1871.04.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 63

Τῆς 24 Ἀπριλίου 1871.

(Σάββατον.)

Ὥρα 3 παρὰ ¼ μ. μ.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλὴ παρόντων τῶν ἑξῆς βουλευτῶν.

Κατόπιν ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, σᾶς καθυποβάλλω τηλεγράφημα διευθυνόμενον ἀπὸ τοὺς ἐν Βουκουρεστίῳ ὁμογενεῖς πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς· ἔχει ὡς ἑξῆς· Ἐκ Βουκουρεστίου Κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἀθήνας. Συμπανηγυρίζομεν καὶ συναγαλλόμεθα μεθ’ ὑμῶν, ἀδελφοὶ, δοξολογοῦντες τὸν Ὕψιστον, εὐοδώσαντα τὸν πρὸ πεντηκονταετίας ἱερὸν ἡμῶν ἀγῶνα· τὰ σεπτὰ λείψανα τοῦ κλεινοῦ Γρηγορίου, καίτοι ψυχρὰ καὶ ἄψυχα, πάλλουσι καὶ σκιρτῶσιν ἐν τῇ ἁγίᾳ ἡμέρᾳ ταύτῃ σὺν τῷ ὁμίλῳ τῶν ἐν οὐρανοῖς ἤδη διατελούντων συναγωνιστῶν ζήλῳ ἱερῷ ἁπάσης τῆς Ἑλληνικῆς. Οἱ ἐν Βουκουρεστίῳ Ἕλληνες.

§2ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ κάμητε ἀπάντησιν ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς, κύριε πρόεδρε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντζούνης ὑποβάλλει ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν χωμάτων τοῦ Λαυρίου.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁλόκληρος. Πρὸς τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ὁ ἀοίδιμος Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος, ὁ ἀληθὴς οὗτος καὶ πραγματικὸς πατὴρ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ὁ νυχθημερὸν περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ ἔθνους σκεπτόμενος καὶ ζητῶν νὰ ἐξεύρῃ τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως καὶ εὐζωΐας τοῦ ἐλευθερωθέντος μέρους καὶ τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ ἐν δουλείᾳ ὑπολοίπου ἔθνους, ἰδοὺ τί ἔπραξε περὶ τὰ τέλη τοῦ δευτέρου τῆς ἐλεύσεώς του ἔτους (1829) διὰ τοὺς θησαυροὺς τοῦ Λαυρίου. Ἀπέστειλε λέγω ὁ ἀοίδιμος Ἰωάννης ὁ Καποδίστριας εἰς Λαύριον τοὺς κυρίους Πεντεδέκαν, Τσῖρον καὶ Θεόδωρον Δοῦκαν καὶ τὸν ἐργάτην τοῦ νομισματοκοπείου Ἀσλὰν Παναγιώτην νὰ παραλάβωσι χώματα καὶ σκωρίας καὶ τὰ φέρωσι πρὸς αὐτόν. Οὗτοι δὲ συνεπείᾳ τῆς ἀποστολῆς των μεταβάντες αὐτόθι παρέλαβον ἐκ μὲν τῶν χωμάτων τριάκοντα πέντε (35) ὀκάδας, ἐκ δὲ τῶν σκωριῶν πεντήκοντα ὀκάδας· μεταβάντες δὲ κατόπιν εἰς Αἴγιναν τὰ παρέδωκαν πρὸς αὐτόν. Ὁ Κυβερνήτης, τὰ ἐσφράγισε καὶ τὰ ἀπέστειλε πρὸς τὸν τότε διευθυντὴν τοῦ νομισματοκοπείου κ. Κοντόσταυλον διατάξας αὐτὸν νὰ ἑτοιμάσῃ τὰ χρειώδη πρὸς ἐκκαμίνευσιν αὐτῶν καὶ τὸν εἰδοποιήσῃ περὶ τούτου. Τούτου δὲ γενομένου εἰδοποιήθη ὁ Κυβερνήτης προσεκάλεσε τὸν τότε ἔπαρχον Γιαννίτσην καὶ Στάμον Σεραφεὶμ καὶ μετέβη μετ’ αὐτῶν εἰς τὸ νομισματοκοπεῖον. Ἐκεῖ ἐζήτησε καὶ τοῦ ἐπαρουσίασαν τοὺς σάκκους τοὺς περιέχοντας τὰς εἰρημένας μεταλλικὰς οὐσίας καὶ ἐξετάσας τὰς σφραγίδας ἀπεσφράγισε πρῶτον τὸν σάκκον τῶν χωμάτων· ἐζύγισαν δὲ αὐτὸν καὶ συνέταξαν πρωτόκολλον πρὸς βεβαίωσιν τοῦ βάρους καὶ τοῦ εἴδους τῆς μεταλλικῆς οὐσίας καὶ ὑπέγραψαν αὐτὸ ὅ τε Κυβερνήτης, ὁ προμνησθεὶς ἔπαρχος καὶ ὁ διευθυντὴς τοῦ νομισματοκοπείου· εἶτα ἐνεργήθη ἐκκαμίνευσις τῶν χωμάτων καὶ ἐκ τῶν 35 ὀκάδων ἐξήχθησαν δεκαὲξ ὀκάδες καὶ ¾ μολύβδου, πάλιν δὲ συνέταξαν καὶ συνυπέγραψαν πρωτόκολλον πρὸς βεβαίωσιν τοῦ ἐξαχθέντος ποσοῦ. Μετὰ ταῦτα ἀνέλυσαν καὶ τὸν μόλυβδον καὶ ἐξήγαγον ἐξ αὐτοῦ 38 δράμια ἀργύρου καὶ συνέταξαν περὶ τούτου ἕτερον πρωτόκολλον· πάντα δὲ τὰ πρωτόκολλα ταῦτα εὑρίσκονται εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ὅταν κατὰ τὸ ἔτος 1831 ὁ ἐν Ἑλλάδι πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας Τόκενς ἐπαρουσιάσθη εἰς τὸν Κυβερνήτην ἐν Ναυπλίῳ μετά τινος ἄλλου διευθυντοῦ μεταλλευτικῆς ἑταιρίας καὶ ἐζήτησαν παρ’ αὐτοῦ τὴν ἄδειαν τοῦ μεταλλεύεσθαι ἐν Λαυρίῳ, ὁ μέγας ἐκεῖνος ἀνὴρ ἀπήντησεν ἀποφατικῶς εἰπών, ὅτι ἡ μετάλλευσις τῶν κατὰ τὴν Λαυριωτικὴν χώραν θησαυρῶν πρέπει νὰ ἐνεργηθῇ διὰ τῆς ἑλληνικῆς βιομηχανίας καὶ ὅτι, ἐπειδὴ ἡ τότε κατάστασις τοῦ ἔθνους ἦτο νηπιώδης, ἔμελλε ν’ ἀποστείλῃ εἰς Εὐρώπην ἑλληνόπαιδας ὅπως ἐκμάθωσι τὴν τέχνην ταύτην καὶ πᾶσαν σχετικὴν ἐπιστήμην ἵνα οὕτως ἅπαν τὸ προκύψον κέρδος ἀποβῇ ἀποκλειστικὸν τῆς Ἑλλάδος ὄφελος. Παρατηρεῖτε ὅθεν, ὅτι καὶ ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων τρανώτατα ἀποδεικνύεται ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὸ Λαύριον ὑπὸ τοῦ Κυβερνήτου ἐθεωρήθη ἐθνικὸν καὶ ὅτι οὐδεὶς οὔτε κατοχὴν ἐπ’ αὐτοῦ εἶχε οὔτε κυριότητα ἀντεποιεῖτο πρὸς δὲ ὅτι ὁ ἀοίδιμος Καποδίστριας τοσοῦτον ἐκήδετο τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, ὥστε οὐδόλως ἔστερξεν ἵνα εἰς ξένους ἡ ἄδεια τῆς μεταλλεύσεως χορηγηθῇ. Ἀφοῦ δὲ τοιαῦτα παραδείγματα σεβασμοῦ πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ δικαιώματα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν ἔχετε, διατί τοσαύτην κλίσιν πρὸς τὴν διάθεσιν τοῦ κατὰ τὴν Λαυριακὴν χώραν θησαυροῦ φαίνεσθε ἔχοντες; ἀφοῦ δὲ οὐδεμίαν εἰσέτι βάσιμον καὶ αὐθεντικὴν, οὕτως εἰπεῖν, πληροφορίαν ἐλάβατε παρὰ γεωγνωστῶν καὶ χημικῶν περὶ τῆς ἀξίας καὶ τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἐθνικοῦ θησαυροῦ, διατί μετὰ τοσαύτης σπουδῆς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτοῦ θέλετε νὰ ἐπιτύχητε; ἀφοῦ ἑλληνικαὶ μεταλλευτικαὶ ἑταιρίαι ὑπάρχουσι, διατί νὰ χορηγηθῇ εἰς ξένους ἡ μετάλλευσις; καὶ τέλος, ὅπερ καὶ συμφερώτερον εἶναι, ἀφοῦ μόλις ἑκατομμύριον δραχμῶν ἀπαιτεῖται ὅπως ἀρχίσωσιν ἀποτελεσματικώτερον ἐργασίαν, διατί νὰ μὴ μείνῃ εἰς τὸ ἔθνος ἡ ἐνέργεια αὕτη καὶ ὅλον τὸ ὄφελος, ἔστω καὶ ἂν βαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς μὲ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν περιπλέον; Σᾶς ἐξορκίζω ὡς βουλευτὰς εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου Τριάδος, εἰς τὸ ὄνομα τῆς πασχούσης πατρίδος, εἰς τὴν μνήμην τοῦ μεγάλου εὐεργέτου τῆς Ἑλλάδος τοῦ Κυβερνήτου καὶ εἰς τὴν σκιὰν τοῦ Πατριάρχου Γρηγορίου καὶ λοιπῶν δημιουργῶν τῆς ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας, μὴ σπεύσητε περὶ τῆς διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων πρὶν λάβητε ἀκριβῆ γνῶσιν τῶν πραγμάτων. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 22 Ἀπριλίου 1871.

Εὐπειθέστατος πολίτης

ΓΕΩΡ. Α. ΜΑΝΤΖΟΥΝΗΣ.

§5Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ παρακληθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνεύρῃ τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ τὰ καταθέσῃ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ἐνεργήσῃ ὅπως ἀνευρεθῶσιν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, ὑποθέτω δὲ ὅτι θὰ τὰ ἔχωμεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§7ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Κύριοι, εἶχον ὑποβάλει ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συνόδου δύο νομοσχέδια διὰ τοὺς ἀνδραγαθήσαντας πυρπολητὰς καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὰ ἐγγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Καὶ πρὶν τὰ δώσω, οἱ πυρποληταὶ εἶχον πεποίθησιν εἰς ἐμὲ καὶ ἤδη μὲ ἐνοχλοῦν καθ’ ἑκάστην, καὶ συναισθάνομαι τὸ καθῆκόν μου, μὲ ἐλέγχει δὲ καὶ ἡ συνείδησις, διότι δὲν δύναμαι νὰ φέρω εἰς πέρας τὴν πρότασιν ταύτην. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν μάλιστα νὰ μὲ δώσῃ τὴν ἄδειαν ν’ ἀναγνώσω ἓν γράμμα ἑνὸς πυρπολητοῦ. (Ἀναγινώσκει ἐπιστολήν τινα πυρπολητοῦ ὁ ὁποῖος παραπονεῖται, ὅτι πένεται καὶ ὅτι οὐδεμίαν ὑπὲρ αὐτοῦ ἡ κυβέρνησις ἔλαβε πρόνοιαν.) Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ ὥστε νὰ ἐγγραφῶσι τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§9ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι βουλευταί, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νομίζω ὅτι ἀποδίδεται δικαιοσύνη μεγίστη εἰς ἕνα τῶν μᾶλλον ἱκανωτέρων καὶ εὐπαιδευτοτέρων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Προτείνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ὁ καθηγητὴς τῆς φιλοσοφίας καὶ τῆς ἑλληνικῆς φιλολογίας κ. Φίλιππος Ἰωάννου λαμβάνῃ τὸν μισθὸν καὶ τὰς τιμὰς τοῦ καθηγητοῦ ἰσοβίως, ἂν δὲ βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ ἔθνους καὶ αὐξήσῃ ἡ μισθοδοσία τῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων νὰ συναυξάνῃ καὶ διὰ τὸν καθηγητὴν αὐτὸν, εἴτε εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ παραδίδῃ εἴτε μὴ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα, δικαιότατα.

§11ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀποχωρεῖ τῆς ὑπηρεσίας;

§12ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Μένει ἐλεύθερος ἐὰν θέλῃ νὰ παραδίδῃ ἢ ὄχι· ὅλοι γνωρίζετε ὅτι εἶναι λίαν προβεβηκώς.

§13Ι. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ μένῃ κενὴ ἡ θέσις του;

§14ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ἰδική σου δουλειά.

§15ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς; δὲν δύναται εἷς βουλευτὴς νὰ ἐρωτήσῃ περὶ τούτου;

§16ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Δεληγιάννη, ἂν ὑποθέτητε ὅτι ὁ νόμος ἦλθε πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ οἰκονομήσῃ πρόσωπα, ἀπατᾶσθε, καὶ ὅλαι αἱ διαδόσεις, αἵτινες ἐγένοντο δὲν εἶναι ἀληθεῖς, διότι τὸ ὑπουργεῖον ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν σκοπεῖ νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν φιλολογικὴν σχολὴν κανένα καθηγητήν.

§17ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἠδύνασθε νὰ εἴπητε αὐτὸ τότε, καὶ ὄχι νὰ ἀπαντήσητε, ὡς ἀπαντήσατε.

§18ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ νόμος εἶναι ἀνεξάρτητος ἀπὸ τὰς διαδόσεις αὐτὰς καὶ λέγω τοῦτο, διότι εἶμαι συνεπὴς μὲ ὅσα παρετήρησε προχθὲς ἡ ἰδία Βουλή· δὲν δύναται ὁ βουλευτὴς νὰ εἴπῃ εἰς ἕνα ὑπουργὸν τί θὰ κάμῃ· ἂν ὁ ὑπουργὸς παραβιάσῃ τοὺς νόμους τῆς πολιτείας, τότε ὁ βουλευτὴς ἔχει δικαίωμα νὰ ἐλέγξῃ· μὲ ἐρωτᾶτε τί θὰ κάμω, καὶ ἐγώ, ἐὰν μείνω ὑπουργός, δὲν γνωρίζω τί θὰ κάμω.

§19ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Θεωρεῖται κενὴ ἡ θέσις;

§20ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, διὰ τοῦ νόμου τούτου, ἁπλῶς δίδομεν ἐξαιρετικὴν τιμὴν εἰς ἕνα πρύτανιν τῆς φιλολογίας καὶ τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων. Ἰδοὺ τὸ νομοσχέδιον· (τὸ ἀναγινώσκει) καὶ ἐπειδὴ παρεδέχθημεν τὴν ἀρχὴν εἰς ὅλα τ’ ἁπλᾶ νομοσχέδια ὡς εἶναι καὶ τὸ προκείμενον, ἡ πρώτη εἰσαγωγὴ αὐτῶν νὰ θεωρῆται καὶ ὡς πρώτη ἀνάγνωσις, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ τηρήσωμεν, κύριοι, τὸν κανονισμόν, νὰ τυπωθῇ, καὶ αὔριον γίνεται ἡ πρώτη ἀνάγνωσις. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκβολάδων· ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς; (οὐδεὶς παρουσιάζεται νὰ ὁμιλήσῃ· ἐνταῦθα ἀνεγνώσθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰ καθέκαστα, δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου ἀναστάσεως).

§22ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Θὰ καθαρίσω τὴν πρότασίν μου, θὰ κάμω ἐπ’ αὐτῆς μερικὰς διασαφήσεις, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε προσοχήν· ἰδοὺ κύριοι, τὶ λέγω εἰς τὴν πρότασίν μου, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ περὶ διαθέσεως τῶν ἐκβολάδων, ἐπιφυλάσσεται τὴν ἀπόφασίν της, μέχρις οὗ διὰ τῆς γνωμοδοτήσεως σπουδαίων ἐπιστημόνων κληθησομένων ἐπὶ τούτῳ ἐξ Εὐρώπης σχηματίσῃ ἡ κυβέρνησις πλήρη γνῶσιν τοῦ ποιοῦ καὶ τῆς ποσότητός των· — ὁ σκοπός μου, κύριοι, ἦτο ἡ κυβέρνησις μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συνόδου ἢ ἀπὸ τοῦδε νὰ προσκαλέσῃ εἰδήμονας ἀπὸ τὴν Εὐρώπην διὰ νὰ τῆς δώσουν πληροφορίας, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα νὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ φέρῃ νομοσχέδιον πληρέστερον τοῦ ὑπάρχοντος, διότι θεωρῶ, ὅταν ἔλθῃ ἡ γνωμοδότησις τῶν ἐπιστημόνων, πολλὰ ἄρθρα τοῦ ὑπάρχοντος θὰ τροπολογηθῶσι, ἄλλα θὰ ἀφαιρεθῶσι καὶ ἄλλα θὰ προστεθῶσι, — ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ζαΐμης προχθὲς διὰ τοῦ λόγου του εἶπεν ὅτι, νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὸν νόμον ὡς κανονισμὸν διὰ νὰ προπαρασκευάσῃ ἡ κυβέρνησις νομοσχέδιον διὰ τὸ μέλλον, ἀφοῦ λάβῃ τὰς ἐπιστημονικὰς πληροφορίας της ἐξ Εὐρώπης, συγχωνεύω τὴν πρότασίν μου μετὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ ὑποστηρίζω τὴν γνώμην αὐτήν. Προσθέτω μόνον ὅτι εἰς τὸν κανονισμὸν αὐτὸν ὁποῦ θὰ κάμωμεν νὰ προστεθῇ ὅτι ἐντὸς τῆς ἑπομένης συνόδου νὰ φέρῃ ἡ κυβέρνησις τὴν γνωμοδότησιν αὐτὴν καὶ τὸν νόμον, διὰ νὰ ἦναι πληρέστερα· – περισσότερα δὲν ἔχω.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνεῖτε κ. Μιχαλόπουλε;

§24ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω. Διὰ πᾶν ὅ,τι λέγω ἐγὼ, ἀναλαμβάνω ὑπ’ εὐθύνην μου καὶ τὰ ἀποτελέσματα.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. ναυάρχου εἶναι περὶ ἀναβολῆς, τὴν ὑποστηρίζετε σεῖς; (ὁ κ. Μιχαλόπουλος κάμνει σχῆμα ἀμφιβολίας). Δὲν τὴν ἀναδέχεσθε· πολὺ καλά, — Εἰσερχόμεθα, κύριοι, δηλ. μεταβαίνομεν, εἰς τὸ δεύτερον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως: «περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν δημοσίων ὀφειλετῶν ἀπὸ πάσης δημοσίας λειτουργείας».

