατὰ δυστυχίαν δὲν ὑπάρχουν τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ συμπαθείας εἶχον καὶ ἐπιῤῥοήν τινα ἐπὶ τῶν πεποιθήσεων τῶν Κυβερνήσεων τῆς Εὐρώπης ἐξήσκουν. Μᾶς κατακρίνετε ὅτι μεμφόμεθα τοὺς πάντας, ἀλλ’ εἴμεθα πολὺ χαμηλοῦ ἀναστήματος πάντες ἀπέναντι τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπαξίως ἠδύναντο ν’ ἀντιπροσωπεύωσιν ἡμᾶς ἐν Εὐρώπῃ. Ἡ Εὐρώπη ἂν εὐνοῇ τὴν Ἑλλάδα, θὰ τὴν εὐνοῇ καὶ ἄνευ πρέσβεων, ἂν ἦναι δυσμενὴς καὶ ἂν ἡ ὕπαρξις ἢ ἡ πρόοδος τῆς Ἑλλάδος, ἀντιστρατεύηται εἰς πολιτικήν τινα, βεβαιωθῆτε, ὅτι οἱ πρέσβεις σας δὲν θὰ τὴν μεταβάλλουν ποσῶς. Ἤλεγξε τοὺς προαγορεύσαντας εἰς ἓν προηγούμενον ζήτημα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἀπέδωσαν μομφήν τινα εἰς ἕνα τῶν πρέσβεών μας ὁ ὁποῖος δὲν ἔπραξεν οὐδὲν ἄλλο παρὰ ἐξέφρασε τὴν ἀτομικήν του πεποίθησιν καὶ καθιέρωσαν, λέγει, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λογοκρισίαν. Ἄρα οἱ φρονοῦντες, ὅτι ἡ διατήρησις τῶν πρεσβειῶν ἐν Εὐρώπῃ — καὶ λέγων πρέσβεις κάμνω τὴν διαστολὴν ἐν τῇ Εὐρώπῃ, διότι εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐν τῇ Ἀνατολῇ ὅσας δήποτε δαπάνας προτείνει ἡ Κυβέρνησις, ἄνευ ἐξετάσεως τὰς δέχομαι· ἡ διαφορὰ ἀντιπροσώπων ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ἐν τῇ Δύσει νομίζω ὅτι εἶναι εἰς πάντας γνωστή· ἄλλη κατάστασις καὶ ἐξουσία ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ ἄλλη ἐν τῇ Δύσει, καὶ διὰ τοῦτο ὅλα τὰ ἔθνη ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἔχουν περισσοτέραν προσοχὴν παρὰ ἐν Εὐρώπῃ, — καθιέρωσαν, λέγει, λογοκρισίαν· ἄρα συμπεραίνει, ὑποθέτω, ὅτι τοιοῦτοι ἄνθρωποι δὲν σέβονται τὰς ἀτομικὰς πεποιθήσεις τῶν ὁμοίων των. Ἐὰν, ἀξιότιμε φίλε, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἤρχοντο ἐκ τοῦ βήματος τούτου ἄνθρωποι νὰ ἐλέγξουν τί εἶπεν ὁ κ. Νικολόπουλος ἐν ὑπαίθρῳ ἀγορεύων εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ συντάγματος ἢ ὁ ἄλλος εἰς τὴν ἄλλην πλατείαν, εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτεθῆτε αὐστηρῶς κατ’ αὐτοῦ· ἀλλ’ ὅταν οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν ἐπιτήρησιν τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐξουσίας Βουλευταὶ ἀκούουν ὅτι ὁ ἀντιπροσωπεύων τὸ ἔθνος ὁλόκληρον παρά τινι μεγάλῃ Δυνάμει ἀντὶ νὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὰς καθ’ ἡμῶν μομφὰς, συνήργησε καὶ συνετέλεσεν εἰς τὴν ἑδραίωσιν τῆς ἰδέας κατὰ τοῦ συντάγματος ὡς αἰτίου τῶν συμφορῶν τοῦ τόπου, ἰδέας τὴν ὁποίαν εἷς κεκηρυγμένος ἐχθρὸς τῆς κοινωνίας τῆς τάξεως καὶ τῶν νόμων ἐπεκαλέσθη ὅταν τὸ σύνταγμα αὐτὸ ἡ συμμορία τοῦ Τάκου τὸ εὗρεν ὡς πρόσκομμα εἰς τὴν ἐπίτευξιν τῶν σκοπῶν της· φαντασθῆτε αὐτὸ ἐκεῖνο καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος ἡμῶν τὸ κατέκρινεν ὡς ἐπιβλαβὲς εἰς κρίσιμον διὰ τὸ ἔθνος στιγμὴν, καὶ ὅμως δὲν ἐπιτρέπεται λογοκρισία κατὰ τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὴν Ἑλλάδα, πληρόνεται ἁδρότατα, καὶ ὡρκίσθη νὰ ὑπηρετήσῃ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ καθεστῶτος πολιτεύματος τοῦ ἔθνους του, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον ζηλότυπον ἦτον, ὥστε καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ἡγεμόνος καὶ εἰς τὸν ὅρκον, εἶπεν ὅτι ἐγὼ ἐκλέγω καὶ ἀνακηρύττω ἡγεμόνα συνταγματικὸν τὸν Γεώργιον Αʹ. Κύριοι, παρὰ πολὺ ἀνεκτικοὶ εἶσθε νὰ ἀνέχησθε ἐπὶ μίαν στιγμὴν τὴν διατήρησιν τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι καθ’ ὅλα ἀξιότιμον καὶ σεβαστὸν ὡς πρόσωπον, ἀλλ’ ἐν αὐτῇ τῇ περιστάσει, ἂς μὲ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, δὲν εἰργάσθη ἐν ἀπολύτῳ καλῇ πίστει, δὲν εἰργάσθη ὡς ἄνθρωπος εὐφυής. Οἱασδήποτε ἀτομικὰς πεποιθήσεις καὶ ἂν εἶχεν εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν τὴν κρίσιμον κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἵστατο ὡς κατηγορούμενος ἐνώπιον τῆς κοινῆς γνώμης, τῆς κυβερνήσεως καὶ τοῦ κοινοβουλίου τῆς Ἀγγλίας, ἦτο ὅλως ἀσυγχώρητον εἰς αὐτὸν νὰ ἐπιῤῥίψῃ μομφὴν, ἔστω καὶ ἀσθενῆ, κατὰ τοῦ συντάγματος, καὶ ἴσως συνετέλεσεν καὶ ἡ ἔκφρασις τοῦ Κ. Βράϊλα τοῦ ἀντιπροσώπου ἡμῶν εἰς τὴν ἑδραίωσιν τῆς κοινῆς γνώμης ἐν Εὐρώπῃ, ὅτι τὰ κακὰ προέρχονται ἐκ τοῦ συντάγματος. Ἦτο δίκαιον ἡ ἀγγλικὴ κυβέρνησις νὰ ἐπιμείνῃ πιστεύουσα ὅτι παραίτιον ὅλων τῶν κακῶν εἶναι τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι, καὶ μὲ τοῦτο λέγει, ὅτι αὐτὸ τὸ ἔθνος εἶναι παραίτιον, διότι τὸ πολίτευμα αὐτὸ εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς θελήσεως τῆς πλειονοψηφίας τοῦ ἔθνους. Ἐὰν ὁ κύριος Βράϊλας ἢ οἱοσδήποτε ἔχει τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ πολίτευμα εἶναι ἐπιβλαβὲς, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος, εἴτε ὡς πολίτης ἁπλοῦς διὰ τῆς ὑπογραφῆς του εἴτε ἐν ὑπαίθρῳ ἀγορεύων, εἴτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ κάμῃ πρότασιν· ἂς ᾖνε δὲ βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς θὰ τὸν ἐπικρίνῃ· ἀλλ’ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὁρκίζονται ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ πολιτεύματος, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν σπουδαίαν ἀποστολὴν, εἰς κρισίμους καὶ σοβαρὰς περιστάσεις, νὰ συμφωνοῦν μετὰ τῶν ξένων, τοῦτο εἶναι ἀξιοκατάκριτον. Σᾶς ἀφίνω νὰ ἐξετάσητε ἐὰν ἡ διατήρησις τῆς δαπάνης αὐτῆς τῶν ἐκτάκτων ἀπεσταλμένων ἐν Εὐρώπῃ ᾖναι χρήσιμος καὶ ὠφέλιμος. Λυποῦμαι, καὶ ἀναγκάζομαι καὶ αὖθις νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, ὅτι διάφορον γνώμην βλέπω σήμερον εἰς τὴν κυβέρνησιν παρὰ ἐκείνην τὴν ὁποίαν εἶχεν ὅταν ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμόν· δὲν ἠξεύρω πῶς μετεβλήθη· ὅταν σᾶς ὑπέβαλον τὸν προϋπολογισμὸν ἔφερον ἐλαττώσεις τινὰς καὶ σᾶς ἐξέθεσαν τὸ οἰκονομικὸν βάραθρον εἰς τὸ ὁποῖον βαδίζομεν· κύριοι, μὲ λύπην μου παρατηρῶ ὅτι μετὰ θάῤῥους παρουσιάσθησαν καὶ σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι οἵα εἶναι, καὶ διὰ τοῦτο ἐπρότειναν αὐξήσεις ἀντὶ ἐλαττώσεων. Λεπτῶς πως ὁ κύριος πρωθυπουργὸς σήμερον μὲ ἤλεγξεν ἢ μὲ ἐσάρκασε, νὰ εἴπω οὕτω, εἰπὼν ὅτι θέλει ἐπιμείνει εἰς τὰς δαπάνας αὐτὰς, διότι εἶναι ἐγγεγραμμέναι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἐγὼ τοῦ εἶπον, οὕτω εἶσθε συνεπεῖς, διότι πᾶσαν αὔξησιν τὴν παραδέχεσθε καὶ τὴν ὑποστηρίζετε, τὸ ὁποῖον μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα, κύριοι, νὰ σκεφθῶ καὶ κρίνω τὴν διαφορὰν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον καὶ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος γίνεται τώρα, νὰ λάβω τὸ θάῤῥος καὶ τὴν τόλμην νὰ εἴπω ὅτι ὁ κύριος πρωθυπουργὸς παρουσίασε πρότυπον φαινόμενον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ὑπὸ τῶν Βουλῶν γίνονται ἐλαττώσεις τῶν δαπανῶν καὶ ἐνταῦθα βλέπομεν αὐξήσεις τῶν δαπανῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπιχειρημάτων του ὁ κύριος πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι πρὸ ὀλίγου χρόνου ἐπεδόθη διακοίνωσις τῶν δύο δυνάμεων κατὰ τῆς Ἑλλάδος ὡς ζημιωσάσης τὴν ἑταιρίαν Σερπιέρη 15,000,000 δραχμῶν, καὶ ἐὰν δὲν ἔχῃ ἀντιπροσώπους ἡ κυβέρνησις ἐν Εὐρώπῃ, διὰ τίνων θὰ ἀνταποκριθῇ καὶ καὶ ἀποσοβήσῃ τὰς παραλόγους ἀξιώσεις, ἐὰν δὲν ζητήσῃ τοῦτο διὰ τῶν πρέσβεων; Ἐλησμόνησεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι οἱ πρέσβεις των δὲν ἠδυνήθησαν νὰ μάθωσι, καὶ δὲν τοὺς ἔκριναν ἀξίους αἱ κυβερνήσεις τῶν δυνάμεων αὐτῶν, καὶ ἐζήτησαν διὰ τῶν πρέσβεών των τοῦτο; ἐὰν τοῦτο τῳόντι δὲν ἔχῃ πολλὴν σπουδαιότητα, τὸ ὅτι δὲν τοὺς ἐθεώρησαν ἀξίους, νομίζετε ὅτι θὰ ἠμπορέσωσιν αὐτοὶ διὰ τῶν παραστάσεών των νὰ ἐμποδίσωσι τὰς ἀπαιτήσεις των; Ἐὰν, κύριοι, ἐξακολουθοῦμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐξακολουθοῦμεν καὶ βαδίζομεν, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι καθεκάστην ἡμέραν θέλομεν ἔχει διακοινώσεις καὶ νέας ἀπαιτήσεις. Μήπως δὲν σᾶς εἶπον τοῦτο οἱ κατὰ τῆς πιστώσεως τῆς χήρας Λόϋδ ἀγορεύσαντες, ὅτι ἐὰν παραδεχθῆτε αὐτὴν θέλετε ἔχει νέας ἀπαιτήσεις δι’ ἄλλα ἀντικείμενα; καὶ ὅταν πληρώνετε ἄνευ ἀπολύτου ἀνάγκης, τί περιμένετε ἀπὸ τοὺς πρέσβεις; νὰ σᾶς ὑπερασπισθοῦν καὶ νὰ σᾶς φυλάξουν ἀπὸ τοιαύτας ἀπαιτήσεις; βεβαιωθῆτε ὅτι ὄχι αἱ 200,000 δραχμαὶ τὰς ὁποίας διαθέτετε, ἀλλὰ καὶ 400,000 δραχμὰς ἐὰν θέσητε καὶ στείλετε πρέσβεις εἰς ὅλα τὰ κράτη τῆς Εὐρώπης, ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική σας δὲν θέλει μεταβληθῇ. Τότε εἶναι δυνατὸν, κύριοι, νὰ ἑλκύσετε τὴν εὔνοιαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν κηρύξετε ὅτι γίνεσθε σεῖς ὑπηρέται καὶ δοῦλοι τῆς Τουρκίας, τότε ἠμποροῦν νὰ μὴ ἔχουν ἀπαιτήσεις ἀδίκους.

