1871.03.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 51

Τῆς 11 Μαρτίου 1871.

(Πέμπτη)

Ὥρα 2 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ἡ Βουλὴ εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων τῶν ἑξῆς κυρίων βουλευτῶν.

(Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐνεκρίθησαν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπηύθυνε τὸ ἑπόμενον ἔγγραφον εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον), δι’ οὗ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰδοποιεῖ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅτι ὁ κ. Γεώργιος Ῥοῦφος (βουλευτὴς Πατρῶν) ἐξελέχθη δήμαρχος Πατρῶν, καὶ ἀνέλαβε τὰ καθήκοντά του. — Ὑποβάλλεται ἱκετήριος ἀναφορὰ τοῦ ὑπολοχαγοῦ τῆς ἐνεργοῦ φάλαγγος Νικολάου Χατζῆ Γεωργίου περὶ θεραπείας δικαίων παραπόνων, ἤτοι νὰ προβιβασθῇ, ὡς ἀδικηθεὶς, ἢ τοποθετηθῇ εἰς δημοσίαν τινα ὑπηρεσίαν.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κύριοι Παπανικολάου καὶ Ζουλούμης ζητοῦσιν τριακονθήμερον ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς. Καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, ἐὰν χορηγοῦνται τοιαῦται ἄδειαι, θὰ μείνωμεν ἄνευ ἀπαρτίας. — Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσήγαγεν νομοσχέδιον περὶ συνδρομῆς 20,000 δρ. ὑπὲρ τῶν λιμωττόντων πολιτῶν τῆς νήσου Κύπρου.

§4ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ νὰ γείνῃ σήμερον ἡ πρώτη ἀνάγνωσις, διότι ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ κατεπείγει, ἕνεκα ἀνομβρίας πολυετοῦς ἐπῆλθεν εἰς τὴν Κύπρον μέγας λιμὸς, καὶ οἱ κάτοικοι, ἀφ’ οὗ ἐζήτησαν βοηθείας πανταχόθεν, ἱκέτευσαν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ ὁλόκληρον τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος. Ἐνόμισε λοιπὸν ἡ κυβέρνησις, ὅτι πρέπει νὰ δώσῃ μικράν τινα συνδρομήν. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον περὶ βοηθείας 20,000 δρ. εἰς τοὺς κατοίκους τῆς νήσου Κύπρου).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§6ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§7ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὐηρεστήθη νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον περὶ μετασχηματισμοῦ διαφόρων τελωνειακῶν θέσεων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐνδιαφέρει τὰ μέγιστα πολλὰς τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ συμφέρον ἔχει τὸ δημόσιον καὶ ἡ ἐπαρχία αὕτη μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ὁ λιμὴν τοῦ Φισκάρδου περὶ τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρομαι, διότι πρόκειται περὶ τῆς εὐημερίας τοῦ ἐμπορίου, τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ γείνῃ σήμερον ἡ πρώτη ἀνάγνωσις.

§8ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σύμβασις ἡ ἀφορῶσα τὰ λουτρὰ τῆς Κύθνου εὑρίσκεται εἰς τρίτην συζήτησιν· πρέπει νὰ τὰ ἐπισπεύσωμεν, διότι πολλοὶ πάσχουν ἐκ τῶν ἐλλείψεων τῶν λουτρῶν αὐτῶν, καὶ πρέπει νὰ συζητηθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ὅπως ἔχῃ καιρὸν ὁ ἐργολάβος νὰ φέρῃ τὰς ἀναγκαίας βελτιώσεις· θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν κατὰ προτίμησιν νὰ συζητήσῃ σήμερον τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§9ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν εἰπεῖ μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς συμβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου νὰ ἔλθῃ αὐτὴ ἡ σύμβασις.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζουν δέκα τὴν πρότασιν;

§11ΠΟΛΛΟΙ. (Ἐγειρόμενοι) Μάλιστα, μάλιστα.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι! Πρῶτον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐκκρεμὲς τὸ περὶ τῶν δημοσίων ὀφειλετῶν 2) τὸν φορολογικὸν νόμον καὶ 3) τὴν σύμβασιν αὐτὴν περὶ τῶν λουτρῶν τῆς Κύθνου.

§13ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Καὶ τὸν νόμον περὶ προσόντων.

§14ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§15ΛΕΚΚΑΣ. Ἀπεφασίσαμεν τέσσαρα ἀντικείμενα. Εἶναι ὅμως δεκατέσσαρα εἰς τρίτην συζήτησιν, ὥστε ὄχι μόνον μέχρι τοῦ Πάσχα, ἀλλὰ καὶ μετὰ ἕνα μῆνα δὲν τελειώνομεν· τοῦ Λαυρίου λοιπὸν ἡ ὑπόθεσις πότε; τοῦ χρόνου; Ἐργάζονται εἰς τὸ Λαύριον, κύριοι.

§16ΠΟΛΛΟΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται εἰς πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μετασχηματισμοῦ τελωνειακῶν τινων θέσεων. (Ἀναγινώσκεται).

§18ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Λαυρίου θὰ θεωρήσωμεν τὸ συνταχθὲν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὡς τροπολογίαν· λοιπὸν ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον τοῦ Κ. ὑπουργοῦ περὶ Λαυρίου εἰς πρώτην συζήτησιν. (Ἀναγινώσκεται).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλετῶν ἀπὸ πάσης δημοσίας λειτουργίας.

§21ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι βουλευταί! ἔρχομαι ν’ ἀποκρούσω κατ’ ἀρχὴν τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος Κ. Χατσίσκου, καὶ ἔρχομαι μὲ τὸ θάῤῥος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐμπνέει ἡ πεποίθησις καὶ ἡ εἰλικρίνεια. Δὲν θὰ ἐμποδισθῶ, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιληφθῶ ἀντικειμένου τόσον ἀκροσφαλοῦς ἀπὸ τὰς παρεξηγήσεις, αἵτινες ἐνδεχόμενον νὰ παρακολουθήσωσι τὴν ὁμιλίαν μου, ἐν ὅσῳ φέρω τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐξέφρασα. Ἑνὸς πράγματος ἔχω ἀνάγκην καὶ τοῦτο ζητῶ, ἔχω ἀνάγκην τῆς ὑπομονῆς καὶ τῆς ἀνοχῆς σας, καὶ σᾶς ἱκετεύω νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ μὲ ἀκούσητε, διότι, ἂν συμβῇ τοὐναντίον, ἂν δὲν δυνηθῶ δῆλον ὅτι νὰ μεταδώσω ἢ νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας καὶ πεποιθήσεις μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, θὰ φέρω πάντοτε μετ’ ἐμοῦ τὴν δυσαρέσκειαν τοῦ ὅτι ἐμποδίσθην ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκπληρώσω καθῆκον λίαν σπουδαῖον, λίαν ἱερόν· ἐὰν ὅμως εὐαρεστηθῆτε νὰ μὲ ἀκροασθῆτε μεθ’ ὑπομονῆς, θὰ φέρω τὴν εὐχαρίστησιν, ὅτι αἱ ἰδέαι μου δὲν ἦσαν ἄξιαι τῆς ἀποδοκιμασίας σας, ὅπερ θὰ μὲ καταστήσῃ τῷ ὄντι εὐτυχῆ. Κύριοι βουλευταί. Δὲν ἔχω μήτε τὴν πρόθεσιν, μήτε τὴν δύναμιν νὰ σᾶς ἐμποδίσω ἀπὸ τοῦ ν’ ἀποβάλητε ἀπὸ τὸ μέτωπον τοῦ ἀνθρώπου, ἀπὸ τὸ μέτωπον τοῦ πολίτου Ἕλληνος τὴν σφραγίδα ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὁ δημιουργὸς ἔθεσεν εἰς αὐτὸν, διὰ νὰ τὸν διακρίνῃ ἀπὸ τὰ λοιπὰ ζῶα καὶ νὰ θέσητε τὴν σφραγίδα τοῦ ἐξανδραποδισμοῦ, τὴν σφραγίδα τῆς ἀποκτηνώσεως. Εἶσθε κύριοι νὰ τὸ πράξητε, ἀρκεῖ ὅμως νὰ πεισθῆτε, ὅτι πρέπει νὰ τὸ πράξητε. Δὲν θὰ προσπαθήσω ποσῶς, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ὑπερασπισθῶ τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν ἀνθρώπων, ἡ ὁποία εἶναι κακῆς πίστεως, διότι βεβαίως εἶναι κακῆς πίστεως, εἶναι φύσει ἄτιμος πολίτης ἐκεῖνος, ὅστις ὀφείλει εἰς οἱονδήποτε, πολὺ δὲ περισσότερον εἰς τὴν πατρίδα του καὶ δὲν πληρόνει τὴν ὀφειλήν του, χωρὶς νὰ ἔχῃ πρὸς τοῦτο ἓν ἰσχυρὸν δικαιολόγημα. Δὲν πρόκειται λοιπὸν σεῖς σήμερον νὰ χαρακτηρίσητε τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν, αὐτὸς εἶναι χαρακτηρισμένος ἀπὸ τοὺς νόμους τῆς φύσεως. Δὲν ἔχω συμφέρον, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς ἐμποδίσω ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιψηφίσητε τὴν πρότασιν αὐτὴν ἢ νὰ τὴν ἀποῤῥίψητε, τοῦτο μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον, καθόσον ἐγὼ δὲν θὰ φέρω καμμίαν εὐθύνην διὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτήν. Εἶμαι, τὸ λέγω μετὰ παῤῥησίας, ἐναντίος. Ἔχω ὅμως ἓν ἄλλο συμφέρον πολὺ μεγαλείτερον, πολὺ ὑψηλότερον καὶ πολὺ ἱερώτερον, τὸ συμφέρον τοῦ νὰ ἄρω τὰς συκοφαντίας ἐκείνας, αἵτινες ἀπεδόθησαν κατὰ τοῦ φορολογουμένου λαοῦ, καὶ αἵτινες πρόκειται διὰ νόμου νὰ ὁμολογηθῶσιν ἐπισήμως. Πολλοί, κύριοι, καὶ οὗτοι εἶναι λίαν ἀξιότιμοι καὶ ὀφείλω νὰ προλάβω πᾶσαν παρεξήγησιν, διότι ἐκτιμῶ τὸν πατριωτισμὸν τῶν ὅσων ὑπεστήριξαν τὴν πρότασιν αὐτὴν, δὲν ἀμφισβητῶ διόλου τὴν εἰλικρίνειαν, ἡ ὁποία τοὺς ὠθεῖ εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω εἰς αὐτοὺς, ὅτι καὶ ὁ πατριωτισμὸς καὶ ἡ εἰλικρίνεια τυγχάνουν, νὰ ὦσι πεπλανημένα. Πολλοὶ λοιπὸν καὶ τὸ κοινὸν αὐτὸ ἐπίστευσε σχεδὸν, ὅτι ἡ παροῦσα οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κράτους εἶναι ἀπόῤῥοια τῶν καθυστερήσεων, τουτέστι διὰ νὰ ᾖναι ὁποία εἶναι ἡ σημερινὴ οἰκονομική μας κατάστασις συνετέλεσεν εἰς τοῦτο ἡ κακοήθεια τοῦ φορολογουμένου κόσμου καὶ μάλιστα τοῦ πολιτισμένου κόσμου. Τοῦτο παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ἤκουσα καὶ ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ λίαν ἀξιοτίμου καὶ σεβαστοῦ φίλου μου κ. Σωτηροπούλου. Τοῦτο ἔρχομαι ν’ ἀποκρούσω.

