1871.04.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 65.

Τῆς 27 Ἀπριλίου 1871.

(Τρίτη)

Ὥρα 5 μ. μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ κύριος Τσαμόπουλος

ἀντιπρόεδρος. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρέθησαν παρόντες οἱ ἑξῆς βουλευταί.

Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει παρατήρησις εἰς τὰ πρακτικά;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνονται. Ὁρκίζεται ὁ βουλευτὴς Λακεδαίμονος κ. Α. Κορφιωτάκης.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Βενδεβῆς ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν διαφόρους πληροφορίας περὶ τῆς Λαυριακῆς χώρας ὑπὸ γαιολογικὴν ἔποψιν.

§5ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ διὰ νὰ φωτισθῶμεν.

§6ΕΤΕΡΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§7ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§8ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε νὰ τυπωθῇ, καὶ πότε νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί θέλετε;

§10ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ πρόεδρος κύριος Λομβάρδος.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῇ;

§12ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἴτησις τοῦ Γεωργίου Μοσκοβίτου, κατοίκου Δουνίστης.

§14ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὶ ἐγένετο ἐπὶ τῆς πρώτης ἀναφορᾶς κύριε πρόεδρε;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ πλειονοψηφία εἶπε νὰ μὴ τυπωθῇ. Οἱ παραδεχόμενοι ἡ ἀναφορὰ νὰ τυπωθῇ νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι τινες). Ἀπεῤῥίφθη ἡ τύπωσις.

§16ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἡ ἀναφορὰ ἔχῃ ἄξιόν τι λόγου, ὁ κύριος, ὅστις τὴν ὑπέβαλεν, ἂς τὴν τυπώσῃ, εἰδὲ μὴ νὰ ἀναβάλλωμεν τὴν ἐπιψήφισιν νόμων, καὶ νὰ τυπώνωμεν ἀναφορὰς, δὲν πάει.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Αἴτησις τοῦ Γεωργίου Μοσκοβίτου κατοίκου Δουνίστης τοῦ δήμου Ἰδωμένης τῆς ἐπαρχίας Βάλτου. Περὶ ἀποζημιώσεώς του δι’ ἃς τὰ μεταβατικὰ τάγματα ἐπροξένησαν μεγάλας ζημίας εἰς τὸ ποίμνιόν του κτλ.» Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν;

§18ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ εἶναι δικαστικὰ πράγματα.

§19ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐνάξῃ τοὺς αἰτίους.

§20ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ παθὼν ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν ἀπὸ τοὺς αἰτίους τῶν δυστυχημάτων.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Δ. Κ. Ζαφείρης.

§22ΜΙΛΗΣΗΣ. Τί ἔγεινεν ἐπὶ τῆς προηγουμένης ἀναφορᾶς;

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, ἥτις παρακαλεῖται νὰ φέρῃ ταχέως τὴν ἔκθεσίν της, διότι αὐταὶ αἱ καταπιέσεις πρέπει νὰ περισταλῶσιν. Ὁ κύριος Δ. Κ. Ζαφείρης καθυποβάλλει μίαν ἀναφορὰν, ἥτις, νομίζω, εἶναι καλὸν νὰ ἀναγνωσθῇ. Ἀκούσατέ την. Ἀναγινώσκεται ἔχουσα ὡς ἑξῆς.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔστειλα νὰ ζητήσω τὸν ἴδιον διὰ νὰ ζητήσω πληροφορίας, ἀλλὰ δὲν τὸν εὗρον οἱ κλητῆρες· ἐνόμισα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ σταματήσω τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ τὴν στείλωμεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν ὅστις νὰ ἐξετάσῃ κατεπειγόντως τὴν ὑπόθεσιν καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν.

§25ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ περίστασις αὕτη πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, κύριε πρόεδρε, καὶ ἂν μὲν ᾖναι τὸ πρᾶγμα ἀληθὲς, ὀφείλει ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν αὐθωρεὶ νὰ παύσῃ τὸν οἰκονομικὸν αὐτοῦ ὑπάλληλον, ὀφείλει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ παραπέμψῃ εἰς τὸ στρατοδικεῖον τὸν ἐπὶ κεφαλῆς ἐκεῖ ἀξιωματικὸν, ἄλλως νὰ τιμωρηθῇ ὁ ἀναφερόμενος, ἐὰν ἐν γνώσει ἀναφέρῃ τοιαῦτα γεγονότα ψευδῆ.

§26ΛΕΚΚΑΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν κύριον Δαγρὲν, οἱ δύο ὑπουργοὶ νὰ τιμωρήσουν τοὺς ὑπαλλήλους των, ἐὰν δὲ δὲν ᾖναι ἀληθὲς, νὰ τιμωρηθῇ αὐτὸς διὰ νὰ μὴ ἠμπορῇ ἕκαστος νὰ ἔρχεται νὰ ἐμπαίζῃ μὲ τὴν Βουλήν.

§27ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶν’ αὐτὸς, κύριε πρόεδρε;

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕνας Ζαφείρης εἶναι ὑπογεγραμμένος.

§29ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς, κύριε πρόεδρε, εἶναι γνωστὸς εἰς ἐμὲ· καί μοι εἶπεν ὅτι ἔχει ἑτοίμην ἀναφοράν· εἶναι ἀπὸ τὴν πατρίδα μου. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἶναι γνωστὸς, εἶναι ὑπάλληλος μικρός. Αὐτὸς μοὶ εἶπεν αὐτὸ τὸ περιστατικὸν καὶ μοὶ εἶπεν ἰδοὺ ἡ ἀναφορά. Ποῦ τὴν ἔχεις; τῷ εἶπον. Εἰς τὸν πρόεδρον τῷ λέγω πήγαινε νὰ τὴν δώσῃς. Μοὶ φαίνεται εἶναι ὑπάλληλος εἰς τὸ δικαστήριον.

§30ΤΙΝΕΣ. Ἀδιάφορον· ἡμεῖς θέλομεν νὰ μάθωμεν, ἐὰν ᾖναι ἀληθῆ αὐτὰ ἢ ὄχι.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις....

§32ΤΙΝΕΣ. Τί ἔγεινε, κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς;

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπομεν νὰ σταλῇ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις κατεπειγόντως νὰ ἐξετάσῃ ἐπὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, ὑπὸ τὸ πνεῦμα ποῦ ἀνέφερεν ὁ κ. Δαγρές, ἢ νὰ παυθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι, ἢ νὰ τιμωρηθῇ αὐτός.

§34ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι γνώμης, κύριε πρόεδρε, νὰ μὴ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ συνέλθῃ σήμερον, ἢ τὸ πολὺ αὔριον, νὰ καλέσῃ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν, νὰ τὸν ἐξετάσῃ, νὰ βεβαιωθῇ καὶ νὰ κάμῃ μίαν γνωμοδότησιν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς, εἶναι ἐδῶ. Ἔστειλα νὰ τὸν κράξω. Παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν μίαν στιγμὴν ἂς ἀποχωρήσῃ, διότι εἶναι τὸ πρᾶγμα κατεπεῖγον, νὰ τὸν ἐξετάσῃ ἐὰν ᾖναι τὸ πρᾶγμα ἀληθὲς, νὰ τὸ ἠξεύρωμεν, ἢ, ἐὰν ᾖναι ψεῦδος, νὰ τὸ μάθῃ ὁ κόσμος. Κύριε πρόεδρε τῆς ἐπιτροπῆς!

§36ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Καΐρης.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἀποχωρήσουν (ἀποχωροῦσιν εἴς τι τῶν παρακειμένων δωματίων). Ἐξακολουθεῖ, κύριοι, ἡ τρίτη συζήτησις ἐπὶ τῶν Λαυριωτικῶν. Ὁ κύριος Μιχαλόπουλος ζητεῖ νὰ καταθέσῃ πρότασιν νέαν.

§38Α. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί! ἐξ ὅσων χθὲς καὶ πρώην καὶ ἐξ ἀρχῆς τοῦ Λαυριωτικοῦ ζητήματος ἀνεπτύχθησαν εἴδατε καὶ κατενοήσατε καὶ κατεμάθετε τὰς δυσκολίας καὶ τὰ προσκόμματα τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς φύσεώς του τὸ περὶ Λαυρίου ζήτημα, καθὼς καὶ πᾶσα διάθεσις τῶν ἐν Λαυρίῳ μεταλλοφόρων χωμάτων πρὸς οἱανδήποτε ἑταιρίαν, παρουσιάζει. Εἴδατε ὅτι ματαιολογοῦμεν καὶ ματαιοπονοῦμεν καὶ τὸν ἀέρα δαίρομεν, ἐὰν θέλωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ὠφελιμώτερον, χρησιμοποιοῦντες τὰ Λαυριωτικὰ χώματα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Εἴδατε ὁποῖα ὑπὲρ καὶ κατὰ ἔχει ἡ διάθεσις πρὸς ἑταιρίαν, καὶ τὸ μεγαλεῖτερον ἐλάττωμα εἶναι, ὅτι ἀντὶ νὰ ἀφήσῃ εἰς χεῖρας τοῦ δημοσίου 600 ἢ 400 ἢ 200 ἢ 150 ἑκατομμύρια δὲν θὰ ἀφήσῃ πλέον τῶν 20, 30, ἢ 40. Εἴδατε δεύτερον, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα περὶ τοῦ ποῖον εἶναι τὸ καταλληλότερον σύστημα τῆς ἐκποιήσεως, οὕτως εἰπεῖν, τῆς προσφορᾶς, δι’ ἀκαθαρίστου ἢ καθαρᾶς προσόδου. Ποῖος πρέπει νὰ ᾖναι ὁ ἀνώτατος ὅρος τοῦ τιμήματος, καὶ ποῖος ὁ ἐλάχιστος. Δὲν γνωρίζομεν τί ἔχομεν καὶ τί περιέχει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν καὶ μέλλομεν νὰ ἐκποιήσωμεν, καὶ ἑπομένως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διαγνώσεως τῆς ἀξίας του νὰ εἰσπράξωμεν τὰ δικαιώματά μας. Εἴδατε τὴν πολυπροσωπίαν καὶ δαπάνην τῶν σωματείων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐποπτείαν, διὰ τὴν διάγνωσιν, διὰ τὴν μηχανικὴν ἐργασίαν, καὶ τέλος πάντων δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἐργασίας. Ἀπέναντι λοιπὸν, κύριοι, αὐτῶν τῶν προσκομμάτων οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν εἰλικρινέστερον σύστημα διαθέσεως, σύστημα, τὸ ὁποῖον οὐδένα θὰ ἐξαπατήσῃ, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ λάβωμεν ὅ,τι ἔχομεν, ἢ δὲν θὰ λάβωμεν ὅ,τι δὲν ἔχομεν· ἂν πράγματι δὲν ἔχομεν τίποτε, θέλομεν πεισθῆ εἰλικρινῶς καὶ τιμίως, ὅτι δὲν ἔχομεν, ἐὰν ὅμως ἔχομεν, θέλομεν λάβει σωστὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν. Τοῦτο, κύριοι, δὲν δύναται νὰ κατορθωθῇ παρὰ διὰ τῆς προτάσεως τῆς ἐθνικῆς ἢ τῆς πολιτικῆς, ἢ τῆς τοῦ κράτους βιομηχανίας, τὴν ὁποίαν ἐξ ἀρχῆς ὑπεστήριξα. Ἀλλ’ ἐπειδὴ μία τις εἰς τοῦτο δυσκολία ὡς ἐκ τῆς ὑπαρχούσης ἐν Λαυρίῳ ἑταιρίας παρουσιάζεται, φέρω εἰς γνῶσιν ὑμῶν μίαν ἄλλην περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρία Ῥοῦ πρὸ καιροῦ ὑπέβαλεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον πρότασιν διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ νὰ τῆς χορηγοῦμεν δύο ἑκατομμύρια ἐτησίως ἐπὶ δέκα ἔτη, ὡς ἀποζημίωσιν διὰ τὰ καταστήματά της, τὰς μηχανὰς, τὰς καμίνους, τὰ κέρδη της, τοὺς μέχρι τοῦδε κόπους της, τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα μᾶς διέχυσεν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἢ ἂν θέλετε, καὶ ὡς ποινὴν τῆς ἀπερισκεψίας, τῆς ὀλιγωρίας καὶ τῆς μέχρι τοῦδε ἁπλότητός μας, διότι δὲν ἐνοήσαμεν ὅλοι τί ἔτρεχε εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο καὶ βεβαίως ἡ ἑταιρία μᾶς προσέφερε μίαν μεγάλην ἐκδούλευσιν, διότι μᾶς ἔθεσεν εἰς θέσιν νὰ ἐνοήσωμεν τί ἔχομεν. Προσφέροντες, λέγω, ἐτησίως τὸ ἓν ἢ καὶ τὰ δύω ταῦτα ἑκατομμύρια (ἐὰν ἐμμένῃ ἡ ἑταιρία εἰς τὸν λόγον της, καὶ ἂν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, παραδέχηται τὴν σύμβασιν ταύτην) θὰ ἀπολαμβάνωμεν ἡμεῖς ἐτησίως 15 καὶ 18 ἑκατομμύρια, θὰ ἀποκτήσωμεν δὲ μηχανὰς καὶ καταστήματα πρὸς χρῆσίν μας ἕτοιμα, διότι εἴμεθα φυγόπονοι καὶ εἰς τὴν παρὰ μικρὰν δυσκολίαν σταματῶμεν. Τοῦτο εἶναι τὸ ὅλον· δὲν ἤκουσα δὲ καμμίαν σπουδαίαν ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς προτάσεως τῆς ἀμέσου ὑπὸ τοῦ κράτους καμινεύσεως, εἰμὴ, πῶς θὰ κάμωμεν, πῶς θὰ κατορθώσωμεν τὸ πρᾶγμα, ἐνῷ διὰ τὴν χρησιμοποίησιν αὐτῶν ὡς ἐθνικῶν ἓν μόνον ἑκατομμύριον δραχμῶν, ἐφ’ ἅπαξ ἀπαιτεῖται, καὶ δι’ αὐτοῦ θὰ ἔχωμεν δέκα, καὶ ἐνῷ, διὰ τοῦ τρόπου τὸν ὁποῖον προτείνω, δὲν μοῦ χρειάζονται παρὰ 5 τίμιοι ἄνθρωποι, καὶ 2 ἢ 3 σπουδαῖοι μηχανικοὶ, εἴτε ἐντόπιοι εἴτε ξένοι, καὶ ὄχι τόσα σωματεῖα μισθοδοτούμενα ὑπὸ τοῦ δημοσίου, τὰ ὁποῖα νὰ μᾶς φωτίζουν περὶ τῆς ἀξίας τῶν χωμάτων αὐτῶν· οὕτω δὲ θὰ ἔχωμεν τὰ 18 ἢ 20 ἑκατομμύρια ἐτησίως· καὶ ἂν δὲν ἔχωμεν 18, θὰ ἔχωμεν 15, θὰ ἔχωμεν 4, θὰ ἔχωμεν τέλος πάντων πλέον τῶν 2, τὰ ὁποῖα θὰ δώσωμεν· ἀπαλλαττόμεθα ὅμως ἀπὸ ὅλας τὰς ἐνοχλήσεις, ἀπὸ ὅλας τὰς δυσκολίας, ἀπὸ ὅλας τὰς δαπάνας· καὶ ἂν μίαν ἡμέραν ἴδωμεν, ὅτι τοῦτο δὲν συμφέρει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαγάγῃ τὸ κράτος δι’ ἴδιον λογαριασμὸν τὴν ἐργασίαν (καὶ δὲν πιστεύω νὰ μὴ ἤμεθα ἱκανοί· δὲν ἐπιῤῥίπτω μίαν αὐτοκατάκρισιν εἰς τὸ ἔθνος) ἂν προέρχωνται δυσκολίαι, λέγω, τότε ἐκδίδομεν εἰς δημοπρασίαν τὴν ἐπιχείρισιν αὐτὴν, ἀπαλλαττόμενοι ἀπὸ μεγάλας δυσχερείας καὶ ἐμπερδεύματα παρὰ τῆς παντοδυνάμου αὐτῆς ἑταιρίας, ἥτις ἐκεῖ ἐγκαθιδρύθη, καὶ ἥτις ἔλαβε γνῶσιν τοῦ τόπου, καὶ σχέσεις διαφόρους ἔχει, καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται τούτων ἕνεκα νὰ διαγωνισθῇ. Οὐδεὶς — καὶ θὰ τὸ ἐνθυμηθῆτε καὶ θὰ τὸ μεταμεληθῆτε. Ἀπαλλαττόμεθα λοιπὸν ἀπὸ αὐτὰς τὰς δυσκολίας, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ κράτος ἐν κράτει, καὶ τότε τὸ στάδιον τοῦ συναγωνισμοῦ θὰ ᾖναι εὐχερέστερον, ἀνοικτὸν πρὸς πᾶσαν προσφοράν. Διὰ τοῦτο παρουσιάζω πρότασιν εἰς δύο ἄρθρα, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν συζητήσῃ σπουδαίως καὶ τὴν παραδεχθῇ, ὡς σώζουσαν ἡμᾶς ἀπὸ ὅλας τὰς δυσκολίας καὶ ὡς τὴν εἰλικρινεστέραν καὶ ὠφελιμωτέραν. Ἡ πρότασίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς «Ἡ Βουλὴ παραδεχομένη τὴν περὶ ἀμοιβῆς ἢ ἀποζημιώσεως αἴτησιν τῆς ἑταιρίας Ῥοῦ ἐπὶ δεκαετίαν, ἐντέλλεται τὴν συμφερωτέραν περὶ τούτων σύμβασιν τῷ ὑπουργείῳ.» Ἄρθρον βʹ. Ἅμα δεκτῆς γενομένης τῆς συμβάσεως, τὸ δημόσιον ἀναλαμβάνει τὴν διὰ τῶν μηχανῶν καὶ καμίνων τῆς ἑταιρίας ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων καὶ τῶν λοιπῶν κατὰ τὸ Λαύριον μεταλλοφόρων χωμάτων πρὸ ὄφελος τοῦ κράτους». Παρακαλῶ δὲ ἡ πρότασίς μου αὕτη νὰ ψηφοφορηθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§39ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Μιχαλάπουλε, ὁμιλεῖτε περὶ ἐκβολάδων καὶ σκωριῶν, ἡ ἑταιρία ὅμως ἔδιδε τὰ 20 ἑκατομμύρια δι’ ἐκβολάδας καὶ σκωρίας, ἡμεῖς ὅμως ἀπεφασίσαμεν ὅτι αἱ ἐκβολάδες εἶναι ἐθνικαί· λοιπὸν σᾶς ἀναφέρω τὸ περιστατικὸν αὐτὸ διὰ νὰ τὸ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς σας.

§40ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἂς ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν διὰ νὰ διαπραγματευθῇ· ἐγὼ λέγω καὶ τὰ 20 ἐν ἀνάγκῃ νὰ τὰ δώσωμεν, διότι ἄλλως θὰ χάσωμεν καὶ τὰ 400.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένος ὁ κ. Σαράβας.

§42ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, ὀλίγας τινὰς παρατηρήσεις ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω εἰς τὸ Σῶμα ὡς πρὸς τὴν μίαν ἐκ τῶν τριῶν ἰδεῶν, κατὰ τὴν ὑποδιαίρεσιν τὴν ὁποίαν χθὲς ἔκαμεν ὁ κ. Δεληγεώργης τὴν ἐμπεριεχομένην εἰς τὸ ἄρθρον 2, ἐννοῶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκφράσωμεν τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ μετὰ πολλὰς καὶ σοβαρὰς συζητήσεις κατέληξε, συζητήσεις εἰς τὰς ὁποίας, ὀφείλω νὰ δώσω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν, δὲν ἔλαβον μέρος, διότι ἐνδοιασμοὺς τινας, τοὺς ὁποίους εἶχον καὶ ἔχω ἴσως ἀκόμη, ἐνόμιζον, ὅτι δὲν μοὶ ἦτον ἐπιτετραμμένον νὰ τοὺς μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπεθύμουν νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἰδέα ὅτι αἱ ἐκβολάδες εἶναι ἐθνικαὶ, χωρὶς οὐδεμία ἐναντία γνώμη νὰ φανῇ ὅτι ὑπάρχει, καὶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν μου ταύτην ὑπέκυψαν καὶ αὐτοὶ οἱ ἐνδοιασμοί μου. Τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον κατελήξαμεν, κύριοι, μετὰ τόσας μακρὰς συζητήσεις εἶναι, ὅτι αἱ ἐκβολάδες δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ ἰδιοκτησία, εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἀστικοῦ δικαίου, εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ δημοσίου δικαίου, εἴτε καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ἐθεώρησε, τοῦ ὅτι δηλ. αἱ γαῖαι ἐπὶ τῶν ὁποίων κεῖνται αἱ ἐκβολάδες εἶναι ἐθνικαί, ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο. Περὶ τούτου πλήρης ὁμοφωνία ὑπάρχει εἰς τὸ Σῶμα· ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐκφράσωμεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν, καὶ ἂν πρέπει ῥητῶς νὰ τὴν ἐκφράσωμεν. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, φρονῶ, κύριοι, ὅτι εἰς τὸν νόμον δὲν πρέπει νὰ γείνῃ λόγος διόλου περὶ τούτου, ἐὰν ἐννοοῦμεν, ὡς ἐννοοῦμεν βεβαίως, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων δὲν δημιουργεῖται σήμερον, ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει καθιερωμένον ἀπὸ τοὺς κειμένους νόμους· δὲν πρέπει νὰ γείνῃ λόγος ἐν τῷ νόμῳ περὶ τούτου, διότι οἱ νόμοι, ὡς γνωρίζετε, εἶναι ἀπονεμητικοὶ δικαιωμάτων, attributives κατὰ τοὺς Γάλλους, καὶ οὐχὶ ἀναγνωριστικοὶ δικαιωμάτων declaratives· ἔργον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας εἶναι νὰ ἐφαρμόζῃ τοὺς κειμένους νόμους εἰς τὰς μεταξὺ τῶν πολιτῶν ἀμφισβητήσεις καὶ ν’ ἀποφαίνηται ἐπὶ τῆς ὡρισμένης περιπτώσεως ποῦ τὸ δικαίωμα ὑπάρχει, τοὐτέστι νὰ τὸ ἀναγνωρίζῃ. Δικαιοδοσίαν τοιαύτην, ἀποτελοῦσαν τὸ πρώτιστον καὶ θεμελιῶδες συστατικὸν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἐκτὸς ὁπόταν ἀναλαμβάνῃ τὸ ἔργον τῆς αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ τότε οὐχὶ λύουσα ἰδιωτικὴν διαφοράν, ἀλλ’ ἀποφαινομένη γενικῶς· πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν ἑπομένως πᾶσαν ἔκφρασιν, ἔστω καὶ ὑπεμφαίνουσαν ὅτι ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν σήμερον ἓν δικαίωμα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου· διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτην γνώμην· τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἀναντιῤῥήτως μία δήμευσις ἰδιοκτησίας, καὶ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν θὰ εὑρεθῇ ποτε ὅστις νὰ ὑποστηρίξῃ ἰδέαν τοιαύτην, προφανῶς ἀντικειμένην εἰς τὸ πολίτευμά μας. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ προτιμότερον εἶναι νὰ μὴ γείνῃ ῥητὴ μνεία εἰς τὸν νόμον περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ δημοσίου. Αἱ συζητήσεις αἱ ὁποῖαι γίνονται, αὗται εἶναι ὁ λόγος τοῦ νόμου, ἡ ratio legis, αἱ δὲ διάφοροι διατάξεις αὐτοῦ μαρτυροῦσιν ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα αὐτὸν ἀναχωρεῖ ἀπὸ τὴν ἀναμφισβήτητον ἰδέαν, ὅτι αἱ ἐκβολάδες εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ δημοσίου. Νομίζετε, ὅτι δύνασθε νὰ προσθέσητε κῦρος περισσότερον εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου ἂν ἐν τῷ νόμῳ τὸ ἀναγράψητε; Ἂν ὅμως ἡ Βουλὴ ἀσπάζηται τὴν γνώμην, ὅτι ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ γείνῃ λόγος εἰς τὸν νόμον, φρονῶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐκφρασθῶμεν διὰ τρόπου ἐμφαίνοντος, ὅτι δὲν δημιουργοῦμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο σήμερον, ἀλλ’ ὅτι ἑρμηνεύοντες τοὺς περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου κειμένους νόμους, εἴτε τοῦ ἀστικοῦ, εἴτε τοῦ δημοσίου δικαίου, δίδομεν τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τέλους παρεδέχθη ἡ Βουλὴ παραδεχομένη μὲν ἡ Βουλή, ὅτι αἱ ἐκβολάδες δὲν δύνανται νὰ ἦναι ἀντικείμενον ἰδιωτικῆς κτήσεως καὶ ἀναγράφουσα τοῦτο εἰς τὸν νόμον, δὲν δύναται, φρονῶ, νὰ τὸ πράξῃ ἄλλως ἢ ἐνασκοῦσα δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐκ τοῦ συντάγματος ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύῃ αὐθεντικῶς τοὺς νόμους, ὁσάκις εἶναι ἀσαφεῖς καὶ δίδουν χώραν εἰς σπουδαίας περὶ τῆς ἐννοίας των ἀμφισβητήσεις· οὐ μόνον δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἔχει ἐκ τοῦ συντάγματος ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχουσιν, ὡς εἰς ἄλλα κράτη, περιορισμοὶ διὰ νόμων τεθειμένοι ὡς πρὸς τὴν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν τῶν νόμων. Παρ’ ἡμῖν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει ἀπεριόριστον τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ πλήρη ἐλευθερίαν νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτοῦ, ὁσάκις ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην. Ἀπὸ αὐτὰς τὰς σκέψεις ἀναχωρῶν, κύριοι, προτιμῶ μᾶλλον τὴν ἔκφρασιν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῶν κυρίων Δημητριάδου, Ῥοντήρη καὶ Ζέγγελη, διότι ἀνταποκρίνεται μᾶλλον εἰς τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλή· ἡ ἔκφρασις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἔχει κατ’ ἐμὲ ἀτοπήματα· φαίνεται ὅτι καθιεροῖ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπὸ τοῦδε, τὸ δημιουργεῖ τοὐτέστι σήμερον· ὅταν τὸ δημιουργῇ θὰ εἴπῃ ὅτι ὑπῆρχεν ἕτερον ἀντίθετον δικαίωμα τὸ ὁποῖον κατήργησε· ἡ ἔκφρασις ἡ ἐμπεριεχομένη ἐν τῷ ὑπουργικῷ νομοσχεδίῳ εἶναι ὅτι «αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος» ἐπειδὴ δὲ κατὰ κανόνα, ὁ ὁποῖος καὶ εἰς τὸν ἀστικόν μας νόμον εἶναι ἀναγεγραμμένος καὶ ὁποῖος εἶναι ἡ στερεὰ βάσις ὅλων τῶν νομοθεσιῶν τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν, οἱ νόμοι κανονίζουσι τὸ μέλλον καὶ δὲν ἔχουσι δύναμιν ὀπισθενεργόν, ἐννοεῖτε πολὺ καλά, ὅτι ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἔκφρασιν, ὅπως τὴν διατυπώνει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, θέλει γεννηθῆ ἀμέσως ἡ ἀπορία τί γίνεται διὰ τὸ παρελθὸν, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ πολὺ ἀμφιβάλλω, ἂν δὲν γεννηθῶσι καὶ ἰδιωτικαὶ ἀμφισβητήσεις στηριζόμεναι εἰς τοῦτο, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ παρόντος ἀπέκτησαν δικαίωμα ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων· ὁ νόμος θὰ εἴπωσιν οἱ ἐπικαλούμενοι παρομοίας ἀξιώσεις δὲν δύναται νὰ κανονίσῃ εἰμὴ τὸ μέλλον· ἡμεῖς ἐν τούτοις, κατὰ τοὺς νόμους τοὺς ἰσχύοντας μέχρι τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεδόθη ὁ νόμος οὗτος, ἀπεκτήσαμεν δικαίωμα κυριότητος ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων καὶ τὰ δικαστήρια δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ ἀρνηθῶσιν νὰ ἐξετάσωσι ἓν τοιοῦτον ζήτημα· ἐὰν δὲ τὰ δικαστήρια ἑρμηνεύοντα ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ τοὺς κειμένους νόμους περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων δὲν εὑρεθῶσι σύμφωνα μὲ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐσχημάτισεν ἡ Βουλή, τότε θέλει ματαιωθῆ ὁ παρὼν νόμος, καὶ θέλομεν κατακριθῆ, ὅτι ἠθελήσαμεν νὰ δημεύσωμεν τὴν ξένην ἰδιοκτησίαν. Ὥστε δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ μὴ παραδεχθῶμεν τὸν τύπον ἐκεῖνον τῆς ἐκφράσεως ὁ ὁποῖος ἐνῷ περιέχει πλήρη τὴν ἔννοιαν τῆς Βουλῆς, μᾶς ἀπαλάττει καὶ ἀπὸ ἐνδεχομένας νὰ προκύψωσι δυσκολίας. Ἡ γνώμη μου, καθὼς ἐν ἀρχῇ εἶπον, εἶναι νὰ μὴ γείνῃ ῥητὴ μνεία εἰς τὸν νόμον περὶ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων δικαιώματος τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ νὰ ἀφεθῇ εἰς τὰς συζητήσεις καὶ εἰς τὴν συναρμολογίαν τῶν διατάξεων νὰ ἐκφράζωσι τοῦτο ὡς ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν τοῦ νόμου. Ἐὰν ὅμως πρέπῃ νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον ῥητὴ μνεία τοῦ ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων δικαιώματος τοῦ δημοσίου, νομίζω ὅτι εἶναι προτιμητέα ἡ ἔκφρασις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Δημητριάδου, Ῥοντήρη καὶ Ζέγγελη, διότι εἶναι περιβεβλημένη τύπον ἑρμηνευτικὸν, ὅστις προλαμβάνει τ’ ἀτοπήματα περὶ ὧν ἔκαμα λόγον.

