1871.03.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

τῆς 12 Μαρτίου 1871.

(Παρασκευή).

Ὥρα 2 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθέντων παρόντων βουλευτῶν τῶν ἑξῆς,

Ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομέν τινας ἀναφοράς. Ὁ Κωνστ. Πασχάλης, γραμματεὺς πρωτοδικῶν Λευκάδος ἐξαιτεῖται νὰ τῷ χορηγηθῇ χρηματική τις συνδρομὴ δι’ ἃς ὑπέστη ζημίας ἐκ τοῦ ἐπισυμβάντος σεισμοῦ. Θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δ. Ἀργυρόπουλος ὑελουργὸς ἐξαιτεῖται νὰ ψηφισθῇ ἀτέλεια τῶν εἰσαγομένων θραυσμάτων ὑέλων, ὡς καὶ δύω χιλιάδων κανταρίων σόδας καὶ χιλίων κανταρίων ποτάσας ἐπὶ πέντε ἔτη. Πρὸς δὲ νὰ ἐπιβληθῇ τέλος 5 λεπτῶν περισσότερον κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τῶν ὑέλων. Ποῦ θέλετε νὰ σταλῇ;

§4ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, αὐτὸς ἐσύστησε ἓν σπουδαῖον κατάστημα, καὶ εἶναι δευτέρα φορὰ ὅπου κινδυνεύει καὶ ἕτερος νὰ συστήσῃ τοιοῦτον, καὶ περιποιεῖ τιμὴν καὶ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὸν τόπον. Ἡ ἀτέλεια τὴν ὁποίαν ζητεῖ εἶναι ἀσήμαντος. Τὸ ὑπουργεῖον, ὅταν λάβῃ αὐτὴν τὴν αἴτησιν, πιστεύω, ὅτι θὰ ἐνδώσῃ, καθ’ ὅσον ἡ ἀτέλεια τὴν ὁποίαν ζητεῖ εἶναι μικρὰ, καὶ συνάμα θὰ βοηθήσωμεν τὸ κατάστημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐξώδευσεν πολλὰς χιλιάδας. Συνάμα θὰ προκύψῃ καὶ μία μεγάλη ὠφέλεια εἰς τὸ κράτος, καθ’ ὅσον θὰ τὰ κατασκευάσῃ πολὺ εὐθηνότερον ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔρχονται ἀπὸ τὴν Εὐρώπην. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ συστηθῇ στενῶς εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ σταλῇ ἐπὶ συστάσει εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γεώργιος Χ. Τόλιας, ἀπόστρατος συνταγματάρχης τοῦ πεζικοῦ ἐξαιτεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως μὴ παραδεχθῇ νὰ ὑπαχθῶσιν οἱ συνταξιοῦχοι ἀγωνισταὶ εἰς τὸν νόμον περὶ κρατήσεως κτλ.

§8ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι τοιαῦται ἀναφοραί.

§9ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπου ἐστάλησαν καὶ αἱ ἄλλαι.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§11ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἄδικον, κ. πρόεδρε, ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν τόσον γενναίως ὑπὲρ τῆς πατρίδος, νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ ἄρτος, καὶ πρέπει ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της, ὅπως μὴ τοῖς ἀφαιρεθῇ τὸ δέκατον.....

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐνταῦθα εὑρισκόμενοι ἀρχηγοὶ καὶ πληρεξούσιοι τοῦ κρητικοῦ λαοῦ ἐξαιτοῦνται ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ χορηγίας μηνιαίας βοηθείας εἰς ἀνακούφισιν τῶν ἐπαπειλουσῶν αὐτοὺς ἀναγκῶν, καὶ ἔχουν ἕνα κατάλογον ἐπισυνάψει τῶν ὀνομάτων τῶν ἐπαρχιῶν, τῶν βαθμῶν των, καὶ ἂν ᾖναι οἰκογενειάρχαι ἢ μή.

§13ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλὰ πρόσωπα εἶναι αὐτὰ, κύριε πρόεδρε;

§14ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω πολὺ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ φέρῃ ἕνα κατάλογον τῶν μέχρι τοῦδε μισθοδοτουμένων. Ἔμαθον παρὰ ἀξιοπίστου προσώπου γνωρίζοντος καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι πολλοὶ ἐδῶ λαμβάνουν μισθὸν, μοὶ φαίνεται ἀδίκως, ἐνῷ πράγματι πολλοὶ φέροντες πληγὰς δὲν λαμβάνουν τίποτε. Εἷς μάλιστα καὶ ὅστις ἔλαβε καὶ ποσὸν διὰ νὰ ἀπέλθῃ εἰς Κρήτην, τὸ ἔλαβεν, ἀπῆλθε, ἐπανῆλθε πάλιν ξαναπληρώνεται. Μάλιστα ἐκεῖνο τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδωκε τὰς πληροφορίας αὐτὰς, θέλει τὰς πιστοποιήσει δι’ ἐπισήμων πρακτικῶν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§15ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολλοὶ οἱ ὁποῖοι ἦλθον καὶ παρουσιάσθησαν ὡς πρόσφυγες καὶ τοῖς ἐχορηγήθη ἓν ἐπίδομα, καὶ ἀφοῦ ἔκαμαν πληρεξουσίους διὰ νὰ τὸ λαμβάνουν, ἀνεχώρησαν διὰ τὴν πατρίδα των· τὸ ἐπίδομα δίδεται. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπανέκαμψαν εἰς τὴν πατρίδα των καὶ ὑπετάχθησαν εἰς τὴν τουρκικὴν ἐξουσίαν νὰ λαμβάνουν βοηθήματα ἐκ τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἡ ὁποία πένεται.

§16ΛΕΚΚΑΣ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ παρακληθῇ, ἀφοῦ γνωστοποιήσῃ τί δύναται νὰ παραχωρήσῃ ἡ Ἑλλὰς ὑπὲρ τῶν Κρητῶν, αὐτὸ νὰ παραχωρηθῇ εἰς ὅσους εἶναι δίκαιον ἀναλόγως τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς δεινῆς θέσεώς των, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν δύνανται νὰ ἐπανέλθουν. Πρέπει κάτι νὰ τοὺς δώσωμεν, ἀλλ’ εἶναι δίκαιον νὰ γνωρίζωμεν τί δυνάμεθα νὰ τοὺς παραχωρήσωμεν, καὶ τὸ διατεθεισόμενον ποσὸν νὰ παραχωρηθῇ ἀναλόγως τῆς θέσεως ἑνὸς ἑκάστου καὶ εἰς ἐκείνους οἵτινες δὲν δύνανται νὰ ἐπανέλθουν. Ἀλλὰ τὸ νὰ παίρνῃ ἕνας ἀρχηγὸς ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸν δεκανέα εἶναι ἄδικον.

§17ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἂς πᾶνε νὰ δουλεύσουν νὰ ζήσουν. (Θόρυβος).

§18ΛΕΚΚΑΣ. Ἕνας ἄνθρωπος μὲ πληγὰς, καὶ μάλιστα πληρεξούσιος καὶ ἀρχηγὸς, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐργασθῇ διὰ νὰ ζήσῃ.

§19ΡΩΜΑΙΟΣ. Μὰ θέλετε νὰ τὰ εἰποῦμε καθαρά;

§20ΛΕΚΚΑΣ. Ἐγὼ λέγω ὅπου εἶναι δίκαιον νὰ δοθῇ, ὅπου εἶναι ἄδικον ν’ ἀφαιρεθῇ· διότι θὰ ἔλθῃ ἕνας καιρὸς νὰ μετανοήσωμεν, καὶ σκεφθῆτε ὅτι ὁ ἀγὼν τῆς Κρήτης εἶναι ἑλληνικός.

§21ΡΩΜΑΙΟΣ. Μὰ ὅλο νὰ δώσωμεν, ὅλο δόστε, δόστε, μὴ τὰ λέτε αὐτὰ κάθε ἡμέρα· μὴ δημοκοπῆτε!!

§22ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ ν’ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν, διότι ἐγὼ δὲν ἐσυνείθησα νὰ δημοκοπῶ. Ἀδικήματα νὰ μὴ γίνωνται, ἀλλὰ νὰ γίνηται περίθαλψις.

§23ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀνακαλῶ τίποτε. (Θόρυβος)·

§24ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἀποδοκιμασθῇ.

§25ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἀποδοκίμασέ με.

§26ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σὲ ἀποδοκιμάζει ὅλη ἡ Βουλή.

§27ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ μὲ ἀποδοκιμάσῃ ἐξωτερικῶς, ἀλλ’ ἐσωτερικῶς ὄχι, διότι μὲ τὴν καρδιά της συμμερίζεται τὴν ἰδέαν μου. (Θόρυβος).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, τὴν Βουλὴν νὰ βαστῶμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέραν τάξιν καὶ περισσότερον σέβας μεταξύ μας. Χθὲς συνέβη ἓν μικρὸν ἀτάκτημα εἰς ἓν ἀπὸ τὰ ἀκροατήρια, μικρὸν καὶ ἀσήμαντον, καὶ δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἄξιον λόγου, ἂν δὲν ἤθελε συμβῆ εἰς θεωρεῖον, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ᾖναι τὸ παράδειγμα τῆς καλῆς συμπεριφορᾶς εἰς τὰ ἄλλα θεωρεῖα. Ἐδόθησαν αἱ δέουσαι ὁδηγίαι, ὅπως συλλεχθῶσι ὅλα τὰ εἰσιτήρια τὰ ὁποῖα ἀπροσέκτως ἐχορηγήθησαν, καὶ δι’ ὧν εἰσήρχοντο, ὄχι οἱ προσδιωρισμένοι νὰ εἰσέρχωνται, ἀλλὰ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἴτε διὰ τὴν μίαν αἰτίαν, εἴτε διὰ τὴν ἄλλην, δὲν ἠμποροῦν νὰ διατηρήσουν τὴν τάξιν. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ προσέξουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν διανομὴν τῶν εἰσιτηρίων τὰ ὁποῖα λαμβάνουν καὶ χορηγοῦν εἰς τοὺς μὲν καὶ τοὺς δέ. Θέλω προτείνει τι εἰς τὴν Βουλὴν, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ ἤθελε συντείνει πολὺ, εἰς τὸ νὰ μὴ νομίζωσιν ὅτι ἔχωσι τὸ δικαίωμα τὰ ἀκροατήρια νὰ ἐπεμβαίνουν εἰς τὰς συζητήσεις. Ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν θὰ εἶχα δικαίωμα καὶ ἐγὼ καὶ ἐσεῖς νὰ παραπονεθῶμεν διὰ τὴν συμπεριφορὰν τῶν ἀκροατηρίων, ἂν ἡ χθεσινὴ μικρὰ ἀταξία δὲν ἤθελε συμβῆ εἰς θεωρεῖον τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ᾖναι τὸ παράδειγμα εἰς τ’ ἄλλα. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἤθελα προτείνει τι εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ὁποῖον εἶναι τοῦτο. Νὰ δείξῃ, ὅτι δὲν δέχεται τὴν ἐπέμβασιν τῶν ἀκροατηρίων εἰς τὰς συζητήσεις. Σημειοῦνται εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν τὰ χειροκροτήματα· ἀλλὰ, καθὼς γνωρίζετε καλλίτερά μου, σημειοῦνται τὰ χειροκροτήματα τῶν βουλευτῶν εἰς τὰ πρακτικὰ ἐκεῖνα· ἂν ᾖναι τοῦτο καλὸν ἢ κακὸν, δὲν τὸ ἐξετάζω, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶναι σημείωσις πράξεως τῆς Βουλῆς ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Ἡμεῖς σημειοῦμεν τὰ χειροκροτήματα τοῦ ἀκροατηρίου εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικά μας. Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ παύσῃ τοῦτο, καὶ αἱ ἐφημερίδες ἂς κάμνουν αὐτὴν τὴν σημείωσιν εἰς τὸ ἑξῆς. Λοιπὸν ἂν συγκατατίθεται ἡ Βουλὴ, ἂς διαταχθῇ αὐτὸ, ὅτι εἰς τὸ ἑξῆς δὲν σημειοῦνται εἰς τὰ στενογραφήματα τὰ χειροκροτήματα τοῦ ἀκροατηρίου.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι δι’ ἄλλο παρὰ διὰ νὰ δείξωμεν ὅτι ἐπιθυμοῦμεν τὴν παρουσίαν τῶν συμπολιτῶν μας διὰ νὰ μᾶς βλέπουν καὶ νὰ μᾶς ἀκούουν, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ φύσις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος· ἀλλὰ ὁ τόπος ὅπου θὰ μᾶς δικάσωσι δὲν εἶναι ἐδῶ, ἀλλ’ εἰς τὰς ἐπαρχίας.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέραν ἰδέαν ὑποβάλλω. Χθὲς ἐνόμισα ὅτι δὲν ἤμην δικαιολογημένος νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἄδειαν νὰ κενωθῇ τὸ ἀκροατήριον αὐτό. Καὶ ἂν εἶχον τὴν ἐξουσίαν νὰ τὸ κάμω ἐγὼ ἀπ’ εὐθείας, ἐνόμισα ὅτι δὲν ἤμην δικαιολογημένος νὰ τὸ κάμω, διότι ὁ θόρυβος συνέβη ἀπὸ δύω ἢ τρεῖς, ὄχι περισσοτέρους. Παρεκάλεσα ὅμως τοὺς ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ ἐκείνῳ ὅπως δώσωσιν δεῖγμα τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐξέλθουν αὐτοὶ ἀφ’ ἑαυτῶν. Οὐδὲν ἧττον δύω ἢ τρεῖς τῶν κυρίων βουλευτῶν ἀντέστησαν, ἐνῶ ἤδη οἱ ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ ἐκεῖνο ἀξιεπαίνως φερόμενοι ἤκουσαν τὴν παράκλησίν μου, καὶ ἐξῆλθον, χωρὶς ἐγὼ νὰ διατάξω, δύω ἢ τρεῖς ὅμως τῶν κυρίων βουλευτῶν ἠθέλησαν νὰ εἴπουν, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τὸ ἀκροατήριον. Ἐνθυμοῦμαι καὶ ἄλλοτε εἰς ἄλλας συνόδους, ὅταν ἐγίνετο κἀμμία ταραχὴ ἀσήμαντος ἢ καὶ σοβαρά, καὶ εἴτε ὁ πρόεδρος, εἴτε ἓν μέλος ἐζητοῦσε τὴν ἐκκένωσιν, ἄλλος ἀντετάσσετο. Θέλετε νὰ διατηρηθῇ ἡ τάξις, τὸ σέβας πρὸς τὸν ἑαυτόν μας καὶ τῶν ἀκροατηρίων πρὸς τὴν Βουλήν; Νομίζετε ὅτι τὸ προεδρεῖον δύναται νὰ μεταχειρισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ κανονισμοῦ ὅτι τὸ ἀκροατήριον τὸ ὁποῖον θέλει θορυβεῖ, θέλει ἐκκενοῦται;

§33ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν νομίζω νὰ εὑρεθῶ πάλιν εἰς τὴν θέσιν τῆς χθές· ἀλλὰ ἂν τυχὸν ἤθελε συμβῆ θόρυβος ὁπωσοῦν σοβαρὸς, πρέπει νὰ δύναμαι νὰ προχωρήσω. Αὐτὸ σᾶς ὑποβάλλω, ἂν νομίζητε, ὅτι ὁσάκις ἓν ἀκροατήριον θορυβεῖ, ἠμπορεῖ νὰ κενωθῇ διαταγῇ τοῦ προέδρου.

§35ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πέποιθα, ὅτι εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ συμβῇ τίποτε, καὶ ὅτι τὸ χθεσινὸν ἦτο στιγμιαῖον, δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε ἄλλο, συνέβη ἐκ κακῆς σκέψεως· δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν παράπονα, διότι καὶ αὐτὰ τὰ μικρὰ τὰ ὁποῖα συνέβησαν, δὲν συνέβησαν διὰ νὰ κάμουν ταραχὴν εἰς τὴν Βουλήν· ἀλλ’ οὐχ ἧττον πρὸς τήρησιν τῆς τάξεως ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ καθυποβάλω αὐτὰ σήμερον. Ὁ κ. Μαγγίνας καθυποβάλλει μίαν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν στρατιωτικῶν ἐπὶ διαφόρων νομοσχεδίων. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. Αὕτη ἔχει ὡς ἑξῆς· Πρὸς τὴν Βουλήν. Συνελθοῦσα ἡ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐπεξειργάσθη τὰ ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ ὑποβληθέντα νομοσχέδια περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τοῦ περὶ συνενώσεως τῶν εὐεργετικῶν ταμείων τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ νόμου καὶ περὶ καταργήσεως ἐπιμισθίων. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ πρῶτον θεωρεῖ ἡ ἐπιτροπὴ συμφέρον καὶ δίκαιον, ἐπειδὴ ἡ μισθοδοσία τοῦ προσωπικοῦ τοῦ εὐεργετικοῦ ταμείου θέλει δίδεται ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, νὰ διορίζηται τὸ προσωπικὸν τοῦτο ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ προτάσει πάντοτε τοῦ προέδρου τοῦ ταμείου. Προτείνει ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ νὰ τεθῇ ἐν τῷ τέλει τοῦ 8 ἄρθρου ἡ ἑξῆς προσθήκη. «Τὸ δὲ προσωπικὸν τοῦ ταμείου πλὴν τοῦ γραμματέως διορίζεται προτάσει τοῦ προέδρου καὶ ἐγκρίσει τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ΣΕʹ. νόμου». Ὡς πρὸς δὲ τὸ περὶ καταργήσεως ἐπιμισθίων ἄρθρον παρατηρεῖ ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι τὸ 1 ἐδάφιον δύναται νὰ περιορισθῇ οὕτω· «Καταργοῦνται αἱ ὑπὸ τὰ ἐδάφια αʹ. καὶ δʹ. διατάξεις τοῦ 2 ἄρθρου τοῦ ἀπὸ 29 Μαΐου 1859 νόμου ΦΝʹ, αἱ ἀφορῶσαι τὰ ἐπιμίσθια διοικήσεως», παραλειπομένου ἐκ τοῦ ἐδαφίου τούτου τοῦ ἐπιλοίπου μέρους, τοῦ πραγματευομένου περὶ τῶν γραφικῶν ἐξόδων τοῦ ἀρχηγείου τῆς χωροφυλακῆς καὶ περὶ τοῦ δεκαδράχμου ἐπιμισθίου τῶν συνταγματαρχῶν ἐπιθεωρητῶν, διότι περιλαμβάνονται ταῦτα ἀκριβῶς ἐν τῷ τοῦ 1859 νόμῳ ΦΝʹ. Ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν δὲ τοῦ ἐπιμισθίου τῶν 20 δραχμῶν κατὰ μῆνα τῶν τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατιωτικοῦ σχολείου ἡ ἐπιτροπὴ συναινεῖ μόνον ἐφ’ ὅσον οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι δὲν ἐκτελοῦσι συνάμα καὶ τὰ τοῦ ὑφηγητοῦ καθήκοντα, ὅτε καὶ πρὸς ἀγορὰν βιβλίων εἰσὶν οὗτοι ἠναγκασμένοι νὰ δαπανῶσι καὶ ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν λίαν ἐπιπονωτέρα τῆς τῶν πρώτων καθίσταται. Προτείνει ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ τὴν προσθήκην τῶν ἀκολούθων λέξεων ἐν τῷ τέλει τοῦ πρώτου ἐδαφίου· «Πλὴν τῶν ἐπιφορτισμένων καὶ τὰ τοῦ ὑφηγητοῦ συνάμα καθήκοντα». Ἐν Ἀθήναις, τῇ 23 Φεβρουαρίου 1871. Ἡ ἐπιτροπὴ Σ. Σοῦτζος, Δ. Κριεζώτης, Α. Καπετανάκης, Γ. Μ. Βαλλιάνος, Α. Μήτσας, Ι. Δ. Δέκκας. Ὁ εἰσηγητὴς Α. Μαγγίνας.