§22ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ παρεξηγήσατε.

§23ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἴπατε τινὲς τῶν πολιτευομένων δὲν πληρόνουν τοὺς φόρους των.

§24ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ ἀπὸ δυστροπίαν, ἀλλὰ δὲν ἐπῆγαν νὰ τοῖς τὰ ζητήσουν.

§25ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον, αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω καὶ ἐγώ. Κύριοι! Εἶμαι εἷς τῶν πρὸ εἰκοσιπενταετίας πολιτευομένων, εἶμαι δὲ καὶ υἱὸς πατρὸς, ὁ ὁποῖος ἀνέκαθεν καὶ ἐξ ἀρχῆς ἦτο πολιτευόμενος. Λέγω καὶ διακηρύττω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ προσκαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ εἴτε τηλεγραφικῶς, εἴτε ταχυδρομικῶς πληροφορίας ἀπὸ τὸ ταμεῖον Δωρίδος διὰ νὰ μάθῃ, ὅτι οὐχὶ ἐγὼ, ἀλλ’ ὁλόκληρος ἡ οἰκογένειά μου ὀφείλει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον δραχμὰς 55 καὶ λεπτὰ 34. Ὡς κάτοικος καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος λέγω, ὅτι ἡ ἐπαρχία Δωρίδος καθυστερεῖ ἀπὸ τοῦ 1833 ἕως τὰ 1856 70,000 δραχμῶν ἀπὸ ἐνοικιάσεις δημοσίων φόρων. Ἐκ τῶν 70,000 δραχμῶν τὰς 42 ὀφείλει ὁ αἰώνιος πολιτικὸς ἀντίπαλός μου καὶ πρώην γερουσιαστὴς κ. Παπαπολίτης. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι οὐ μόνον δὲν βλάπτει ἐμὲ, οὐ μόνον δὲν βλάπτει τοὺς πολιτικούς μου φίλους ἡ ἐπιψήφισις αὐτῆς τῆς προτάσεως, ἀλλὰ μάλιστα βλάπτει τοὺς πολιτικούς μου ἀντιπάλους. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μήτε ὁ Παπαπολίτης, ὁ αἰώνιος αὐτὸς πολιτικός μου ἀντίπαλος, ὀφείλει τὰς 42,000 δραχμὰς, καὶ διὰ νὰ πεισθῆτε εἰς τοῦτο θὰ σᾶς ἐκθέσω τὴν ἱστορίαν τῆς ὀφειλῆς αὐτῆς, διότι ἡ ἱστορία τῆς ὀφειλῆς αὐτῆς ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ἱστορίαν τῶν ἐν γένει καθυστερήσεων. Ἐνοικιάζοντο, κύριοι, αἱ δημόσιοι πρόσοδοι τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος, παρεστάθησαν εἰς τὸ στάδιον τοῦ συναγωνισμοῦ τὰ δύο κόμματα. Ἀφ’ ἑνὸς ὁ μακαρίτης πατήρ μου, ὡς ἀρχηγὸς τοῦ ἑνὸς κόμματος, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὁ κ. Παπαπολίτης, ὡς ἀρχηγὸς τοῦ ἑτέρου κόμματος. Ἕκαστον τῶν κομμάτων τούτων, κύριοι βουλευταὶ, ἤθελε νὰ γείνῃ κύριον τῶν δημοσίων προσόδων, τὸ μὲν διὰ νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῶν τυχὸν κερδῶν, τὸ δὲ διὰ νὰ πιέσῃ τὸ ἀντίπαλον κόμμα.

§26ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ νὰ σχηματίσῃ τοὺς μᾶλλον φορολογουμένους.

§27ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μάλιστα, διότι μεταξὺ αὐτῶν ἀνεδεικνύοντο οἱ δήμαρχοι. Τὰ δύο ταῦτα κόμματα ἠρεθίσθησαν ἐν τῷ διαγωνισμῷ, καὶ ὑπάρχει παροιμιῶδες μέχρι σήμερον, ὅτι, ἐνῷ αἱ πραγματικαὶ πρόσοδοι τῆς ἐπαρχίας ἔφθανον μόλις εἰς 100,000, εἰς τὸν συναγωνισμὸν ἔφθασαν εἰς 125,000, καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. Διοβουνιώτης, γαμβρὸς τοῦ Παπαπολίτου, ὅστις τότε εἶπε ἑκατὸν τεσσαράκοντα, ἀλλὰ νὰ μὴ τὰ πάρουν αὐτοί. Ἀκόμη παροιμιωδῶς λέγεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὸ ἑξῆς. Ὅταν ἔλαβον τὴν ἔγκρισιν καὶ συνῆλθον ἵνα ἴδουν τί πρόκειται νὰ εἰσπράξουν, καὶ ἔκαμον τοὺς ὑπολογισμούς των ηὔξησαν τὰ ποσὰ τὰ ἐνδεχόμενα νὰ εἰσπραχθῶσι· καὶ ἐπειδὴ δὲν ἤρκεσαν νὰ καλύψουν τὸ ἀντίτιμον τῆς ἐνοικιάσεως, ηὔξησαν τὰς τιμὰς τῶν προϊόντων, καὶ τέλος πάντων ἐπῆλθεν ἡ ζημία οὐχὶ τῶν 42,000 δραχμῶν, ἀλλὰ 60,000· ὑπέστησαν πολλὰς καταδιώξεις, μυρίας κατασχέσεις καὶ ἐπλήρωσαν τὰς 20 ἐξ αὐτῶν. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ ἱστορία τῶν χρεῶν ἐκείνων, ἡ ὁποία, ὡς ἕκαστος ὑμῶν ἐννοεῖ, εἶναι ἡ ἱστορία τῶν καθυστερήσεων ἐν γένει. Ἀλλ’ ἐγὼ προβαίνω περαιτέρω, ἐγὼ λέγω, ὅτι αἱ καθυστερήσεις ἐν γένει προῆλθον ἕνεκα τῆς δυστροπίας τῶν ὀφειλετῶν. Ἀλλὰ ποῖαι δυστροπίαι, καὶ μέχρι τινος σημείου ἔφθασεν ἡ δυστροπία τῶν ὀφειλετῶν, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ἡ δυστροπία αὐτὴ ᾖναι ἀξία ὅπως στιγματισθῇ μὲ τὴν σφραγῖδα τῆς ἀποκτηνώσεως καὶ τοῦ ἐξανδραποδισμοῦ; Ποία κυβέρνησις, κύριοι, ἰσχυρίσθη ἢ δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι καθ’ ὃν χρόνον στέλλει τὸν δημόσιον εἰσπράκτορα ἵνα εἰσπράξῃ τοὺς δημοσίους φόρους, τοὺς κατασχετὰς, ἵνα κατάσχῃ τὴν περιουσίαν τοῦ ὀφειλέτου ὅτι φορολογούμενός τις ἀντέστη διὰ τῶν ὅπλων εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων; οὐδέποτε παρουσιάσθη τοιοῦτόν τι· ἄρα ἡ κυβέρνησις δὲν εὑρέθη εἰς ἀδυναμίαν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, περὶ τὴν καταδίωξιν τῶν καθυστερούντων. Θὰ συνέβη λοιπὸν ἓν τῶν δύο ἢ ἡ κυβέρνησις ἀνεγνώρισε τὸ ἀδύνατον νὰ πληρώσουν οἱ ὀφείλοντες τὰ χρέη των, ἢ τὰ ἐχάρισε πρὸς αὐτούς· εἴτε τὸ ἓν, εἴτε τὸ ἄλλο ὑποτεθῇ ὡς ἀληθὲς, κατὰ τί εἶναι ἄξιοι ἀτιμίας καὶ ἀτιμίας μέχρις ἐξανδραποδισμοῦ οἱ καθυστεροῦντες; Ἂν τὸ πρῶτον, ἡ κυβέρνησις πολὺ φιλανθρώπως καὶ πολὺ καλῶς ἔπραξεν, ἂν τὸ δεύτερον, εἶναι ἡ κυβέρνησις ὑπαιτία ὅλων τούτων τῶν καθυστερήσεων. Ἀλλὰ κύριοι, δὲν ἐνδιαφέρομαι πολὺ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον· ἐγὼ λέγω, ὅτι ἐκ δυστροπίας, ἐγὼ λέγω, ὅτι ἐκ κακῆς πίστεως, ἐγὼ λέγω, ὅτι ἐκ παραγνωρίσεως τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος ἐκ μέρους τῶν ὀφειλετῶν προῆλθεν ἡ κατάστασις αὕτη, καὶ ἀδιαφορῶ ἂν τοὺς ὀφειλέτας αὐτοὺς, θὰ τοὺς τιμωρήσητε, ἢ θὰ τοὺς κρεμάσητε. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τώρα αὐτὴ ἡ κακὴ τῳόντι οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κράτους εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν καθυστερήσεων ὁπωσδήποτε καὶ ἂν προῆλθον αὗται;