§43ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ ὑποβάλω κάτι τι· (ἀναβαίνει τὸ βῆμα). Ἡ ἐπιτροπὴ, κύριοι βουλευταὶ, ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ περαιώσασα τὰς ἐργασίας της ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, καθὼς καὶ ἐπὶ τῶν πιστώσεων αἱ ὁποῖαι παρεπέμφθησαν εἰς αὐτὴν (καταθέτει τὰς ἐκθέσεις εἰς τὸ προεδρεῖον). Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπή σας διεξῆλθε καὶ ἐπεξειργάσθη εἰς ἐπανειλημμένας συνεδριάσεις αὐτῆς τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1871· λαμβάνει δὲ τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ διὰ τῆς παρούσης τὸ ἐξαγόμενον τῶν σκέψεων καὶ γνωμῶν της. Αʹ. Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων. Μετ’ εὐχαριστήσεως ἡ ἐπιτροπὴ παρετήρησεν ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐσημείωσεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰ ἔσοδα, στηριχθεὶς μᾶλλον εἰς τὸ εἰσπράξιμον ποσὸν αὐτῶν καὶ ὄχι εἰς τὸ βεβαιωθησόμενον· οἱ σημειούμενοι δ’ ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ ὑπουργοῦ τρεῖς λόγοι, ἤτοι, ἡ ἀποκατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἡ εὐφορία τῶν ἐλαιοδένδρων καὶ ὁ νέος περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων νόμος, καθιστῶσι λίαν βασίμους τοὺς ὑπολογισμούς, καθ’ οὓς τὰ ἔσοδα ἀνῆλθον εἰς δραχ. 32,576,000. Εἰς τὰ καθέκαστα τῶν ὑπολογισθέντων ἐσόδων οὐδεμίαν κρίνει ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγκαίαν μεταβολήν, ἐκτὸς μόνον τῆς ἀπαλείψεως τοῦ ὑπὸ τὸ Κεφάλ. Δʹ. ἄρθρ. 2 σημειωθέντος ἐσόδου δραχ. 6,000 ἐκ τῶν λουτρῶν Κύθνου, καθόσον δι’ εἰδικοῦ νόμου διετέθησαν ταῦτα οὕτως, ὥστε ἐπὶ εἰκοσαετίαν οὐδὲ πρόσοδον νὰ ἀποφέρωσιν, οὐδὲ δαπάνην εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου νὰ προκαλῶσιν. Ἐπειδὴ ὅμως, ἀφ’ ἧς ὑπεβλήθη ὁ προϋπολογισμός, διετέθησαν ἐκ τῶν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ 601 μετοχῶν τοῦ δημοσίου αἱ 450 καὶ ὑπελείφθησαν, τό γε νῦν ἔχον, μόνον 151, ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγκαῖον κρίνει νὰ μεταβληθῇ ἡ ἐν τῷ Κεφαλ. Ϛʹ, ἄρθρ. 8 ὑπὸ τὸν τίτλον «Μερίσματα μετοχῶν τῆς Τραπέζης» πρόσοδος τοῦ δημοσίου, σημειουμένου ὡς ἐσόδου τοῦ ἐκ τιμήματος 450 μετοχῶν εἰσπραχθέντος ποσοῦ ἐκ δραχ. 975,934 καὶ τοῦ μερίσματος τῶν ὑποληφθεισῶν 151 μετοχῶν ἐκ δραχ. 27,200, ἐκτὸς ἂν πρόκηται καὶ αὗται νὰ διατεθῶσιν, ὅτε δέον νὰ σημειωθῇ καὶ τούτων τὸ ἀντίτιμον ὡς ἔσοδον, διαγραφομένου τοῦ τίτλου «Μερίσματα». Τὰ κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκκρεμῆ ὄντα νομοσχέδια περὶ τῶν ἐπ’ ἐθνικῆς γῆς φυτειῶν καὶ περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν ἐπεψηφίσθησαν ἤδη καὶ ἐκυρώθησαν ὑπὸ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, ὡς ἐπληροφορήθη ἡ ἐπιτροπή· ἀναγκαῖον ἑπομένως ἀποβαίνει νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς ἔσοδον τὸ εἰσπραχθησόμενον ποσὸν ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐκ τῶν προκαταβολῶν, αἵτινες κατὰ τοὺς νόμους τούτους θέλουσι γίνει συγχρόνως πρὸς τὰς δηλώσεις ὑπὸ τῶν ἐμφυτευτῶν καὶ τῶν κατόχων. Τὸ ἐκ τῶν τοιούτων προκαταβολῶν ποσὸν ὑπολογίζει ἡ ἐπιτροπὴ στηριζομένη εἰς τὰς κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νόμων τούτων δοθείσας ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ πληροφορίας εἰς δραχ. 2,000,000, ὑπολογιζομένου δὲ καὶ τοῦ ἀντιτίμου τῶν μετοχῶν τῆς Τραπέζης, τὰ ἔσοδα τοῦ 1871 θέλουσιν ἀνέλθει εἰς δραχ. 35,576,000. Εἰ καὶ τὸ ὑπὸ ἐπιψήφισιν διατελοῦν νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων παρέχει τὴν βάσιμον ἐλπίδα ὅτι αἱ ἐν γένει καθυστερήσεις θέλουσι περιορισθῆ, οὐχ ἧττον ἡ ἐπιτροπὴ κρίνει ἀναγκαῖον νὰ συστήσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἰδιαιτέραν προσοχὴν εἰς τὴν ἔγκαιρον εἴσπραξιν τῶν φόρων ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν, οἵτινες παρουσιάζουσι τὰς σπουδαιοτέρας καὶ μᾶλλον ἀδικαιολογήτους καθυστερήσεις. Οὐχ ἧττον ἡ ἐπιτροπὴ κρίνει ἐπάναγκες νὰ συστήσῃ ἰδιαιτέραν προσοχὴν εἰς τὴν ἔγκαιρον βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν προξενικῶν τελῶν (Κεφάλ. Βʹ. ἄρθρ. 3), καθόσον, ὡς ἐπληροφορήθη, μεγάλη ἐπικρατεῖ ἀταξία εἰς τὴν βεβαίωσιν καὶ μεγάλη παρατηρεῖται βραδύτης εἰς τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν. Βʹ. Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων. ά. Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν. Εἰς Κεφάλ. Γʹ. ἄρθρ. 6, ἡ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῶν συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἐτησία προίκισις ἐσημειώθη ἐκ δραχ. 150,000. Μετὰ τὸν προσφάτως ὅμως ψηφισθέντα νόμον, ἡ προίκισις αὕτη ηὐξήθη κατὰ δραχ. 100,000, ὥστε τὸ ὅλον τῆς προικίσεως πρέπει νὰ ὁρισθῇ εἰς δραχ. 250,000. Πλὴν ὅμως τῆς προσθήκης ταύτης ἀπαιτεῖται καὶ ἄλλη νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις εἰς τὸ ἔξοδον τοῦτο ἐκ δραχ. 20,000, κατὰ τὴν πρὸς τὴν Βουλὴν δήλωσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἕνεκα τῶν ἐν τῇ δηλώσει ταύτῃ σημειουμένων συντάξεων Ἑπτανησίων, αἵτινες ἐπιβαρύνουσι μὲν τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων, ἀλλὰ μὴ πληρωθεῖσαι κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος ὡς ἐκ τῆς ἀπορίας τοῦ εἰδικοῦ τούτου ταμείου ἀποβαίνουσιν ὑποχρεωτικαὶ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὡς περιλαμβανόμεναι εἰς τὸν ὑπὸ τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας παραδοθέντα κατὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου κατάλογον· ἀνάγκη ἑπομένως νὰ προστεθῇ ὑπὸ εἰδικὸν ἄρθρον, ἤτοι ὑπ’ ἀριθ. 7 τοῦ Κεφαλ. Γʹ. ὑπὸ τὸν τίτλον «χορηγία διὰ καθυστερούσας συντάξεις 16 Ἑπτανησίων συνταξιούχων κατὰ τὸ 1870 καὶ διὰ συντάξεις τῶν ἰδίων κατὰ τὸ 1871 δραχ. 20,000». Εἰς Κεφάλ. 6, ἄρθρον 4. Ἐκ τοῦ προϋπολογιζομένου ὧδε ποσοῦ ἐκ δραχ. 18,000, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν κατὰ δραχ. 3,000 ἐκ τοῦ δι’ ὑλικὸν καὶ συνδρομὰς ἐφημερίδων προϋπολογιζομένου ποσοῦ, καθόσον φρονεῖ ὅτι ἡ διαχείρισις τῆς διὰ συνδρομὰς εἰς ἐφημερίδας ἀπαιτουμένης πιστώσεως πρέπει νὰ διατελῇ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον ἑνὸς μόνου ὑπουργείου, καταλληλότερον δὲ πρὸς τοῦτο εἶναι τὸ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ σημειωθῇ ἡ ἐν γένει δι’ ἐφημερίδας δαπάνη, ἀπαλειφομένης πάσης τοιαύτης πιστώσεως ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἄλλων ὑπουργείων. Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ὑπὸ τὸ ἄρθρον 7 ὑπολειφθέντος ποσοῦ δραχ. 1200 διὰ μαθητευομένους τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τῆς ὑπὸ τὸ ἄρθρον 8 σημειουμένης ἐκ δραχ. 1200 ἀντιμισθίας προσθέτων κλητήρων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὴν ἐλάττωσιν κατὰ δραχμὰς 600. Ἡ πλειονοψηφία ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκρούει τὴν γνώμην ταύτην κρίνουσα ἀπαραίτητον τὴν δαπάνην διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. βʹ. Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν. Εἰς Κεφάλ. Βʹ. ἄρθρον 2. Ἐκ τοῦ σημειωθέντος ποσοῦ τῶν 14,000 δραχμῶν ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν δραχμῶν 500 λόγῳ συνδρομῶν εἰς ἐγχωρίους ἐφημερίδας, καθόσον, καθ’ ἣν ἀρχὴν νομίζει ἡ ἐπιτροπὴ ὀρθήν, ἡ διὰ τὰς ἐφημερίδας δαπάνη πρέπει νὰ σημειόνηται εἰς μόνον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἰς Κεφάλ. Γʹ. ἄρθρον 1. (ὑπ’ αὔξοντα ἀριθμὸν 20). Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐσημειώθη ἄμισθον τὸ προξενεῖον Παλαιστίνης· ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γίνῃ τὸ προξενεῖον τοῦτο ἔμμισθον, καθόσον ἐνῷ ἡ διατήρησις αὐτοῦ ἀποβαίνει διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας ἀναγκαία, δὲν κατορθοῦται αὕτη ἕνεκα τῶν ὀλίγων εἰσπράξεων. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγνωρίζουσα τὸ βάσιμον καὶ δεδικαιολογημένον τῶν λόγων, εἰς οὓς στηρίζεται ἡ δήλωσις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, προτείνει νὰ προστεθῇ ὁ μισθὸς τοῦ προξένου ἐκ δραχ. 9,600 κατ’ ἔτος. Εἰς Κεφάλ. ΣΤʹ. Δι’ ἀποστολὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν σημειοῦται ποσὸν δραχ. 220,000, χρησιμεῦον εἰς συντήρησιν τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ πρεσβειῶν, πλὴν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως κατὰ πλειονοψηφίαν φρονοῦσα ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον νὰ διατηρηθῶσιν ὅλαι αἱ πρεσβεῖαι, προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ τούτου κατὰ δραχ. 100,000, ἀποβαίνοντος ἐπαρκοῦς τοῦ ὑπολοίπου ἐκ δραχμῶν 120,000 διὰ τὴν διατήρησιν πρεσβειῶν ὅταν καὶ ὅπου ἡ Κυβέρνησις κρίνῃ αὐτὴν ἀναγκαίαν πρὸς κρείττονα ὑπηρεσίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Ἡ μειονοψηφία ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς φρονοῦσα πάντη περιττὰς τὰς πρεσβείας προτείνει τὴν πλήρη ἀπάλειψιν τῆς πιστώσεως ταύτης. Σημειωτέον δὲ ὅτι δύω ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς κρίνουσιν ὁλόκληρον τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σημειωθεῖσαν πίστωσιν ἀναγκαίαν. γʹ. Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης. Εἰς Κεφάλ. Αʹ. ἄρθρον 5. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐσημειώθη ἐλάττωσις εἰς τὴν διὰ τὰ εἰρηνοδικεῖα πίστωσιν κατὰ δραχ. 32151 διὰ τῆς καταργήσεως 19 εἰρηνοδικείων. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως κατὰ πλειονοψηφίαν προτείνει τὴν διατήρησιν τῶν εἰρηνοδικείων καὶ ἑπομένως τὴν ἀπάλειψιν τῆς ἐλαττώσεως, καθόσον φρονεῖ ὅτι ἡ κατάργησις τῶν εἰρηνοδικείων θέλει συνεπιφέρει προσκόμματα εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, παρεμποδίζουσα καὶ παραβλάπτουσα ἐπὶ βλάβῃ τῆς δικαιοσύνης τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν, ἔνθα ὑπάρχουσι τὰ καταργηθησόμενα εἰρηνοδικεῖα, συνιστᾷ δὲ τὴν κατάλληλον τοποθέτησιν αὐτῶν. Εἰς Κεφάλ. Βʹ. ἄρθρον 1. Τῆς ἐκ δραχ. 10,050 πιστώσεως προτείνεται ἡ ἐλάττωσις κατὰ δραχ. 500 λόγῳ συνδρομῶν εἰς ἐφημερίδας, καθόσον ἡ περὶ τούτου δαπάνη ἀνάγεται εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὴν παραδεχθεῖσαν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀρχήν. Ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ πλειονοψηφίαν προτείνει τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀναγκαίας πιστώσεως διὰ τὴν σύστασιν πρωτοδικείου ἐν Εὐρυτανίᾳ, καθόσον καὶ ἡ ἀπόστασις τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ οἰκούντων πρὸς τὴν ἕδραν τοῦ πρωτοδικείου εἶναι ἐπαισθητῶς μεγάλη, συνεπαγομένη δυσυπέρβλητα προσκόμματα εἰς τὴν ἀπονομὴν ἰδίως τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, καὶ λόγοι δημοσίας ἀσφαλείας ὡς ἐκ τῆς ἐξαιρετικῆς παρὰ τὰ μεθόρια θέσεως τῆς ἐπαρχίας ταύτης καθιστῶσιν ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν τοῦ πρωτοδικείου τούτου. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι αἱ εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ἀρείου Πάγου ἀναγόμεναι ὑποθέσεις ηὔξησαν ἐπαισθητῶς καὶ ὡς ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν πρωτοδικείων τοῦ Κράτους καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀνάγκης, εἰς ἣν τὸ ἀνώτατον τοῦτο δικαστικὸν Σῶμα εὑρίσκεται νὰ δικάζῃ καὶ κατ’ οὐσίαν εἰς τὰς ἐν τῷ σχετικῷ νόμῳ ὡρισμένας περιπτώσεις, συνιστᾷ εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ καὶ προτείνῃ ἀνάλογον αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν Ἀρειοπαγιτῶν ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἐνήμερος καὶ ταχεῖα συζήτησις τῶν ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου εἰσαγομένων ὑποθέσεων. Ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ταχεῖαν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τῶν ἐκκρεμῶν ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς νομοσχεδίων· α) περὶ τῶν προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων· β) περὶ ἀποχωρήσεως τῶν δικαστῶν καὶ τῶν ψῆφον ἐχόντων μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· γ) περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν μαρτύρων· δ) περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν δικαστικῶν κλητήρων ἐπὶ τῶν ποινικῶν ὑποθέσεων, καθόσον αἱ ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων προκύψουσαι ὠφέλειαι εἰσὶ προφανεῖς καὶ ἀναμφισβήτητοι. Εἰς τὸ τελευταῖον δὲ περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν κλητήρων ἡ Ἐπιτροπὴ νομίζει ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ εἰδικὴ διάταξις ὁρίζουσα τὴν ἀμοιβὴν τῶν κλητήρων διὰ τὴν ἐπίδοσιν τῶν δικογράφων τοῦ δημοσίου ἐν ταῖς πολιτικαῖς αὐτοῦ δίκαις, ἵνα ἐντεῦθεν προκύψῃ οἰκονομία τις ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Τελευταῖον ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπαραίτητον θεωρεῖ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἰδιάζουσαν μέριμναν πρὸς ἀνοικοδόμησιν καταστήματος τῶν δικαστηρίων ἐν τῇ πρωτευούσῃ, καθόσον καὶ ἡ ἀπαραίτητος εἰς λειτουργοὺς τῆς Θέμιδος εὐπρέπεια καὶ αὐτὸ τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας πρὸς εὐχερεστέραν διεξαγωγὴν τῶν δικαστικῶν ἐργασιῶν πρὸ πολλοῦ κατέστησαν ἐπαισθητὴν τὴν ἀνάγκην ταύτην· ἄλλως τε ἡ ἀνοικοδόμησις δικαστικῶν καταστημάτων δύναται εὐχερῶς νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ μετοχῶν, ὅταν ἡ κυβέρνησις προσφέρῃ μόνον τὸ ἀναγκαῖον πρὸς τοῦτο οἰκόπεδον. δʹ. Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν. Ἐν τῇ περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐκθέσει ἡ Ἐπιτροπὴ ἐξέθεσε τὴν γνώμην αὑτῆς τοῦ νὰ συγκεντρωθῇ ἡ δι’ ἐφημερίδας ἐν γένει ὅλων τῶν ὑπουργείων δαπάνη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ οὕτω τοιαύτη πίστωσις νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν ἄλλων ὑπουργείων. Κατὰ τὴν ἀρχὴν ταύτην, ἀποβαίνει ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ εἰς τὸ κεφάλ. Αʹ. ἴδιον ἄρθρον 4ον «δαπάνη δι’ ἐφημερίδας ἐν γένει», προϋπολογιζομένου πρὸς τοῦτο ποσοῦ δραχ. 12,000, ἤτοι χιλίων μηνιαίως. Ἡ Ἐπιτροπὴ γνωρίζει ὅτι μὴ ἐπαρκοῦντος τοῦ ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου τούτου εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, διατηρεῖται συνήθως ἔκτακτον προσωπικόν, ὁ μισθὸς τοῦ ὁποίου καταλογίζεται, ὡς μὴ ὤφειλεν, εἰς ἀκατάλληλα καὶ ἄλλον ἔχοντα προορισμὸν κεφάλαια πιστώσεων. Ἐπειδὴ δὲ ἀφ’ ἑνὸς δέον νὰ παύσῃ ἡ ἀνωμαλία αὕτη κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν πιστώσεων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἶναι ὡμολογημένη καὶ ἀναμφισβήτητος ἡ ὑπαγορεύουσα τὴν πρόσληψιν ἐκτάκτου προσωπικοῦ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ κεφάλ. Αʹ. ἴδιον ἄρθρον 5ον, «ἀποζημίωσις ἐκτάκτου προσωπικοῦ,» προϋπολογιζομένης πρὸς τοῦτο πιστώσεως δραχμῶν 10,000. Εἰς τὸ κεφάλ. Γʹ. ἄρθρον 1ον. Τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σημειωθὲν ποσὸν διὰ γενικὰ μέτρα δημοσίας ἀσφαλείας ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἐλαττωθῇ εἰς δραχ. 228,000, ἤτοι νὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις κατὰ δραχ. 22,000, καθ’ ὃ ποσὸν ἐπρότεινε νὰ προστεθῶσιν, ὡς ἀνωτέρω, δύω εἰδικὰ ἄρθρα δι’ ἐφημερίδας ἐν γένει καὶ δι’ ἔκτακτον προσωπικόν, καθόσον, ὡς παρετήρησεν ἡ Ἐπιτροπή, μέχρι τοῦδε ἐδαπανῶντο διὰ τὰς ἀνάγκας ταύτας ἐκ τοῦ διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν ὁριζομένου κεφαλαίου. Ἐν τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ ἡ Ἐπιτροπὴ κρίνει ἐπάναγκες νὰ συστήσῃ προσοχὴν περὶ τὴν χρῆσιν τῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ψηφιζομένων πιστώσεων, καθόσον ἄλλως ἀναιρεῖται ἄρδην ὁ σκοπὸς τοῦ προσδιορισμοῦ εἰδικῶν δι’ ἑκάστην ἀνάγκην πιστώσεων. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸ παρελθὸν παρετηρήθη ὅτι ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἰδίως ἐδαπανήθησαν οὐκ εὐκαταφρόνητα ποσὰ δι’ ὅλως ἀλλότρια ἀντικείμενα, ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ προστεθῇ μετὰ τὰς λέξεις «καὶ λοιπὰ μέτρα» ἀφορῶντα ἀποκλειστικῶς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Εἰς τὸ κεφάλ. Εʹ. ἄρθρον 5ον. Παραχωρηθέντων τῶν λουτρῶν τῆς Κύθνου δι’ εἰδικοῦ Νόμου, πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σημειωθεῖσα δαπάνη ἐκ δραχ. 1860 διὰ τὸν ἰατρὸν καὶ 3 φύλακας. Εἰς τὸ κεφάλ. Εʹ. ἄρθρον 6ον. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον τῆς παραχωρήσεως τῶν λουτρῶν Κύθνου ἀπαλειπτέα ἀποβαίνει καὶ ἡ ἐκ δραχ. 550 προϋπολογισθεῖσα δαπάνη δι’ ἔξοδα τοῦ καταστήματος Κύθνου καὶ διὰ προμήθειαν σκευῶν καὶ ἐπίπλων αὐτοῦ. Εἰς τὸ Κεφάλ. Ϛʹ. ἄρθρον 1. Ἐκ τῆς διὰ προσωπικὸν τοῦ ἐν Ἀθήναις δενδροκομείου προϋπολογιζομένης πιστώσεως λαμβάνοντα ἀφορμὴν δύω μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, προτείνουσι τὴν ἀπάλειψιν τῆς πιστώσεως ταύτης, γνωμοδοτοῦντα νὰ διατεθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον τὸ δενδροκομεῖον, ὥστε νὰ συντηρῆται μὲν τοῦτο παρέχον τὴν ὁποίαν καὶ μέχρι τοῦδε προσφέρει ὑπηρεσίαν εἰς τὴν γεωργίαν, νὰ ἀπαλλαγῇ δὲ τὸ δημόσιον τῆς νῦν ψηφιζομένης δαπάνης. Τὴν γνώμην των ὅμως ταύτην δὲν συμμερίζεται ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, θεωροῦσα ἀναγκαίαν τὴν εἰς λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου συντήρησιν τοῦ δενδροκομείου. Εἰς τὸ Κεφάλ. Ϛʹ. ἄρθρον 3. Ἐπὶ τῆς διὰ τὴν ἐν Τίρυνθι γεωργικὴν σχολὴν πιστώσεως προέτειναν ὡσαύτως δύω μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τὴν κατ’ ἄλλον τρόπον διάθεσιν τῶν ἐν Τίρυνθι κτημάτων, τῆς πλειοψηφίας μὴ ἀποδεχομένης τὴν γνώμην ταύτην. Εἰς τὸ Κεφάλ. ϛʹ. ἄρθρον 5. Δύω μέλη τῆς ἐπιτροπῆς προτείνουσι τὴν αὔξησιν τῆς διὰ τὸ σχολεῖον τῶν τεχνῶν πιστώσεως κατὰ δραχ. 10,000, ὅπως διατίθενται ὑπὲρ τῶν εὐδοκιμούντων μαθητῶν καὶ δι’ ἀγορὰν ἐργαλείων. Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, καί τοι ἀνομολογοῦσα τὴν χρησιμότητα τοῦ πολυτεχνείου, θεωρεῖ ἐπαρκῆ τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σημειωθεῖσαν πίστωσιν. Εἰς τὸ Κεφ. ϛʹ. ἄρθρον 8. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τῆς πιστώσεως κατὰ δραχ. 7000, καθόσον διὰ τὴν συλλογὴν στατιστικῶν πληροφοριῶν, περαιωθείσης μάλιστα ἤδη τῆς ἀπογραφῆς, ἐπαρκεῖς θεωροῦνται δραχ. 3,000 ἀντὶ τῶν σημειωθεισῶν 10,000. Εἰς τὸ Κεφάλ. Ηʹ. ἄρθρον 3. Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς θεωρεῖ ἀναγκαίαν τὴν προσθήκην τῆς ἀναγκαίας πιστώσεως διὰ τὴν σύστασιν τηλεγραφείων ἐν Γαλαξειδίῳ, Πόρῳ καὶ Αἰτωλικῷ, καθόσον αἱ τῶν πόλεων τούτων συναλλαγαὶ ἀρκετὰ ἀνεπτυγμέναι καὶ πολλῷ ὑπέρτεραι ἑτέρων μερῶν, ἐν οἷς ὑπάρχουσιν ἤδη τηλεγραφεῖα, ἐπαισθητῶς βλάπτονται ἐκ τῆς ἐλλείψεως τηλεγραφικῆς συγκοινωνίας τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ τῶν τηλεγραφείων τούτων αἱ εἰσπράξεις θέλουσι καλύπτει τὸ πλεῖστον μέρος τῶν δαπανῶν. Εἰς τὸ Κεφάλ. Θʹ. ἄρθρον 7. Ἡ δι’ ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ διευθέτησιν ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων σημειωθεῖσα πίστωσις ἐκ δραχ. 30,000 εἶναι κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἀνεπαρκής. Ἐν πλείσταις ἐπαρχίαις οἱ ποταμοὶ καὶ οἱ χείμαῤῥοι κατακλύζουσι συνεχῶς ἔκτασιν γαιῶν καὶ κτημάτων προσοδοφόρων, ἡ δὲ διευθέτησις αὐτῶν οὐ μόνον εἰς τοὺς κατοίκους ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ δημόσιον θέλει ἀποβῆ ὠφέλιμος· διὸ ἡ ἐπιτροπὴ συνιστῶσα εἰς τὴν κυβέρνησιν ἰδιάζουσαν μέριμναν διὰ τὴν διευθέτησιν τῶν ποταμῶν, προτείνει νὰ αὐξηθῇ ἡ πίστωσις αὕτη εἰς δραχμὰς 60,000. Εἰς τὸ Κεφάλ. Θʹ. ἄρθρον 10. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σημειοῦται πίστωσις δραχμῶν τριάκοντα χιλιάδων διὰ τὴν ἰσοπέδωσιν τῶν ὁδῶν τῆς πρωτευούσης καὶ δραχ. 15,000 δι’ ἐκτέλεσιν τῶν σχεδίων τῶν λοιπῶν πόλεων. Ἡ ἐπιτροπὴ εὑρίσκουσα ὅτι αἱ λοιπαὶ πόλεις τοῦ κράτους ἔχουσιν ἀνάγκην μείζονα, προτείνει νὰ ἐλαττωθῇ μὲν ἡ διὰ τὰς ὁδοὺς τῆς πρωτευούσης πίστωσις εἰς δραχ. 15,000, νὰ αὐξηθῇ δὲ ἡ δι’ ἐκτέλεσιν σχεδίων τῶν λοιπῶν πόλεων ἀναγραφομένη εἰς ἴδιον ἄρθρον, εἰς δραχ. 30,000. Εἰς τὸ Κεφάλ. 10 ἄρθρον 2. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διὰ συνδρομὰς ἐφημερίδων σημειωθεῖσα πίστωσις ἐκ δραχ. 2000, καθόσον ἐπροτάθη ἀνωτέρω ἡ ψήφισις εἰδικῆς πιστώσεως δι’ ἐφημερίδας ἐν γένει. έ. Ὑπουργεῖον Ἐκκλησιαστικῶν. Εἰς τὸ Κεφάλ. Αʹ. ἄρθρ. 2. Προτείνεται ἡ ἐλάττωσις τῆς πιστώσεως κατὰ δραχ. 500 λόγῳ συνδρομῶν εἰς ἐφημερίδας, καθόσον ἡ διὰ τὰς ἐφημερίδας ἐν γένει πίστωσις ἐσημειώθη ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἰς τὸ Κεφάλ. Γʹ. ἄρθρ. 11. Ἐκ τῆς σημειουμένης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πιστώσεως ἐκ δραχ. 6,938 διὰ μισθὸν δύω μηνῶν 15 καθηγητῶν, ἤτοι 7 μὲν ἐκ τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1870 σημειωθέντων καὶ 8 ὑπεραρίθμων, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἀφαιρεθῇ ποσὸν δραχ. 3500 διὰ τοὺς ὑπεραρίθμους καθηγητὰς, καὶ νὰ καταλογισθῇ εἰς βάρος τοῦ διατάξαντος ὑπουργοῦ, καθόσον φρονεῖ, ὅτι ὁ διορισμὸς καὶ ἡ διατήρησις ὑπεραρίθμων καθηγητῶν καὶ εἰς τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἀντίκειται καὶ ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις εἶναι ἀδικαιολόγητος. Εἰς τὸ κεφάλ. Γον ἄρθρ. 13ον. Ἐκ τῆς σημειουμένης πιστώσεως δραχμ. 10,700, διὰ μισθὸν δύω μηνῶν 55 διδασκάλων, ἐξ ὧν 13 ὑπεράριθμοι, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ ἀφαιρεθῇ ποσὸν δραχ. 2,400, λόγῳ τῶν 13 ὑπεραρίθμων διδασκάλων, τῶν ὁποίων καὶ ὁ διορισμὸς καὶ ἡ διατήρησις ὑπῆρξε παράνομος καὶ ἀδικαιολόγητος καὶ προτείνει ὅ,τι διὰ τοὺς ὑπεραρίθμους καθηγητάς. Εἰς τὸ κεφάλ. 4ον, ἄρθρον 1ον. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εὑρίσκει δεδικαιολογημένην τὴν ἐκ δραχ. 36,000 σημειωθεῖσαν ἐλάττωσιν εἰς τὴν πρὸς συντήρησιν τῶν δημοτικῶν σχολείων βοήθειαν τοῦ δημοσίου, καθόσον ἡ παρ’ ἡμῖν δημοτικὴ ἐκπαίδευσις δεῖται μείζονος ἀναπτύξεως καὶ ἐπιμελείας, ὡς ἀποτελοῦσα τὸν πρῶτον ὅρον τῆς κοινωνικῆς προαγωγῆς καὶ ἠθικοποιήσεως, τὰ δὲ μέσα τῶν δήμων τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουσιν εἰς αὐτοὺς τὴν αὔξησιν τῶν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν δαπανῶν. Προτείνει ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ὁρισθῇ ἡ βοήθεια τοῦ δημοσίου διὰ μισθοδοσίαν τῶν δημοδιδασκάλων εἰς δραχ. 140,000, ἀντὶ τῶν σημειωθεισῶν 104,000 ἤτοι, νὰ προϋπολογισθῇ καὶ διὰ τὸ 1871 τὸ καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος προϋπολογισθὲν ποσόν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὀλίγοι τῶν παρ’ ἡμῖν ἱεροκηρύκων ἐκπληροῦσι πρεπόντως τὸ ἑαυτῶν καθῆκον μεταβαίνοντες εἰς ὅλας τὰς πόλεις καὶ χωρία τῆς δικαιοδοσίας των καὶ κηρύττοντες τὸν Θεῖον Λόγον, θεωρεῖ ἀναγκαῖον νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποχρεώσῃ ἅπαντας τοὺς ἱεροκήρυκας ὅπως ἐκπληρῶσι δεόντως τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς αὐτοὺς σπουδαῖα καθήκοντα. Ἡ ἐπιτροπὴ τέλος θεωρεῖ ἀναγκαῖον νὰ συστηθῇ σπουδαίως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ αὔξησις τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ὑφίσταται ἔλλειψις τοιούτων ἐν ἐπαρχίαις, τῶν ὁποίων ὅ,τε πληθυσμὸς καὶ ἡ ἔκτασις καθιστῶσιν ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν καὶ ἄλλων σχολείων πρὸς ἐπέκτασιν τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, ἥτις τοσοῦτον συντελεῖ εἰς τὴν διάπλασιν τῶν κοινωνικῶν ἠθῶν καὶ τὴν διανοητικὴν ἀνάπτυξιν τῶν κατοίκων· ἢ καὶ τὰ ὑπάρχοντα νὰ τοποθετηθῶσι καταλλήλως καὶ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ. ϛʹ. Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν. Εἰς τὸ Κεφάλ. Αον, ἄρθρ. 1 καὶ 2 τμῆμα οἰκονομικοῦ. Ἀντὶ τοῦ σημειωθέντος ἐπιμελητοῦ τμηματάρχου προτείνεται νὰ σημειωθῇ ὑπεπιμελητὴς τμηματάρχης μὲ τὰς εἰς τὸν βαθμὸν αὐτοῦ ἀποδοχάς. Τμῆμα ὑγειονομικόν. Ἀντὶ τοῦ σημειωθέντος φαρμακοποιοῦ ἐπεξεργαστοῦ, προτείνεται νὰ σημειωθῇ «φαρμακοποιός». Εἰς τὸ Κεφάλ. Βον, ἄρθρ. 1 καὶ 2. Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει τὴν κατάργησιν τοῦ ἀρχηγείου τοῦ σώματος τοῦ μηχανικοῦ καὶ τὴν προσκόλλησιν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτοῦ εἰς τὰ ἁρμόδια ὑπουργεῖα· ἡ πλειοψηφία ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκρούει τὴν γνώμην ταύτην, θεωροῦσα ἀναγκαῖον τὸ ἀρχηγεῖον. Εἰς τὸ Κεφάλ. Γον, ἄρθρ. 1, 2 καὶ 3. Ἀντὶ τῶν σημειωθέντων 4 ἀνθυπασπιστῶν προτείνεται ἡ ἐλάττωσις αὐτῶν εἰς δύω, κατὰ τὸ διάταγμα τῆς 18 Νοεμβρίου 1866, προστιθεμένων δύω ἐπιλοχιῶν ἐργοστασιαρχῶν. Λόχος τεχνιτῶν. Ἕν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει νὰ αὐξήσῃ τὸ προσωπικὸν τῶν τεχνιτῶν καὶ μαθητῶν, ὅπως εἶχε καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος· ἡ πλειοψηφία ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκρούει τὴν γνώμην ταύτην. Εἰς τὸ Κεφάλ. Δʹ. ἄρθρ. 1, 2 καὶ 3. Ἀντὶ τοῦ σημειωθέντος δοκίμου κτηνιάτρου βʹ. τάξεως, προτείνεται ἡ χορήγησις πιστώσεως διὰ κτηνίατρον, ὅπως καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Εἰς τὸ Κεφάλ. Εʹ. ἄρθρ. 1, 2 καὶ 3. Ἐκ τῆς διὰ 4 τάγματα εὐζώνων σημειωθείσης πιστώσεως ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ πλειοψηφίαν προτείνει τὴν συγχώνευσιν τῶν 4 ταγμάτων εἰς 2, λόγῳ τῆς ἐπελθούσης ἐλαττώσεως εἰς τὴν δύναμιν τῶν ταγμάτων τούτων, περιορισθεῖσαν μόνον εἰς 1000 ἄνδρας. Ἡ μειοψηφία ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς ὑποστηρίζει τὴν διατήρησιν τῆς πιστώσεως ὡς ἔχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι, καθ’ ἃς ἔλαβε πληροφορίας, ἡ καταδίωξις τῆς ληστείας ἐπιβάλλει τὴν ἀνάγκην τῆς εἰς μικρὰ ἀποσπάσματα διαιρέσεως τῶν εὐζώνων, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ἀπαραίτητον εἶναι νὰ ὑπάρχωσι καὶ οἱ τῶν 4 ταγμάτων ἀξιωματικοί, ὥστε νὰ διατελῇ ἕκαστον ἀπόσπασμα ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν ἑνὸς τοιούτου πρὸς σκοπιμωτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς καταδιώξεως. Ἄλλως τε μικρὰ ἔσται ἡ οἰκονομία διὰ τῆς εἰς διαθεσιμότητα τοποθετήσεως ὀλίγων ἀξιωματικῶν, ἐνῷ διὰ τῆς εἰς ἐνέργειαν διατηρήσεως αὐτῶν θεραπεύεται κατεπείγουσα ἀνάγκη τῆς δημοσίου ὑπηρεσίας. Εἰς τὸ Κεφάλ. Ζʹ, ἄρθρ. 1 καὶ 2. Ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ πλειοψηφίαν προτείνει τὴν κατάργησιν τῶν δύω θέσεων συνταγματαρχῶν «ἐπιθεωρητῶν στρατοῦ», ὅπως εἶχε καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἡ μειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς προτείνει τὴν κατάργησιν τοῦ ἀρχηγείου Ἑπτανήσου· τὴν γνώμην ὅμως αὐτῆς δὲν ἀποδέχεται ἡ πλειοψηφία. Ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ πλειοψηφίαν προτείνει ἀντὶ τῆς θέσεως «ἰατρὸς ἐπιθεωρητὴς νοσοκομ. καὶ θεραπευτηρίου» νὰ τεθῇ «ἐπίατρος.» Ἡ μειονοψηφία προτείνει τὴν κατάργησιν δύω ἰατρῶν τοῦ νοσοκομείου Ἀθηνῶν καὶ ἑνὸς φαρμακοποιοῦ. Ἐπίσης ἡ μειοψηφία προτείνει τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως ἑνὸς δοκίμου ἰατροῦ βʹ. τάξεως· τοῦτ’ αὐτὸ δὲ προτείνει καὶ διὰ τὰ νοσοκομεῖα Κερκύρας καὶ Λαμίας. Ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν κατάργησιν τῆς μιᾶς τῶν δύω θέσεων ὑπεπιμελητῶν (οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν). Προτείνει ὡσαύτως τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ἐπιμισθίου τοῦ προέδρου τοῦ ἀναθεωρητικοῦ. Εἰς τὸ Κεφάλ. Ηʹ, ἄρθρ. 1, 2 καὶ 3. Ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ πλειοψηφίαν προτείνει τὴν κατάργησιν τοῦ στρατιωτικοῦ σχολείου Εὐελπίδων· ἡ μειοψηφία δὲ τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει τὴν διατήρησιν τοῦ Σχολείου, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως τοῦ νὰ παραδίδωσι τὰ ἐν τῇ Σχολῇ μαθήματα ἀξιωματικοὶ λαμβανόμενοι ἐκ τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν ἄνευ ἰδιαιτέρων ἐπιμισθίων. Εἰς τὸ Κεφάλ. Θʹ, ἄρθρ. 1. Ἡ μειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς προτείνει τὴν κατάργησιν τοῦ ἀρχηγείου τῆς χωροφυλακῆς ὡς περιττοῦ καὶ παρεμβάλλοντος προσκόμματα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τῆς ἐργασίας αὐτοῦ ἐκπληρουμένης διὰ τῆς εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τοποθετήσεως ἑνὸς ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ. Ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐλάττωσιν τῆς διὰ δύω ἀντισυνταγματάρχας ἐπιθεωρητὰς πιστώσεως εἰς μόνον τὴν μίαν θέσιν. Ἡ μειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς προτείνει τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως τοῦ ὑπολοχαγοῦ τῆς οἰκονομίας. Δύω μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ὑποστηρίζουσι τὴν γνώμην ὅτι ἡ δύναμις τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς πρέπει νὰ μείνῃ καὶ κατὰ τὸ ἐνεστὼς οἵα ἦτο καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος· τοῦτο δὲ ἵνα μὴ παραβλαφθῶσι τὰ συμφέροντα τῆς ὑπηρεσίας. Προστίθησι δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἐγκριθῶσιν ἐλαττώσεις τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ σημειωθεισῶν πιστώσεων, πρέπει οὐχ ἧττον νὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ διὰ τὴν ά. ἑξαμηνίαν πίστωσις, καθόσον ἀπαιτεῖται νὰ μεσολαβήσῃ ὁ ἀναγκαῖος χρόνος πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν τυχὸν ψηφισθησομένων οἰκονομιῶν. Εἰς τὸ Κεφάλ. Κʹ. Προτείνεται ἡ ἀφαίρεσις τῆς διὰ συνδρομὰς εἰς ἐφημερίδας σημειωθείσης πιστώσεως ἐκ δραχ. 1440, καθὅσον ἡ δι’ ἐφημερίδας δαπάνη ἐσημειώθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ Σῶμα τῶν Ἐπιτελῶν, ἐπροτάθη παρά τινων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ὁ περιορισμὸς τῶν ἀποτελούντων αὐτὸ ἀξιωματικῶν εἰς τὸν ἀριθμὸν τὸν ὑπὸ τοῦ πρώτου ὀργανικοῦ Διατάγματος ὁρισθέντα· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ διαβεβαιώσει τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὁρίζοντος τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν θέλει ἐξετασθῆ εὐρύτερον τὸ ζήτημα τοῦ προσήκοντος περιορισμοῦ, ἡ Ἐπιτροπὴ ἀρκεῖται νὰ ποιήσηται μνείαν τούτου καὶ νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὅπερ ἀνάγκη νὰ συζητηθῇ πρὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐπιφυλάσσεται δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ ῥητὴν πρότασιν περὶ καταργήσεως τῆς διαθεσιμότητος. ζʹ. Ὑπουργεῖον Ναυτικῶν. Εἰς τὸ Κεφάλ. Αʹ, ἄρθρ. 1ον, Προσωπικὸν Ὑπουργείου. Μέχρι τοῦδε δὲν προϋπελογίζετο ἐπιμίσθιον τοῦ ὑπασπιστοῦ· ἤδη ἐσημειώθη τοιοῦτον ὡς στηριζόμενον εἰς τὸν Νόμον· ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἀποκρούει τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, προτείνουσα μόνον νὰ φέρῃ ὁ ὑπασπιστὴς βαθμὸν ἀνθυποπλοιάρχου. Διευθυντήριον Ναυστάθμου. Ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει τὰ αὐτὰ, ὡς ἄνω, διὰ τὸν ὑπασπιστήν. Εἰς τὸ Κεφάλ. Γʹ, ἄρθρ. 1ον, Ὑλικόν. Ἐπειδὴ κατὰ τὸ ἐνεστὼς περιωρίσθη ὁ ἀριθμὸς τῶν πλοίων, ἐγένοντο δὲ κατὰ τὸ παρελθὸν σπουδαῖαι ἐπισκευαί, ὧν δὲν ὑπάρχει νῦν ἀνάγκη, προτείνει ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ εἰς δραχ. 100,000. Εἰς τὸ Κεφάλ. Γʹ, ἄρθρ. 3ον, Γαιάνθρακες. Νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ δραχ. 25,000 εἰς μόνον 15,000· αἱ δὲ δραχ. 29,000 εἰς 16,000 ἕνεκα τῶν ὀλιγωτέρων γαιανθράκων καὶ τοῦ ὀλιγωτέρου ὑλικοῦ. Εἰς τὸ Κεφάλ. Γʹ. ἄρθρ. 5ον Ἡμερομίσθια. Νὰ ἐλαττωθῶσιν εἰς δραχ. 5000, διότι ὁμολογουμένως αἱ ἐπισκευαὶ εἶναι ὀλιγώτεραι, ἄλλως τε οἱ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ἐργάται δὲν εἶναι ὀλίγοι. Εἰς τὸ Κεφάλ. Ζʹ. Νὰ ἀφαιρεθῶσιν οἱ 4 μαθητευόμενοι εἰς τὴν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων· κατὰ συνέπειαν νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ ἐκ δραχ. 3000 δαπάνη. Εἰς τὸ Κεφάλ. ΙΑʹ. Ναυτολογία. Νὰ περιορισθῇ εἰς δραχ. 500, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφέτος ναυτολογηθησομένων εἶναι μικρός. Δίδουσα δὲ τέλος ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν παροῦσαν ἔκθεσίν της, συνίστησιν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀνωτέρω ἐκτεθεισῶν παρατηρήσεων καὶ γνωμῶν αὐτῆς. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 26 Ἀπριλίου 1871. Ὁ πρόεδρος Εὐθ. Κεχαγιᾶς. Τὰ μέλη Κ. Θεοδώρου, Δ. Καραλίβανος, Ν. Π. Βαρβιτσιώτης, Α. Γαΐτας Φωσκάρδης, Α. Κ. Μεταξᾶς, (μ’ ἐπιφυλάξεις τινὰς), Κ. Εὐθυμιόπουλος, Γ. Μαλέας, Ν. Κατσικαπῆς, (μ’ ἐπιφυλάξεις), Σπ. Λεονταράκης, (διαφωνῶ ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς), Π. Καλαμογδάρτης, Γρηγ. Δημητριάδης, Π. Ι. Μανωλίδης, Σ. Κολιάτσος, Ι. Α. Παπαζαφειρόπουλος. Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δρχ. 324,241.43|00 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1870, παρατηρεῖ, ὅτι, πλὴν τῆς ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν αἰτουμένης πιστώσεως ἐκ δραχ. 191,500, αἱ λοιπαὶ ἀνάγονται πράγματι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, διότι ἀφορῶσι δαπάνας, μήπω πληρωθείσας καὶ ἀναφερομένας εἰς τὰς διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ νόμου ψηφισθείσας πιστώσεις, αἵτινες ἀπεδείχθησαν ἀνεπαρκεῖς. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἀνάγκη τῶν δαπανῶν τούτων ὑπῆρξεν ὁμολογουμένη καὶ ἀπαραίτητος πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἑξῆς ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων· ἤτοι· Χρέος ἐξωτερικόν.