§137ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον, δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγετε.

§138ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον, μοὶ λέγει ὁ κύριος πρωθυπουργός· καὶ ἐὰν δὲν ἔχω δίκαιον, ἔχουν δίκαιον οἱ ξένοι, τῶν ὁποίων οἱ ἀντιπρόσωποι ὑπῆρξαν μάρτυρες ἐνταῦθα κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ Λαυρίου, ὅτε ἐγὼ ἠναγκάσθην νὰ ὁμιλήσω ἐναντίον τῶν ἀρχικῶν πεποιθήσεων, ἴσα ἴσα δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ὅτε τὰ ἀκροατήρια ἤθελον νὰ πιέσουν τὴν Βουλὴν, καὶ εἶπον ὅτι ποτὲ δὲν θέλω συγχωρήσει εἰς τὴν Βουλὴν τῆς πατρίδος μου νὰ λύσῃ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐφάπτεται συμφερόντων ξένων ὑπηκόων ὅταν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν δυνάμεων παρίσταντο μάρτυρες τῆς πάλης καὶ τοῦ ἀγῶνος ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, καὶ ἔρχωνται νὰ σᾶς ἀπαιτοῦν δυναστικῶς, ἀπειλητικῶς, ν’ ἀποζημιώσητε τὴν ἑταιρίαν 15,000,000, αὐτὸ σημαίνει ὅτι δὲν ἔχουν ὑπόληψιν εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν δικαστηρίων μας. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν αἱ ἐκφράσεις μου ἦναι δυναταὶ, ἀλλ’ ἐν πεποιθήσει λέγω ὅτι αἱ διακοινώσεις παρὰ τῶν δύω δυνάμεων, τῶν ὁποίων οἱ ἀντιπρόσωποι ὑπῆρξαν μάρτυρες τῆς συζητήσεως, τῆς φροντίδος, τῆς προσοχῆς, τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ μήπως παραβλάψῃ τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας, δὲν ἔχουν τὸν τόπον των, ἀφοῦ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Σερπιέρης δὲν ἐξέφρασε τίποτε. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ὁλοσχερῆ ἀπάλειψιν τῆς πιστώσεως αὐτῆς.

§139ΚΩΝΣΤ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἀκολουθῶ μίαν ἀρχὴν νὰ μὴ καταβαίνω εἰς προσωπικά, δὲν ἐννοῶ ὅτι ὁ βουλευτὴς δὲν πρέπει νὰ ἐξελέγχῃ τὰς πράξεις τῶν ὑπαλλήλων, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον καθῆκον τὸ ὁποῖον χρεωστεῖ νὰ ἐκπληρώσῃ, αὐτὴν τὴν ἀποστολὴν ἔχει. Ὁ βουλευτής, κύριοι, ἐφορεύει ὡς ἄλλος Ἄργος τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου καὶ τὰς πράξεις τῆς κυβερνήσεως.