§28ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε Κατσικαπῆ, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν; Πολεμεῖτε ἐπίσης καὶ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος;

§29ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Βέβαια.

§30ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Χατζίσκος συγκατετέθη, ἵνα ἡ πρότασίς του, συγχωνευθῇ εἰς ἐκείνην τοῦ κ. Σωτηροπούλου.

§31ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πολεμῶ τὴν ἀρχήν.

§32ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀφορᾷ τὸ μέλλον, καὶ ὄχι τὸ παρελθόν.

§33ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μοὶ εἶναι ἀδιάφορον αὐτό. Ἂς ἐξετάσωμεν λέγω κύριοι, ἐὰν ἡ παροῦσα τῳόντι κακίστη οἰκονομικὴ τοῦ ἔθνους κατάστασις προέκυψεν ἐκ τῶν καθυστερήσεων, καὶ ἂν εὕρωμεν τοῦτο ἀληθὲς, ἂς στιγματίσωμεν, ἂς ἐξανδραποδίσωμεν τοὺς ὑπαιτίους, διότι πρέπει τῳόντι οἱ ὑπαίτιοι αὐτῆς τῆς καταστάσεως νὰ τιμωρηθῶσιν. Ἡ καθυστέρησις, λέγουν, μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν παροῦσαν κακὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν. Ἐγὼ λέγω, ὄχι. Ἐγὼ λέγω, πᾶν ἄλλο, ἢ αἱ καθυστερήσεις αὗται ἐδημιούργησαν τὴν παροῦσαν κακὴν τοῦ ἔθνους οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἐγὼ μάλιστα φρονῶ, ὅτι καὶ ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ καθυστερήματα εἰσήρχοντο ἐγκαίρως εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, οὐχ ἧττον ἡ οἰκονομική μας κατάστασις ἤθελεν εἶσθαι τοιαύτη, ὁποία εἶναι. Προβαίνων περαιτέρω, λέγω, ἐὰν καὶ διπλάσιοι φόροι, ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους τὸ ἔθνος πληρώνει, εἰσήρχοντο εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ τῆς Ἑλλάδος οὐχ ἧττον ἤθελεν εἶσθαι τοιαύτη, ὁποία εἶναι, καὶ περιπλέον, ἐὰν ὅλα τὰ εἰσοδήματα τῶν φορολογουμένων, ὁλόκληρος ἡ περιουσία τῶν φορολογουμένων εἰσήρχετο εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος ἤθελεν εἶσθαι τοιαύτη, ὁποία εἶναι καὶ σήμερον, καὶ ἰδοὺ, κύριοι, ἡ ἀπόδειξις. Ἀπὸ τοῦ 1828, μέχρι τοῦ 1833, καὶ ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, μέχρι τοῦ 1835 ἡ Ἑλλὰς ἐδιοικεῖτο μὲ 6,000,000 φοινίκων, ἢ δραχμῶν δαπάνην, καὶ ἡ Ἑλλὰς τότε εἶχε καὶ καλλίτερον καὶ μεγαλείτερον στρατὸν, καὶ ἡ Ἑλλὰς τότε εἶχε διοίκησιν, ἐὰν ὄχι καλλιτέραν, τοὐλάχιστον οὐχὶ χειροτέραν τῆς παρούσης, καὶ ἡ Ἑλλὰς τότε εἶχε δικαιοσύνην, ἂν ὄχι καλλιτέραν, οὐχὶ χειροτέραν τῆς παρούσης. Ἀπὸ τοῦ 1835 μέχρι τοῦ 1848 μέχρι τοῦ 1848, ἡ ἀτομικὴ δραστηριότης τοῦ Ἕλληνος κατώρθωσεν ὥστε ν’ αὐξηθῇ ἡ ἰδιωτικὴ περιουσία, καὶ ἑπομένως ν’ αὐξηθῇ καὶ ἡ ἐθνικὴ περιουσία ἤτοι τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους ἀπὸ 6 εἰς 14 ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐδιοικεῖτο ἀπὸ τοῦ 1835 μέχρι τοῦ 1848 μὲ 14,000,000 δραχμῶν δαπάνην καὶ ἡ διοίκησις τῆς Ἑλλάδος........

§34ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς διορθώσω ἓν λάθος, εἰς τὰ 1844 εἰς τὴν πρώτην Βουλὴν ὅπου ἤμην τὰ ἔξοδα ἦσαν 12½ ἑκατομμύρια· εἰς τὰ 1847 ἔγειναν 13½ καὶ ἐξανέστη ἡ Βουλὴ συζητήσασα ἐπὶ δύο μῆνας τὸν προϋπολογισμόν.

§35ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἠκούσατε λοιπὸν ὅτι μέχρι τοῦ 1845 ἐδιοικεῖτο τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος μὲ 12 μόνον ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ ἡ διοίκησις τοῦ τόπου τότε, ἐὰν δὲν ἦτο πολὺ καλλιτέρα, δὲν ἦτο ὅμως πολὺ χειροτέρα τῆς παρούσης. Ἀλλ’ ἡ ἀτομικὴ πρόοδος προέβαινεν, ἡ ἀτομικὴ ἐργασία τοῦ Ἕλληνος ἀνεπτύσσετο καὶ ἀνέπτυσσε συνάμα καὶ τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους καὶ ἀπὸ τὰ 1848 μέχρι τοῦ 1858 τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους ἀνέβησαν εἰς 23,000,000 καὶ αἱ δαπάναι τοῦ κράτους ἀνέβησαν εἰς 23,000,000. Ἀπὸ τότε μέχρι τοῦδε, κύριοι, τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους ἀνέβησαν εἰς 35,000,000 καὶ αἱ δαπάναι τοῦ κράτους ἀνέβησαν εἰς 37,000,000.

§36ΔΑΓΡΕΣ. 45.