Χρέος ἐσωτερικόν.

Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης.

Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν.

Ἔξοδα διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας.

Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν αἰτουμένην πίστωσιν ἐκ δραχ. 191,500, ἡ ἐπιτροπὴ εὑρίσκει, ὅτι ἡ πίστωσις αὕτη εἰς οὐδεμίαν τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ὁριζομένων κατηγοριῶν ὑπάγεται, διότι αὕτη ἀφορᾷ δαπάνας καταβληθείσας ἐντὸς τοῦ ἔτους καθ’ ὑπέρβασιν τῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1870 χορηγηθεισῶν πιστώσεων. Ὁ νόμος περὶ τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ (ἄρθρ. 8–20) διῄρεσε τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους εἰς τέσσαρας κατηγορίας· 1) πιστώσεις τακτικάς, ἤτοι τὰς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐγκεκριμένας· 2) πιστώσεις ἀναπληρωτικάς· τοιαῦται δὲ εἶναι αἱ χορηγούμεναι, εἴτε ὑπὸ τῶν Βουλῶν ἐν γένει, ἂν αἱ ψηφισθεῖσαι τακτικαὶ πιστώσεις ἀποδειχθῶσιν ἀνεπαρκεῖς, ἄνευ ἐπεκτάσεως τῆς ὑπηρεσίας, εἴτε ὑπὸ τοῦ Βασιλέως εἰς μόνην τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν πρόκειται περὶ δαπανῶν ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ κατονομασθεισῶν ὡς ἐπιδεκτικῶν αὐξήσεως· 3) πιστώσεις ἐκτάκτους, δι’ ἐκτάκτους καὶ κατεπειγούσας ὑπηρεσίας, μὴ προβλεφθείσας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. καὶ 4) πιστώσεις συμπληρωτικάς, ζητουμένας κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ἀπολογισμοῦ πρὸς δικαιολόγησιν ὑπερβάσεων ἐπὶ τῶν τακτικῶν πιστώσεων, ὡς ἀνεπαρκῶν. Καθ’ ὅλας δὲ ταύτας τὰς περιστάσεις αἱ πιστώσεις χορηγοῦνται πρὶν ἡ δαπάνη πληρωθῇ, τοῦτο δὲ ἐννοεῖται οἴκοθεν, διότι πίστωσις οὐδὲν ἄλλο σημαίνει ἢ ἄδειαν πρὸς τὸ δαπανᾶν, εἰς τὴν χορήγησιν τῆς ὁποίας μόνη ἁρμοδία εἶναι ἡ Βουλὴ, ἐν ἀπουσίᾳ δ’ αὐτῆς, καὶ μόνον εἰς τὰς ὁρισθείσας περιστάσεις, ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐπὶ τῇ βάσει πρακτικοῦ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἔγκρισις εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτοις αἱ δαπάναι, δι’ ἃς ζητεῖται ἡ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πίστωσις, κατεβλήθησαν χωρὶς νὰ χορηγηθῇ προηγουμένως πίστωσις εἴτε ὑπὸ τῆς Βουλῆς, εἴτε ὑπὸ τοῦ Βασιλέως· δηλαδὴ, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διέταξε τῆς δαπάνης τὴν χρῆσιν ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 10 Λ. Ν. «Οἱ ὑπουργοὶ δὲν δύνανται, ἐπὶ προσωπικῇ αὐτῶν εὐθύνῃ, νὰ ἐξοδεύσωσιν ἐπέκεινα τῶν χορηγηθεισῶν εἰς ἕκαστον αὐτῶν πιστώσεων»· ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπέτρεψε τὴν ἐξόφλησιν τῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων ἐναντίον τοῦ ἄρθρ. 11 ἰδ. Ν. «Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς δὲν δύναται, ἐπὶ ἰδίᾳ αὑτοῦ εὐθύνῃ, νὰ ἐπιτρέψῃ πληρωμὰς ὑπερβαινούσας τὰς χορηγηθείσας εἰς ἕκαστον ὑπουργὸν πιστώσεις,» τὰ ὁποῖα ἐντάλματα δὲν ἠδύνατο ὁ ταμίας νὰ πληρώσῃ ἄνευ τῆς παρὰ τοῦ λογιστηρίου βεβαιώσεως περὶ τῆς ὑπάρξεως διαθεσίμου πιστώσεως τῶν ἀναφερομένων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων, ἥτις βεβαίωσις ἐγένετο διὰ τῆς θεωρήσεώς των, δοῦσα ἀφορμὴν εἰς ἐγκληματικὴν πρᾶξιν. Ἐπειδὴ ὁ Νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἀποτελεῖ τὴν πρώτιστην ἐγγύησιν καὶ βάσιν τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ κράτους, πᾶσα δὲ παράβασις αὐτοῦ ἢ παρέκκλισις ἐκ τῶν διατάξεών του ὁδηγεῖ εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῶν καθιερωμένων καὶ παραδεδεγμένων ὅρων διὰ τὸν ἔλεγχον τῶν τὰ δημόσια διαχειριζομένων, ἡ ἐπιτροπὴ φρονεῖ, ὅτι ἡ Βουλὴ χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ κατ’ οὐσίαν τὴν ἀνάγκην καὶ τὸ εἶδος τῶν δαπανῶν πρέπει νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τὴν προκειμένην πίστωσιν ἐκ δραχ. 191,500, καταλογίζουσα εἰς βάρος τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς· ἀπόκειται δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, πειθομένην ἐκ τῶν ἄνω εἰρημένων, ὅτι παρεβιάσθησαν καὶ ὁ ἐτήσιος οἰκονομικὸς τοῦ κράτους νόμος καὶ ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμος, νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν ὀλεθρίαν αὐτὴν τῶν οἰκονομικῶν καχεξίαν περισσεύουσαν καὶ νὰ δείξῃ ἐν τῇ δυνάμει της, ὅτι ἄνευ εὐθύνης, καὶ εὐθύνης, ἣν ὀφείλουσιν ἐνώπιον τοῦ ἔθνους κατὰ τοὺς διέποντας αὐτὸ νόμους ὅλοι οἱ διαχειριζόμενοι τὰ δημόσια, ὅπως παρὰ τοὺς κατ’ ἔτος ἐπιψηφιζομένους φορολογικοὺς νόμους οὐδὲν πλέον δικαιοῦνται νὰ εἰσπράττωσιν, οὕτως αὐστηρῶς αὐτοῖς ἀπαγορεύεται τὸ παρὰ τοὺς νόμους δαπανᾶν, ἵνα παύσῃ τέλος πάντων ἡ καχεκτικὴ ἀβεβαιότης τοῦ κατ’ ἔτος ἐπιψηφιζομένου οἰκονομικοῦ νόμου, πᾶν ἄλλο ἢ τὴν ἀληθῆ καὶ ἀκριβῆ θέσιν τοῦ δημοσίου ταμείου ἐξεικονίζοντος, καὶ ἵν’ ἀνακτήσῃ ὁ θεμελιώδης αὐτὸς νόμος τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ κράτους τὴν τοῦ δημοσίου πλούτου αὐστηροῦ φύλακος ἰσχύν, καὶ τὴν γνησίαν αὐτοῦ ἀποστολὴν, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς ἀπώλεσε μέχρι τοῦδε πρὸς βλάβην τοῦ τόπου. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 21 Μαρτίου 1871.

Ὁ Πρόεδρος

ΕΥΘ. ΚΕΧΑΓΙΑΣ.

Τὰ μέλη Ἰω. Παπαζαφειρόπουλος. Κ. Θεοδώρου. Κ. Δαγρὲς. Κ. Εὐθυμιόπουλος. Ν. Κατσικαπῆς. Π. Μανωλίδης. Γρ. Δημητριάδης. Π. Καλαμογδάρτης. Α. Γαΐτας Φωσκάρδης. Ν. Βαρβιτσιώτης. Γ. Μαλέας. Σ. Κολιάτσος. Ὁ Εἰσηγητὴς Λ. Ι. Καραλίβανος. Πρὸς τὴν Βουλὴν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὴν αἴτησιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, περὶ κυρώσεως ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 186,000 διὰ γενικὰ μέτρα δημοσίου ἀσφαλείας. Ἐπειδὴ τὸ διὰ τῆς πιστώσεως ταύτης ζητούμενον ποσὸν ἐφάνη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἀρκετὰ ὑπέρογκον σχετικῶς μὲ τὸ ἐγκριθὲν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1870 κεφάλαιον τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, ἀναβαῖνον εἰς δραχμὰς 250,000, ἐξήτασε λεπτομερῶς τὴν χρῆσιν τοῦ κεφαλαίου τούτου, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα τῆς ἐξετάσεώς της ὑπῆρξε τὸ ἀκόλουθον. Ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου τοῦ 1870 μέχρι τέλους Ἰανουαρίου τοῦ 1871 ἐδαπανήθησαν ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς δημοσίου ἀσφαλείας δραχμαὶ 338,177 καὶ 88|00. Ἐκ τούτων δι’ ἀμοιβὰς ἐπὶ φόνῳ ἢ συλλήψει ληστῶν καὶ διὰ πληρωμὴν ἀντιμισθίας ὁδηγῶν καὶ ἐθνοφυλάκων ἐπληρώθησαν δραχμαὶ 160,000. Ἐδόθησαν εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πρὸς συντήρησιν ἐκτάκτων κλητήρων κλπ. δραχμαὶ 50,000. Ἐπληρώθησαν εἰς στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα, διατελοῦντα εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας, δραχμαὶ 20,000. Ἐπληρώθησαν εἰς περιθάλψεις παθόντων ἐκ τῆς ληστείας ἢ εἰς συγγενεῖς φονευθέντων ὑπὸ ληστῶν δραχμαὶ 15,000. Ἐπληρώθησαν ἐπίσης εἰς διαφόρους δημοσίους ὑπαλλήλους λόγῳ ἐκτάκτων δαπανῶν ἢ ὁδοιπορικῶν ἐξόδων δρ. 20,000. Ἐνταῦθα ἡ ἐπιτροπὴ δὲν δύναται νὰ μὴ καταδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὀλίγη προσοχὴ ἐδίδετο, φαίνεται, εἰς τὰς τοιούτου εἴδους πληρωμὰς, εἰς τρόπον ὥστε εἷς τῶν Νομαρχῶν τοῦ Κράτους ἔλαβε λόγῳ ὁδοιπορικῶν ἐξόδων καὶ ἐκτάκτων δαπανῶν ἃς ὑπέστη ἐν διαστήματι δύο περίπου μηνῶν δραχμὰς 3146 καὶ 43|00. Ἐπληρώθησαν ἱκαναὶ χιλιάδες δραχμῶν δι’ ἀντιμισθίαν ἢ ἐπιμίσθιον διαφόρων ἀτόμων ὑπαλλήλων καὶ μὴ δι’ ἡμερινὰς καὶ νυκτερινὰς ἐργασίας αὐτῶν, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὰ ὑπ’ ἀριθ. 8132, 8116 τῆς 1 Δεκεμβρίου λήξ. ἔτους καὶ 8159 τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας χρηματικὰ ἐντάλματα. Ἐδαπανήθησαν ἐν τέλει καὶ δραχμαὶ 18,000 πληρωθεῖσαι εἰς δημοσιογράφους, ἤτοι ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 9ης Ἰουλίου 1870, δραχμαὶ 6,000 καὶ ἀπὸ τῆς 9 Ἰουλίου μέχρι τῆς 2 Δεκεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους δραχμαὶ 12,000 καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγνωρίζει μὲν τὴν ἀνάγκην εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ὑπερασπίζεται τὰς ἑαυτῆς πράξεις ἀπέναντι τοῦ ἀντιπολιτευομένου αὐτὴν τύπου, ἀλλὰ φρονεῖ ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 1,000 δραχμῶν κατὰ μῆνα εἶναι ἱκανὸν πρὸς τοῦτο. Δὲν θεωρεῖ ἄσκοπον ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐφελκύσῃ ἐπίσης τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 6465 τῆς 30 7βρίου καὶ 6,891 τῆς 10 8βρίου 1870 καὶ ἐκ δραχμῶν 1,000 χρηματικῶν ἐνταλμάτων ἐπ’ ὀνόματι ἀτόμου, οὗτινος ἡ ἰδιότης ἀπηγόρευε πᾶσαν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου πληρωμὴν εἴτε λόγῳ ἀντιμισθίας εἴτε ἄλλῳ οἱῳδήποτε. Ἡ ἐπιτροπὴ κρίνει ἄξιον παρατηρήσεως καὶ τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐνῷ κατὰ τὴν 8 καὶ 9 Ἰουλίου 1870, ὅτε ἀπήρχετο τῆς ἐξουσίας τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Ζαΐμη, οὐδεμία πληρωμὴ ἐγένετο, κατὰ τὴν 1 καὶ 2 Δεκεμβρίου ὅμως τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ὅτε ἀπήρχετο τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἐξεδόθησαν τὰ ὑπ’ ἀριθ. 8,115 μέχρις 8314, 44 χρηματικὰ ἐντάλματα ἐκ δραχ. 12,795 93|00, ἅπαντα ἐπ’ ὀνόματι δημοσίων ὑπαλλήλων λόγῳ προσωπικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ δημοσιογραφιῶν, λόγῳ δῆθεν καταχωρίσεων. Δι’ ὅλα ταῦτα ἡ ἐπιτροπὴ, καίτοι βαρυθυμοῦσα, προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔγκρισιν τῆς πιστώσεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τῶν 180 χιλιάδων δραχμῶν, τὸν καταψηφισμὸν δὲ εἰς βάρος τοῦ διατάξαντος τὴν πληρωμὴν τῶν δραχμῶν 6,000, αἵτινες ἐπληρώθησαν πλέον τοῦ πρέποντος εἰς δημοσιογραφικὰ ὄργανα ἀπὸ τῆς 9 Ἰουλίου μέχρι τῆς 2 Δεκεμβρίου. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 27 Ἀπριλίου 1871. Ὁ Πρόεδρος Εὐθ. Κεχαγιᾶς. Ἡ ἐπιτροπὴ Κ. Θεοδώρου, Ν. Βαρβιτζιώτης, Λ. Καραλίβανος, Α. Γαΐτας Φωσκάρδης, Κ. Εὐθυμιόπουλος, Γ. Μαλέας, Ν. Κατσικαπῆς, μὲ ἐπιφύλαξιν, Π. Καλαμογδάρτης, Γρηγ. Δημητριάδης, Π. Μανωλίδης, Στυλ. Κολιάτσος μὲ ἐπιφύλαξιν, Ἰω. Παπαζαφειρόπουλος μὲ ἐπιφύλαξιν.

§44ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθοῦν, κ. Πρόεδρε.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βέβαια.

§46ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ συμπέρασμα, κύριοι, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Σαράβας ἀνατρέπει κατ’ ἐμὲ τὸ συμπέρασμα τῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τόσας ἡμέρας μᾶς ἐπασχολοῦν. Βεβαίως ἡ Βουλὴ συζητοῦσα τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλῃ εἰς αὐτὴν, ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησιν ὅτι αἱ ἐκβολάδες περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται ἀνήκουσιν εἰς τὸ ἔθνος, καὶ ὅτι δὲν δημιουργεῖται σήμερον τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἀλλ’ ὅτι ἀνακηρύσσεται ὡς προϋπάρχον. Ἡ σκέψις ὅμως τὴν ὁποίαν προέταξεν ὁ κ. Σαράβας τοῦ συμπεράσματος καὶ ἐξ ἧς νομίζει ὅτι προέρχεται εἰς αὐτὸ, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀνατρεπτικὴ τοῦ συμπεράσματος τούτου. Ὁ κ. Σαράβας ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐνταῦθα ὑπάρχει περίπτωσίς τις ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου τοῦ συντάγματος περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου, καὶ ἐντεῦθεν ὑπέθεσεν, ὅτι, ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀρχὴ αὕτη, ἐξασφαλιζόμεθα ἐνταυτῷ καὶ ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν, διότι τὸ ἐκ τῆς πηγῆς ταύτης τῆς αὐθεντικῆς ἑρμηνείας νομοθέτημα ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν. Ἀλλ’ εἰς ἀμφότερα ταῦτα ὁ κύριος Σαράβας, ὡς ἐγὼ φρονῶ, σφάλλει· πρῶτον, νομίζω, ὅτι περίπτωσις πρὸς ἐπίσημον, ἤτοι αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν, δὲν ὑπάρχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ ἡμέτερον σύνταγμα δὲν ἐκφράζεται περὶ τούτου, περὶ τῶν περιστάσεων τοὐτέστιν καθ’ ἃς δύναται νὰ γείνῃ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία τοῦ νόμου· ἀλλὰ τὰ συντάγματα ἐξ ὧν ἠρύσθημεν τὸ ἡμέτερον, τὸ Γαλλικὸν καὶ τὸ Βελγικὸν δηλαδὴ, δὲν παρεδέχθησαν τὴν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν, ὡς μαρτυροῦσι πολλοὶ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου νόμοι, παρὰ εἰς ὡρισμένας περιπτώσει· εἰς τὰς περιπτώσεις ἐκείνας, εἰς ἃς τὸ ἀκυρωτικὸν ἤθελε περιέλθει εἰς ἀντίφασιν ὡς πρὸς τὸ αὐτὸ νομικὸν ζήτημα μὲ τὸ ἐφετεῖον, καὶ ἤθελεν ἐπιμένει εἰς τὴν αὐτὴν λύσιν μετὰ διπλῆν ἀναίρεσιν. Εἰς τοιαύτας περιπτώσεις μόνον ὑπάρχει ἐπιτετραμμένη ἡ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία τοῦ νόμου καὶ τότε ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος· ἐν τῇ προκειμένῃ ὅμως περιπτώσει δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον τι καὶ δὲν ἠμποροῦμεν ἑπομένως νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν, καὶ νὰ χαρακτηρίσωμεν τὴν πρᾶξίν μας ὡς ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ἠδυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν κατὰ τὸ σύνταγμα εἰς αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ἑρμηνείας, ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. Σαράβα, νὰ δοθῇ οὕτως ὀπισθενεργὸς δύναμις εἰς τὸν νόμον, οὐδόλως ἐπιτυγχάνεται, διότι ἡ ἀρχὴ ἡ καθιερουμένη διὰ τῆς αὐθεντικῆς ἑρμηνείας ἰσχύει ὡς πρὸς τὸ μέλλον, ἀφαιροῦσα τὴν ἀμφιβολίαν καὶ καθιστῶσα σαφῆ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου· ἑπομένως κατὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν μὲ τὸν κύριον Σαράβαν· ὡς ἐκ τούτου φρονῶ, ὅτι τὸ κείμενον, ὅπως ἔχει ἐν τῷ ὑπουργικῷ νομοσχεδίῳ, ἔχει καλῶς, καθόσον μάλιστα αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ὁ κ. Σαράβας ἐπέφερεν, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου φαίνεται ὡσεὶ νῦν κατὰ πρῶτον δημιουργούμενον τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου, δὲν μοὶ φαίνεται νὰ ἔχωσι σπουδαιότητα μετὰ τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν καὶ τὰς ἐπανειλημμένας ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας ἔδωκεν ἡ κυβέρνησις περὶ τοῦ ὅτι δὲν εἰσήγαγε νομοσχέδιον δημιουργοῦν νέα δικαιώματα, ἀλλ’ ἀναγνωρίζον ἁπλῶς τὰ ὑφιστάμενα καὶ ἀνέκαθεν ἑπομένως ἰσχύοντα. Τὸ νομοσχέδιον δὲ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Σαράβας ἐθεώρησεν προτιμητέον τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν κκ. Ῥοντήρη, Δημητριάδου, καὶ Ζέγγελη, αὐτὸ νομίζω προσκρούει καὶ εἰς τοὺς νομοθετικοὺς κανόνας. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς νομοθεσίας δὲν πρέπει νὰ προηγῆται τοῦ νόμου προοίμιον περιέχον αἰτιολογίας, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δίδεται πολλάκις ἀφορμὴ εἰς παρερμηνείαν τοῦ νόμου καὶ ἀδιέξοδον σύγχυσιν εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις. Διὰ τοῦτο ὅλοι οἱ περὶ νομοθετικῆς τέχνης συγγράψαντες κακίζουν ὁμοφώνως τὰ προοίμια καὶ τοὺς προλόγους· περιορίζομαι δὲ μόνον νὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς τὸν Σενέκα, ὅστις ἀποφαίνεται ῥητῶς κατ’ αὐτῶν· τὸ νομοσχέδιον δὲ τῶν κκ. Ῥοντήρη, Ζέγγελη, καὶ Δημητριάδου, περιπίπτει κατὰ μείζονα λόγον εἰς αὐτὸ τὸ ἄτοπον καὶ τὸν ἐντεῦθεν ἀπειλούμενον κίνδυνον, διότι ὄχι μόνον παραδέχεται αἰτιολογίαν, ἀλλὰ τὴν αἰτιολογίαν ταύτην δέχεται ἐντὸς τοῦ κειμένου τοῦ νόμου· τὸ νομοσχέδιον λέγει «ἀναγνωρίζεται ὡς ἀνήκουσα εἰς τὸ κράτος» ἡ ῥῆσις αὐτὴ «ὡς ἀνήκουσα» εἶναι ἡ ratio legis, ὁ λόγος τοῦ νόμου, καὶ οὗτος κατὰ τὰς ἁπλουστέρας ἀρχὰς τῆς νομοθεσίας δὲν πρέπει νὰ τίθηται ἐν τῷ νόμῳ. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἄλλη πολλῷ μείζων ἔλλειψις, διότι ὁ λόγος τοῦ νόμου τίθεται ὡρισμένως εἰς τὸ προϋπάρχον νόμημα ......... Παρακαλῶ, ἔκαμα λάθος, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἰδίᾳ ὁ κύριος Ῥοντήρης, διότι ὁ χαρακτηρισμὸς οὗτος τοῦ νοήματος περιέχεται εἰς τὴν ἰδιαιτέραν αὐτοῦ τροπολογίαν καὶ ὄχι εἰς τὸ κοινὸν τῶν τριῶν βουλευτῶν νομοσχέδιον. Ὁπωσδήποτε ἡ προσθήκη ἢ ἡ αἰτιολογία αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἄτοπος.