§140Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§141ΚΩΝΣΤ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁ βουλευτής, κύριοι, πρέπει νὰ ὑπερασπίζηται τὰς ἐλευθερίας τὰς ἐθνικὰς ὅταν αὗται περιϋβρίζωνται καὶ προσβάλωνται, καὶ ὅταν βλέπῃ αὐτὰς περιϋβριζομένας καὶ προσβαλλομένας νὰ τὸ καταγγέλλῃ εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο διὰ νὰ τὰς καθιστᾷ σεβαστάς.

§142ΤΙΝΕΣ. Τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ θέλεις νὰ μᾶς διδάξῃς; τὰ γνωρίζομεν.

§143Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅσοι δὲν θέλετε, κύριοι, ν’ ἀκούσητε ἀληθείας, ἠμπορεῖτε νὰ κλείσητε τὰ ὦτά σας. Χρεωστῶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ὑβρίσαμεν κανένα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ θεωρῶ ὡς παράλειψιν ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργοῦ, ἐὰν οἱ ὑπάλληλοι περιϋβρίζοντες τοὺς νόμους καὶ τὸ Σύνταγμα, τοὐλάχιστον δὲν προσκαλοῦνται εἰς τὰ καθήκοντά των. Καθῆκον δέ, κύριοι, τοῦ βουλευτοῦ εἶναι νὰ κάμνῃ παρατηρήσεις κατὰ τῆς παραλείψεως, καί, ὅστις δὲν τὸ ἐκπληροῖ, παραγνωρίζει τὴν ἀποστολήν του. Κύριοι, ἡ ἐπίσημος πρᾶξις, διὰ τῆς ὁποίας τὸ ἔθνος διὰ τῆς Βουλῆς ἐνασκεῖ τὴν ἐπιῤῥοήν του ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως εἶναι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ὅπως ἠξεύρετε εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἡ βουλὴ τῶν λόρδων δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα ἀλλοιώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, θεωρεῖται ὅτι εἶναι μία δωρεὰ τοῦ ἔθνους ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ εἰς ἐκεῖνο τὸ μέγα ἔθνος ἠξεύρετε ποία προσπάθεια καταβάλλεται πρὸς τακτοποίησιν τῶν ἐξόδων ὅσον δὲν φαντάζεσθε, διότι πρὸ ὀλίγου ἐγένετο μεγάλη συζήτησις διὰ 300 λίρας· τηρεῖται δὲ ἡ ἀρχὴ ὅτι πᾶν ἔξοδον πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ εἰς μίαν ἀνάγκην τοῦ ἔθνους. Διότι τὰ ἔθνη, σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, δὲν ἔχουν τὸ ταμεῖον τοῦ πλουσίου, ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τοῦ πτωχοῦ, τῆς χήρας, οὕτως εἶπεν ὁ Thiers διὰ τὴν Γαλλίαν ὅταν εὐδαιμόνει· τὰ ἔθνη πρέπει νὰ καταβάλλουν τὴν μεγαλειτέραν ἐπιμέλειαν, τὴν μεγαλειτέραν προσπάθειαν διὰ νὰ μὴ κάμνουν ἔξοδα μάταια καὶ περιττά· λοιπὸν ἐὰν εἰς αὐτὰ τὰ μεγάλα ἔθνη βλέπετε νὰ γίνεται τόση προσπάθεια νὰ οἰκονομήσουν 300 λίρας, ἐνῷ ἔχουσι προϋπολογισμὸν δισεκατομμυρίων, δὲν πρέπει ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες νὰ φαινώμεθα φειδωλοὶ ἀποφεύγοντες δαπάνας ἀνωφελεῖς καὶ ματαιόφρονας; ἂς ἐξετάσωμεν ἂν ἡ δαπάνη τῶν πρεσβειῶν δὲν ᾖναι ἐντελῶς ματαία καὶ περιττή. Τρεῖς εἶναι οἱ λόγοι, κύριοι, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς καὶ πρῶτον μὲν ἀνέφερεν, ὅτι τὰ ἔθνη δὲν ἠμποροῦν νὰ ζοῦν μεμονωμένα, ὅτι πρέπει νὰ ἔχουν ἀντιπροσώπους, ὅτι πολλάκις οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοί, ὡς ἐκ τῶν σχέσεών των μὲ ἰσχύοντα πρόσωπα, ἠμποροῦν νὰ κατορθώσουν πολλά, καὶ ὅτι ἤδη δικαιολογεῖται ἡ τήρησίς των διὰ τὰς ἐκβολάδας, περὶ ὧν ἐξηγέρθησαν ἀξιώσεις ὑπὸ τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ. Ὅλα αὐτὰ εἰσὶ λόγοι γενικοί, κενοὶ τόποι, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἴδωμεν κατὰ τί ὠφέλησαν, ἐὰν ἡ πεῖρα δικαιολογῇ τὴν δαπάνην αὐτὴν καὶ κανένα πραγματικὸν λόγον δὲν ἤκουσα· αὐτὴ ἡ δαπάνη δὲν φέρει εἰμὴ χαρακτῆρα πολυτελείας, ἐνῷ δὲν εἴμεθα, κύριοι, εἰς κατάστασιν νὰ ἐξοδεύωμεν εἰς πολυτελείας· βεβαίως αἱ κυβερνήσεις ἔχουν τάσιν νὰ ἔχουν ὅσους πλείονας ὑπαλλήλους καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὸ ἐσωτερικόν, ἀλλ’ ὁ φορολογούμενος λαὸς ὀφείλει νὰ περιορίσῃ τὴν τάσιν αὐτήν, διὰ τῆς ὁποίας ἑκάστοτε δὲν καθιεροῦμεν παρὰ αὔξησιν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ τῆς ἀφίξεως τῆς βασιλείας καὶ θέλετε ἰδεῖ ποῦ ἐφθάσαμεν, καὶ ποῦ θέλομεν φθάσει, ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν τὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν βαδίζομεν. Κανεὶς λοιπὸν πραγματικὸς λόγος πρὸς δικαιολόγησιν αὐτῆς τῆς διατηρήσεως τῶν πρεσβειῶν δὲν μᾶς ἀνεφέρθη, καὶ προκαλῶ νὰ μοὶ εἴπουν ἕνα καὶ ἀμέσως θέλω δώσει τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν. Ἠξεύρετε, ὅτι ἐπῆλθον τόσα γεγονότα, τόσα σπουδαῖα συμβάντα ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἐν τούτοις ὅλα αὐτὰ τὰ γεγονότα τὰ ἐμάθομεν ἡμεῖς προτήτερον ἀπὸ τοὺς πρέσβεις, τοὺς ὁποίους ἔχομεν στείλει· πολλάκις δὲ αἱ πληροφορίαι, ἃς μᾶς μετεβίβασαν ἦσαν αἱ πλέον ψευδεῖς καὶ ἀδέσποτοι καὶ περιέπλεκον καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος· τοιούτους λοιπὸν Πρέσβεις πρέπει νὰ διατηρῶμεν εἰς τὴν Εὐρώπην, τοιούτους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι νὰ μεταβιβάζουν ἐσφαλμένας πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ δύνανται νὰ μᾶς διαβιβάσωσι τίποτε ἀκριβὲς περὶ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπεκτείνοντο ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐνδιέφερον τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ τὰ μανθάνῃ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας; δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐξοικονόμησις προσώπων, καὶ ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ψηφίσω δαπάνας μόνον διὰ νὰ λέγωμεν ὅτι ἔχομεν Πρέσβεις ἐν Εὐρώπῃ. Κύριοι, νομίζω ὅτι καὶ ἡ ὑπόθεσις τοῦ Λαυρίου δὲν δικαιολογεῖ ποσῶς τὴν ὕπαρξιν τῶν πρεσβειῶν, διότι οὐδέποτε ἐχρησίμευσαν οἱ Πρέσβεις μας ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν ἐθνικῶν, οὐδὲ κατώρθωσαν ποτὲ τίποτε· σᾶς λέγω δὲ μίαν ἀλήθειαν, ὁμολογουμένην ὅτι οὔτε κἂν ἀξιοῦνται οἱ Πρέσβεις μας κατὰ πρόσωπον νὰ ἔλθωσι πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς τῶν ἐθνῶν παρ’ οἷς πρεσβεύουσιν, οὔτε ὑπόληψιν καμμίαν ἔχουν, καὶ τὸ γνωρίζω ἐκ πείρας ὡς καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ βεβαιώσῃ τί συνέβη εἰς αὐτὸν εἰς Παρισίους· λοιπὸν νὰ οἰκονομήσωμεν αὐτὴν τὴν δαπάνην μὴ μισθοδοτοῦντες πρόσωπα ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν, ἐνῷ διατελοῦμεν εἰς δυσχερείας οἰκονομικάς. Φρονῶ δὲ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διότι οὔτε σεῖς ἔχετε τὴν διάθεσιν οὔτε τὸ ἔθνος νὰ ἐξοδεύῃ ματαίως, διότι δὲν ἔχομεν οὐδὲ ἓν δικαιολογοῦν τὴν ἀνάγκην τῶν πρεσβειῶν παράδειγμα, τοὐλάχιστον ἤθελε μᾶς τὸ ἀναφέρει ὁ κ. ὑπουργός, οὐχὶ δὲ ἀποδείξει τὴν χρησιμότητα μὲ ἀφηρημένας λέξεις.