§37ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἤδη συζήτησις, ἀλλ’ ἔρχομαι νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ τῶν ἀκολούθων ζητημάτων. Ὅπως γνωρίζετε, κύριοι, εἶμαι φίλος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τὸ λέγω καθαρὰ, εἶμαι, καὶ θὰ ἦμαι· καὶ ἂν ποτὲ δυσαρεστηθῶ, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ἔχω νὰ μεταβάλω πνεῦμα· ἂν τὰς πεποιθήσεις μου δὲν ἀπαντήσω εἰς τὰς πεποιθήσεις τῆς Κυβερνήσεως, βεβαιωθῆτε ὅτι ἀφίνω τὴν θέσιν μου καὶ ἀπέρχομαι εἰς τὸ σπῆτί μου· ἐσχημάτισα ἅπαξ τὴν ἰδέαν μου, δυνατὸν νὰ ᾖναι καὶ ἐσφαλμένη (ψιθυρισμοί). Ἀλλ’ ἡ χθεσινὴ ὁμιλία τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔτυχε νὰ εὑρεθῶ ἐδῶ, μοὶ ἔδωσε δυνάμεις· ἐξ ἐκείνης ἀντλῶ πράγματι δυνάμεις ἵνα συλλογισθῶ καλλίτερα καὶ ἐγὼ καὶ πάντες ὑμεῖς, ὅπως πᾶν ὅ,τι βλέπομεν τὸ ὁποῖον ἀντιβαίνει εἰς τὴν κανονικὴν πορείαν καὶ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ᾖναι ἐν γνώσει ἢ ἐν ἀγνοίᾳ πάσης οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, ἡμεῖς οἱ ἴδιοι πρέπει νὰ ἐρχώμεθα εἰς συναρωγὴν αὐτῆς· διότι πρέπει νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι καὶ τὰ μέλη αὐτὰ τῆς Κυβερνήσεως πολλάκις εἴς τινα ζητήματα δυνατὸν νὰ μὴ εὑρίσκωνται εἰς γνῶσιν τῶν διατρεχόντων, ἐπειδὴ ἔχομεν τὴν ἀτυχίαν συχνὰ πυκνὰ νὰ μεταβάλλωμεν Κυβερνήσεις· Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι χθὲς, ὅπως ἔμαθον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων παρά τινων προαγορευσάντων ἐλέχθησαν, ὅτι ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ πρέπει νὰ δώσωμεν περισσοτέραν προσοχὴν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν πραγμάτων καὶ πρέπει ἡμεῖς πρῶτοι νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς καλλιτερεύσεως τῆς διοικήσεως. Ἂν ἄλλοι λοξεύσωσιν, ἡμεῖς, κύριοι, ἀσχέτως πρὸς πᾶσαν χροιὰν, ὅπου εὑρίσκομεν τὴν λοξοδρομίαν ἡ ὁποία τείνει εἰς βλάβην τῆς πατρίδος, ἡμεῖς νὰ τὴν ἀποδείξωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὅταν δὲν φέρῃ τὴν ἀποχρῶσαν θεραπείαν ἡ Κυβέρνησις, ἡμεῖς σύσσωμοι νὰ φέρωμεν τὴν θεραπείαν. Ἰδοὺ κύριοι, οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι μὲ ἀναγκάζουν νὰ ἔλθω σήμερον καὶ νὰ κάμω μίαν πρότασιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ὅπως γνωρίζετε κύριοι, ὑπάρχει διάταγμα τῆς 15 Ὀκτωβρίου τοῦ 1852 περὶ προκαταβολῶν εἰς στρατιωτικὰ καὶ ναυτικὰ ταμεῖα. Ἐν ἄρθρῳ 4 λέγει τὸ διάταγμα αὐτό· «Τὴν πρώτην Ἰανουαρίου 1853, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν θέλει προκαταβάλει ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς μὲν τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργεῖον δραχμὰς 500,000, εἰς δὲ τὸ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν δραχμὰς 200,000 διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν ταμείων ἑκάστου αὐτῶν. Ἄρθρ. 5. Ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἰαννουαρίου ἑκάστου ἔτους τὰ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν ὑπουργεῖα θέλουν ἀποστέλλει εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατάστασιν ἐμφαίνουσαν τὴν εἰς τὰ ταμεῖα ταῦτα ὕπαρξιν τῶν προκαταβολῶν εἰς τὴν 31 Δεκεμβρίου π. ε. εἰς πρωτόκολλα καταμετρήσεως. Τὰ πρωτόκολλα ταῦτα θέλουν διαλαμβάνει τὰ ἐν τοῖς ταμείοις μετρητὰ κατ’ εἶδος καὶ ποσόν, καθὼς καὶ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα τῶν ἐξόδων, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐξεδόθησαν τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα.........ἀρχῶν». Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι κάθε πλοῖον πολεμικὸν ἐν ἐνεργείᾳ ἔχει ἰδιαίτερον ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ταμεῖον διευθύνεται ἀπὸ ἕνα οἰκονομικὸν σύμβουλον λεγόμενον· μανθάνω ὅτι τὰ ταμεῖα αὐτὰ δὲν εὑρίσκονται πλήρη, ἐν ἄλλαις λέξεσι δὲν ἔχουν ἐν ἑαυτοῖς τὸ ὀλίγον ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὡρισμένον δι’ ἓν ἕκαστον, εἴτε εἰς χρήματα εἴτε εἰς ἐντάλματα. Καὶ δύναται μὲν νὰ φαίνηται ἡ δαπάνη εἰς τὸ βιβλίον τοῦ ταμείου, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἐν τῷ ταμείῳ δὲν ὑπάρχει ἢ τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων ἢ τὰ ἐντάλματα μὲ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα συμπληρόνουσι τὴν ἔλλειψιν τῶν ἐξοδευθέντων χρημάτων, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑπάρχει μία μεγίστη ἀνωμαλία καὶ ὡς ἐκ τούτου συμβαίνει ὥστε, ὁσάκις μεταβάλλεται ὁ διευθυντὴς ἑνὸς πλοίου διαδεχόμενος ἀπὸ ἕνα ἄλλον, νὰ μὴ ἦναι εἰς κατάστασιν δεδικαιολογημένως νὰ παραδίδῃ εἰς τὸν διάδοχόν του τὸ ταμεῖον αὐτό. Ποῦ ἔγκειται αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία; Τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, καὶ τοῦτο περιμένω νὰ τὸ μάθω ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἠδυνάμην καὶ κατ’ ἰδίαν νὰ εἴπω τοῦτο εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, καὶ βεβαίως ἔχω τὸ θάῤῥος, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θὰ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ δώσῃ πᾶσαν πληροφορίαν. Ἀλλά, κύριοι, ἐθεώρησα ἀναγκαιότερον, καλλίτερον, ὥστε ὁ μεταξὺ ἡμῶν τῶν δύω διάλογος αὐτὸς νὰ γείνῃ καλλίτερον ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου, διότι ἂν ἔχω καλὰς πληροφορίας, τὸ περιστατικὸν τοῦτο δίδει ἀφορμὰς μεγάλας εἰς πολλὰς λογιστικὰς καταχρήσεις. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, βέβαια, ἂν δὲν ἦναι ἡ ἐπιθεώρησις γενομένη τὴν 31 Δεκεμβρίου σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, ἡ καταμέτρησις δηλαδὴ καὶ τὰ πρωτόκολλα, νὰ ἐξετάσῃ ταῦτα, καὶ ὄχι μόνον νὰ ἐξετάσῃ ἐντὸς τοῦ ταμείου τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἂν πράγματι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὑπάρχουσι αἱ 200,000 δραχμῶν, διότι πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν αὗται ἐν ἐντάλμασιν ἐξωφλημέναι ἢ ἐν χρήμασι, καὶ ἐὰν εἰς τὰ διάφορα πλοῖα, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται αὐτὰ, ὑπάρχουσι τὰ ταμεῖα σῶα εἰς χρήματα καὶ εἰς ἐντάλματα φέροντα δικαιολογημένα ἔγγραφα τῆς χρήσεως. Πιστεύω ὅτι ἐν καιρῷ θέλετε ἔχει, κύριε ὑπουργὲ, τὴν καλωσύνην νὰ δώσητε αὐτὰς τὰς πληροφορίας.

§38ΥΠΟΥΡΓ. ΤΩΝ ΝΑΥΤΙΚΩΝ. Θὰ συλλέξω καὶ θὰ σᾶς δώσω τὰς πληροφορίας αὐτάς. Τοῦτο παρατηρῶ ὅτι ἐν γένει ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία δὲν εἶναι παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ παρὰ τῷ Ναυστάθμῳ, ὁ ὁποῖος ἐπεξεργάζεται αὐτὴν καὶ τὴν ὑποβάλλει εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Ἐπιφυλάττομαι, ἀφοῦ λάβω τὰς πληροφορίας, νὰ τὰς γνωστοποιήσω εἰς τὴν Βουλήν.

§39ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ναί, διότι ἔχω τὴν βεβαιότητα, ὅτι πράγματι ἐξοδεύονται τὰ χρήματα αὐτά, ἀλλὰ τὰ ἐντάλματα δὲν εὑρίσκονται εἰς τὰ ταμεῖα, ὅπου πρέπει· διότι ἓν πλοῖον ἔχει 12 χιλιάδας π. χ. εἰς τὸ ταμεῖον, περισσεύουν 2 χιλιάδες, αἱ ἄλλαι δέκα πρέπει νὰ ᾖναι μέσα μὲ τὰ ἐντάλματά των, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκονται. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ γείνῃ μία ἐπιθεώρησις ὅπως ἴδωμεν ποῦ συμβαίνει αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία.

§40ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐφηρμόσθη αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ νόμου.

§41ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἀνέβην τὸ βῆμα, ἂς εἴπω καὶ ἄλλο τι. Μανθάνω ὅτι πρὸ καιροῦ τινος εἶχε σχηματισθῇ μία γνωμοδοτικὴ ἐπιτροπή, οὕτως λεγομένη, ἧς τὰ καθήκοντα δὲν ἠμπόρουν νὰ ἐξακριβώσω ὁποῖα εἶναι. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη μισθοδοτεῖται ὡς ἐν ἐνεργείᾳ, τὸ τοιοῦτον δὲν ἐγένετο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας, κύριε ὑπουργέ, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὅμως δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον κονδύλιον χωριστὸν καὶ ἰδιαίτερον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀφορᾷ τὴν γνωμοδοτικὴν ἐπιτροπήν. Ἐν τούτοις κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἔχω, ὑφίσταται, καὶ μέλη τινὰ αὐτῆς μισθοδοτοῦνται μὲ μισθὸν ἐνεργείας, εἶναι δὲ καί τινα μέλη αὐτῆς, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὴν ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν καὶ κατὰ δίκαιον λόγον, πρέπει νὰ λαμβάνωσι τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν. Ἀλλ’ εἶναι καί τινα ἄλλα μέλη, ἀξιωματικοὶ βαθμοφόροι μεγάλοι, ἔχοντες σπουδαίαν μισθοδοσίαν, οἱ ὁποῖοι ὡς μέλη αὐτῆς θεωρούμενοι λαμβάνουσι παρὰ τὸ δίκαιον τὴν μισθοδοσίαν τῆς ἐνεργείας. Ἤθελον σᾶς παρακαλέσει πρῶτον νὰ ἐξετάσητε, κύριε ὑπουργέ, ἂν πραγματικῶς ὑφίσταται ἀκόμη αὐτὴ ἡ γνωμοδοτικὴ ἐπιτροπή, δεύτερον, ἂν πραγματικῶς εἰς αὐτὴν συγκαταλέγωνται ἀξιωματικοί, μὴ ἐν ἐνεργείᾳ, λαμβάνοντες τὸν μισθὸν τῆς ἐνεργείας καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συγκροτῆται ἐπὶ τῇ βάσει νόμου τινός, τότε βεβαίως ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ν’ ἀρνηθῶμεν τὸ τοιοῦτον, ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ πίστωσις, πρέπει οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ νὰ παύσουν νὰ λαμβάνουν τὸν μισθὸν τῆς ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας.

§42ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρέπει νὰ διακρίνωμεν αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν· διότι εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ ναυτικοῦ ὅλου τοῦ κόσμου ποτὲ δὲν διορίζονται ἐπιτροπαὶ γνωμοδοτικαὶ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις ὅλων τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ ναυτικοῦ, κατὰ συνέπειαν καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν δὲν ἠδύνατο νὰ ὀργανίσῃ καὶ νὰ ὁρίσῃ ἐπιτροπὴν ὀργανιστικὴν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὐχ ἧττον ὅμως ὑπάρχει ἡ συνήθεια εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν νὰ ὁρίζηται ὁ ἀριθμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὡρισμένοι διὰ τοιαύτας ἐπιτροπάς, εἴτε ἐκτάκτους, εἴτε μονίμους διὰ νὰ γνωμοδοτοῦν ἐπὶ ἀντικειμένων σπουδαίων ἀφορώντων τὸ ναυτικόν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γίνεται σήμερον ἡ συζήτησις.

§44ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ δώσω μίαν γνώμην δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§45Π. ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ (ὑπουργ. Ναυτικῶν). Μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ θέλω φέρει τὰς προσηκούσας πληροφορίας.

§46ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως λάβω πληροφορίας περὶ τῶν ὑπὸ τὴν ἐπεξεργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν, ὄχι· ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι ὑπῆρξε γνωμοδοτικὴ ἐπιτροπὴ συγκροτουμένη ἀπὸ 10 ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς τινὲς τῶν ὁποίων ἔχουσι θέσιν ἐν ἐνεργείᾳ. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ ἄλλοι ἐπίσης ἀνώτεροι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι διηύθυνον πρῶτον πλοῖα ἢ ἦσαν εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας, καὶ τώρα μένουσιν ἐν διαθεσιμότητι ὑπὸ τὸν λόγον τῆς προσκλήσεώς των ἐν τῇ γνωμοδοτικῇ ἐπιτροπῇ, ὅπως λαμβάνωσι τὸν μισθὸν τῆς ἐνεργείας. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σπουδαῖον, καὶ ἐπειδὴ εἶναι τοιοῦτον, διὰ τοῦτο τὸ φέρω καὶ εἰς γνῶσιν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν ναυτικῶν, χωρὶς νὰ θέλω μὲ τοῦτο νὰ μεμφθῶ οὐδένα.

§47ΠΕΡ. ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι, ἐπειδὴ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἀνήκει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ δώσω τότε τὰς δεούσας πληροφορίας, παρατηρῶ μόνον ὅτι τοιαύτη ἐπιτροπὴ δὲν συνέστη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου· εἶχε συστηθῆ πρὸ τριῶν, τεσσάρων ἐτῶν δυνάμει Βασιλ. διατάγματος τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἔχει ἰσχὺν νόμου, νομίζω δὲ ὅτι ὁ ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, εἶναι ὑπερβολικός. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν δὲν εἶναι παρὰ δύω ἢ τρεῖς ἀξιωματικοί.

§48ΔΑΓΡΕΣ. Ζητῶ καὶ ἐγὼ πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας θεωρῶ ἀναγκαίας, ὅπως ἔλθωσιν εἰς γνῶσιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς προεξεταζούσης τὸν προϋπολογισμὸν, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος· εἰς τὰς διαφόρους τάξεις τῶν βαθμοφόρων τῶν βουλευτῶν, δὲν ἀπαντᾶται κατηγορία τῶν ἐν ἀργίᾳ ἀξιωματικῶν εἰμὴ μόνον 8. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐὰν ὑπάρχωσι τοιοῦτοι, καὶ ἂν ὑπάρχῃ νόμος, ὁ ὁποῖος ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν διαθεσίμων καὶ τῶν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ.

§49Π. ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ θέλω σᾶς φέρει τὰς πληροφορίας.

§50ΣΕΡΒΟΣ. Πρό τινων ἡμερῶν κἄποιος τῶν ἐντίμων βουλευτῶν ἔκαμε ἐπερώτησιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν πολιτικῶν συνταξιούχων, οἱ ὁποῖοι πρὸ ἑνὸς ἤδη ἔτους δὲν λαμβάνουν τὴν σύνταξίν των καὶ σημειωτέον ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων, ὑπάρχουσι πολλαὶ χῆραι καὶ πολλὰ ὀρφανὰ, τὰ ὁποῖα λιμώττουσι καὶ στεροῦνται καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. Ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἔλαβε τὴν πρόνοιαν καὶ ὑπέβαλεν ἓν νομοσχέδιον κατὰ τὸ ὁποῖον προνοεῖ ὅπως ποσά τινα, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται εἰς αὐτὸ τὸ ταμεῖον, πληρωθῶσι διά τινος τρόπου, τὸν ὁποῖον προτείνει τὸ νομοσχέδιον. Εἶναι ὅμως ἀναντίῤῥητον ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐπείγει, διότι εἶναι καὶ δίκαιον καὶ φιλάνθρωπον, ὥστε αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι κατέβαλον νὰ πληρωθῶσιν. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ὑπάρχει ὑποβεβλημένον, ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη, ἀλλ’ εἰσέτι δὲν εἰσήχθη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διότι ἕως οὗ λάβωσι χώραν αἱ δύο πρῶται συζητήσεις, θὰ παρέλθουν πολλαὶ ἡμέραι, εἶναι δ’ ἐνδεχόμενον ὅτι μέχρι τῆς τρίτης συζητήσεως θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτε θέλει συζητηθῆ. Διὰ τοῦτο, παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμεροταξίαν, διότι, ἕως ὅτου συζητηθῆ, θὰ παρέλθωσι τριάκοντα ἡμέραι.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ παραδέχεται ἡ Βουλή;

§52ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἐπὶ τῆς τροπολογίας τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χατσίσκου.

§54ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ γείνουν αἱ δεύτεραι ἀναγνώσεις.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλή;

§56ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἐνταῦθα ἐγένετο ἡ δευτέρα συζήτησις τῶν ἑξῆς νομοσχεδίων, Αον τὸ περὶ μετασχηματισμοῦ τελωνιακῶν τινων θέσεως, Βον τὸ περὶ φορολογίας ἐπὶ τῶν ἐκβολάδων Λαυρίου Γον τὸ περὶ τῶν ἀριθμῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ καὶ Δον περὶ βοηθείας 20,000 δραχ. ὑπὲρ τῶν λιμωττόντων κατοίκων τῆς νήσου Κύπρου, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ παραδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα τ’ ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸ ὅλον 21 εἶναι ἤδη εἰς τρίτην συζήτησιν ὥριμα. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Παρουσιάσθησαν δύο τροπολογίαι εἰς τὴν χθεσινὴν συζήτησιν. Ἡ μὲν παρὰ τοῦ κ. Κατσικαπῆ, ἡ ἑτέρα παρὰ τοῦ κ. Δημητριάδου.

§58Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθοῦν.

§59ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πρῶτον νὰ ἀποφασισθῇ τὸ περὶ τυπώσεως.