§37ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἀφίνω τὰ ἔκτακτα, τὰ τακτικὰ μόνον. Τί προσετέθη κύριοι, εἰς τὰ ἔξοδά μας, τί προσετέθη εἰς τὰς δαπάνας μας, εἰς τὰς δαπάνας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι ἐκανονίσθησαν ἀπὸ τοῦ 1828, τί προσετέθη ὑπὲρ τῆς κοινωνίας ἀπὸ τότε μέχρι σήμερον; Κύριοι, δὲν θέλω νὰ λυπήσω κανένα, τὸ λέγω μόνον πρὸς δόξαν τῆς μνήμης τοῦ ἁγίου ἐκείνου ἀνδρὸς τοῦ Καποδιστρίου, ὅτι τότε μάλιστα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους ἦσαν κονδύλια ὑπὲρ τῆς κοινωνίας καὶ τὰ κονδύλια ἐκεῖνα ἐπραγματοποιοῦντο καὶ ἂν ἀπαντᾶται σήμερον κανὲν δημόσιον κατάστημα εἰς τὰς Ἐπαρχίας, τοῦτο ἀνηγέρθη ἀπὸ τοῦ 1828. Οὐδεμία λοιπὸν δαπάνη προσετέθη, τείνουσα εἰς τὴν εὐημερίαν, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν ὑλικὴν εἰς τὴν συγκοινωνίαν, εἰς τὴν πρόοδον ἐν γένει τοῦ ἔθνους, προσετέθησαν ὅμως δαπάναι, αἵτινες ἀνέβησαν εἰς 37,000,000 καὶ αἱ δαπάναι αὗται εἰς πᾶν ἄλλο συνετέλεσαν ἢ εἰς τὸ νὰ καλλιτερεύσουν τὴν τύχην καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Βλέπετε λοιπὸν διατὶ σᾶς εἶπον ὅτι καὶ ἂν ὅλαι αἱ καθυστερήσεις εἰσήρχοντο εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἤθελον ἀποῤῥοφηθῆ, χωρὶς νὰ καλλιτερεύσουν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ τόπου κατάστασιν. Βλέπετε διὰ τί σᾶς εἶπον, ὅτι καὶ ἂν ἐδιπλασιάζοντο οἱ φόροι, καὶ αὐτοὶ ἤθελον σπαταληθῆ χωρὶς τὸ παράπαν νὰ χρησιμεύσουν εἰς τὸ νὰ καλλιτερεύσουν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ τόπου κατάστασιν, καὶ ἐὰν δὲν σᾶς πείθουν οἱ λόγοι, πιστεύω, ὅτι τὰ ἀκαταμάχητα παραδείγματα, τὰ ἀκαταμάχητα πράγματα θέλουν σᾶς πείσει. Ηὔξησαν οἱ φόροι καὶ σχεδὸν ἐδιπλασιάσθησαν ἀπό τινος καιροῦ, καὶ ὅμως ἀπεῤῥοφήθησαν. Ταῦτα λέγων, κύριοι, δὲν νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι εἴτε ἐγὼ, εἴτε κανεὶς ἀπὸ ἡμᾶς νὰ ἐγείρῃ κατηγορίαν κατὰ τῶν κυβερνήσεων τῆς Ἑλλάδος. Ἐγὼ μάλιστα δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀδικήσω κανένα ἐκ τῶν κυβερνώντων τὴν Ἑλλάδα. Ἐνίοτε ἐν τῇ ἐξάψει τῶν παθῶν μας ἀποδίδομεν τὰς αἰτίας τῶν δεινῶν μας ἐκεῖ ἴσως ὅπου δὲν πρέπει. Σήμερον μᾶς ἔσφαλεν ὁ Καποδίστριας, καὶ τὸν ἐδολοφονήσαμεν, αὔριον ὁ Ὄθων, καὶ τὸν ἐδιώξαμεν, ἔπειτα ἴσως ἄλλος καὶ οὕτω καθεξῆς, ἐνῷ ὅλα αὐτὰ κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν δὲν εἶναι σωστά· ἐδημιουργήθη τῳόντι εἰς τὸν τόπον μας ἓν σύστημα, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν καμμίαν ἄλλην ὀνομασίαν, παρὰ τὴν ὀνομασίαν τῆς σπατάλης καὶ τῆς διαφθορᾶς δυστυχῶς. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν τὸ ἐδημιούργησαν τὰ πρόσωπα, οὔτε τὰ κυβερνῶντα, οὔτε τὰ πολιτευόμενα, τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε, ὑπάρχει καὶ θὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸν τόπον, ἐνόσῳ ὁ τόπος μας εἶναι ὅπως εἶναι, τὸ σύστημα τοῦτο τὸ ἐδημιούργησαν αἱ περιστάσεις καὶ αἱ ἀνάγκαι καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Ἑλλάδος, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθη μετὰ τὴν ἀτυχῆ, ἂς τὸ ὀνομάσωμεν, ἀνεξαρτησίαν της.

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὴν ἀτελῆ.

§39ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Οὐχὶ ἀτελῆ, ἀλλὰ ἀτυχῆ, ἐπαναλαμβάνω, ἀνεξαρτησίαν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἰδέαν του.

§41ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσίν της ἡ Ἑλλὰς ἦτο, εἶναι καὶ θὰ ᾖναι δυστυχής.

§42ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ ὅρια.

§43ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὄχι βεβαίως δυστυχὴς, ὅπως ἦτο ὑπὸ τὴν ἀγρίαν τυραννίαν τοῦ Τούρκου. Ἦτο, εἶναι καὶ θὰ ᾖναι δυστυχής, κύριοι, διότι ἡ ὕπουλος καὶ πονηρὰ διπλωματία τῆς Εὐρώπης κάμνουσα τὴν Ἑλλάδα ἀνεξάρτητον, ἐσκέπτετο συνάμα καὶ πῶς νὰ τὴν καταστήσῃ, ὅπως τὴν κατέστησε τῳόντι, δυστυχῆ, καὶ ἐνῷ ἦτο ἐν γνώσει ἡ διπλωματία, ὅτι ἠγωνίσθη ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας ὁλόκληρος ἡ Ἑλλάς, ὁλόκληρον τὸ ἑλληνικὸν γένος, ἦλθε καὶ ἀπηλευθέρωσε ἓν πολλοστημόριον αὐτοῦ, καὶ ἐπάνω εἰς τὸ πολλοστημόριον τῆς ὅλης Ἑλλάδος ἔῤῥιψε τὰς δικαίας, τὰς νομίμους ἀξιώσεις τῆς ὅλης Ἑλλάδος· ἡ ἀτυχὴς λοιπὸν αὕτη ἐλευθερωθεῖσα Ἑλλὰς ἦτο ὑπόχρεως νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ νὰ ἀμείψῃ τὸν ἀγῶνα τῆς ὅλης Ἑλλάδος· δὲν ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ οὔτε εἰς τὴν Κρήτην, οὔτε εἰς τὴν Σάμον, οὔτε εἰς τὴν Θρᾴκην, οὔτε εἰς τὴν Ἤπειρον, οὔτε εἰς τὴν Θεσσαλίαν, οὔτε εἰς τὴν Μακεδονίαν, οὔτε εἰς τὰ γενναῖα Ψαῤῥὰ, οὔτε εἰς κανένα ἐκ τῶν ἑλληνικῶν ἐκείνων τόπων, οἵτινες ἤγειραν τὰ ὅπλα κατὰ τοῦ τυράννου καὶ οἵτινες ἔφεραν αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν ἠδύνατο, λέγω, ν’ ἀρνηθῇ εἰς αὐτοὺς καὶ ἀμοιβὴν καὶ περίθαλψιν καὶ πόρον ζωῆς· ἰδοὺ λοιπὸν, κύριοι, αἱ ἀνάγκαι, ἰδοὺ αἱ ὑποχρεώσεις ἐκεῖναι, αἵτινες ἐδημιούργησαν τὴν παροῦσαν κατάστασιν, καὶ ἥτις θὰ ὑφίσταται, ἐν ὅσῳ τοὐλάχιστον ὑφίσταται ἡ μικρὰ τῆς Ἑλλάδος περιφέρεια. Καὶ ὕστερον, κύριοι, ἀπὸ ὅλα ταῦτα, φέρετε εἰς τὸ μέσον μίαν πρότασιν διὰ τῆς ὁποίας ὅλην αὐτὴν τὴν κατάστασιν τὴν κακὴν, τὴν ἀθλίαν, τὴν οἰκτρὰν τῳόντι θέλετε νὰ ἐπιῤῥίψητε εἰς τὸν δυστυχῆ φορολογούμενον λαὸν, καὶ θέλετε νὰ εἴπητε εἰς αὐτὸν ὅτι ἡ ἔλλειψις ἡ ἐδική σου ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκπληρῇς τὰς νομίμους ὑποχρεώσεις σου ἀπέναντι τῆς πολιτείας, ἔφερε αὐτὴν τὴν κατάστασιν; καὶ θέλετε νὰ θέσητε εἰς τὸ μέτωπον αὐτοῦ τὴν σφραγῖδα τῆς ἀτιμώσεως, τὴν σφραγῖδα τοῦ ἐξανδραποδισμοῦ; καὶ πλὴν τῶν ὅσων μέχρι τοῦδε σᾶς εἶπον δὲν θὰ σᾶς ἐμποδίσουν τοὐλάχιστον εἰς αὐτὸ ἄλλοι λόγοι ἔτι ἐγγύτεροι, ἔτι καταληπτότεροι εἰς ὅλους ἡμᾶς; Τὶ λέγομεν μεταξὺ μας πάντοτε; Τί λέγομεν πολλάκις δημοσίᾳ ἐντεῦθεν; ὅτι τῶν κοινῶν ἡ διαχείρισις δὲν γίνεται μετὰ τῆς προσηκούσης εὐλαβείας, καὶ ὅταν χωρὶς νὰ ἔχητε τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ φόρος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶναι βαμμένος καὶ μὲ αἷμα καὶ μὲ θερμὸν ἱδρῶτα δὲν διαχειρίζεται καλῶς, ἔρχεσθε νὰ τιμωρήσητε τὸν μὴ ἐκπληροῦντα μίαν ὑποχρέωσιν ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ ἔπαυσε πλέον ἀπὸ τοῦ νὰ ᾖναι ὑποχρέωσις. Ναὶ, κύριοι, ἔπαυσε τοῦ νὰ ᾖναι ὑποχρέωσις, σημειώσατέ το καλῶς, καὶ ἰδοὺ διατί.