§26ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ πρῶτον τοῦ ὑπουργείου.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ εἶναι. «Περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλετῶν ἀπὸ πάσης δημοσίας λειτουργίας. Ἄρθρον 1. Οἱ φορολογούμενοι καὶ λοιποὶ πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλέται ἐκ χρεῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ἐντεῦθεν χρήσεις, ὅσοι δὲν ἤθελον πληρώσει τὸ χρέος των ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως ἢ τῆς ἐπιδόσεως τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 1 καὶ 2 διαλαμβανομένων προσκλήσεων, στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ διατελῶσι βουλευταί, ἐπαρχιακοὶ ἢ δημοτικοὶ σύμβουλοι ἢ εἰς ὁποιανδήποτε δημοσίαν ἢ δημοτικὴν ὑπηρεσίαν· ἐάν δὲ ὦσιν ἀξιωματικοὶ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, τίθενται εἰς ἀργίαν διὰ προσκαίρου παύσεως. Τῆς στερήσεως ταύτης ἀπαλλάσσονται ὅσοι ἀποδείξωσιν, ὅτι ἀδυνατοῦσι νὰ πληρώσωσιν ἕνεκα ἐμπρησμοῦ, θεομηνίας ἢ ἄλλου τινὸς συμβάντος. Ἄρθρον 2. Ἡ ἀνωτέρω στέρησις ἐπιβάλλεται δι’ ἀποφάσεως τοῦ πλημμελειοδικείου, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ ὁποίου κατοικεῖ ὁ ὀφειλέτης. Ἐπὶ τούτῳ ὁ μὲν ταμίας ὀφείλει ἅμα τῇ λήξει τῶν ἓξ μηνῶν νὰ καταγγείλῃ εἰς τὸν εἰσαγγελέα τὸν ὀφειλέτην, ὅστις τυγχάνει διατελῶν εἰς δημοσίαν λειτουργίαν, ὁ δὲ εἰσαγγελεὺς ὑποχρεοῦται νὰ εἰσαγάγῃ αὐτὸν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ ἀκροατήριον, ἔνθα ὁ ὀφειλέτης προτείνει, ἐὰν ἔχῃ δικαιολογήματα διὰ τὴν καθυστέρησιν. Τὸ δικαστήριον ἀπαλλάτει τὸν κατηγορούμενον, ἐὰν εὕρῃ ἰσχυρὰ τὰ δικαιολογήματά του ἢ ἐὰν παρουσιάσῃ οὗτος ἀπόδειξιν περὶ πληρωμῆς τοῦ χρέους του. Ἄρθον 3. Ἐὰν δὲν πληρωθῇ τὸ χρέος ἐντὸς δύο μηνῶν, ἀφ’ ἧς κατασταθῇ τελεσίδικος ἡ ἐπιβάλλουσα τὸν ἀποκλεισμὸν ἀπόφασις τῶν πλημμελειοδικῶν, ὁ μὲν ἀξιωματικὸς θεωρεῖται αὐτοδικαίως ἐν ἀργίᾳ, ὁ δὲ πολιτικὸς λειτουργὸς λογίζεται πεπαυμένος καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰμὴ δυνάμει νέας ἐκλογῆς ἢ νέου διορισμοῦ μετὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ χρέους του. Ἄρθρον 4. Ὁ ταμίας ὅστις δὲν ἤθελε καταγγείλει ἀμέσως τὸν ἐν δημοσίᾳ λειτουργείᾳ διατελοῦντα ὀφειλέτην, καθὼς καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς, ὅστις δὲν ἤθελεν εἰσαγάγει αὐτὸν εἰς τὸ ἀκροατήριον τιμωροῦνται μὲ χρηματικὴν ποινὴν 100–1000 δραχμῶν. Ἐν Ἀθήναις τὴν 9 Μαρτίου 1871.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν

Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ.

§28ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ τροπολογίαι ποῖαι εἶναι; ὑπάρχουσι τροπολογίαι τοῦ κ. Σαράβα καὶ ἄλλων.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ τὰς διαβάσωμεν; εἶναι καὶ ἄλλαι τροπολογίαι, ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε ὅτι συνεχωνεύθησαν ὅλαι εἰς αὐτό.

§30Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι κ. πρόεδρε, εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὑπεβλήθησαν τρεῖς τροπολογίαι, μία τοῦ κ. Βακαλοπούλου, ἑτέρα τοῦ κ. Κριτικαπῆ, καὶ μία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα ἐγὼ, καὶ ἥτις περιεῖχε πρῶτον, ὅτι οἱ ὀφειλέται πρέπει νὰ ὁρισθοῦν ἀπὸ τοῦ 1858, καὶ μίαν ἐξαίρεσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου, ὅτι ἐξαιροῦνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν ποσὸν ἔλαττον τῶν 100 δραχμῶν. Λοιπὸν ἂς ἀναγνωσθοῦν καὶ αὐταί.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δημητριάδου.

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ.

Ἄρθρον 1. Οἱ ἐξ οἱασδήποτε αἰτίας ὀφειλέται πρὸς τὸ δημόσιον, ὑπερήμεροι μετὰ τὸ 1871 καθιστάμενοι, οἵτινες δὲν ἤθελον πληρώσει τὸ χρέος των ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς πρὸς πληρωμὴν ἐγγράφου προσκλήσεως κτλ. (κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑπουργείου) στεροῦνται τοῦ ἐκλέγεσθαι κλπ. Ἐξαιροῦνται οἱ ὀφείλοντες ἐκ τῶν ἀπὸ τοῦ 1833–1858 χρήσεων καὶ ἐκεῖνοι, ὧν ἡ ὀφειλὴ ἀπὸ τοῦ 1858 μέχρι τοῦ 1871 δὲν ὑπερβαίνει τὰς 500 δραχ. Εἰς τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην ὑπάγονται καὶ οἱ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1872 καὶ ἐφεξῆς ὀφειλέται, ὅταν ἡ ὀφειλή των ᾖναι ἐλλάσσων τῶν 100 δραχμῶν.

Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ.

§32Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐξετέθησαν κατὰ τὰς παρελθούσας συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπροκάλεσαν τὸν νόμον αὐτὸν· οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι 1) ἡ ἐξόγκωσις τῶν καθυστερούντων, τὰ ὁποῖα φθάνουσι μέχρι τῶν 80 ἢ 85 ἑκατομμυρίων 2) τὰ ἐλλείμματα ἀπὸ 1862–1870 ἅτινα ἀνέρχονται εἰς 43,000,000 3) τὰ δάνεια ἀπὸ τοῦ 1862–1870 μέχρις 47,000,000· καὶ τέλος ἡ καθυστέρησις ἡ φοβερὰ τῶν φόρων, ἰδίως τοῦ φόρου τῶν ἐνοικιάσεων καὶ τῶν ἀμπέλων ἡ ὁποία εἴς τινα ἐπαρχίας ὑπερβαίνει τὰ 96%· ἐπίσης ἡ ἔνοχος καθυστέρησις ἐνοικιαστῶν τινων καὶ ἄλλων ὑπολόγων ἀπὸ τοῦ 1858 καὶ ἐφεξῆς. Οἱ λόγοι αὐτοὶ μὲ ἔπεισαν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθοῦν ἔκτακτα μέτρα, αὐστηρὰ, δυνάμενα νὰ φέρουν ἓν ἀποτέλεσμα καὶ τοιαῦτα περιέχει ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις. Ἐγένοντο πολλαὶ παρατηρήσεις ὅτι ὑπάρχουσί τινα χρέη ἀνεκκαθάριστα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ εἰσπράξωμεν, ὅσον αὐστηροὶ καὶ ἂν φανῶμεν, χωρὶς νὰ παρεκτραπῶμεν τῆς ἰδέας τοῦ δικαίου καὶ τῆς φιλανθρωπίας· ἀλλὰ ἂν ἐξαιρεθῶσιν αἱ ὀφειλαὶ ἀπὸ τοῦ 1833–1858, διότι ἡ καθυστέρησις αὕτη ἔχει λόγους ἀπείρους, ἡ δικαιοσύνη πληροῦται· ἀλλὰ τὸ νὰ ἐξαιρεθῶσιν τὰ ὀφειλόμενα ἀπὸ τοῦ 1858 μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τούτου, ὅταν ὦσι καθαρὰ καὶ ἀδιαφιλονείκητα, δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθόν· ἑπομένως ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὸν νόμον τοῦτον ταῦτα, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ ἐὰν ᾖναι ἀνώτερα τῶν 500 δραχμῶν, διότι ἐνδέχεται εἴτε ἐνοικιαστὴς εἴτε ἄλλος τις νὰ ἔμεινεν ὀφειλέτης ποσότητος τινος μέχρι 500 δραχμῶν, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ στερηθῇ τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων διὰ τὴν ποσότητα ταύτην. Ἐπίσης καὶ διὰ τοὺς ὀφειλέτας ἀπὸ τοῦ 1872 τοὺς ὀλιγώτερον τῶν 100 δραχμῶν καθυστερήσαντας πρέπει νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις. Παρατηρεῖτε ὅτι δὲν ἐπιβάλλομεν ποινὰς, δηλ. τὴν στέρησιν, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι καθυστεροῦν μὲν ἀλλ’ ἄνευ δόλου καὶ δὲν παραβλέπομεν τοὺς ἄλλους οἱ ὁποῖοι ἔδειξαν περιφρόνησιν τρομερὰν, κατεχράσθησαν καὶ τοῦ εὐεργητικοῦ νόμου, ὅστις ἐξεδόθη κατὰ τὰ 1855 καὶ 1856 καὶ 1861· ἄλλως τε ἂν θελήσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὸν νόμον τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. ὑπουργὸς διὰ τοὺς φορολογουμένους, διὰ τὶ νὰ συμπεριλάβωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν ὀλιγώτερον τῶν 100 δραχμῶν; διὰ 25 δραχμὰς νὰ τοὺς στερήσωμεν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων χωρὶς νὰ ἔχωμεν δείγματα περιφρονήσεως τῶν νόμων; Ἑπομένως προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία δὲν βλέπω κατὰ τὶ ἠμπορεῖ νὰ βλάψῃ.

§33ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί ἐκεῖνα τὰ ἐξαιρεῖτε;

§34Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Διότι εἶναι ἀνεκκαθάριστα τὰ πλεῖστα· ὅταν ἐκκαθαρισθῶσιν, ἄλλος νόμος ἠμπορεῖ νὰ τὰ ὑπαγάγῃ.

§35ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Κύριε πρόεδρε! ἦλθον ἀργὰ εἰς Ἀθήνας, καὶ διὰ πρώτην φορὰν λαμβάνω σήμερον γνῶσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου· παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι, κάθε ἄλλο ἐπίστευον παρ’ ὅτι ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἤθελεν ἔλθει ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου, καὶ διὰ νόμου κηρύξει ὅτι ὑπάρχουσι βουλευταὶ χρεωκόποι καὶ κακῆς πίστεως, καὶ νομοθετήσει κατ’ αὐτῶν στέρησιν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Οὔτε ὀφείλω εἰς τὸ δημόσιον, κύριοι βουλευταί, οὔτε ἀτομικόν μου συμφέρον ζητῶ νὰ προστατεύσω· ἀλλὰ μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος, δὲν πρέπει ν’ ἀσχολῆται, οὔτε κἂν ν’ ἀνέχηται τὴν συζήτησιν ἀντικειμένων προσβαλόντων τὴν ἐθνικὴν τιμὴν, καὶ νὰ ζητῇ νόμους διὰ νὰ βεβαιωθῇ ὅτι αἱ ἕδραι τοῦ βουλευτηρίου κατέχονται παρὰ χρεοκόπων, καὶ ὅτι κακῆς πίστεως ἄνθρωποι ἐπιψηφίζουσι τοὺς διέποντας τὸ κράτος νόμους! διότι τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸ ὕψος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ προορισμοῦ· κατὰ τῶν καθυστερούντων ὑπάρχουσι νόμοι δρακόντειοι, καὶ παρακαλῶ, τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον νὰ διαγραφῇ ἀπὸ τὸν προτεινόμενον νόμον πρὸς τιμὴν τοῦ ἔθνους. Ἐπαναλαμβάνω δὲ πάλιν, ὅτι οὔτε ὀφείλω εἰς τὸ δημόσιον, οὔτε τὸν προτεινόμενον νόμον φοβοῦμαι, ἀλλ’ ἀντίκειται εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς βουλῆς, καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ἔθνους καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν πρέπει νὰ κηρύξωμεν καὶ ἀναγνωρίσωμεν διὰ νόμου ὅτι αἱ ἕδραι τοῦ βουλευτηρίου κατέχονται παρὰ λυμεώνων τοῦ δημοσίου πλούτου· κηρύττομαι λοιπὸν κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης μ’ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τὸν λόγον;

§37ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἀρκετὰ ἐλέχθησαν.

§38ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τρίτη συζήτησις εἶναι;

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, εἶναι τρίτη συζήτησις· ὁριστικὴ ψηφοφορία.

§40ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Σπάρτης κύριος Κοπανίτσας, φαίνεται ὑπολαβὼν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐγκολάπτει στίγμα εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθές, βεβαίως ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦμεν μέρος αὐτῆς, καὶ ἐπίσης ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, οὐδέποτε ἠθέλομεν εἰσαγάγει τοιαύτην πρότασιν, οὐδὲ δώσει ὅλην τὴν δυνατὴν ὑποστήριξίν μας. Ἐνδεχόμενον νὰ πλανώμεθα, εἶναι ὅμως μᾶλλον ἐνδεχόμενον νὰ ἐπλανήθη ὁ κύριος Κοπανίτσας ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Τί εἶναι ἡ πρότασις ἡ ὁποία συζητεῖται; ἀπαγορεύει τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν εἰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἀναγνωρίζουν τὴν πρώτην, τὴν ἱερωτέραν τῶν ὑποχρεώσεών των, τὴν πληρωμὴν τῶν εἰς τὸ δημόσιον ὀφειλομένων. Ὁ διὰ τῆς προτάσεως ταύτης ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς εἶναι, τὸ εἶπον καὶ ἄλλοτε, οὐσιωδῶς ἀναμορφωτικός· διότι φρονῶ, ἂν ἦναι πρᾶγμα τοῦ ὁποίου πρὸ παντὸς ἄλλου ἔχομεν ἀνάγκην καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ὅλοι ὀφείλομεν νὰ ἐργασθῶμεν καὶ κυβερνῶντες καὶ κυβερνώμενοι, καὶ συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, καὶ εἷς ἕκαστος πολίτης ἰδιαιτέρως, καὶ ἄνευ τοῦ ὁποίου ἀδύνατον νὰ ἴδωμεν προαγομένην τὴν εὐημερίαν τῆς πατρίδος, εἶναι τὸ νὰ καταστήσωμεν ἀλήθειαν τὸν σεβασμὸν πρὸς τοὺς νόμους καὶ τὰς δι’ αὐτῶν ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις. Καί, κύριοι, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, διατί νὰ τὸ κρύψωμεν; εἰς τὴν κοινωνίαν μας δὲν παρατηρεῖται μία τάσις ἀσεβείας πρὸς τοὺς νόμους μὲ τρομακτικὰς διαστάσεις; ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, κύριοι, διατί νὰ τὸ κρύψωμεν; ἐν τῇ συνειδήσει τῆς κοινωνίας ὑπάρχει ἑδραιωμένη ἡ ἰδέα αὕτη, πᾶν ὅ,τι εἶναι γεγραμμένον εἰς τὸν νόμον αὐτὸ καὶ τηρεῖται καὶ ἐκτελεῖται; Οἱ νόμοι, εἶναι πικρὰ ἀλήθεια, δὲν παρέχουσιν εἰς τὴν κοινωνίαν τὴν πεποίθησιν ὅτι τὰ δι’ αὐτῶν καθιερούμενα δικαιώματα εἶναι ἀσφαλῆ καὶ ὑπέρτερα τῶν λεγομένων ἰσχυρῶν. Ὀφείλομεν λοιπὸν πάντες νὰ ἐργασθῶμεν ἵνα εἰσαγάγωμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς τὴν συνείδησιν τῆς κοινωνίας τὴν ἰδέαν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐπιβάλλει ὁ νόμος, αὐτὸ εἶναι ὑποχρέωσις τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀποφύγῃ· ὅτι οὐδεὶς εἶναι ἰσχυρότερος τοῦ νόμου, ὅτι ὁ πάντων ἡγεμὼν καὶ δεσπότης εἶναι ὁ νόμος. Διὰ νὰ κατορθώσωμεν δὲ τοῦτο, ὀφείλομεν πρὸ πάντων νὰ ἤμεθα λίαν αὐστηροὶ καὶ ἀνένδοτοι ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐκ τοῦ νόμου ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ὁ νόμος ἐπιβάλλει καὶ νὰ περιφρουρήσωμεν αὐτὴν δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν ἐγγυήσεων. Ὀφείλομεν νομοθετοῦντες νὰ διδάσκωμεν τὴν κοινωνίαν, ὅτι δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις εἶναι ἰδέαι σχετικαὶ καὶ ἀλληλένδετοι· ὅτι ἕκαστος πολίτης χρεωστεῖ νὰ σέβηται καὶ ἐκπληρῇ τὰς ἑαυτοῦ ὑποχρεώσεις μετὰ τῆς αὐτῆς ἀκριβείας μεθ’ ὅσου ζήλου διεκδικεῖ τὰ δικαιώματά του καὶ, κύριοι, ποία ὑποχρέωσις, σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι ἱερωτέρα παρὰ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ συνεισφέρειν εἰς τὰ κοινὰ βάρη; Ποία ὑποχρέωσις πρέπει νὰ ᾖναι μᾶλλον σεβαστὴ παρὰ πᾶσιν ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ συνεισφέρειν πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ κοινωνικοῦ σκοποῦ ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἕκαστος πολίτης ὠφελεῖται; Καὶ τί ἄλλο δικαιότερον ἢ νὰ κυρωθῇ διὰ ποινικῶν διατάξεων ἡ ἐκπλήρωσις τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κύριοι, ὑπεστήριξα ἐνθέρμως τὸ καθιεροῦν τὴν κύρωσιν ταύτην νομοσχέδιον, καὶ ἂν λάβῃ τὴν ἀτυχίαν νὰ πέσῃ κατ’ αὐτὴν τὴν σύνοδον, σᾶς δίδω τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ἐν ὅσῳ εἶμαι μέλος τοῦ κοινοβουλίου, ἐν πάσῃ ἐνάρξει νέας συνόδου θέλω τὸ φέρει πάντοτε, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐπὶ τέλους ἡ ἀλήθεια θὰ κατισχύσῃ, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι σήμερον τὸ πολεμοῦν θὰ ἰδοῦν τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματά του καὶ θὰ μεταβάλωσι φρόνημα. Ἔπειτα, κύριοι, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν ἀγαπῶ τὰς περὶ τοὺς νόμους καινοτομίας, τὰς ὑποστηρίζω, ὅμως πάντοτε ὁσάκις τὰ πράγματα αὐτὰ ἔρχονται εἰς ὑποστήριξίν των· τὰς ὑποστηρίζω, ὁσάκις κοινωνικαὶ ἀνάγκαι καταφανεῖς τὰς ἐπιβάλλουσιν· ἀναντίῤῥητον δὲ εἶναι, κατόπιν τῶν ὅσων σᾶς εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κατόπιν τῶν μεγίστων ἐλλειμμάτων τὰ ὁποῖα ἡ εἴσπραξις τῶν δημοσίων ἐσόδων παρουσίασε μέχρι σήμερον, ὅτι κατέστη ἀναγκαῖος νόμος τοιοῦτος. Ἤμην ὑπὲρ τοῦ περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον εἰ καί τινες ἀπεκάλεσαν δρακόντειον, ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι, χωρὶς νὰ ᾖναι σκληρὸν, θέλει μεγάλως συντελέσει εἰς τὸ νὰ προλάβῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὰς καθυστερήσεις. Εἰς 65 ἑκατομμύρια ἀνέρχονται αἱ μέχρι τοῦδε καθυστερήσεις, καθὼς σᾶς ἀνέφερεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ἀναντιῤῥήτως ὅτι τὰ ὑπάρχοντα μέσα δὲν ἦσαν ἐπαρκῆ νὰ ἐμποδίσωσι τὰς καθυστερήσεις· ἀνάγκη ἑπομένως νὰ προνοήσωμεν περὶ ἄλλων δραστικωτέρων καὶ εἰς τοῦτο ἀφορᾷ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ἐπιδιῶκον τὸν αὐτὸν σκοπὸν, ὃν καὶ ὁ ἄρτι συζητηθεὶς περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων νόμος, τὴν ὅσον οἷόν τε ἀνελλιπῆ καὶ ἀκριβῆ εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ἐνόσῳ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀνεφέρετο καὶ εἰς τὸ παρελθὸν, ἐνόουν τινῶν τὰς κατ’ αὐτοῦ ἀντιῤῥήσεις, τὰς ἐνόουν, οὐχὶ διότι εὕρισκον ὀρθὸν τὸν λόγον, ὅτι ἐδίδετο εἰς ποινικὰς διατάξεις ἀναδρομικὴ δύναμις, ἀλλὰ διότι ὅταν ἓν μέτρον προσβάλῃ μίαν ὁλόκληρον τάξιν, τὸ μέτρον αὐτὸ, ὅσον δίκαιον καὶ ἂν ᾖναι, δὲν θεωρεῖται ὅμως καὶ ἐπιεικές. Δὲν τὰς ἐννοῶ, ἀφοῦ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, μετὰ τὰς γενομένας συγχωνεύσεις τῶν διαφόρων τροπολογιῶν, περιορίζεται εἰς τὰς ἐν τῷ μέλλοντι καθυστερήσεις. Δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ μέλλοντι δὲν ἤθελον ἐκπληρώσει τὰς ὑποχρεώσεις των, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ποῖος εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τὰς τοιαύτας ἐπιζημίους διὰ τοὺς καθυστεροῦντας συνεπείας; μᾶς εἶπον ὅτι θέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν ἐξανδραποδισμὸν τοῦ λαοῦ, τὴν ἀτίμωσίν του!