§47ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐκεῖ ἔχετε δίκαιον.

§48ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Τὸ ἀναγνωρίζετε λοιπόν;

§49ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Μάλιστα.

§50ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Πολὺ καλά, ἑπομένως δὲν προβαίνω περαιτέρω ὡς πρὸς τοῦτο.

§51ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ νὰ ἐννοήσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§52ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα ὁμολογεῖται, θὰ ἀναφέρω ἕνα μόνον, τὸν σπουδαιότερον λόγον· διὰ τῆς προσθήκης τοῦ νομῄματος ὡς αἰτιολογίας τῆς νομοθετικῆς ἡμῶν ἀποφάσεως, ῥίπτομεν προδήλως τὴν σύγχυσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι ἡμεῖς θέλομεν ν’ ἀνακηρύξωμεν, καὶ ἀνακηρύττομεν τὰς ἐκβολάδας ὡς ἐθνικὴν περιουσίαν, ὡς δημοσίαν κτῆσιν καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐκθέτομεν αὐτὴν καὶ εἰς δημοπρασίαν· τὸ νόμημα ὅμως δὲν περιέχει τὴν ἰδέαν τῆς ἐθνικῆς περιουσίας, ἀλλὰ περιέχει ἰδέαν πολὺ μᾶλλον περιωρισμένην, διότι τὸ ἡγεμονικὸν νόμημα παριστᾷ δικαίωμα περιορισμοῦ τῆς διαθέσεως, καὶ κανονισμοῦ τῆς χρήσεως καὶ οὐδόλως περιέχει τὴν ἔννοιαν πλήρους καὶ τελείας ἰδιοκτησίας· διὰ τοῦτο δὲ τὸ νόμημα διαφέρει ὁμολογουμένως τοῦ ἐθνικοῦ κτήματος καὶ γίνεται διάκρισις μεταξὺ ἀμφοτέρων. Ἐὰν λοιπὸν ὡς αἰτιολογία τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν ἐκβολάδων ὡς ἐθνικῆς κτήσεως τεθῇ ὁ θεσμὸς τοῦ νομῄματος, ἡ ἀναγνώρισις ἐκείνη, ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, ἐξασθενεῖται καὶ εἰς τὸν νόμον θέλει ῥιφθῇ ἐκ τῶν προτέρων ἡ σύγχυσις. Διὰ τοῦτο θεωρῶ τὴν προσθήκην ταύτην οὐχὶ ὀρθὴν καὶ φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως ἔχει καθ’ ὅλα καλῶς καὶ ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Σαράβα δὲν ἔχονται ὑποστάσεως.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἰδοὺ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἀναφορῶν ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Ζαφείρη «ὁ στέλων τὴν ἀναφορὰν ὀνομάζεται ......»

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ παραδέχεται ἡ Βουλή;

§55ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ κ. Μαντζούνη. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἔγγραφόν του.)

§57ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπαντῶ κατὰ πρῶτον εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τῆς τελευταίας ἰδέας αὐτοῦ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς φρονεῖ, ὅτι τὰ νομῄματα εἶναι ἰδέα περιωρισμένη, ὅτι τὰ νομῄματα ἔχουσιν ἔννοιαν πολὺ στενοτέραν ἀφ’ ὅ,τι ἡ ἰδέα τῆς ἐθνικῆς περιουσίας· καὶ ὡς ἀπόδειξιν ἐπεκαλέσθη τὸ ὅτι, ἂν δὲν ὑπῆρχε τοιοῦτος ὁ λόγος μεταξὺ ἐθνικῆς περιουσίας καὶ νομῃμάτων, δὲν ἠθέλαμεν ἀναφέρει ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς «νομήματα καὶ κτήματα τοῦ δημοσίου». Ἀντιπαρατηρῶ, ὅτι ἡ ἱστορία τῶν νομῃμάτων ἐγέννησε τὴν συνύπαρξιν τῶν δύω τούτων λέξεων. Τὰ νομῄματα, κύριοι, ὡς γνωρίζετε, ἦσαν κατ’ ἀρχὰς περιουσία τῶν βασιλέων, δικαίωμα βασιλικὸν, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν τελευταίαν ἔννοιαν, ἣν τὰ νομῄματα εἶχον ἐπὶ τοῦ μεσαιῶνος. Ὅταν ὅμως τὰ ἔθνη ἔλαβον τὴν πρόνοιαν νὰ παρέχωσι βασιλικὴν ἐπιχορήγησιν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους, τότε τὰ βασιλικὰ νομῄματα περιῆλθον εἰς τὴν κυριότητα τοῦ κράτους· συνεχωνεύθησαν εἰς αὐτὸ, ἐγένοντο νομῄματα τῆς ἐπικρατείας ἢ νομῄματα ἐθνικὰ, διότι ἐξέλιπεν ἡ αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν ἀνῆκον εἰς τὸν ἡγεμόνα· συγχωνευθέντα ὅμως διετήρησαν τὸ ὄνομά των καὶ ὅλας τὰς ἰδιότητας αὐτῶν· μόνον ἡ χρῆσις μετεβλήθη, καὶ ἀντὶ νὰ ἦναι πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ ἡγεμόνος ἦσαν πρὸς χρῆσιν τῆς ἐπικρατείας· ἐκ τῆς μεταβολῆς ταύτης τὰ νομῄματα δὲν ὑπέστησαν τὴν ἐλαχίστην μεταβολὴν ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν δύναμιν τοῦ δικαιώματος. Ὥστε φρονῶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς ἄλλον λόγον δύναται νὰ στηρίξῃ τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκε, καὶ ποτὲ εἰς τὸν λόγον τοῦτον. Ἀποκρούω τὴν ἰδέαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Οἰτύλου κυρίου Σαράβα, περὶ τοῦ ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ γίνῃ λόγος ἐν τῷ νόμῳ ὅτι, «αἱ ἐκβολάδες εἶναι ἐθνικαί». Ἀλλ’ ἐπίσης καὶ διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους ὀφείλω νὰ ἀποκρούσω καὶ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπε· μὴ μεριμνᾶτε περὶ τῆς φράσεως· μὴ ζητεῖτε νὰ θέσητε ἐν τῷ νόμῳ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον νομοθετεῖτε, διότι αἱ συζητήσεις ἀποδεικνύουσι καθαρῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλομεν ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ νὰ τεθῇ. Εἰς τοῦτο ταυτίζεται ἡ γνώμη τοῦ κ. Σαράβα μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διότι καὶ ὁ κ. Σαράβας εἶπε τὸ αὐτό· εἶπεν ὅτι ἐκ τῶν συζητήσεων θέλει προκύψει ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὁ νόμος περὶ διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων γίνεται ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Δὲν θέλω χρειασθῆ πολὺν κόπον διὰ νὰ πείσω ἀμφοτέρους τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ὅτι ἔχουσιν ἄδικον. Τὸ νομοθετικὸν Σῶμα, κύριοι, δύναται νὰ ἐκδίδῃ νόμους, ἀλλ’ ἀφοῦ τοὺς ἐκδώσῃ δὲν κεῖται εἰς τὴν ἐξουσίαν του νὰ τοὺς ἐφορεύῃ κατὰ τὴν ἐκτέλεσίν των· ἡ ἐκτέλεσις τῶν νόμων κυρίως μένει εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν. Ἐάν, κύριοι, τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἐάν οἱ νόμοι ἐφαρμόζωνται καὶ κατά τινα τρόπον ἐκτελῶνται ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, ἐννοεῖτε σεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι νὰ ἀφήσητε εἰς τὰ δικαστήρια ν’ ἀποφασίσωσιν, ἀντλοῦντα ἐκ τῶν συζητήσεών μας ἓν πόρισμα περὶ τῆς αἰτίας διὰ τὴν ὁποίαν ἐνομοθετήσαμεν ὡς ἐνομοθετήσαμεν; Οἱ νόμοι, κύριοι, διατρέχουν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων δύω κυρίως κινδύνους· ὁ πρῶτος εἶναι ὅτι δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀντίθετοι πρὸς ἄλλους ἐπικρατεστέρους· ὁ δεύτερος κίνδυνος εἶναι ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὐτῶν ἀπόκειται εἰς τοὺς δικαστάς. Ὁ πρῶτος κίνδυνος ὑπάρχει, ὅταν προταθῇ κατὰ τοῦ νόμου ἀντίφασις μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ συντάγματος· ὁ δεύτερος κίνδυνος ὑπάρχει ὅταν ὁ νόμος ἤθελε θεωρηθῆ παρὰ τῶν δικαστῶν ὡς ἀσαφής. Εἶμαι βέβαιος ὅτι σᾶς εἶναι ἀδιάφορον διὰ ποῖον λόγον ὁ νόμος σας δύναται νὰ διατρέξῃ κίνδυνον, διότι πάντων ἡ ἐπιθυμία εἶναι νὰ μὴ ὑπάρξῃ οὐδεὶς κίνδυνος τοῦ νόμου· ἀλλ’ ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ διασαφηνίσω τοὺς κινδύνους, διότι θέλω νὰ προσκαλέσω τοὺς τὰ ἐναντία φρονοῦντας, ἐὰν δὲν πείθωνται, νὰ ἔλθουν νὰ πολεμήσουν τὰς ἰδέας μας· διότι τοὺς ἀποδίδω, καὶ χρεωστῶ νὰ τοῖς ἀποδώσω ταύτην τὴν δικαιοσύνην, ὅτι ἐπιθυμοῦν νὰ ἀποφασίσωμεν ἀδιασείστως περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ δημοσίου εἰς τρόπον ὥστε τὸ ζητούμενον νὰ γίνῃ πρᾶγμα· βλέπω ὅτι διαφωνοῦμεν εἰς τὰς γνώμας, ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν ὅτι ἀφοῦ ὑπάρχει ἡ αὐτὴ τάσις καὶ ἡ αὐτὴ ἐπιθυμία, ὅλα τὰ ἐμπόδια καὶ προσκόμματα θέλουσιν ἐκλείψει. Εἶναι τῳόντι ζήτημα, κύριοι, εἰς τὴν ἐπιστήμην ἂν τὰ δικαστήρια ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐξελέγχωσι τὸν νόμον ὡς ἀντισυνταγματικὸν, διότι ὑπάρχουσι τινὲς φρονοῦντες, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ἀνήκει εἰς αὐτὰ, ὅταν ὁ νόμος φέρῃ ὅλους τοὺς τύπους, τοὺς ὁποίους οἱ νόμοι περιβάλλονται. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ γνώμη ἐναντία. Τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιστήμης εἶναι νὰ θεωρῇ τοσοῦτον ἐλευθερώτερον ἕνα λαὸν, ὅσον εὐρυτέρα εἶναι ἡ δικαιοδοσία τῶν δικαστηρίων αὐτοῦ· καὶ πολλοὶ ἐμέτρησαν τὴν ἐλευθερίαν ἀναλόγως τῆς δικαιοδοσίας. Ὡς πρὸς τοῦτο ἡ Ἑλλὰς ἐὰν δὲν κατέχῃ τὴν πρωτίστην θέσιν, βεβαίως ὅμως κατέχει μίαν ἐκ τῶν πρωτίστων. Διότι ἐὰν ῥίψητε βλέμμα ἐπὶ τῆς δικαιοδοσίας τῶν δικαστηρίων, θέλετε ἴδει ὅτι ταῦτα ἀποῤῥοφῶσιν ὅλην τὴν δικαιοσύνην· διοικητικὴ δικαιοσύνη δὲν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν· ὅλαι αἱ ὑποθέσεις, ἐξ οἱασδήποτε πηγῆς καὶ ἂν κατάγωνται, ὑπάγονται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν δικαστηρίων· μεταξὺ ὑπαλλήλου καὶ δικαιοσύνης δὲν μεσολαβεῖ ἡ ἄδεια τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς· τὰ δικαστήρια δικάζουσι καὶ αὐτὴν τὴν τῶν ὑπουργῶν εὐθύνην. Ἡμεῖς λοιπὸν δέον ν’ ἀποκλίνωμεν μᾶλλον πρὸς τὴν δευτέραν γνώμην παρὰ πρὸς τὴν πρώτην. Ἀλλὰ πρὸς τούτοις ἔχομεν ἀποδείξεις θετικὰς, ὅτι τὰ δικαστήρια δύνανται νὰ ἐξετάσωσι τὸ συνταγματικὸν τοῦ νόμου εἰς μίαν ὑπόθεσιν ἡ ὁποία εἶναι ἀδελφὴ τῆς συζητουμένης σήμερον· εἶναι ἡ ὑπόθεσις τῶν σκωριῶν ἔνθα ἐπαρουσιάσθη τὸ ζήτημα καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου περὶ τῆς συνταγματικότητος τοῦ νόμου περὶ δασῶν. Προέτειναν οἱ ἐναντίοι ὅτι ὁ νόμος περὶ δασῶν δὲν ἰσχύει, ὡς περιέχων δήμευσιν ἀπηγορευμένην ὑπὸ τοῦ συντάγματος· ἐσκέφθησαν ἀμφότερα τὰ δικαστήρια καὶ τὸ Ἐφετεῖον καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος· σᾶς ἀναγινώσκω τὴν σκέψιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἡ ὁποία ἀναφέρει καὶ τὰς σκέψεις τοῦ Ἐφετείου. «Ἐπειδὴ τὸ Ἐφετεῖον ἀποφηνάμενον (αἰτιολ. δʹ. τῆς 25195 ἀποφάσεως καὶ αἰτιολ. κέ. κϛʹ. κή. καὶ λʹ. τῆς 28011) ὅτι ὁ περὶ δασῶν νόμος δὲν ἐδήμευσε τὴν ἐπὶ δασῶν ἰδιωτικὴν περιουσίαν, ὁρίσας ἁπλῶς τὸν χρόνον ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ προσαχθῶσι τὰ τῆς ἀποδείξεως τῆς ἰδιωτικῆς αὐτῆς ἰδιοκτησίας μέσα, καὶ ἑπομένως δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐφαρμογὴν τὰ συντάγματα τοῦ 1844 (ἄρθρ. 12) καὶ 1864 (ἄρθρ. 17) τ’ ἀπαγορεύοντα τὴν δήμευσιν, οὐδεμίαν διάταξιν τοῦ νόμου παρεβίασαν, ἀφοῦ ἐν τῷ νόμῳ τῆς 17 Νβρίου 1836 δὲν πρόκειται περὶ δημεύσεως ἰδιωτικῆς περιουσίας, ἀλλ’ ὁρίζεται ἁπλῶς δι’ αὐτοῦ ὅτι τὰ δάση περὶ τῆς ἰδιοκτησίας τῶν ὁποίων δὲν ἤθελον προσαχθῆ ἐντὸς τοῦ ὁρισθέντος χρόνου τίτλοι, θεωροῦνται ἐθνικά.» Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὁποία εἶναι ἡ δικαιοδοσία τῶν δικαστηρίων μας· διότι ἡ ἀπόφασις ἐξεδόθη πρὸ 15 ἡμερῶν ἢ πρὸ ἑνὸς μηνός. Βλέπετε ὅτι ἐνησχολήθησαν καὶ Ἐφετεῖον καὶ Ἄρειος Πάγος ἐπὶ τοῦ ζητήματος «ἐὰν ὁ νόμος ἀντιβαίνει εἰς τὸ σύνταγμα.» Ἰδοὺ λοιπὸν ὁ πρῶτος κίνδυνος, τὸν ὁποῖον διατρέχουν οἱ νόμοι ἐξερχόμενοι τῶν χειρῶν τοῦ νομοθέτου καὶ μεταβαίνοντες πρὸς ἐφαρμογὴν εἰς τὰ δικαστήρια. Ὁ δεύτερος κίνδυνος εἶναι ἡ ἀσάφεια τοῦ νόμου· διότι ὁ νόμος δύναται νὰ φανῇ εἰς τὸν δικαστὴν ἀσαφὴς καὶ ὀφείλει νὰ τὸν ἑρμηνεύσῃ, εἴτε διὰ τοῦ γράμματός του, εἴτε διὰ τῆς λογικῆς ἐννοίας καὶ τῶν λόγων οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν αὐτόν· εἰς δὲ τὴν ἑρμηνείαν ταύτην εἶναι εὐρύτατον τὸ στάδιον τῶν δικαστῶν, διότι οὔτε ὑπὸ τῆς νομοθεσίας, οὔτε ὑπὸ τῆς νομολογίας, οὔτε ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης τίθεται ὅριον, ἐξαιρουμένων ὀλιγίστων τινων κανόνων οἱ ὁποῖοι ὑποχρεωτικοὶ εἶναι εἰς τὴν λογικὴν μᾶλλον ἢ εἰς τὸν δικαστήν. Ἐννοεῖ κανεὶς ἐξ ἡμῶν, κύριοι, νὰ ἀφήσητε τὸν νόμον τοῦτον εἰς τὴν εὐρεῖαν ταύτην δικαιοδοσίαν τῆς ἑρμηνείας τῶν δικαστῶν; Πιστεύω οὐδείς· διότι μάλιστα ἔχομεν πεποίθησιν περὶ τῆς εὐσυνειδησίας μας κατὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ ὦμεν πολὺ πλέον προσεκτικοὶ, ὥστε μία τοσοῦτον ὠφέλιμος διὰ τὸ Κράτος καὶ τόσον συγχρόνως εὐσυνείδητος ἀπόφασις νὰ μὴ ὑποστῇ τὴν παραμικρὰν βλάβην. Ὁ ἀγών μας λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ᾖναι σήμερον περὶ τῶν λέξεων, οὐδὲ πρέπει νὰ ἀτενίσωμεν εἰς τὸ τίς εἶναι ὁ προτείνων καὶ ἐὰν ᾖναι καλλιτέρα ἡ γνώμη τοῦ δεῖνος ἢ τοῦ δεῖνος, διότι ὅλα αὐτὰ εἶναι ταπεινά. Ἔρχομαι ἤδη νὰ ἐξετάσω, ἐὰν ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον διατρέχομεν τοὺς τοιούτους κινδύνους. Ἡ ἐπιθεώρησις, ἣν ἐπιχειρῶ, τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχει κἀμμίαν ἄλλην σήμερον πρακτικὴν ἀξίαν, εἰμὴ ὅπως πεισθῶμεν ἐὰν δὲν πρέπῃ νὰ ἀπομακρυνθῶμεν τοῦ γράμματος αὐτοῦ· λέγω ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἄλλην ἀξίαν πρακτικὴν, διότι τὸ ὑπουργεῖον ἐδήλωσεν ἤδη, ὅτι αἱ διαθέσεις του εἶναι νὰ γείνῃ νόμος ἀσφαλὴς ὅλων τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος. Ὑπάρχει, κύριοι, νομίζω ὁ κίνδυνος ὁ συνταγματικὸς διότι ἐὰν συνδέσητε τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 2 καὶ 11 τί θέλετε ἰδεῖ; ὅτι κηρύττονται αἱ ἐκβολάδες ἐθνικαὶ, ἀλλὰ συγχρόνως δίδεται ὡς ἀποζημίωσις τὸ διπλάσιον τῆς ἀξίας τῆς ἐπιφανείας, ἐφ’ ἧς εὑρέθησαν αἱ ἐκβολάδες. Εἶναι λοιπὸν διπλοῦς ὁ χαρακτήρ· «ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ θέλει δοθῆ διπλῆ ἀποζημίωσις διὰ τὸ ἔδαφος». Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ διπλοῦν τοῦτο εἶναι εὐτελές· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς, διότι ὅταν δίδῃς εἴς τινα τὸ διπλάσιον τῆς ἀξίας τοῦ κτήματός του, βεβαίως τῷ ἀναγνωρίζεις δικαίωμά τι ὑπεράνω τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος τὸ ὁποῖον κατέχει. Κατὰ τὸ ἄρθρον 11 ὁ ἐργολάβος ὑποχρεοῦται ν’ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας ἂν ἤθελε καταλάβει ἢ βλάψει τὰς γαίας κτλ. πληρόνων τὸ ἔδαφος κατ’ ἐκτίμησιν ἐμπειροτεχνῶν εἰς τὸ διπλάσιον τῆς ἀξίας, ἣν εἶχε πρὶν τῆς ἀνακαλύψεως τῶν ἐκβολάδων καὶ ἀσχέτως τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν. Ἅμα ὅμως, κύριοι, ἀναγνωρίσητε εἴς τινα ἐπιφανειοῦχον δικαίωμα ἀνώτερον τῆς ἀξίας, ἣν ἔχει ἡ ἐπιφάνειά του, τότε διατρέχετε τὸν κίνδυνον νὰ θεωρηθῆτε ὡς ἀναγνωρίσαντες δικαίωμα ἰδιωτικὸν, καί τοι κηρύττετε ἐν ἀρχῇ ὅτι αἱ ἐκβολάδες εἶναι δημόσιαι. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ ἀντισυνταγματικὸν κεῖται ἀλλοῦ πολὺ φανερώτερον· κεῖται εἰς τὴν ἔκθεσιν ἡ ὁποία συνώδευσε τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς λόγον τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἔδωκε τὸν ἑξῆς· «ἐσκέφθην, λέγει, ὅτι καθὼς ὁ περὶ μεταλλείων νόμος ἔδωκεν εἰς τὴν Ἐπικράτειαν τὸ δικαίωμα νὰ χωρίσῃ ἀπὸ τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς ἐπιφανείας τὰς αὐτοφυεῖς μεταλλικὰς οὐσίας τὰς εὑρισκομένας εἰς τὰ σπλάγχνα τῆς γῆς, οὕτω δι’ ἄλλου νόμου δύνανται νὰ χωρισθῶσι καὶ αἱ μεταλλικαὶ οὐσίαι αἱ εὑρισκόμεναι εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς ἐξορυχθεῖσαι δὲ καὶ τοποθετηθεῖσαι εἰς ἀρχαιοτέραν ἐποχήν.» Ὁ κ. Σαράβας σᾶς λέγει, συντάξατε νόμον χωρὶς νὰ εἴπητε τὸν λόγον τοῦ νόμου, ἀλλὰ λησμονεῖ ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν του ἔπειτα ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸν νόμον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τὸν λόγον, ὃν ἡ συνείδησίς του ἔχει· λησμονεῖ ὁ κ. Σαράβας ὅτι ἐῤῥέθη ὡς λόγος τοῦ νόμου, καὶ ἐῤῥέθη ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὅπως διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1861 ἀπεκτήσαμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν μέταλλα καὶ νὰ τὰ δώσωμεν εἰς οἱονδήποτε ἠθελήσαμεν, τοιουτοτρόπως δυνάμεθα δυνάμει ἑνὸς νόμου τοῦ 1871 νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ μέταλλα, ἃ ἐκ χειρὸς ἀνθρώπου εὑρέθησαν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας καὶ νὰ τὰ δώσωμεν εἰς τὸ δημόσιον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶπε τὸν λόγον τοῦ νόμου τοῦ 1861, τὸν ἀπεσιώπησεν· εἶπε μόνον ὅτι, ὅπως τότε δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ἐπράξαμεν, οὕτω καὶ σήμερον δυνάμει νόμου δυνάμεθα νὰ πράξωμεν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν μας, κύριοι, νὰ γεννῶμεν ὁμοιότητας ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχουσι, καὶ νὰ ἀποφασίζωμεν μόνον διότι τὸ θέλομεν, χωρὶς νὰ συλλογιζώμεθα τὰς συνεπείας τῆς αὐθαιρέτου θελήσεως. Τί ἔπραξε, κύριοι, ὁ νόμος τοῦ 1861; Ἀφῄρεσε τὰ μέταλλα ἀπὸ τὴν ἐπιφάνειαν. Ἀλλ’ ἀπετέλουν περιουσίαν αὐτὰ τὰ μέταλλα; Ὄχι. Ἀφ’ ὅτου ὁ Θεὸς ἔκτισε τὸν κόσμον τὰ μέταλλα ἔκειντο ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν καὶ οἱ κύριοι τῆς ἐπιφανείας διαδοχικῶς καθ’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς αἰῶνας ὑπῆρχον ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας καὶ τὴν ἐκαλλιέργουν καὶ τὴν διέθετον καὶ τὴν ἀπηλλοτρίωνον καὶ τὴν ἐμίσθωνον καὶ ποτὲ κανεὶς δὲν ἐγνώριζεν ὅτι ὑπὸ τὸ ἔδαφος αὐτὸ ἦτο εἷς τοιοῦτος πλοῦτος. Ἄγνοια λοιπὸν πλήρης τοῦ πράγματος διὰ τὸν κόσμον δὲν ὑπῆρχε, δὲν ἐννοῶ πῶς εἰμπορεῖ νὰ ὑπῆρχε διὰ τὸ ἄτομον. Ὑπάρχει καμμία ὁμοιότης μὲ τὸν νόμον τοῦ 1871; Πρόκειται κ’ ἐνταῦθα περὶ περιουσίας, ἢ περὶ μετάλλων ἀγνώστων; πρόκειται περὶ ὕλης, ἥτις δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ κόσμῳ τῷ βιομηχανικῷ καὶ τῷ ἐμπορικῷ; Ὄχι, κύριοι, τοῦτο ὅστις τὸ ἰσχυρισθῇ, θέλει εἰπεῖ ἓν ψεῦδος. Αἱ ἐκβολάδες ὑπάρχουν, ἔχουν ἀξίαν, δύνανται νὰ ὑποκύψουν εἰς ἰδιοκτησίαν καὶ πρέπει νὰ ἔχουν τινὰ ἰδιοκτήτην· δὲν εἶναι ἄγνωστοι, εἶναι μάλιστα καταμετρημέναι καὶ ὄχι μόνον καταμετρημέναι, ἀλλὰ καὶ ἀναλελυμέναι καὶ εἶναι τοιαύτη ἡ οὐσία αὐτῶν, ὥστε εἶναι χρήματα ἐντὸς τοῦ κιβωτίου. Ποίαν ἀναλογίαν δύνασθε νὰ εὕρητε μεταξὺ τοῦ νόμου τοῦ 1861 καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1871; Εἶσθε νομοθέται, τὸ ἐννοῶ· ἀλλὰ δὲν δύνασθαι νὰ νομοθετῆτε ὅ,τι θέλετε καὶ ὅταν μάλιστα ἔρχεσθε καὶ δίδετε ὡς λόγον τοῦ νομοθετήματός σας, λόγον, ὅστις δὲν ἔχει καμμίαν ὑπόστασιν, τότε νομίζω ὅτι ἐκδίδετε νόμον ὄχι σεβαστόν. Εἶναι τόσον ἀσυμβίβαστα, κύριοι, αὐτὰ τὰ δύο πράγματα, αἱ διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1861 καὶ αἱ διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1871, ὅσον ἀσυμβίβαστοι εἶναι αἱ διατάξεις τοῦ 1861 μὲ τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς ἀναφέρω. Ὑποθέσατε, ὅτι ψηφίζετε νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον κηρύττονται ὅλα τὰ μωρεόδενδρα τὰ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας ἐθνικά· παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοῦ δείξῃ τὴν διαφορὰν ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῆς πρώτης ἀναλογίας καὶ τῆς δευτέρας. Τὰ μωρεόδενδρα εἶναι εἰς τὴν ἐπιφάνειαν καὶ φαίνονται, εἶναι περιουσία γνωστὴ, δύναται νὰ ἔχῃ ἰδιοκτήτην. Τί εἶναι αἱ ἐκβολάδες αἱ ὁποῖαι κεῖνται εἰς τὴν ἐπιφάνειαν; καταμετροῦνται, ἀναλύονται, εἶναι γνωσταὶ, εἶναι περιουσίαι. Τὸ ἐννοῶ ὅτι εἰς τὴν συνείδησίν σας δὲν θὰ προξενήσῃ πολλὴν ἐντύπωσιν τὸ παράδειγμα, διότι ἠξεύρετε ὅτι τὰ μέταλλα ἀνήκουσιν καὶ ἀνῆκον ἀείποτε εἰς τὸ Κράτος, ἀλλ’ ἀφαιρέσατε αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἀπὸ τὸν νοῦν σας, διότι ἴσα ἴσα αὐτὸ εἶναι τὸ πρᾶγμα ὅπερ μᾶς χωρίζει, ὁ λόγος ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία ὁμοιότης καὶ οὐδεμία σύγκρισις. Ἀλλὰ τότε, κύριοι, ὁ λόγος τοῦ νόμου τοῦ 1871 πρέπει νὰ προϋπάρχῃ τοῦ νόμου τοῦ 1861 καθιερῶν τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου. Ἂς σαφηνίσωμεν λοιπὸν ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1871 ἀφορμὴν καὶ αἰτίαν ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον τὸ κράτος εἶχε πάντοτε ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων· ἂς εὕρωμεν τὸν λόγον τοῦτον, ἂς τὸν γνωρίσωμεν καὶ ἂς τὸν βεβαιώσωμεν. Ἀλλ’ ἐνόσῳ προσφεύγωμεν εἰς ἀναλογίας πρὸς τοὺς νόμους τοῦ 1861, τὰ πάντα μένουσιν ἀμφίβολα. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1861, τὰ πάντα μένουσιν ἀμφίβολα. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1861 περιπλέον δὲν ἐγένετο καμμία ἀδικία ἀπολύτως, διότι, ὄχι μόνον ὁ ἐπιφανειοῦχος ἠγνόει ὅτι ὑπάρχουσι τὰ μέταλλα, ἀλλὰ καὶ δὲν ἐζήτησε νὰ τὰ μεταλλεύσῃ, ἢ, καὶ ἂν τὸ ἐζήτησεν, ἐθεωρήθη ἀνεπαρκής. Ἐδῶ ὅμως τοιαύτη περίστασις δὲν ἀπαντᾶται. Περιπλέον ὁ νομοθέτης τοῦ 1861 ἐσκέφθη ὅτι δὲν συμφέρει νὰ ὑπάρχῃ νεκρὸς ὁ πλοῦτος ὁ ὑπὸ τὴν γῆν καὶ τὸν ἔδωσεν εἰς τὸν ἔχοντα τὰ κεφάλαια καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ τὸν χρησιμοποιήσῃ· καὶ τὸν ἔδωκεν ὁλόκληρον πρὸς ὠφέλειαν αὐτοῦ, ὅστις θέλει διατρέξει τοὺς κινδύνους διὰ νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτόν. Τί γίνεται ὅμως διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1871; ἡ περιουσία αὕτη μεταβαίνει ὁλόκληρος εἰς τὸ δημόσιον. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀποσύρῃ ἐντελῶς αὐτὴν τὴν θεωρίαν, τὴν σύγκρισιν καὶ τὴν ἀναλογίαν. Δὲν ἠμποροῦμεν ἡμεῖς νὰ ψηφίσωμεν νόμον διὰ τοῦ ὁποίου αἱ ἐκβολάδες, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, καὶ κατεμετρήθησαν, καὶ ἀναλύονται, καὶ εἶναι ἐπιδεκτικαὶ μετατροπῆς εἰς χρήματα, νὰ ψηφίσωμεν ὅτι αὐταὶ αἱ ἐκβολάδες ἐξομοιοῦνται μὲ τὰ μέταλλα τὰ ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν καὶ ὅτι διὰ τοῦτο δίδονται εἰς τὸ δημόσιον· διότι, κύριοι, θὰ μᾶς κατηγορήσωσιν ὡς δημευτὰς τῆς ἰδιωτικῆς περιουσίας, διότι δίδομεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ζωὴν, δι’ αὐτῆς τῆς ἀφομοιώσεως καὶ τῆς συγκρίσεως, εἰς τὴν ἰδέαν τῆς ὑπάρξεως ἰδιωτικῆς περιουσίας, ἰδέαν ἥτις ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1861, ὡς μὴ ὤφειλε. Ἂς φύγωμεν λοιπὸν, κύριοι, ἐντελῶς ἀπὸ τοιαύτας θεωρίας, αἱ ὁποῖαι τείνουν νὰ σαλεύσουν τὸ οἰκοδόμημα, δηλ. τὸν νόμον τοῦ 1871. Δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐλαχίστη ἰδέα περὶ ἰδιοκτησίας ἰδιωτικῆς· πρέπει νὰ λείψῃ ἀπὸ τὸ ἄρθρον 11 πᾶσα ἰδέα ὅτι δίδομεν ἀποζημίωσιν, ἔστω καὶ ἂν ὄχι ἐκ τοῦ εἰσοδήματος· καὶ ἂς λείψῃ συγχρόνως πᾶσα προσφυγὴ εἰς τὸν νόμον τοῦ 1861, ὅστις ἔχει τοιαύτην βάσιν καὶ τοιαύτην ἀρχήν. Ἠναγκάσθην δὲ, κύριοι, νὰ ἀναφέρω τὸ περὶ τοῦ νόμου τοῦ 1861, διότι προέρχεται ἀπὸ τὸν εἰσαγαγόντα τὸν νόμον ὑπουργόν, καὶ ἂν δυστυχῶς, ὑπερισχύσῃ ἡ ἰδέα αὕτη, τοῦ νὰ ἀφήσωμεν τὸν νόμον ἄνευ τοῦ ὑποστηρίγματος, ὅτι αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσι καὶ πάντοτε ἦσαν ἐθνικαί, εἴτε μὲ ἀτελῆ τινα φράσιν, ἥτις ἀνοίγει τὰς θύρας εἰς τὰ δικαστήρια, πρὸς ἑρμηνείαν, εἴτε μὲ ἄλλας προσθέτους διατάξεις, τότε ὁ εἰρημένος λόγος, εὑρισκόμενος ἐντὸς τῆς ἐκθέσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θέλει ἐπηρεάσει σφόδρα τὴν ψῆφον τοῦ δικαστοῦ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι καὶ ὁ νόμος τοῦ 1861 προέρχεται ἐκ τῆς αὐτῆς ἰδέας, ἐκ τῆς ὁποίας φρονῶ ὅτι προέρχεται καὶ τὸ δικαίωμά μας ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων· διότι καὶ ὁ νόμος τοῦ 1861 πηγὴν ἔχει ὅτι τὰ μέταλλα, εἴτε ὑπεράνω εἴτε ὑποκάτω τῆς γῆς, ὁπουδήποτε ὑπάρχουν, ἀνήκουσιν εἰς τὸ νόμισμα τὸ βασιλικόν. Ἀλλ’ ἐάν, κ. ὑπουργέ, αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἔχετε, τότε πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττή· τότε ἂς συμφωνήσωμεν οἱ πάντες, ὅτι αἱ ἐκβολάδες εἶναι νομήματα καὶ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ συζητῶμεν περιπλέον· ὀχυρόνεσθε ὅμως ὄπισθεν μιᾶς ἰδέας ὅτι ἐξαδυνατίζομεν τὸν νόμον, στηρίζοντες αὐτὸν ἐπὶ μιᾶς καὶ μόνης βάσεως. Τοῦτο, κύριοι, δὲν τὸ δέχομαι· διότι ἐὰν ἡ βάσις αὕτη ἦναι εὐρεῖα, τὸ οἰκοδόμημα δύναται νὰ σταθῇ καὶ ἐπὶ μιᾶς μόνης βάσεως· ἐὰν ὅμως δὲν ἦναι εὐρεῖα, τότε ὁ νόμος σας εἶναι ἄδικος. Ἐὰν δὲν ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπάρχει εἷς λόγος ὅστις μᾶς δικαιολογεῖ νὰ νομοθετήσωμεν, ὅπως πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν, καὶ θέλομεν διὰ τῆς ἀοριστίας νὰ ἀρυσθῶμεν δύναμιν, εἶναι ἀνάξιον νὰ ψηφίσωμεν, ὅ,τι καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν· διότι τὸ ἔθνος δὲν ἐπιθυμεῖ, εἶμαι βεβαιότατος, νὰ ἀδικήσῃ κανένα· καὶ αὐταὶ αἱ ἐκβολάδες, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται ὡς περιουσία σημαντικὴ, καὶ αὐταὶ ἂς μένωσιν εἰς τοὺς ἰδιώτας, ἂν τὸ δημόσιον δὲν ἔχῃ ἐπ’ αὐτῶν δικαίωμα. Ἀλλ’ ἐὰν ἔχῃ δικαίωμα, μὴ μᾶς λέγετε ὅτι, ἐὰν στηριχθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ μόνον, ὁ νόμος μας εἶναι ἀσθενής· χωρὶς νὰ τὸ θέλετε ἀποδεικνύετε ὅτι σαλεύεσθε. Θὰ σᾶς ἀναφέρω εὐθὺς ἀμέσως τὰ ἀποφασισθέντα περὶ σκωριῶν τὰ ὁποῖα εἶναι βεβαίως πολὺ λυπηρὰ, διότι ἴσως μετὰ τὴν ἀπόφασιν, ἥτις ἐξεδόθη τοῦ Πρωτοδικείου, ἀπωλέσαμεν τὰ 98/000 τῶν ἐλπίδων μας. Σᾶς ἀνέφερα καὶ εἰς τὴν πρώτην μου ὁμιλίαν πρὸ τινων ἡμερῶν, καὶ τὸ ἀνέφεραν ἄλλοι κατόπιν ἀγορεύσαντες συνάδελφοι, ὅτι ἐξεδόθη ἀπὸ τὸ Πρωτοδικεῖον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν σκωριῶν ἀπόφασις κατὰ τοῦ δημοσίου· ἐφρόντισα νὰ προμηθευθῶ τὴν ἀπόφασιν διὰ νὰ ἴδητε εἰς τί συνίσταται τοῦτο τὸ κατά. «Ἐπειδὴ κατὰ τὰ ἐκτεθέντα εἶναι δεδοκιμασμένον ὅτι τὸ Δημόσιον εἶναι κύριον τῶν γαιῶν ἐφ’ ὧν ἔκειντο ἢ κεῖνται αἱ ἐπίδικοι σκωρίαι, τοῦτο ὅμως δὲν ἀρκεῖ πρὸς θεμελίωσιν τῆς ἐπ’ αὐτῶν κυριότητός του, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωσιν αὗται δεσμόν τινα πρὸς τὰς γαίας ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ παρέπωνται αὐταῖς ὡς πρὸς τὴν κυριότητα, κατὰ τὰς τοῦ ἀστικοῦ δικαίου ἀρχὰς, διότι οὐδεμία τοῦ ἀστικοῦ δικαίου διάταξις ὁρίζει ὅτι ὁ κύριος τοῦ ἐδάφους εἶναι καὶ κύριος τοῦ πράγματος, ὅπερ εὑρίσκεται ἁπλῶς ἐπιτεθειμένον ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι αὐτοτελὲς (ἴδε καὶ νόμους 26 § καὶ 60,41,12 πανδεκτῶν). Τοὐναντίον δὲ κατὰ τὰς περὶ προσαυξήματος καὶ προσαυξήσεως ἀρχὰς, ἀπαιτεῖται πρὸς ἀπόκτησιν τῆς κυριότητος ἡ ὕπαρξις φυσικῆς ἑνότητος (ἴδε κατωτέρω 22–25 αἰτιολογίας)· τὸ δὲ ἀπὸ 17 Νοεμβρίου 1836 Β. διάταγμα περὶ δασῶν, ὅπερ κατὰ τὴν ἐκτεθεῖσαν ἀνωτέρω ἀπόφασιν εἶναι ὁ τίτλος τῆς κυριότητος τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῶν γαιῶν, δὲν μετέβαλε τὴν ἀρχὴν ταύτην, ἁπλῶς ὁρίσαν ὅτι ὅλα τὰ δάση περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἤθελον παρουσιασθῆ τίτλοι κυριότητος ἰδιωτικῆς κατὰ τὰ ἄρθρα 1–3 αὐτοῦ θεωροῦνται ὡς ἐθνικὰ· ὡσαύτως δὲ ὁ ΔΙΓ. νόμος περὶ τῆς φορολογίας τῶν σκωριῶν τοῦ Λαυρίου ὥρισε μόνον, ὅτι τὸ Δημόσιον δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὸ ἐν αὐτῇ ἀναφερόμενον ποσὸν λόγῳ ἀποζημιώσεως τῆς κυριότητος ἐπὶ τῶν ἀναγνωρισθησομένων νομίμως ἐθνικῶν· ἀλλὰ τοὐναντίον, ὡς προκύπτει ἐξ ὅλου τοῦ περιεχομένου τοῦ νόμου, ἐκ τῆς αἰτιολογικῆς τοῦ ὑπουργοῦ ἐκθέσεως καὶ τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, ὁ νόμος ἐνομοθετήθη μόνον ὅπως ὁρισθῶσι τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου κατὰ τῆς ἑταιρίας ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον ἀναγνωρισθῆ νομίμως ὡς ἐθνικαὶ αἱ σκωρίαι καὶ μεταβληθῶσι κατὰ τοῦτο αἱ τοῦ κοινοῦ δικαίου ἀρχαὶ, ἀποκλειομένης τῆς διεκδικήσεως τῶν σκωριῶν καὶ ὁριζομένης τῆς ἕνεκα αὐτῶν ἀποζημιώσεως· ἡ δὲ ἐκδίκασις τοῦ ζητήματος τῆς κυριότητος τῶν σκωριῶν κατελήφθη εἰς τὰ δικαστήρια, καθόσον ἰδίως ὁ ὑπουργὸς ἐν τῇ δικαιολογητικῇ ἐκθέσει αὐτοῦ, ῥητῶς ἀναφέρει ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας τῶν σκωριῶν ὑπάγεται εἰς τὴν σφαῖραν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ διὰ τοῦτο τὸ Δημόσιον θὰ προσφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια ὡς ἔπραξεν.» Σᾶς ἀναγινώσκω τὴν ἀπόφασιν, κύριοι, καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον· ἵνα ἴδητε ὅτι, κατὰ τὴν κρίσιν τῶν Πρωτοδικῶν, ἠλαττώθησαν δύο λόγοι, ἐκ τῶν λόγων ἐφ’ ὧν κατά τινας ἠδυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἠλαττώθη ὁ λόγος, ὅτι εἴμεθα κύριοι τῶν δασῶν· ἠλαττώθη προσέτι ἡ θεωρία περὶ κινητῶν· ἠλαττώθη δὲ, ἂς τὸ εἴπω καὶ τοῦτο, μία ἐλπὶς ἡ ὁποία ηὐχόμην νὰ ἤθελε πραγματοποιηθῆ, τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἰδοὺ τί εἶπεν ὁ ὑπουργὸς ὅτε μᾶς εἰσήγαγεν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. «Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπιτόπιος μετάβασίς μου οὐδόλως μὲ ἐφώτισεν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐσυζητήθη καὶ ἐνταῦθα καὶ μεταξὺ τῶν νομομαθῶν, περὶ τοῦ ἐὰν δηλ. αἱ ἐκβολάδες ἢ τὰ μεταλλοῦχα χώματα ᾖναι κινητὰ ἢ ἀκίνητα. Ἐσχημάτισα ὅμως ἀδιάσειστον πεποίθησιν, ὅτι ὁ τόπος ἐφ’ οὗ εὑρίσκονται αἱ ἐκβολάδες, εἶναι δάσος καὶ ὡς τοιοῦτον ἀνήκει καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὸ δημόσιον, δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1836, κατὰ τὸ ὁποῖον ὅλα τὰ δάση κηρύττονται ἐθνικὴ ἰδιοκτησία, ἐὰν οἱ ἔχοντες τίτλους δὲν τοὺς παρουσιάσωσι ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας, καθόσον οἱ ἀντιποιούμενοι τὴν κυριότητα αὐτῶν κάτοικοι Κερατιᾶς δὲν παρουσίασαν τοιούτους· ἑπομένως τὸ δημόσιον δυνάμει τοῦ νόμου ἐκείνου θέλει ἀναγνωρισθῆ ἰδιοκτήτης τῶν δασῶν. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν τὸ δημόσιον δὲν ἔχει σήμερον τὴν κατοχὴν αὐτῶν, ὑφίσταται δὲ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐκκρεμὴς δίκη μεταξὺ δημοσίου καὶ τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Κερατιᾶς. Ὥστε, κύριοι, βλέπετε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἰσήχθη πρό τινος καιροῦ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγένοντο ὅλαι αἱ συζητήσεις, δὲν ἤθελεν ἔχει καμμίαν ἐφαρμογὴν, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀπέβλεπεν ἐκβολάδας εὑρισκομένας ἐπὶ ἰδιωτικῶν γαιῶν, καὶ κατὰ τὴν πεποίθησίν μου τοιαῦται δὲν ὑπάρχουν, διότι ὅλος ὁ τόπος ἐπὶ τοῦ ὁποίου εὑρίσκονται ἐκβολάδες εἶναι δάσος καὶ ὀγλήγωρα ἢ ἀργὰ θέλει ἀναγνωρισθῆ παρὰ τῶν δικαστηρίων ὡς ἐθνικὴ περιουσία.» Ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐγένετο τὴν 17 Ἀπριλίου, ἡ δὲ ἀπόφασις εἶχεν ἐκδοθῆ τὴν 10ην.