§44Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐβγῆκες ἔξω πολύ.

§45ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τώρα, κύριοι, αἱ κοινωνίαι συμβάλλονται μὲ τὰς κυβερνήσεις καὶ λέγουν πρὸς αὐτάς, σᾶς χορηγοῦμεν τὸ ⅒ τῶν εἰσοδημάτων μας, σᾶς χορηγοῦμεν μέρος τῆς προσωπικῆς μας ἐλευθερίας, σᾶς χορηγοῦμεν αὐτὰ καὶ ἐκεῖνα τὰ δικαιώματα ἀπέναντι ὑμῶν πρὸς τὸ τέλος τοῦ νὰ μᾶς ἐξασφαλίσητε, νὰ μᾶς ἔχητε διοίκησιν, δικαιοσύνην καὶ ἀσφάλειαν, τῆς τιμῆς, τῆς ζωῆς καὶ τῆς περιουσίας. Ὁ Ἕλλην, κύριοι, ἀπέκτησε τὴν ἀσφάλειαν αὐτὴν διὰ τὴν ὁποίαν δίδει μέρος τῆς περιουσίας του καὶ μέρος τῶν δικαιωμάτων του. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ εἴπω ἐγώ, διότι ὅλοι ὑμεῖς κάλλιον ἐμοῦ καὶ τὸ γνωρίζετε καὶ τὸ αἰσθάνεσθε. Ὅταν ἀναφαίνονται οἱ λησταὶ εἰς καμμίαν γωνίαν τῆς Ἑλλάδος, ὁ Ἕλλην, τὸ ἄτομον, ὁ φορολογούμενος καλεῖται νὰ σπεύσῃ πρὸς καταδίωξιν καὶ ἐξόντωσιν αὐτῶν, καὶ ὅταν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὁ φορολογούμενος πληρόνει, ἐξέρχωνται πρὸς καταδίωξιν, πάλιν ἀπὸ αὐτὸν τὸν φορολογούμενον τρέφονται, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπομνήσω ἐγώ, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐδώκαμεν πίστωσιν 100,000 δραχμῶν εἰς τὴν κυβέρνησιν διὰ νὰ περιθάλψῃ ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἔπαθον καὶ κατεστράφησαν ἀπὸ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα; Καὶ ὕστερον ἀπὸ αὐτὴν τὴν διάῤῥηξιν τοῦ συμβολαίου, ἀπὸ αὐτὴν τὴν διάῤῥηξιν τῆς συμβάσεως μεταξὺ κυβερνήσεως καὶ λαοῦ, νομίζετε, ὅτι εἶναι πλέον ὑπόχρεως αὐτὸς νὰ τηρῇ τὰς ἰδικάς του ὑποχρεώσεις;

§46ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ δέχεται ἡ κυβέρνησις αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε;

§47ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μὴ ὠφελῆσθε αὐτοῦ, διότι δὲν ἀφορᾷ τὴν σημερινὴν κυβέρνησιν.

§48ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐπειδὴ λέγομεν διάῤῥηξις τῆς συμβάσεως ἀφορᾷ τὸ μέλλον βεβαίως, εἰς τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν ἀναφέρεται.

§49ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν, κύριοι, νὰ ἔλθω καὶ εἰς λεπτομερείας διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐκεῖνοι οἵτινες δὲν ἐπλήρωσαν τοὺς φόρους των, καλῶς ἔπραξαν μὴ πληρώσαντες αὐτούς· (ἀνησυχίαι).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἰδέαν του.

§51ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἶμαι ἀκόμη τεταραγμένος ἐξελθὼν ἀπὸ τὸ δωμάτιον ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον συνεδρίαζε ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος. Αἱ ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς, κύριοι βουλευταὶ, αἵτινες ἴσως ἐντὸς τῆς αὔριον ἢ τῆς μεθαύριον θὰ ἀναγνωσθῶσι ἐντεῦθεν θέλουν σᾶς δώσει νὰ ἐννοήσητε, πῶς καὶ τίνι τρόπῳ σπαταλῶνται οἱ φόροι ἐκεῖνοι, οἵτινες συγκεντρόνονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον βαμμένοι ἀπὸ τὸ αἷμα, καὶ ὑγροὶ ἀπὸ τοὺς κόπους τοῦ δυστυχοῦς αὐτοῦ φορολογουμένου, τὸν ὁποῖον θέλετε νὰ ἐξανδραποδίσητε. Ἐξοπλίζονται πλοῖα ἄνευ ἀνάγκης, καὶ δαπανῶνται 250,000 δραχμῶν. Μᾶς φέρουν προϋπολογισμοὺς καὶ μᾶς ἀπατοῦν ἐντεῦθεν λέγοντες, ὅτι ἐξεκένωσαν θέσεις, καὶ αἱ θέσεις αὗται εὑρίσκονται πλήρεις. Κενοῦνται θέσεις καὶ αἱ θέσεις αὗται ἐναντίον τῆς ἀποφάσεώς σας, ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας πληροῦνται μετὰ ταῦτα. Κεφάλαια μεταφέρονται εἰς ἄλλας χρήσεις, καὶ τοιαῦτα διαπράττονται, κύριοι, τὰ ὁποῖα ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ γνωρίσῃ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς σύμπας, ἤθελε καὶ ὤφειλε μάλιστα, ν’ ἀρνηθῇ τοὺς φόρους του. Πρὶν λοιπόν, κύριοι, βεβαιωθῆτε, πρὶν πεισθῆτε, ὅτι ὁ φόρος αὐτός, ὁ ὁποῖος, θὰ τὸ ἐπαναλαμβάνω ἀπειράκις νὰ τὸ λέγω, εἶναι βαμμένος μὲ αἷμα, διαχειρίζεται καλῶς καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, πῶς ἔρχεσθε μονομερῶς νὰ καταδικάσητε τὸν δυστυχῆ αὐτὸν φορολογούμενον, ὁ ὁποῖος τοσαῦτα παθὼν ὅσα πολλάκις σᾶς συνεκίνησαν, εἴτε ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, εἴτε ἐν Ἀθήναις εὑρισκομένους, καὶ ἀφοῦ εἴχετε τὴν πρόνοιαν νὰ τιμωρήσητε ἐκεῖνον, ὅστις τῳόντι κακῶς ποιῶν δὲν πληρόνει τοὺς φόρους του, ἐὰν πρὸς τοῦτο δὲν ὑπάρχῃ ἐμπόδιον ἰσχυρὸν, πῶς δὲν λαμβάνετε τὴν πρόνοιαν νὰ τιμωρῆτε καὶ ἐκεῖνον, ὅστις κακῶς διαχειρίζεται τοὺς φόρους αὐτούς;

§52Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Φέρετε νομοσχέδιον.