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἐξανδραποδισμός;

§42ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὅσοι λέγουν τοῦτο, ἢ δὲν ἀνέγνωσαν τὸ νομοσχέδιον, ἢ δὲν τὸ ἐννόησαν, ἢ δὲν ἠθέλησαν νὰ τὸ ἐννοήσωσι. Πρὸς τί ἐπικαλοῦνται ἐνταῦθα τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ; Πρόκειται ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ διαχειρίζεσθαι τὰ κοινὰ οὐχὶ ἀπὸ τὸν λαόν, ὅστις συμμετέχει πάντοτε διὰ τῆς ψήφου του, ἀλλ’ ἀπὸ μίαν τάξιν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἀπέδειξαν ὅτι δὲν εἶναι καλοὶ πολῖται· καὶ δὲν εἶναι βεβαίως καλὸς πολίτης ὅστις δὲν ἀποδίδει τὸν ὀφειλόμενον σεβασμὸν πρὸς τοὺς νόμους καὶ τὰς δι’ αὐτῶν ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις· ὅταν εἰς τὴν ἀνωτέραν τάξιν τῆς κοινωνίας παρουσιάζηται ἡ ἔλλειψις τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὰς ὑπὸ τῶν νόμων ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις, ποῖον παράδειγμα δίδετε εἰς τὸν λαόν; ὅταν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι δὲν ἐκπληροῦμεν τὰς ἰδίας ἡμῶν ὑποχρεώσεις, τί δυνάμεθα νὰ περιμείνωμεν ἀπὸ τὸν λαόν; ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τοῦ ἐκλογέως λαοῦ κανὲν δικαίωμα δὲν ἀφαιρεῖται.

§43ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἴπατε ὅτι δὲν ἀφαιρεῖται κανὲν δικαίωμα ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς, ἀλλὰ πῶς δὲν ἀφαιρεῖται κανὲν δικαίωμα, ἀφοῦ τοὺς ἐμποδίζετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγουν ὅποιον θέλουν;

§44ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐὰν ἐννοῆτε ὅτι ἀφαιρεῖται δικαίωμα τοῦ λαοῦ, διότι περιορίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν, σᾶς ἀπαντῶ ὅτι ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἔθεσεν ἤδη πολλοὺς τοιούτους περιορισμούς, τότε ὅλους ἔπρεπε νὰ τοὺς ἀφαιρέσωμεν· ἔπειτα πολὺ ἀμφιβάλλω ἂν, ἐλαττουμένου κἄπως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποψηφίων ἐκλεξίμων, ὁ λαὸς θὰ βλαφθῇ κατὰ τοῦτο, διότι ἐνταῦθα δύναται ἴσως νὰ εἴπῃ τις τὸ «πολλοὶ κλητοὶ ὀλίγοι δ’ ἐκλεκτοί» ἠξεύρετε δὲ ὅτι, ἐὰν ἔχωμεν νὰ παραπονεθῶμεν διὰ τί, τοῦτο δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψις ὑποψηφίων κατὰ τὰς ἐκλογάς· τοὐναντίον ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν εἶναι τοσοῦτος, ὥστε ἐὰν λείψουν δύο καὶ τρεῖς, τὸ δικαίωμα τοῦ λαοῦ οὐδόλως περιορίζεται. Εἶπον, κύριοι, ὅτι πρόκειται περὶ ἐξανδραποδισμοῦ τοῦ λαοῦ· θαυμάζω δι’ αὐτὴν τὴν ἄκαιρον πρὸς τὸν λαὸν ἀγάπην· ἐὰν ᾖναι πρότασις ἡ ὁποία εἶναι ὑπὲρ τοῦ λαοῦ εἶναι ἡ ὑπὸ συζήτησιν, διότι ἐὰν τὰ 65 ἑκατομμύρια δὲν καθυστεροῦντο, δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλωμεν νέους φόρους, οὐδὲ νὰ ψηφίζωμεν αὐστηρότερα μέτρα πρὸς εἴσπραξιν αὐτῶν, μόνον ἐὰν αἱ καθυστερήσεις λείψωσιν εἰς τὸ μέλλον θ’ ἀπαλλαχθῇ ὁ λαὸς ἀπὸ νέους φόρους. Καὶ τέλος πάντων ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι εὐρύτατος· καθὼς παρατηρεῖτε, κύριοι, λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας τυχὸν εὑρέθη ὁ ὀφειλέτης ὁ ὁποῖος συνέβη νὰ καθυστερήσῃ εἰς τὸ δημόσιον, τοῦ χορηγεῖ διάφορα μέσα ὑπερασπίσεως, καὶ τὸν ἀπαλλάττει ἀπὸ τὰς ἐπιζημίους τῆς καθυστερήσεως συνεπείας ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἀποδείξει ὅτι ὄχι ἐκ κακῆς πίστεως, ἀλλ’ ἐκ περιστάσεων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς του δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον δι’ ὃν πολεμεῖται ἡ πρότασις αὕτη. Τοῦ συζητουμένου ἄλλως τε νομοσχεδίου ἡ εἰσαγωγὴ δὲν προῆλθεν ἐκ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χατζίσκου, ἀλλ’ ἐκ τῆς πρωτοβουλίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· τὴν παρατήρησιν ταύτην ὀφείλω νὰ κάμω δι’ ἐκείνους οἵτινες θέλωσι νὰ τὸ διαστρέψωσι καὶ δώσωσιν εἰς αὐτὸ ἄλλην ἔννοιαν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἀληθῶς ἔχει. Τὸ νομοσχέδιον τὸ συζητούμενον εἶναι κεφάλαιον ἰδιαίτερον τὸ ὁποῖον ἐμπεριέχεται εἰς τὸ περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὸ ὁποῖον κατόπιν—διὰ τίνας λόγους δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω—ἀφῃρέθη, ἀναγνώσατε τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ ζητουμένου νομοσχεδίου καὶ θέλετε πεισθῆ ὅτι εἶναι ἀπόσπασμα τοῦ περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων νομοσχεδίου· ἀκούσατε τί λέγει, «οἱ φορολογούμενοι καὶ λοιποὶ τοῦ δημοσίου ὀφειλέται ...... Παραπέμπει, ὡς παρατηρεῖτε, εἰς τὰς ἐν τοῖς ἄρθροις 1 καὶ 2 προσκλήσεις, τοὐτέστι εἰς ἄρθρα νομοσχεδίου τοῦ περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων, οὗ ἀπετέλει μέρος, ἐν ἀκροτελευταίῳ κεφαλαίῳ, τὸ νῦν συζητούμενον ὡς χωριστὸν νομοσχέδιον, ὥστε κύριοι, βλέπετε ὅτι ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζομεν σήμερον ὑπῆρχεν εἰς τὸ περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἀνήκει εἰς ἡμᾶς ἡ τιμὴ, ἀλλὰ εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅστις ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν νὰ τὴν συνδέσῃ μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν καθυστερούντων, διὰ τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ τῷ ὀφείλωμεν χάριτας.

§45ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀληθές.

§46ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ὅταν ἐσυζητεῖτο, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη ἠδύνατο νὰ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων νόμου καὶ νὰ συζητηθῇ ὡς νόμος χωριστὸς, ὁ Κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς ἔδειξε νομοσχέδιον τυπωμένον εἰς τὸ ὁποῖον ἐμπεριείχετο ἰδιαίτερον κεφάλαιον περὶ αὐτοῦ· ἐκτιμῶ τὴν εὐγένειαν τῶν αἰσθημάτων τοῦ κ. Σαράβα, καὶ δὲν ἔχω τίποτε κατ’ αὐτῶν νὰ εἴπω. Ἀλλ’ ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τοῦ παρατηρήσω ὅτι ἡ πρότασίς του αὕτη ἔχει κάτι τι ἐξευτελιστικὸν διὰ τὸ ἔθνος τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι βουλευτὴς ἀπὸ τὰ 1844 καὶ γνωρίζω, ὡς ὅλοι ὑμεῖς, ὅτι ἔκτοτε οἱ ἐχθροὶ τῶν ἀνθρώπων τοῦ τόπου, καὶ ἐπίβουλοι τῶν ἐλευθεριῶν μας μᾶς ἐκήρυξαν κακῆς πίστεως, καὶ μηδὲν ἄλλο σκεπτομένους καὶ ἐνεργοῦντας ἢ τὸν σφετερισμὸν τοῦ δημοσίου πλούτου· νὰ κατακρίνουν, καὶ νὰ συκοφαντοῦν τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους! Ἐὰν δὲ τώρα ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, θὰ δικαιώσῃ ἐκείνους οἵτινες προσπαθοῦσι δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ ἐξευτελίσωσι τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, καὶ ζητοῦσι διὰ νόμων ν’ ἀποκλείσωσι τοὺς ἐκλεκτοὺς τοῦ λαοῦ, καὶ νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς αὐτὸν τὴν ἀριστοκρατίαν τοῦ πλούτου τὴν ὁποίαν τὸ κοινὸν φρόνημα ἀποκρούει. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξήτασα καὶ ἄλλοτε, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἄλλοτε πάλιν ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἀπολογισμοῦ, καὶ ἀπέδειξα δι’ αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν, ὅτι δὲν καθυστεροῦνται ὅσα ὡς καθυστερήματα παρουσιάζονται· ἦτο τότε τὸ σύστημα τῆς διὰ χρημάτων ἐνοικιάσεως· ὁ ἐνοικιαστὴς λοιπὸν ἐπαρουσίαζε τοὺς ἐγγυητάς του, καὶ εἰς τὰ δημόσια βιβλία ἐχρεοῦντο διὰ τὸ αὐτὸ ἐνοίκιον πολλάκις εἰς χωριστὰς μερίδας μὲ τὸ αὐτὸ ποσὸν καὶ οἱ ἐνοικιασταὶ, καὶ οἱ ἐγγυηταί! κατεδιώκοντο δὲ ἅπαντες διὰ τὸ αὐτὸ ποσὸν, καὶ ἕκαστος ἐπλήρονεν ἀπέναντι τοῦ χρέους τοσοῦτον ποσὸν, ὥστε ἀθροιζόμενον τῶν ὅλων εἰς ἓν, τὸ χρέος ἦτον ἐξωφλημένον, διαιρούμενον δὲ, ἔμενεν ἔλλειμμα δι’ ἕνα ἕκαστον χωριστά· παραδείγματος χάριν, ἐνοικίαζεν εἷς, καὶ ἐχρεοῦτο διὰ 10,000 δραχμὰς, ἐπαρουσίαζε τοὺς ἐγγυητάς του, καὶ ἐχρεοῦντο καὶ οὗτοι διὰ τὸ αὐτὸ ποσὸν ἕκαστος ἰδιαιτέρως· ἕκαστος δὲ τούτων καταδιωκόμενος ἐπλήρονεν ἀπέναντι τῶν χρεῶν του ἓν ὁποιονδήποτε ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀφῄρουν μόνον ἀπὸ τὴν μερίδα τοῦ πληρόνοντος· εἰς τρόπον ὥστε ἀντὶ 10 χιλιάδων δρ. τὸ δημόσιον κατεδίωκε, καὶ εἰσέπραττε διὰ 30· καὶ οἱ τόκοι προστιθέμενοι εἰς τὴν μερίδα ἑνὸς ἑκάστου ἰδιαιτέρως, ἐξώγκωσαν καὶ ἐξογκόνουσι μέχρι τοῦδε εἰς ποσὰ ἀνύπαρκτα, καὶ ἰδοὺ, κύριοι, ἡ μεγάλη ἐξόγκωσις τῶν καθυστερούντων· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλει ὁ κ. ὑπουργὸς ν’ ἀσχοληθῇ. Ἔργον τῆς Βουλῆς, κύριοι, καὶ καθῆκον σπουδαῖον εἶναι νὰ διατηρήσωμεν τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἔθνους, καὶ νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ δικαιόνωμεν ἐκείνους οἵτινες συστηματικῶς καὶ ἀπὸ σκοποῦ διαδίδουσιν ὅτι ὅλοι εἴμεθα χρεωκόποι τοῦ Δημοσίου· ἐψηφίσαμεν, καὶ ὑπάρχουσιν νόμοι περὶ καθυστερούντων· τὸ ἀπαραβίαστον τοῦ βουλευτοῦ παρέρχεται καὶ νόμοι δρακόντειοι κατὰ τῶν ὀφειλετῶν ὑπάρχουσι· τὸ ἀπαραβίαστον τοῦ βουλευτοῦ παρέρχεται, καὶ τὸ δημόσιον ἔχει ἐνώπιόν του ἀπείρους εὐκαιρίας νὰ καταδιώξῃ τὸν ὀφειλέτην! Εἶχον νὰ εἴπω πολλὰ κύριοι, ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀλλ’ ἡ κατάστασις τοῦ στήθους μου ἥτις μὲ ἐκράτησε τόσους χρόνους σιγῶντα, δὲν μοὶ ἐπιτρέπει νὰ παρατείνω τὴν ἀγόρευσίν μου· ὁ νόμος οὗτος ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον, διότι τὸ Σύνταγμα δὲν θέτει οὐδεμίαν διάκρισιν εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου, καὶ μόνος ὁ ἐκλογικὸς νόμος κανονίζει τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ὁ πολίτης κωλύεται ἀπὸ τὴν ἐξάσκησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων του· ὁ νόμος δὲ οὗτος εἶναι νόμος προγραφῆς, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἀποῤῥίψῃ· ἡ κυβέρνησις ἔχει ἤδη νόμον δρακόντειον, ψηφισθέντα παρὰ τῆς Βουλῆς κατὰ τῶν ὀφειλετῶν, καὶ ἂς ἐκτελέσῃ αὐτὸν, διὰ τῆς προσθήκης δὲ αὐτῆς δὲν εἶναι μόνον ἡ κυβέρνησις ὑπεύθυνος ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Βουλὴ ἥτις συμπράττει μετ’ αὐτῆς· καὶ δὲν ἐννοῶ πῶς τινὲς ἀρνοῦνται ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀξιοπρέπεια δὲν προσβάλλεται καιρίως διὰ τῆς προτάσεως ταύτης. Νομίζω λοιπὸν ἀντισυνταγματικὸν καὶ λίαν ἐπικίνδυνον τοιοῦτον νόμον, καὶ ὡς τοιοῦτον προτείνω, καὶ σήμερον, καὶ πάντοτε τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτοῦ.