§60Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂς ἀναπτυχθῇ τὸ περιεχόμενον τῶν τροπολογιῶν πρῶτον, καὶ ἔπειτα ἂς τυπωθοῦν. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον, κύριοι, ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, δηλ. παρεδέχθημεν, ὅτι δύνανται νὰ στερηθῶσι τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅμως ποῖοι ὀφείλουσιν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ὀφείλωσι ἀπὸ τοῦ 71 καὶ ἐφεξῆς, ἢ καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἤδη εἰσὶν ὑπερήμεροι; Τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἐλύθη· φρονοῦσί τινες, ὅτι ἐλύθη, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ τοιοῦτον, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Ἡ ἀλήθεια, κύριοι, κοσμίως ἐκφερομένη δὲν βλάπτει κανένα, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ δυσαρεστηθῇ διὰ τοῦτο, ἔχομεν ἑπομένως καθῆκον νὰ τὴν λέγωμεν, καὶ ἡ ἀλήθεια αὕτη εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, καὶ τὴν ἀλήθειαν ὀφείλομεν νὰ τὴν ἐκθέσωμεν σήμερον. Ἀναλαβόντες τὴν ὑποστήριξιν τῆς περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλετῶν προτάσεως, σᾶς διαβεβαιοῦμεν ὅτι δὲν ἐμφορούμεθα ἀπὸ καμμίαν ἰδέαν πλαγίαν, οὔτε θέλομεν νὰ προσβάλωμεν οὐδένα, οὔτε νὰ μισῶμεν προσωπικῶς κανένα, ἀλλὰ παρατηρήσαντες ὅτι ἡ πατρὶς εἶναι εἰς κακὴν κατάστασιν οἰκονομικῶς, ὁ δὲ πρωθυπουργὸς εἰδικῶς μᾶς κατέστησεν ὑπευθύνους τῆς καταστάσεως ταύτης τῆς καχεκτικῆς καὶ τῆς κακῆς διαχειρίσεως, εἰπὼν εἰς τοὺς βουλευτὰς, ὅτι ἔχουσι καθῆκον νὰ συζητήσωσι καὶ νὰ καταγγείλωσι τὴν κακὴν διαχείρισιν. Ἐνομίσαμεν λυσιτελέστατον νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν ὀφειλετῶν πρότασιν, καὶ τὴν ὑπεστηρίξαμεν· παρετηρήσαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι θλιβερὸν, ἀλλ’ ἀληθέστατον, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1833, ὅτε συνέστη τὸ βασίλειον αὐτὸ καὶ ἀφ’ ὅτου ἐψηφίζοντο φόροι καὶ συντάσσονται προϋπολογισμοὶ ἔμεινον καθυστεροῦντα μέχρι τοῦ 1869, 85 ἑκατομμύρια, 57 μέχρι τοῦ 67 καὶ ἔκτοτε μέχρι σήμερον εἶναι ἄλλα 23 ἢ 24 ἑκατομμύρια.

§61ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὑπερβολή.

§62Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐνδέχεται νὰ ᾖναι ὑπερβολὴ, ἀλλὰ ψεῦδος δὲν εἶναι τίποτε, ἡ διαφορὰ δύναται νὰ ᾖναι μεταξὺ 5 ἢ 10, ἀλλ’ εἶναι ἑκατομμύρια δὲν εἶναι χιλιάδες. Παρετηρήσαμεν περιπλέον ὅτι δάνεια καὶ ἐλλείμματα ἀπὸ τοῦ 1862 μέχρι τοῦ 1869 καὶ 1870, ἔχομεν ἄπειρα ἑκατομμύρια δι’ ἐλλείμματα 46,417,000, καὶ δάνεια 47,719,000. Τί ἄλλο παρετηρήσαμεν, κύριοι; ὅτι μερικοὶ φόροι καθυστεροῦνται ὁλόκληροι εἴς τινας ἐπαρχίας (δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω τὰς ἐπαρχίας αὐτάς). Παρετηρήσαμεν ὅτι φόροι τινὲς ἀνέρχονται καθυστερούμενοι ἐκ τῶν ἐνοικιάσεων εἰς 95%· ὁ φόρος τῶν ἀμπέλων, ἀνέρχεται εἰς 80%, σᾶς ἀναφέρω τοὺς ἀριθμοὺς διὰ νὰ ἰδῆτε. Εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἔμειναν καθυστερήματα κατὰ τὸ 1866 δραχμ. 211,225, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπόλοιπον ἀπὸ βεβαιωθέντας φόρους ἐπὶ δραχμῶν 238 χιλ. καὶ 50, διότι εἰσεπράχθησαν μόνον 26 χιλιάδες 790 δραχμαὶ, ἀναλογοῦν τὰ καθυστερήματα πρὸς 89%. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν εἰσεπράχθη οὕτως ὁ φόρος τοῦ φόρου, οὐχὶ ὁ κυρίως φόρος τὸ δέκατον, ἀλλ’ ὁ φόρος τοῦ φόρου!!

§63ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνοικιασταὶ ἢ φορολογούμενοι καθυστεροῦν;

§64Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὰ πλεῖστα καθυστεροῦνται ἀπὸ ἐνοικιαστὰς, ἂν καθυστεροῦν καὶ φορολογούμενοι δὲν ἠξεύρω, αὐτὰ ὅμως καθυστεροῦνται.

§65ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ θέλω καθ’ ὅλου νὰ δικαιολογήσω αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι καθυστεροῦσι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν, ὅτι, ὡς ἀνεγνώσατε τὸν ἀριθμόν, ἐκλαμβάνουν πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν ὅτι ἐννοεῖτε τὸ σύνολον τῆς προσόδου, ὅτι τὸ σύνολον τῆς προσόδου εἶναι 238,000 δραχμαὶ καὶ ὅτι ἐπληρώθησαν 26 χιλιάδες μόνον· δὲν ἔχει οὕτως. Ὅλα τὰ ἐλλείμματα δὲν εἶναι τὸ ὅλον τῆς ἐνοικιασθείσης προσόδου, εἶναι ἓν ὑπόλοιπον, διότι τὰ περισσότερα τὰ πληρόνουν ἀπ’ εὐθείας οἱ φορολογούμενοι καὶ ὅπως ὑπολογίσητε τὸ πόσον τοῖς ἑκατὸν καθυστερεῖται, πρέπει νὰ λογαριάσητε τὸ ὅλον τῆς ἐνοικιάσεως.

§66Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἀνέφερα ταῦτα διὰ νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους, δι’ οὓς ὑποστηρίζω τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ὀφειλετῶν καὶ δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν, περὶ ἧς ὁ λόγος, εἶχον ψηφισθῆ καὶ ἄλλοι φόροι εἰσπραχθέντες, ὅπως εἶναι τῶν ἀμπέλων οἱ φόροι, ὧν τὰ καθυστερήματα εἶναι 33 χιλιάδες καὶ 519 δραχμαί. Τῶν σταφιδαμπέλων, τοῦ χαρτοσήμου καὶ γραμματοσήμου τοὺς φόρους δὲν συμπεριλαμβάνω, διότι τούτων καθυστέρησις δὲν ὑπάρχει, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Τὰ ἐλλείμματα τῶν ἐνοικιαστῶν εἶναι τὰ ὑπέρογκα ποσὰ, τὰ ὁποῖα καθυστεροῦνται εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν, ὑπάρχουν δὲ καὶ ἄλλα καθυστερήματα εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας· ἀλλ’ εἰς τέσσαρας ἰδίως ἐπαρχίας, κύριοι, τὰ καθυστερήματα εἶναι καταπληκτικὰ, ἀνερχόμενα εἰς 70–80 καὶ 96 τοῖς ἑκατόν· εἰς τὴν μνησθεῖσαν ἐπαρχίαν ὑπάρχουσι ἐκ δύω μόνον εἰδῶν φόρων καθυστερήματα ἓν ἑκατομμύριον καὶ 100 χιλιάδας, τῶν ἐτῶν 1866–1869.

§67ΤΙΝΕΣ. Ποία εἶναι ἡ ἐπαρχία αὕτη;

§68Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ὀνόματα, ὥστε, κύριοι, ἀπὸ τὸ 1833 μέχρις ἐσχάτων παρατηροῦμεν καταπληκτικὰ ποσὰ καθυστεροῦντα εἴς τινας τῶν ἐπαρχιῶν· ταῦτα εἶναι ὡς εἴπομεν καταπληκτικά· παρατηροῦμεν, δάνεια, ἐλλείμματα φοβερὰ, βλέπομεν, ὅτι οἱ συνταξιοῦχοι περιφέρονται εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ φωνάζουν ὅτι ἐπὶ ἓν ἔτος δὲν ἔλαβον σύνταξιν. Ἐπιστεύσαμεν ἑπομένως βλέποντες ταῦτα, ὅτι δύναται νὰ συντελέσῃ ὡς μέσον τῆς βιάσεως τῆς πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων, ἢ τοὐλάχιστον μέρους, ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ πολιτεύεσθαι ἐκείνων, οἵτινες ἐσυνείθισαν νὰ μὴ πληρόνουν. Καὶ αἱ καθυστερήσεις, κύριοι, προβαίνουν κατὰ πρόοδον αὔξουσαν· ἦσαν ὀλιγώτεραι πέρυσιν, ἐφέτος ἔγειναν περισσότεραι καὶ ἐξακολουθοῦν καὶ θὰ ἐξακολουθοῦν. Ἄρα πρέπει νὰ τεθῇ φραγμός. Ἡ δυστροπία ἡ ἐπίμονος, ἣν παρετηρήσαμεν ὡς πρὸς τὴν καθυστέρησιν φόρων τινῶν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν προσόδων, μᾶς ἐπιτάσσει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν πρέπει πλέον νὰ ἀφήσωμεν νὰ ἐξακολουθῇ, πρέπει νὰ περιορίσωμεν τοὺς καθυστεροῦντας ὀφειλέτας νὰ τοὺς ἐμπνεύσωμεν τὸ καθῆκον πρὸς τὴν πολιτείαν, νὰ τοὺς ἀναγκάσωμεν νὰ ἐκπληροῦν τὰς ὑποχρεώσεις των, καὶ διὰ τοῦτο ἐπροτείναμεν τὸν ἀποκλεισμὸν μόνον διὰ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1858 καθυστεροῦντας, διότι αὐτῶν ἔχομεν περισσότερα δείγματα δυστροπίας, ὁ δὲ ἀποκλεισμὸς τοῦ πολιτεύεσθαι δὲν εἶναι ποινὴ, ὁποία φαίνεται εἰς τοὺς ἀντιδοξοῦντας, δηλαδὴ ἀντισυνταγματικὴ, εἶναι συνταγματικωτάτη, δὲν εἶναι ἀνήθικος, ἀλλ’ ἠθικωτάτη, διότι ζητεῖ νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους τὰ καθήκοντά των νὰ τοὺς ὑποχρεώσῃ νὰ σέβωνται τὰς πρὸς τὴν πολιτείαν ὑποχρεώσεις των, συνεισφέροντες κατὰ τὸ Σύνταγμα (ἄρθρον 3) ἀναλόγως τῆς περιουσίας των κλπ. θέλετε μᾶς λέγουν νὰ προγράψητε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, θέλετε νὰ καταστρέψητε τὰς ἰδέας τῆς ἐλευθερίας; Ὄχι, κύριοι. Ὁ νόμος αὑτὸς, ὅστις πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καθυστέρησαν ἢ θὰ καθυστερήσωσι, προτίθεται νὰ τοὺς καταναγκάσῃ νὰ πληρώσουν, δὲν πρόκειται δὲ ποσῶς νὰ καταπιέσῃ τοὺς φορολογουμένους, ἐξ ἐναντίας προτίθεται νὰ ἀνακουφίσῃ τούτους διὰ τῆς ὑποχρεώσεως τῶν καθυστερούντων ἐνοικιαστῶν καὶ ἄλλων ὑπολόγων νὰ πληρώσωσι τὰ καθυστεροῦντα ποσὰ, δι’ ὧν εἶναι πιθανὸν νὰ ἐπέλθῃ ἰσοῤῥοπία τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων. Μᾶς λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι οἱ ἐνοικιασταὶ εἶναι ἔμποροι, δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑποβληθοῦν εἰς αὐτὸν τὸν νόμον, μὲ ἄλλας λέξεις εἶναι εὐεργέται τοῦ δημοσίου ταμείου· εὐεργέται εἶναι, διότι δὲν ἐπλήρωσαν, διότι καθυστεροῦν; ἐὰν θέλητε νὰ ἐξαιρέσητε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, τοὺς ἐμπιστεύεσθε, τοὺς περιποιεῖσθε παραπολὺ, καὶ τότε ἀδικεῖτε τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι πληρόνουν τοὺς φόρους των. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸν περιέχον τὴν διάταξιν, ὅτι οἱ ὀφειλέται, ἂν ὄχι ἀπὸ τὰ 1833 μέχρι τοῦ 1858, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1858 καὶ ἐφεξῆς.

§69ΠΕΡΡΩΤΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 1821.

§70Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 1821 μέχρι τοῦ 1833 δὲν ὀφείλονται φόροι, ἀλλ’ ἄλλα δικαιώματα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ νὰ ὑποτάξῃ εἰς αὐτὸν τὸν νόμον τοὺς ὀφείλοντας ἀπὸ τοῦ 1858 –71, τότε βεβαίως δὲν δίδεται ἀναδρομικὴ δύναμις εἰς αὐτὸν τὸν νόμον καμμία, διότι αὐτοὶ εἶναι ὀφειλέται καὶ θὰ ἦναι ὑπερήμεροι ὀφειλέται καὶ μετὰ τὸ 1871. Ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς προσβάλλει, λέγουν, κεκτημένα δικαιώματα! Ἀπέκτησαν δικαίωμα αὐτοὶ νὰ μὴ πληρώσουν; Αὐτοὶ ὑπέπεσαν εἰς μίαν παράλειψιν, καὶ ἔκτοτε ἤρξαντο νὰ ἐξακολουθοῦν νὰ ἐκτελῶσι τὴν παράλειψιν αὐτὴν, καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ὑπεχρεώθησαν, ἐξακολουθοῦν ν’ ἀθετοῦν τὰς ὑποχρεώσεις των, ὑποπεσόντες εἰς ἔγκλημα διηνεκὲς ἐξακολουθούμενον, τὸ ὁποῖον καὶ σήμερον δικαιοῦται νὰ τιμωρήσῃ ἡ Πολιτεία. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐξαιρεθοῦν, καὶ φρονῶ, ὅτι διὰ τοὺς ἀπὸ τοῦ 1833–1858 δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἐξαίρεσις αὐτὴ, λόγῳ τοῦ ἀβεβαίου καὶ ἐπισφαλοῦς τῶν ἀπαιτήσεων περὶ ὧν εἰδικὸς νόμος θέλει διαλάβει, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1858, ὅτε ἐξεδόθη ὁ ἄλλος εὐεργετικὸς νόμος, ὅτε αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι καθαρὰς καὶ ἀδιαφιλονεικήτους ὑποχρεώσεις ἀνέλαβον ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ τὰς παρεβίασαν, διατί νὰ ἐξαιρεθοῦν; Λοιπὸν, φρονῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ πρέπει νὰ συμπεριλάβῃ τουλάχιστον τοὺς ὀφείλοντας ἀπὸ τοῦ 1858 μέχρι τοῦ 1871. Ὅταν αὐτοὶ προσκληθέντες δὲν φροντίσουν ἐντὸς ἓξ μηνῶν νὰ πληρώσουν, τότε νὰ ὑπόκηνται εἰς τὰς ποινὰς αὐτάς. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς ἄλλους, περὶ αὐτῶν εἰδικὸς νόμος δύναται νὰ κανονίσῃ, ἀλλὰ δὲν ἐναντιοῦμαι νὰ κάμω τὴν ἐξαίρεσιν, ὅτι, ἐὰν χρεωστοῦν ὀλιγώτερον τῶν 500 δραχμῶν, νὰ μὴ ὑπόκηνται. Δὲν πρόκειται δὲ νὰ ἀδικήσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὀφείλουσιν ἐκκαθαρισμένα χρέη, ἀλλ’ ἐννοοῦμεν νὰ καταναγκάσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν καθαρὰ καὶ ἀδιαφιλονείκητα χρέη, ἔχοντες τὰ μέσα νὰ τὰ ἀποτίσουν καὶ δὲν πληρόνουν. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὀφείλοντας ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ἐφεξῆς, δὲν ἠμπορῶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι εἶναι ἄξιοι αὐτῆς τῆς αὐστηρότητος. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ θελήσῃ καὶ αὐτὸ νὰ παραδεχθῇ, ἂς τὸ κάμῃ· ἀλλὰ δὲν πρέπει διὰ 5, 10 ἢ 20 νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ χαρακτηρίζῃ τὸν φορολογούμενον ἀνάξιον τοῦ νὰ πολιτεύηται. Ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι εἶναι βαρεῖα ποινὴ, ἀλλ’ εἶναι ἀναγκαία δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠθέτησαν τὰς ὑποσχέσεις των, προσβάλλοντες τοὺς νόμους, ἐξαιρουμένων ὅμως ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν ὀλιγώτερον τῶν 100 δραχμῶν. Εἷς ὁ ὁποῖος χρεωστεῖ δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διαχειρίζηται τὰ τῆς πολιτείας. Αὐτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποστερήσεως ὑπάρχει εἰς τὴν νομοθεσίαν μας· ὁ βιομήχανος ὁ ὁποῖος δὲν πληρόνει τὸν φόρον του, ὀφείλει νὰ κλείσῃ τὸ κατάστημά του, τοῦ τὸ κλείει ἡ ἀστυνομία. Εἶναι σκληρὸς αὐτὸς ὁ νόμος; εἶναι ἀνήθικος; εἶναι βάρβαρος; Ὄχι· ὅστις θέλει νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἐπάγγελμά του πρέπει νὰ πληρώσῃ τοὺς φόρους του. Οἱ δικηγόροι, ἐὰν δὲν πληρώσουν τοὺς φόρους, ἀποκλείονται τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀγορεύειν. Δύναται ὁ πρόεδρος ἔχων ἓν ἔγγραφον ἀπὸ τὸν ταμίαν νὰ ζητήσῃ ν’ ἀποκλείσῃ ἕνα δικηγόρον. Εἶναι αὐστηρὰ αὐτὴ ἡ ἀπαγόρευσις; Ὄχι· εἶναι δικαιοτάτη, ἐφαρμόζεται ἀπὸ τοῦ ἔτους 1867. (Ὅρα τὸν νόμον περὶ ἐπιτηδευμάτων). Λοιπὸν δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι, ἐὰν παραδεχθῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὄχι ὅπως σημειόνῃ αὐτὸ ὁ κ. ὑπουργὸς, ἀλλὰ περιέχον, ὅτι οἱ ὑπερήμεροι καταστάντες ἀπὸ τοῦ 1858–72 ὑπόκεινται εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ τοῦ νόμου, ἐξαιρουμένων ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἡ ὀφειλὴ ἀπὸ τοῦ 1858 καὶ ἐφεξῆς, δὲν ὑπερβαίνει τὰς 500 δραχμὰς, καὶ ἐκείνων ἐκ τῶν φορολογουμένων ἀπὸ τὸ 1872 καὶ ἑξῆς, τῶν ὁποίων ἡ ὀφειλὴ εἶναι ἐλάσσων τῶν 100 δραχμῶν, τότε νομίζω, ὅτι δὲν θὰ πράξωμεν κακὸν, θὰ ὑπηρετήσωμεν τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας, θὰ εὐεργετήσωμεν καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, διότι θὰ τοὺς ὑπενθυμίσωμεν νὰ μὴ λησμονῶσι τὰ καθήκοντά των, καὶ οὕτω πως ν’ ἀνακουφισθῇ ἡ ἐλεεινὴ κατάστασις τοῦ Ταμείου εἰς τὴν ὁποίαν περιέπεσεν.

§71ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθοῦν αἱ τροπολογίαι.