§58ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συγχωρήσατέ μοι μίαν παρατήρησιν· ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκβολάδων δίδει ἄλλον ὁρισμὸν παρ’ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον δίδει ὁ νόμος περὶ σκωριῶν, διότι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκβολάδων λέγει ῥητῶς «αἱ ἐκβολάδες αἱ εὑρισκόμεναι ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν θέλουσι διατεθῆ δι’ εἰδικοῦ νόμου.» Δὲν ἐξηγεῖται ὡς ἐξηγεῖται ὁ νόμος περὶ σκωριῶν, αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά· τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον παρουσιάσαμεν δὲν εἶναι συντεταγμένον ὡς εἶναι συντεταγμένος ὁ νόμος τῶν σκωριῶν, ἀλλὰ λέγει «αἱ ἐκβολάδες αἱ εὑρισκόμεναι ἐπὶ ἰδιωτικῆς γῆς θέλουσι φορολογηθῆ οὕτω καὶ οὕτω, αἱ δὲ ἐπὶ ἐθνικῆς θέλουσι διατεθῆ δι’ εἰδικοῦ νόμου.»

§59ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅ,τι ἐννοήσατε διὰ τῆς ἐκθέσεώς σας εἶναι τοῦτο· «ὅτι ματαίως ἐγένοντο αἱ ἐπιθέσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τοῦ φορολογικοῦ νομοσχεδίου σας, διότι τὸ νομοσχέδιόν σας ἀφοροῦσε μόνον τὰς ἰδιωτικάς, ἰδιωτικαὶ δὲ δὲν θὰ ὑπάρξωσιν, διότι θὰ κερδήσωμεν τὰ δάση. Ἐν τούτοις σᾶς λέγω ὅτι καθ’ ἣν ἡμέραν εἰσηγάγετε τοιοῦτον νόμον ἡ δίκη περὶ δασῶν ἦτον ἀπωλεσμένη.

§60ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο διὰ τὰ δάση, ἀλλὰ διὰ τὰς σκωρίας.

§61ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νὰ ἐννοούμεθα. Δύνασθε νὰ κερδήζητε ὅσον θέλετε τὰς δίκας περὶ δάσους, ἡ ἀπόφασις τοῦ Πρωτοδικείου ἔλυσε τὸ ζήτημα καθαρῶς «μὲ τὸ νὰ ἦσθε κύριοι τῶν δασῶν δὲν εἶσθε καὶ κύριοι τῶν σκωριῶν.»

§62ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι δὲν τὸ λέγει ὁ νόμος περὶ σκωριῶν· δὲν λέγει ὅτι αἱ σκωρίαι αἱ εὑρισκόμεναι ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς ἀνήκουν εἰς τὸ δημόσιον, λέγει αἱ ἀναγνωρισθεῖσαι ὡς ἐθνικαί.

§63ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ὑπάρχει διαφορά. Ἐγὼ λέγω ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποφάσεως τοῦ δικαστηρίου εἶναι καθαρὸν ἤδη. Ἐκερδήσαμεν τὰ δάση καὶ ὑποθέτω ὅτι τὰ ἐκερδήσαμεν ὅλα ὑποθέτω ὅτι ἐκερδήσαμεν τὸ ζήτημα, ὅτι ὅπου ὑπάρχουν σκωρίαι ἐκεῖ ὑπάρχουν δάση· ὑποθέτω διὰ μίαν στιγμὴν ὅτι μίαν τοσοῦτον γενικὴν νίκην ἦρε τὸ δημόσιον· τὸ πρωτοδικεῖον λέγει: «δὲν σᾶς ἀναγκαιοῖ νὰ ἔχητε εἰς χεῖρας τελεσίδικον ἀπόφασιν, ἡ ὁποία νὰ σᾶς κηρύττῃ κυρίους τῶν δασῶν ὑπὸ τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι σκωρίαι ἵνα ἦσθε κύριοι τῶν σκωριῶν, διότι αἱ σκωρίαι ἀποτελοῦσιν ἀντικείμενον ἀνεξάρτητον τοῦ ἐδάφους, καὶ δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὅτι τὰ ἐπικείμενα εἴκει τοῖς ὑποκειμένοις, ἐκτὸς ἐὰν πρόκηται περὶ ἀνοικοδομήσεως ἢ περὶ φυτείας ἢ περὶ συσσωματώσεως χωμάτων.» Βλέπετε ὅτι μίαν μεγάλην ἐλπίδα προσόδου ἣν εἴχομεν, κινδυνεύομεν νὰ τὴν χάσωμεν· διότι τὸ πρωτοδικεῖον εἰς αὐτὴν τὴν δίκην παρεδέχθη κατ’ ἀρχὴν οὐχὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ὁ κ. Κοντόσταυλος, (καὶ θὰ ἤμεθα εὐτυχεῖς ἂν ἤθελε παραδεχθῆ τὴν γνώμην του), ἀλλὰ παρεδέχθη ὅτι ἡ κυριότης τοῦ ὑπὸ τὰ δάση ἐδάφους δὲν μᾶς δίδει κανὲν δικαίωμα καὶ ὅτι αἱ σκωρίαι δύνανται νὰ ἔχουν ἀνεξάρτητον ἰδιοκτήτην. Ὅταν λοιπόν, κύριοι, σαλεύεται αὐτὸς ὁ λόγος τῆς θεωρίας περὶ δασῶν καὶ κινητῶν δὲν βλέπω εἰς τί ἡ ἀοριστία ὠφελεῖ, καὶ θὰ μοι συγχωρήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ συζητήσω μετ’ αὐτοῦ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὸ ζήτημα τῶν νομισμάτων ἐν ὀλίγοις. Ἐὰν ἤθελε παρουσιασθῆ εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον πρὸ τοῦ 1861 εἷς ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἤθελε τῷ εἴπει, ὅτι εὑρῆκε μέταλλα, ὅτι προσφέρει εἰς τὸ δημόσιον 1, 3, 5, 10%, καὶ παρακαλεῖ νὰ τῷ ἐπιτρέψῃ νὰ τὰ μεταλλευθῇ καὶ καμινεύσῃ, τί ἤθελεν εἴπει ὁ κ. Σωτηρόπουλος; δὲν ἠξεύρω τί ἤθελεν εἰπεῖ· ἠξεύρω μόνον τί δὲν ἤθελεν εἴπει. Ποτὲ δὲν θὰ ἔλεγεν ὅτι δὲν εἶναι δική μου δουλειά. Ὡς εὐσυνείδητος ὑπουργὸς εἶχε τὴν εὐθύνην καὶ τὸ καθῆκον νὰ διαχειρίζηται τὰ μεταλλεῖα ὡς νομίσματα βασιλικὰ καὶ ἐθνικά· ἦτο ἐκ τῶν καθηκόντων καὶ τῆς δικαιοδοσίας του καὶ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φροντίζῃ περὶ τούτου. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ: «δὲν ἔχω τρόπον πῶς νὰ τὰ διαθέσω,» ποτὲ ὅμως νὰ εἴπῃ «δὲν ἔχω δικαίωμα.» Ποτὲ δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν ποιοῦντα τὴν πρότασιν: «πήγαινε νὰ κάμῃς ὅ,τι θέλεις, διότι δὲν ἐνδιαφέρομαι.» Καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἐποχῆς προγενεστέρας τοῦ 1843 δὲν εἶχε παρὰ νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὸν βασιλέα δι’ ἀναφορᾶς του καὶ νὰ εἴπῃ «αὐταὶ αἱ προτάσεις εἶναι καλαί, ἐπιτρέψατε, μεγαλειότατε, ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους νὰ συγχωρήσω τὴν μετάλλευσιν.» Ἐάν δὲ ἡ πρότασις ἤθελε γίνει μετὰ τό 1843 δὲν εἶχε παρὰ ν’ ἀποταθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ὁ νόμος τοῦ 1833 δὲν περιλαμβάνει διατάξεις περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως· εἶναι ὅμως νόμος πλήρης καὶ ἀναμφισβήτητος, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀρχὴν καὶ ὡς πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ὑπουργοῦ τοῦ διατηρεῖν καὶ καρποῦσθαι τὸ νόμημα τοῦτο. Τὸ νόμημα ὑπάρχει ἀφ’ ἧς ἐσυστήθη τὸ ἑλληνικὸν βασίλειον καὶ ἐφηρμόσθη ἀείποτε. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομήματος· ἐῤῥέθησαν τόσα πολλὰ περὶ αὐτοῦ ὥστε ἡ ἐξακολούθησις τοῦ ἀγῶνος εἶναι περιττή. Ἀλλὰ δὲν καταλαμβάνω πῶς μᾶς εἶναι συγκεχωρημένον ν’ ἀποφεύγωμεν τὸν ἀκράδαντον λόγον τοῦτον καὶ ν’ ἀναζητῶμεν εἰς τὴν ἀοριστίαν τὰ δικαιώματά μας Ταῦτα λέγων δὲν ἐννοῶ νὰ τεθῇ ἐντὸς τοῦ νόμου ὁ λόγος τῶν νομημάτων, ἀλλ’ ἀποκρούω ὅλας τὰς θεωρίας καὶ ὅλους τοὺς δισταγμοὺς, οἵτινες ἀποδεικνύουσιν ὅτι σαλεύεται ἀκόμη τινῶν ἡ συνείδησις· ἀποκρούω προσέτι καὶ τὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸς καταρτισμὸν αὐτοῦ τοῦ νόμου, νὰ ἐξαχθῇ ὁ λόγος ἐκ τοῦ ὁποίου τὸν νόμον τοῦτον δημιουργοῦμεν. Ἀποκρούω καὶ τὴν δευτέραν ἰδέαν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ ἐν τῷ νόμῳ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀνέκαθεν ὑπῆρχεν εἰς τὸ κράτος. Διὰ τοῦτο, κύριοι, πολὺ εὐχαριστήθην ὅταν ἤκουσα πρό τινων ἡμερῶν τὸν ἀξιότιμον κ. Ζαΐμην νὰ ἐκφρασθῇ τόσον ῥητῶς περὶ τούτου, νὰ θεωρήσῃ τὴν ἔκφρασιν τῆς βουλευτικῆς προτάσεως κατάλληλον καὶ νὰ παρακαλέσῃ τὸν ὑπουργὸν νὰ μὴ φέρῃ καμμίαν ἀντίῤῥησιν ὡς πρὸς τοῦτο, ἵνα ὑπάρξῃ πλήρης ὁμοφωνία ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου· καὶ νομίζω ὅτι ἡ πλαγία πρότασις, ὡς εἶναι ἐκτεθειμένη εἰς τὸ βουλευτικὸν σχέδιον εἶναι πλήρης· τὸ δὲ ἀφοριστικὸν ἐκεῖνο τῆς ἐκφράσεως τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ἐν ἄρθρῳ 2, ὅτι αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσιν εἰς τὸ κράτος, εἶναι ὅ,τι ἐπικίνδυνον. Ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Ἠλείας χθὲς, τὸν κ. Κρεστενίτην νὰ θεωρήσῃ τὴν ἔκφρασιν ταύτην ἰσχυρὰν καὶ ζωηράν· καὶ ἰσχυρὰ μὲν εἶναι καὶ ζωηρὰ, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν νομικὴν εἶναι ὅλως διόλου ἀσθενὴς, διότι δὲν θὰ εὑρεθῇ κανεὶς νομικὸς, ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ ἀνήκουσιν εἰς τὸ κράτος ἐννοεῖ ὅτι ἀνῆκον καὶ προτήτερα· ἀλλὰ θὰ εἴπῃ ὅτι ἀνήκουσιν ἀπὸ σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς. Ἐνθυμοῦμαι ἤδη τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ ὀπισθοδρομικὴ δύναμις τοῦ νόμου εἶναι ἀδύνατος καὶ ἂν ἀκόμη τὸ ἄρθρον συνταχθῇ ὅπως γίνεται ἡ πρότασις.

§64ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶπον αὐτό· ὡμίλησα περὶ τῆς αὐθεντικῆς ἑρμηνείας, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Σαράβαν.

§65ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχετε δίκαιον. Αὐτὴ ἡ φράσις τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου εἶναι καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ἐπικίνδυνος· οὐ μόνον τὸ ἀνήκουσιν εἰς τὸ κράτος ἐννοεῖ τὸ μέλλον, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Σαράβας, κατὰ τὴν ἀρχὴν ὅτι οἱ νόμοι δὲν ἔχουν ὀπισθενεργὸν δύναμιν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἑτέραν διάταξιν, τὴν ὁποίαν περιέχει καὶ ἡ ὁποία αἴρει πᾶσαν ἀμφιβολίαν. Διότι ὁ νομοθέτης δύναται εἰς τὸν νόμον του, ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τῆς μὴ ὀπισθενεργείας τῶν νόμων, νὰ διατάξῃ ῥητῶς τὸ ὀπισθενεργὸν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐ μόνον δὲν ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις περὶ ὀπισθενεργείας, ἀλλ’ ἐν ἄρθρῳ ἕκτῳ κηρύσσεται ὅτι δὲν ἔχει ὀπισθενεργὸν δύναμιν ὁ νόμος. Τὸ ἄρθρον ἀναφέρει τὰ ἑξῆς, «ἅμα γίνῃ γνωστὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἀνεκαλύφθησαν ἐκβολάδες τότε στέλλει καὶ κάμνουν καταμετρήσεις κτλ.» καὶ δὲν ὑπάρχει οὐδαμοῦ διάταξις ὁμιλοῦσα περὶ ἐκβολάδων ἀνακεκαλυμμένων ἤδη. Ὁ δικαστὴς, ὁ ὁποῖος θὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον οὐ μόνον θὰ σταματήσῃ ἐν ἄρθρῳ δευτέρῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν ἄρθρῳ ἕκτῳ, πραγματευομένῳ περὶ τῆς διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων καὶ λέγοντι ῥητῶς, ὅτι πρόκειται περὶ τῶν ἀνακαλυφθησομένων. Βλέπετε ὅτι ὁ κίνδυνος εἶναι σπουδαῖος καὶ ἂν ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, ἰδοὺ ὁποῖα θὰ ᾖναι τὰ ἀποτελέσματα. Τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦναι ὅτι αἱ ἐκβολάδες, ὅσαι μέχρι τοῦδε ἔχουσί τινα δῆθεν ἰδιοκτήτην, δὲν θὰ διέπωνται ὑπὸ τοῦ ψηφιζομένου σήμερον νόμου· δὲν ἠξεύρω τί θὰ γίνουν αἱ ἐκβολάδες, αἱ ὁποῖαι εἶναι γνωσταὶ καὶ ἔχουν ἴσως ἕνα κατὰ παράβασιν τῶν νόμων ἰδιοκτήτην. Τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ὁ νόμος ὁ παρὼν δὲν θὰ διέπῃ αὐτάς· θ’ ἀφεθῇ εἰς τὰ δικαστήρια νὰ πλεύσουν τὸν Ὠκεανὸν τῆς θεωρίας διὰ τοῦ ὁποίου διήλθομεν καὶ ἡμεῖς, δύο μῆνας ἀσχολούμενοι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἀπόκειται εἰς αὐτὰ ν’ ἀποφασίσουν ὅ,τι θελήσουν. Αὐτὰ θὰ ἦναι τὰ ἀποτελέσματα, ἂν εἴπωμεν ἐν ἄρθρῳ δευτέρῳ «αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσιν εἰς τὸ κράτος», καὶ ἐν ἄρθρῳ 6 ὅτι ἅμα γίνῃ γνωστὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀνεκαλύφθησαν ἐκβολάδες, γίνεται τοῦτο καὶ ἐκεῖνο. Εἶναι ἄδικον, ἀφοῦ ὑπάρχει πλήρης πεποίθησις εἰς τὸ δίκαιον, νὰ σταματῶμεν ἄνευ οὐδενὸς λόγου, ἀπέναντι ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὅλοι κηρύττομεν ὅτι ἀπεφασίσαμεν ἤδη νὰ τὸ λύσωμεν καὶ τὸ ἐλύσαμεν.