§47ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ συζήτησις τῆς προκειμένης προτάσεως νομίζω εἶναι ἤδη ἐξηντλημένη ἐκ προτέρας συνεδριάσεως, ὅταν ὅλοι εἴπαμεν τὰ ἑκάστῳ δοκοῦντα ὑπὲρ καὶ κατά· ὅλοι ἠκούσατε τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ ἀπεκάλεσα τὴν πρότασιν αὐτὴν ἄδικον, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη ἔμελλε νὰ λάβῃ τὸν χαρακτῆρα μερικοῦ ἤτοι μονομεροῦς νόμου, διότι οἱ νόμοι δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι δύο ὄψεις, ν’ ἀφορῶσι τάξιν μίαν τῆς κοινωνίας, νὰ μὴ ἔχωσι δὲ ἐφαρμογὴν ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ κοινωνικοῦ σώματος ἢ ἐπὶ ὅλων τῶν τάξεων τῆς κοινωνίας· εἴπομεν τότε, ἂν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ πρώτη ἰδέα διὰ τὴν ὁποίαν ἐγεννήθη ἡ ἀνάγκη τοιαύτης προτάσεως νόμου ὑπῆρξεν ὅτι πολλαὶ τοιαῦται καθυστερήσεις, καὶ μεγάλα ποσὰ, ἀπὸ τοῦ 1832 καὶ ἐντεῦθεν ἔμεναν ἀνείσπρακτα, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἀμέλεια τῶν κατὰ καιροὺς κυβερνήσεων εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν χρεῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἰδέα τοῦ ὅτι οἱ ὑπάρχοντες νόμοι εἶναι ἀνεπαρκεῖς, ἐπροκάλεσαν τὴν ἀνάγκην νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα αὐστηρότερα, τὰ ὁποῖα συγκεφαλαιοῦνται εἰς τὸ μέτρον τῆς προσωποκρατήσεως τῶν ὀφειλετῶν, καὶ εἰς τὸ μέτρον τῆς στερήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ πολιτεύεσθαι, τουτέστι τοῦ ἐκλέγεσθαι. Ἀλλὰ καὶ τὸ μέτρον, κύριοι, αὐτὸ τῆς προσωποκρατήσεως ἐψηφίσθη καὶ ἐφηρμόσθη διὰ τὰς εἰς τὸ μέλλον καθυστερήσεις καὶ ἰδίως δι’ ἐκείνους, οἵτινες ὀφείλουν φόρον μικρὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ μένουν ὀφειλέται ἐκ περιστατικῶν ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς των, τουτέστιν ἐκ θεομηνίας κτλ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι καὶ ἐκεῖνο τὸ μέτρον μονομερῶς ἐφηρμόσθη, καὶ δὲν συντρέχει εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν μεγάλων καθυστερημάτων. Τούτου ἕνεκα παρίσταται ἡ ἀνάγκη νὰ ἔλθῃ μέτρον τι. Ἦλθεν ἡ πρότασις σήμερον περιβαλλομένη ὅλως διόλου διάφορον ἰδέαν, ἔννοιαν καὶ ἐφαρμογὴν, διότι ἡ πρότασις αὕτη ἔρχεται κατὰ τῶν εἰς τὸ μέλλον καθυστερήσεων, ὡσὰν νὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῶσιν, ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, μέλλοντα καθυστερήματα, καὶ πάλιν κατὰ τῶν μικρῶν ὀφειλετῶν, καὶ πάλιν κατὰ μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων! τοῦτο εἶναι ἀδικώτατον. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐγὼ εἶχον ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς καὶ εἶπον ἢ τὴν πρότασιν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν γενικὴν καθ’ ὅλων, ἢ πρέπει νὰ τὴν ἀποῤῥίψωμεν ἐπιεικῶς ὑπὲρ ὅλων, διότι οἱ νόμοι δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι διπλῆν ὄψιν, δὲν δύνανται νὰ ᾖναι ὑποχρεωτικοὶ ὡς πρὸς τοὺς μὲν, καὶ ἀνίσχυροι ὡς πρὸς τοὺς δέ. Συνῳδὰ μὲ ταῦτα, κύριοι, παραδέχομαι τὴν ἀρχὴν τῆς στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐπὶ ὅλων τῶν εἰς τὸ δημόσιον ὀφειλετῶν γενικῶς καὶ ἀπολύτως, καὶ ὄχι ἐπὶ τῶν μελλοντικῶν, οὕτως εἰπεῖν, ὀφειλετῶν. Ὁ λόγος, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τοιαύτη ποινὴ διὰ τὰ καθυστερήματα (καὶ λέγων καθυστερήματα ἐννοῶ τὰ παλαιὰ, ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ 1830 μέχρι σήμερον)· ὁ λόγος περὶ τοῦ ὅτι τὰ καθυστερήματα ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν ἀναδρομικῶς εἰς τὸν σημερινὸν νόμον, δὲν εἶναι ἀποχρῶν λόγος, δὲν εἶναι ἰσχυρὸς, διότι ἐὰν τὰ καθυστερήματα ταῦτα δὲν ἐκκαθαρίσθησαν, μήπως ἦναι δύσκολον νὰ ἐκκαθαρισθῶσιν, καὶ ὅταν καθαρισθῶσιν, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης οἱ ὀφειλέται καθίστανται ὑπόχρεοι ἀπέναντι τοῦ νόμου, καὶ τότε ἀρχίζει ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ· ἐξηγοῦμαι· ἐὰν εἷς ὀφείλῃ 10,000 δραχ. αἱ 10,000 δραχ. δι’ αὐτὸν συνεπάγουν συνάμα τὴν ποινὴν τῆς στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, ἀλλὰ αἱ 10,000 δραχ. ὅταν ἐκκαθαρισθῶσιν τὰ χρέη του καὶ κανονισθῶσι κατὰ μικρὰς δόσεις, τότε ὁ πολίτης ὀφείλει νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ δημόσιον 100 ἢ 200 δραχ. διὰ 5 ἢ 10 ἔτη, καὶ τότε ἡ καθυστέρησις τῆς πληρωμῆς συνεπάγεται τὴν ποινὴν ταύτην. Τώρα σᾶς ἐρωτῶ· ἐὰν ἀπὸ τοῦ 1871 μέχρι τοῦ 1873 καὶ ἐπέκεινα εἷς ὀφειλέτης παλαιῶν χρεῶν, ἔστω ἀπὸ τοῦ 1832, τοῦ ὁποίου καθαρισθέντα τὰ χρέη ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ἀληθείᾳ δὲν ὑπερέβησαν τὸ δίκαιον ποσὸν, καὶ τὰ ὁποῖα κανονισθέντα εἰς μικρὰς δόσεις ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν νόμον, δηλαδὴ ὑποχρεωθῇ καὶ οὗτος νὰ πληρώνῃ, ὅπως πᾶς ὀφειλέτης, τοὺς φόρους του εἰς τὸ δημόσιον, τὰς 100 ἢ 200 δραχμάς του, καὶ καθυστερήσῃ εἰς τὸ μέλλον, νομίζετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπαχθῇ καὶ ἐκεῖνος εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπόκειται πᾶς ὁ λαὸς ὁ ἑλληνικός; καὶ νομίζετε ὅτι εἶναι διὰ τὴν Βουλὴν προσβλητικὸν νὰ ὑποβάλλῃ τινὰς, οὕτως εἰπεῖν, προνομιούχους ὀφειλέτας εἰς μίαν τοιαύτην ποινὴν, καθὼς τὴν λέγετε ἄδικον καὶ αὐστηρὰν, δὲν εἶναι δὲ προσβλητικὸν πολὺ μᾶλλον διὰ τὸν μικροφειλέτην λαὸν νὰ φορτώσωμεν εἰς τὴν ῥάχιν του μίαν τοιαύτην ποινήν; Ποῦ τὴν ηὕρατε τοιαύτην δικαιοσύνην; ἐὰν τὸν θεωρῆτε προσβλητικὸν, δὲν πρέπει νὰ τὸν παραδεχθῆτε δι’ οὐδένα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι προσβλητικὸς (καὶ ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν εἶναι) διότι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Σαράβας, ἔχομεν καὶ δικαιώματα, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ὑποχρεώσεις· δὲν εἶναι προσβλητικὸς ὁ νόμος δι’ οὐδένα, ὅταν ᾖναι δι’ ὅλους προσβλητικός· θέλει δὲ εἶσθαι προσβολὴ μεγάλη καὶ ἀδικία, ἐὰν λάβῃ μονομερῆ ἔννοιαν καὶ ἐφαρμογήν. Διὰ ταῦτα ἐμμένω καὶ εἰς τὰ πρότερον λεχθέντα μου, ὅτι κατ’ ἔκτασιν ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἢ δὲν πρέπει νὰ λάβῃ δι’ οὐδένα ἐφαρμογὴν, ἢ δι’ ὅλους. Τὰ δὲ παλαιὰ χρέη δὲν θέλουν εἶσθαι παλαιὰ, ὅταν καταντήσουν καθαριζόμενα νὰ ᾖναι μία ὀφειλὴ 30 καὶ 50 καὶ 100 δραχμῶν.

§48ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. βουλευταί, εἰς τὰς θέσεις σας· θὰ ψηφοφορήσωμεν.

§50ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. πρόεδρε, παρακαλῶ μίαν παρατήρησιν. Εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου καὶ δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος διόλου ν’ ἀνασκευάσω τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Σαράβα, ὅστις ἔπλασε μίαν ὑπόθεσιν διὰ νὰ τὴν πολεμήσῃ· εἶπεν ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ πληρώσουν καὶ ἀποφεύγουν, ἐνῷ ἐδώσαμεν ἕνα νόμον, δυνάμει τοῦ ὁποίου νὰ εἰσπράξωμεν τοὺς φόρους μέχρι λεπτοῦ.

§51ΣΑΡΑΒΑΣ. Παρακαλῶ μὴ παρερμηνεύσητε τοὺς λόγους μου. Δὲν εἶπον ἐγὼ, ὅτι δὲν εἶναι κανεὶς ὅστις δὲν θέλει νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον διότι δὲν θέλει νὰ πληρώσῃ.

§52ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ ἴδια λέγω· ἀλλ’ ἂς ᾖναι· ἐρωτῶ μόνον τὸ ἑξῆς. Ἡ καθυστέρησις τῶν φόρων δημιουργεῖ μίαν ὑπαιτιότητα καὶ χαρακτηρίζει ὡς πλημμέλημα τὴν ὑπόθεσιν καὶ φέρει εἰς τὸ δικαστήριον τῶν πλημμελειοδικῶν τὸν ὀφειλέτην. Ἐρωτῶ τὸ ἑξῆς· ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὁ νόμος αὐτὸς, ὅπερ δὲν πιστεύω, κατασταθῇ νόμος τοῦ κράτους, καὶ πρόκειται νὰ φερθῇ ὑπόθεσις ἐνώπιον τοῦ πλημμελειοδικείου ἀπὸ μέρους τοῦ εἰσαγγελέως ἀφορῶσα βουλευτὴν συνεδριάζοντα, πρέπει νὰ ζητηθῇ ἄδεια τῆς Βουλῆς διὰ νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ δικαστήριον, ναὶ ἢ ὄχι; Τὸ λέγω αὐτὸ, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ νὰ ᾖναι τὸ δικαστήριον εἰς ἀμφιβολίαν, διότι ὁ νόμος δὲν λέγει τίποτε δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἐρωτῶ λοιπὸν τοὺς νομομαθεῖς καὶ πρὸ πάντων τὸν κ, Σαράβαν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ εἰς τὰ καθέκαστα· πρῶτον θὰ συζητήσωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§54ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ τὴν λύσιν αὐτῆς τῆς ἀπορίας ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν ἢ ἄλλον, ἐὰν πρέπῃ ὁ εἰσαγγελεὺς, προτοῦ νὰ φέρῃ τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τοῦ πλημμελειοδικείου, νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, διότι δὲν ἐννοῶ πῶς θὰ γείνῃ ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ἀφοῦ δημιουργεῖται μία ὑπαιτιότης· ζητεῖται, ναὶ ἢ ὄχι, ἄδεια;

§55ΔΑΓΡΕΣ. Πρέπει νὰ ζητηθῇ.

§56ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ ζητηθῇ.

§57ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§58ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ συζήτησις, κ. πρόεδρε, τὴν ὁποίαν φέρει ὁ κ. Δανόπουλος δὲν εἶναι τῶν καθέκαστα ἀλλὰ τῆς ἀρχῆς. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἀναγράφεται μία αἰτία ἡ ὁποία συνεπάγει τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ περιορίζει τὰ δικαιώματα τῆς κοινωνίας, ὄχι τοῦ ἀτόμου. Κακῶς ἐνόησαν τινὲς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι ὡς δικαίωμα προσωπικὸν, ὄχι εἶναι δικαίωμα κοινωνικὸν, καὶ ἡ κοινωνία στερεῖται δικαιωμάτων, ὅταν ἀποκλείσωμεν μίαν τάξιν πολιτῶν τοῦ νὰ ἐκλέγωνται. Λοιπὸν ἔχετε ἓν σύνταγμα καὶ ἕνα νόμον ἐκλογικὸν, ὅστις ῥητῶς ἐσημείωσε τὰς αἰτίας ἕνεκα τῶν ὁποίων στερεῖται ὁ πολίτης τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι· σήμερον διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ, καθιεροῦτε μίαν νέαν ἀφορμὴν, νέαν κατηγορίαν, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, θὰ ἔχῃ συνεπείας, ἑπομένως πρέπει κατὰ πρῶτον νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ τότε ἔρχεται ἡ συζήτησις τῶν καθέκαστα τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν. Ἀφοῦ ἡ καθυστέρησις χαρακτηρίζεται διὰ τοῦ νόμου τούτου ὡς ἔγκλημα ἐκ τῶν βαρυτέρων καὶ κακοηθεστέρων μάλιστα, διότι ἡ καταδίκη τῶν ἀνθρώπων δι’ ὅλα τὰ ἐγκλήματα δὲν συνεπάγει τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, ἐδῶ δὲ τὴν συνεπάγει, ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἀντιστρατεύηται εἰς τὰς ῥητὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος· ἀφίνω ὅτι εἶναι ἀνάξιον νὰ συζητήσῃ τις καὶ ἀνάξιον τοῦ μεγαλείου τοῦ Σώματος τούτου νὰ συζητήσῃ ὑπὸ ἔποψιν ὑλικὴν τὸ δικαίωμα τῆς κοινωνίας καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ ἀτόμου ὑπὸ τὴν ἔποψιν, λέγω, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ, τῆς κερδοσκοπίας, θέτων εἰς ἴσην μοῖραν τὸ ζήτημα τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῶν δικαιωμάτων· ἀφίνω ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα καὶ διὰ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ μέλλον, ἀφίνω ὅτι δύναται νὰ εἴπῃ τις ἡ ἀκριβὴς καὶ εὐσυνείδητος ἐκπλήρωσις τοῦ καθήκοντος ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν ἐξίσου πρὸς πάντας, εἰς τρόπον ὥστε αἱ ὑποχρεώσεις νὰ ᾖναι κοιναὶ καὶ ἴσαι, ἀλλὰ καὶ τὰ βάρη νὰ ᾖναι κοινά· ἀφίνω, κύριε πρόεδρε, ὅτι πολλὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ περὶ τοῦ ἐπικρατοῦντος φορολογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ πηγὴ καὶ ἡ ῥίζα τῶν καθυστερουμένων, θὰ ὑπάρξῃ δὲ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Καὶ περὶ τούτου μὲν δύο λόγια λέγω· ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον ἐν ἐκτάσει, ὅτι εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν λαὸν ἔχομεν δύω συστήματα φορολογίας τῆς ἀμέσου καὶ τῆς ἐμμέσου εἰσπράξεως, καὶ ὅτι ὁ λαὸς κατὰ τοῦ ὁποίου ἐπιζητεῖται ἡ ἀναγραφὴ μιᾶς τῶν τρομερωτέρων ποινῶν, ὁ λαὸς ἐκεῖνος φαίνεται ὀφειλέτης εἰς τοὺς φόρους του, εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του τὰς εἰσπραττομένας διὰ τῆς ἐνοικιάσεως, δὲν φαίνεται ὁ αὐτὸς διὰ τὰ χρέη τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἀμέσως εἰς τὰ Τελωνεῖα· ὅταν θέλητε νὰ καταδικάσητε μίαν ὁλόκληρον τάξιν, πρέπει νὰ ἐξετάσητε τὴν αἰτίαν ἐξ ἧς προῆλθε τὸ κακὸν, διὰ τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ τὴν τιμωρήσητε. Δὲν ἔρχομαι εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ὅλων, διότι νομίζω καὶ περιττὸν, καθότι πολλὰ ἐλέχθησαν περὶ τούτου, περιορίζω τὴν συζήτησιν εἰς τὸ ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἐν ὅλῳ, ἀλλὰ κεχωρισμένη· ἀντίκειται ἢ ὄχι εἰς τὸ σύνταγμα; καὶ ἅμα ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις αὕτη, τότε ἔρχεται ἡ ἄλλη πρότασις, καθόσον καὶ ἐπὶ ἐθνοσυνελεύσεως ἐπροτάθη τοιαύτη πρότασις καὶ ἀπεῤῥίφθη.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤγουν συμπεραίνετε τί;

§60ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα οὕτως· ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ, ἡ πρότασις αὕτη ἀντίκειται εἰς τὸ σύνταγμα, ἢ ὄχι; Κατὰ πρῶτον θὰ ψηφοφορηθῇ αὕτη καὶ κατόπιν ἡ ἀρχὴ τοῦ Νόμου, διότι ἅμα παραδεχθῇ ἡ ἀρχὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφοφορηθῇ πλέον· ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ, τότε ψηφοφορεῖται τὸ Νομοσχέδιον, ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ καθέκαστα.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκειται μόνον περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δαγρὲ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὑπόστασίν τινα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρόκειται περὶ ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ πᾶσαν δημοσίαν ὑπηρεσίαν ἐξ ἐκλογῆς ἢ διορισμοῦ προερχομένην· ἑπομένως τὰ προσόντα τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τῶν δημοτικῶν εἶναι καθιερωμένα ἐν τῷ συντάγματι; βεβαίως ὄχι· ἄρα ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις ὡς πρότασις γενικὴ καὶ ἀφορῶσα τὰς τάξεις ὅλας τῶν ὑπαλλήλων κλπ. νομίζω ὅτι δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ σύνταγμα, καὶ ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ κ. Δαγρὲ δὲν εἶναι βάσιμος.

§62ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ δὲν ἐνόησα τοὺς βουλευτὰς ἀλλὰ τὸν λαὸν, καὶ ὅπως ἐδόθη μία ἐξήγησις πρὸ ἡμερῶν, διότι εἶπα ἄλλοτε ὁ λαὸς δὲν ἀποκλείεται νὰ ἐκλέγῃ καὶ ἐκλέγηται· καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ὅταν ἐμποδίζητε τὸν λαὸν νὰ ἐκλέγῃ ἄνθρωπον τῆς ἐμπιστοσύνης του, δὲν τοῦ περιορίζετε τὸ δικαίωμά του; Δὲν ἐνόησα λοιπὸν τοὺς βουλευτὰς, διότι ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ, καὶ νὰ ἐννοηθῶ, δὲν εἶναι τὸ ἐκλέγεσθαι δικαίωμα, ἀλλ’ ὑποχρέωσις, ὡς τὸ καθιέρωσε τὸ πολίτευμα, καὶ ἐκλογικοὶ νόμοι, εἶναι δικαίωμα τοῦ λαοῦ, ὑποχρέωσις τοῦ ἀτόμου.

§63ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ σύνταγμα καὶ ὁ νόμος περὶ ἐκλογῶν καθιέρωσε προσόντά τινὰ διὰ τὸν ἐκλέξιμον, ἑπομένως ἂν ἦναι ὀρθὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Δαγρὲς, καὶ τὸ σύνταγμα καὶ ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἔθεσε περιορισμὸν εἰς τὴν ψῆφον τῶν ἐκλογέων· ἂν ἡ Βουλὴ δι’ ἕτερον λόγον νομίζῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, εἶναι δικαίωμα αὐτῆς, οὐχὶ ὅμως διὰ τὸν λόγον, ὃν προτείνει ὁ κύριος Δαγρές.