§72ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἡ Βουλὴ περιῆλθεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συζητῇ ἐπὶ τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι κατετέθησαν εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ νομίζω, ὅτι αἱ τροπολογίαι αὗται πρέπει νὰ τυπωθῶσι.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§74ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις μόνον, κ. Πρόεδρε. Ἐπειδὴ παρέστησάν τινες, ὅτι ὑπάρχουν ἐπαρχίαι, καὶ τοῦτο ἔφερε πλῆξιν πολλὴν, εἰς τὰς ὁποίας καθυστεροῦνται φόροι 80 καὶ 89% δικαίως ἔκαμε πλῆξιν, καὶ τὴν ἰδίαν πλῆξιν ἔκαμε εἰς ἐμὲ, ἀλλ’ εἶναι πλάνη διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, πλάνη ἀπὸ τὴν ὁποίαν μ’ ἐξήγαγε καὶ ἐμὲ ἄνθρωπός τις τῆς ὑπηρεσίας, διότι καὶ ἐγὼ ἐπίστευσα, ὅτι αἱ καθυστερήσεις ἀναβαίνουν εἰς 80%. Ἰδοὺ τί συμβαίνει· ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Χρηστίδου ἐσχηματίσθησαν αὐτοὶ οἱ πίνακες. Ἰδοὺ τί ἔγεινε· ὑποθέσατε δύο ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἔμειναν ὀφειλέται 100000 δραχμῶν, ἐπεδιώχθη ἡ εἴσπραξις καὶ ἀπὸ μὲν τὴν ἐπαρχίαν Αʹ. εἰσεπράχθησαν 60,000 λ. χ. δραχ. ἀπὸ δὲ τὴν Βʹ. 40,000 μόνον· ὁ κ. Χρηστίδης εἶπε, ὅτι ἡ ἐπαρχία Α. χρεωστεῖ 40,000 δραχμῶν, ἡ ἄλλη 60,000· ἐδῶ εἶναι ἡ βάσις τῆς ὀφειλῆς· τὸ ὑπόλοιπον λοιπὸν δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ χρέους, δὲν εἶναι ἐπὶ τοῦ ὑπολοίπου. Λοιπὸν τὴν ἀναλογίαν τὴν ἔκαμον ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ καταλοίπου τοῦ χρέους, καὶ ἐπὶ τοῦ ἀρχικοῦ ποσοῦ. Ἤθελον εἶσθαι πλήρης ἀπελπισίας, ἐὰν ἦτο ἀκριβές, ὅτι ὑπάρχουν ἐπαρχίαι ἐν τῇ πατρίδι μας, αἱ ὁποῖαι καθυστεροῦν 80 καὶ 90%. Ἔπρεπε νὰ ἐξηγηθῇ ἡ ὑπηρεσία, καὶ ὄχι νὰ παραστήσῃ τοιαῦτα πράγματα· ὡς πρὸς τὴν τύπωσιν τῶν τροπολογιῶν εἶμαι σύμφωνος.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βακαλόπουλος.

§76ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί! καὶ εἰς τοὺς ἀρχαιοτέρους χρόνους καὶ εἰς τοὺς νεωτέρους ὑπῆρξαν ἄνθρωποι κακῆς πίστεως καὶ σφετερισταὶ τῶν δημοσίων χρημάτων· καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ ἐν τῇ νομοθεσίᾳ τοῦ Σόλωνος διάταξις· «τὸν ὀφείλοντα τῷ δήμῳ μὴ πολιτεύεσθαι·» ἐφηρμόσθη καὶ κατὰ τοὺς ἀρχαίους καὶ κατὰ τοὺς νεωτέρους εἰς ὅλα τὰ εὐνομούμενα κράτη. Διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραξενεύωνται τινὲς βλέποντες, ὅτι ἀναγκαζόμεθα ἤδη νὰ προνοῶμεν περὶ τῶν καθυστερούντων εἰς τὸ δημόσιον καὶ νὰ εἰσάγωμεν διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας ν’ ἀναγκάζωμεν τοὺς ὀφειλέτας αὐτοὺς νὰ πληρώσουν ὅ,τι ὀφείλουσι. Ἀλλ’ οὐδαμοῦ οὐδέποτε ἀπήντησα, ἐγὼ τοὐλάχιστον, εἰς τὴν ἱστορίαν νὰ εὑρίσκωνται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ συνηγορῶσι ὑπὲρ τῶν ὀφειλόντων εἰς τὸ δημόσιον· καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν ἔβλεπον, ὅτι εἰς τὸ θεωρεῖον τῶν ξένων ὑπάρχουσι ξένοι ἄνθρωποι, διὰ νὰ μᾶς ἀκούωσιν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτήν, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, ἀλλὰ βλέπετε δὲν ὑπάρχουν. (ψιθυρισμοί). Ἀλλὰ δικαιολογῶ, κύριοι, τοὺς συνηγοροῦντας, διότι ἡ ἐπιείκεια εἶναι χαρακτηριστικὸν τοῦ Ἕλληνος, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ εἶδον στρατηγοὺς πολλοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους παρουσιάσθησαν ἄνθρωποι οὐδόλως ἰδόντες ἀγῶνα, καὶ ὅμως ζητήσαντες τὰς ὑπογραφάς των δόντας αὐτὰς καὶ μὴ ἀρνηθέντας εἰς κανένα· διατί νομίζετε; διότι εἶναι ὁ χαρακτὴρ τοῦ Ἕλληνος τοιοῦτος. Ἐπομένως τοὺς ἀγορεύοντας κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν τοὺς ἀδικῶ, διότι ὑπάγονται εἰς τὸν γενικὸν τοῦ Ἕλληνος χαρακτῆρα. Ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐξ αἰτίας τῆς ἐπιεικείας ταύτης οἱ δεσμοὶ τῆς κοινωνίας χαλαροῦνται. Εἶναι ἡ ἐπιείκεια καλή, ἀλλὰ δὲν εἶναι συμφέρουσα, δὲν ὠφελεῖ τὴν πολιτείαν καὶ ἄγει ἐκεῖ ὅπου ἐφθάσαμεν ἡμεῖς σήμερον, καὶ ζητοῦμεν ν’ ἀνεύρωμεν διατάξεις, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας μας. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπηγγέλθησαν φιλιππικοὶ ὑπὲρ τῶν ὀφειλόντων, οἵτινες ἐκλόνησαν καὶ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν. Διὰ τοῦτο ἠθέλησα νὰ ἐξετάσω, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ φέρω εὔορκον ψῆφον, ἐὰν τῳόντι εἰσάγοντες καὶ ψηφίζοντες τοιαύτας διατάξεις ἀδικῶμεν τὸν λαὸν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου οἱ φιλιππικοὶ ἐγένοντο. Παρεκάλεσα λοιπὸν φίλους μου τινὰς ἀπὸ παρακείμενα χωρία, νὰ ζητήσουν τὴν γνώμην τοῦ λαοῦ τοῦ ἀδικουμένου, τοῦ ἀπειλουμένου νὰ ἐξανδραποδισθῇ, καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου τόσα καθ’ ἑκάστην φέρομεν εἰς τὸ στόμα μας καὶ τοσοῦτον φροντίζομεν· ἔμαθον δὲ παρ’ αὐτῶν, ὅτι ὄχι δὲν ἀδικεῖται, ὄχι ἐπιθυμεῖ τὸν νόμον τοῦτον ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ἐντεῦθεν, ἀλλ’ ἀκόμη λυπεῖται, διότι δὲν προνοοῦμεν καὶ διὰ τὸ παρελθόν. Κύριοι! ἔχων αὐτὴν τὴν ἰδέαν, οὐδέποτε ἐννοῶ τὸ δημόσιον νὰ λαμβάνῃ ὅσα τοῦ ὀφείλονται, καὶ νὰ μὴ πληρόνῃ ὅσα ὀφείλει. Ἐπιθυμῶ, λέγω, νὰ καθαρισθοῦν αὐτὰ τὰ ὀφειλόμενα, νὰ δοθοῦν προθεσμίαι, νὰ γείνουν διατάξεις ἐπιεικεῖς. Δι’ ὅλα αὐτὰ εἶμαι σύμφωνος· δὲν ἀνέχομαι ὅμως ν’ ἀκούω ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἔξω ἀκόμη καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι 80,000,000 ὀφείλονται.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι 80, εἶναι 55.

§78ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς εἶναι 50, ἀδιάφορον. Δὲν ἐπιθυμῶ, λέγω, νὰ μένουν αὐτὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐκκρεμῆ, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐξ αὐτῶν ἠμποροῦν τὸ πολὺ τὰ 10 νὰ συναχθῶσι· ἀλλ’ ἀφ’ οὗ συνάξωμεν τὰ 10 αὐτὰ, νὰ κάψωμεν τὰ ἄλλα, καὶ οὕτω νὰ ἡσυχάσωμεν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν αὐτὸν τὸν σάρακα, ὁ ὁποῖος ὁλονὲν μᾶς τρώγει. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἤκουσά τινας λέγοντας, ὅτι τὰ περιωρισμένα ὅρια τῆς Ἑλλάδος πταίουν, διὰ νὰ μὴ πληρόνουν οἱ ὀφειλέται, ὅσα ὀφείλουν· ἄλλους, ὅτι τὸ κακὸν κατοικεῖ ἐδῶ ἐντὸς τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν βλέπω ποίαν σχέσιν ἔχουσιν αὐτὰ τὰ ζητήματα πρὸς τὸ προκείμενον. Ἐὰν τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος τὰ περιωρισμένα εἶναι κακὰ, νὰ σκεφθῶμεν ὅλοι πῶς νὰ τὰ ἐκτείνωμεν, καὶ θὰ τὰ ἐκτείνωμεν κατὰ πρῶτον λόγον, ὅταν πληρόνωμεν τοὺς φόρους μας. Ἐὰν τὸ κακὸν ἐνοικῇ ἐν Ἀθήναις, παρακαλῶ ν’ ἀναπτύξουν τὴν ἰδέαν των ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φρονοῦν αὐτὸ, ἵνα ἐκριζώσωμεν καὶ τοῦτο τὸ κακὸν, καὶ οὕτω ν’ ἀπαλλαγῶμεν καὶ ἀπὸ αὐτὰ τὰ δεινά. Ἀλλὰ δὲν ἔχουν σχέσιν, λέγω, παντάπασιν αὐτὰ πρὸς τὸ προκείμενον. Ἐδῶ εἶναι λόγος πῶς νὰ πληρώσουν οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον. Ἡ νῦν ἐλευθέρα Ἑλλὰς εἰς τοὺς ἀρχαίους χρόνους συνέκειτο ἀπὸ εἴκοσι περίπου κράτη ἀνεξάρτητα καὶ διότι τὰ κράτη ἐκεῖνα καλῶς ἐπολιτεύοντο καὶ εἶχον τὴν οἰκονομίαν εἰς τὴν δημοσίαν περιουσίαν καὶ δὲν κατεσπατάλων τὰ δημόσια, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὄχι μόνον ἐπροώδευσαν, ἀλλὰ πολλὰ ἐξ αὐτῶν κατὰ καιροὺς καὶ τὴν κοσμοκρατορίαν ἀπέκτησαν. Λοιπὸν, ἐὰν ἡμεῖς τὸ περιωρισμένον τοῦτο κράτος ζητήσωμεν ν’ ἀναπτύξωμεν καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς, ἂς ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι θὰ ἄρωμεν τὴν παροῦσαν κακὴν κατάστασιν καὶ τὰ πράγματά μας τὰ κακῶς ἔχοντα θὰ βελτιώσωμεν. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς χθὲς εἶπεν, ὅτι δὲν πιστεύει κανεὶς, ὅτι ἤθελε καταψηφίσει, ἢ ὅτι ἤθελεν ἀρνηθῆ ψῆφον ὑπὲρ τῶν ὀφειλόντων εἰς τὸ δημόσιον ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ἐντεῦθεν. Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι λόγος περὶ αὐτῶν ἢ περὶ αὐτῶν νομοθέτησις ἡμῶν δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν. Πρῶτον εἶναι ἄδικον, διότι αὐτοὶ δὲν μᾶς ἠδίκησαν ἤδη, καὶ οὕτω δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προνοήσωμεν περὶ αὐτῶν, ἐπειδὴ ἀρκετὴ ἀπειλὴ κατ’ αὐτῶν εἶναι ὁ συζητηθεὶς κατὰ τῶν καθυστερούντων νόμος καὶ οὕτω εἶναι περιττὸν νὰ προνοήσωμεν πῶς νὰ τοὺς καταστήσωμεν ἀνικάνους. Τὸ ἔθνος δὲν ἔπαθεν ἀπὸ αὐτοὺς, ἔπαθεν ἀπὸ τοὺς ὀφείλοντας εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ ἐὰν ζητήσῃ ἱκανοποίησιν, ἀπὸ αὐτοὺς πρέπει νὰ τὴν ζητήσῃ. Λοιπὸν δίκαιον, δικαιότατον εἶναι νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ παρελθόντος καὶ ὄχι περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἔπειτα οὕτω σκεπτόμενοι βαδίζομεν καὶ ἐναντίον τῆς ἰσότητος. Τί θὰ εἴπῃ, κύριοι, νὰ ἐργαζώμεθα ὅλοι νὰ πληρόνωμεν οἱ περισσότεροι, καὶ ὀλίγοι νὰ μὴ πληρόνουν; Ἐὰν νομίζετε ὅτι ὁ λαὸς ἠμπορεῖ νὰ πάθῃ ἂν νομοθετήσωμεν περὶ τοῦ παρελθόντος, δέχομαι νὰ τεθῇ ἕνας ὅρος ὁ ἀναφερόμενος ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος κ. Δημητριάδου, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν κάτωθεν τῶν 500 δραχμῶν, νὰ μὴ κηρύττωνται ἀνίκανοι, οὐδὲ οἱ παθόντες ἀπὸ διαγωνισμούς ἐν ταῖς δημοπρασίαις κτλ. ὅπως εἶπέ τις τῶν λαλησάντων χθές. Δὲν ἐννοῶ νὰ μὴ ὑπαχθῶσιν οὗτοι εἰς μίαν ἐπιεικῆ διάταξιν. Δὲν ἠμπορῶ ὅμως νὰ ἐννοήσω ποσῶς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπλούτησαν, ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἤδη ἄφθονα τὰ μέσα, καὶ δυνάμενοι νὰ ἐξοφλήσωσι τὸ χρέος των δὲν τὸ ἐξοφλοῦν. Ἐπιθυμῶ ὄχι μόνον αὐτοὶ νὰ ἦναι ἀνίκανοι, ἀλλὰ καὶ οἱ κληρονόμοι αὐτῶν. Ὑποβάλλω τὴν παροῦσαν τροπολογίαν, ἣν καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον.

§79ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§80ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην νὰ τυπωθῇ, διότι τότε ποτὲ δὲν θὰ συζητήσωμεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ὡς πρὸς τὸ ὅλον παρελθὸν συμφωνῶ μὲ τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος τροπολογίαν, καὶ ἂν αὕτη δὲν γείνῃ παραδεκτὴ, ἐπιθυμῶ διὰ τοὺς ἀναμφισβητήτως ὀφείλοντας ὧν τὰ χρέη εἶναι ἐκκαθαρισμένα νὰ γείνῃ ἡ ἰδική μου παραδεκτή.

§81ΤΑΜΒΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι θὰ δοθοῦν προθεσμίαι, καὶ ὅταν παρέλθῃ ἡ προθεσμία θὰ ὑπόκηνται εἰς τὸν νόμον.

§82ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄσχετα πράγματα εἶναι αὐτά· ἠμπορεῖ νὰ μὴ τὸ φέρῃ.

§83ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε τὴν τροπολογίαν σας.

§84ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. «Οἱ δι’ οἱονδήποτε λόγον ὑπόλογοι, διαχειρισταὶ δημοσίων χρημάτων οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον ἐκ προηγουμένων τοῦ 1871 χρήσεων καὶ οἱ κληρονόμοι αὐτῶν, ἐὰν δὲν ἐξοφλήσωσι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ προηγουμένου ἄρθρου τὴν πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλήν των, δὲν ἐξαιροῦνται τῆς ἐν αὐτῷ ὁριζομένης εἰς τὸ πολιτεύεσθαι ἀνικανότητος.»

§85ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῶσι, κύριε πρόεδρε, αἱ τροπολογίαι καὶ νὰ διανεμηθοῦν.

§86ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀπόφασιν, κύριοι, ἀμετάτρεπτον εἶχα νὰ μὴ λάβω πλέον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀλλὰ νὰ ψηφίσω ἁπλῶς, ἄνευ οὐδεμιᾶς παρατηρήσεως, τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· καὶ σᾶς παρακαλῶ κανεὶς νὰ μὴ μ’ ἐρωτήσῃ, οὔτε νὰ θελήσῃ νὰ μάθῃ τοὺς λόγους. Ἐνόμισα ὅμως ὅτι δὲν μοὶ ἦτον ἐπιτετραμμένον νὰ σιωπήσω εἰς ἓν ζήτημα τάξεως. Συζητεῖται τρεῖς κατὰ σειρὰν ἡμέρας τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ὅλαι αἱ ἰδέαι ἀνεπτύχθησαν, ὅ,τι ἦτον δυνατὸν νὰ λεχθῇ ἐλέχθη ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐπὶ τέλους δὲ ὁ κ. Χατζῆσκος, καὶ μετ’ αὐτοῦ ἐγὼ ὁ ὑποστηρίξας τὴν πρότασίν του συνεφωνήσαμεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ νὰ συγχωνεύσωμεν εἰς αὐτὴν τὰς ἡμετέρας προτάσεις καὶ τροπολογίας· πρότασις, κύριοι, ἡ ὁποία ἀπομακρύνεται ἀπὸ τῶν δύω ἄκρων, ἡ ὁποία δὲν ἀποβλέπει τὸ παρελθόν, ἀλλ’ οὐδὲ εἶναι ἀντίκρουσις ἢ ἄρνησις τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν νὰ καθιερώσωμεν. Ἐσυμφωνήσαμεν εἰς τοῦτο· διότι, ὅταν πρόκηται νὰ καθιερωθῇ νομοθετικῶς μία μεγάλη ἀρχὴ, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ παραδέχομαι, ὅτι δύναταί τις νὰ κάμῃ μερικὰς παραχωρήσεις ὅταν ἄλλως δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατορθώσῃ τὴν ἐγκαινίασιν αὐτῆς τῆς ἀρχῆς. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες θέλουν ἢ τὸ ὅλον ἢ τίποτε· ἐπιθυμῶ νὰ καθιερωθῇ μίαν φορὰν ἡ ἀρχὴ ἐκείνη, ἀπὸ τὴν ὁποίαν μεγάλα κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, θέλουσι προκύψει διὰ τὴν δημοσίαν ἠθικὴν ἀγαθὰ, καὶ δι’ αὐτὸ τὴν ὑπεστήριξα μετὰ θάῤῥους καὶ θερμότητος, κύριοι, καὶ θὰ ἔλθῃ μία ἡμέρα, ἥτις θὰ μαρτυρήσῃ τοῦτο, ἐπιθυμῶ λέγω νὰ καθιερωθῇ, διότι τὴν θεωρῶ ἐξόχως ἀναμορφωτικήν. Ἀρκοῦμαι λοιπὸν εἰς τὸ νὰ καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ καὶ ἀδιαφορῶ περὶ τῶν ἄλλων, δὲν μὲ μέλλει ἐὰν εἴς τινας λεπτομερείας δὲν εἶμαι σύμφωνος· παρῃτήθην μάλιστα, καθὼς τὸ εἶπον εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἰδιαιτέρως, παρῃτήθην νὰ κάμω παρατηρήσεις τινὰς ἀφορώσας εἰς τὴν ἐπιστημονικωτέραν διάταξιν ἄρθρων τινῶν. Ὅλαι αἱ νέαι ἰδέαι, διότι εἶναι νέαι δὲν ἠμποροῦν παρὰ νὰ ἀπαντήσωσιν ἀντίστασιν ἐν τῇ πρώτῃ ἐμφανίσει των· ἀλλ’ ἡ ἀλληλοδιάδοχος συζήτησις, φέρουσα εἰς φῶς τὴν ἀλήθειαν, ἐλαττόνει βαθμηδὸν τὴν ἀντίστασιν, ὡριμάζει αὐτὰς ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει, καὶ ἐπὶ τέλους ἐπιβάλλει τὴν καθολικὴν ἀναγνώρισίν των· διὰ τοῦτο δὲν εὑρίσκω ἰσχυρὸν τὸ ἐπιχείρημα τῶν πολεμούντων τὴν συζητουμένην ἀρχὴν καὶ λεγόντων «ὅτι καὶ ἄλλοτε ἦλθεν εἰς συζήτησιν ἀλλ’ ἀπεῤῥίφθη.» Ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου δὲν εἶναι τόσον εὔκολοι περὶ τὸ νεωτερίζειν, εἷς βουλευτὴς ἐπὶ τριάκοντα συνόδους ἐξηκολούθει ὑποβάλλων τὴν περὶ καταργήσεως τῆς σωματεμπορίας πρότασίν του· εἰ καὶ ἑκάστοτε ἀπεῤῥίπτετο δὲν ἀπεθαῤῥύνετο μ’ ὅλον τοῦτο, ἐπέμενε, καὶ περὶ τὰ ἔσχατα τοῦ βίου του ηὐτύχησε νὰ ἴδῃ θριαμβεύουσαν τὴν ἀλήθειαν. Τὰ ζητήματα τῶν ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν πρέπει νὰ ᾖναι, κύριοι, ὑπέρτερα τῶν προσωπικῶν φιλοτιμιῶν. Ἱκαναὶ ἐγένοντο παραχωρήσεις ἵνα ἔλθωμεν εἰς μίαν συμβιβαστικὴν λύσιν τοῦ ἐπασχολοῦντος ἡμᾶς ζητήματος. Ἀλλὰ τί παρατηρῶ, κύριοι; Παρατηρῶ, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὸ εἴπω, ἐπαναλαμβανόμενον αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγένετο τὸ παρελθὸν σάββατον· δὲν θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο ὅτι ἡ πρότασις περὶ τυπώσεως ἐμφαίνει καὶ πάλιν μίαν πλάγιον ὑπεκφυγήν· αἱ προτάσεις περὶ τυπώσεως τῶν τροπολογιῶν δὲν ὑποθέτω ὅτι δύνανται νὰ ᾖναι ἐναντίαι εἰς τὴν πανδήμως δοθεῖσαν ὑπόσχεσιν ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως, ὅτι θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως, καὶ ὅτι θέλει ἐπικυρώσει τὸν νόμον, ὅστις θέλει ψηφισθῇ. Ἀλλὰ τέλος πάντων δὲν ἐννοῶ κύριοι τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον προτείνεται καὶ πάλιν ἡ ἀναβολὴ, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον διότι ὅλαι αἱ προτάσεις ὧν ζητεῖται ἡ τύπωσις ἀφορῶσιν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἐπανειλημμένως ἐσυζητήθησαν. Συνέβη ποτὲ, κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ, ὅταν τρίτην φορὰν συζητεῖται νομοσχέδιόν τι, καὶ ᾖναι ὥριμον, ὅπως φέρῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Βουλὴ τὴν ὁριστικὴν ψῆφόν της, διότι παρουσιάζονται προτάσεις ἔγγραφοι, διατυποῦσαι ἰδέας ἀναπτυχθείσας, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ τυπωθῶσιν αἱ προτάσεις; ἐννοοῦν οἱ προτείνοντες τὴν τύπωσιν ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἐπ’ ἀόριστον ἡ ἐπιψήφισις; Ἂς τὸ εἴπωσι καθαρὰ. Ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ ἐπιζητοῦσι τὸ τοιοῦτον. Τότε, ἐρωτῶ, εἰς τί χρησιμεύει ἡ ἀναβολή; ποίαν νέαν ἰδέαν ἐμπεριέχουν αἱ τροπολογίαι, διὰ νὰ ζητῆται ἡ τύπωσίς των; Ἡ ἰδέα τοῦ κυρίου Δημητριάδου εἶναι νέα; ὁ κύριος Δημητριάδης, καὶ κατόπιν τῆς συγχωνεύσεως τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Χατζίσκου εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπιμένει εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Χατζίσκου τροπολογοῦν τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τοιαύτη ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Δημητριάδη. Ὁ κύριος Βακαλόπουλος ἐπίσης δὲν εἰσάγει νέον τι· ἀλλ’ ἰδέας αἱ ὁποῖαι πολλάκις ἀνεπτύχθησαν ἤδη· ἑπομένως δὲν βλέπω τὸν λόγον δι’ ὃν ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις διὰ νὰ τυπωθῶσιν αἱ τροπολογίαι. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι κυρία νὰ τὸ πράξῃ· ἕκαστος ἔχει τὴν εὐθύνην τῆς ψήφου του, καὶ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν πεποίθησίν του εἰς τὸ Σῶμα. Ἀλλὰ ὅταν μία ἰδέα ἐφέρθη ἐνώπιόν σας καὶ ἀνεπτύχθη, δὲν ἐννοῶ διὰ τί νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ ἐκφράσωμεν καθαρὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν περὶ αὐτῆς γνώμην· ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ γνώμη ἡμῶν. Εἴπομεν πρότερον, καὶ τὸ ἐπαναλέγομεν, ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ἀλήθεια ἐπὶ τέλους θὰ ἐπικρατήσῃ μ’ ὅσα καὶ ἂν παρεμβάλλωνται προσκόμματα, ἂν δὲν ἐπικρατήσῃ σήμερον, θὰ ἐπικρατήσῃ αὔριον, μεθαύριον.