§144ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπόδειξόν μοι τί ὠφέλησαν οἱ Πρέσβεις τῆς Γαλλίας;

§145Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀπόδειξις αἱ διακοινώσεις· ὅστις ἐπῆγεν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ γνωρίζει τὸν ὄγκον τῶν ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν, θέλει πεισθῆ ὅτι μετὰ μεγάλης δυσκολίας οἱ Πρέσβεις μας εἰσὶ δεκτοὶ καὶ ἀξιοῦνται προσωπικῆς παραστάσεως· λοιπὸν τί τοὺς θέλομεν; Κύριοι· ἔρχομαι εἰς ἓν ἄλλο καὶ τελειώνω τὸν λόγον μου· ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπιχειρήσας νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διατήρησιν τῶν Πρέσβεων, ἀνέλαβε καὶ τὴν δικαιολόγησιν τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ κ. Βράϊλα, τοῦ ὁποίου ἐξήλεγξεν ὡς ἀντισυνταγματικὴν τὴν συμπεριφοράν. Ἐγώ, κύριοι, εἰς τὰς παρατηρήσεις καὶ αἰτιάσεις μου δὲν ἔλαβα ὑπ’ ὄψιν μου τὸ ἄτομον· σᾶς εἶπον ὅτι εἰς ἐμέ, ὡς βουλευτήν, τὸ ἄτομον ἐξαλείφεται περιοριζόμενον εἰς τὰς πράξεις τῶν ὑπαλλήλων, τὰς ὁποίας, ἂν εὑρίσκω ἀντικειμένας εἰς τοὺς νόμους, δικάζω καὶ καταδικάζω· καὶ ὄχι μόνον, κύριοι, τοιοῦτος φαίνομαι κατὰ τοῦ κ. Βράϊλα, ὅστις ἐφέρθη κατ’ ἐμὲ ἀλογίστως, κατακρίνας τὸ πολίτευμα, ἀλλὰ καὶ κατὰ παντὸς ἄλλου. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς μᾶς ἀνέφερε περὶ λογοκρισίας καὶ περὶ ἐλευθέρας συνειδήσεως, καὶ ἑπομένως θαυμάζει πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ὅριον· ποῖος εἶναι ὁ λόγος τῆς αὐτῆς δικαιολογίας; εἶναι κανεὶς ἰδιώτης κύριοι; ἐννοῶ, ὅτι ἕνας ἰδιώτης δύναται νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε πεποίθησιν περὶ τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸ κατηγορῇ δημοσίως. Ἐγὼ μάλιστα, κύριοι, θαυμάζω πῶς εὑρέθησαν ἄνθρωποι νὰ ἀνέχωνται τοιοῦτον ὑπάλληλον, ὅστις ἐξέφερε τοιαύτην βλασφημίαν, πῶς συγχωροῦσι τοιοῦτον προηγούμενον λίαν ἐπικίνδυνον· δὲν πρόκειται περὶ λογοκρισίας ἀλλὰ περὶ ἐξυβρίσεως καὶ πρέπει νὰ ἐξετάζητε ἐὰν ᾖναι θεμιτὸν εἰς πρέσβυν νὰ ὑβρίζῃ τὸ πολίτευμα, ἐνῷ ἀποστολὴν ἔχει νὰ τὸ προστατεύῃ· τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα καὶ σᾶς λέγουν ὅτι χιλιάδες παραδείγματα τῶν ἐθνῶν ὑπάρχουν εἰς τὴν ἱστορίαν τοιούτων πρέσβεων. Ἡ ἀτομικὴ ἐλευθερία, εἴτε ἐν λόγοις ἐφαρμοσθῇ εἴτε ἐν ἔργοις, ἔχει ἓν ὅριον ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλει νὰ σταματήσῃ· τὰ δικαιώματα τῆς πολιτείας καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων. Δὲν δύναται, ὅσον ἐλευθέρα καὶ ἂν ὑποτεθῇ, νὰ ᾖναι ἀνεύθυνος καὶ ἀπεριόριστος, ἀφοῦ ᾖναι ἐπιβλαβής· ἀπεναντίας αἱ τοῦ στοχασμοῦ προσβολαὶ λογίζονται δεινότεραι, καθόσον αἱ πληγαὶ διὰ τοῦ λόγου δυσκολώτερον συγχωροῦνται εἰς τὰς πολιτισμένας κοινωνίας παρὰ τὰς σωματικὰς πληγάς. Ἡ λογοκρισία ὑπάρχει ὅπου ὡς ἐκ τῶν προτέρων κανονίζεται ἡ ἀτομικὴ ἐλευθερία καὶ ἐνέργεια, καὶ ἡ χρῆσις αὐτῶν· ὅπου ὅμως ἀφίνεται ἐλευθέρα ἡ χρῆσις τοῦ ἐνεργεῖν καὶ σκέπτεσθαι καὶ ζητεῖται ἡ τιμωρία τοῦ κακοῦ τὸ ὁποῖον ἐγέννησεν, ἐκεῖ δὲν ἠμπορεῖ τις νὰ εἴπῃ ὅτι ὑπάρχει λογοκρισία, ἀλλ’ ἀτιμωρησία. Εἰς πᾶν κράτος, καὶ εἰς αὐτὰς τὰς δημοκρατίας, ἀπαγορεύεται ἡ συζήτησις καὶ ἀμφισβήτησις τῶν πολιτικῶν δογμάτων ἐφ’ ὧν θεμελιοῦται ἡ πολιτεία, οὐδέποτε συγχωρεῖται ἡ μομφὴ τοῦ πολιτεύματος καὶ ἡ κατάκρισις, διότι εἶναι ἀπρεπὲς νὰ περιϋβρίζῃ τις τὸ πολίτευμα ὑπὸ τὸ ὁποῖον ζῇ, διότι τοῦτο συνταράσσει τὰς συνειδήσεις καὶ κλονίζει τὰ θεμέλεια τῆς κοινωνίας. Κανείς, κύριοι, ὑπάλληλος ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, ἐπειδὴ ὡρκίσθη πίστιν εἰς τὸ σύνταγμα δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸ σύνταγμα, δὲν ἐννοῶ ὅτι ὡς ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ μίαν οἱανδήποτε πεποίθησιν, ἀλλ’ ὡς ἄνθρωπος τοῦ ἔθνους δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ἔθνος, ὃ ἀντιπροσωπεύει.