§64ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω, κύριοι, νὰ γίνεται σπουδαίως ἡ πρότασις ὅτι ἓν ζήτημα, ὃ δὲν ἀντιβαίνει ῥητῶς εἰς διάταξίν τινα τοῦ συντάγματος, ὅτι δύναται νὰ παραβιάσῃ τὸ σύνταγμα ψηφιζόμενον ἀπὸ τὴν Βουλήν. Τότε ἠδύνατό τις νὰ ἰσχυρίζηται τοῦτο, ἂν ἠδύνατο νὰ παρουσιάσῃ ἄρθρον τι τοῦ συντάγματος, εἰς τὸ ὁποῖον ν’ ἀντιβαίνῃ ἡ πρότασις περὶ ἧς πρόκειται, ἀλλ’ ἀφ’ οὗ τοῦτο δὲν ὑπάρχει, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀντισυνταγματική.

§65ΔΑΓΡΕΣ. Ἂν δι’ ἑνὸς νόμου εἴπητε, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐκλεχθῇ τις πέραν τῶν 60 ἐτῶν, ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἀντιβαίνει εἰς τὸ σύνταγμα;

§66ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σύνταγμα, κύριοι, λέγει, ὅτι διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις βουλευτὴς ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ τὰ δεῖνα, τὰ δεῖνα προσόντα, καὶ προσόντα εἶναι ἐκεῖνα ἅπερ ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἀπαιτεῖ· ὅταν λέγωμεν προσόντα, ἐννοοῦμεν ὅτι ἀφίνονται εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ τὰ κανονίσῃ καὶ δύναται νὰ προσθέσῃ καὶ ἄλλα.

§67ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Λύσατέ μοι μίαν ἀπορίαν, κύριε ὑπουργέ· ὑποθέσατε, ὅτι ὀφείλω εἰς τὸ δημόσιον, δὲν ἠξεύρω πῶς ἐγένετο καὶ διέφυγον τὴν προσοχὴν τοῦ ταμίου· ἐκλέγομαι δὲ βουλευτὴς καὶ ἔρχομαι ἐδῶ· οὐδεμία ἔνστασις ἐγείρεται καὶ ἐπικυροῦται ἡ ἐκλογή μου. Νομίζετε, ὅτι κατόπιν δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι παρεβίασα τὴν δεῖνα διάταξιν καὶ ὁρίσατε ἔξω;

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν φανῆτε ὀφειλέτης τοῦ δημοσίου, θὰ καταγγελθῆτε· ταὐτὸ καὶ ἂν ὑποπέσητε εἰς κακούργημα.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖον ἄρθρον νομίζετε, κύριε Δαγρὲ, ὅτι παραβιάζεται τοῦ συντάγματος;

§70ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ 70· ἀναγνώσατε, κύριε πρόεδρε, τὸν ἐκλογικὸν νόμον.

§71ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸν τροποποιοῦμεν τώρα.

§72ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἰσχυρίζησθε ὅτι διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς τροποποιοῦμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον, τότε πρέπει τοῦτο νὰ λεχθῇ ῥητῶς, διότι δὲν δυνάμεθα ἐξ ἐφόδου νὰ τροποποιῶμεν νόμους.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε, κύριε Δαγρὲ, εἰς τὸ προκαταρκτικὸν ζήτημα;

§74ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπιμένω, κύριε πρόεδρε, καὶ ἐπιμένω νὰ ψηφοφορηθῇ.

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Δύω λέξεις, κύριε πρόεδρε. Κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ 70 ἄρθρου τοῦ συντάγματος, διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις βουλευτὴς, ἀπαιτεῖται πρὸς τοῖς ἄλλοις ν’ ἀπολαύῃ πρὸ διετίας τὰ ἀστικὰ καὶ πολιτικὰ δικαιώματα. Τίνι δὲ τρόπῳ ἀπόλλυσί τις τὰ δικαιώματα ταῦτα, τοῦτο ὁρίζεται δι’ ὀργανικῶν νόμων. Ὥστε φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ νομοθετήσῃ ὅτι ὁ μὴ πληρώνων τὸ χρέος του εἰς τὸ δημόσιον στερεῖται τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, καὶ ἂν τοῦτο πράξῃ, δὲν θὰ νομοθετήσῃ νόμον ἀντιβαίνοντα εἰς τὸ σύνταγμα. Αὐτὴ εἶνε ἡ γνώμη μου· ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν εἶμαι ἐναντίος τῆς συζητουμένης προτάσεως. Τὴν ἐπολέμησα ἐν τῇ Συνελεύσει, τὴν πολεμῶ καὶ τώρα, διότι τὴν θεωρῶ καὶ ματαίαν καὶ ἄδικον καὶ ἀντιπολιτικήν. Ὁ λόγος ὅμως, ὃν ἀντέταξαν κατ’ αὐτῆς ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα, δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθός· ἂν ὁ κ. Δαγρὲς ἐπιμένῃ εἰς τὴν γνώμην του, ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§76ΔΑΓΡΕΣ. Ἐν τῷ δικαιώματί μου ἐπιμένω· ἂν δὲν τὴν ὑποστηρίξῃ ἕτερος, δὲν μὲ μέλει. Ἐγὼ θεωρῶ αὐτὴν λίαν ἐπικίνδυνον εἰς τὰς ἐλευθερίας, διότι ὑποθέσατε κυβέρνησιν ἔχουσαν πλειοψηφίαν καὶ φρονήματα ἀπολυτόφρονα· δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως δύναται νὰ ἀποκλείσῃ διάφορα πρόσωπα.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Δαγρὲ, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη.

§78ΔΑΓΡΕΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔκλεισεν ἡ συζήτησις. Ἐγὼ θεωρῶ κεκλεισμένην τὴν συζήτησιν.

§80ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι, κύριε πρόεδρε. Πρέπει κύριε Πρόεδρε, νὰ ἦσθε πάντοτε αὐστηρὸς, διότι πολάκις ἔκλεισεν ἡ συζήτησις καὶ πάλιν ἤρχισε καὶ διήρκεσε ἡμέρας πολλάς.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν περὶ τῆς ἀρχῆς, λαμβάνετε τὸν λόγον εἰς τὰ καθέκαστα. Θέλετε νά γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως; νὰ ἐγερθῶσι 15 βουλευταὶ. (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15) τὸ ζήτημα ἔχει ὡς ἑξῆς· ὅσοι παραδέχονται τὴν ἀρχὴν ὅτι οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον ἀποκλείονται πάσης δημοσίας λειτουργείας, λέγουσι ναὶ, καὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§82ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τί γίνεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Δημητριάδου ἥτις ἀφορᾷ εἰς τὸ παρελθὸν; διότι ἡ πρότασις τοῦ κ. Σαράβα ἀφορᾷ τὸ μέλλον.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ πρῶτον θὰ ψηφοφορήσῃ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§84ΣΑΡΑΒΑΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, οὐχὶ τῶν τροπολογιῶν.

§85Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ὁρίζεται ῥητῶς «οἱ ὀφειλέται ἀπὸ τῆς χρήσεως τοῦ, 71 καὶ ἐφεξῆς» ἡ ἑτέρα λέγει ἀπὸ τοῦ, 58.

§86ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ψηφοφοροῦμεν τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ καθαρῶς καὶ ἀφῃρημένως τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου δι’ οὗ πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσιν οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον. Τὸ ἀπὸ ποίας ἐποχῆς κτλ. θὰ ψηφοφορηθῇ εἰς τὰ καθέκαστα.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλέγω. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τὴν ἀφῃρημένην ἄνευ ἐποχῆς, ὅτι οἱ ὀφείλοντες πρὸς τὸ δημόσιον ἀποκλείονται πάσης δημοσίας ὑπηρεσίας, λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν. Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν δημοσίων ὀφειλετῶν ἀπὸ πάσης δημοσίου ἢ δημοτικῆς ὑπηρεσίας, ναὶ ἢ ὄχι;

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 111. 56 εἶπον ναὶ, 48 εἶπον ὄχι, 7 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἡ ἀπόλυτος πλειοψηφία τῶν 111 εἶναι 55½. Ἂν τὸ 56 εἶναι ἀπόλυτος πλειοψηφία, τότε τὸ ζήτημα ἐγένετο δεκτόν.

§89ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. 57 εἶναι ἡ ἀπόλυτος πλειοψηφία.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω 56 καὶ ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή.

§91ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος ψηφοφορία. Διαμαρτύρομαι. Τὸ ζήτημα δὲν εἶνε λελυμένον.

§92ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἄλλοτε ἀνεφύη τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπεφάνθη ὅτι, ὁσάκις ἐπέρχεται κλασματικὸς ἀριθμός, δὲν ἠμπορεῖ τὸ κλάσμα νὰ ᾖναι κατὰ μεῖον, πρέπει νὰ ᾖναι κατὰ πλέον. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐψηφοφόρησαν 111, τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς εἶναι 56 καὶ ἥμισυς κατὰ τὸ πλέον, ἀλλὰ 56 δὲν ἀπαρτίζουν τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν· πρέπει νὰ ᾖναι 57 καὶ ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος πρότασις ἀπεῤῥίφθη.

§93ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Παρετήρησα εἰς τὸ πρακτικὸν τῆς ψηφοφορίας ὅτι ἐσημειώθην ὡς ἀρνηθεὶς ψῆφον.

§94Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε τώρα νὰ ἀνανεώσητε... (θόρυβος).

§95ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Δήλωσιν μόνον κάμνω, ὅτι κακῶς ἐτέθη, ὅτι ἠρνήθην ψῆφον, ἐνῷ ἐγὼ δὲν ἤμην παρών.

§96ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως, ἥτις ἐγένετο ὅτι δὲν εἶναι ἀπόλυτος πλειοψηφία, ὀφείλω τοσοῦτον μᾶλλον νὰ εἴπω δύω λέξεις, καθόσον ἔδωκα τὴν γνώμην μου ὡς ψηφολέκτης, ὅτι δι’ ἀπολύτου πλειοψηφίας ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ, διότι 56 εἶπον ναὶ. 48 εἶπον ὄχι, 7 ἠρνήθησαν· κατὰ δὲ τὰ εἰθισμένα, οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον, ὑπολογίζονται ὑπὲρ τῶν καταψηφισάντων· δηλαδὴ 48 εἶπον καθαρῶς ὄχι· οἱ 7 ἐμμέσως ὄχι· ἔγεινον 55· 55 λοιπὸν ἐπολέμησαν τὴν πρότασιν, 56 τὴν ὑπεστήριξαν. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν.

§97ΜΙΛΗΣΗΣ. Πλειοψηφία ἀπόλυτος, κύριε πρόεδρε, λέγεται καὶ εἶναι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ἥμισυ τῶν 111; εἶναι 55; ἐὰν εἶναι 55, τὸ 56 θὰ ἦτο τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς καὶ θὰ ἀπετέλει πλειοψηφίαν ἀπόλυτον. Τὸ ἥμισυ ὅμως τῶν 111 δὲν εἶναι 55, εἶναι 55 καὶ ἥμισυ. Ἄρα τὸ 56 δὲν εἶναι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός, ἀλλὰ τὸ ἥμισυ πλέον ἡμίσεως καὶ μόνον. Διὰ τοῦτο, κύριε πρόεδρε, φρονῶ ὅτι ἐνταῦθα δὲν ἔχομεν πλειοψηφίαν ἀπόλυτον κατά τε τὸ γράμμα καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, ὅστις ἀπαιτεῖ νὰ ὑπάρχῃ ψῆφος ἀκεραία περιπλέον τοῦ ἡμίσεως. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία ν’ ἀποφανθῇ, ὅπως θέλει, εἰς νέαν ψηφοφορίαν, ἀλλ’ εἰς τὰς πράξεις της πρέπει νὰ ᾖναι σοβαρά· οὐδὲν μᾶς κωλύει νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ψηφοφορίαν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, κύριε πρόεδρε, ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀπαγγείλητε ὡς ἀποτέλεσμα δῆθεν τῆς ψηφοφορίας ὅτι ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, ἂν ἡ Βουλὴ ἔλυσέ ποτε τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων· ἐνθυμοῦμαι ὅμως πολὺ καλὰ, ὅτι ἡ Συνέλευσις τὸ ἔλυσε, καὶ ἐνθυμοῦμαι τοῦτο κατὰ τοσοῦτον, καθόσον ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐκλογῆς μου ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐγὼ ὁ ἴδιος εἶπον τότε ὅτι δὲν θέλω νὰ ἦμαι ὑπουργὸς, ἐπειδὴ ἀμφιβάλλεται ἡ πλειοψηφία. Ἡ Συνέλευσις εἶπεν ὄχι. Καὶ ἐπὶ τῶν δικαστηρίων ὅταν ᾖναι 3 πρὸς 2, ἀποτελοῦν τὴν πλειοψηφίαν οἱ 3. Οὐδέποτε ὁ νόμος ἀπαιτεῖ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός.

§99ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Διὰ τὴν ἀπαρτίαν ἀπαιτεῖται τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός· ἀλλὰ διὰ τὴν πλειοψηφίαν ὄχι.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν πρακτικὴν παρεδέχθη ὅτι πλειοψηφία εἶναι ὅ,τι ἐγένετο σήμερον.

§101ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι ἂν ὑπάρχῃ ἀπόλυτος πλειοψηφία ἢ ὄχι ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν εἶναι ζήτημα. Κατὰ τὸ ἄρθρ. 56 τοῦ συντάγματος διὰ νὰ συνεδριάσῃ ἡ Βουλὴ ἀπαιτεῖται τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς, διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ὅμως ἡ Βουλὴ ἀπαιτεῖται ἀπόλυτος πλειοψηφία· δύω διατάξεις ὅλως διαφορετικαὶ ὡς πρὸς τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς. Λοιπὸν διὰ νὰ συνεδριάσῃ ἀπαιτεῖται τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός. Ἰδοὺ τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου τοῦ συντάγματος· «Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ τι ἄνευ τῆς παρουσίας τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεως καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς καὶ ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν.» Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἀπαιτεῖται ἀπόλυτος πλειοψηφία, καὶ τοῦτο δὲν θὰ εἴπῃ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός. Μεταξὺ 111 οἱ 56 ἀποτελοῦν τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν. Τοῦτο ἐλύθη ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὴν Συνέλευσιν· ἄλλως τε καὶ ὁ ὀρθὸς λόγος αὐτὸ ὑπαγορεύει· ὅπου ὁ νόμος ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὅτι ἀποφασίζει κατὰ πλειοψηφίαν τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός, ῥητῶς τὸ εἶπεν, ὅπου ἤθελεν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν ἔθεσε τὴν διάταξιν ἄνευ τῶν λέξεων τοῦ ἑνὸς πλέον τοῦ ἡμίσεως.

§102ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεκαλέσθη τὴν κοινοβουλευτικὴν πρακτικὴν παρ’ ἡμῖν καὶ ἐνέφερε τὸ παράδειγμα τῆς ἐκλογῆς του, ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀναφέρω καὶ ἐγὼ ὅτι εἰς τὴν Συνέλευσιν, συζητουμένης τῆς ἐκλογῆς Λακεδαίμονος καὶ παρουσιασθείσης αὐτῆς τῆς περιστάσεως, τρὶς ἐλύθη τὸ ζήτημα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅπως προτείνουν σήμερον οἱ κύριοι, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ πλειονοψηφίαν ἀπόλυτον, ὅπως ὁ κανονισμὸς διατάσσει. Ἔχομεν δὲ καὶ πρακτικὴν τῶν διαφόρων Βουλῶν. Εἰς τὴν ἐξέλεγξιν διαφόρων ἐκλογῶν ὡς εἶναι τῶν Καλαβρύτων. Ἂν δὲν μὲ πλανᾷ ἡ μνήμη καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν Μαντινείας, ὅταν ἐπανελήφθῃ ἡ ἐκλογὴ, τὸ αὐτὸ ἐγένετο. Ὁσάκις λοιπὸν ἐπαρουσιάσθη αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐλύθη οὕτως, ὅτι ἀπαιτεῖται τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός, δηλαδὴ ἀφοῦ διαιρεθῇ εἰς δύο ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφορησάντων, ἐξετάζεται ἂν ᾖναι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός· καὶ νομίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, διότι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ᾖναι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός· καὶ νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, διότι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ᾖναι εὐκρινεστάτη.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μὲ εἴπητε τί ἐννοεῖ τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου 56 «ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας ἡ πρότασις ἀποῤῥίπτεται». Ἂν αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγουν εἶναι ἀληθὲς, τί ἐννοεῖ ἰσοψηφίαν; (Διάλογοι). Ὅταν ᾖναι ἰσοψηφία ἀποῤῥίπτεται· ὅταν εἶναι 4 πρὸς 5 ἰσοψηφία δὲν εἶναι. (θόρυβος).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον ὅτι παρεδέχθη ἡ πρότασις καθ’ ὅσον ὑπάρχουν 111 ψηφίσαντες· ἀλλ’ ἑπτὰ εἶναι οἱ ἀρνηθέντες οἱ ὁποῖοι δὲν εἶπον οὔτε ναὶ, οὔτε ὄχι· καὶ τοὺς ὁποίους τοὺς σημειόνομεν μόνον διὰ τὴν ἀπαρτίαν· ἂν τοὺς ἀρνηθέντας ψῆφον τοὺς ἐξαιρούσαμεν δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἀπαρτία; (διάλογοι θορυβώδεις). Μὲ συγχωρεῖτε, κύριοι, νὰ δικαιολογηθῶ. Ἰδοὺ πῶς 56 πρὸς 48 ἀποτελοῦν τὴν ἀπαρτίαν πλήρη καὶ μίαν πλειονοψηφίαν 56 πρὸς 48, οἱ κύριοι οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον δὲν εἶπον οὔτε Ναὶ, οὔτε Ὄχι· 56 εἶπον ὑπὲρ, 48 κατὰ, 7 εὑρίσκονται εἰς τὸ μέσον οἵτινες, ἂν ἀφαιρεθῶσιν δὲν ἐπηρεάζουν τὸ ἀποτέλεσμα, διότι ἡ βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ (διάλογοι). Ἀποφασίσατε ὅ,τι θέλετε.

§105ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, μεταξὺ τῶν ἀρνηθέντων κατατάξατε καὶ τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις· Ἀρνηθέντες εἶναι, ὅταν εἴπουν ὅτι ἀρνοῦνται, καταλογίζονται δὲ διὰ τὴν ἀπαρτίαν καὶ ὄχι ὡς ἀρνηθέντες, καθὼς ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅστις ἦτο εἰς τὸ δωμάτιον, ἀλλὰ δὲν ἠρνήθη ψῆφον καὶ δὲν θεωρεῖται ὡς ἀρνηθείς. (Ἐνταῦθα ὁ κ. πρόεδρος ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 17 τοῦ κανονισμοῦ).