§66ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί νὰ κάμωμεν;

§67ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί νὰ κάμωμεν, ἐρωτᾷ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· εἶναι πολὺ εὔκολον. Δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸν νόμον κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Σαράβα, χωρὶς νὰ εἴπωμεν τίποτε περὶ τῆς ἰδιότητος τῶν ἐκβολάδων. Ἰδοὺ τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν. Πρέπει ὡσαύτως νὰ ἀποφύγωμεν ἐν τῷ νόμῳ πᾶσαν ἔκφρασιν, ἡ ὁποία ἀποδεικνύει, ὅτι ἀποφασίζομεν μόνον περὶ τοῦ μέλλοντος καὶ πρέπει ῥητῶς νὰ εἴπωμεν ἐν τῷ νόμῳ τὴν ἰδέαν, ἀδιάφορον ἡ ἔκφρασις· ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι ἡ ἔκφρασις ὡς ὡμολόγησεν ὁ κύριος Ζαΐμης, τοῦ βουλευτικοῦ σχεδίου εἶναι μᾶλλον πλήρης Πρέπει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ῥητῶς, ῥητότατα καὶ ἀναμφισβήτως χωρὶς νὰ ἀφήσωμεν στάδιον εἰς τὰ δικαστήρια πρὸς ἑρμηνείαν, νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀείποτε ἀνῆκον εἰς τὸ κράτος, καὶ διὰ τοῦτο διατίθενται ὡς διατίθενται.

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας βουλευτὴς Μεσολογγίου περιωρίζετο ἁπλῶς νὰ ἐξετάσῃ ποία εἶναι ἡ καταλληλοτέρα ἔκφρασις διὰ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἰσχὺν καὶ κῦρος εἰς τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν, τοῦ νὰ θεωρήσωμεν τὰς ἐκβολάδας ὡς περιουσίαν ἀνήκουσαν εἰς τὸ κράτος, δὲν ἤθελα ἀποφασίσει νὰ λάβω καθόλου τὸν λόγον, διότι οὐ μόνον περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐῤῥέθησαν ἀρκετὰ καὶ ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἐσχημάτισεν ἤδη τὴν πεποίθησίν του, ἀλλὰ καὶ διότι, τὸ κατ’ ἐμὲ, οὐδεμίαν σημασίαν δίδω ὁπωσδήποτε καὶ ἂν συνταχθῇ ὁ νόμος· ἀρκεῖ, ὅτι δίδομεν εἰς τὴν ἐπικράτειαν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ διαθέσῃ τὰς ἐκβολάδας, καὶ θεωρῶ ἐντελῶς ἀδιάφορον, ἐὰν, καθὼς εἶπε καὶ ὁ κ. Σαράβας, οὐδόλως μνημονεύητε ἐν τῷ νόμῳ τὴν φράσιν, ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἐπικράτειαν, πολὺ δὲ περισσότερον ἂν ἐξηγηθῶμεν ὡς τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον ἀναφέρει, ἢ ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν φράσιν τὴν ὁποίαν περιέχει τὸ βουλευτικὸν νομοσχέδιον. Ἡ ἰδέα ἡμῶν ἐπιμενόντων εἰς τὸ νὰ παραδεχθῆτε τὴν φράσιν τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου σᾶς ἐξηγήθη ἀρκούντως χθὲς ἀπὸ τὸν κύριον πρωθυπουργόν· ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ σήμερον, ὅτι ὁ μόνος λόγος, ὅστις μᾶς κάμνει νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τοῦτο εἶναι, διότι φοβούμεθα μήπως ἀντὶ τῆς ὁριστικῆς φράσεως, τὴν ὁποίαν περιέχει τὸ νομοσχέδιον παραδεχθῶμεν τὴν τέως ἀμφίβολον τοῦ βουλευτικοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀφήσωμεν ἀνοικτὴν τὴν θύραν τοῦ δικαστηρίου εἰς τοὺς ἰδιώτας, οὕτω δὲ τρέξωμεν τὸν κίνδυνον, ὃν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου θέλει ν’ ἀποφύγῃ. Εἰς ὑμᾶς ἀπόκειται ἤδη, ἀφοῦ ἠκούσατε τοὺς λόγους νὰ ἐπιφέρητε τὴν ψῆφόν σας. Διὰ τοῦτο δὲν ἤθελον διόλου νὰ λάβω τὸν λόγον ἂν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου περιωρίζετο ἁπλῶς εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν δύο φράσεων, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνόμισεν ὅτι γεννῶνται κίνδυνοι μεγάλοι ἐκ τῆς ἀγορεύσεως μὲ τὴν ὁποίαν συνώδευσα τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγα τινα, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι οὐ μόνον οὐδεὶς κίνδυνος προέρχεται ἀλλ’ ὅτι ἡ λύσις, τὴν ὁποίαν εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἔδωκα, εἶναι ἡ ὀρθοτέρα, καὶ ἡ μᾶλον σύμφωνος μὲ ὅσα περὶ τούτου ἄχρι τοῦδε ἐῤῥέθησαν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ὅταν ὑπεβλήθη τὸ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν τὸ περὶ ἐκβολάδων νομοσχέδιον, ἐγένετο σφοδρὰ συζήτησις καὶ πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἤθελον νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ ἐπ’ αὐτῶν δικαίωμα τοῦ δημοσίου. Ἀλλά, κύριοι, τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον ἀντέκρουσαν πολλοὶ ἄλλοι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ συμφωνήσουν οἱ νομομαθεῖς τοὺς ὁποίους κατ’ ἐπανάληψιν ἐσυμβουλεύθη ἡ κυβέρνησις. Οἱ πάντες, κύριοι, εἶπον ὅτι ἐκ τῶν νόμων τοὺς ὁποίους ἔχομεν δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρνηθῶμεν ἀδιστάκτως καὶ ἀναντιῤῥήτως τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου καὶ ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἀπόδειξις εἶναι ἡ ἐπιμονὴ, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ὅλη ἡ βουλὴ εἰς τὸ νὰ ψηφισθῇ νέος νόμος. ἐνῷ ἐκ τῶν κειμένων νόμων ἠδυνάμεθα νὰ ἀρυσθῶμεν τὸ ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων δικαίωμα τοῦ δημοσίου, τότε ἤθελεν εἶσθαι περιττὸς πᾶς τοιοῦτος νόμος· ἀλλ’ ὁ νέος νόμος πρέπει νὰ στηρίζηται εἰς μίαν ἀρχὴν· διότι, καθὼς σᾶς εἶπον καὶ ἐγὼ καὶ πάντες οἱ προαγορεύσαντες περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, δὲν πρόκειται σήμερον νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὸ δημόσιον δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει, ἀλλὰ πρόκειται ἁπλῶς νὰ ἀνακηρύξωμεν δικαιώματα προϋπάρχοντα καὶ προερχόμενα ἀπὸ ὡρισμένας πηγὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἔπρεπε ν’ ἀνατρέξωμεν ὅπως ἀρυσθῶμεν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ νομοθετήσωμεν. Ποία δὲ εἶναι ἡ πηγὴ ἐκ τῆς ὁποίας ἀρυόμεθα τὸ δικαίωμα τοῦτο; Νομίζω, κύριοι, ὅτι παραπολὺ ἐκοπίασεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου καὶ πολλοὶ ἄλλοι βουλευταὶ διὰ νὰ μᾶς τὴν καταδείξωσι. Μᾶς εἶπον, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων προέρχεται ἐκ τοῦ δικαιώματος τοῦ μεταλλεύεσθαι, τὸ ὁποῖον εἶναι νόμημα τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι διὰ νὰ ἰσχύσῃ ἓν νόμημα, εἶναι ἀνάγκη διὰ ῥητοῦ νόμου νὰ καθιεροῦται, διότι ἄλλως ὑπάρχει μὲν δυνάμει, ἀλλὰ δὲν δύναται καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ. Κατὰ τὸν μεσαίωνα συγκατελέγετο μεταξὺ τῶν νομημάτων καὶ τὸ δικαίωμα τῆς θήρας ὡς καὶ τῆς ἁλιείας, ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν τοιοῦτον νόμημα δὲν εἶναι ἀνεγνωρισμένον, καὶ ἂν ἤθελον ἐγὼ, ὅστις ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω σήμερον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἀντιπροσωπεύω τὸ δημόσιον, ἐὰν ἤθελον νὰ θέσω περιορισμοὺς εἰς τὰ τῆς θήρας καὶ ἁλιείας, ἤθελον πράξει παρανομίαν, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελον εὕρει ἔλεος ἐνώπιόν σας, διότι τὸ νόμημα τοῦτο εἶναι ἀργὸν παρ’ ἡμῖν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ μεταλλεύεσθαι εἶναι μὲν νόμημα τῆς ἐπικρατείας, ἀλλὰ διὰ νὰ λάβῃ ζωὴν καὶ ὕπαρξιν ἀπαιτεῖται νόμος εἰδικός, διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι, ὅτε ἠθέλησε καὶ ἡ ἑλληνικὴ ἐπικράτεια νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὸ δικαίωμα τοῦ μεταλλεύεσθαι, ἐψήφισε νόμον· καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1861, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκήρυξε τὸ μεταλλεῖον ὡς περιουσίαν ἀνεξάρτητον τοῦ ἐδάφους, καὶ ἔδωκεν εἰς τὴν ἐπικράτειαν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ διαθέτῃ κατὰ τὸ δοκοῦν. Ἐὰν τὸ δικαίωμα τοῦ μεταλλεύεσθαι δὲν ἀνῆκεν εἰς τὴν ἐπικράτειαν, πιστεύσατε ὅτι καὶ ὁ νόμος τοῦ 1861 ἤθελε θεωρηθῆ ὡς νόμος αὐθύπαρκτος, ὡς νόμος δημεύσεως; διότι κατὰ τοὺς γενικοὺς κανόνας τοῦ δικαίου, ὁ ἰδιοκτήτης τῆς ἐπιφανείας εἶναι ἰδιοκτήτης καὶ πάντων τῶν ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν εὑρισκομένων, καὶ πᾶν ὅ,τι ἤθελεν εὕρει καὶ ἐντὸς τοῦ κτήματός του εἶναι ἰδιοκτησία του καὶ δύναται νὰ τὸ κρατήσῃ, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἄλλος τὸ δικαίωμα νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Ἀλλὰ παρὰ τὰς γενικὰς ταύτας ἀρχὰς τὸ κράτος οἰκειοποιήθη τὰς μεταλλικὰς οὐσίας, αἵτινες εὑρίσκονται εἰς οἱανδήποτε ἰδιοκτησίαν· ἔπραξε δὲ τοῦτο, διότι τὸ μεταλλεύεσθαι εἶναι νόημα, τὸ ὁποῖον ὅμως διὰ νὰ λάβῃ ζωὴν καὶ ὑπόστασιν ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ διὰ τοῦ περὶ μεταλλείων Νόμου. Ὁ νόμος, κύριοι, τῶν μεταλλείων, εἴπομεν, δὲν ἔχει ἐφαρμογὴν εἰς τὰς μεταλλικὰς οὐσίας, αἵτινες δὲν εἶναι αὐτοφυεῖς, ἀλλὰ προέρχονται ἐξ ἀνθρωπίνης ἐνεργείας. Ἐπὶ τῶν οὐσιῶν αὐτῶν ἔχει τὸ δημόσιον τὸ αὐτὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐπὶ μεταλλικῶν οὐσιῶν, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται αὐτοφυεῖς εἰς τὰ σπλάγχνα τῆς γῆς, ἀλλ’ ὅπως δὲν ἤρκει ἡ ἁπλῆ ἰδέα τοῦ νοήματος, ἀλλ’ ἐδέησε νὰ ἔλθῃ ὁ νόμος τοῦ 1861 διὰ νὰ δώσῃ ζωὴν καὶ ὕπαρξιν εἰς τὸ ἐπὶ τῶν μεταλλείων δικαίωμα τοῦ Κράτους, ἀπαραλλάκτως ἐνομίσαμεν, ὅτι ἦτον ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ ἕτερος νόμος διὰ νὰ λάβῃ τὸ δημόσιον τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως ἐπὶ τῶν μεταλλικῶν οὐσιῶν, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐξ ἀνθρωπίνης ἐνεργείας· διότι ἄνευ τοῦ νέου τούτου νόμου δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ νόημα τοῦ δημοσίου. Ἰδοὺ, κύριοι, προφανῶς ἡ ἀναλογία, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ νόμου τοῦ 1861 καὶ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσητε κατὰ τὸ 1871· ἐξ ἧς πηγῆς ἠρύσθη τὸ δημόσιον τὸν νόμον τοῦ 1861, καὶ οἰκειοποιήθη τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ διαθέτῃ τὰς μεταλλικὰς οὐσίας τὰς εὑρισκομένας εἰς τὰ σπλάγχνα τῆς γῆς, χωρὶς νὰ πράττῃ αὐθαιρεσίαν, ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς πρόκειται νὰ ἀρυσθῶμεν τὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ δημόσιον λαμβάνει τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσῃ τὰς μεταλλικὰς οὐσίας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι αὐτοφυεῖς, ἀλλὰ προέρχονται ἐξ ἀνθρωπίνης ἐργασίας, καὶ εὑρίσκονται τοποθετημέναι εἰς τὴν ἐπιφάνειαν αὐτῆς. Εἶπεν ὁ κ. Δεληγεώργης, ὅτι ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῶν μεταλλείων τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει ὁ νόμος τοῦ 1861 καὶ τῶν ἐκβολάδων περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν σήμερον· διότι τὰ μὲν μεταλλεῖα εἶναι ἄγνωστον, αἱ δὲ ἐκβολάδες εἶναι γνωστόν. Ἀλλὰ κύριοι, κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι τὸ γνωστὸν ἢ ἄγνωστον τὸ ὁποῖον δίδει εἰς τὸ κράτος τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ θεωρήσῃ ἢ μὴ ὡς δημοσίαν περιουσίαν, ἀντικείμενον ξένον. Ἐὰν ἦτον ἀληθὲς τοῦτο, ἔπρεπε καὶ πᾶν ἄλλο ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄγνωστον εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τῆς γῆς, καὶ τὸ ὁποῖον ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν του νὰ μὴ θεωρῆται ἀνῆκον εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ νὰ ἀνήκῃ εἰς τὸ δημόσιον, καὶ ὅμως δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα. Ἐὰν σκάπτων τις εἰς τὸν ἀγρόν του εὕρῃ θησαυρὸν, τὸν ὁποῖον κανεὶς δὲν ἐγνώριζε, ὁ θησαυρὸς ἀνῆκε εἰς αὐτὸν καὶ δὲν δύναται τὸ κράτος νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ τῷ εἴπῃ, ἐπειδὴ σὺ δὲν ἐγνώριζες ὅτι ὑπῆρχε θησαυρὸς, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸν λάβω ἐγώ. Ἐὰν ἄλλος τρυπήσῃ τὴν γῆν καὶ ἀναβλύσῃ ἄφθονον ὕδωρ διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δύναται νὰ ποτισθῇ μεγάλη γαιῶν ἔκτασις, δὲν ἔχει τὸ κράτος τὸ δικαίωμα νὰ τῷ εἴπῃ, ὅτι τὸ ἀναβλύσαν ὕδωρ εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ δημοσίου· ὄχι, κύριοι, εἶπε τοῦτο μόνον ἐπὶ τῶν μεταλλείων, διότι τὸ μεταλλεύεσθαι εἶναι νόημα· ἔδωκε λοιπὸν ὁ νόμος τοῦ 1861 εἰς τὸ δημόσιον τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως, οὐχὶ διότι τὰ ἀντικείμενα τὰ ὁποῖα ὁ νόμος οὗτος κανονίζει εἶναι ἄγνωστα, ἀλλὰ διότι εἶναι μεταλλικαὶ οὐσίαι, καὶ ἐπὶ τῶν μεταλλικῶν οὐσιῶν αἱ κυβερνήσεις διατηροῦν τὸ δικαίωμα νὰ τὰς διαθέτουν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὑπάρχει πληρεστάτη ἀναλογία μεταξὺ τοῦ νόμου τοῦ 1861, καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1871. Καὶ ἐὰν θελήσετε νὰ ἀρνηθῆτε ταύτην καὶ νὰ εἴπητε ὅτι τὸ δημόσιον ἀρύεται τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσῃ τὰς ἐκβολάδας, οὐχὶ ἐξ ἧς πηγῆς ἠρύσθη τοῦτο διὰ τὰ μεταλλεῖα, φοβοῦμαι μήπως δὲν εὕρητε ἔδαφος στερεὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ πατήσητε καὶ ἡ πρᾶξις σας φανῇ ἐντελῶς αὐθαίρετος. Λέγοντες ὅτι, λαμβάνετε τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσητε τὰς ἐκβολάδας διότι περιέχουν μέταλλον καὶ ὁμολογοῦντες ὅτι πράττετε ἐπὶ τῶν μεταλλικῶν τούτων οὐσιῶν, ὅ,τι ἔπραξεν ὁ νόμος τοῦ 1861 ὡς πρὸς τὰς μεταλλικὰς οὐσίας τὰς ὑπὸ τὴν γῆν, εἶσθε εἰς πλήρη ἁρμονίαν, καὶ κανεὶς δὲν δύναται νὰ σᾶς κατακρίνῃ ὅτι πράττετε πρᾶξιν αὐθαίρετον· ἐὰν ἐπαναλαμβάνω φύγετε ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, τῇ ἀληθείᾳ ἀγνοῶ ποῦ δύνασθε νὰ σταματήσητε. Ὁ νόμος μας, εἶπεν ὁ κ. Δεληγεώργης, ἠμπορεῖ νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς σπουδαίας ἀμφισβητήσεις, διότι ἐκτὸς τῆς κακῆς ἐκφράσεως τοῦ ἄρθρου 2 ἔρχεται καὶ τὸ ἄρθρον 11, τὸ ὁποῖον χορηγεῖ ἀποζημίωσιν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ ἐδάφους ἐπὶ τοῦ ὁποίου εὑρίσκονται αἱ ἐκβολάδες. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 11 οὐ μόνον δὲν δύναται νὰ δώσῃ λαβὴν εἰς καμμίαν ἀμφισβήτησιν ἐκ μέρους τῶν ἰδιωτῶν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας κλείει τὴν θύραν εἰς πᾶσαν ἐκ μέρους αὐτῶν ἀπαίτησιν καὶ λύει ἐντελῶς τὸ ζήτημα. Αἱ ἐκβολάδες εἶναι ἀντικείμενα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται τοποθετημένα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς γῆς. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν μου ἰδιοκτήτης τοῦ ἐδάφους ἔνθα ὑπάρχουν αἱ γνωσταὶ ἐκβολάδες εἶναι τὸ δημόσιον, διότι τὸ ἔδαφος τοῦτο εἶναι δάσος καὶ ὡς τοιοῦτον θέλει ἐπιδικασθῆ εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ἔρχεται μία ἀπόφασις καὶ λέγει ὅτι ὁ τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι αἱ ἐκβολάδες, δὲν ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον, διότι τὸ δημόσιον δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀποδείξῃ τὸ δικαίωμά του· εἰς τοιαύτην περίπτωσιν ἔπρεπεν, σᾶς ἐρωτῶ, ὁ νόμος νὰ σιωπήσῃ, καὶ νὰ μὴ προβλέψῃ ὁποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα τοῦ ἰδιώτου ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ἐπὶ τοῦ ὁποίου εὑρίσκονται αἱ ἐκβολάδες; ἢ ἔπρεπε νὰ προβλέψῃ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ νὰ κανονίσῃ τὰς σχέσεις τοῦ ἰδιώτου μετὰ τοῦ δημοσίου; Βεβαίως, κύριοι, ἤθελεν εἶσθαι μεγάλη ἀτέλεια εἰς τὸν νόμον, ἐὰν δὲν ἐθέταμεν διάταξίν τινα περὶ τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ ἐδάφους. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι αἱ ἐκβολάδες καλύπτουσιν ὅλην τὴν ἐπιφάνειαν, ἀλλὰ μὴ λησμονήσητε ὅτι ἐπειδὴ αἱ ἐκβολάδες εἶναι χώματα, φύονται ἐπ’ αὐτῶν χόρτα καὶ ὑψηλότατα δένδρα, ἠμπορεῖ δὲ νὰ συμβῇ ὥστε νὰ καλλιεργοῦνται ἐπ’ αὐτῶν δημητριακοὶ καρποὶ ἢ νὰ ὑπάρχωσι διάφορα εἴδη φυτειῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν αἱ ἐκβολάδες αὗται κηρύσσονται ἰδιοκτησία τοῦ δημοσίου ἡ δὲ ἀφαίρεσις αὐτῶν δύναται νὰ προξενήσῃ ζημίαν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ ἐδάφους ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχουν, δίκαιον εἶναι νὰ δοθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἀνάλογος ἀποζημίωσις.

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί τὸ διπλοῦν;

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, διὰ νὰ ἦναι τέλειος ὁ νόμος ἔπρεπε νὰ προβλέψῃ περὶ τῶν σχέσεων τοῦ κυρίου τῶν ἐκβολάδων μετὰ τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ ἐδάφους. Ἀλλὰ μὲ ἐρωτᾶτε διατὶ νὰ πληρώσῃ τὸ διπλοῦν τῆς ἀξίας. Διότι παρομοία διάταξις ἀπαντᾶται καὶ εἰς τὸν νόμον τῶν μεταλλείων, καὶ κατ’ αὐτὸν, ὅστις καταλάβει τὰς γαίας τοῦ ἄλλου ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ τὸ διπλάσιον τῆς ἀξίας· καὶ τὴν διάταξιν ταύτην θεωρῶ πολὺ δικαίαν. Διότι δὲν ἀρκεῖ ὅταν ἔχω ἓν κτῆμα νὰ μοῦ πληρώσητε τὴν ἀξίαν καὶ νὰ μοῦ εἴπητε ἀποσύρθητι, καὶ διατί; ὄχι λόγῳ δημοσίου ἀνάγκης, ἢ δημοσίου συμφέροντος, ἀλλὰ μόνον καὶ μόνον νὰ δυνηθῆτε νὰ λάβητε τὰ ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχοντα μέταλλα, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δίκαιον ἦτον καὶ πολὺ ὀρθῶς ὁ νόμος τὸ προνοεῖ, εἶπεν ὥστε ὁ ἀφαιρῶν ξένην ἰδιοκτησίαν διὰ νὰ ἀπολαύσῃ ὠφέλειάν τινα νὰ πληρώσῃ τὸ διπλάσιον, ὥστε ὄχι μόνον ν’ ἀποζημιώσῃ τὸν ἰδιοκτήτην διὰ τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν ὑπέστη, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ τὸν ἱκανοποιήσῃ διὰ τὴν δυσαρέσκειαν καὶ τὴν λύπην τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται πᾶς ἰδιοκτήτης ἀποχωριζόμενος ἀπὸ τὸ κτῆμά του διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ὁποίου ἔκαμε πολλὰς θυσίας.

§71ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τῶν μεταλλείων καταστρέφεται ἡ ἐπιφάνεια ἐνῷ διὰ τῶν ἐκβολάδων θὰ καθαρισθῇ καὶ θὰ κατασταθῇ προσοδοφόρος.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ καταστρέφονται τὰ δένδρα δὲν εἶναι ζήτημα ὅτι βλάπτεται ὁ ἰδιοκτήτης. Παραξενεύθη ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, διότι ὅτε ὑπέβαλον τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀνέφερον εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου ὅτι τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγένοντο αἱ παρατεταμέναι ἐκεῖναι συζητήσεις, δὲν ἤθελαν ἔχει καμμίαν ἐφαρμογὴν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐκανόνιζε τὰς ἐπὶ ἰδιωτικῶν γαιῶν εὑρισκομένας ἐκβολάδας καὶ τοιαῦται κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν ὑπάρχουν, παρηξενεύθη δέ, διότι πρὶν ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκβολάδων εἶχεν ἐκδοθῆ ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐνταῦθα πρωτοδικείου ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν σκωριῶν καὶ αὐτὴ δὲν ἐδικαίωσε τὸ δημόσιον τοῦ νὰ ζητήσῃ δικαίωμα ἐπικαρπίας διὰ τὰς σκωρίας τὰς εὑρισκομένας ἐντὸς τῶν γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνεγνωρίσθησαν ἐθνικαί. Εἶχον, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπόφασιν τοῦ πρωτοδικείου, ἀλλὰ καί τοι ἔχων γνῶσιν τῆς διατάξεως αὐτῆς, δὲν ἐμποδίσθην νὰ εἴπω ὅ,τι εἶπον, διότι ἄλλο εἶναι τὸ κείμενον τοῦ νόμου περὶ σκωριῶν καὶ ἄλλο τὸ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκβολάδων. Ὁ νόμος περὶ σκωριῶν δὲν λέγει ῥητῶς, ὅτι εἶναι ἐθνικαὶ αἱ σκωρίαι, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς, ἀλλ’ ἁπλῶς διαλαμβάνει, ὅτι τὸ δημόσιον θέλει λάβει 20% ἐπὶ τῶν τοιούτων νομίμως ἀναγνωρισθησομένων ἐθνικῶν σκωριῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἔκφρασις τοῦ νόμου, τὸ δὲ πρωτοδικεῖον εἰς τὰς σκέψεις του λέγει, ὅτι ἂν καὶ αἱ γαῖαι ἐπὶ τῶν ὁποίων αἱ σκωρίαι αὗται εὑρίσκονται ἐθεωρήθησαν ὡς ἐθνικαὶ, μολαταῦτα τὸ δικαστήριον δὲν δύναται νὰ τὰς κηρύξῃ ὡς ἀνηκούσας εἰς τὸ δημόσιον, διότι ὁ νόμος δὲν λέγει ῥητῶς, ὅτι αἱ ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν σκωρίαι ἀνήκουσιν εἰς τὸ δημόσιον.

§73ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ποῖον γνώρισμα ἔχει νὰ ᾖναι κύριος τοῦ ἐδάφους.

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι οἱ συντάξαντες τὸν νόμον ἐκεῖνον δὲν εἶχον τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ὄχι, οἱ συντάξαντες τὸν νόμον εἶχον βεβαίως τὴν ἰδέαν, ὅτι ὡς ἐθνικαὶ ἤθελον θεωρηθῆ αἱ σκωρίαι αἱ κείμεναι ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐξεφράσθη εὐκρινῶς περὶ τούτου ὁ νόμος εὗρε τὸ δικαστήριον λόγον διὰ ν’ ἀμφιβάλῃ καὶ ἐξέδωκε τὴν προδικαστικὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε, καὶ τὴν ὁποίαν ἐλπίζω νὰ ἐξαφανίσῃ τὸ ἀνώτερον δικαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔσπευσα νὰ τὴν ἐφεσιβάλω. Ἀλλά, κύριοι, ὁ προσωρινὸς αὐτὸς κίνδυνος δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸ πρῶτον νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐκβολάδων, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐξηγούμενον καθαρότερα, διαλαμβάνει ὅτι αἱ ἐκβολάδες αἱ εὑρισκόμεναι ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν θέλουσι διατεθῆ διὰ νόμου. Διὰ τοῦτο εἰσάγων τὸ δεύτερον νομοσχέδιον περὶ ἐκβολάδων εἰς τὴν Βουλὴν, εἶπον ὅτι τὸ πρῶτον νομοσχέδιον δὲν ἤθελεν ἔχει κατὰ τὴν κρίσιν μου καμμίαν ἐφαρμογὴν, διότι ἄφινεν εἰς εἰδικὸν νόμον νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς διαθέσεως τῶν ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς κειμένων ἐκβολάδων, καὶ ἐκβολάδες μόνον ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς εὑρίσκονται, ἰδιωτικαὶ δὲ δὲν ὑπάρχουσι διότι ὅλος ὁ χῶρος ἐπὶ τοῦ ὁποίου κεῖνται αἱ ἐκβολάδες ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον καθὸ δάση. Κύριοι, τὰ ὀλίγα ταῦτα εἶχον ἀνάγκην νὰ σᾶς εἴπω διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ἀγόρευσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμον ἐνώπιόν σας ὅτε εἰσήγαγον τὸ δεύτερον νομοσχέδιον περὶ ἐκβολάδων καὶ διὰ νὰ σᾶς ἐκθέσω, ὅτι κατ’ ἐμὲ εἶχον ἔκτοτε τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ μόνος λόγος ἐπὶ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ στηριχθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου τὸ ὁποῖον ἔχει ἐπὶ τῶν μεταλλείων. Καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ δημοσίου ὑπάρχει μόνον δυνάμει, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ εἶναι ἀνάγκη ἑνὸς νόμου εἰδικοῦ, ὅπως ἐγένετο τοιοῦτος κατὰ τὸ 1861, διὰ τὰς μεταλλούχους οὐσίας αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν γῆν. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἔκφρασιν τοῦ νομοσχεδίου ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, μεθ’ ὅλα ὅσα ἤκουσα, δὲν ἠδυνήθην νὰ πεισθῶ; ὅτι ἡ ἔκφρασις εἶναι κακὴ καὶ ὅτι τοῦ βουλευτικοῦ νομοσχεδίου ἡ ἔκφρασις εἶναι προτιμοτέρα. Μ’ ὅλα ταῦτα ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι διὰ τῆς ἐκφράσεως ταύτης ἐξασφαλίζει πληρέστερον τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, ἡμεῖς δὲν ἐπιμένομεν. Σᾶς παρακαλῶ μόνον νὰ προσέξητε μήπως θέλοντες νὰ ἐξασφαλίσητε τὸ δημόσιον περισσότερον τὸ ἀφήσητε μᾶλλον ἐκτεθειμένον.