§146Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, ἠπατήθην ζητήσας τὸν λόγον διὰ νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν. Λέγω ἠπατήθην, διότι οἱ λαλήσαντες, οἵτινες προετίθεντο νὰ λαλήσωσι κατὰ τῶν πρεσβειῶν, οὐδένα ἔφερον λόγον κατ’ αὐτῶν. Περιώρισαν ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τὴν εὐγλωττίαν των εἰς ζήτημα προσωπικόν, ἀποβλέπον τὸν κ. Βράϊλαν· οὐχ ἧττον, ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ νὰ δικαιολογήσω γνώμην, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω σήμερον, γνώμην, τὴν ὁποίαν πρὸ εἴκοσιν ἐτῶν ἔχω ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν· διότι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἀφ’ ἧς ἀπεστάλην βουλευτὴς ἐκηρύχθην ὑπὲρ τῆς συστάσεως τῶν πρεσβειῶν, διότι τὰς ἐθεώρησα ἀναγκαίας καὶ χρησίμους εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. Μετέβην εἰς Εὐρώπην τρίς· καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς δὲ, καθ’ ἣν διετέλουν ὡς μαθητής, ἐπείσθην περὶ τῆς ἀνάγκης ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους ἐν Εὐρώπῃ. Ἐσπούδαζον, κύριοι, ἐν Παρισίοις ὅταν εἷς τῶν μεγάλων πολιτικῶν τῆς Ἑλλάδος ἀντεπροσώπευεν ἐκεῖ τὸν τόπον· ἦτο τότε πρέσβυς ὁ Ἰωαν. Κωλέττης· ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον τὰ πολιτικὰ τῆς Ἑλλάδος ἐπήνεγκον τὴν ἀνάκλησιν αὐτοῦ. Ὑπῆρξα αὐτόπτης τῆς διαφορᾶς, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἐν ὅσῳ ὑπῆρχε πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο, ὅταν οὐδεὶς ἐν Γαλλίᾳ ἀντεπροσώπευεν αὐτήν. Μετέβην εἰς Παρισίους κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ Κρητικοῦ δράματος, ὅταν οὐδεὶς ἀντεπροσώπευε τὴν Ἑλλάδα, καὶ εἶδον, ὅτι ἡ σιγὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι βλαπτικὴ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου· ἡ ἔλλειψις ἀντιπροσωπείας μικροῦ κράτους παρὰ τοῖς ἰσχυροῖς ἐπιφέρει τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ἔθνος τὸ μικρὸν νὰ λησμονῆται· ἅμα δὲν ὑπάρχει ἀντιπρόσωπος μικροῦ ἔθνους πλησίον εἰς τὰς δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι κρατοῦν εἰς τὰς χεῖράς των τὴν τύχην τοῦ κόσμου, οὐδεὶς ἐνθυμεῖται τὸ κράτος τοῦτο· ἡ Ἑλλὰς οὕτω μένει σιωπηλὴ, οὐδεμίαν φωνὴν ἔχει διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὸ δίκαιόν της· τὸ δίκαιόν της θὰ τὸ μεταβιβάσωσι κατὰ τὰς πεποιθήσεις των οἱ πρέσβεις, οἱ διαπεπιστευμένοι ἐν Ἑλλάδι, οἱ δὲ πρέσβεις θὰ διαβιβάσωσιν ὄχι ὅ,τι συμφέρει εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὄχι ὅ,τι εἶναι δίκαιον, θὰ διαβιβάσωσι τὰς ἐντυπώσεις των, τὰς γνώμας των, τὰς ἰδέας των. Καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις ἡ ἔλλειψις τῶν πρέσβεων ἐπέφερε δεινὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ διὰ τοῦτο ὁσάκις ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη εἰς κρισίμους περιστάσεις, προσέφυγεν εἰς τὴν ἀποστολὴν πρέσβεων καὶ ἡ ἀποστολὴ αὕτη δὲν ἔμεινεν ἄνευ ἀποτελέσματος. Πρέπει, κύριοι, νὰ σᾶς ἐνθυμίσω τὰ Παρκερικά· ἐνθυμεῖσθε εἰς ποίαν θέσιν εὑρέθη τότε ἡ Ἑλλὰς ἀπέναντι ἰσχυρᾶς καὶ εὐεργέτιδος δυνάμεως. Τὸ δίκαιόν της δὲν εἰσηκούετο δυστυχῶς παρὰ τῇ δυνάμει ἐκείνῃ, ὁ δὲ τόπος ἔπασχεν. Τί ἔπραξαν τότε οἱ κυβερνῶντες τὴν Ἑλλάδα; ἀμέσως εἶδον, ὅτι ἡ ἀνάγκη πρέσβεων εἶναι ἀναπόφευκτος καὶ ἀμέσως ἐξέπεμψαν δύω ἐξόχους Ἕλληνας εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ Ῥωσσίαν, τὸν κ. Τρικούπην καὶ τὸν κ. Ζωγράφον. Καὶ μὴ λησμονήσητε, ὅτι ἡ παρουσία τοῦ κ. Τρικούπη καὶ τοῦ κ. Ζωγράφου ἐχρησίμευσεν εἰς τὸ νὰ λάβῃ τὸ Παρκερικὸν ζήτημα ὀλιγώτερον δυσμενῆ λύσιν, ἀπὸ τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν πιθανῶς ἤθελε λάβει, ἂν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐξέπεμπε πρέσβεις πλησίον εἰς τὰς ἄλλας εὐεργέτιδας δυνάμεις. Ἦλθε τὸ Κρητικὸν δρᾶμα· ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸ 1866 δὲν ἀντεπροσωπεύετο παρὰ ταῖς αὐλαῖς ταῖς ξέναις· ὅτε συνῆλθεν ἡ Βουλὴ καὶ ἐσχηματίσθη νέον ὑπουργεῖον, ἀποῤῥέον ἀπὸ τῆς πλειονοψηφίας, τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἔθετο ὡς ὅρον τοῦ προγράμματός του τὴν ἀποστολὴν πρέσβεων εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον οἱ ἀντιφρονοῦντες, ποῖον ἀποτέλεσμα ἔφερον οἱ πρέσβεις, τοὺς ὁποίους ἐστείλατε εἰς τὴν Εὐρώπην κατὰ τὰ Κρητικά; Ἂν δὲν ἔφεραν, κύριοι, ἀποτέλεσμα, τοῦτο ἐπήγασε, διότι βραδέως ἐστάλησαν ἐκεῖ. Τὸ ὑπουργεῖον τοῦ 1866 δὲν εἶχε πίστωσιν ἵνα πέμψῃ πρέσβεις καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ εὐθύνην τοιαύτην. Ἂν ὅμως εἰς τὰ 1866, ἂν κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ Κρητικοῦ δράματος ἡ Ἑλλὰς ἀντεπροσωπεύετο ἐν Εὐρώπῃ, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Δύσις ἤθελεν εἶσθαι ὀλιγώτερον δυσμενὴς, ἀφ’ ὅ,τι ἐφάνη· ὅταν ὅμως μετὰ ἓν ἔτος ἐξεπέμφθησαν οἱ πρέσβεις δὲ ἠδύνασθε νὰ περιμένητε τὴν μεταβολὴν τῆς γνώμης τῆς Εὐρώπης. Κατὰ τὸ 1863 ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος κτλ. Ἐπρόκειτο νὰ ὑπογραφῇ ἡ συνθήκη τῆς ἑνώσεως. Ἡ συνέλευσις κακῶς ποιοῦσα κατήργησε τοὺς πρέσβεις, καὶ ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1863, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο εἰς τοιαύτας περιστάσεις, οὐδεὶς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκετο ἐν Εὐρώπῃ. Ἔπρεπε δὲ νὰ σταλῇ εἷς πρέσβεις, ὁ πρέσβυς οὗτος ἐστάλη κατὰ τὸν 8βριον τοῦ 1863 καὶ οὗτος εἶναι ὁ κ. Χαρ. Τρικούπης. Καὶ τὸ ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον ἀπέστειλεν αὐτὸν καὶ οὗτος κατέβαλον μεγάλας προσπαθείας διὰ νὰ μεταβάλωσι τὴν συνθήκην ἐκείνην. Ἡ ἀποστολὴ τοῦ κ. Τρικούπη ἔσωσε πολλὰ ζητήματα, διότι ἡ ἀρχικὴ συνθήκη μετεβλήθη κατὰ πολύ: Ὄχι μόνον ἔχω πεποίθησιν, ἀλλ’ ἔχω θετικὰ διδόμενα νὰ πιστεύω, ὅτι ἂν ὑπῆρχε πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ Λονδῖνον ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου τοῦ 1863, ἡ συνθήκη τῆς ἑνώσεως ἤθελεν εἶσθαι ἐπωφελεστέρα δι’ ἡμᾶς. Καὶ μολαταῦτα ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τοῦ κ. Τρικούπη ἐβελτίωσε κατὰ πολὺ τὴν ἀρχικὴν συνθήκην τῆς ἑνώσεως.

§147Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι· αἱ ὁδηγίαι τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία διέγραψεν ὅρια ἐνεργείας ἐπέφερον αὐτό. (θόρυβος)

§148ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Τρικούπης εἰργάσθη ὅπως ἔπρεπε.