§106ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος θέλετε πεισθῆ, πιστεύω, πάντες ὅτι τὸ σύνταγμα κάμνει διάκρισιν. Διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἀπαρτία, ἤτοι διὰ νὰ ᾖναι πλήρης ἡ Βουλή, ἀπαιτεῖται τὸ ἥμισυ τῶν βουλευτῶν πλέον ἑνός, διὰ τὴν ψηφοφορίαν ὅμως ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Ἂν τὸ σύνταγμα ἐνόει ἀπόλυτον πλειοψηφίαν τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν ψηφοφορησάντων, τότε δὲν εἶχε ἀνάγκην νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν διάκρισιν, νὰ εἴπῃ ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ, διὰ τὴν ἀπαρτίαν θέλω τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός, διὰ τὴν ψηφοφορίαν ἀπαιτῶ ἁπλῶς ἀπόλυτον πλειοψηφίαν. Ἀκούσατε τὸ ἄρθρον. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος). Εἶναι ἀπόλυτος πλειοψηφία ἡ τῶν 56, παρόντων 111, διότι ὑπερτεροῦν οἱ 56 τοὺς ὑπολειπομένους· ἄλλως τε, καθὼς εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργείου, πῶς θὰ ἐξηγηθῇ τὸ 2ον κῶλον «ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας ἡ πρότασις ἀποῤῥίπτεται;» κατὰ τὴν γνώμην τῶν ἀντιδοξούντων θὰ παραδεχθῶμεν ὅτι καὶ ἐν περιπτώσει πλειοψηφίας ἡ πρότασις ἀποῤῥίπτεται, ὄχι μόνον ἰσοψηφίας. Τώρα ἂς ἴδωμεν πόσοι ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως· 56· κατὰ τῆς προτάσεως πόσοι ἐψηφοφόρησαν; 48· λοιπὸν ἔχομεν ψηφοφορήσαντας ὑπὲρ τῆς προτάσεως 56· καταψηφίσαντας δὲ 48. Τώρα δὲν ἠξεύρω τὸ προεδρεῖον πῶς κατελόγισεν καὶ τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις μεταξὺ τῶν ἀρνηθέντων· τὸ τοιοῦτον δὲν ἐξάγεται ἐκ τοῦ κανονισμοῦ· αὐτοὶ ὑπολογίζονται διὰ τὴν ἀπαρτίαν, δὲν θεωροῦνται ὅμως ὡς ἀρνηθέντες ψῆφον, ἀφοῦ τοιαύτην δήλωσιν δὲν ἔκαμον, μάλιστα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐδήλωσεν ἐνώπιον τοῦ Σώματος, ὅτι δὲν ἐνόει ν’ ἀρνηθῇ ψῆφον εὑρισκόμενος ἐν τῷ δωματίῳ. Ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ οἱ ἄλλοι ἠρνοῦντο ψῆφον, τότε ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα, ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν ἠρνήθησαν ψῆφον, δὲν εἶπον ὅτι προτιθέμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν κατὰ τῆς προτάσεως, διότι ὁ ἀρνούμενος ψῆφον ἐμμέσως δὲν παραδέχεται τὴν πρότασιν τὴν ψηφοφορουμένην, διότι δὲν ἐπείσθη.

§107ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί θεωροῦνται παρόντες;

§108ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐνθυμεῖται ὁ κ. Μίλησης τὰ σκανδαλώδη συμβάντα, ἰδίως κατὰ τὴν ἐθνοσυνέλευσιν· ὁσάκις ἡ μειοψηφία δὲν ἠδύνατο νὰ ἀποφασίσῃ τὴν παραδοχὴν μιᾶς προτάσεως, ἡ ὁποία ἔβλεπεν ὅτι θὰ ἐψηφοφορεῖτο, τί ἔκαμνεν; ἀπεσύρετο εἰς τὰ δωμάτια, καὶ ἐπειδὴ αὐτοί, καί τοι παρόντες, δὲν ὑπελογίζοντο διὰ τὴν ἀπαρτίαν, ἠναγκάζετο ἡ Συνέλευσις ἢ νὰ προχωρήσῃ εἰς ἄλλο ἀντικείμενον ἢ νὰ διαλύσῃ τὴν συνεδρίασιν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τὸ ἐπάθαμεν ἡμεῖς τότε· ὑπῆρχε πρότασις νὰ θεωρηθῇ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηναίων ὡς κατηργημένον· ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν τὸ ἤθελεν, εἰσήρχετο εἰς τὰ δωμάτια καὶ ἔλεγεν, θέλετε νὰ γείνῃ συνεδρίασις; ἀφήσατε αὐτὸ τὸ ζήτημα. Διὰ τοῦτο ἐτέθη ἐν τῷ κανονισμῷ ἡ διάταξις νὰ θεωροῦνται παρόντες καὶ νὰ ἐγγράφωνται εἰς τὸν κατάλογον ὅσοι εἶναι ἐν τοῖς δωματίοις. Πιστεύω λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει ἀπόλυτος πλειοψηφία, ἀφοῦ μάλιστα οἱ ἐν τοῖς δωματίοις πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παρόντες διὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς ἀπαρτίας, οὐχὶ δὲ ὡς λαμβάνοντες μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν. (θόρυβος).

§109ΡΑΠΤΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ διαμελισθῇ μία ψῆφος εἰς δύο, καὶ ἡ μὲν ἡμίσεια νὰ εἴπῃ ναὶ καὶ ἡ ἄλλη ὄχι, παρακαλῶ τὴν ἐδικήν μου νὰ μὴ τὴν διαμελίσητε· ὅποιος ἄλλος θέλει, ἂς δεχθῇ τοῦτο διὰ τὴν ἰδικήν του ψῆφον. (γέλως).

§110ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν θέλω νὰ ἔμβω εἰς τὰς λεπτομερείας, εἰς τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ἦλθεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν, καὶ ἔφερε μερικὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν παραδέχομαι, διότι παρευρέθην καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι τὸ ζήτημα τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νῦν πρωθυπουργοῦ ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· τὸ ὑπεστηρίξαμεν τότε, διότι ἠξεύρετε ὅτι ἓν εἶδος compromis ἐγίνετο τότε, καὶ πότε διωρίζετο εἷς ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἢ τῶν ἐσωτερικῶν ἐκ τῆς μιᾶς μερίδος καὶ ἄλλος ἐκ τῆς ἄλλης· ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐπὶ μιᾶς ἐκλογῆς ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔλαβεν 117 ψήφους καὶ 117, ἦτον ἡμίσεια ψῆφος καὶ οὐχὶ μία, ὅλοι εἴπαμεν ὅτι εἶναι ἄτοπον· ἀλλ’ ἡμεῖς εἴπαμεν, δὲν δύνασθε νὰ λάβητε 116 οὔτε 115, αὐτὸς λοιπὸν εἶναι ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, καὶ μὲ ἓν εἶδος συμβιβασμοῦ παρεδέχθημεν ὡς ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡμίσεια ψῆφος ἀποτελεῖ τὴν πλειοψηφίαν. Ἄλλως τε ἕνα τοιοῦτον νόμον πολιτικὸν, πολιτικώτατον, θέλετε νὰ τὸν ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν κοινωνίαν μὲ ἡμίσειαν ψῆφον; δὲν εἶναι ὀρθόν· (Θόρυβος). Παρακαλῶ, αὐτὴ ἡ ἐπιμονὴ ἐπαρουσιάσθη καὶ εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας· ἦσαν 122 ψῆφοι πραγματικοὶ, καὶ 134 οἱ ἐναντίοι, ἦσαν δὲ καὶ 10 ψῆφοι οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν. Ἐπεμείναμεν ὅσοι εἴμεθα τῆς γνώμης αὐτῆς, ὅτι ἡ νόμιμος πλειοψηφία κατεδείχθη καὶ ὅμως εἴδατε ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος δὲν ἠμπόρεσε νὰ σταθῇ εἰς τὰ ποδάριά του· τὸ ἥμισυ τῆς Βουλῆς εἶναι κατὰ ἐγὼ νομίζω ὅτι ἐδὼ ὅπου κατήντησε τὸ ζήτημα, πρέπει νὰ γείνῃ νέα ψηφοφορία.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§112ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθόν· νὰ μὴ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν κοινωνίαν ἕνα νόμον, ὅστις δὲν ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἕνα περισσότερον ἀπὸ τοὺς ὑπάρχοντας βουλευτάς.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζέγγελης. (Θόρυβος).

§114ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ κ. πρόεδρε.

§115ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι δὲν εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Σύρου (διάλογοι θορυβώδεις).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὁ κ. Ζέγγελης θέλει κἄτι νὰ σᾶς εἴπῃ καὶ σᾶς παρακαλεῖ νὰ τὸν ἀκούσητε.

§117ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Διαφωνῶ, κύριοι, μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου φίλου μου βουλευτοῦ ἐκ Σύρου, μ’ ὅλον ὅτι ἡ γνώμη του δύναται νὰ ἔχῃ σπουδαίαν σημασίαν, ὅταν κατ’ οὐσίαν ψηφίσητε τὸν νόμον· τότε ὅσοι δίδετε βαρύτητα εἰς αὐτὴν, δύνασθε νὰ τὴν λάβητε ὑπ’ ὄψιν. Ἐπὶ τοῦ συγκεκριμένου ζητήματος εἶναι ὅλως ἀντικειμένη εἰς αὐτὸ τὸ Σύνταγμα. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν γνώμην ὅτι οἱ ἐν τοῖς δωματίοις βουλευταὶ θεωροῦνται ἁπλῶς παρόντες οὐχὶ δὲ καὶ ἀρνούμενοι, δὲν ἔχουν δίκαιον ζητοῦντες νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, διότι καὶ ἐγὼ συμμερίζομαι τὴν ἰδέαν ὅτι οἱ τοιοῦτοι δὲν θεωροῦνται ὡς ἀρνηθέντες ψῆφον, οὐδὲν ἧττον ὅμως ὡς πρὸς τὴν ἐξέτασιν, ἂν ἀπὸ τῆς γενομένης ψηφοφορίας πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν παρόντων βουλευτῶν, λέγω, οἱ τοιοῦτοι δὲν ἐψήφισαν τὴν πρότασιν οὐδὲ κατεψήφισαν αὐτῆς, εἶναι ὅμως πάντοτε παρόντες καὶ ὡς τοιοῦτοι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸν ὑπολογισμόν· ἄρα ἔχομεν 55, αἱ ὁποῖοι δὲν ἐψήφισαν ὑπέρ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα ἂν αἱ 56 ἀποτελοῦν ἢ μὴ τὴν πλειοψηφίαν, δι’ ἐμὲ δὲν εἶναι ζήτημα. Ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ ἤδη ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ ἐγγεννήθη τὸ ζήτημα καὶ μετὰ ἐκτεταμένην συζήτησιν παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἡ πλειοψηφία ὑπάρχει. Σημειώσατε δὲ ὅτι παρεδέχθη αὐτὴν τὴν ἀρχὴν εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν δὲν εἶχε καταρτισθῆ τὸ Σύνταγμα· ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἐθεωρήθη ὅτι κατὰ κοινοβουλευτικὸν κανόνα ἡ πλειοψηφία ὑπάρχει. Ὅταν δὲ, κύριοι, ἐκτὸς αὐτοῦ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐθίμου, οὕτως εἰπεῖν, ἔχωμεν τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ῥητὴν τὴν διάταξιν, δὲν ἐννοῶ πῶς δυνάμεθα ν’ ἀμφισβητήσωμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει πλειοψηφία. Ὅπως ἀκούσατε τὸ Σύνταγμα κατηγορητικῶς λέγει, πότε θέλει νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς νόμιμον μίαν πρᾶξιν. Ὅταν ἐννοῇ νὰ ὑπάρχῃ μία ψῆφος πλέον τοῦ ἡμίσεως τῶν συνεδριαζόντων βουλευτῶν, καὶ ἐννοεῖ τοῦτο, μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν θέλει νὰ ὑπάρχῃ μία πλήρης ἀπαρτία τοῦ Σώματος τούτου, τὸ λέγει ῥητῶς· εἰς πᾶσαν ἄλλην περίπτωσιν ζητεῖ τὴν πλειοψηφίαν. Ἐρωτῶ τώρα ὅταν ἔχωμεν τὸν ἀριθμὸν 55 ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἑτέρωθεν τὸν ἀριθμὸν 56, ποῖον φόβον ἔχει ὁ κ. Ῥαπτάκης, ὅτι καταμελίζεται ἡ ψῆφος ὅταν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὑπάρχει πλειοψηφία εἰς τὸν ἀριθμὸν 56; Μεταχειρίζεται δὲ ὁ νομοθέτης τὴν φράσιν «ἀπόλυτον πλειοψηφίαν» πρὸς ἀντίθεσιν τῆς σχετικῆς, τὴν ὁποίαν καθιεροῖ εἰς ἄλλας περιστάσεις. (διάλογοι.) Ἡ ἀρχὴ αὕτη, κύριοι, εἶναι καθιερωμένη καὶ κοινοβουλευτικῶς, ἀλλὰ διότι ἐγένετο λόγος περὶ τῆς ἐκλογῆς Μαντινείας, λέγω, δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρευρεθῶ τότε, κύριοι, τῷ ὄντι τὸ ζήτημα τοῦτο ἐλύθη ἀντιθέτως, δὲν εἴπετε ὅμως ὅτι ἂν ἐπλανήθη ἡ Βουλὴ τότε, πρέπει νὰ εὑρεθῇ πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ πλάνῃ· κατὰ συνέπειαν συμπεραίνω, ὅτι ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαράβας· ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§119ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις παρακαλῶ νὰ εἴπω μόνον. Τὸ ζήτημα αὐτὸ, περὶ τοῦ ὁποίου φιλονεικοῦμεν, δὲν ἐλύθη μόνον εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, ὡς ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐλύθη μετὰ μικρὰν καὶ σπουδαίαν συζήτησιν καὶ λίαν πεισματώδη καὶ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Δεληγεώργη ὡς προέδρου τῆς ἐθνοσυνελεύσεως· τότε ἐψηφοφόρησαν 237 καὶ ἔλαβεν ὁ κ. Δεληγεώργης 119, ἐγένετο ἀντίῤῥησις, ὅτι δὲν ἔλαβεν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν ἀπὸ τὸν κ. Μίλησην, διότι δὲν ἔλαβε τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς ἐκ τῶν ψηφοφορησάντων καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης, μολονότι ἡ Συνέλευσις διαλεκτικῶς πως ἐξεφράσθη, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ, εἶπεν ὅτι δὲν καταλαμβάνει τὴν ἕδραν ἂν δὲν λυθῇ προηγουμένως τὸ ζήτημα αὐτὸ, εἰς τὴν ἀκόλουθον συνεδρίασιν. Ἐγένετο συζήτησις σπουδαία, εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καθ’ ἣν ὡμίλησαν ὁ κ. Μίλησης, ὁ κ. Σαρίπολος, πάλιν ὁ κ. Μίλησης, ὁ κ. Καλὸς καὶ ὁ κ. Βαλτινὸς, καὶ κατόπιν ἡ Συνέλευσις διὰ ψήφων 112 κατὰ 104, ἀρνηθέντων 3, ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ, μολονότι ἔλαβε ἡμίσειαν ψῆφον πλέον. Καὶ λοιπὸν θέλετε νὰ θέσητε εἰς ἀμφισβήτησιν καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν κανονισμόν; εἶναι ζήτημα ὅτι 56 δὲν εἶναι ἀπόλυτος πλειοψηφία πρὸς 55; Καὶ δὲν εἶναι σόφισμα τοῦτο καὶ μία παρερμηνεία τοῦ νόμου; ὅπου ὁ νόμος ἤθελεν νὰ εἴπῃ ὅτι ἀπαιτεῖται ὁλόκληρος μία ψῆφος πλέον τοῦ ἡμίσεως ῥητῶς τὸ εἶπε. Τώρα λέγετε, ὅτι οἱ 48 εἶναι περισσότεροι ἀπὸ τοὺς 56 καὶ ἡ πρότασις, ὡς μὴ λαβοῦσα ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, ἀπεῤῥίφθη, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι 57 ψῆφοι ὑπὲρ τῆς προτάσεως διὰ νὰ ᾖναι ἀπόλυτος πλειοψηφία, ἀλλὰ τότε δὲν εἶναι μία μόνον ψῆφος περισσότερον, ἀλλὰ τρεῖς. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἔχομεν τὸ ζήτημα λελυμένον, ὡς προεῖπον, ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν μετὰ σπουδαίαν καὶ πεισματώδη συζήτησιν. Λοιπὸν ἀπέναντι τοιούτων προηγουμένων, ἀπέναντι τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία αὐτὸ εἶχε κατὰ νοῦν της, ὅταν ἐψήφιζε τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, εἶναι ματαιοπονία νὰ ἐγείρεται ἀμφισβήτησις κατὰ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἀποτελεσθείσης διὰ τῶν 56 ψήφων.