§87ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ εἶναι μία ἐξ αὐτῶν τῶν ἀληθειῶν, αἱ ὁποῖαι μετὰ τρία ἔτη δὲν θὰ ᾖναι ἀνάγκη νὰ τὰς θεωροῦμεν τοιαύτας καὶ θὰ ᾖναι καὶ ἐναντία.

§88ΣΑΡΑΒΑΣ. Τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη σας. Ἀναγνωρίζω ὅτι ὑπάρχει ποικιλία ἰδεῶν καὶ φρονημάτων. Ὅ,τι θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν εἶναι νὰ μὴ ἐνδώσῃ εἰς νέαν ἀναβολὴν, διότι τοῦτο δὲν στέκει οὔτε εἰς τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἀντικειμένου οὔτε εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ σώματος. Τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ἐγὼ δὲ εἶμαι ἕτοιμος νὰ ψηφίσω τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς προσθήκης. Τώρα, ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι δὲν ὡρίμασε τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ἂς τὸ εἴπῃ καθαρὰ, ναὶ ἢ ὄχι.

§89ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τέλος πάντων, κύριοι, ἐὰν δὲν ἐμάθομεν ἄλλο τίποτε σήμερον ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε συζητήσεως, ἐμάθομεν τὸν λόγον, ὅστις ὑπηγόρευσεν εἴς τινας κυρίους τὴν μετὰ τοσούτου ζήλου ὑπεράσπισιν τοῦ συστήματος τῆς ἀτιμώσεως. Καὶ ἠξεύρετε ποῖος εἶναι ὁ λόγος; Τὸν ἠκούσατε, ἐπιτρέψατέ μοι ὅμως νὰ τὸν ἐπαναλάβω. Ὁ λόγος εἶναι ὅτι τινὲς τῶν κυρίων ἀνέγνωσαν εἰς τὴν ἱστορίαν, ὅτι εἷς βουλευτὴς ἑνὸς ἄλλου Κράτους εἶχε τοσαύτην πεποίθησιν εἰς τὴν ὀρθότητα τῆς ἰδέας του, ὥστε 30 φορὰς εἰσήγαγεν αὐτὴν εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ κοινοβουλίου, καὶ ἠξεύρετε ποία ἦτον ἡ ἰδέα ἐκείνου τοῦ βουλευτοῦ, τοῦ μακαρίτου, ἐὰν δὲν ζῇ; Ἦτον ἡ χειραφέτησις τῶν δούλων.

§90ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ἡ κατάργησις τῆς σωματεμπορίας.

§91ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κατάργησις τῆς σωματεμπορίας. Καὶ βεβαίως ἡ πεποίθησις ἐπὶ φρονήματος τόσον εὐγενοῦς τῳόντι ἐδικαίωσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκείνης τὸν ἔνδοξον ἐκεῖνον ἄνδρα. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ζητηθῇ μία ἰδέα καὶ ἐπισπευσθῇ ἡ πραγματοποίησίς της διὰ νὰ γεννήσῃ παρομοίαν δόξαν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἰδέα αὕτη συμβαίνει νὰ κῆται ἄντικρυ τῆς ἰδέας ἐκείνης· ἐκεῖνος ἐζήτησε τὴν κατάργησιν τῆς σωματεμπορίας καὶ ὑμεῖς τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀποκτηνώσεως. Ἐγὼ τοὐλάχιστον χαρίζω τὴν δόξαν αὐτὴν εἰς τοὺς γεννήτορας καὶ ὑποστηρικτὰς τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως. Ἑπομένως προήλθομεν εἰς τὴν παραδοχὴν αὐτῆς, καὶ ὅ,τι ἐῤῥέθη ἐκ μέρους τοῦ βουλευτοῦ κ. Βακαλοπούλου καὶ κ. Σαράβα ἦτο πάντῃ περιττὸν, διότι ἐγένετο παραδεκτὴ ἡ ἀρχὴ παρὰ τῆς Βουλῆς θελούσης νὰ ματαιώσῃ πᾶσαν παρεξήγησιν ἥτις ἠδύνατο νὰ λάβῃ χώραν, ἠθέλησε νὰ διέλθῃ ὁ χείμαῤῥος ἐκεῖνος, ὅστις προῆλθεν ἐκ τῆς παραγνωρίσεως τῆς ἀληθείας καὶ τῶν ἀληθῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, καὶ νὰ προφυλάξῃ, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, τὴν ἑαυτῆς τιμὴν, παραδεχομένη τὴν ἀρχὴν, καὶ τὴν παρεδέχθη· διότι δὲν δεσμεύεται διὰ τὸ μέλλον, διότι εἶναι ἐλευθέρα εἰς τὴν ἑπομένην Σύνοδον νὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ, νὰ τὴν καταστρέψῃ, ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς, ὁ ὁποῖος ἐπιψηφίζεται ἤδη καὶ θὰ ἐπιψηφισθῇ καὶ εἰς τὰ καθέκαστα, λάβῃ, ὅπερ ἀμφιβάλλω, καὶ τὴν κύρωσιν τῆς Α. Μ. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν πρόκειται ἤδη περὶ τούτου. Ὅ,τι ἰδίως μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, εἶναι ἡ παραγνώρισις, οὕτως εἰπεῖν, τῆς εἰλικρινοῦς ἐνεργείας τοῦ σώματος τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν μετὰ πολλοῦ θάῤῥους, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Σαράβας νὰ εἴπω, ἐξέθηκε. Τί θέλετε; εἶπε.

§92ΣΑΡΑΒΑΣ. Τοὐναντίον, ἐγὼ ἀπέφυγα νὰ ἐκφράσω τοῦτο.

§93ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Οὕτως ἐξήγησα τὴν ἔκφρασίν σας· καὶ ἴσα ἴσα ἐπαναλαμβάνω τὴν ἔκφρασίν σας, διὰ νὰ ἴδω, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὴν ἐνόησεν ὅπως ἐγώ. — Τί θέλετε, εἶπεν, ὑπεκφυγὰς ἢ ἀναβολάς; καὶ διὰ τῶν ἀναβολῶν αὐτῶν.....

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαράβας εἶπεν, ὅτι δὲν τὸ παραδέχεται αὐτό.

§95ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Βεβαίως καὶ ἐγὼ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι δὲν τὸ πιστεύει. — Τούτου οὕτως ἔχοντος καὶ μὴ ἐπιτρεπομένης οὐδεμιᾶς ἀμφιβολίας περὶ τῆς εἰλικρινείας τῆς Βουλῆς, κατὰ τί ἐτάραξε τὸν κ. Σαράβαν ἡ τύπωσις τῆς προτάσεως, ὅταν ἦναι πεπεισμένος περὶ τῆς εἰλικρινοῦς πορείας τοῦ κοινοβουλίου, ὅπερ σεβόμενον τὰς ἀποφάσεις του, δὲν δύναται νὰ ἀπέλθῃ ἐντεῦθεν, χωρὶς νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν νόμον αὐτόν; Ἀλλὰ, λέγει, τί χρειάζεται ἡ τύπωσις τροπολογιῶν, καὶ πότε ἔλαβε χώραν τὸ τοιοῦτον; Μὲ συγχωρεῖ ὁ κ. Σαράβας νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι τὸ σύνηθες εἶναι αὐτὸ, ἐφ’ ὅλων τῶν νομοσχεδίων καὶ προτάσεων, καὶ ἡ τύπωσις τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι κατετέθησαν σήμερον, εἶναι κανονικώτατον. Καὶ ἰδοὺ, διατί, κύριοι ἦλθε μία πρότασις ὑπὸ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς, καὶ μετὰ μίαν ἐκτεταμένην τῳόντι συζήτησιν, κύριοι, ἡ πρότασις αὕτη ἐξηφανίσθη, δὲν ὑφίσταται πλέον, διότι ὁ προτείνας καὶ ὑποστηρίξας αὐτὴν τὴν ἐγκατέλιπε· καὶ χθὲς παρουσιάσθη ὑπὸ τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς ἀντὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς μία τροπολογία ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν θέσιν τῆς προτάσεως. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς ἢ τῆς νέας προτάσεως παρουσιάζονται τροπολογίαι ἄλλαι. Λοιπὸν αἱ τροπολογίαι αὗται αἱ νέαι αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται ἐπὶ τῆς τροπολογίας ἥτις κατέχει τὴν θέσιν τῆς προτάσεως δὲν πρέπει νὰ τυπωθοῦν; καὶ μάλιστα ἀφοῦ αὗται καθιεροῦν ἓν ὅλως νέον σύστημα κανονίζον τὴν ἐφαρμογὴν τῆς εὐγενοῦς, τῆς φιλανθρώπου, τῆς ἐθνοσωτηρίου ἀρχῆς διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Σαράβας θὰ ἐνασμενίζηται ἐφ’ ὅρου ζωῆς; Ἐὰν τώρα ἡ ἰδέα αὕτη δὲν ἐφηρμόσθη ἕως τώρα, κατὰ τί θὰ βλαφθοῦν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, εἴτε ἡ ἀξία, ἡ ἐκτίμησις τῆς ἰδέας, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας ἢ αὔριον, ἐὰν τυπωθῶσιν αἱ προτάσεις; Δὲν βλέπω λοιπὸν εἰς τί συνίστανται οἱ φόβοι τοῦ κ. Σαράβα περὶ τῆς ἀναβολῆς αὐτῆς, φοβεῖται μήπως ἡ τύπωσις δύναται νὰ φέρῃ τὴν ματαίωσιν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου; Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐπιμένω νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν τῶν προτάσεων αὐτῶν, καὶ κατόπιν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν.

§96ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλαι προτάσεις ἢ τροπολογίαι διὰ νὰ τυπωθῶσιν ὅλαι ὁμοῦ;

§98ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττὴ ἡ τύπωσις, κ. πρόεδρε.

§99ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, νὰ ἐξέλθητε καὶ καταλάβητε τὰς θέσεις σας, διότι θὰ γείνῃ ψηφοφορία.

§101ΤΙΝΕΣ (περὶ τοὺς 15 ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. πρόεδρε.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι βουλευταὶ, τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις, ἐὰν θὰ τυπωθοῦν αἱ τροπολογίαι καὶ διανεμηθῶσι, καὶ συζητηθῇ αὔριον τὸ ἀντικείμενον, ἢ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Βουλὴ, χωρὶς νὰ διακόψῃ τὴν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν τύπωσιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν Ῥηγοπούλου καὶ Γιαννουλίδη. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως, ὅπως τυπωθῶσιν αἱ τροπολογίαι, ναὶ ἢ ὄχι;

Ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 105· 58 εἶπον Ναὶ, 40 εἶπον ὄχι, 7 ἠρνήθησαν, ἄρα ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 58 κατὰ 40 ἀρνηθέντων 7, ἑπομένως αἱ τροπολογίαι θὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι, καὶ αὔριον θὰ γείνῃ συζήτησις. — Δεύτερον ἀντικείμενον εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων διὰ τὸ 1871. — Ὅσοι ἄλλοι ἔχετε τροπολογίας διὰ τὸ προηγούμενον ἀντικείμενον, νὰ τὰς φέρητε διὰ νὰ τυπωθῶσιν ὁμοῦ.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἔχω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τῆς ὁποίας ζητῶ νὰ προστεθῇ εἰς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸ ἔτος 1871 ἓν ποσὸν 20,000, τὸ ὁποῖον θέλει χρησιμεύσει εἰς τὴν πληρωμὴν Ἑπτανησιακῶν συντάξεων. Γνωρίζετε ὅτι κατὰ τὴν συνθήκην τῆς ἑνώσεως ἀνεδέχθη ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρόνῃ ὅλας τὰς συντάξεις ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶχον ἀποκτήσει δικαίωμα Ἄγγλοι καὶ Ἰόνιοι ὑπήκοοι. Κατὰ συνέπειαν αὐτῆς ὁ ἐνταῦθα πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας παρέδωκε κατάλογον τῶν διαφόρων συνταξιούχων καὶ ὅλοι οἱ διαλαμβανόμενοι εἰς αὐτὸν σχεδὸν πληρόνονται τακτικῶς ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐξαιρέσει 16 προσώπων, τὰ ὁποῖα, ἐπειδὴ ἐπληρόνοντο πρὶν τῆς ἑνώσεως ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων ἐν Ἑπτανήσῳ, ἐξηκολούθησαν νὰ πληρόνωνται καὶ ἐδῶ ἀπὸ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον συνεχωνεύθη μὲ τὸ τῆς Ἑπτανήσου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αὐτὸ εὑρίσκεται εἰς ὄχι καλὴν κατάστασιν καὶ διέκοψε τὰς πληρωμὰς, ἔκαμαν ἐπανειλημμένα παράπονα, τὰ ὁποῖα ὁ πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας δι’ ἐπανειλημμένων διακοινώσεων ὑπεστήριξεν, ὅτι ἀφοῦ αὐτοὶ περιλαμβάνονται εἰς τοὺς καταλόγους, δικαιοῦνται νὰ πληρόνωνται ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν ταμεῖον, ἀνεξαρτήτως τῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ταμεῖον εὑρίσκεται. Ἡ Κυβέρνησις εὗρε δικαιολογημένην τὴν ἀπαίτησιν καὶ σᾶς παρουσιάζει αὐτὴν τὴν πίστωσιν καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν παραπέμψῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. (Καταθέτει τὴν πίστωσιν εἰς τὸ προεδρεῖον).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ζητεῖ κανεὶς τὸν λόγον;

§105ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Δὲν ἔχει ἀρχὴν ὁ φορολογικὸς νόμος. (διάλογοι).

§106ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, κ. πρόεδρε, τὸν λόγον. (θόρυβος).

§107ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἔχει ἀρχὴν ὁ φορολογικὸς νόμος!

§108Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Εἶναι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος.

§109ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία, πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία φέρει σπουδαίας μεταβολὰς ἐπί τινος προϊόντος. (διάλογοι). Ἀναγινώσκεται τὸ ά. ἄρθρον τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου. Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς.

§110ΔΑΓΡΕΣ. Ἐρωτήσατε, κ. πρόεδρε, ἂν ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἔχῃ κανεὶς τὸν λόγον. (διάλογοι).

§111Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς ἕκαστον ἄρθρον πρέπει ν’ ἀναγινώσκητε τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ· αὐτὸ τὸ ἠξεύρω.

§113ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Εὑρίσκομαι, κύριοι, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πολεμήσω ἐν ὀλίγοις τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, καθόσον ἀφορᾶ τὴν προτεινομένην φορολογίαν τοῦ ἐλαίου ....