§149Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Πετσάλην, ὅτι, ἂν ἦτον ἐδῶ, καὶ ἂν εἶχε τὴν προσοχήν του, ἤθελεν ἀκούσει, ὅτι εἶπον, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο κατέβαλεν ἀτρύτους κόπους διὰ νὰ βελτιώσῃ τὴν συνθήκην περὶ τῆς ἑνώσεως; ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἦτον ἐδῶ, φαίνεται, καὶ κάμνει κακῶς νὰ διακόπτῃ (γέλως). Ἐξ ὅσων, κύριοι, σᾶς εἶπον, βλέπετε, ὅτι ὁ τόπος συνεῖδε πάντοτε τὴν ἀνάγκην τῆς ἀντιπροσωπεύσεώς του εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ ὅταν ἀνεφάνη κρίσιμός τις περίστασις, τὸ πρῶτον μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν, ἦτο νὰ ἐκπέμψῃ πρέσβεις εἰς τὰς εὐεργέτιδας Δυνάμεις. Τελευταῖον, ὅταν ἐπῆλθε τὸ ὀδυνηρὸν δρᾶμα τοῦ Δηλίου καὶ ἐπροκάλεσε τὸν ἐρεθισμόν, οὐ μόνον τῆς Ἀγγλίας, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων Δυνάμεων, ἐν τοῖς ἐγγράφοις τοῖς δημοσιευθεῖσι ἀνεγνώσατε βεβαίως διακοίνωσιν τοῦ τότε πρέσβεως τῆς Γαλλίας κυρίου Baude· ἐνθυμεῖσθε ποίαν εὐθύνην ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ κατὰ τοῦ τόπου καὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως· ὁ κύριος Baude ἔλεγεν ἐν τῇ διακοινώσει ἐκείνῃ, ὁποιονδήποτε δυστύχημα ἤθελε συμβῆ εἰς Γάλλον ὑπήκοον ἕνεκα ἐλλείψεως ἀσφαλείας, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καθίσταται ὑπόχρεως νὰ πληρώνῃ τὰ λίτρα. Νομίζετε, ὅτι ἂν ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχεν ἀντιπρόσωπον ἐν Παρισίοις, ὅτι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἤθελεν ἀνακληθῇ; Ὄχι· διότι ὁ κύριος Baude δὲν ἠδύνατο ν’ ἀντιστρατευθῇ κατὰ τῆς γνώμης του· ὁ κύριος Baude ὤφειλε νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν διακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκε. Καὶ ἂν ἀνεκλήθη τὸ ἔγγραφον αὐτό, ὀφείλεται τοῦτο εἰς τὰς προσπαθείας, αἱ ὁποῖαι κατεβλήθησαν, καὶ αἱ ὁποῖαι ἄλλως ἦτο ἀδύνατον νὰ καταβληθῶσιν, ἂν δὲν ὑπῆρχαν ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος ἐν Παρισίοις. Οὕτω κατωρθώσαμεν ν’ ἀνακληθῇ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον βέβαια θὰ ὁμολογήσητε δὲν ἦτο εὐάρεστον νὰ ἐπικάθηται ἐπὶ τῆς ῥάχεως τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ τί ἀναμένετε ἀπὸ τοὺς πρέσβεις; ἀναμένετε νὰ μεταβάλουν διὰ μαγικῆς ῥάβδου τὰ ὅρια ἢ τὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος; Καὶ τίς ὑποστηρίζων τὰς πρεσβείας ἔδωκεν ὑμῖν τοιαύτην ὑπόσχεσιν; Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὰς πρεσβείας, διότι, εἴτε εὐτυχῶς εἴτε δυστυχῶς, ἡ Ἑλλὰς κατέχει ἐξαιρετικήν τινα θέσιν ἐν τῷ γεωγραφικῷ χάρτῃ, καὶ εἴτε ἕνεκα τῆς θέσεώς της ταύτης, εἴτε ἕνεκα τῶν σχέσεών της, δὲν παρέρχεται οὐδ’ ἓν ἔτος χωρὶς ν’ ἀναφανῇ διαφορά τις μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ μιᾶς τινος Δυνάμεως. Ἠκούσατε παρὰ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ὅτι διαφορὰν μόλις καταλήγουσαν θέλει διαδεχθῆ ἄλλη. Τοιαύτη εἶναι δυστυχῶς ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος. Ὅτε, κύριοι, ἀπεστάλην εἰς Δανίαν, ἐμελέτησα τὸν ὀργανισμὸν τοῦ μικροῦ, ἀλλ’ εὐδαίμονος ἐκείνου κράτους, παρετήρησα καὶ ἐθαύμασα τὸν οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους. Ἀλλ’ ἐντύπωσιν μοὶ ἔκαμεν ἡ πολυτέλεια περὶ τὰς πρεσβείας. Εἶχε τὸ κράτος ἐκεῖνο εἰς ὅλας τὰς Αὐλὰς πρεσβείας, ἐπρόκειτο δὲ νὰ συστήσῃ τοιαύτην καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Κωνσταντινούπολιν. Ἡ πολυτέλεια αὕτη μ’ ἔκαμε, σᾶς βεβαιῶ, ἐντύπωσιν· Ὡμίλησα μὲ τοὺς τότε ὑπουργοὺς τῆς Δανίας καὶ ἠρώτησα τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐνῷ ὅλος ὁ ὀργανισμός των ἦτο οἰκονομικώτατος, ὑπῆρχεν ἡ πολυτέλεια αὕτη εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ἀντιπροσωπείαν; Γνωρίζετε τί μοὶ ἀπήντησαν οἱ ὑπουργοί; Προτιμῶμεν, μοὶ εἶπον, νὰ ἔχωμεν ἓν πλοῖον ὀλιγώτερον εἰς ἐνέργειαν, προτιμῶμεν νὰ ἔχωμεν δύω συντάγματα ὀλιγώτερον, ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν πρέσβεις πλησίον εἰς ὅλας τὰς Μεγάλας Δυνάμεις· διότι τὰ μικρὰ Κράτη ἔχουν ἀνάγκην τῶν πρέσβεων, οὐχὶ τὰ μεγάλα. Καὶ εἶπον, κύριοι, ἀλήθειαν. Ποίαν ἀνάγκην παρὰ τὴν ἀνάγκην ἑνὸς ἐθίμου τοῦ Δικαίου τῶν Ἐθνῶν, παρὰ τὴν ἀνάγκην ἁπλῆς ἐθιμοταξίας ἔχει ἡ Ἀγγλία ἵνα διατηρῇ Πρέσβυν εἰς τὴν Ῥωσσίαν, ἢ ἡ Ῥωσσία εἰς Ἀγγλίαν; Ἂν ἔχουν διαφορὰν τὴν διαλύουν αἱ μυδροβόλοι καὶ τὸ κανόνι. Ἀλλὰ τὰ μικρὰ ἔθνη ἔχουν τὴν ἀνάγκην ἀντιπροσώπων παρὰ ταῖς μεγάλαις δυνάμεσι, διότι ἔχουν συμφέρον νὰ προσελκύωσι εὐνοϊκόν τι βλέμμα αὐτῶν. Καὶ ἴσως, κύριοι, γελάσητε, ἂν σᾶς εἴπω, ὅτι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ αἱ πρεσβεῖαι τῶν μεγάλων ἐθνῶν πρὸς ἄλληλα θὰ καταργηθῶσιν, ἀλλὰ τὰ μικρὰ ἔθνη θὰ ἔχουν τὴν ἀνάγκην αὐτῶν, καὶ ἂν τὴν ἠσθάνθη ἡ Δανία, πρέπει νὰ τὴν αἰσθανθῇ πολὺ περισσότερον ἡ Ἑλλάς, ἥτις καὶ ἕνεκα τῆς γεωγραφικῆς θέσεώς της καὶ ἕνεκα τοῦ παρελθόντος καὶ ἕνεκα τοῦ μέλλοντος, εὑρίσκεται εἰς πολὺ κρείττονα θέσιν τῆς Δανίας. Ἰδού, κύριοι, οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μ’ ἔπεισαν πάντοτε νὰ κηρύττωμαι ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν· ἀντιπολιτευόμενος δὲ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη ἔμεινα μόνος ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν ἐνῷ οἱ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ φίλοι του εἶχον κηρυχθῆ κατ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλη σκέψις πάντοτε μ’ ἔπεισε περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης. Ἐν τῇ Ἀνατολῇ ὑπάρχουσι δύω στοιχεῖα ἀνταγωνιζόμενα· ὑπάρχει ἓν στοιχεῖον ἀπηρχαιωμένον, κατεσκληκός, ὀπισθοδρομικὸν, κατερειπωμένον· ὑπάρχει ἓν ἕτερον στοιχεῖον σφριγῶν, νέον, ζωηρὸν, προοδευτικόν. Ἡ πάλη καὶ ὁ ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύω στοιχείων δὲν ἤρχισε σήμερον· πρὸ 70 ἐτῶν ἤρχισεν ἡ πάλη αὕτη· ὁ ἀνταγωνισμὸς αὐτὸς, τὴν ὥραν καθ’ ἣν ὁμιλοῦμεν, ὑφίσταται, ὑφίσταται ὅμως ἐν εἰρήνῃ, ἐν ἠρεμίᾳ· ἀλλὰ δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς καὶ τὰ δύω αὐτὰ στοιχεῖα θὰ εὑρεθῶσιν ἄντικρυς. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, νὰ μὴ πιστεύσῃ τις, ὅτι μετ’ ὀλίγον χρόνον, ταχέως ἢ βραδέως, αὐτὰ τὰ δύο στοιχεῖα δὲν θὰ ἀντιπαλαίσωσι. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι εἶναι συμφέρον τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὰ κέντρα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀποφασίζεται ἡ τύχη τοῦ κόσμου, νὰ ἀφήσητε ν’ ἀντιπροσωπεύεται μόνον τὸ ἓν στοιχεῖον καὶ ὄχι τὸ ἄλλο; καὶ ἂν διὰ 200,000 δραχμὰς, κύριοι, ἀποφασίσητε νὰ στερήσητε τὸ στοιχεῖον τὸ νέον, τὸ ζωηρὸν, τὸ σφριγῶν τῆς ἀντιπροσωπείας, δὲν θὰ πράξετε ἄλλο τι, παρὰ νὰ κάμητε τὴν Εὐρώπην νὰ σᾶς λησμονήσῃ! Ἀλλὰ προκειμένου περὶ μεγάλων συμφερόντων τοῦ ἔθνους ἡ δαπάνη 200,000 δραχμῶν, δὲν πρέπει κἂν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Πολὺ ὀρθῶς πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἷς πόλεμος διετάραξε τὴν εὐρωπαϊκὴν ἰσοῤῥοπίαν, καὶ μετέτρεψε τὰς ὑφισταμένας συμμαχίας. Ἴσως τοῦτο θὰ ᾖναι εἰς τὸν ἑλληνισμὸν συμφέρον· ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ διεταράχθη ἡ ἰσοῤῥοπία τῆς Εὐρώπης νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ ἤμεθα εἰς προπαρασκευὴν νέων περιπετειῶν καὶ περισπασμῶν; καὶ νομίζετε, ὅτι εἰς τοιαύτην περίστασιν τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος ἀπαιτεῖ νὰ μὴ ὑπάρχουν ἀντιπρόσωποι, ὄχι βεβαίως διὰ νὰ ἐπιδράσουν ἐπὶ τῶν νέων συμμαχιῶν, διότι ἤθελον εἶσθαι γελοῖος ἂν ἐνόμιζον τοῦτο, ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχητε ἀντιπρόσωπον ἵνα πληροφορῇ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῶν μελετωμένων σχεδίων; Καὶ τὶ παράδοξον ἂν ἐξαχθῇ καλόν τι ἐντεῦθεν διὰ τὸν ἀτυχῆ αὐτὸν τόπον; Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, εἶχον πάντοτε ἀκράδαντον τὴν πεποίθησιν, ὅτι Πρεσβεῖαι πρέπει νὰ ὑπάρχουν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ὄχι ἁπλῶς ἔκτακτοι ἀποστολαί. Ἐπιθυμῶ παρὰ τρισὶ δυνάμεσι, ἢ καὶ παρὰ περισσοτέραις, νὰ ὑπάρχουν διαρκεῖς ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι ἡμῶν, ὡς σᾶς εἶπον, περιφρονοῦνται καὶ δὲν λαμβάνουν ἀκροάσεις· ὄχι, τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· οἱ πρέσβεις οἱ ἐδικοί μας τυγχάνουσι ὅλων τῶν τιμῶν τὰς ὁποίας καθιεροῖ ἡ ἐθιμοταξία ὑπὲρ τῶν πρέσβεων ὅλων τῶν ἄλλων κρατῶν. Ἰδοὺ ἐν συντόμῳ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους, ὄχι μόνον θέλω ἐπιψηφίσει ὑπὲρ τῶν πρεσβειῶν κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ἀλλὰ θέλω ἐπιψηφίζει ὑπὲρ αὐτῶν ἐν ὅσῳ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι βουλευτὴς, εἴτε ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω, ὑπάρχει εἰς τὴν ἐξουσίαν, εἴτε ὑπουργεῖον ὅπερ θὰ ἀντιπολιτεύωμαι.