§120ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι βουλευταὶ, καὶ ἐγὼ ἐπεκαλέσθην ἓν προηγούμενον τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ μὲ λύπην μου παρετήρησα ὅτι οὐδεὶς ἐπρόσεξεν, ὅταν ἐγὼ ἐπεκαλέσθην μίαν ἀπόφασιν ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο ν’ ἀποκλεισθοῦν. Εἰς τὴν Συνέλευσιν ἦλθε τὸ ζήτημα, καὶ ἄλλοτε σᾶς εἶπον· καὶ τὸ ἀπέδειξα, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ δύναται νὰ ἐπανέλθῃ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ψηφίσῃ· καὶ ἐνῷ ἐκεῖ δὲν ἔλαβον ὡς ὁδηγὸν καὶ βάσιν τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἐδῶ τὴν λαμβάνουν ἐπὶ τῆς λύσεως ἑνὸς ζητήματος ὁποῖον εἶναι τὸ προκείμενον. Σᾶς ἔφερον ὡς παράδειγμα ὅτι ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου ὡς ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν οἱ ψηφοφορήσαντες πληρεξούσιοι ἀπετέλουν μονὸν ἀριθμὸν, ἡ πλειοψηφία ὅπως καὶ σήμερον δὲν εἶχε πράγματι μίαν ψῆφον πλέον τοῦ ἡμίσεως τῶν ψηφοφορησάντων, καὶ ὅμως ἡ Συνέλευσις εἶπεν ὅτι καλῶς ἐγένετο ἡ ἐκλογή· ἀλλὰ τὸ περιστατικὸν αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν καὶ δὲν δύναται νὰ σᾶς ἐπηρεάσῃ, διότι ἡ Συνέλευσις εὑρίσκετο εἰς ἐξαιρετικὴν περίστασιν καὶ ἀνεβίβαζε τὰ ὑπουργεῖα ἀπὸ μῆνα εἰς μῆνα καὶ ἡμέραν εἰς ἡμέραν· ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, μὴ λησμονήσητε, ὅτι ἀνεδείκνυε τοὺς ὑπουργοὺς διὰ πλειονοψηφίας, καὶ χάριν τῆς τάξεως ἀπέφευγε τὴν ἐπανάληψιν ἐκλογῶν, διότι αὗται ἠδύναντο νὰ διαταράξωσι τὴν τάξιν· ὅσοι εἶσθε πληρεξούσιοι ἐνθυμεῖσθε πόσα ἐλάμβανον χώραν καὶ εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς τὰ ἀναφέρω. Ἀλλὰ, κύριοι, σᾶς ἀναφέρω γεγονότα κοινοβουλευτικὰ, τὰ ὁποῖα δὲν δύνασθε νὰ παρατρέξητε καὶ τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Σύρου σᾶς εἶπεν, ὅτι ἠκυρώθησαν ἐκλογαὶ καὶ ἐπανελήφθησαν, διότι πραγματικῶς δὲν ὑπερεψήφισαν τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός. Ἀλλὰ, κύριοι, ὅλα αὐτὰ δὲν τὰ λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν καὶ σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ ἑρμηνεύσητε λογιστικῶς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τοῦ κανονισμοῦ, ὅσοι εἰς οὐδὲν ἐθεωρήσατε τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου καὶ εἴπατε ὅποιος ὀφείλει 5 ἢ 10 δραχμὰς εἶναι ἀνάξιος νὰ πολιτεύηται ἐν τῇ κοινωνίᾳ, τὸ ὁποῖον ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀντίκειται εἰς τὸ σύνταγμα ἀντίκειται καὶ εἰς τὰ προηγούμενα τοῦ κοινοβουλίου, σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ τὸ ἑρμηνεύσητε μὲ τὴν λογιστικὴν γλῶσσαν, καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ τὸ ἐξηγήσητε. «Ἄρθρον 56. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ τι ἄνευ τῆς παρουσίας τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεως καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς καὶ ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν.......» δὲν μοὶ λέγετε παρακαλῶ, 55 καὶ 56 ἀποτελοῦσι τὸν ἀριθμὸν 111, ἐὰν διαιρέσητε εἰς δύω τὸν ἀριθμὸν 111 θὰ ἔχητε 55½ προσθέσατε 1 καὶ τότε ἔχετε δικαίωμα νὰ διϊσχυρισθῆτε, ὅτι ἔχετε μίαν ψῆφον περισσοτέραν τοῦ ἡμίσεως, ὡς ὁ κανονισμὸς θέλει. Ὅταν ἔχητε τὸ γράμμα τοῦ νόμου, τί κάθεσθε καὶ συζητεῖτε τόσα πράγματα ἐπὶ ματαίῳ; καὶ νομίζετε ὅτι ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας θέλει ἐπιφέρει κανένα κίνδυνον; ἐὰν ᾖναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ, θὰ ἐπιψηφισθῇ, καὶ μὴ θέλετε ἕνα νόμον διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ στερηθῇ μέγας ἀριθμὸς πολιτικῶν ἀνδρῶν τῶν δικαιωμάτων του νὰ τὸν καθιερώσητε διὰ τῆς πλειονοψηφίας μιᾶς ψήφου. Λοιπὸν, κύριοι βουλευταὶ, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι εἶναι ἀναντίῤῥητον καὶ ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας δὲν εἶναι ὁποῖον θέλει ὁ κανονισμός.

§121ΜΙΛΗΣΗΣ. Κ. πρόεδρε, ἔχω νὰ εἴπω κἄτι τι προσωπικόν. Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Παππαμιχαλόπουλος ἀνέφερε τὸ ὄνομά μου μὲ ἕνα τρόπον δεικνύοντα ὅτι ἐπὶ μιᾶς συνεδριάσεως τῆς συνελεύσεως εἶχον ἄλλην ἰδέαν καὶ τώρα ἔχω ἄλλην.

§122ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ἐναντίας εἶπον ὅ,τι εἴπατε καὶ τώρα καὶ ἐπὶ τῆς προτάσεώς σας αὐτῆς εἶπον ὅτι ἡ συνέλευσις ἀπεφάσισε τὸ ἐναντίον.

§123ΜΙΛΗΣΗΣ. Δύο λέξεις μόνον θὰ εἴπω περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπασχολεῖ. Κύριοι· κάμνουν διάκρισιν μεταξὺ τῆς φράσεως «τοῦ ἡμίσεως πλέον ἑνὸς» καὶ τῆς φράσεως «ἀπόλυτος πλειονοψηφία». Ἀλλ’ ἂς μὲ συγχωρήσωσι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἔχουν δίκαιον, διότι ἀμφότεραι αἱ φράσεις εἶναι ταυτοσήμαντοι. Καὶ τῳόντι εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστόν, ὅτι ἀπόλυτος πλειονοψηφία εἶναι, ὅταν μία πρότασις συγκεντρόνῃ εἰς ἑαυτὴν τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν ψηφοφορούντων. Τὸ ἥμισυ λοιπὸν πλέον ἑνὸς καὶ ἀπόλυτος πλειονοψηφία, εἶναι δύω διάφοροι φράσεις ἀλλὰ μία καὶ ἡ αὐτὴ ἔννοια. Ποίαν δὲ ἀξίαν ἔχει ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν, ὅτι τὸ 56 εἶναι μεγαλείτερον τοῦ 55; Τοῦτο κανεὶς βέβαια δὲν διενοήθη ν’ ἀμφισβητήσῃ, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὴν ἐλαχίστην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ ζήτημα, διότι διὰ νὰ ἔχωμεν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν, δὲν ἀρκεῖ νὰ ᾖναι τὸ 55 περισσότερον τοῦ 56, ἀλλὰ συγχρόνως ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι καὶ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ψηφοφορησάντων, ἤτοι τῶν 111. Ἄλλως ἡ πλειονοψηφία εἶναι ἁπλῶς σχετικὴ μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ 55 καὶ τοῦ 56. Τοῦτο εἶναι κατάδηλον, ὅπως κατάδηλον εἶναι ἐπίσης ὅτι ὁ ἀριθμὸς 56 δὲν εἶναι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τοῦ 111. Ὅλον λοιπὸν τὸ ζήτημα, ὡς βλέπετε, ἐξαρτᾶται ἐκ τούτου, ἂν οἱ ἑπτὰ ἀρνηθέντες ψῆφον πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσιν ἢ ὄχι εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφορησάντων, τοὐτέστιν ἂν οἱ ψηφοφορήσαντες ᾖναι 111 ἢ 104. Ἀρνοῦμαι, κύριοι, ψῆφον ἐμφαίνει προδήλως, ὅτι εἶμαι παρὼν, ὅτι λαμβάνω μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν, δὲν ἀποδέχομαι ὅμως οὔτε τὴν μίαν γνώμην οὔτε τὴν ἄλλην, ἀλλ’ ἔχω γνώμην ἰδίαν. Οἱ ἀρνούμενοι λοιπὸν ψῆφον ψηφοφοροῦν καὶ ἑπομένως συγκαταλέγονται εἰς τὸν ὅλον ἀριθμὸν τῶν ψηφοφορησάντων τοῦ ὁποίου τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς ἀποτελεῖ τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν. Ἀλλ’ ὁ κανονισμὸς θεωρεῖ ὡς ἀρνουμένους ψῆφον ὄχι μόνον τοὺς παρόντας καὶ λέγοντας τοῦτο ῥητῶς, ἀλλὰ καὶ τοὺς εὑρισκομένους εἰς τὰ δωμάτια κατὰ τὴν ὥραν τῆς ψηφοφορίας, καὶ μὴ ἀποφαινομένους γνώμην, καὶ τούτους θέτει εἰς τὴν ἰδίαν κατηγορίαν, τουτέστι συγκαταλέγει εἰς τὸν ὁλικὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφορησάντων. Τόσον δὲ εἶναι βέβαιον τοῦτο, ὥστε ἐὰν οἱ ψηφοφορήσαντες ῥητῶς δὲν ἀποτελῶσι καθ’ ἑαυτοὺς ἀπαρτίαν, ἀποτελοῦσιν ὅμως τοιαύτην μετὰ τῶν ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκομένων, τὸ Σῶμα θεωρεῖται πλῆρες. Ποῦ δὲ εὗρον, κύριοι, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦνται ὅτι τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις θεωροῦν παρόντας διὰ τὴν ἀπαρτίαν, ἀλλὰ δὲν τοὺς θεωροῦν καὶ λαμβάνοντας μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν; ποῦ λέγει τοῦτο ὁ νόμος; ποῖον δ’ ἔργον κάμνουν οἱ βουλευταὶ οὗτοι, οἱ παρόντες μὲν ἀλλὰ μὴ ψηφοφοροῦντες; εἶναι τὰ βωβὰ πρόσωπα τοῦ δράματος ἢ τὰ σκεύη τῆς σκηνῆς; Διατί λογίζονται τὰ πρόσωπα ταῦτα, ὅταν πρόκηται νὰ σχηματίσωμεν ἀπαρτίαν καὶ δὲν λογίζονται ὅταν πρόκηται ν’ ἀποφασίσωμεν; Ποῦ εὑρίσκετε τὴν τοιαύτην διάκρισιν, ἀφοῦ ὁ νόμος τοὺς διακρίνει; Καὶ τῳόντι ὁ κανονισμὸς δὲν λέγει, θεωρῶ παρόντας τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις διὰ τὴν ἀπαρτίαν, ἀλλὰ λέγει ἁπλῶς θεωρῶ παρόντας ὄχι μόνον τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκομένους κατὰ τὴν ὥραν τῆς ψηφοφορίας, ἄρα καὶ οὗτοι ὡς παρόντες πρέπει νὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφορησάντων, καὶ διὰ νὰ ψηφισθῇ μία πρότασις πρέπει νὰ συγκεντρώσῃ ἐν ἑαυτῇ τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν τε ψηφοφορησάντων καὶ τῶν ἐν τοῖς δωματίοις. Δὲν ἐννοῶ ἐπὶ τέλους, κύριοι, τὸ πρακτικὸν συμφέρον, χάριν τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπ’ αὐτὴν τὴν γνώμην καὶ νὰ θεωρήσωμεν τὴν πρότασιν ὡς δεκτὴν γενομένην δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας. Τί ἐμποδίζει τὴν Βουλὴν νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν ψηφοφορίαν; οὐδέν! ἡμεῖς δὲν ἰσχυριζόμεθα ὅτι ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη διόλου· διότι δὲν ὑπάγεται εἰς τὸ ἐδάφιον 2 τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοὐτέστι δὲν εἶναι καθαρὰ διχοψηφία, ἀλλὰ διατεινόμεθα ὅτι δὲν εἶναι καὶ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ψηφοφορησάντων. Ἑπομένως ἡ ψηφοφορία ἐματαιώθη καὶ πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ. Τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς.

§124ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἐπαναληφθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἂν θέλῃ νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία ἢ ὄχι. Κύριοι βουλευταὶ, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐὰν παραδέχηται νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία, ναὶ ἢ ὄχι. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§126ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, κ. πρόεδρε.

§127ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖτε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§129ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω ψηφολέκται.

§131ΛΕΚΚΑΣ. Οἱ ἐν τοῖς δωματίοις, ἐὰν τυχὸν δὲν ψηφοφορήσωσι, νὰ μὴ θεωρηθῶσιν ὡς ἀρνούμενοι.

§132ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Μὲ τὴν διάθεσιν τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου δὲν διαστρέφεται ὁ κανονισμός. Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κκ. Ῥηγοπούλου καὶ Σαῤῥιγιάννη. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν δημοσίων ὀφειλετῶν ἀπὸ πάσης δημοσίου ἢ δημοτικῆς ὑπηρεσίας, ναὶ ἢ ὄχι;

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ τὴν φορὰν ταύτην 105, ἀπόλυτος πλειονοψηφία θὰ ᾖναι 53, 51 εἶπον ναί, 48 εἶπον ὄχι, ἠρνήθησαν 6, κατὰ τὴν γνώμην μου θὰ εἴπῃ ὅτι ἔπεσεν ἡ πρότασις.

§134ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία, κ. πρόεδρε.

§135ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. πρόεδρε, οἱ ἀρνηθέντες δὲν θὰ προστεθῶσιν, ἐὰν τοὺς προσθέσητε εἰς τοὺς 48 θὰ ἰδῆτε ὅτι ἔπεσεν ἡ πρότασις.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ σοβαρότερα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ παρουσιασθοῦν. (Θόρυβος).

§137ΤΙΝΕΣ. Ἔπεσεν ἡ πρότασις.

§138ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§139ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν ἰδέαν ἔχετε, κ. πρόεδρε, ὑμεῖς;

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ λέγω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐῤῥέθη πρότερον, ὅτι ὁ νόμος εἶναι σοβαρός, καὶ ὅ,τι συνέβη δεικνύει ὅτι δὲν ὡρίμασε εἰσέτι εἰς τὰς συνειδήσεις τῆς Βουλῆς. Ποῦ θέλετε νὰ καταλογίσωμεν τοὺς ἀρνηθέντας;

§141ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πουθενά.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ τοὺς κατατάξητε ἐκεῖ ὅπου τοὺς κατετάττατε ἄλλοτε; ἢ θέλετε νὰ τοὺς θεωρήσωμεν ψήφους μὴ εἰλικρινεῖς ὅπως οἱ Βενετοί, καὶ νὰ μὴ τοὺς καταλογίσητε πουθενά; ἐὰν θέλητε νὰ ἦσθε συνεπεῖς μὲ τὰς προηγουμένας ἀποφάσεις, πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία, ἐὰν ὅμως ἐρωτᾶτε ἐμὲ, τὸ ζήτημα ἀπεῤῥίφθη.

§143ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι μεταξὺ τῶν ἀρνηθέντων, κ. πρόεδρε, καὶ σᾶς ἐρωτῶ ποῖον δικαίωμα ἔχετε νὰ διαθέσητε τὴν ψῆφον οὕτως ἢ ἄλλως, καὶ νὰ εἴπητε, τί ἐννόουν οἱ Βενετοὶ ψήφους μὴ εἰλικρινεῖς; Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἡ ψῆφός μου ἀρνηθέντος εἶναι πολὺ εὐσυνείδητος, διότι εἶμαι καὶ ὑπὲρ καὶ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἑπομένως, ἐὰν εἴπατε περὶ εἰλικρινείας καὶ ἀνειλικρινείας, δι’ ἐμὲ δὲν ἐφαρμόζεται.

§144Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, ὑπεστήριξα αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὰ παραδείγματα καὶ τὴν διάταξιν τοῦ συντάγματος, νὰ παραδεχθῶ ὅτι πρέπει νὰ διαταχθῇ καὶ δευτέρα ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσθη, ὥστε ἡ γνώμη ὅτι ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη εἶναι ἀνεπίδεκτος ἀμφισβητήσεως.

§145ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Οὐδείς, κύριοι, λέγει ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία. (Θόρυβος). Ἀλλ’ ὁ προλαλήσας παρεμόρφωσε τὰ πράγματα, διὰ ν’ ἀποδείξῃ ἀνακόλουθον τὸν κύριον πρωθυπουργόν. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, ὅτε κατὰ τὸ 1865 ἐγεννήθη τὸ ἴδιον ζήτημα καὶ ὠνόμασε τὴν λύσιν, ἣν ἔλαβε τότε, συνταγματικὴν, ἐπρόκειτο καὶ τότε ὅ,τι κατ’ αὐτὴν ἀκριβῶς τὴν στιγμὴν παρουσιάζεται, δηλαδὴ ἐψήφισαν 58 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 57 κατὰ, 2 ἢ 4 ἠρνήθησαν ψῆφον, ὥστε ὑπολογιζομένων τούτων μετὰ τῶν 57 βεβαίως τὸ στοιχεῖον τῆς ἀπολύτου ψηφοφορίας δὲν ὑπῆρχεν. Πρὸ ὀλίγου ὅτε ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς ἐξέθηκε τὴν γνώμην του δὲν ἦτο οὕτω τὸ ζήτημα, διότι πρὸ ὀλίγου ἐψήφισαν 56 ὑπὲρ, 48 κατὰ, εἰς τοὺς ὁποίους προστιθεμένων καὶ τῶν 7 ἀρνηθέντων γίνονται 55, ὥστε μεταξὺ τῶν 56 καὶ τῶν 55 ἡ ἀπόλυτος ψηφοφορία ὑπάρχει ἀναμφισβήτητος.

§146ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἄς μοι ἐπιτρέψῃ ὁ προλαλήσας νὰ τὸν ὀνομάσω κάκιστον ὑπερασπιστὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν λέγῃ ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδέα δὲν ἐκφράζει ἄλλην ἰδέαν, ἀλλὰ εἶναι πολιτική. Ἐγὼ εἶμαι ἐκ τῶν ἀρνηθέντων, ἀλλ’ ἂν μὲ ἐρωτήσητε διατί ἠρνήθην, σᾶς λέγω ὅτι ἔπραξα τοῦτο, διότι δὲν ἠδυνήθην νὰ σχηματίσω πλήρη πεποίθησιν, ἑπομένως θέλω ἡ ψῆφός μου νὰ μὴν ἀνήκῃ οὔτε εἰς τοὺς ὑπερασπιστὰς τῆς προτάσεως οὔτε εἰς τοὺς κατά. Λοιπὸν λέγω ὅτι ἡ πρότασις δὲν ἀπεῤῥίφθη, διότι θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ 51 καὶ 47, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἀντιπολιτευόμεθα τὴν κυβέρνησιν δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως.