§75Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, κ. πρόεδρε, μετὰ τοῦ κ. Ζέγγελη καὶ τοῦ κ. Ῥοντήρη καὶ ἥτις συζητεῖται σήμερον, ἦτον ἀποτέλεσμα ὅλων τῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν. Ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν εἴχομεν ὑποβάλει καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς 29 Μαρτίου, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ προσωρινὸς νόμος περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς χρήσεως τῶν ἐκβολάδων· τὴν ἐστηρίξαμεν καὶ τὴν στηρίζομεν εἰς τὰς ἐφεξῆς σκέψεις, τὰς ὁποίας δὲν ἐμορφώσαμεν ἤδη κατὰ πρῶτον ἀπὸ τὰς συζητήσεις ἐντὸς τῆς Βουλῆς ταύτης· ἀλλὰ ἀπὸ τὰ 1865 εἴχαμεν μορφώσει· δὲν τὴν ὑπεβάλομεν τότε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν σκωριῶν τὸ ὁποῖον ἐσυζητήθη ἀδιαλείπτως μέχρι τοῦ Ἀπριλίου 1867, πρῶτον διότι δὲν ἐθεωρήθη τοιαύτης σπουδαιότητος τὸ ζήτημα τῶν σκωριῶν ὅσης θεωρεῖται ἤδη σπουδαιότητος τὸ ζήτημα τῶν ἐκβολάδων τῆς ἀργυρίτιδος γῆς, δεύτερον διότι τότε ὑπῆρχεν ἔγγραφον τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ὁποῖον διελάμβανεν ὅτι οὐδεμίαν ἀξίωσιν ἔχει τὸ δημόσιον ἐπί τινων θέσεων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἦσαν σκωρίαι, καὶ τρίτον διότι ὑπῆρχεν ἐκκρεμεῖς δίκαι καὶ περὶ αὐτῶν τῶν θέσεων. Ἐξητάσαμεν ὅμως τὴν σπουδαιότητα καὶ τότε, κύριοι, καὶ ἐπεστήσαμεν πολὺ τὴν προσοχὴν τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς περὶ ἐξευρέσεως τῆς ἀξίας τῶν σκωριῶν, τῆς λυσιτελεστέρας διαθέσεως αὐτῶν, καὶ δὲν ἀληθεύει τὸ λεγόμενον ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο διῆλθεν ἀνεξέταστον. Ἐνθυμοῦνται ὅσοι ἦσαν τότε βουλευταὶ καὶ τὰς ἐν τῇ Βουλῇ προτάσεις καὶ ῥητορείας καὶ τὰς ὑπαιθρίους ἀκόμη συζητήσεις καὶ δημηγορίας διαφόρων, ἐνθυμοῦνται τέλος, κύριοι, ὅτι ἐστάλη ἐπιτροπὴ καὶ ἐκ τῆς Βουλῆς εἰς Λαύριον ἀκόμη, μετέβη ἐκεῖ, ἔκαμεν ἐκκαμινεύσεις καὶ δοκιμὰς ἐντὸς τῶν φούρνων τοῦ κ. Σερπιέρη καὶ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἧς ἀνεγνώριζεν ὅτι τὰ ἐτήσια καθαρὰ κέρδη τῆς ἑταιρίας ἀναβαίνουν εἰς 2 ἑκατομμύρια. Ἡ κυβέρνησις ὅλα ταῦτα τὰ ἐθεώρησεν ὡς σκέψεις τυχαίας καὶ στηριζομένη εἰς τὸν λόγον ἀπεφάσισεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ φορολογῆται ἡ ἐργασία καὶ τὰ κεφάλαια εἰς ἐποχὴν μάλιστα καθ’ ἣν εἴχομεν καταργήσει τὸν φόρον τῆς μετάξης. Ἐτέθη, κύριοι, ζήτημα ψηφηφορίας, προτεινόντων ἡμῶν νὰ ἐπιβληθῇ φόρος 16% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου διὰ σκωρίας αἵτινες ἐθεωροῦντο ἰδιόκτητοι καὶ τὸ διπλάσιον διὰ τὰς ἐθνικάς· ἐὰν ἐκείνη ἡ πρότασις ἐψηφίζετο τότε, τὰ ἔξοδα τοῦ κράτους ἐκ τῶν σκωριῶν ἤθελον εἶσθαι 62 δραχ. δι’ ἕκαστον τόνον καὶ οὐχὶ 24 ἢ 48—καθόσον πρόκειται περὶ ἰδιοκτήτων ἢ ἐθνικῶν· ἐψηφηφορήσαμεν 27 ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ὅσοι εὑρίσκονται ἐξ ἐκείνων ἐδῶ, τὴν αὐτὴν ἔχουν ἀκόμη γνώμην· ἐψηφίσθη κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 7 ἀπριλίου, ἡ πρότασις τῆς Κυβερνήσεως περιεχούσης ὅτι ἀρκεῖται εἰς τὰ 10% τὸ δημόσιον. Τὴν γνώμην λοιπὸν τὴν εἴχομεν ἔκτοτε, ὅτι αἱ σκωρίαι, τὸ Λαύριον ὅλον, εἶναι νόμημα τῆς Ἐπικρατείας, διότι ἀνῆκεν εἰς τὴν πολιτείαν τῶν Ἀθηνῶν, διότι περιῆλθεν εἰς τοὺς Ῥωμαίους αὐτοκράτορας, διότι, ὡς τοιοῦτον, διετηρήθη ὑπὸ τῶν Βυζαντινῶν, διότι νόμημα ὑπῆρχε καὶ ἐπὶ τῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι ἐκυριάρχησαν τῆς Ἑλλάδος. Ὡς νόμημα περιῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς παραχωρήσεως καὶ τῆς συνθήκης τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν καὶ ἐκύρωσαν διὰ τοῦ πρωτοκόλλου αἱ Δυνάμεις· καὶ ἐὰν καὶ τὴν συνθήκην αὐτὴν δὲν εἴχομεν, δυνάμει τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου, τὸ ὁποῖον διέπει κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως καὶ κανονίζει τὰς κληρονομικὰς σχέσεις τῶν προσώπων ἐν Ἑλλάδι, περιῆλθεν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου· διότι καὶ κατὰ τὸ ἀστικὸν δίκαιον παύσαντος νομικοῦ προσώπου ὑπάρχει ἡ περιουσία εἰς τὸ διάδοχον κράτος μεταβαίνει αὐτοδικαίως. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι εἶναι περιουσία τῆς Ἐπικρατείας δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1833, ὅστις ἐξεδόθη ἐπὶ τοῦ βασιλέως Ὄθωνος, ὅστις ἔλαβε τὴν κατοχὴν ἐπὶ ὅλων τῶν μερῶν καὶ τῶν χωρῶν, αἱ ὁποῖαι ἔκειντο ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ Σουλτάνου, ἥτις ἔπαυσε κατὰ τὰ 1832 τὸν Δεκέμβριον. Τὴν ἐστηρίξαμεν, κύριοι, τὴν ἰδέαν μας αὐτὴν ἐπὶ ἰσχυρῶν ἀποφάσεων τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων καὶ τῶν Συνελεύσεων καὶ τοῦ 1843 καὶ τοῦ 1862, τὰ ὁποῖα κοινοβουλευτικὰ Σώματα διὰ τῶν φορολογικῶν νόμων ἀναγνωρίζουν νομήματα καὶ κτήματα τῆς ἐπικρατείας. Τὴν ἐκυρώσαμεν, κύριοι, ὡς τοιαύτην διὰ τῶν διατάξεων τοῦ διοικητικοῦ νόμου, ὅστις εἶναι νόμος τοῦ Κράτους δημοσιευμένος (ἀριθ. 226.) Ἀλλὰ, κύριοι, μόλις πρὸ ὀλίγου χρόνου ἤρχισαν νὰ ἀμφισβητῶσιν αὐτὸ τὸ δικαίωμα τινὲς νομικοὶ καὶ ἠπόρησα μάλιστα, ὅταν ἀνέγνωσα, κύριοι, τὸ βιβλίον περὶ συνθηκῶν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ῥάλλης ἐξέδωκε τελευταῖον τοῦ Κώδηκος· ἐκεῖ μεταφράζει ἢ καταχωρίζει τὸ πρωτόκολλον τῆς 3 Ἰουνίου 1833, καὶ τὴν λέξιν βακούφικα τὴν σχολιάζει νόμημα καὶ ὅμως εἰς μίαν γνωμοδότησίν του ἀρνεῖται τὰ νομήματα!! Αὐταὶ αἱ σκέψεις μᾶς ἔπεισαν, κύριοι, ὅτι δὲν χρειάζεται ἄλλος νόμος, ἀλλὰ νόμος ὄχι περὶ ἀναγνωρίσεως τῶν ἐκβολάδων ὡς ἐθνικῶν, ἀλλὰ περὶ διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων ἀνηκουσῶν ἀείποτε εἰς τὸ κράτος. Ὑπεβάλομεν λοιπὸν τὴν πρότασιν αὐτὴν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀποῤῥιφθῇ· «αἱ ἐκβολάδες τῶν ἀρχαίων ὁπουδήποτε τῆς ἐπικρατείας κεῖνται, θέλουσι διατεθῆ διὰ νόμου πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ Κράτος. Τὸ ὡς—εἶναι ἐντροπὴ νὰ κάμωμεν γραμματικὰς παρατηρήσεις,—δὲν εἶναι ὁμοιωματικὸν, ὅπως τὸ ἐξέλαβεν ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν· οἱανδήποτε γραμματικὴν καὶ λεξικὸν ἀναγνώσῃ τίς θέλει ἰδεῖ ὅτι εἶναι αἰτιολογικὸν, λοιπὸν ἐπειδὴ ἦσαν ἐθνικαὶ αὗται αἱ ἐκβολάδες, διατίθενται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ τοῦτο ἐννοοῦμεν διὰ τῆς φράσεως ταύτης. Ποῖον φόβον βλέπει ὁ κ. ὑπουργὸς εἰς τὴν καθιέρωσιν, εἰς τὴν παραδοχὴν αὐτῆς τῆς τροπολογίας, ποῖον κίνδυνον τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ; ἐξ ἐναντίας, κύριοι, ἡ παραδοχὴ τῆς φράσεως τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, γεννᾷ τὸν κίνδυνον νὰ χάσῃ τὸ δημόσιον τὰς μέχρι τοῦδε ἀφαιρεθείσας ἐκβολάδας; ὁ νόμος, ὅπως ἐκφράζεται τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον, δὲν ἔχει ἀναδρομικὴν ἰσχὺν, καὶ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ· θὰ λάβῃ ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν μετὰ τὴν δημοσίευσίν του. Ἐὰν λοιπὸν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἐγείρῃ μίαν ἡμέραν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Serpieri ζητῶν νὰ πληρώσῃ 300,000 τόννους οὕς τινας πρὸ τοῦ νόμου παρέλαβεν, ἢ καὶ περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον, στηρίζων τὴν ἀγωγήν του εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, ὁ κ. Serpieri ἔχει τὸ δικαίωμα διὰ τῶν δικηγόρων νὰ ἰσχυρισθῇ καὶ νὰ εἴπῃ «ἡ ἀγωγή σου, κ. ὑπουργὲ τῶν οἰκονομικῶν, ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ δημοσίου εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι θὰ ἐξετασθῇ ἄν ὑπῆρχε νόμος προγενέστερος καὶ τὸ δικαστήριον δύναται νὰ παραδεχθῇ τὴν ἔνστασιν τοῦ ἀπαραδέκτου μὲ τὴν αἰτιολογίαν ὅτι οἱ νόμοι δὲν ἔχουσιν ἀναδρομικὴν ἰσχὺν, ἀλλὰ λαμβάνουν τὴν ἰσχύν των ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεώς των, καὶ ἄλλος ῥητὸς νόμος δὲν ὑπάρχει· δύναται νὰ προσθέσῃ μάλιστα ἀμφισβήτησιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως περὶ νομημάτων ἐν τοῖς συζητήσεσι τοῦ νόμου τούτου· ἐκτὸς τούτου, ὁ ἐνδοιασμὸς τοῦ δικαστηρίου αὐξάνει, διότι εἰς τὰ 1867 ἐξεδόθη νόμος περὶ ἐθνικοϊδιοκτήτων, εἰς τὰ 1871 ἦλθε νομοσχέδιον περὶ φορολογίας αὐτῶν, καὶ τέλος ἀμφισβήτησις τῶν ἰδεῶν τὰς ὁποίας φέρει τὸ νομοσχέδιον, ὃ ἡμεῖς ἐφέραμεν (θόρυβος) ὥστε φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἡ τροπολογία ἣν περιέχει τὸ ἄρθρον πρῶτον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν, εἶναι πληρεστέρα καὶ ἀσφαλεστέρα καὶ ὀρθοτέρα καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ φρονῶ ὅτι δύναται, νὰ τὴν παραδεχθῇ χωρὶς κίνδυνον· ἀλλ’ ἐὰν νομίζῃ ὅτι δύναται νὰ περιλάβῃ ἀλλοῦ τὸ ἴδιον δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἀλλὰ τὸ νὰ λέγῃ ὅτι ἡ ἄλλη εἶναι ἀσφαλεστέρα παρὰ τὴν πρότασιν αὐτὴν, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν λέγει σύμφωνα μὲ τὸν νόμον.

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, ἔχω ἀκόμη μίαν παρατήρησιν καὶ συνοδεύω αὐτὴν μὲ ἔγγραφα πολύτιμα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀναγνώσω. Μίαν παρατήρησιν θὰ κάμω εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶπεν, ὅτι τὸ νόμημα εἶχεν ἀνάγκην ἰδιαιτέρου νόμου διὰ νὰ ἰσχύῃ. Παρατηρῶ ὅτι τὸ διάταγμα τοῦ 1833 εἶναι νόμος καὶ ὄχι διάταγμα, διότι ἀπονέμει δικαιοδοσίαν. Καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὸ 1840 ὅταν ἐγένοντο μεταῤῥυθμίσεις εἰς τὸ εἰρημένον διάταγμα τοῦ 1833 ὡς πρὸς τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸν ἐσωτερικὸν αὐτῶν ὀργανισμὸν δὲν ἐξεδόθη διάταγμα, ἀλλὰ νόμος πρὸς μεταῤῥύθμισιν τοῦ καλουμένου διατάγματος τοῦ 1833, ὅστις ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Βουλῆς. Τὸ διάταγμα ἐκεῖνο εἶναι νόμος καὶ ἐξεδόθη εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν μία μόνον ἐξουσία ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι, μία νομοθετικὴ ἅμα καὶ νομοτελεστική· καὶ αὐτὸς ὁ νόμος εἶπε ῥητῶς «ἐπιφορτίζεται ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φυλάττῃ «τὸ βασιλικὸν νόμημα τῆς μεταλλείας, νὰ ὠφελιμοποιῇ αὐτὸ, «νὰ καλλιεργῇ τὰ γνωστὰ μεταλλεῖα, νὰ ἀναζητῇ νέα καὶ νὰ «μεταποιῇ τὰ ἐξορυχθέντα εἰς ὕλην χρήσιμον» οὕτω δὲ, κύριοι, τοιαύτην ἰδέαν ἀποδίδον τὸ κράτος εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἐξηκολούθησε νὰ προστατεύῃ τὸ νόμημα, καὶ οὕτως ἐξηκολούθησεν ἡ Ἑλλὰς ν’ ἀναγνωρίζῃ τὰ περὶ τῶν μετάλλων, ἤτοι τὸ μεταλλεύεσθαι ὡς δικαίωμα τοῦ Κράτους. Ἀφοῦ πολλοὶ ἄλλοι νόμοι καὶ διατάγματα καὶ συνθῆκαι καὶ ὁδηγίαι καὶ πράξεις παρετέθησαν πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς τῆς ἰδέας, ἥτις ἔπρεπε νὰ μὴ ἀμφισβητηθῇ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν, διότι ἄπειροι πράξεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀποδεικνύουσι σταθερῶς καὶ ἀκαταπαύστως ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι σήμερον, θέλω σᾶς ἀναφέρει τρία ἔγγραφα πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν. 1ον) Τὸ 1839 κάποιος Σταμάτιος Βαλέζης ἐζήτησε τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐνεργήσῃ ἐξόρυξιν ἀργύρου καὶ χρυσοῦ εἰς τὴν νῆσον Σίφνου· ἀκούσατε τὴν διαταγὴν, ἥτις ἐξεδόθη ἀπὸ τὴν διοίκησιν. Ἀριθμ. 2,034. Τὴν 19 Ἰουνίου 1839, Ἑρμούπολις.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

Ο ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΣΥΡΟΥ.

Δυνάμει τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 17,647 τῆς 17 Ἰουνίου διαταγῆς τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Β. Γραμματείας, ἐπιτρέπεται εἰς τὸν κύριον Σταμάτιον Ν. Βαλέζην δημότην καὶ κάτοικον Σίφνου, κατὰ τὴν ἀπὸ 19 τοῦ παρελθόντος ἀναφοράν του, νὰ ἀνασκάψῃ μὲ ἴδιά του ἔξοδα εἰς ὅποιον μέρος τῆς νήσου Σίφνου ἐγκρίνει πρὸς ἀνεύρεσιν μεταλλείου χρυσοῦ ἢ ἀργύρου· ὑποχρεοῦται ὅμως, ἐπειδὴ τὰ μεταλλεῖα εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ δημοσίου, ἅμα ἤθελεν ἀνακαλύψει τοιοῦτόν τι μεταλλεῖον νὰ γνωστοποιήσῃ ἀμέσως τοῦτο εἰς τὴν διοίκησιν ταύτην, διὰ νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ μετ’ αὐτοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως περαιτέρω συμφωνίαι. Ὁ δήμαρχος Σίφνου παραγγέλλεται νὰ ἐπαγρυπνῇ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀνασκαφῆς διὰ νὰ εἰδοποιήσῃ τὴν διοίκησιν, ἅμα ἀνακαλυφθῇ μέταλλον, καὶ νὰ μὴ συγχωρήσῃ νὰ ἐξαχθῇ ἐκ τῆς νήσου καμμία ποσότης μετάλλου κατειργασμένη ἢ ἀκατέργαστος πρὶν ἀποπερατώσῃ ὁ ἐργολάβος τὰς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως συμφωνίας του. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὀφείλει ὁ ἐργολάβος πρὶν κάμῃ ἔναρξιν τῆς ἀνασκαφῆς νὰ παρουσιάσῃ τὴν παροῦσαν εἰς τὸν δήμαρχον, ὅστις ὀφείλει νὰ ἐκθέσῃ ἐπ’ αὐτῆς τὸ ἐθεωρήθη· θέλει δὲ διευθυνθῆ καὶ ἀπ’ εὐθείας ἀντίγραφον τῆς παρούσης καὶ εἰς τὸν δήμαρχον. Ὁ διοικητὴς ὁ γραμματεὺς (Τ. Σ.) Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Καληγᾶς. Ἐθεωρήθη. Ἐν Σίφνῳ, τὴν 5 Ἰουλίου 1839.

Ὁ δήμαρχος Σίφνου

(Τ. Σ.) Ν. ΧΡΥΣΟΓΕΛΟΣ.

Μετὰ τὸ ἔγγραφον τοῦτο τῆς διοικήσεως ὁ αἰτήσας ἐνήργησε τὰς ἀνασκαφὰς, ἀπεστάλησαν τὰ δείγματα, ἐγένοντο αἱ ἀναλύσεις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ κυρίου Λάνδερερ καὶ ἐξεδόθη τὸ ἑξῆς ἔγγραφον τῆς Γραμματείας τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀριθμ. 13,711. 30 Σεπτεμβρίου 1839.

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ.

ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΝ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

Ἐπιστρέφεται μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἄλλην θετικωτέραν πληροφορίαν περὶ τῶν μεταλλείων Σίφνου δὲν ἔχομεν, οὐδὲ νομίζομεν συμφέρον νὰ ληφθῇ ὁριστικὸν μέτρον περὶ τῆς μεταλλεύσεως κανενὸς μεταλλείου, πρὶν ἢ γίνωσιν ἐπιτόπιοι ἔρευναι, διὰ νὰ γνωστοποιηθῇ, κατὰ πιθανότητα τοὐλάχιστον, ἂν τὸ κέρδος τὸ προκύψαν, δύναται νὰ ἰσοσταθμίσῃ τὴν γενησομένην δαπάνην.

Ὁ Γραμματεὺς τῶν Ἐσωτερικῶν

Γ. ΓΛΑΡΑΚΗΣ.

Βλέπετε, κύριοι, ἐκ τῶν δύω τούτων ἐγγράφων (ὡσεὶ εἶχον συνταχθῆ ἐπίτηδες διὰ νὰ μᾶς διδάξουν τὰ σήμερον καθήκοντά μας) ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ συνέπειαι τοῦ διατάγματος τοῦ 1333, εἰς τί συνίστατο τὸ νόμημα, ὅπερ δι’ αὐτοῦ τοῦ διατάγματος καθιστᾶτο καὶ ὁποίας ἐφαρμογῆς ἔτυχε καθ’ ὅλον τὸν παρελθόντα χρόνον. Μεταβαίνω εἰς τρίτον ἔγγραφον, ὅπερ εἶναι πολὺ σχετικώτερον πρὸς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, διότι ἀφορᾷ τὸ Λαύριον· εἶναι πρᾶξις τοῦ μακαρίτου βασιλέως Ὄθωνος, τὴν ὁποίαν ἀπέστειλε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀριθμ. 24,956.

ΟΘΩΝ

ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ.

Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Γραμματείαν τῶν Οἰκονομικῶν ἡ διὰ τῆς ἀναφορᾶς τῆς 29 Σεπτεμβρίου (11 Ὀκτωβρίου) τρέχοντος ἔτους καθυποβληθεῖσα αἴτησις τῶν ἐμπόρων Φεράλδη καὶ Βερτρὰνδ, ἡ περὶ ἐνοικιάσεως τῶν σιδηρείων τοῦ Σουνίου, μὲ τὴν παραγγελίαν, ὅπως προκηρύξῃ τὴν δημοπρασίαν τῶν μεταλλείων τούτων γενικῶς εἰς πολλοὺς τόπους, ἐπισυνάπτουσα μίαν ἀληθινὴν περιγραφὴν αὐτῶν, καὶ εἰδοποιοῦσα περὶ τούτου τόσον τοὺς κυρίους Φιράλδην καὶ Βερτρὰνδ, ὅσον καὶ τοὺς ἀδελφοὺς Σέγγουϊν πολιτικοὺς μηχανικοὺς τῶν Παρισίων, οἵτινες ἀνέφερον πέρυσιν εἰς Ἡμᾶς διὰ τῆς ἐκεῖ Βασιλικῆς Ἑλληνικῆς Πρεσβείας περὶ ἐνοικιάσεως τῶν μεταλλείων τούτων, καὶ μάλιστα εἰδοποιοῦσα ἰδιαιτέρως τοὺς τελευταίους τούτους διὰ τῆς Γραμματείας τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀθῆναι, τὴν 2|14 Δεκεμβρίου 1837. ΟΘΩΝ. (Μεγάλη Σφραγίς) Πρὸς τὴν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Γραμματείαν. Περὶ ἐνοικιάσεως τῶν σιδηρείων τοῦ Σουνίου.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλλιφρονᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§78ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐξ ὅλων, κύριοι, τῶν λεχθέντων, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σαφὲς καὶ οὔτε προέκειτο περὶ συζητήσεως τοιαύτης, οἵαν ἔλαβεν, ἀφ’ οὗ ἐν τῇ πρώτῃ συζητήσει ἐπὶ τοῦ πρώτου παρουσιασθέντος νομοσχεδίου ἀνεπτύχθη ἀρκούντως καὶ ἀπεδείχθη ἡ τοῦ δημοσίου ἰδιοκτησία ἐπὶ τῶν τοῦ Λαυρίου ἐκβολάδων. Πάντα ταῦτα τὰ καὶ σήμερον εἰσαχθέντα καὶ γεγωνυίᾳ τῇ φωνῇ ἀναγνωσθέντα εἰς ἓν συνηρμολογημένα, εἶχον ἔκτοτε σχηματίσει τὴν πεποίθησιν ἐν τῷ κοινοβουλίῳ εἰς τὰ πλεῖστα αὐτοῦ μέλη καὶ ἐν ἁπάσῃ τῇ κοινωνίᾳ, ὅτι αἱ τοῦ Λαυρίου ἐκβολάδες ἦσαν ἰδιοκτησία τοῦ δημοσίου καὶ διότι νόμος τοῦ 1833 ὡς νόμημα τῆς ἐπικρατείας ἀναγνωρίζει αὐτὰς καὶ διότι καὶ ἡ ἀρχαία ἐργασία καὶ ἡ ἀρχαία κυριότης αὐτοῦ δὲν μετεβλήθη εἰς ἰδιωτικὴν, οὐδὲ ἔπαυσεν ἀπὸ τοῦ νὰ ᾖναι πάντοτε τοῦ δημοσίου, ἐχρειάζετο ὅμως ἤδη εἷς περὶ διαθέσεως νόμος. Ἦλθε λοιπὸν ὁ περὶ διαθέσεως νόμος, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔσχε τὴν ἀφορμὴν νὰ κανονίσῃ τὴν διάθεσιν τῶν ἐν Λαυρίῳ ἐκβολάδων, ἐνόμισε διὰ γενικοῦ νόμου νὰ κανονίσῃ περὶ ὅλων τῶν ἐκβολάδων, αἵτινες τυχὸν ἤθελον καὶ ἀλλαχοῦ ἀνευρεθῆ διὰ νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ποιήσῃ καὶ ἕτερον νόμον ἢ νὰ ἔχῃ τὰς αὐτὰς ταύτας ἀμφιβολίας, αἵτινες ἐνταῦθα προέκυψαν. Ἐπῆλθε ὅμως ἡ φράσις, ἥτις ἔφερεν αὐτὴν τὴν ἀμφισβήτησιν, καὶ περὶ ἧς, ὡς βλέπετε, δὲν διαφέρει τὸ πνεῦμα καὶ ὁ σκοπὸς οὔτε τοῦ νομοσχεδίου οὔτε τῶν βουλευτῶν, ἀλλὰ γίνεται συζήτησις ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα, ἅπερ δύναται νὰ ἔχῃ μία φράσις, οὕτω ἢ οὕτω ἐκφράζουσα τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου· ἡ δ’ ἀμφισβήτησις εἶναι ἐπὶ τούτου· τὸ κείμενον ἔχει οὕτω· «αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσι τῷ Κράτει, ἡ δὲ μετάλλευσις αὐτῶν δὲν ἐπιτρέπεται, εἰμὴ δυνάμει πράξεως τῆς κυβερνήσεως κτλ.» Αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος· τοῦτο, κύριοι, ἔφερε καὶ δικαίως τὴν σκέψιν ὅτι ἡ λέξις «ἀνήκουσι» φαίνεται ὅτι ἤδη δημιουργεῖ τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος τοῦ δημοσίου, ἐνῷ τὸ δικαίωμα τοῦτο ὑπῆρχεν ἀνέκαθεν ὅπως συνεζητήθη, καὶ ὅπως παρεδέχθη, διότι δὲν ὑπάρχει κανὲν ἄλλο δικαίωμα ἀνεγνωρισμένον, ὅπερ ἀντιτάσσεται εἰς τὴν ἀναγνώρισιν καὶ καθιέρωσιν τοῦ δικαιώματος τούτου τοῦ δημοσίου. Εἶπον λοιπὸν διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἀσαφὲς, καὶ διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῇ καὶ ἡ ἰδέα, ἣν ἔχει τὸ Κοινοβούλιον, ψηφίζον σήμερον τὸν περὶ διαθέσεως αὐτῶν νόμον, ὅτι πρέπει ἀντὶ τοῦ «ἀνήκουσι» νὰ τεθῇ ἡ λέξις «ἀνήκουσαι», διότι ὁ νόμος οὗτος δὲν ἔρχεται εἰς τὸ νὰ ὁρίσῃ τὸ ὡρισμένον δικαίωμα τοῦ δημοσίου, ἀλλ’ ἔρχεται μόνον νὰ διαθέσῃ τὴν περιουσίαν αὐτὴν τοῦ δημοσίου. Λοιπὸν λέγομεν «αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσαι εἰς τὸ Κράτος δὲν μεταλλεύονται, εἰμὴ δυνάμει πράξεως τῆς Κυβερνήσεως κτλ.» Τότε εἴμεθα ἐντελῶς σύμφωνοι.

§79ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Αὐτὸ τὸ ὡς τὸ θαυματουργόν!

§80ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐγὼ, κύριοι, προτείνω, ὡς σᾶς εἶπα, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐκτὸς πάσης φιλονεικίας, ἐὰν τὸ «ἀνήκουσι» μεταβληθῇ εἰς τὸ «ἀνήκουσαι», ὅτι δηλ. ἀείποτε ἀνῆκον· Εἴμεθα σύμφωνοι.

§81ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§82ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Λοιπὸν, κύριοι, νομίζετε ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅταν ἡ λέξις αὕτη λάβῃ αὐτὴν τὴν μεταβολήν;

§83ΛΑΠΑΣ. Μάλιστα.

§84ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀλλά, κύριοι, νομίζω ὅτι τὸ ΩΣ εἶναι μία αἰτιολογία, ἧς δὲν θεωρῶ ὅτι ἔχει ἀνάγκην ὁ νόμος. «Αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσαι εἰς τὸ δημόσιον, διατίθενται οὕτω.»

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἐπειδὴ παρατηρῶ, ὅτι ἐπιμένουν τινὲς παραπολὺ εἰς αὐτὸ τὸ εὐλογημένον ὡς, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξηγήσω ἐκτενέστερον τὴν γνώμην μου, καθ’ ἣν τὸ ὡς αὐτὸ τίποτε δὲν θεραπεύει, καὶ κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ προφυλάξῃ τὸ δημόσιον ἀπὸ τὰς μομφὰς, ἃς δύναται νὰ ὑποστῇ ἐὰν δὲν τεθῇ αὐτὸ τὸ εὐλογημένον ὡς.

§86ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ καὶ δὲν βλάπτει ὅμως.

§87ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγουν, κύριοι, ὅτι, ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν ἔκφρασιν ὅτι αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσιν εἰς τὸ κράτος, τρέχετε τὸν κίνδυνον τοῦ νὰ χαρακτηρισθῇ τὸ νομοσχέδιόν σας ὡς νόμος δημεύσεως, ὡς πρᾶξις αὐθαίρετος· ἐὰν ὅμως ἀλλάξητε τὴν φράσιν αὐτὴν καὶ ἀντὶ νὰ εἴπητε «ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἐπικράτειαν» εἴπητε «ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὴν ἐπικράτειαν» τότε δὲν τρέχετε κανένα κίνδυνον, τότε τὸ νομοσχέδιόν σας δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πρᾶξις αὐθαίρετος καὶ δημευτική. Ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω ἐὰν ἡ θεωρία αὕτη ᾖναι γενικὴ καὶ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ ὅλων τῶν ἀντικειμένων. Ὑποθέτω, ὅτι ἔρχεταί τις καὶ σᾶς προτείνει νὰ ψηφίσητε νόμον διαλαμβάνοντα «ἡ οἰκία τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ ἀνήκει εἰς τὸ κράτος καὶ ἐκτίθεται εἰς δημοπρασίαν ἐκποιήσεως»· βεβαίως τὸν νόμον τοῦτον θέλετε θεωρήσει ὡς ἕνα νόμον δημεύσεως. Ἀλλ’ ἐὰν σᾶς φέρουν ἄλλο νομοσχέδιον διαλαμβάνον, «ἡ οἰκία τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ ἐκτίθεται εἰς δημοπρασίαν ἐκποιήσεως ὡς ἀνήκουσα εἰς τὸ κράτος», νομίζετε, ὅτι δύνασθε νὰ τὸ παραδεχθῆτε; ἆρά γε καὶ τοῦτο δὲν δημεύει τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ ὅπως καὶ τὸ πρῶτον; (θόρυβος). Παρακαλῶ, θὰ συμπληρώσω τὴν ἰδέαν μου. Ἀπαράλλακτα, κύριοι, συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου· ὅσοι νομίζουν ὅτι ὁ νόμος μας θὰ κατακριθῇ ἢ δὲν θὰ κατακριθῇ ὡς ἐκ μόνης τῆς φράσεως, ἀπατῶνται· οὐδεμία διαφορὰ ὑπάρχει κατ’ οὐσίαν, ἐὰν εἴπωμεν, ὅτι «αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἐπικράτειαν καὶ διατίθενται οὕτω» ἢ ὅτι «αἱ ἐκβολάδες διατίθενται οὕτω, ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὴν ἐπικράτειαν.» Ἂς μοὶ συγχωρήσουν νὰ εἴπω ὅτι οἱ τὸ ἐναντίον φρονοῦντες πλανῶνται, ἡ φράσις εἶναι ἀδιάφορος καὶ ἡ θέσις τῶν πραγμάτων δὲν μεταβάλλεται, εἴτε κατὰ τὸν ἕνα τρόπον ἐκφρασθῆτε, εἴτε κατὰ τὸν ἄλλον· τὸ νομοσχέδιον θὰ κατακριθῇ ἂν δὲν ἔχωμεν δικαίωμα νὰ διαθέσωμεν τὰς ἐκβολάδας· ἂν ὅμως ἔχωμεν τὸ δικαίωμα ὅπως ὅλοι σύμφωνοι εἴμεθα ὅτι τὸ ἔχομεν, τότε ἡ ἔκφρασις εἶναι ἀδιάφορος. Αὐτά, κύριοι, εἶχον νὰ σᾶς εἴπω διὰ νὰ σᾶς ἐξηγήσω, ὅτι ἐγὼ θεωρῶ ἐντελῶς ἀδιάφορον ἐὰν μεταχειρισθῶμεν τὴν φράσιν, ἣν ἔχει τὸ νομοσχέδιον ἢ ἄλλην τινὰ, διότι δὲν εἶναι ἡ ἔκφρασις, ἡ ὁποία θὰ ἀπαλλάξῃ τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν μομφὴν τῆς δημεύσεως· τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπηλλαγμένον πάσης τοιαύτης μομφῆς, διότι προτίθεται νὰ διαθέσῃ καὶ κανονίσῃ ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὸ δημόσιον ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα· ἑπομένως ἡ ἔκφρασις εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορος.