§150ΤΙΝΕΣ. Εὖγε!

§151ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, εἶμαι μέλος τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπρότεινεν οὐχὶ τὴν κατάργησιν ἐν γένει τῶν πρεσβειῶν, ὅπως ὑπεστήριξαν τινὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἰδίως ὁ κύριος Δαγρὲς, ἀλλὰ τὴν ἐλάττωσιν τῆς δαπάνης δι’ ἐξωτερικὰς ἀποστολὰς, κατὰ τὸ ἥμισυ περίπου, τοὐτέστι κατὰ 100,000 δραχ. Ἐσυζητήσαμεν ἐπὶ πολλὰς ὥρας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, διότι ὁμολογουμένως εἰς πᾶσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς ἡ κοινὴ γνώμη ἐκφράζεται κατὰ τῆς δαπάνης ταύτης, ὡς περιττῆς, καὶ χρησιμευούσης ἰδίως πρὸς ἐξοικονόμησιν πολιτικῶν τινων προσώπων. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων εἶπεν, ὅτι οὐδένα λόγον ἤκουσε πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας τῆς καταργήσεως, ἢ, ἂν ἤθελε νὰ ᾖναι δίκαιος, τῆς ἐλαττώσεως τῆς δαπάνης ταύτης.

§152ΘΡ. ΖΑΪΜΗΣ. Οἱ ὁμιλήσαντες, τοῦτο ὑπεστήριξαν.

§153ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ναί· σεῖς ἔπρεπε νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία προτείνει, ὡς εἶπον, τὴν ἐλάττωσιν τῆς δαπάνης κατὰ τὸ ἥμισυ. Φυσικῷ τῷ λόγῳ αἱ παρὰ ταῖς ξέναις Αὐλαῖς πρεσβεῖαι ἡμῶν συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ δύνανται καὶ χρήσιμοι ν’ ἀποβῶσιν ἐνίοτε εἰς τὰ συμφέροντα τῆς ἐπικρατείας· εἰς τοῦτο οὐδεὶς βέβαια δύναται ν’ ἀντείπῃ· ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ σκεφθῶμεν ἂν πρέπει νὰ ἔχωμεν εἰς ὅλας τὰς Αὐλὰς σχεδὸν ἀντιπροσώπους. Ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κύριος Ζαΐμης εἶπεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζῶμεν μεμονωμένοι, δὲν πρέπει νὰ ἀρκούμεθα εἰς τὸν ἄρτον, εἰς τὰ χόρτα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν ὠτία διὰ νὰ ἀκούωμεν τί λέγουν οἱ ξένοι περὶ ἡμῶν καὶ τί γίνεται εἰς τὸν ἔξω κόσμον, ἵνα συμμορφούμεθα μὲ τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς. Ὀρθόταται αἱ σκέψεις αὗται, ἀλλὰ διαβεβαιῶ ἀμφοτέρους τοὺς κυρίους, ὅτι ἁπλοῖ θεαταὶ θὰ ἤμεθα τῶν ἔξω γινομένων, ἐὰν πρῶτον δὲν τακτοποιήσωμεν καὶ τὰ ἐσωτερικά μας, βελτιοῦντες πρὸ πάντων τὰ οἰκονομικά μας, ἵνα ἔχωμεν τὰ μέσα ἐν καιρῷ εὐθέτῳ. Μὴ νομίσητε ὅτι λόγῳ ἐλεημοσύνης οἱ ξένοι θέλουν μᾶς παραχωρήσει ὅ,τι μᾶς ἀνήκει· ὄχι· τὸ μέλλον τῆς πατρίδος μας ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἡμᾶς αὐτούς. Καλαὶ καὶ χρήσιμοι αἱ πρεσβεῖαι, ἀλλ’ ἀπαιτοῦσι δαπάνας πέραν τῶν μέσων μας, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν ὁποίων βλέπετε εἰς ποῖον πενιχρὸν κατάστημα συνεδριάζομεν ἐπὶ τόσα ἔτη, ὅπου καὶ ὁ ἥλιος καὶ τὸ ψῦχος μᾶς ἐνοχλοῦν.