§53ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τελευτῶν, κύριοι, σᾶς λέγω· δὲν σᾶς ἐμποδίζω ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιψηφίσητε ἕνα νόμον ὁποῖος εἶναι ὁ ὑπὸ συζήτησιν. Κάμετέ το, ἀλλὰ συλλογισθῆτε ὅτι ἐρχόμενοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐνταῦθα, εἴτε ὡς βουλευταὶ, εἴτε ὡς ἰδιῶται θὰ λάβητε ἀφορμὰς νὰ αἰσθανθῆτε πολλάκις τὴν τύψιν τῆς συνειδήσεως, διότι θὰ βλέπητε καταφανῆ τὴν σπατάλην τῶν φόρων σας· θὰ βλέπητε ἐντεῦθεν ἓν ἀνάκτορον, τὸ ὁποῖον ἐκτίσθη ἀπὸ τοὺς φόρους σας, καὶ ἐκεῖθεν ἴσως ἕνα πολιτικῶς ἀποθαμμένον. Ἀλλὰ τί λέγω πολιτικῶς ἀποθαμμένον; δὲν θὰ ἴδωμεν πολιτικῶς ἀποθαμμένον κανένα, διότι ὁ Ἕλλην εἶναι ζηλότυπος τῶν δικαιωμάτων του καὶ δὲν θὰ συγκατατεθῇ ποτὲ νὰ κηρυχθῇ πολιτικῶς ἀποθαμμένος· ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ κηρυχθῇ πολιτικῶς ἀποθαμμένος, ἠξεύρετε τί θὰ κηρυχθῇ; θὰ κηρυχθῇ ἐπαίτης, θὰ κηρυχθῇ φερέοικος, θὰ κηρυχθῇ ἀκτήμων· διότι θ’ ἀναγκασθῇ, διὰ νὰ μὴ δεχθῇ τὸ στίγμα αὐτὸ τῆς ἀτιμώσεως εἰς τὸ μέτωπον, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ἐκποιήσῃ τὴν περιουσίαν του εἰς οἱανδήποτε τιμὴν, ἐὰν ἔχῃ τοιαύτην, διὰ νὰ ἀποτίσῃ τὸ πρὸς τὸ δημόσιον χρέος του. Δὲν ἀφορᾷ, λέγουν, τὸ παρελθὸν, ἀλλ’ ἀφορᾷ τὸ μέλλον· καὶ νομίζει, τοῦτο λέγων ὁ κ. Σαράβας, ὅτι κολάζει τὴν πρότασιν, κολάζει τὸν νόμον αὐτὸν, μεταβάλλει τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ; Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι κατωρθώσατε πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεως αὐτῆς ἢ τοῦ νόμου αὐτοῦ νὰ ἐξασφαλίσητε διὰ τὸ μέλλον τὴν καλὴν χρῆσιν τῶν φόρων σας; δεύτερον, ἐξησφαλίσατε ἤδη τὴν ἔγκαιρον εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων καὶ τὴν ἐξησφαλίσατε δι’ ἑνὸς νόμου λίαν ἰσχυροῦ, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν ἤδη εἰς τὰ καθέκαστα καὶ πρόκειται νὰ ἐπιψηφίσωμεν ἐν συνόλῳ. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐδώκατε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ φυλακίζῃ τὸν δυστροποῦντα ὀφειλέτην, νὰ ἐκποιῇ τὴν περιουσίαν του ἄνευ διατυπώσεως καὶ ἐν τέλει νὰ τὸν παραδίδητε εἰς ἐργολάβον, εἰς τὴν διάθεσιν ἑνὸς κερδοσκόπου, καὶ ὕστερον ἀπὸ αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις ἔρχεσθε μὲ μίαν πρότασιν ὁποία εἶνε ἡ ὑπὸ συζήτησιν νὰ κηρύξητε ἄτιμον τὸν μὴ πληρόνοντα· τί ἐξηγεῖ τοῦτο; Ἐκτὸς τῆς μομφῆς τὴν ὁποίαν θέλετε ν’ ἀποδώσητε εἰς τὸν φορολογούμενον λαὸν, ὅτι εἶναι ὁ αἴτιος τῆς παρούσης οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἐνῷ νομίζω ὅτι ἀπέδειξα, ὅτι πᾶς ἄλλος εἶναι ὑπαίτιος τῆς παρούσης καταστάσεως παρὰ ὁ λαὸς αὐτὸς, ἐκτὸς τούτου δεικνύετε καὶ μίαν δυσπιστίαν πρὸς τὴν κυβέρνησιν καὶ λέγετε τέλος πάντων πρὸς αὐτὴν ὅτι, ἂν καὶ σοὶ ἔδωκα τὸ δικαίωμα νὰ φυλακίζῃς, ἂν καὶ σοὶ ἔδωκα τὸ δικαίωμα νὰ ἐκποιῇς τὴν περιουσίαν τοῦ ὀφειλέτου, ἂν καὶ σοὶ ἔδωκα τὸ δικαίωμα νὰ τὸν παραδίδῃς εἰς χεῖρας ἑνὸς κερδοσκόπου, δὲν σὲ ἐμπιστεύομαι ὅμως, διότι ἐνδέχεται νὰ μὴ θελήσῃς νὰ ἐφαρμόσῃς τὸν νόμον αὐτὸν ἢ νὰ χαρισθῇς εἰς τοὺς ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου, καὶ θέλω ἐγὼ ἡ ἰδία Βουλὴ νὰ ἀναλάβω τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων, καὶ τὴν ἀναλαμβάνει ψηφίζουσα ἕνα τοιοῦτον νόμον καὶ ἐπιβάλλουσα ἀπ’ εὐθείας, ἄνευ προηγουμένης διαδικασίας μίαν ποινὴν, τὴν ἐσχάτην τῶν ποινῶν, καὶ ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς τοῦτο, ὅτι δυσπιστεῖτε πρὸς τὴν κυβέρνησιν, καὶ βεβαίως τίποτε ἄλλο δὲν ἐξηγεῖ ἡ πρότασις αὕτη παρὰ μίαν δυσπιστίαν πρὸς τὴν κυβέρνησιν, καὶ ὅμως πρὸς αὐτὴν τὴν κυβέρνησιν, πρὸς τὴν ὁποίαν δυσπιστεῖτε, παραδίδετε τὴν ἠθικὴν τοῦ πολίτου ὕπαρξιν.

§54ΣΑΡΑΒΑΣ. Λησμονεῖτε, κ. Κατσικαπῆ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει τὸν νόμον αὐτόν.

§55ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ προλάβῃ ἓν μέγα κακὸν, νὰ προέλθῃ εἰς ἓν μικρότερον. Μὴ λέγητε Κυβέρνησις, διότι ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν δὲν παρουσιάσθη ὡς κυβέρνησις, παρουσιάσθη ὡς ἄτομον, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ὁ λίαν ἀγαπητός μου φίλος κ. Πετιμεζᾶς εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ σᾶς εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὅτι ἡ πρότασίς σας οὐχὶ μόνον εἶναι ἄλογος, οὐχὶ μόνον εἶναι ἀποτρόπαιος, ἀλλ’ εἶναι συνάμα καὶ ἀντισυνταγματικὴ, καὶ ἐλυπήθην, κύριοι, ὅταν ἤκουσα τινὰς μεμφομένους τὸν κ. Πετιμεζᾶν ὡς εἰπόντα τοῦτο, ἐνῷ εἶχε πολὺ δίκαιον ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ τὸ εἴπῃ· καὶ λέγων τοῦτο εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν τῇ Συνελεύσει ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Συντάγματος. Καὶ τότε, κύριοι, παρουσιάσθη μία πρότασις τοιαύτη, καὶ ἡ Συνέλευσις ἐνόησε τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ὡδήγησεν ἐκεῖνον, ὅστις ὑπέβαλε τὴν πρότασιν αὐτήν· καὶ ἡ Συνέλευσις συζητήσασα ἐπὶ πολὺ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ ἀκούσασα πολλὰ ὑπὲρ καὶ κατὰ αὐτῆς εἶπε, τὴν ἀποῤῥίπτω, δὲν τὴν θεωρῶ συνταγματικήν. Πᾶσα λοιπὸν πρότασις, ἥτις ἦλθε κατὰ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, καὶ ἥτις δὲν εὑρέθη ἀξία νὰ λάβῃ θέσιν ἐν τῷ Συντάγματι, δὲν εἶναι ἀντισυνταγματική; Καὶ δὲν εἶχε δίκαιον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ εἴπῃ, ὅτι πλὴν τῶν ἄλλων εἶναι καὶ ἀντισυνταγματική; Ὁ δὲ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τί σᾶς ἀπέδειξεν ἐκ τοῦ βήματος τούτου; τὸ ἄδικον καὶ τὸ ἀδύνατον. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατιδὼν τὸν ὀργασμὸν, ὅστις πολλάκις ἠπείλησε πολλὰ κακὰ καὶ παρέσυρε τὰ νομοθετικὰ σώματα νὰ πράξωσιν ἐναντίον τοῦ ὀρθοῦ, ἐνθυμούμενος τὸν ὀργασμὸν, ὅστις μᾶς ἐπίεσε καὶ κατέστησε τελευταῖον ἐλεεινὴν τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπροσώπου, ὁ κ. ὑπουργός, λέγω, ἠθέλησε νὰ προλάβῃ ἓν μεγαλείτερον κακὸν δι’ ἑνὸς μικροτέρου. Καὶ ὅταν λέγω ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα, ὅτι δυσπιστεῖτε πρὸς μίαν κυβέρνησιν, ὅτι δὲν θὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὸν τὸν νόμον ἔρχεσθε νὰ δώσητε τοιοῦτον δικαίωμα καὶ ἔρχεσθε τέλος πάντων σεῖς νὰ γίνητε δημόσιοι εἰσπράκτορες ἢ ἐργολάβοι; Τί ἄλλο εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνετε, παρὰ νὰ ἀναδεχθῆτε σεῖς τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων φόρων; Κύριοι, δὲν ἔχω εἰπεῖν περισσότερα. Προσέξατε μὴ παρασυρθῆτε ἀπὸ τὸ ῥεῦμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἐχαρακτήρισα, προσέξατε, κύριοι, νὰ μὴ δώσητε λαβὴν σὺν τοῖς ἄλλοις εἰς τὸν ἔξω κόσμον νὰ χαρακτηρίσωσι τοὺς Ἕλληνας ἀγριωτέρους ἀφ’ ὅ,τι τοὺς θεωροῦν. Ἀρκετὰ, κύριοι, ἀρκετὰ λέγονται ἐν Εὐρώπῃ καθ’ ἡμῶν, ἀρκετὰς κατηγορίας ἔπλασαν οἱ ἐχθροί μας καὶ οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος, μὴ ἔρχησθε δι’ ἑνὸς τοιούτου νόμου νὰ πιστοποιήσητε τὰς κατηγορίας αὐτάς, τὰς ἀδίκους κατηγορίας· μὴ ἔρχησθε νὰ εἴπητε πῶς ἡ Ἑλλὰς δὲν εὐημερεῖ, δὲν εὐδαιμονεῖ δι’ οὐδένα ἄλλον λόγον, παρὰ διότι τὰ τέκνα της ἀγνοοῦν ἢ, καίτοι γινώσκοντα, ἀρνοῦνται νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ πρὸς τὴν πατρίδα, τὴν μητέρα των, καθήκοντα.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζίσκος.