§114ΔΑΓΡΕΣ. Διὰ νὰ μὴ παρεξηγούμεθα, σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι δὲν εἶναι πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ πολλῶν βουλευτῶν, ἡ ὁποία ὑποστηρίζεται καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§115ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Πολὺ καλά.— Κύριοι, ἡ ἀκίνητος περιουσία· ἐθεωρήθη πάντοτε ὡς ἡ κατ’ ἐξοχὴν φορολογήσιμος περιουσία, καὶ δὲν ὑπάρχει ἴσως ἔθνος εἰς τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐπιβάλλωνται φόροι ἐπὶ τῶν ἀκινήτων κτημάτων, οἱ ὁποῖοι φέρουν τὸ ὄνομα ἔγγειοι φόροι. Εἰς τὰ εὐνομούμενα ἔθνη παρετηρήθη ὅτι διὰ νὰ μὴ ᾖναι βλαπτικοὶ οἱ ἔγγειοι φόροι, πρέπει νὰ ᾖναι σταθεροὶ καὶ ἀμετάβλητοι, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἐπιβάλλωνται διὰ μακρὰς περιόδους· διότι, ὅταν ὁ φόρος ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῶν ἀκινήτων κτημάτων ᾖναι σταθερὸς, τότε οἱ φορολογούμενοι δὲν ἐμποδίζονται νὰ καταβάλλωσι κεφάλαια καὶ ἐργασίαν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς καλλιεργείας καὶ τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς· διότι εἶναι βέβαιοι, ὅτι πᾶσα αὔξησις ἥτις ἤθελεν ἐπέλθει διὰ τὴν παραγωγὴν τῶν προϊόντων ὡς ἐκ καταβολῆς μεγαλειτέρων κεφαλαίων καὶ ἐργασιῶν, ἀνήκει καθολοκληρίαν εἰς αὐτοὺς καὶ δὲν ἔχει κανεὶς ἄλλος ἢ τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ μέρος. Ἐπίσης ἐκλείπουν ὅλαι αἱ καταπιέσεις καὶ ἀδικίαι αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται ἐκ τούτου. Κατὰ δυστυχίαν ἡμεῖς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν ἀμετάβλητον διὰ πολλὰ ἔτη, καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ παρακολουθῶμεν εἰς ὅλας τὰς ἐργασίας διὰ νὰ βεβαιωθῶμεν τὸ ποσὸν τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα παρήγαγον καὶ νὰ λαμβάνωμεν τὸν ὀφειλόμενον φόρον. Ὁπόσαι ἀδικίαι καὶ καταπιέσεις ἀκολουθοῦσι τὸ σύστημα τοῦτο τῆς φορολογίας τὸ γνωρίζετε ὅλοι, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὰς ἐπαναλάβω ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐλήφθη φροντὶς ὥστε ὁ ἔγγειος φόρος προϊόντων τινῶν νὰ λαμβάνηται εἰς τὰ τελωνεῖα καθ’ ὃν καιρὸν πρόκειται ἢ νὰ ἐξαχθοῦν τοῦ Κράτους ἢ νὰ μετενεχθοῦν διὰ θαλάσσης εἰς ἄλλους τόπους· διότι ἡ φορολογία εἰς τὰ τελωνεῖα ἔχει τὸ ἄτοπον νὰ λαμβάνῃ τὸν φόρον ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου παραγωγῆς καὶ ἐμποδίζει τὴν καταβολὴν κεφαλαίων μεγαλειτέρων εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ ἔχει τὸ πλεονέκτημα νὰ ἦναι ἀπηλλαγμένη ἀπὸ ὅλας τὰς καταπιέσεις, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐθεωρήθη προτιμότερον νὰ λαμβάνηται ὁ ἔγγειος φόρος εἰς τὰ τελωνεῖα· ἀλλὰ διὰ νὰ γείνῃ τοῦτο πρέπει τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα θὰ φορολογοῦνται εἰς τὰ τελωνεῖα, νὰ μὴ καταναλίσκωνται διόλου ἐντὸς τῆς ἐπικρατείας ἢ νὰ καταναλίσκηται τόσον μέρος ὅσον ἀναλογεῖ διὰ τὰ ἔξοδα διὰ τὴν διαβεβαίωσιν· ἅμα ὅμως πρόκειται περὶ προϊόντων, τῶν ὁποίων μεγάλη κατανάλωσις γίνεται εἰς τὸν τόπον, δὲν συμφέρει νὰ γείνῃ εἰς τὰ τελωνεῖα ἡ φορολογία· διότι, ἂν θελήσητε νὰ φορολογήσητε καὶ ταῦτα εἰς τὰ τελωνεῖα τότε θὰ συμβῇ ἓν ἀπὸ τὰ δύω· ἢ θὰ ζητήσητε νὰ λάβητε καὶ εἰς τὰ τελωνεῖα τὸ αὐτὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον λαμβάνεται ἐν καιρῷ τῆς συγκομιδῆς, καὶ τότε θέλει μείνει ἀφορολόγητον τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον καὶ θέλει ἐπέλθει μία μεγάλη ζημία εἰς τὸ δημόσιον, ἢ ἂν θελήσητε ν’ ἀναπληρώσητε τὸ ποσὸν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ μέρους τῶν προϊόντων, τὸ ὁποῖον καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον καὶ αὐξήσητε τὸ πληρωνόμενον εἰς τὰ τελωνεῖα, τότε θέλετε ζημιώσει τοὺς παραγωγούς. Οἱ λόγοι οὗτοι θέλουσι κατασταθῆ καταληπτοὶ ἂν τοὺς ἐφαρμόσω εἰς τὰ πράγματα καὶ εἰς τὰ διάφορα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ φορολογηθῶσιν εἰς τὰ τελωνεῖα. Βλέπετε ὅτι εἰς τὰ τελωνεῖα φορολογοῦμεν τὴν σταφίδα καὶ ἡ τοιαύτη φορολογία οὐδὲν ἄτοπον φέρει· διότι ἐξάγεται ὁλοσχερῶς διὰ τὴν ἀλλοδαπὴν, καὶ οὐδόλως καταναλίσκεται εἰς τὴν ἐπικράτειαν. Ἑπομένως τὸ δημόσιον λαμβάνον εἰς τὰ τελωνεῖα τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον δύναται νὰ λάβῃ ἀμέσως παρὰ τῶν φορολογουμένων, δὲν ὑπόκειται εἰς καμμίαν ζημίαν, ἀπεναντίας λαμβάνει ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ φόρου, καὶ ἀφίνει καὶ τοὺς φορολογουμένους ἀπηλλαγμένους ἀπὸ πᾶσαν καταπίεσιν καὶ ἀδικίαν. Τὰ σῦκα τῆς Μεσσηνίας, τὰ λεμόνια τοῦ Πόρου, εἶναι ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα καταναλίσκονται καὶ εἰς τοὺς τόπους ὅπου παράγονται· ἀλλ’ ἡ παραγωγὴ αὐτῶν εἶναι πολὺ ἀσήμαντος, καὶ ἑπομένως τὸ δημόσιον προῆλθεν εἰς τὸ μέτρον νὰ τὰ φορολογήσῃ εἰς τὰ Τελωνεῖα, καὶ χάνει μὲν τὸν φόρον διὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο τῶν σύκων καὶ λεϊμονίων, τὰ ὁποῖα καταναλίσκονται εἰς τὴν ἐπικράτειαν· ἀλλ’ εἶναι πολὺ μικρὸν τοῦτο καὶ ἡ ζημία εἶναι ἀνεπαίσθητος. Ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἀρχὴν ἀναχωρῶν προτείνω ἐφέτος νὰ φορολογήσωμεν καὶ τὸν καπνὸν, ὁ ὁποῖος παράγεται εἰς τὰς ἐπαρχίας Ναυπλίας καὶ Ἄργους· διότι κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔλαβον, ὅλος ὁ καπνὸς αὐτῶν τῶν ἐπαρχιῶν ἐξάγεται, δὲν καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον, ἢ πολὺ μικρὸν μέρος καταναλίσκεται, καὶ εἶναι ὀλιγώτερον ἀπὸ τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ξηρᾶς. Ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰ ἔλαια· διότι, ἂν ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὴν Ἑπτάνησον, ὅπου ὑπάρχει διάφορον σύστημα, καὶ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, διὰ τὰς ὁποίας προτείνεται ἡ μεταβολή, θέλομεν ἔχει τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ἔγγειος φόρος τοῦ ἐλαίου ἀναβαίνει εἰς 600,000– 1,300,000 δραχμῶν, καὶ διὰ νὰ λαμβάνῃ τὸ δημόσιον ἔγγειον φόρον 600,000–1,000,000 καὶ ἐπέκεινα σημαίνει ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐλαίου εἰς τὰς ἐπαρχίας τοῦ πρῴην βασιλείου ἀναβαίνει εἰς 100,000–250,000 βαρέλας. Ἀλλ’ ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἐμπορικοὺς πίνακας μέχρι τοῦ 1864, δηλ. μέχρι τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν δὲν ἐμπεριελαμβάνετο τὸ ἐμπόριον τῆς Ἑπτανήσου, θέλετε ἴδει ὅτι ἔλαιον δὲν ἐξήγετο ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα παρὰ ἄλλοτε 2,000 βαρέλαι τὸν χρόνον καὶ ἄλλοτε 5,000 καὶ μίαν φορὰν ἔφθασε μέχρι 21,000 βαρελῶν. Ἐνῷ λοιπὸν παρήγοντο 100,000 βαρελῶν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἡ ἐξαγωγὴ καταβιβάζετο εἰς 2,000 βαρελῶν, ὅ ἐστὶ μόλις 2%. Τούτου τεθέντος, σᾶς ἐρωτῶ, δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διὰ τῶν τελωνείων φορολογία τοῦ ἐλαίου; Βεβαίως ὄχι· διότι ἂν θελήσητε νὰ εἰσπράξητε ἀπὸ τὸ ἔλαιον, τὸ ὁποῖον ἐξάγεται, τὸ δέκατον, τότε βεβαίως ἀντὶ τῶν 600,000, θέλετε λάβει ἀπὸ τὰς 2,000 βαρελῶν μόνον 200 βαρέλας, ἢ τὸ ἀντίτιμον αὐτῆς πρὸς 10 δραχμὰς τὴν βαρέλαν, 20,000 δραχμὰς ἀντὶ τῶν 600,000, τὰς ὁποίας εἰσπράττετε σήμερον, θέλετε εἰσπράξει μόνον 20,000, ἂν θελήσητε νὰ εἰσπράξητε ἐπὶ τῶν τελωνείων τὸν αὐτὸν φόρον, τὸν ὁποῖον εἰσπράττετε ἐπὶ τῆς ξηρᾶς, τότε ἡ πρόσοδος ἀπὸ 600,000 θέλει καταβιβασθῇ μόνον εἰς 20,000, καὶ τοιαύτη δὲν εἶναι ἡ πρόθεσις, οὔτε ἡμῶν, οὔτε τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπρότειναν τὴν τροπολογίαν περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται. (διάλογοι). Ἂν ὅμως θελήσητε νὰ ἐπιβάλητε 50 ἢ 100 δραχμὰς τὴν βαρέλαν, τότε καταστρέφετε καθ’ ὁλοκληρίαν τοὺς παραγωγούς, καὶ βεβαίως δὲν πιστεύω νὰ ἰσχυρισθῇ κανείς, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ φόρος εἴτε 100, εἴτε 50, εἴτε καὶ 40 δραχμὰς τὴν βαρέλαν (θόρυβος). Ἀλλ’ ἐγὼ ἰσχυρίζομαι, καὶ θέλω σᾶς ἀποδείξει, ὅτι διὰ τοὺς παραγωγοὺς τοῦ ἐλαίου εἶναι ἐπιζήμιον τοῦ νὰ ἐπιβάλητε καὶ 10 δραχ. τὴν βαρέλαν· διότι αὐτὸς φορολογούμενος ἐπὶ τῶν ἐλαιοτριβείων δὲν πληρόνει παρὰ 5 ἢ 6 δραχμάς, ὅταν τοὺς ἐπιβάλητε νέον φόρον ἀνώτερον, τοὺς ζημιόνετε· διότι πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν, ὅταν ὁ φόρος λαμβάνηται εἰς τὰ τελωνεῖα, ὁ παραγωγεὺς τοῦ προϊόντος πληρόνει τὸν φόρον αὐτὸν, ὄχι μόνον διὰ τὸ μέρος τοῦ προϊόντος τὸ ὁποῖον ἐξάγεται, ἀλλὰ δι’ ὅλον τὸ ποσὸν καὶ δι’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον. Καὶ διατί, κύριοι, τοῦτο; διότι τὴν τιμὴν τῶν προϊόντων εἰς ἕκαστον τόπον δὲν προσδιορίζουν τὰ ἔξοδα τῆς παραγωγῆς, τὰ ὁποῖα γίνονται εἰς τὸν τόπον, ἀλλὰ τὴν προσδιορίζει ἡ τιμὴ, ἡ ὁποία τρέχει εἰς τὴν γενικὴν ἀγορὰν τοῦ κόσμου. Ἡ τιμὴ τοῦ ἐλαίου εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν εἶναι ἀνεξάρτητος ἀπὸ τὴν τιμὴν εἰς τὴν ὁποίαν πωλεῖται εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ὅθεν, ἂν ἐπιβάληται εἰς τὸν ἔμπορον νὰ πληρώσῃ 10 δραχμὰς τὴν βαρέλαν, ὁ ἔμπορος τότε θέλει ἔλθει εἰς τὴν Ἑλλάδα ν’ ἀγοράσῃ, ὅταν ἡ τιμὴ τοῦ ἐλαίου εἶναι τοιαύτη, ὥστε ὁ ἔμπορος ὑπολογίζων καὶ τὸν φόρον τὸν ὁποῖον θέλει πληρώσει εἰς τὰ τελωνεῖα, εὑρίσκει ὅτι ἡ τιμὴ δὲν εἶναι ἀνωτέρα ἀπ’ ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελε τὸ εὕρει εἰς ἓν ἄλλο μέρος. Λοιπὸν, ἂν πωλῆται εἰς τὰ ἄλλα κράτη 60, τότε δὲν θέλει ἔλθει ν’ ἀγοράσῃ ἐδῶ πρὸς 50 καὶ νὰ πληρώσῃ καὶ 10 εἰς τὸ τελωνεῖον 60 δραχμὰς, εἰς τὰς ὁποίας δύναται νὰ εὕρῃ τὸ ἔλαιον ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ τότε θέλει ἔλθει ν’ ἀγοράσῃ ἐδῶ, ὅταν φθάσῃ ἡ τιμὴ τὰς 50 δραχμάς. Ὅταν δὲ καταβιβάζηται εἰς 50 δραχμάς, δὲν συμβαίνει τίποτε ἄλλο παρ’ ὅτι ὁ παραγωγὸς πωλεῖ ὅλον τὸ λάδι πρὸς 50 δραχμάς· διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, ὁ ἔμπορος τότε θέλει ἔλθει ν’ ἀγοράσῃ ἐδῶ, ὅταν φθάσῃ ἡ τιμὴ τὰς 50 δραχμάς. Ἂν ὅμως δὲν ὑπάρχῃ φόρος ἐπιβεβλημένος εἰς τὸ τελωνεῖον τῶν 10 δραχμῶν, ἂν πωλῆται εἰς τὰ ἄλλα κράτη 60, τότε θέλει ἔλθει ν’ ἀγοράσῃ καὶ ἐδῶ τὸ ἔλαιον, ὅταν εὑρίσκηται καὶ ἐδῶ εἰς 60 ἡ τιμή. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι εἶναι λίαν ἐσφαλμένη ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ σήμερον εἴς τινας.... Βλέπετε, ὅτι εἶναι ἐσφαλμένη ἡ ἰδέα ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου δὲν φορολογοῦνται τὰ κεφάλαια, ὅταν δηλ. οἱ φόροι λαμβάνωνται εἰς τὰ τελωνεῖα, ὅτι γίνεται ἡ φορολογία μόνον διὰ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐξάγεται. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι αὐταπόδεικτον.

§116ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§117ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως δὲν ἐξηγήθην σαφῶς. Εἶναι ζήτημα πολύπλοκον, ἀλλ’ εἶναι τόσον φανερόν, ὡς ὅταν λέγω ὅτι τώρα εἶναι ἡμέρα. Διὰ τοῦτο τὰ ἔθνη, ὁσάκις πρόκειται νὰ φορολογήσουν εἰς τὰ τελωνεῖα, δὲν ὁρίζουν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν οἱονδήποτε φόρον, ἀλλ’ ὁρίζουν ἐκεῖνον, ὃν ἤθελον θέσει καὶ ἐπὶ τῆς ξηρᾶς, καὶ τότε μόνον πράττουν τοῦτο, ὅταν ὑπάρχῃ ἡ πεποίθησις, ὅτι δύνανται ἄνευ ζημίας τοῦ δημοσίου νὰ ἔχουν τὸ αὐτὸ ποσὸν τοῦ φόρου· ἀλλ’ ὅταν βλέπουν, ὅτι θέλει ἐπέλθει ἐλάττωσις, ἀφίνουν τὴν ἄμεσον φορολογίαν. Ταῦτα, νομίζω, εἶναι ἀρκετὰ ἵνα πεισθῆτε, ὅτι ἡ πρότασις, ἡ ὁποία φέρεται ἐνώπιόν σας, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, διότι ἓν ἐκ τῶν δύο θέλει συμβῆ ἢ θὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον, διότι θὰ χάσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἐκ τοῦ ἐλαίου πρόσοδον, ἂν ἀφήσῃ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου εἰς 6 δραχμὰς ἢ καὶ εἰς 10, ὡς προτείνει ἡ ἐπιτροπή, ἢ ἂν θελήσητε νὰ τὸ ἀναβιβάσητε εἰς μέγα ποσόν, τότε θέλετε καταστρέψει τοὺς παραγωγούς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐπιθυμητόν.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερος τὸν λόγον;

§119ΔΑΓΡΕΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ μείνῃ διὰ τὴν αὔριον, διότι ἡ Βουλὴ εἶναι κουρασμένη.

§120ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, νὰ προχωρήσωμεν.

§121ΕΤΕΡΟΙ. Ν’ ἀναβάλωμεν, εἶναι 6 ἡ ὥρα.

§122ΔΑΓΡΕΣ. Εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐδῶ θ’ ἀνοιχθῇ ὁ τάφος μας, διότι δὲν θέλομεν ὑποχωρήσει· τουλάχιστον ν’ ἀναπτύξωμεν ὅλα τὰ παράπονά μας, καὶ πρέπει νὰ ἔχητε τὴν ὑπομονὴν νὰ μ’ ἀκροασθῆτε, ἂν δύνασθε, καθ’ ὅλην τὴν νύκτα, διότι ἡ συζήτησις θὰ διαρκέσῃ καὶ αὔριον καὶ μεθαύριον. Ἂν δὲν ἔχητε τὴν ὑπομονὴν, τότε ν’ ἀναβάλωμεν διὰ τὴν αὔριον· δὲν πρόκειται, σᾶς τὸ λέγω, νὰ σᾶς ζητήσωμεν τίποτε, οὔτε προνόμια, οὔτε ἐξαιρέσεις, οὔτε χάριτας· θέλομεν μόνον νὰ μᾶς θεωρήσητε πολίτας Ἕλληνας, ὅπως θεωρεῖτε ὅλους· μὴ θεωρῆτε τὸ ζήτημα μικρὸν καὶ τυχαῖον.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ νομοσχεδίου ἔχει κανεὶς ἀντίῤῥησιν;

§124ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται λοιπὸν δεκτόν. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου ὁ κ. Δαγρὲς ἔχει τὸν λόγον.