§154ΤΙΝΕΣ. Καὶ θὰ πέσῃ.

§155ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ τί παράδοξον τῳόντι νὰ καταπέσῃ; καὶ μόνον τοῦ βουλευτηρίου στερούμεθα; δὲν βλέπετε, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ ὑπουργεῖα καθὼς καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρχαὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ καὶ ταῖς ἐπαρχίαις μεταφέρουν τ’ ἀρχεῖα ἀπὸ οἰκιῶν εἰς οἰκίας καταλλήλους ἢ μὴ, τὰς ὁποίας ἐνοικιάζομεν ἀπὸ ἰδιώτας; ἀφοῦ δὲ ἐπὶ τόσα ἔτη δὲν κατωρθώσαμεν νὰ οἰκοδομήσωμεν τ’ ἀναγκαῖα δημόσια καταστήματα ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως χρημάτων, εἴμεθα γελοῖοι νὰ διατηρῶμεν πρεσβείας, καὶ μάλιστα εἰς τόσας Αὐλάς! καὶ διὰ τοῦτο ἡ Συνέλευσις κατήργησεν ἁπάσας τὰς πρεσβείας, ἐκτὸς βέβαια τὴν τῆς Κωνσταντινουπόλεως· ἡ δὲ Κυβέρνησις τοῦ 1867 ἕνεκα τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος ἀπέστειλεν ἐκτάκτους ἀντιπροσώπους εἴς τινας Αὐλὰς, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1867 ἐζητήθη πίστωσις οὐχὶ διὰ τακτικὰς πρεσβείας, ἀλλὰ δι’ ἐκτάκτους ἀποστολάς· ἔκτοτε δὲ μέχρι τῆς σήμερον εἰς ὅλους τοὺς προϋπολογισμοὺς καταχωρεῖται ἴδιον κεφάλαιον δαπάνης, δι’ ἐκτάκτους ἀποστολὰς δραχ. 220,000· μὲ ἄλλους λόγους ἐπανῆλθον αἱ πρεσβεῖαι τακτικαὶ, καὶ εἶναι ψεῦδος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κατ’ ἔτος ἐπαναλαμβάνουν οἱ προϋπολογισμοὶ, ἔκτακτοι ἀποστολαί. Ὁ κύριος Ζαΐμης πολὺ καλὰ ἀνέφερε τὴν ἐποχὴν τῶν Παρκερικῶν, καθ’ ἣν ἐπαρουσιάσθη ἀνάγκη ν’ ἀποσταλῶσι τότε ὁ μὲν Τρικούπης ἐν Λονδίνῳ, ὁ δὲ Ζωγράφος ἐν Πετρουπόλει· τὰς τοιαύτας ἐκτάκτους ἀποστολὰς ἐν καιρῷ ἀνάγκης οὐδεὶς δύναται νὰ κατακρίνῃ· τὸ σύστημα τοῦτο εἶχον μάλιστα καὶ οἱ ἀρχαῖοι, οἵτινες ἔστελλαν πρεσβείας, ὅταν παρουσιάζετο ἡ ἀνάγκη. Χρησιμώτεραι βέβαια εἶναι αἱ διαρκεῖς πρεσβεῖαι, ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ χρηματικὰ μέσα δὲν μᾶς τὸ ἐπιτρέπουν Ἔπειτα, κύριοι, νομίζετε ὅτι μὲ τόσον εὐτελῆ μισθὸν ὃν χορηγοῦμεν εἰς τοὺς πρέσβεις μας, εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων πρὸς ὑποστήριξιν, ὅτι δηλ. αἱ πρεσβεῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι καὶ διὰ νὰ ἐνθυμίζουσι τοῖς ξένοις τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἑλλάδος; Μὰ τὴν ἀλήθειαν, φοβοῦμαι ὅτι αἱ πρεσβεῖαι μας ἐνθυμίζουν εἰς τοὺς ξένους τὴν πτωχαλαζωνίαν μας, καὶ δίδουσιν ἀφορμὴν εἰς δικαίας κατακρίσεις καὶ εἰς χλευασμοὺς, διότι μὲ τόσον εὐτελῆ μισθὸν, (τὸν ὁποῖον δὲν λαμβάνουσι καὶ ἐγκαίρως οἱ πρέσβεις μας, ἕνεκα τῆς χρηματικῆς στενοχωρίας τοῦ δημοσίου ταμείου) δὲν δύνανται οἱ δυστυχεῖς νὰ ζῶσιν ἀξιοπρεπῶς, ὅπως οἱ πρέσβεις τῶν ἄλλων δυνάμεων, οἵτινες καὶ συναναστροφὰς καὶ γεύματα δίδουσι, διότι ἐκτὸς τῶν ἐπαρκῶν χορηγήσεών των ἔχουσι καὶ ἰδιαιτέραν κατάστασιν.

§156ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ τραπέζια δὲν κάμνουν τοὺς καλοὺς πρέσβεις· ὁ Ζωγράφος δὲν ἔφαγε ποτὲ εἰς τὸ σπῆτί του.

§157ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν θέλω οἱ πρέσβεις μας νὰ ἦναι παράσιτοι, νὰ προσκαλῶνται εἰς γεύματα, καὶ νὰ μὴ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἀνταποδίδωσιν. Λοιπὸν, κύριοι, ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν σᾶς προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τῆς δαπάνης τῶν ἐκτάκτων ἀποστολῶν, ὄχι· ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην, ἀλλὰ πράγματι δι’ ἐκτάκτους ἀποστολὰς, ὅταν παρουσιάζεται ἀνάγκη αὐτῶν, χωρὶς νὰ διατηρῶμεν διαρκεῖς πρεσβείας εἰς τὴν Ἀμερικὴν, εἰς τὴν Ἰταλίαν, εἰς τὴν Ἀγγλίαν, εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν Ῥωσσίαν, εἰς τὴν Αὐστρίαν καὶ Πρωσσίαν· δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ δαπανῶμεν τόσα χρήματα διὰ τὴν διαρκῆ διατήρησιν τόσων πρεσβειῶν· ἐὰν θέλωμεν νὰ βελτιώσωμεν τὰ οἰκονομικά μας, πρέπει νὰ ἤμεθα φειδωλοί.

§158ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς ὅ,τι πρέπει.

§159ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς ὅ,τι πρέπει, τὸ παραδέχομαι· ἀλλὰ πόσον δύσκολος εἶναι ἡ ἐκτίμησις τοῦ πρέπει.

§160ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἡμεῖς, ἀδελφὲ Κεχαγιᾶ, ὁμοιάζομεν, καθὼς εἰς τὴν πατρίδα σου μία οἰκογένεια τιμία καὶ πτωχὴ, ἡ ὁποία δὲν ἔχει πολυποίκιλα φαγητὰ καὶ τρώγει μόνον τὸν ξηρὸν ἄρτον, καὶ ἔξω βγαίνει στολισμένη μὲ ἐνδύματα καλὰ, παστρικὰ, μὲ παπούτσια καλὰ, μὲ βραχιόλια καὶ σκολαρίκια· οὕτως ὁμοιάζομεν ἡμεῖς μὲ τὰς ξένας δυνάμεις· καὶ πολὺ καλλίτερα μᾶς ἐπαινοῦν.

§161ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, κ. πρόεδρε, ἀρκετά.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, λάβετε θέσιν, θὰ ψηφίσωμεν δύο τροπολογίας, εἶναι ἡ μία περὶ ἀπαλείψεως, ἡ ἄλλη περὶ περιορισμοῦ εἰς 100,000. Ἡ περὶ ἀπαλείψεως πρέπει νὰ ψηφιφορηθῇ πρώτη, ὡς ἀπωτέρα.

§163ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Ἡ ἀπάλειψις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφιφορηθῇ, διότι ἡ δαπάνη ἐπραγματοποιήθη.

§164ΔΑΓΡΕΣ. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀπάλειψιν δὲν ἐννοοῦν διὰ τὸν παρελθόντα χρόνον.

§165ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τῆς ἀπαλείψεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι τινές)· ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν περιορισμὸν εἰς 100,000 δραχμὰς, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι)· ἀπεῤῥίφθη. Ἄρα γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον.

§167ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, κ. πρόεδρε, αὔριον! Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις (ὥρα 7 καὶ 20′ Μ. Μ.)