§57ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀδυνατῶ ἢ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρακολουθήσω τὸν προλαλήσαντα, θέλω μόνον, κύριοι, ὁμιλήσει διὰ τελευταίαν φορὰν, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν θέλω ἐπαναλάβει τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, διότι καλῶς ἐνόησα τί συμβαίνει παρ’ ὑμῖν καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον καὶ σχετικῶς μὲ τὴν ὑπὸ συζήτησιν πρότασίν μου. Θέλω σᾶς διηγηθῆ ἐντοσούτῳ μετὰ πολλῆς συντομίας τὸ ἱστορικὸν αὐτῆς ταύτης τῆς πολυθρυλλήτου προτάσεως, ἀφ’ ἧς ἡμέρας συνέλαβον τὴν ἰδέαν μέχρι τῆς σήμερον· ἀκούσατε. Κατὰ τὸ 1869, κύριοι, ἤμην ἀντιπολιτευόμενος, ὁ κ. Κεχαγιᾶς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, παρουσίασεν ἓν συντομώτατον νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεφορτίζοντο ἀποκλειστικῶς οἱ ταμίαι τοῦ κράτους τὴν εἴσπραξιν καὶ καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν. Οἱ ταμίαι τοῦ κράτους, μᾶς εἶπεν ὁ τότε ὑπουργὸς, εἶναι ὑπεύθυνοι συμφώνως καὶ μὲ τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον διὰ τὴν εἴσπραξιν, πρέπει συνάμα δι’ εἰδικοῦ νόμου νὰ κατασταθοῦν ὑπεύθυνοι καὶ διὰ τὴν καταδίωξιν, καὶ τοσούτῳ περισσότερον καθίσταται ἀναγκαῖον τὸ νομοθέτημα τοῦτο, ἐπρόσθεσε, καθόσον ἔχει ἀνάγκην ὁ ὑπουργὸς νὰ μὴ ἐνοχλῆται συχνὰ ἀπὸ τοὺς ἰσχυροὺς τῆς ἡμέρας, μὲ ἀπαιτήσεις ὑπὲρ τῶν φίλων των καὶ ὑπὲρ ἑαυτῶν· ὁ ὑπουργὸς πρέπει νὰ ᾖναι ἀνεξάρτητος, πρέπει νὰ φροντίσῃ νὰ μὴ ἔχῃ τοιαύτας ἐνοχλήσεις. Ἡμεῖς δὲ οἱ ἀντιπολιτευόμενοι εἴπομεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τότε, καὶ ἂν ὁ ὑπουργὸς δὲν ἠμπορῇ ν’ ἀντισταθῇ κατὰ τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας ὑπὲρ τῶν φίλων των καὶ ἑαυτῶν, οἱ ταμίαι καὶ οἱ εἰσπράκτορες οἵτινες θὰ διορισθοῦν ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας δύνανται ἆρά γε νὰ ἀντισταθῶσιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις καὶ συστάσεις ὑπὲρ τῶν φίλων τῶν προστατῶν, οὕτως εἰπεῖν, ἰσχυρῶν; οὐχὶ βεβαίως. Τότε, κύριοι, σᾶς ὁμολογῶ εἰλικρινῶς, μοὶ ἐπῆλθε ἡ ἰδέα ὅτι διὰ νόμου πρέπει νὰ ἀπαλλάξωμεν καὶ τὸν ὑπουργὸν καὶ τὸν ταμίαν καὶ τὸν εἰσπράκτορα καὶ νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε ὄχι μόνον ὁ ἰσχυρὸς τῆς ἡμέρας νὰ μὴ ἐνοχλῇ τὸν ὑπουργὸν ἢ τὸν ταμίαν ἢ τὸν εἰσπράκτορα ὑπὲρ τῶν φίλων του, ἀλλὰ νὰ σκέπτηται τίνι τρόπῳ νὰ σώσῃ ἑαυτὸν καὶ νὰ μὴ δύναται ἄλλως εἰμὴ διὰ τῆς πληρωμῆς τοῦ χρέους του. Ἡ ἰδέα αὕτη, κύριοι, μὲ ἔφερε τὴν ἄλλην, νὰ παρουσιάσω τὴν ἐν λόγῳ πρότασιν τὴν ὁποίαν καὶ ὑπέβαλον ἔκτοτε εἰς τὴν Βουλήν. Βεβαίως ἐπειδὴ ἤμην μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἂν καὶ μικρὰ τότε ἦτο αὕτη, ὑπεστήριξεν ὅμως τὴν πρότασιν. Τὸ ὑπουργεῖον προεδρευόμενον ὑπὸ τοῦ προέδρου τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου ἔκαμε τὴν ἀνάγκην φιλοτιμίαν, ὡς ἐπίστευον καὶ πιστεύω καὶ ἀδιαφόρησεν· ἐγένετο κατὰ τὸν κανονισμὸν ἡ πρώτη συζήτησις, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐγένετο καὶ ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις καὶ συζήτησις, κατὰ τὴν ὁποίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐγένετο παραδεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ σύνολον μὲ πλειονοψηφίαν 5–10 ψήφων. Ἐπλησίαζεν ἐν τούτοις ἡ λῆξις τῆς Συνόδου· πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν, οἵτινες ὑπερεψήφισαν, μ’ ἔκαμαν τὴν παρατήρησιν νὰ ἀναβάλωμεν τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν διὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον, ὅπως συζητηθῇ ἡ ἐν λόγῳ πρότασις καὶ ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ συνείδησιν· οὕτως εἶχον τὰ πράγματα πρὸ τῆς παρούσης Συνόδου. Κατὰ δὲ τὴν παροῦσαν Σύνοδον ἐσκέφθην νὰ τὴν ἐπαναφέρω καὶ εἰς τὰς σκέψεις μου ταύτας πολλὰς ἐνθαῤῥυντικὰς πεποιθήσεις εἶχον ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως· διότι παρετήρησα εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ἐνάρξεως τῆς Συνόδου ἓν πνεῦμα κοινῆς συμπράξεως ὑπὲρ τοῦ καλοῦ, καθαρὰν, ἐλευθέραν, συνείδησιν καὶ πεποίθησιν εἰς ὅλους τοὺς κυρίους βουλευτάς. Καὶ αὐτὸς ὁ κύριος πρωθυπουργὸς τοιαύτας ἀρχὰς ὑπέδειξε, καὶ ἡ Βουλὴ τοιαύτας παρεδέχθη καὶ ἠκολούθησε· καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, αὐτὴ ἡ Σύνοδος ἐπεψήφισε νομοσχέδια σπουδαῖα. Ἐνῷ, κύριοι, ἠτοιμαζόμην νὰ ἐπαναφέρω τὴν πρότασίν μου αὐτοτελῆ, ὡς ἄλλοτε, μ’ ἐπῆλθεν ἄλλη τις πρακτικωτέρα ἰδέα· καὶ εἶπον κατ’ ἐμαυτὸν, ὅτι διὰ καλὸν καὶ διὰ κακὸν καλῶς θὰ πράξω νὰ τὴν προσκολλήσω εἰς τὸ γενικὸν νομοσχέδιον (ἱλαρότης). Ἂς ἀφήσω, εἶπον καὶ πάλιν κατ’ ἐμαυτὸν, κύριοι, κατὰ μέρος τὸν ἐγωϊσμὸν καὶ ἂς προσαρτήσω τὴν πρότασίν μου ταύτην εἰς τὸ γενικὸν νομοσχέδιον. Τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον τὸ γενικὸν τοῦτο νομοσχέδιον, κύριοι, δὲν εἶχεν οὐδ’ ἔχει ἄλλην ἀρχὴν, παρὰ τὴν ἀρχὴν τίνι τρόπῳ νὰ εἰσπράττωνται οἱ φόροι καὶ τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὸ δημόσιον, καὶ μάλιστα κατὰ τὸ νομοσχέδιον, διὰ τῆς ἐκποιήσεως τῶν κτημάτων των, διὰ τῆς στερήσεως τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας, διὰ τόσων ἄλλων μέτρων. Καὶ, κύριοι, δὲν εἰσὶν σκληρότεραι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τὰς ἐμπεριεχομένας ἐν τῇ προτάσει μου; Σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι σχετικῶς εἰσὶν ἠπιώτεραι καὶ ἠθικώτεραι αἱ διατάξεις τῆς προτάσεώς μου ἀπὸ τὰς τοῦ νομοσχεδίου. Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι προτιμότερον, κύριοι, νὰ καταδικασθῇ τις οὐχὶ ἐπὶ ἀτιμίᾳ, ὥς τινες ἠθέλησαν μὲ λέξεις ἀνοικείους νὰ καταπολεμήσουν τὴν πρότασιν, προτιμότερον, λέγω, νὰ καταδικασθῇ τις ἀπὸ τὸ δικαστήριον τοῦ νὰ στερηθῇ τὴν πολιτικὴν, τὴν βουλευτικήν του θέσιν διὰ 5 ἢ 6 μῆνας ἢ καὶ δι’ ἓν ἔτος, ἕως ὅτου πληρώσῃ τὸ χρέος του παρὰ νὰ πωλήσουν τὰ κτήματά του καὶ ἀφήσῃ τὰ τέκνα του ἄνευ ἄρτου. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι μεταξὺ τῶν μέτρων τῶν συντελεστικῶν πρὸς εἴσπραξιν τῶν φόρων καὶ τῶν ὀφειλομένων εἶναι τὰ ἠθικῶς ἀποτελεσματικώτερα τὰ ἐμπεριεχόμενα εἰς τὴν πρότασίν μου, χωρὶς νὰ καταστρέφεται ὑλικῶς ὁλόκληρος οἰκογένεια μὲ τὴν ἐκποίησιν τῶν κτημάτων αὐτῆς. Δὲν λησμονεῖτε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἐσυζητεῖτο ἡ ἀρχὴ τοῦ γενικοῦ νομοσχεδίου, ἔλαβον τὸν λόγον, εἶπον ὀλίγας λέξεις ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ἐκηρύχθην ὑπὲρ αὐτῆς καὶ συνάμα σᾶς ἐπαρακάλεσα νὰ τεθῇ ὡς ἀκροτελεύτιον κεφάλαιον τοῦ νόμου ἡ πρότασίς μου. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ διέταξε τὴν ἐκτύπωσιν καὶ τὴν ἔκτοτε διανομὴν εἰς τοὺς κ. βουλευτὰς, ἐτελείωσε τὸ γενικὸν νομοσχέδιον καὶ πρὶν ἢ συζητηθῇ ἀκροτελεύτιόν τι ἄρθρον ὅπερ ὑπέβαλλεν ὁ κ. ὑπουργὸς κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὁ κ. πρόεδρος τῆς Βουλῆς, συμφώνως μὲ τὸ καθῆκόν του, εἶπε, πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπευθυνόμενος, ὅτι ἔχομεν ἤδη τὴν τροπολογίαν τοῦ Χατζίσκου καὶ οὕτω κατὰ τὸν κανονισμὸν μὲ προσκαλεῖ διὰ νὰ λάβω τὸν λόγον· ὤφειλον νὰ ὁμιλήσω καὶ ὡμίλησα καθὼς ἐνθυμεῖσθε ἱκανὴν ὥραν, καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν ἐκολακεύθην νὰ πιστεύω, ὅτι ἰσχυροὺς λόγους πρὸς ὑποστήριξιν σᾶς ἀνέπτυξα, καὶ τὸ πιστεύω τοῦτο, διότι οὐδεὶς ἀντεῖπεν· ὁ δὲ κ. πρόεδρος ἠρώτησεν ἅπαξ καὶ δὶς ἐὰν ἔχῃ τις τὸν λόγον· οὐδείς, πολλοὶ μάλιστα εἶπον ἐν μεγάλῃ φωνῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· τότε ἀντὶ ὁ κ. πρόεδρος νὰ διατάξῃ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ ἀκροτελευτίου κεφαλαίου, λέγει τὸ, παραδέχεται ἡ ἀρχή; καὶ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος παρεδέχθη τὴν ἀρχήν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι παρουσιάσθη ὑποτροπολογία.