§147Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἴπατε πρὸ ὀλίγου ἀλήθειαν τινὰ, ὅτι πρόκειται περὶ οὐσιώδους νόμου, ἡ δὲ ψηφοφορία ἡ γενομένη δὶς ἀποδεικνύει ὅτι αἱ πεποιθήσεις τῆς Βουλῆς δὲν ἐσχηματίσθησαν περὶ τοῦ νόμου τούτου καὶ ἔχετε ἀπόδειξιν τὸν κύριον Κατσίναν, ὁ ὁποῖος ὁμολογεῖ ὅτι ἠρνήθη ψῆφον, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ σχηματίσῃ πεποίθησιν μέχρι τοῦδε οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατὰ τοῦ νόμου. Ἡ δὶς ἐπαναληφθεῖσα ψηφοφορία ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ καὶ νὰ σκεφθῇ ὡριμώτερον περὶ τοῦ νόμου τούτου· κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις δὲν ἀπεῤῥίφθη καὶ συνέπεια τούτου εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία, διότι κατὰ τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἰδίου ζητήματος πλειοψηφία ἀπόλυτος δὲν ἐσχηματίσθη, οὐδεὶς δὲ ἔχει τὸ δικαίωμα τοὺς ἀρνηθέντας ψήφους νὰ καταλογίσῃ, ὅπου θέλῃ· διότι ὁ μὲν δύναται νὰ τοὺς καταλογίσῃ ὑπὲρ τῶν ὑπερασπιστῶν τοῦ νόμου, ὁ δὲ δύναται νὰ τοὺς καταλογίσῃ ὑπὲρ τῶν καταψηφισάντων. Νομίζω, ὅτι ἡ βουλὴ πρέπει ν’ ἀναβάλῃ ἐπί τινας ἡμέρας τὴν ψῆφόν της ὑπὲρ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὰ ἔργα μας· διότι ὑποθέτω, ὅτι καὶ ἂν ἐκ τρίτου ἐπαναλάβωμεν τὴν ψηφοφορίαν, τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἔχωμεν· τὸ καλλίτερον λοιπὸν μέσον σήμερον εἶναι νὰ δοθῇ ἀναβολὴ πρὸς περισσοτέραν σκέψιν καὶ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρόν μας εἰς ψηφοφορίας ματαίας, ἀλλὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· δυνάμεθα δὲ νὰ ἐπαναλάβωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο μετὰ τὸ Λαυριακόν.

§148Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρὶν ἢ ἐκφωνηθῇ τὸ ἀποτέλεσμα, κύριε Πρόεδρε, εἶναι κυρία ἡ βουλὴ νὰ θεωρήσῃ τὸ ζήτημα ἐκκρεμές. Ἄλλως ὅμως, ἂν θέλετε νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ νόμον, λέγω ὅτι 52 καὶ ἡμίσεια ψῆφος εἶναι τὸ ἥμισυ τῶν παρόντων, ὁ νόμος ὅμως θέλει τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν ἵνα παραδεχθῇ ἀπόφασις τῆς βουλῆς, ἡ δὲ ἀπόλυτος πλειοψηφία ἀπαιτεῖ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός· ἤδη δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος πλειοψηφία καὶ ἂν θεωρήσητε κατὰ νόμον, ἡ πρότασις εἶναι πεσμένη. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀκόμη δὲν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή, τὸ προεδρεῖον δὲν ἀπεφάνθη· δύνασθε νὰ ἐρωτήσητε τὴν βουλὴν ἂν ἀναβάλῃ καὶ ἂν ἡ βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβάλῃ, τότε ἐρχόμεθα εἰς ἕτερον ἀντικείμενον.

§149ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Λοιπὸν ν’ ἀναβάλωμεν ἀναβάλετε τὴν κήρυξιν τοῦ ἀποτελέσματος εἰς ὡρισμένην ἡμέραν.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσέξατε τί πηγαίνετε νὰ καθιερώσητε, ν’ ἀφίνετε ἕνα πρόεδρον αὐτεξούσιον νὰ κηρύττῃ ἢ ὄχι τὸ ἀποτέλεσμα.

§151ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ κανονισμοῦ· ἔχετε καθῆκον, κύριε πρόεδρε, νὰ τὸν τηρήσητε ἀκριβῶς, χωρὶς νὰ χαρισθῆτε εἰς κανένα. Ὁ κανονισμὸς λέγει ἡ ψηφοφορία ἀρξαμένη πρέπει νὰ περαιωθῇ. Τὸ ζήτημα ἐτέθη, ἦλθεν εἰς ψηφοφορίαν, πρέπει λοιπὸν νὰ τελειώσῃ, καὶ ἂν δὲν τελειώσῃ σήμερον, πρέπει νὰ τελειώσῃ κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν μετὰ τὴν σήμερον.

§152ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν θεωρῶ ἐπιδεκτικὸν ἀμφισβητήσεως σπουδαίας, κύριοι, ὅτι ὅπως γνώμη τις γείνῃ δεκτὴ ἢ ἀποῤῥιφθῇ πρέπει νὰ συγκεντρόνῃ ἐν ἑαυτῇ τὸ ἥμισυ τῶν ψηφοφορησάντων πλέον ἑνὸς. Δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ ἐννοήσω πῶς δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη, ἀφοῦ οἱ ψηφοφορήσαντες ὑπὲρ αὐτῆς εἶναι κατὰ τρεῖς πλείονες τῶν καταψηφισάντων, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ εἴπωμεν ὅτι οἱ 48 εἶναι πλείονες τῶν 51. Ἵνα παραδεχθῶμεν ὅτι οἱ ἀρνηθέντες πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς τοὺς 48 οἵτινες κατεψήφισαν, πρέπει ν’ ἀναλάβωμεν τὸ δικαίωμα νὰ διερμηνεύσωμεν τὴν ψῆφον τῶν ἀρνηθέντων· ὁ ἀρνούμενος οὔτε τὴν μίαν γνώμην παραδέχεται, οὔτε τὴν ἑτέραν· ἡμεῖς ὅμως ἀναπληροῦντες τὴν σιωπήν του ἀναλαμβάνομεν τὸ δικαίωμα νὰ διερμηνεύσωμεν τὴν ψῆφόν του καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτὸν· δὲν ἠρνήθης, ἐψηφοφόρησες μὲ τοὺς καταψηφίσαντας. Θὰ εἶναι δὲ πολὺ περίεργον, κύριε πρόεδρε, νὰ εἴπωμεν ὅτι μία πρότασις ὑπὲρ τῆς ὁποίας 56 ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ, καὶ 48 κατὰ, ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ ἀπεῤῥίφθη, τοὐτέστιν ὅτι ἡ μειονοψηφία κανονίζει τὴν τύχην τῶν νομοσχεδίων. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ τῆς ἀναβολῆς· ἐὰν οἱ τὴν ἀναβολὴν προτείνοντες ἐννοοῦν ν’ ἀναβληθῇ ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις εἰς ἣν στάσιν εὑρίσκεται, νὰ μὴ προβῶμεν δηλαδὴ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων νομοσχεδίου, πρὶν τελειώσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§153ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. (θόρυβος). Δὲν ἔχει σχέσιν τὸ ἓν μὲ τὸ ἄλλο.

§154ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁ κ. Κατριβάνος ἐξακολουθεῖ νὰ λέγῃ ὅ,τι ἔλεγε καὶ χθές· μοὶ κακοφαίνεται ὅτι ἔλαβε τὴν ἀρχὴν νὰ προτείνῃ ἐπὶ τῆς συζητουμένης προτάσεως καὶ νὰ ὑποστηρίζῃ τὰς ἀναβολάς. Καὶ χθὲς ὁ κ. πρωθυπουργὸς τὸν ἀντέκρουσεν, ἵνα μὴ εἴπω τὸν διέψευσε, εἰπὼν ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω στηρίζεται εἰς ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· τὸ νὰ μοὶ λέγετε ἤδη ὅτι δὲν ἔχει σχέσιν τὸ ἓν νομοσχέδιον μὲ τὸ ἄλλο εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ λέγετε ὅτι δὲν ἀναγνωρίζετε ὅ,τι ἡ ἰδία βουλὴ ἀπεφάσισεν· ἐκτὸς ἂν ἐννοῆτε, ὅπερ ὅμως δὲν ἐτολμήσατε νὰ ὑποστηρίξετε, ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασίν της ἡ Βουλή.

§155ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν ἀνακαλοῦμεν.

§156ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν· τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ὡς πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐπιμένῃ νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων.

§157ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ἂν ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις ἢ ὄχι, ἁπλῶς μόνον ὑποστηρίζω τὴν ἀναβολὴν, λέγω δὲ ὅτι εἰς πᾶσαν ὥραν καὶ εἰς οἱανδήποτε εὑρίσκεται στάσιν ἓν ζήτημα, ὁ βουλευτὴς δὲν δεσμεύεται νὰ φέρῃ πρότασιν ἀναβολῆς. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ λέγω ν’ ἀναβληθῇ εἰς ἑτέραν ἡμέραν, ἀδιάφορον ποίαν. Ἔρχομαι ὡς πρὸς τὸ ἄλλο ζήτημα· λέγω ὅτι ἡ Βουλὴ τῳόντι εἶπεν ὅτι θέλει τὴν πρότασιν ταύτην θέσει ὡς προσάρτημα τοῦ νομοσχεδίου περὶ καθυστερούντων καὶ συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Σαράβαν ὅτι ὑπάρχει ὡς πρὸς τοῦτο ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τίς δύναται νὰ δεσμεύσῃ ἕνα βουλευτὴν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ χθὲς ἀπόφασίς μου προτείνω νὰ μεταβληθῇ σήμερον; Προτείνω λοιπὸν νὰ θεωρηθῇ ἀνεξάρτητον τὸ νομοσχέδιον τὸ ψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου καὶ ἡ προκειμένη συζήτησις ν’ ἀναβληθῇ εἰς ἑτέραν συνεδρίασιν.

§158ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλλένδας.

§159ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ λέγω εἰς τὴν αἰωνιότητα.

§160ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα ὅπερ ἐψηφοφορήσαμεν, καὶ ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν ἐλύθη οὔτε ὑπὲρ οὔτε κατά· διότι τοὺς ἀρνηθέντας δὲν δυνάμεθα νὰ καταλογίσωμεν οὔτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς γνώμης οὔτε ὑπὲρ τῆς ἑτέρας, καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ νέα ἀπόφασις. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα ὑπὲρ τοῦ ὁποίου λίαν ζωηρῶς ἐλάλησεν ὁ κ. Σαράβας καὶ εἶπεν ὅτι ὁ ὑπουργὸς μὲ διέψευσεν, ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὅτι ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἰδίως ἐκλογικὰ δικαιώματα δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ προσκολλήσωμεν εἰς νόμον ὅστις δὲν ἔχει σχέσιν, καὶ εἶχον τὴν τόλμην νὰ ὑποστηρίξω αὐτὸ τὸ ζήτημα, διὰ τοῦτο ὑπεστηρίξαμεν ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς βουλῆς πρέπει ν’ ἀνακληθῇ καὶ ὁ νόμος περὶ καθυστερούντων πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον διότι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἄρχονται αἱ δημοπρασίαι, καὶ γνωρίζετε ὁποῖα προσόντα ἐδώσαμεν εἰς τοὺς ἐνοικιαστάς. Δὲν ἔχει σχέσιν ποσῶς τὸ ἓν μὲ τὸ ἄλλο, πρέπει νὰ τελειώσῃ πρῶτον ὁ νόμος περὶ καθυστερούντων.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ συγχύζωμεν τὰ ζητήματα. Τί γίνεται περὶ τῆς ἀποφάσεώς σας; Μένει ἐλεύθερος ὁ πρόεδρος νὰ μὴ εἴπῃ τίποτε; τοιοῦτο προηγούμενον μὴ καθιερώσητε· νὰ μὴ καθιερώσωμεν ὅτι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς μὲ 56 πρὸς 48 νὰ θεωρῆται μηδέν· ἅμα κηρυχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποφάσεως, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κάμετε πρότασιν περὶ τῆς ἀναβολῆς, ἡ ἀπόφασις ὅμως τῆς βουλῆς νὰ μὴ μείνῃ ἐκκρεμής.

§162ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας τὸ ἀπηγγείλατε, ἀλλὰ μετ’ αὐτὸ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δὶς ψηφοφορήσασα, δὲν κατώρθωσε νὰ ἔλθῃ εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα διὰ νὰ σκεφθῇ ὡριμώτερον καὶ ἀποφασίσῃ ἐν γνώσει, ὥστε ὅ,τι λέγετε δὲν εἶναι ἀκριβές, συγχωρήσατέ μοι τὴν φράσιν. Ἀπηγγείλατε ἀποτέλεσμα, εἴπατε πόσοι ἐψηφοφόρησαν ὑπὲρ, πόσοι κατὰ καὶ πόσοι ἠρνήθησαν ψῆφον, ἐκάμετε τὸ χρέος σας καὶ σᾶς εὐχαριστοῦμεν· ἀπόκειται νῦν εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ πρακτέου. Ὁ δὲ κ. Ζαΐμης εἶπεν τί πρέπει νὰ γείνῃ· ποῦ λοιπὸν παραβιάζεται, κύριε πρόεδρε, ὁ κανονισμός; καὶ πῶς καθιεροῦται τὸ τρομερὸν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Σώματος; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὸ βλέπω.

§163ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει δίκαιον ὁ προαγορεύσας ὅτι ὁ πρόεδρος ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, ὁ κ. πρόεδρος ἀνέφερε πόσαι ψῆφοι ἦσαν ὑπὲρ, πόσαι κατὰ, καὶ πόσαι ἠρνήθησαν. Μετὰ τοῦτο ὅμως ἠγέρθη ἡ ἀμφισβήτησις ὅτι, οὕτω δοθεισῶν τῶν ψήφων, κατὰ τοὺς μὲν ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη κατὰ τοὺς δὲ ὅτι δὲν ἐσχηματίσθη ἀπόλυτος πλειονοψηφία. Τὴν γνώμην αὐτὴν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ζαΐμης καὶ εἶναι λογικὴ καὶ σύμφωνος μὲ τὸν νόμον καὶ τὸ σύνταγμα καὶ τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς (θόρυβος), ὥστε ὁ κ. πρόεδρος ὀφείλει ν’ ἀναγγείλῃ τὸ ἀποτέλεσμα, ἂν ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις ἢ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀπόλυτος πλειονοψηφία, καὶ μετὰ ταῦτα ἐπέρχεται ἡ πρότασις ἂν σήμερον πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία ἢ ἄλλην ἡμέραν.

§164ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα. Ὑπάρχει ἀπόλυτος πλειοψηφία ὑπὲρ τῆς ἀποῤῥίψεως τῆς προτάσεως ἢ τῆς παραδοχῆς αὐτῆς; (θόρυβος).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι εἶναι κακὸν προηγούμενον ὅταν 51 ψῆφοι πρὸς 48 .... (θόρυβος).

§166ΜΙΛΗΣΗΣ. Περὶ τούτου ἀπεφάνθη ἤδη ἡ Βουλὴ, καὶ δὲν ἐννοῶ τῇ ἀληθείᾳ διὰ τί αὐτὴ ἡ ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνετε, ἂν δὲν μᾶς φαίνεται κακὸν προηγούμενον νὰ εἴπωμεν ὅτι οἱ 51 δὲν εἶναι περισσότεροι ἀπὸ τοὺς 41; Μάλιστα, εἶναι περισσότεροι, ἀλλὰ δὲν ἀποτελοῦν καὶ ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν. Τοῦτο εἶπεν ἡ Βουλὴ πρὸ ὀλίγου. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ ἐρώτησις;

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα ὅτι καὶ ἡ δευτέρα ψηφοφορία ἐματαιώθη;

§168ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑποστηρίζει κανεὶς ὅτι ἡ δευτέρα ψηφοφορία δὲν ἐματαιώθη;

§169ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Δημητριάδης ἔκαμε τὴν πρότασιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀπεῤῥίφθη, διότι ὅπως εἰς τὴν προλαβοῦσαν ψηφοφορίαν ἐλογίσαμεν τοὺς ἀρνηθέντας ψῆφον μὲ τοὺς καταψηφίσαντας κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, οὕτω καὶ ἐνταῦθα, καὶ οὕτως ἡ πλειοψηφία εἶναι ὑπὲρ τῶν καταψηφισάντων· τέλος πάντων ὁ κ. Δημητριάδης ἔκαμε τὴν πρότασιν καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λέγουν τινὲς ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· ὑπάρχει πρότασις τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ καὶ πολλοὶ ἄλλοι ὑποστηρίζουν μολοντοῦτο ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Ζαΐμης λαβὼν ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς ἀνωμαλίας αἵτινες παρουσιάσθησαν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν αὐτὴν, καὶ κατὰ τὴν πρώτην καὶ κατὰ τὴν δευτέραν, συνάγει ὅτι ἡ ὑπόθεσις κυμαίνεται εἰς τὰ πνεύματα τῶν κ. βουλευτῶν καὶ ἐνόμισεν ὅτι εἶναι συμφερώτερον διὰ τὴν ὀρθὴν διεκπεραίωσιν τῶν ὑποθέσεων ν’ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα, εἰς ἣν εὑρίσκεται φάσιν, εἰς ἄλλην συνεδρίασιν· οὕτως ἐγὼ ἐνόησα τοὐλάχιστον τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζαΐμη, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω, ἄλλως πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δημητριάδου.

§170ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἀπὸ τοῦδε· ἡ ἀναβολὴ διὰ τὴν αὔριον τῆς κηρύξεως τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας εἶναι ἐπικίνδυνος καὶ ἐγὼ διαμαρτύρομαι κατὰ πάσης διαφορετικῆς ἀποφάσεως.

§171ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις περὶ ματαιώσεως τοῦ ἀποτελέσματος τῆς δευτέρας ψηφοφορίας, πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ βουλή.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ δευτέρα ψηφοφορία ἐματαιώθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἤδη ὀφείλομεν νὰ ἐρωτήσωμεν τὴν βουλὴν περὶ τῆς ἀναβολῆς καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο συνδεδεμένον μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καθυστερούντων.

§173ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι πλήρης ἡ βουλή.

§174ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι στενῶς συνδεδεμένον... (θόρυβος).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ τὸ ἀποφασίσητε, ἂν καταργῆτε τὴν προηγουμένην ἀπόφασίν σας.

§176ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς διὰ τῆς ὁποίας ἀπεφασίσθη νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ συνόλου τοῦ Νομοσχεδίου περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων, αὐτὴ ἡ πρότασις συνεζητήθη.

§177ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι, ὄχι.

§178ΣΑΡΑΒΑΣ. Λοιπὸν ἔχω τὸν λόγον.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπω ἢ ὑποθέτω ὅτι ἡ βουλὴ θ’ ἀναβάλῃ δι’ αὐτό.

§180ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐννοῶ, τὸ δικαίωμα τῆς ἀναβολῆς εἶναι ἀπόλυτον, ἀλλ’ ἐρωτῶ ἂν ᾖναι σύμφωνον μὲ τὸν κανονισμὸν νὰ προτείνηται ἡ ἀναβολὴ, ὅπως μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία καὶ νὰ παρεμπίπτουν καὶ ἄλλα ζητήματα.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη ἡ βουλὴ ἐματαίωσε τὰς δύω ψηφοφορίας· τώρα πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἐξ ἀρχῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου προτείνεται ἀναβολὴ μὲ τὴν προσθήκην, ὅτι ἡ ἀναβολὴ αὕτη ἔχει σκοπὸν νὰ χωρίσῃ τὰ δύο νομοσχέδια.

§182ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§183ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀνοίξατε τὴν συζήτησιν, Κύριε Πρόεδρε.

§184ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ ψηφοφορία ἐκηρύχθη ματαιωμένη, ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ πρέπει νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις. (πολλοὶ ἐγείρονται καὶ ἀναχωροῦν,)

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 7 καὶ 10 Μ.Μ.)