§126ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριοι βουλευταί, ὅτι εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα θέλω ἔχει τὴν συναρωγὴν ἐκείνων, μεθ’ ὧν μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς διεφώνουν, θέλουν ὑψωθῆ αἱ φωναὶ αὐτῶν ὑπὲρ τῶν συνταγματικῶν ἀρχῶν, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος, θέλουν ὑψωθῆ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου καὶ αὐτοῦ τοῦ καθ’ αὑτὸ φορολογουμένου λαοῦ, θέλουν ὑψωθῆ, λέγω, αἱ πατριωτικαὶ φωναί των ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν στηρίζεται ἐκεῖνο περὶ οὗ θέλω σᾶς κάμει λόγον· οὐδεμία ἀφορμὴ ὑπάρχει ἤδη ἵνα μὴ ἐξασκήσωσι τὸν πατριωτισμόν των, ὡς καὶ πρότερον, ὅτε ἐκ πατριωτισμοῦ, ἐκ πεποιθήσεων ἁγνῶν, ἐξ ἀρχῶν ἀκραιφνῶν ὡρμῶντο ἀναντιῤῥήτως καὶ ὑπεστήριζαν τὰς γνώμας των· θέλουσι λοιπὸν, λέγω, λάβει τὸν λόγον, καὶ ἴσως ἴσως θέλουσι μὲ διακόψει, ἵνα λάβωσι τὴν τιμὴν τῆς ἀθανασίας, τὴν ὁποίαν ἐπιζητοῦσι καὶ διώκουσιν. Ἂν τῷόντι που ἀποκτᾶται ἡ ἀθανασία, εἶναι τὸ προκείμενον ζήτημα, τὸ ὁποῖον πολλοὶ λαοὶ ἔχυσαν αἵματα ἵνα ἀποκτήσωσιν. Ἡ Ἑλλὰς, ὡς καὶ ἄλλοτε σᾶς εἶπον, διὰ ν’ ἀποκτήσῃ καὶ καθιερώσῃ πραγματικὰς ἐλευθερίας, ἔκαμεν ἀρκετὰς ἐνόπλους διαμαρτυρήσεις καὶ ἔχυσεν ἱκανὰ αἵματα καὶ ἐξετέλεσε δύο μεταβολάς. Ποῖον σκοπὸν δὲ εἶχον αἱ μεταβολαὶ αὗται; Μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶχον καὶ τὴν ἰσότητα τῶν φόρων, ἄνευ ἰσότητος φόρων, ἄνευ ἰσότητος ὑποχρεώσεων, βεβαιωθῆτε, ὅτι τὸ Σύνταγμά σας εἶναι περιττὸν, εἶναι χλεύη, καὶ θὰ γείνῃ μισητόν. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἰδανικῆς, πρόκειται καὶ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου· πρέπει, καὶ ὀφείλετε νὰ ἐξασφαλίσητε τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου. Πολλοὶ εἶπον, δὲν βλάπτεται τὸ δημόσιον ἀπὸ τὴν κακὴν πίστιν τῶν συναλλασσομένων μετ’ αὐτοῦ ἢ τῶν ὑποχρεουμένων νὰ συνεισφέρωσιν, ἔγκειται τὸ κακὸν εἰς τὴν νομοθεσίαν αὐτήν. Σᾶς εἶπον, μοὶ φαίνεται, χθὲς ὅτι κάτοικοι τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, ἐνῷ ὀφείλουν ἱκανὰ ποσὰ ἐξ ἑνὸς εἴδους φόρου, οἱ αὐτοὶ κάτοικοι δὲν ὀφείλουν οὐδὲ λεπτὸν ἀπὸ ἑτέρου εἴδους φόρους, ἄλλως εἰσπράττουν. Καὶ τὸ δεύτερον σύστημα ἀσφαλίζει τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, διὰ τὰ ὁποῖα πολὺ μεριμνᾶτε καὶ πολὺ πάσχετε, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο ὑπὸ πολλῶν καὶ τώρα καὶ πάντοτε ἐθεωρήθη ὡς ὀρθὸν καὶ συνιστῶ τὴν παραδοχήν του, καὶ τοῦτο μάλιστα ἀνεγνώρισε καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι πρόεδρος. Εἰς τί σᾶς ἐνησχόλησε, κύριοι βουλευταὶ, ἐφ’ ἱκανὰς ἡμέρας ὁ νέος Πίττ τῆς Ἑλλάδος, κύριος Χατζίσκο, ζητῶν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου; Ὅταν, κύριοι, εὑρέθητε εἰς τὴν ὀδυνηρὰν θέσιν, ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἔκφρασιν, —διότι εἶναι ὀδυνηρὰ ἡ θέσις ἑνὸς κοινοβουλίου, μιᾶς κοινωνίας καὶ τῆς κυβερνήσεως τοῦ νὰ σκέπτηται ὅπως ἀποκλείσῃ πολίτας ἀπὸ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων— ὅταν, κύριοι, ἔρχησθε εἰς τὴν ὀδυνηρὰν θέσιν νὰ σκεφθῆτε, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, νὰ σκεφθῆτε ὡς κερδοσκόποι καὶ νὰ ἀποφασίσητε διὰ τὰς ἐλευθερίας τοῦ τόπου, διὰ τὰς ὁποίας τοσαῦτα αἵματα ἐχύθησαν, εἰς τοσαύτας ὑπεβλήθη θυσίας ὁ ἑλληνισμὸς, ὁλόκληρος, καὶ λέγων ὁ ἑλληνισμὸς, ἐννοῶ ὄχι μόνον τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ὅλους τοὺς ἐκ καταγωγῆς Ἕλληνας, δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἡ ἐπαναστατήσασα Ἑλλὰς, ἡ μεγάλη, ἡ ἔνδοξος, κατεστράφη καὶ μόνον 500,000 ψυχῶν ἐναπέμειναν, καὶ ἠξεύρετε, ὅτι πρὸς ἀπόκτησιν τῆς ἐλευθερίας ἕτεραι τόσαι ἐτάφησαν, γενόμεναι θῦμα τῆς βαρβάρου καὶ ἀπανθρώπου ἐκείνης ἐξουσίας, ἣν ἤθελον ν’ ἀποσοβήσωσιν. Ὅταν, λέγω, ἓν ἔθνος, τὸ ὁποῖον σεῖς ἀντιπροσωπεύετε καὶ τὸ ὁποῖον πολὺ μεριμνᾷ καὶ ἐνδιαφέρεται διὰ τὰς ἐλευθερίας του, διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν του, καὶ εἰς πᾶν νομοθέτημα, εἰς πᾶν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, δὲν βλέπετε τίποτε ἄλλο παρὰ ἀδιάκοπον μέριμναν ὑπὲρ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ ἀτόμου, τοῦ ἀπαραβιάστου τοῦ ἀσύλου, τῆς ἰδιοκτησίας, ὑπὲρ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ἐλευθεριῶν του, ὅταν, ἐπαναλαμβάνω, εὑρέθητε εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην νὰ σκεφθῆτε καὶ νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι χάριν τοῦ ἀργυρίου περιφρονῶ τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, ἀπέναντι τῆς δεκάρας ἀποκλείω τὸν πολίτην.— Καὶ ἐνταῦθα οἱ ὁμιλοῦντες χάριν τοῦ λαοῦ, οἱ φίλοι τοῦ δημοσίου ἐλησμόνησαν μίαν ἀρχὴν ἀναπόσπαστον ἀπὸ τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας, τὴν ἀρχὴν τοῦ ὅτι ὁ πολίτης δὲν ἀνήκει εἰς ἑαυτὸν, ἀλλ’ ὀφείλει καλούμενος νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν κοινωνίαν τὴν ὑπηρεσίαν του—ὅταν λοιπὸν εὑρίσκησθε εἰς τὴν δυσάρεστον αὐτὴν θέσιν, δὲν θὰ ἔχητε τὸ θάῤῥος νὰ ἀντιταχθῆτε εἰς τὴν γνώμην μου, τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ εἰλικρίνεια καὶ αἱ ἀρχαί, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐμφορεῖσθε, ὡς λέγετε, σᾶς ὑποχρεοῦν νὰ συνηγορήσητε ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς. Τί σᾶς ζητοῦμεν, κύριοι, δεκαπέντε βουλευταί; προτείνομεν τὴν κατάργησιν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος του ἐπικρατοῦντος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, σᾶς ζητοῦμεν νὰ μᾶς ἀπαλλάξητε ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστάς, ν’ ἀσφαλίσητε τὰ δημόσια συμφέροντα ἀπὸ τῆς ἁρπαγῆς, ἀπὸ τῆς καθ’ ὑμᾶς ληστείας, ἡ ὁποία σᾶς ἔφερεν εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ ὁ λαιμός σας νὰ βραχνιάσῃ καὶ ἡ κοινωνία νὰ βουβαθῇ ἀπὸ τὰς φωνὰς, καὶ τέλος πάντων ὁ τύπος, ὁ ἀνεξάρτητος, ν’ ἀναλάβῃ τὸν ἀγῶνα νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν σας, νὰ κατακεραυνώσῃ τοὺς ἅρπαγας τοῦ δημοσίου πλούτου, καὶ ὅταν σᾶς ζητῶμεν μίαν ἀρχὴν ἰσότητος ὡς πρὸς τὴν διανομὴν τῶν φόρων καὶ χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου, σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, εἶναι λογικὸν, εἶναι συνεπὲς ν’ ἀποκρούσητε τὴν πρότασιν ταύτην ἢ καὶ νὰ σιωπήσητε; Κύριοι, ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ δι’ ἐνοικιάσεως σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου ἢ καὶ τῶν ἄλλων προϊόντων, ἅτινα δι’ ἐνοικιάσεως βεβαιοῦνται καὶ εἰσπράττονται, βεβαιωθῆτε δὲν ἠθέλατε εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσητε δρακοντείους νόμους καὶ νὰ σκέπτησθε πῶς νὰ στερήσητε τὸν πολίτην τῶν πολιτικῶν αὑτοῦ δικαιωμάτων ἢ νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὰ νομοθετήματά της ἡ Βουλὴ τοῦ 1871, τῆς Γʹ. περιόδου μετὰ δύο μεγάλας πολιτικὰς ἐπαναστάσεις τοιαῦτα νομοθετήματα. Εἶσθε, κύριοι, ὑποχρεωμένοι νὰ παραδεχθῆτε τὴν μεταβολὴν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ὡς τὴν προτείνομεν. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ λεπτολογήσω ἐπὶ τῶν οἰκονομολογικῶν παρατηρήσεών του, διότι αὐταὶ ἀπέναντι τοῦ δικαίου εἶναι μηδαμιναὶ καὶ ἀσήμαντοι. Δὲν συγχωρεῖται, κύριοι, εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Ἑλλάδος νὰ σκέπτωνται εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν φροντίζουν περὶ καθυστερήσεων τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου δι’ ἓν ἔλλειμμα 50 ἢ 100 χιλιάδων δραχμῶν· τοιαῦτα πράγματα εἶναι ἀσήμαντα ἀπέναντι τῆς δικαιοσύνης, ἥτις πρέπει νὰ ἐπικρατῇ κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν φόρων. Ἀλλὰ, τί ζητοῦμεν; ζητοῦμεν καινοτομίαν τινά; ὄχι, ζητοῦμεν τὴν ἐφαρμογὴν ὁμοιομόρφου συστήματος δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ὡς πρὸς ἕνα τοὐλάχιστον φόρον. (Θόρυβος) Ἐνταῦθα συλλογίζομαι ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος, ὅτι πρέπει νομοθετοῦντες νὰ φέρωμεν εἰς θέσιν τὸν πολίτην Ἕλληνα νὰ θεωρῇ τὴν εἰσφορὰν τοῦ φόρου ὡς ἱερὰν καὶ ἀπαραίτητον· τοῦτο ἐπικαλοῦμαι καὶ ἐγὼ, καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῶν κυρίων βουλευτῶν καὶ τοῦ κ. προέδρου ἀναφέρομαι νὰ θεωρήσωσιν ὡς ἱερὰν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζομεν καὶ τίποτε περισσότερον, τίποτε ὀλιγώτερον δὲν περιέχει παρὰ τὴν ἴσην διανομὴν τῶν φόρων καὶ ὅταν τοῦτο λέγω, δὲν ἐξυβρίζω τὴν Λακωνίαν καὶ τοὺς βουλευτὰς τῆς Λακωνίας ἧς ἕνας ἀντιπρόσωπος εἶναι ὑπέρμαχος τῶν ἰδεῶν τῆς ἰσότητος, τῶν φιλελευθέρων, τῶν συνταγματικῶν ἀρχῶν καὶ τέλος πάντων εἶναι ὁ μεριμνῶν καὶ περὶ πολλοῦ ποιούμενος τὰ δημόσια συμφέροντα.

§127ΣΑΡΑΒΑΣ. Συγχωρήσατέ μοι, κύριε πρόεδρε...

§128ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ βάλητε ἕκαστον εἰς τὴν θέσιν του. (Θόρυβος).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἀποτείνεται εἰς ἐμὲ, πρέπει ν’ ἀκούσωμεν.... (Θόρυβος.)

§130ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀποτείνομοι εἰς σᾶς, κύριε πρόεδρε. Ἂν θέλητε νὰ διατηρήσητε, καὶ βεβαίως τὸ θέλετε, τὴν εὐσχημοσύνην εἰς τὰς συζητήσεις, καλὸν εἶναι, ὁσάκις βλέπετε, ὅτι ὁ ἀγορεύων θέλει ν’ ἀναμίξῃ εἰς τὴν συζήτησιν προσωπικὰ ζητήματα, νὰ τοῦ κάμητε τὴν παρατήρησιν, ἵνα μὴ ἀναγκάζηται ὁ ὑπαινιττόμενος νὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον καὶ προέρχονται ὡς ἐκ τούτου σκηναὶ, αἱ ὁποῖαι ὁμολογουμένως δὲν συμβάλλουν εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ σώματος. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ σεβόμενος ἑαυτὸν καὶ περὶ πολλοῦ ποιούμενος τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος, ἀποστρέφομαι ἐκ συστήματος, καὶ πάντοτε προσεπάθησα ν’ ἀποφύγω τοὺς προσωπικοὺς διαπληκτισμούς.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τοὺς ἀγορεύοντας εἰς τὰ προσωπικὰ νὰ ἦναι μᾶλλον περιωρισμένοι. Ἐνταῦθα ὅμως δὲν ἤκουσά τι, τὸ ὁποῖον νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρατηρήσεις.