§88Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἔχω μικρόν τι ἐλάττωμα νὰ μὴ εὐχαριστοῦμαι εἰς τὰς θεωρητικὰς συζητήσεις καὶ νὰ θέλω νὰ ἦμαι πρακτικός. Δυποῦμαι, ὅτι ὁλόκληρον ἡμέραν ἀσχολούμεθα εἰς συζήτησιν ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐγὼ οὐδόλως θεωρῶ ζήτημα· τουτέστι κατηναλώθη ἡ συζήτησις σήμερον εἰς τοῦτο, τὸ νὰ εὕρωμεν τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσεν εἰς ἡμᾶς νὰ κηρύξωμεν τὰς ἐκβολάδας ὡς ἐθνικὴν περιουσίαν. Ἡ ἀναζήτησις τοῦ λόγου τούτου μοὶ φαίνεται ἐντελῶς ἀνωφελής. Τί θὰ ὠφελήσῃ νὰ μάθωμεν ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν παρεκινήθη ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι αἱ ἐκβολάδες κεῖνται ἐπὶ δασῶν, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὸ δημόσιον; Τί θὰ μᾶς ὠφελήσῃ ἂν τρίτος τις νομίζῃ, ὅτι κηρύσσονται ἐθνικαὶ, διότι εἶναι νομήματα ἢ διότι θεωρεῖ αὐτὰς κινητά; Ὅλα ταῦτα εἶναι, νομίζω ἀνωφελῆ, διότι, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτε ἐν Παρισίοις ἐσπούδαζον τὸ δίκαιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔκτοτε δὲν ἠσχολήθην, νομίζω, ὅτι που εἰς τοὺς πανδέκτας οὐχὶ τοῦ φίλου μου κ. Βακαλοπούλου, ἀλλὰ τῶν Ῥωμαίων, ἀνέγνωσα ὅτι, ὅταν θέλῃ τις νὰ ἀναζητήσῃ τοὺς λόγους τῶν νόμων, δύναται ν’ ἀνατρέψῃ ὅλους τοὺς νόμους. Κύριοι, ὁ νομοθέτης ἅμα νομοθετήσῃ, ἀποθνήσκει, ἀφίνει δὲ εἰς τὴν δογματικὴν ἑρμηνείαν νὰ εὕρῃ τοὺς λόγους δι’ οὓς ἐνομοθέτησεν· ὅλοι ὅσοι ἐνασχολοῦνται εἰς τὴν σπουδὴν τῶν νόμων, θέλουν ἰδεῖ ὅτι ἐπὶ ἑνὸς ἄρθρου τοῦ ἀστικοῦ κώδηκος τῆς Γαλλίας, ἕκαστος συγγραφεὺς, ἕκαστος ὑπομνηματιστὴς ἔχει φέρει ἴδιον λόγον, ἄλλον λόγον ἔφερεν ὁ Toullier, ἄλλον ὁ Demolombe, ἄλλον ὁ Duranton· τί μᾶς ὠφελεῖ ἡ ἀκαδημαϊκὴ συζήτησις ἥτις δύναται νὰ λάβῃ χώραν ἐντὸς ἑνὸς institut; σήμερον ἐκηρύχθησαν αἱ ἐκβολάδες ἐθνικαί· οὐδεὶς εἶναι ὑπόχρεως νὰ εἴπῃ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ψηφίζει ὑπὲρ τῆς ἐθνικότητος τῶν ἐκβολάδων. Ἡ συζήτησις αὐτὴ, κύριοι, ἡ ὁποία γίνεται σήμερον μεταφέρει τὴν διάνοιάν μου εἰς συζητήσεις ἄλλων αἰώνων λίαν ἀπομεμακρυσμένων ἀφ’ ἡμῶν. Ἀλλὰ αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσιν εἰς τὸ κράτος, ἢ αἱ ἐκβολάδες διατίθενται ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ κράτος, ἰδοὺ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρὸ πέντε ἡμερῶν συζητοῦμεν. Ἤθελε δὲ νομίσει τις ὅτι πρόκειται νὰ διαταράξωμεν τὴν ἰσοῤῥοπίαν τῆς ὑδρογείου σφαίρας. Καὶ τοῦτο, νομίζω ἁπλούστατον. Ὁμιλήσας κατὰ τὴν πρώτην φορὰν, διότι ἅπαξ ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, εἶπον ὅτι τὸ κατ’ ἐμὲ οὐδεμίαν διαφορὰν εὑρίσκω μεταξὺ τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργικοῦ καὶ τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ βουλευτικοῦ, καὶ ὅτι εἶμαι διατεθειμένος ν’ ἀποδεχθῶ πᾶσαν σύνταξιν· τοῦτο, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον· ἂν ὁ νόμος οὗτος, ὁ ὁποῖος δὲν πιστεύω ποτὲ νὰ προσβληθῇ ὡς ἀντισυνταγματικὸς θεωρηθῇ τοιοῦτος, βεβαιωθῆτε ὅτι ὁποιανδήποτε σύνταξιν καὶ ἂν θέσητε εἰς τὸν νόμον δὲν θέλει ἐμποδίσει τὸν φόβον αὐτὸν, τὸν ὁποῖον σεῖς ζητεῖτε ν’ ἀποφύγητε. Πιστεύω ὅτι οὐδέποτε, κύριοι, ὁ νόμος οὗτος θέλει κηρυχθῇ ὡς ἀντιβαίνων εἰς τὸ σύνταγμα· ἀλλ’ ἂν νομίζητε ὅτι διὰ συντάξεώς τινος ἠμπορεῖτε ν’ ἀποφύγητε τὸν κίνδυνον αὐτὸν, νομίζω ὅτι ἀπατᾶσθε· ἀλλ’ ἐπειδὴ μένουσιν ἀμφιβολίαι τινὲς εἴς τινας συναδέλφους ἡμῶν οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι ἠμποροῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὸν κίνδυνον δι’ ἄλλης συντάξεως, δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν δυσκολίαν τινὰ ν’ ἀποδεχθῶμεν αὐτὴν καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ μὴ ἀντισταθῇ.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀδιάφορον.

§90ΖΑΪΜΗΣ. Εἴτε εἴπῃ τις «αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσιν εἰς τὸ κράτος,» εἴτε «αἱ ἐκβολάδες διατίθενται ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ κράτος» κατὰ τὸ φρόνημά μου εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Ἴσως ἦτο ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἐξήγησίς τις, ἥτις ὅμως ἐγένετο καὶ παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τοῦ παρουσιάσαντος τὸν νόμον καὶ παρ’ ὅλων τῶν λαβόντων τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι διὰ τῆς συντάξεως αἱ ἐκβολάδες ἀνήκουσιν εἰς τὸ κράτος δὲν πρόκειται σήμερον νὰ δημιουργηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου, ἀλλ’ ἁπλῶς ν’ ἀνακηρυχθῇ, τὸ ἄρθρον εἶναι declaratif, δὲν εἶναι constitutif· μολαταῦτα, ἐπειδή τινες ἐκ τῶν συναδέλφων μας λίαν σπουδαῖοι, ὡς εἶναι ὁ κύριος Δεληγεώργης καὶ ἄλλοι, ἐπιμένουσιν εἰς τὴν σύνταξιν αὐτὴν, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὴν ἀποδεχθῶ, διὰ νὰ φανῇ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία ὡς πρὸς τὴν πρᾶξιν ἡμῶν. Ἀλλ’ ὁ κύριος Καλλιφρονᾶς ἐκηρύχθη ἐχθρὸς τοῦ μορίου ὡς καὶ ἐπολέμησε ῥητῶς τοῦτο, ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις τοῦ κυρίου Καλλιφρονᾶ κατὰ τοῦ μορίου τούτου καὶ ἡ τροπολογία του δὲν κάμνει ἄλλο, παρὰ νὰ παραφράσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου, καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ τὸ δεχθοῦν οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἄλλην σύνταξιν καὶ θὰ ἔχωμεν πάλιν πόλεμον περὶ τοῦ μορίου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ μᾶς ἀποῤῥοφήσῃ μίαν ἄλλην συνεδρίασιν, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ συμβῇ εἰς ἡμᾶς ὅ,τι συνέβη εἰς ἔνδοξόν τινα φιλολόγον Γερμανὸν ὁ ὁποῖος ἔγραψεν βιβλίον ἐκ 500 σελίδων περὶ ἑνὸς μορίου ἑλληνικοῦ· διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Καλλιφρονᾶν ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν κήρυξιν τοῦ πολέμου κατὰ τοῦ μορίου τούτου ὡς καὶ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀκόλουθον σύνταξιν εἰς τὸ ἄρθρον 2 τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο ἄρθρα· ά. αἱ ἐκβολάδες, ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ κράτος διατίθενται κατὰ τὰς διατάξεις καὶ τοῦ παρόντος νόμου, τὸ δὲ ἄρθρον γʹ. ν’ ἀρχίσῃ διὰ τῶν ἑξῆς» Ἡ μετάλλευσις τῶν ἐκβολάδων γίνεται διὰ πράξεως τῆς κυβερνήσεως κτλ.» οὕτω δὲ νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὰ λοιπὰ ἄρθρα διότι ἐσταματήσαμεν.

§91ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὡς πρὸς τὸν νοῦν τοῦ νόμου πάντες εἴμεθα σύμφωνοι εὐτυχῶς καὶ ὁμοφώνως θέλει διατυπωθῆ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα, καὶ διὰ τῆς μιᾶς καὶ διὰ τῆς ἄλλης ἐκφράσεως, ἀλλ’ ἡ ἑρμηνεία, κύριοι, ἡ ὁποία εἶναι ἔκφρασις, πρέπει νὰ ᾖναι καταλλήλως τῆς διανοίας τοῦ νομοθέτου, ἡ δὲ διάνοια εἶναι, ὅτι δὲν ἀνήκουσιν ἐφεξῆς ἀπὸ τοῦδε, αἱ ἐκβολάδες εἰς τὸ κράτος, ἀλλ’ ὅτι ἀνέκαθεν καὶ ἀεὶ ἀνῆκον· ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ τοῦ ἄλλου, μεταξὺ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς προτάσεως τῶν κυρίων βουλευτῶν, καὶ προκαλῶ τὴν προσοχὴν ἰδίως τῶν γραμματικῶν, διαφέρει ὅσον διαφέρει ὁ ἐνεστὼς ἀπὸ τὸν παρατατικόν, πλησίον του ἀνήκουσι δυνάμεθα νὰ βάλλωμεν τὸ σήμερον, πλησίον τοῦ ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ κράτος ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἐπίῤῥημα ἀεί· καθὼς ἠξεύρετε, κύριοι, ὁ παρατατικὸς ἐν τῇ μετοχῇ δὲν ἔχει ἴδιον τύπον, ὁ αὐτὸς τύπος λειτουργεῖ καὶ διὰ τὸν ἐνεστῶτα καὶ διὰ τὸν παρατατικὸν.

§92ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ παρεδέχθημεν.

§93ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶπον αὐτὰς τὰς λέξεις, διότι ὁ Κ. Ζαΐμης εἶπεν ὅτι εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα ἐνῷ εἶναι ὅλως διόλου διάφορος ἡ μία ἔκφρασις ἀπὸ τὴν ἄλλην, οὕτως ἐμπεδοῦται ὁ νόμος διὰ τῆς συνειδήσεως ὅτι ὑπάρχει ταυτότης ἐνδιαθέτου λόγου καὶ προφορικοῦ. Ἐγὼ, κύριοι, θὰ παραπονεθῶ κατὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, διότι πολλαὶ ἰδέαι συνεπιέσθησαν εἰς δύο ἢ τρεῖς στίχους, οὕτως, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀποχρῶσα συζήτησις καὶ ἀνάπτυξις, διότι ἐν αὐτῷ τῷ ἄρθρῳ συνωστίζονται, συμπιέζονται δύο ἀρχαὶ τοῦ νόμου καὶ τέσσαρα διάφορα συστήματα μιᾶς ἐκ τῶν ἀρχῶν, πῶς νὰ ἀναπτυχθῶσιν ὅλα εἰς ἕνα ἄρθρον; π. χ. ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ ἄμεσος ἀρχὴ τῆς διαθέσεως, αὕτη περιέχει τρία ἢ τέσσαρα συστήματα διαθέσεως, τὴν ἐκκαμίνευσιν ὑπὸ τοῦ κράτους, τὴν παραχώρησιν διὰ συναγωνισμοῦ, τὴν παραχώρησιν διὰ συμβάσεως, τὴν παραχώρησιν εἰς ἑταιρίαν, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπρότεινον· ἐγὼ, κύριοι ἤθελον ζητήσει τὴν διαίρεσιν τοῦ ἄρθρου, οὐχὶ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν, εὐτυχῶς ἐν μέρει μὲ ἀνεπλήρωσεν ὁ κ. Ζαΐμης εἰπὼν ὅτι τὸ πρῶτον μέρος πρέπει νὰ διαιρεθῇ ἀπὸ τὸ δεύτερον τὸ ὁποῖον πάλιν πρέπει νὰ λάβῃ διπλῆν διαίρεσιν (θόρυβος).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζαΐμη ἄρθρ. 2 «αἱ ἐκβολάδες ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὸ κράτος διατίθενται κατὰ τὰς διατάξεις, τοῦ παρόντος νόμου». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχη.

§95ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νὰ σημειωθῇ ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἀντίῤῥησις εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὸ σημειώσουν οἱ στενογράφοι.

§97ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ καὶ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ὅτι οὐδεμία ὑπῆρξεν ἀντίῤῥησις.

§98ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ δεύτερον μέρος λοιπὸν τοῦ δευτέρου ἄρθρου θὰ ἀποτελέσῃ ἄρθρον τρίτον, ἔχον ὡς ἑξῆς· «Ἡ ἐκμετάλλευσις δὲν ἐπιτρέπεται εἰμὴ δυνάμει πράξεως τῆς κυβερνήσεως ἥτις χορηγεῖ τὸ πρὸς τοῦτο δικαίωμα διὰ πλειστηριασμοῦ εἰς τὸν ἀναδεχθησόμενον νὰ πληρώνῃ εἰς τὸ δημόσιον ἀνώτερον ποσοστὸν ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου».

§100ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, εἰσήλθομεν εἰς τὰ καθέκαστα καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα συνοπτικοὶ, λέγω λοιπὸν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ἐπειδὴ δὲν εἶμαι δικηγόρος, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν ἐνταῦθα ὅπου λέγει, «ἡ ἐκμετάλευσις δὲν ἐπιτρέπεται εἰμὴ δυνάμει πράξεως τῆς Κυβερνήσεως» νὰ τεθῇ «εἰμὴ δυνάμει νομοθετήματος» (θόρυβος). Δεύτερον, ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου ἔνθα λέγει ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου νὰ τεθῇ «ἐπὶ τῆς καθαρᾶς ἢ ἀκαθαρίστου προσόδου» διότι ἐνδεχόμενον νὰ προτιμηθῇ τὸ ἓν ἢ τὸ ἕτερον σύστημα, ἐν τέλει δὲ παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τοῦτο διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ ἐμὲ διὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, καὶ ἡ ὁποία δὲν εἶναι κακή· «ἐκτὸς ἂν δὲν προτιμήσῃ τὸ κράτος τὴν ἄμεσον αὐτῶν ἐκμετάλλευσιν.»

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἰδέα, κύριοι, τῆς ἀμέσου καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου ἐκκαμινεύσεως τῶν ἐκβολάδων δὲν ἀποκρούεται ἀπολύτως ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, διότι κατ’ αὐτὸ ἀφοῦ προηγηθοῦν αἱ ἀπαιτούμεναι ἔρευναι, ἐξετάσεις καὶ ἀναλύσεις, θέλει ἐνεργηθῆ πλειστηριασμὸς, οὗτινος τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ μεταλλευτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα, ἢ νὰ ἐγκρίνῃ τὴν κατακύρωσιν, εἰς ἐκεῖνον, ὅστις προσφέρει ἀνώτερον ποσοστὸν, ἢ νὰ διατάξῃ τὴν ἐπανάληψιν τοῦ πλειστηριασμοῦ· ἀλλ’ ἂν καὶ ὁ δεύτερος πλειστηριασμὸς δὲν ἐπιτύχῃ ἢ ἂν τὸ συμβούλιον προβλέψῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸν δεύτερον πλειστηριασμὸν νὰ παρουσιασθῶσι συμφέρουσαι τιμαὶ, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν θὰ ἀφήσωμεν αὐτὰ τὰ χώματα νὰ κεῖνται εἰς τὸ Λαύριον ἢ ὅπου ἀλλαχοῦ ἤθελον εὑρεθῆ, ἄχρηστα καὶ ἀνωφελῆ, ἀλλὰ θὰ ἀποφασίσωμεν νὰ προτείνωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀναλάβῃ διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου τὴν ἐκκαμίνευσιν. Δύναται ὅμως καὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ δοθῇ ἡ τοιαύτη ἄδεια διὰ προσθήκης τινος, ὅταν θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ 9ον ἄρθρον. Καὶ ἐφ’ ὅλων τῶν προσόδων τοῦ δημοσίου, αἱ ὁποῖαι κατὰ τοὺς κειμένους νόμους διατίθενται διὰ δημοσίου πλειστηριασμοῦ, ὅταν δὲν εὑρεθῇ ἐργολάβος ἢ ἐνοικιαστὴς, ὁ ὁποῖος νὰ προσφέρῃ τὴν ἀνάλογον τιμὴν, τότε τὸ κράτος ἀναλαμβάνει διὰ λογαριασμόν του τὴν εἴσπραξιν τῶν προσόδων αὐτῶν. Ὀλίγας λέξεις θὰ σᾶς εἴπω ἔτι ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς καθαρᾶς ἢ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, διότι παρατηρῶ, ὅτι μὲ ὅλα ὅσα ἐῤῥέθησαν, ὑπάρχουν τινὲς οἱ φρονοῦντες ἀκόμη, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαιτήσωμεν, ὥστε οἱ παρουσιασθησόμενοι ἐργολάβοι νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ πληρώνωσιν εἰς τὸ δημόσιον τὸ εἰς αὐτὸ ἀνῆκον δικαίωμα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, καὶ κατ’ οὐδὲν ἐχρησίμευσεν ἡ σαφήνεια μὲ τὴν ὁποίαν εἶχε τὴν καλωσύνην ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κ. Χρηστίδης νὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι ἐκφράζω τὰς ἰδέας μου· διότι ἂν καὶ ἐξηγήθην περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου δὶς μέχρι τοῦδε, ἂν καὶ ἦλθον ἄλλοι δεινότεροι ἀπὸ ἐμὲ εἰς ὑποστήριξίν μου, δὲν κατωρθώθη ὥστε τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ διευκρινισθῇ, ὡς ἔπρεπε, καὶ ὑπάρχουσιν ἀμφιβολίαι. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε ἐπ’ ὀλίγον καὶ διὰ τρίτην φορὰν, ἴσως δυνηθῶ νὰ μεταβιβάσω εἰς ὑμᾶς ὅ,τι περὶ τοῦ πράγματος τούτου αἰσθάνομαι. Κύριοι, τὸ νὰ λαμβάνῃ τὸ δημόσιον τὸ δικαίωμά του ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου τοῦ παραγομένου μολύβδου, εἶναί τι τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις ἐπεθύμει παρὰ πολὺ, διότι παρὰ τὸ ν’ ἀναζητῇ τὴν καθαρὰν πρόσοδον, εὐκολώτερον τῇ εἶναι νὰ διορίζῃ ὑπαλλήλους τῆς ἐμπιστοσύνης της διὰ νὰ λαμβάνουν τὸ ὡρισμένον ποσοστὸν ἀπὸ τοῦ ἑκάστοτε ἐξαγομένου μολύβδου. Ἀλλὰ μ’ ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν ἣν εἴχομεν νὰ παραδεχθῶμεν αὐτὸ τὸ μέτρον, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς αὐτὸ, διότι φοβούμεθα, ὅτι δὲν θέλομεν εὕρει ἐργολάβους, οἱ ὁποῖοι νὰ τολμήσουν νὰ προσφέρουν πρὸς τὸ δημόσιον τὸ ἀνάλογον ποσοστόν· διότι τὸ μέταλλον τὸ ἐξαγόμενον ἐκ τῶν καμίνων δὲν εἶναι ὁμοειδὲς, καὶ ἡ ποσότης τοῦ ἐμπεριεχομένου ἀργύρου εἰς τὸν μόλυβδον δὲν εἶναι πάντοτε ἡ αὐτή. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ χωρίζηται ἐνταῦθα ὁ ἄργυρος ἀπὸ τὸν μόλυβδον, ἠδυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν εἰς τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον καὶ ν’ ἀπαιτῶμεν ὥστε νὰ μᾶς δίδουν ὡρισμένον ποσὸν ἀπὸ τὸ ἓν ἢ τὸ ἕτερον, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γείνῃ. Ἐπειδὴ δὲ ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ εἰς τὸ ποσὸν τοῦ περιεχομένου ἀργύρου, ὁ ἐργολάβος δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ κανονίσῃ τὰς προσφοράς του. Διότι, ὡς σᾶς ἐξήγησεν ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Κεχαγιᾶς, ἂν ὁ μόλυβδος ὁ ἐξαγόμενος περιέχῃ ὀλίγον ἄργυρον ὁ ἐργολάβος δὲν δύναται νὰ σᾶς προσφέρῃ οὔτε 20% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, διότι ἂν σᾶς πληρώσῃ πλειότερον ποσοστὸν ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου δὲν μένει εἰς αὐτὸν τίποτε. Ὑποθέσατε, ὅτι ἐξάγεται μόλυβδος περιέχων ἐλάχιστον ποσὸν ἀργύρου, ἡ ἀξία τοῦ μολύβδου τότε ἀναβαίνει εἰς 500 μόνον δραχ. ἐὰν ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα ὑπελογίσθησαν εἰς 350 δραχ. δὲν θέλει μείνει εἰς τὸν ἐργολάβον εἰμὴ 150 δραχ. ἤτοι 30% ἐπὶ τῶν 500 δραχ. αἱ ὁποῖαι παριστοῦν τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον· διαφέρει ὅμως ἡ θέσις, ὅταν πρόκηται περὶ μολύβδου ὅστις περιέχει περισσότερον ἄργυρον καὶ ὅστις θὰ ἔχῃ ἀξίαν 1000 π. χ. δραχ. ὅταν ὁ μόλυβδος ἔχῃ ἀξίαν 1000, τότε συμφέρει εἰς τὸν ἐργολάβον νὰ σᾶς δώσῃ καὶ 50% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου, διότι ἐὰν ἀπὸ τὰς 1000 δραχμὰς ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔξοδα θὰ τῷ μείνουν 650 ἤτοι 65% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, ἐνῷ εἰς τὴν πρώτην περίστασιν τῷ ἔμειναν μόνον 30%. Διὰ νὰ ἐννοήσητε κύριοι, καλλίτερον τὸ πρᾶγμα ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς φέρω ἓν ἀγροτικὸν παράδειγμα τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι θὰ τὸ ἐννοήσῃ καλλίτερον ὁ φίλος μου κ. Κρεστενίτης· οἱ ἔχοντες γαίας, ἀμπέλους, σταφιδοφυτείας, ἐλαιόδενδρα, κτλ. ἐκδίδουσι τὴν καλλιέργειαν εἰς γεωργοὺς καὶ συμφωνοῦν νὰ τοὺς πληρώνουν ἓν ὡρισμένον ποσοστὸν εἰς εἶδος ἐπὶ τοῦ παραγομένου καρποῦ· τὸ ποσοστὸν τοῦτο δὲν εἶναι πάντοτε τὸ αὐτὸ, ἐὰν πρόκηται περὶ γαιῶν ξηρικῶν, τὸ ποσοστὸν δὲν εἶναι ἀνώτερον τῶν 10%, ἀλλ’ ἐπὶ γαιῶν ποτιστικῶν καὶ καλῆς ποιότητος ἀναβιβάζεται εἰς 20% καὶ 30. Ἐὰν ἔχητε σταφιδάμπελον κακῆς ποιότητος, δὲν εὑρίσκετε σέμπρον δυνάμενον νὰ σᾶς δίδῃ πλέον τοῦ ἑνὸς τρίτου, ἐὰν ὅμως ἡ σταφιδάμπελος εἶναι καλῆς ποιότητος, δύναται νὰ σᾶς δώσῃ τὸ ἥμισυ τὰ ⅗ ἐνίοτε δὲ καὶ τὰ ⅔. Τοῦτο προέρχεται διότι τὰ κτήματα δὲν παράγουν τὸν αὐτὸν καρπὸν, ἑπομένως ὁ ἐργολάβος, ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνει τὴν καλλιέργειαν, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὸν παραγόμενον καρπὸν, κάμνει τὴν προσφοράν του, καὶ διὰ νὰ τὴν κανονίσῃ δεόντως, πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων τὸ κτῆμα τοῦ ὁποίου τὴν καλλιέργειαν πρέπει ν’ ἀναλάβῃ. Ἐὰν θελήσητε νὰ εἴπητε εἰς ἕνα γεωργὸν, ὅτι ἔχω εἰς τὸ δεῖνα μέρος μεγάλην ἔκτασιν γαιῶν, ξηρικῶν, ποτιστικῶν, ἀμπέλων, σταφιδαμπέλων καὶ λάβε αὐτὰς εἰς καλλιέργειαν ἐπὶ ποσοστῷ ὡρισμένῳ, ὁ γεωργὸς θέλει σᾶς ἀποκριθῆ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον, διότι δὲν γνωρίζει πόσαι γαῖαι εἶναι ξηρικαὶ, πόσαι ποτιστικαὶ καὶ πόσαι φυτευμέναι, ποῖαι παράγουν περισσότερον καὶ ποῖαι ὀλιγώτερον. Διὰ τὸν ἴδιον λόγον οὐδεὶς σπουδαῖος ἐργολάβος θέλει δυνηθῆ ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκκαμίνευσιν τῶν ἐκβολάδων ἐπὶ ὡρισμένῳ ποσοστῷ, διότι τὸ ἐξαγόμενον μέταλλον δὲν ἔχει πάντοτε τὴν αὐτὴν ἀξίαν. Καὶ ἐν ὅσῳ ὁ ἐργολάβος δὲν δύναται ἐκ τῶν προτέρων νὰ πληροφορηθῇ πόσον μέρος ἔχει τὴν δεῖνα ἀξίαν, πόσον κατωτέραν καὶ πόσον ἐλαχίστην, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσῃ μέσον τινα ὅρον ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ στηρίξῃ τὴν προσφοράν του. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα θὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιμείνητε εἰς τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον, διότι ἓν ἐκ τῶν δύω θὰ συμβῇ ἢ δὲν θὰ ἔλθουν ἐργολάβοι ν’ ἀναλάβουν τὴν ἐπιχείρησιν ἢ διὰ νὰ ἦναι ἐξησφαλισμένοι, δὲν θὰ μᾶς προσφέρουν παρὰ ποσοστὸν ἐλάχιστον, καὶ ἐκ τούτου θέλει ζημιωθῆ τὸ δημόσιον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν καθαρὰν πρόσοδον.

§102Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Χθὲς εἶπον τοὺς λόγους, δι’ οὓς πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον διὰ ν’ ἀποφύγωμεν πᾶσαν κατάχρησιν καὶ σήμερον ὁ κύριος ὑπουργὸς πάλιν ἐνεψύχωσε τὰ ἐπιχειρήματά μου. Πολὺ καλὰ εἶπεν, ὅτι κανεὶς δὲν ἔρχεται νὰ συμφωνήσῃ καὶ νὰ γείνῃ σέμπρος, καθὼς λέγετε, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τὸ κτῆμα. Μόνος του ὁ κύριος ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ὅλαι αἱ ἐκβολάδες δὲν εἶναι τῆς αὐτῆς ποιότητος· διὰ τοῦτο δὲν θὰ εὕρωμεν κανένα ἐργολάβον ἐὰν δὲν ἔλθῃ νὰ τὰς δοκιμάσῃ, ἡ πρώτη θέσις σοῦ δίδει τόσον, ἡ δευτέρα τόσον. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάγῃ ὁ ἐργολάβος ἐκεῖ, οὔτε ἐνοικιαστὴς νὰ γείνῃ· διότι καθὼς εἴπατε εἰς τὰς σταφίδας ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὅτι τόσον κάμνει τὸ ἓν καὶ τόσον τὸ ἄλλο, οὕτω πρέπει νὰ γείνῃ καὶ ἐδῶ, νὰ δοκιμάσῃ καὶ τότε νὰ βαστάξῃ λογαριασμόν, ἐὰν ἐξοδεύσῃ 450 δραχμάς, πρὸς ποῖον σκοπὸν νὰ τὸν ἀδικήσωμεν; Ἰδοὺ ὅπου εἶναι καθαρώτερον αὐτό, διότι καὶ τότε εἰς τὰς σκωρίας ἂν ἐπεμέναμεν, ἴσως ἐπέρναμεν περισσότερα. Διὰ τοῦτο λέγω πάντοτε νὰ πάρωμεν εἰς εἶδος τὸ ἀνάλογόν μας, ἀλλὰ μὲ ἀπαντᾶτε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθουν ν’ ἀναλάβουν τὴν ἐκκαμίνευσιν, χωρὶς νὰ δοκιμάσουν τὰς θέσεις· λοιπὸν ἐὰν τὰς δοκιμάσουν, θὰ τοὺς εἴπωμεν εἰς μίαν θέσιν θὰ μᾶς δώσητε τόσα, διότι θὰ πάρητε τόσα, εἰς τὴν ἄλλην τόσα· διότι ἐὰν μὲν ἦναι οἱ ὑπάλληλοι τίμιοι θὰ τοὺς κατακρίνωμεν, ἐὰν δὲ ἄτιμοι, θὰ μᾶς ἀπατήσωσι, καὶ διὰ τοῦτο προτιμῶ τὸ εἶδος· ἐκεῖνοι θὰ δοκιμάσουν καὶ ἔπειτα θὰ ἔλθουν νὰ ζητήσουν.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, εἶναι ἄλλαι παρατηρήσεις;

§104ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§105ΕΤΕΡΟΙ. Ἀπόψε.

§106ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἀνεκοινώσαμεν μόνον τὰς ἰδέας μας, ἤδη πρόκειται νὰ συζητήσωμεν. Σᾶς ὑπέδειξα πρὶν, ὅτι θὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως ἢ μὴ κτλ. πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῶσι ἀμέσως ὅλα αὐτά; Δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν.

§107ΤΙΝΕΣ (ἀπερχόμενοι). Αὔριον, κ. πρόεδρε.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 7 παρὰ 10).