§132ΔΑΓΡΕΣ. Οὔτε κατεδέχθην, οὔτε θέλω καταδεχθῆ ποτε ν’ ἀναφέρω πρόσωπα· τὰ πρόσωπα εἶναι δευτέρου λόγου ἄξια καὶ εἶναι ἀνάξια προσοχῆς ἀπέναντι τῶν ἰδεῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων συνηγορῶ· ἐγὼ τὰς ἰδέας ἐξετάζω καὶ ἐπ’ αὐτῶν φέρω γνώμην. Ἀπαντῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κορινθίας, ὅτι δὲν θέλω τὸ ἄδικον αὐτὸ οὐδαμοῦ, τοῦ νὰ θέλωμεν ὥστε νὰ μὴ συμμετέχωμεν τῆς ἴσης τοῦ φόρου εἰσφορᾶς· διότι ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι ζητοῦν νὰ ἔχουν τὰ αὐτὰ πλεονεκτήματα τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἀπέναντι τοῦ ὅλου, καὶ πρέπει νὰ συνεισφέρωσι τὰ αὐτὰ βάρη καὶ ὑποχρεώσεις· ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλλωμεν νέον φόρον, ἡμεῖς δεχόμεθα τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ ἐγγείου, ὡς γίνεται εἰς τὴν ἀδελφὴν Ἑπτάνησον, σᾶς λέγομεν ἀντὶ νὰ στέλλητε τὸν ἐνοικιαστὴν εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα νὰ καταθλίβῃ, νὰ καταπιέζῃ τὸν φορολογούμενον, νὰ παίρνῃ τὸν φόρον τοῦ ἐλαίου, νὰ καθυστερῇ, νὰ σφετερίζηται καθ’ ὑμᾶς τὰ δημόσια χρήματα, νὰ κτίζῃ πολυορόφους οἰκίας νὰ φυτουργῇ, καὶ νὰ πλουτῇ ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ δημοσίου, νὰ τὰ πάρητε σεῖς ἀπ’ εὐθείας καὶ νὰ τὰ μεταχειρίζησθε διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, κύριοι, ἂς σᾶς εἴπῃ, ἀντὶ 10 ὅπου ἐπλήρονε μέχρι τοῦδε τὸ ἔλαιον ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις, πάρετε 16%. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θέλει ἐλαττωθῆ κατά τι τὸ εἰσόδημα τοῦ δημοσίου, νομίζετε ὅτι τοῦτο εἶναι λόγος ἱκανὸς νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως; καὶ προσέξατε εἰς τοῦτο παρακαλῶ, καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅ,τι εἴπατε δὲν εἶναι ἀκριβὲς, δὲν στηρίζεται εἰς τὰ πράγματα· εἴπατε ὅτι 80,000,000 καθυστεροῦνται, τὰ πλεῖστα τούτων, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κορινθίας, ὀφείλονται ἀπὸ ἐνοικιαστὰς, λοιπὸν τοὺς ἐνοικιαστὰς ἡμεῖς θέλομεν ν’ ἀποκρούσωμεν, διότι μὲ αὐτοὺς ὅσα ποσὰ βεβαιοῦτε, δὲν εἰσπράττετε, ἐνῷ διὰ τοῦ συστήματος ἡμῶν, ὅσα βεβαιώσητε, τόσα καὶ θὰ εἰσπραχθῶσιν, καὶ δὲν ἀρνοῦμαι τὴν ἀλήθειαν τοῦ ὅτι δι’ ἐνοικιάσεως διατιθέμενος ὁ φόρος οὗτος εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ ἀφήσῃ καθυστέρημα, ὄχι διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίου εἶπεν ὁ κ. Δημητριάδης, ἀλλ’ ὅπως ἐν ἀρχῇ ἀνεγνωρίσατε καὶ παρεδέχθητε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι ἡ καθυστέρησις ὀφείλεται εἰς τὴν βάσιν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ αὐτὸ δὲ λέγω καὶ διὰ τὸ ἔλαιον, ὅτι θὰ ἔχητε ἐπίσης καθυστερήματα διὰ τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε· ἐπιτρέψατέ μοι νὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω ἀπὸ τοῦδε, διὰ τῶν ἀπειλῶν τὰς ὁποίας καθιερώσατε εἰς τὸν νόμον, πρὸς εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων, διὰ τῶν ὕβρεων, τὰς ὁποίας ἐξετοξεύσατε κατὰ μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων, ἡ ὁποία, ὅπως εἶπεν ὁ βουλευτὴς Ἄργους, ἤξιζε περισσοτέρας προσοχῆς, ἐστὲ βέβαιοι ὅτι διὰ τῆς ἐνοικιάσεως οὐδὲ τὸ ἥμισυ δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ βεβαιώσητε τὸ τρέχον ἔτος, διότι, τὶς ἐνοικιαστὴς θὰ τολμήσῃ νὰ συναλλαχθῇ μὲ τὸ δημόσιον, ὅταν νομοθετικὴ ἐξουσία νομοθετῇ, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὁ ἄνθρωπος ὀφείλει 100 δραχ. εἰς τὸ δημόσιον, τὸ δὲ δημόσιον ὀφείλει εἰς αὐτὸν 10,000, ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς οὐ μόνον συλλαμβάνεται, τίθεται εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἡ κινητὴ καὶ ἀκίνητος αὐτοῦ περιουσία ἐκποιεῖται συνοπτικῶς, ἀλλὰ ἐγκολάπτεται κατὰ τοῦ προσώπου του τὸ στίγμα τῆς ἀτιμώσεως, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Δωρίδος, τὸ στίγμα τοῦ ἐξανδραποδισμοῦ, καὶ ὁ ἐξανδραποδισμὸς εἶναι, ὅταν ὑπάρχουν τοιαῦται διατάξεις· καὶ νομίζετε ὅτι οἱ τοιοῦτοι ἄνθρωποι θέλουσιν ἔλθει νὰ προσφέρουν τὰ ποσὰ, ὅπως προϋπολογίζει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, διὰ τοῦ περὶ ἐσόδων νόμου; καὶ μὲ τὴν ὕπαρξίν μου δύναμαι νὰ στοιχηματίσω, ὅτι δὲν θέλετε ἔχει οὐδὲ τὸ ἥμισυ, καὶ τοῦτο θὰ προέλθῃ ἐκ τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε, καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ἐφαρμοσθῇ, ἀρκοῦν αἱ ἰδέαι αἱ ὁποῖαι ἐῤῥίφθησαν, αἱ κατακρίσεις, τὰ στίγματα, τὰ ὁποῖα ἐνεκολάφθησαν εἰς αὐτὴν τὴν τάξιν ἡ ὁποία ἐπαγγέλλεται τὸν ἐνοικιαστὴν, καὶ ὅταν ἔχητε τὰ διδόμενα ταῦτα, δύνασθε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε ὅτι ἐγὼ εἶμαι εἰς τὸ δίκαιον, εἰς τὴν ἀληθινὴν βάσιν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, τουτέστιν εἰς τὴν ἴσην διανομὴν τῶν φόρων καὶ ἐξίσου πρὸς ὅλους καὶ ἄνευ διακρίσεως; καὶ ὑπὲρ ἐκείνου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου σήμερον συνηγορῶ ἐπρονοήθην ἐκ τῶν προτέρων, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι, δὲν συνηγορῶ, κύριοι, ὑπὲρ τῆς Μεσσηνίας, διότι ἡ Μεσσηνία, ὡς κατανοεῖτε διὰ τῆς προτάσεώς μου θὰ ὑποβληθῇ εἰς βαρύτερον φόρον παρὰ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, διότι ἐκεῖθεν ἐξάγεται πολὺ περισότερον ἔλαιον· ἔλαιον ὅμως παράγει καὶ ἡ Ἑπτάνησος καὶ ἡ Ἀκαρνανία, καὶ ἡ Παρνασσίς, καὶ ἡ Ἀττικὴ καὶ παντοῦ τῆς Ἑλλάδος παράγεται. Βλέπετε ὅτι μεριμνῶ ὑπὲρ τοῦ ὅλου· καὶ παρακαλῶ νὰ μᾶς ἀπαλλάξητε ἀπὸ τὸ σύστημα τὸ καταθλιπτικὸν, τὸ πανάρχαιον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔφερεν εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ ψηφίζητε νόμους τοὺς ὁποίους οὐδεμία ἐπικράτεια τοῦ κόσμου ἐψήφισε μετὰ τόσας ἐλευθερίας καὶ μετὰ τόσας ἐπαναστάσεις. Δὲν σᾶς ζητοῦμεν, κύριοι, τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μᾶς ἐξαγάγητε ἀπὸ τὴν θέσιν τοῦ δουλοπαροίκου· δὲν θέλομεν νὰ ἤμεθα δουλοπάροικοι, θέλομεν νὰ ἤμεθα ἐλεύθεροι ἀπὸ τὸ βούνευρον τοῦ ἐνοικιαστοῦ καὶ νὰ φορολογῆται μόνον τὸ περίσσευμα τῶν προϊόντων μας, ὡς φορολογεῖται καὶ πολλῶν ἄλλων. Δὲν σᾶς ἀρκεῖ τὸ 10, προσθέσατε, τὸ 20, ἀλλὰ ἀπαλλάξατέ μας ἀπὸ τοὺς ἀπαριθμητὰς ἀπὸ τοὺς εἰσπράκτορας, ἀπὸ τοὺς ταμίας, ἀπὸ τοὺς χωροφύλακας τέλος πάντων. Ἡ πεῖρα σᾶς ἐδίδαξεν ὅτι εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν λαὸν τὰ ὑπάρχοντα δύο συστήματα φορολογίας ἔφερον δύο διαφορετικὰ ἀποτελέσματα. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ συστήματος τῆς ἐνοικιάσεως, τὸ ὁποῖον καταπολεμοῦμεν, εἶναι φοβερά, εἶναι δυσάρεστα καὶ διὰ τὸν λαὸν καὶ διὰ τὴν ἐξαιρετικὴν καὶ προνομιοῦχον τάξιν, ὅπως τὴν ὀνομάσατε, καὶ διὰ τὸ δημόσιον. Καὶ ὅταν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἀντιθέτου συστήματος, τοῦ ὁποίου προτείνομεν τὴν εἰσαγωγὴν ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, ᾖναι εὐάρεστα καὶ δὲν σᾶς ἀφίνουν οὐδὲ λεπτοῦ καθυστέρησιν, καὶ σᾶς θέτουν εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν, ν’ ἀποστείλητε τὰ σμήνη τῶν εἰσπρακτόρων, καὶ λοιπῶν οὓς ἀνέφερον ἀνωτέρω, κύριοι βουλευταὶ, δὲν εἶναι ἀδιάφορον, ἐὰν ἡ πρότασις ἀποῤῥιφθῇ καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω εἰς τοὺς ἐντολεῖς μου, εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω,—διότι βεβαίως κάλλιον ἐμοῦ γνωρίζετε, ὅτι δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐπαρχίαν του ὁ βουλευτὴς, ἀντιπροσωπεύει τὸ ὅλον ἔθνος,—ὅτι ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου· μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, οὔτε προσοχὴν ἔδωσα, οὔτε θὰ δώσω εἰς ὅ,τι εἶπεν οὗτος ἢ ἐκεῖνος, τὸ καθῆκον μου θὰ ἐκπληρώσω ὑπερηφάνως· ἀλλὰ θὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τῶν βουλευτῶν τῶν ἐναντία φρονούντων ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των, τὸ παρέλειψαν οὐσιωδῶς, ἀλλὰ κἄτι τι περισσότερον· εἶναι πράγματά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν λέγονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὑπονοοῦνται ὅμως. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, νὰ μὴ ἀποῤῥίψητε τὴν πρότασιν αὐτὴν, ἀλλ’ ὅ,τι δήποτε θέλετε κάμετε, ὀφείλετε νὰ τὴν συζητήσητε ἐν ἐκτάσει, νὰ τὴν μελετήσητε, καὶ ὅταν πεισθῆτε, ὅτι αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἀνέπτυξα, καὶ ἡ πρότασίς μου εἶναι ἐπιβλαβὴς εἴτε ἠθικῶς, εἴτε ὑλικῶς εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ ἢ τοῦ δημοσίου, ἀποῤῥίψατέ την, ἀλλὰ μεθ’ ὥριμον σκέψιν καὶ ἐκτεταμένην συζήτησιν. Μὴ λησμονῆτε, ὅτι σᾶς προτείνετε ἡ ἀνόρθωσις μιᾶς ἀρχῆς τῆς σπουδαιοτέρας τοῦ συντάγματος. Ναί, κύριοι βουλευταί, νομίζετε, ὅτι τὸ συνταγματικὸν σύστημα εἰς ἕνα τόπον δύναται νὰ παραγάγῃ καρποὺς, τοὺς ὁποίους περιμένει, καὶ δικαιοῦται ἡ κοινωνία νὰ περιμένῃ, ὅταν τὴν μίαν ἡμέραν οὕτως εἰπεῖν, παριδιάζεται μία ἀρχὴ σπουδαιοτάτη, καὶ τίθεται εἰς ψηφοφορίαν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου τοῦ πολίτου, ἢ τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι, καὶ ὅταν τὴν ἄλλην ἡμέραν φέρεται ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους ἡ ἀνύψωσις, ἡ ἀνάστασις μιᾶς ἀρχῆς ὑπὲρ ὅλων καὶ καθ’ ὅλων τῶν πολιτῶν, Νομίζετε, ὅτι ἐπὶ πολὺ θὰ ἔχετε πολίτευμα; καὶ λησμονεῖτε μίαν ἄλλην παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ σᾶς κάμω ὅτι ταῦτα ῥίπτονται ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἵνα ἐξεγείρουν τὴν ἀγανάκτησιν κατὰ τοῦ πολιτεύματος τούτου; καὶ λησμονεῖτε, ὅτι μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν τινῶν πρόκειται νὰ σκεφθῆτε περὶ τροποποιήσεως τοῦ συντάγματος; Σήμερον ἀκρωτηριάζεται ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος ὡς πρὸς τὴν διανομὴν τῶν φόρων, αὔριον ἀποκλείεται μία τάξις ἀνθρώπων τοῦ νὰ συμμετέχῃ εἰς τὰ κοινὰ, προτήτερα δι’ ἑνὸς νόμου ἄλλου ἐκάματε ἄλλας καὶ ἄλλας φοβερὰς διατάξεις βεβαίως ἀποβλεπούσας τὸ συμφέρον τὸ κοινόν· ἀλλὰ τὸ κοινὸν συμφέρον μόνον ἔγκειται καὶ ἐξασφαλίζεται εἰς τὴν ἑδραίωσιν καὶ ἐπέκτασιν τῶν ἀρχῶν τοῦ συντάγματος, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν πρόσωπα, ἀλλ’ ὅλην τὴν κοινωνίαν, καὶ χάριν ὅλης τῆς κοινωνίας καὶ ὑπὲρ ὅλων καθιερώθησαν.

§133ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§134ΛΕΚΚΑΣ. Ἐγὼ ἴσως εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχον τὴν διάθεσιν νὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ ἐὰν θέλητε, ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀντικειμένων δὲν ἔχω πολλὰς ἰδέας· ἀλλ’ ἡ ὁμιλία τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος, σᾶς λέγω εἰλικρινῶς, καὶ δὲν εἶναι συγκίνησις, διέσεισε τὴν πεποίθησίν μου· καὶ πιστεύω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν καιρὸν τοὐλάχιστον μίαν ἑσπέραν νὰ σκεφθῶμεν.

§135ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν αὔριον νὰ φέρῃ ὁ κ. ὑπουργὸς σημείωσιν ἀκριβῆ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ ἐλαίου τῆς πρώην Ἑλλάδος κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη.

§136ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι τοῦ 1864, τῶν ἄλλων ἐτῶν δὲν πιστεύω νὰ ᾖναι εὔκολον.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔγεινε πρότασις ἀναβολῆς.

§138ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Περὶ τῆς ἀναβολῆς ἡ ὁποία προτείνεται παρακαλῶ νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ὅλοι γνωρίζετε ὄχι τώρα, πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ὅτι τὸ φορολογικόν μας σύστημα εἶναι πλημμελὲς καὶ ὅλοι εὐχόμεθα νὰ διορθωθῇ. Νομίζουν οἱ κύριοι, ὅτι δύνανται νὰ σκεφθῶσιν ἐπὶ μίαν ἑσπέραν, καὶ αὔριον νὰ ἔλθουν πεφωτισμένοι, ἵνα λύσωσι τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα· αὐτὸ εἶναι ὑπὸ σκέψιν καὶ συζήτησιν πρὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐφθάσαμεν εἰσέτι εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Ἐπὶ τῆς εἰδικῆς συζητήσεως τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου ὁ βουλευτὴς Καλαμῶν ἐπρότεινε τὴν μεταβολὴν τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας, ἤτοι ἀντὶ νὰ βεβαιοῦται ὁ φόρος τοῦ ἐλαίου εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς, ὅπως μέχρι τοῦδε, νὰ βεβαιοῦται κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν, τοῦτο συμφέρει βεβαίως εἰς τοὺς παραγωγούς, ἀλλὰ θέλει σπουδαίως ἐλαττώσει τὴν ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου πρόσοδον τοῦ δημοσίου, διότι θὰ μένῃ ἀφορολόγητον ὅλον τὸ καταναλισκόμενον ἔλαιον εἰς τὸν τόπον, ὅπερ δὲν εἶναι ὀλίγον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μὲ δύο λέξεις ἀπήντησεν, ἐὰν ἡ μεταβολὴ τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου πρόσοδον 600,000 μέχρι 1,000,000 ἣν μέχρι τοῦδε λαμβάνει, τότε μάλιστα ὁ κ. ὑπουργὸς, εἶπεν, δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν νὰ παραδεχθῇ αὐτὸ τὸ σύστημα· ἀλλ’ ὁ βουλευτὴς ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξε τὴν τροπολογίαν ταύτην δὲν εἶπε λέξιν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ εἷς βουλευτὴς δὲν πρέπει μόνον ἐκ μονομερείας νὰ σκέπτηται περὶ ἑνὸς πράγματος, ἀλλὰ περὶ ὅλων ἐν γένει. Ὁ ὑποβληθεὶς ἡμῖν προϋπολογισμὸς τοῦ 1871 παρουσιάζει ἔλλειμμα ἐκ δραχ. 600,000, ἐὰν παραδεχθῇ ἡ πρότασις τῶν κ. βουλευτῶν θὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 1,600,000· ἤθελον ἐννοήσει πλήρη τὴν ἰδέαν τοῦ κ. βουλευτοῦ, ἐὰν ὑπεδείκνυε καὶ τὴν ἀναπλήρωσιν συνάμα τῆς ἐλαττώσεως τῆς προσόδου τοῦ δημοσίου, ἵνα μὴ αὐξήσῃ ἔτι πλέον τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν εἶπε λέξιν ὅμως ὡς πρὸς τοῦτο· ἑπομένως ἐὰν σκέπτηται τῳόντι ὡς ἀντιπρόσωπος οὐχὶ τῆς ἐπαρχίας του ἀλλὰ τῆς Ἑλλάδος ὅλης, ὡς λέγει, πρέπει νὰ σκεφθῇ γενικώτερον, ἤτοι πῶς θὰ ἀναπληρωθῇ τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους. Διὰ τοῦτο ἡ ἀναβολή, τὴν ὁποίαν ζητοῦν οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν ταύτην εἶναι πάντη περιττή· τὸ ζήτημα περὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ φορολογικοῦ συστήματος εἶναι σπουδαιότατον, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ λύσωμεν εἰς μίαν ἑσπέραν. Ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπε, ὅτι κατὰ 1,000,000 περίπου δραχμὰς θὰ ἐλαττωθῇ ἡ πρόσοδος τοῦ δημοσίου· ὁ κ. Δαγρὲς ὀφείλει νομίζω νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἰδέαν του καταδεικνύων συνάμα καὶ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀναπληρώσωμεν τὸ ἔλλειμμα αὐτό.

§139ΔΑΓΡΕΣ. Μάλιστα, ὑπόσχομαι νὰ τὸ κάμω ἐν ἐκτάσει, ἀλλὰ δὲν εἶναι καιρὸς τώρα. Ἂς βεβαιωθῇ δὲ ὁ κ. βουλευτὴς, ὅτι καὶ ἂν παραχωρήσῃ ἡ Βουλὴ θὰ τὰ εἴπω ὅσα δὲν εἶπα, καὶ ὅσα παρέλειψα καὶ ὅσα δὲν παρέλειψα. Διὰ τὸ ἔλλειμμα ἐνόησαν οἱ προτείναντες κύριοι βουλευταὶ ἀντὶ 6 δραχμῶν τὴν βαρέλλαν νὰ ἐπιβληθῇ φόρος 10. Προεῖδον καὶ περὶ ἄλλης φορολογίας περὶ τῆς ὁποίας δὲν ἔκαμον λόγον, ἀλλὰ θὰ κάμω αὔριον.

§140ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, δύο λέξεις· τῳόντι πολλάκις συμβαίνει, ὅταν εἰς μίαν πρότασιν λέγωνται πολλὰ ὑπὲρ ἢ κατὰ νὰ θέλῃ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ σκεφθῇ καλλίτερον νὰ γείνῃ ἀναβολή· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, νομίζω, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σκεφθῇ κανεὶς διόλου, καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας. Σήμερον τὸ δημόσιον λαμβάνει ἀπὸ τὸ ἔλαιον ἄμεσον φόρον ἐπὶ τῶν ἐλαιοτριβείων 10%· ἐὰν θελήσητε νὰ μεταφέρητε τὴν φορολογίαν εἰς τὰ τελωνεῖα, θὰ μείνῃ ἀφορολόγητον ὅλον τὸ ἔλαιον, τὸ ὁποῖον καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον· ἀλλὰ τὸ ἔλαιον τὸ ὁποῖον παράγεται εἰς τὴν πρώην Ἑλλάδα καταναλίσκεται ἐντὸς τοῦ τόπου· ἓν μικρὸν μόνον ποσὸν περισσεύει, τὸ ὁποῖον ἐξάγεται. Τί θέλετε λοιπὸν νὰ σκεφθῆτε, ἀφοῦ σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι σπάνιον πρᾶγμα νὰ ἐξαχθῇ τὸ ἓν δέκατον τοῦ παραγομένου ἐλαίου; Δύνασθε νὰ δεκαπλασιάσητε τὸν φόρον καὶ ἀντὶ τῶν 10 τοῖς 100, νὰ λάβητε 100% εἰς τὰ τελωνεῖα; δηλ. τὸ ὅλον; Αὐτὸ βεβαίως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κάμητε· διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα σκέψις· ὅσον καὶ ἂν σκεφθῆτε, δὲν δύνασθε νὰ φέρητε λόγους ἐκ τῶν ὁποίων νὰ πεισθῆτε ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δαγρέ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξ ἑνὸς προτείνεται ἡ ἀναβολή......

§142ΔΑΓΡΕΣ. Μὴ θέτητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀναβολὴν, διότι τότε θὰ γείνῃ ἀναγκαίως ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§143Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Πράγματι, κύριε πρόεδρε, δὲν ἐννοῶ διὰ τί θέλουν ν’ ἀναβάλουν τὴν συνεδρίασιν. Λέγει ὁ κ. Δαγρὲς, ὅτι θέλομεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν μίαν τάξιν ἀνθρώπων· τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι ὅταν θελήσουν οἱ παραγωγοὶ τοῦ ἐλαίου ν’ ἀπαλλαγοῦν τοῦ φόρου, ἔχουν πολὺ περισσότερον δίκαιον οἱ παραγωγοὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν νὰ ζητήσουν καὶ αὐτοὶ τὴν ἀπαλλαγήν των. Ἀλλ’ εἶναι σπουδαῖον Βουλὴ, ἡ ὁποία γνωρίζει τὸ οἰκονομικὸν βάραθρον τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖ τὸ κράτος νὰ θέλῃ νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς φόρους καὶ νὰ θέλῃ νὰ ἐλαττώσῃ τον φόρον τοῦ ἐλαίου; τότε πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν καὶ τοὺς ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, καὶ νὰ πράξωμεν ὅ,τι ἄλλοτε εὔγλωττος ῥήτωρ πληρεξούσιος τῶν Ἀθηνῶν ἐν τῇ Συνελεύσει ἐπὶ ὁμοίου ἀντικειμένου εἶπε, ἤτοι νὰ βάλωμεν ἕνα τριαντάφυλλον εἰς τὸ αὐτί μας καὶ νὰ χορεύσωμεν (ἱλαρότης). Δὲν ἐννοῶ, πῶς ὅταν μία Βουλὴ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν προϋπολογισμὸν μὲ ἔλλειμμα, ὅταν ἡ οἰκονομικὴ χρεωκοπία κτυπᾷ τὰς θύρας τῆς πολιτείας, νὰ γίνηται λόγος περὶ ἐλαττώσεως φόρων· δὲν τὸ νομίζω, κύριοι, σπουδαῖον. Ἐπεθύμουν, διότι καὶ ἐγώ εἰμι παραγωγὸς δημητριακῶν καρπῶν καὶ σταφίδος, ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἔχωμεν φόρους, ἐὰν ἦτο δυνατόν· ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ ὑπερτάτου συμφέροντος τῆς συντηρήσεως τοῦ κράτους, ἠμπορεῖ τις, κύριοι, νὰ εἴπῃ σήμερον ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς φόρους; Τί θὰ σκεφθοῦν λοιπόν, οἱ κύριοι, διὰ μίαν νύκτα; προτείνεται ἡ κατάργησις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου.

§144ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι ἡ κατάργησις.

§145ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ τὴν θεωρῶ παντελῆ κατάργησιν, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς ἐβεβαίωσεν ὅτι ὁ ἀνώτατος καὶ ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ ἐλαίου περιορίζεται μεταξὺ δύο χιλιάδων βαρελλῶν καὶ 24,000. Λοιπὸν θέλετε νὰ βάλητε 10, 15, 20 δραχμὰς φόρον ἐπὶ τῆς βαρέλλας; θέλετε ἔχει πάντοτε ἐλάττωσιν σημαντικὴν τῆς δημοσίας προσόδου· πόθεν θ’ ἀναπληρωθῇ τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ εἰς αὐτὴν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ κράτους, τῆς ὁποίας αἴτιος δὲν εἶναι βεβαίως οὔτε ὁ εἷς οὔτε ὁ ἄλλος, ἀλλ’ ἡ ἀκαταμάχητος φορὰ τῶν πραγμάτων,

§146ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ ἡ σπατάλη τῶν δημοσίων χρημάτων.

§147ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν τὸ δέχομαι αὐτό· καὶ ἂν τὸ λέγητε, τὸ ἔθνος οὕτως ἀπεφάσισε, διὰ τοῦτο δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀποδώσητε τὸ ἔλλειμμα, κύριε, εἰς καμμίαν κυβέρνησιν τοῦ κράτους. Λοιπὸν δὲν ἐννοῶ ποία σκέψις θὰ γείνῃ ἀπόψε καὶ διὰ ποῖον λόγον νὰ μὴ προβῶμεν.

§148ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δύο λέξεις.

§149ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγένετο ἔνστασις μὴ ἀπαρτίας.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαρτία δὲν εἶναι. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 6 καὶ 10.)