§59ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἔρχεται κατόπιν ὁ κ. Σαράβας.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, πρὶν εἶχε γείνῃ αὐτό.

§61ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Πιθανὸν· ἔρχεται ἐν τούτοις ὁ κ. Σαράβας, ὅστις ἔφερε ὑποτροπολογίαν τινὰ, διότι ἡ ἰδική μου πρότασις ἐθεωρεῖτο τότε ὡς τροπολογία τοῦ γενικοῦ νομοσχεδίου. Ἀναγινώσκεται ἡ ὑποτροπολογία ὑπὸ τοῦ ἰδίου κ. Σαράβα, παρῆλθεν ἡ ὥρα, καὶ ἀνεβλήθη διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως. Κατὰ δὲ τὴν συνεδρίασιν τῆς Δευτέρας, πρῶτος λαμβάνει τὸν λόγον ὁ φίλος μου κ. Ζαΐμης, ὅστις παρ’ ἐλπίδα καὶ καταπολεμεῖ τυπικῶς τε καὶ οὐσιαστικῶς τὴν πρότασιν, καὶ παραδόξως προσπαθεῖ νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ παραδεχομένη τὴν ἀρχὴν κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἐνόησεν, ὅτι παραδέχεται ἀρχὴν αὐτοτελοῦς προτάσεως καὶ οὐχὶ προσθέτου κεφαλαίου ἐν τῷ γενικῷ νομοσχεδίῳ. Καὶ ἀληθῶς ἡ ἀνέλπιστος αὕτη καταφορὰ τοῦ κ. Ζαΐμη, ἔφερε κἄποια καρδιοκτυπήματα περὶ τῆς τύχης τῆς προτάσεως. Κατόπιν τοῦ κ. Ζαΐμη ἀναβαίνει τὸ βῆμα ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ ἐπιπίπτει λάβρος καὶ αὐτὸς κατὰ τῆς προτάσεως μὲ τὸ δόγμα του, τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ ἀπαραδέκτου. (θόρυβος). Τότε τὸ ὁμολογῶ ηὔξησαν τὰ καρδοκτυπήματα περὶ τύχης τῆς προτάσεώς μου, οὐχὶ διότι μᾶς ἔφεραν λόγους ἰσχυροὺς πρὸς ἀντίκρουσι αὐτῆς ἀμφότεροι οἱ προλαλήσαντες, ἀλλὰ διὰ τὸ βάρος τῆν φωνῆς καὶ τῆς ψήφου αὐτῶν, τοῦ μὲν δηλονότι ὡς ἀρχηγοῦ πολιτικοῦ κόμματος, τοῦ δὲ ὡς ὑπουργοῦ. Κατόπιν ἀναβαίνουσι τὸ βῆμα ἀλληλοδιαδόχως οἱ εὔγλωτοι ῥήτορες, φίλοι τῆς ἐν τῇ προτάσει ἐμπεριεχομένης ἰδέας, καὶ φίλοι τῶν πεποιθήσεών των, οἱ κύριοι Σαράβας, Δημητριάδης, Πετσάλης, Μιχαλόπουλος, Λέκας καὶ ἄλλοι καὶ ὑπερησπίσθησαν δι’ ἰσχυρῶν λόγων τὴν πρότασιν. Ὅταν ὅμως ἀκολούθως ἦλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. πρωθυπουργὸς μὲ τὴν πανοπλίαν του, καὶ ἀπηύθυνεν τὰ μυδροβόλα του ὡς ἄλλος Μόλτκε κατὰ τῆς ἐνστάσεως, τότε δὴ τότε, τὸ ὁμολογῶ, σχεδὸν ἀπηλπίσθην περὶ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως, ἀλλὰ καὶ παραχρῆμα ἠδιαφόρησα ἐντελῶς· εἶπον κατ’ ἐμαυτὸν ὅτι τὸ καθῆκόν μου ἐξεπλήρωσα, ἡ δὲ ἐν λόγῳ πρότασίς μου εἶναι πλέον κτῆμα τῆς Βουλῆς καὶ ἂς ἀποφασίσῃ ὅ,τι ἐγκρίνει καὶ ὅ,τι νομίζει συμφέρον διὰ τὴν πατρίδα. Τὴν ἐπαύριον ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, βεβαίως συσκεφθεὶς μετὰ τοῦ πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν ἄλλων κυρίων ὑπουργῶν, ἦλθεν ἐνώπιόν σας καὶ ἀναβὰς τὸ βῆμα ἐπαρουσίασε τροπολογίαν, ἥτις δὲν διαφέρει τῆς ἐδικῆς μου κυρίας προτάσεως εἰμὴ κατὰ λέξεις τινάς. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ὅτι ἐπαρουσίασεν τροπολογίαν ἀπαράλλακτον τῆς προτάσεώς μου, ὡς προεῖπον, ἀλλ’ ὑπεσχέθη ἐν ὀνόματι τῆς κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐν ὅλῃ τῇ ἐπισημότητι, κύριοι, καὶ ἐνώπιον ὅλων τῶν κυρίων ὑπουργῶν παρόντων, ὅτι θέλει ὑποστηρίξει τὴν τροπολογίαν ἢ, ὡς τὴν ὠνόμασεν, ὑπουργικὴν πρότασιν, θέλει τὴν ὑποστηρίξει ἐπρόσθεσεν ὄχι μόνον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἡγεμόνος πρὸς κύρωσιν αὐτῆς.

§62ΤΙΝΕΣ. Ἐνώπιον τίνος;

§63ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως, ὅταν βεβαίως ἡ Βουλὴ τὴν παραδεχθῇ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο· τοῦτο ἐν τέλει μόνον σᾶς λέγω, κύριοι, ὅτι συγχαίρω τοὺς κυρίους ὑπουργούς, καὶ τοὺς συγχαίρω ἐκ καρδίας, διὰ τὴν σημερινήν των εὐνοϊκὴν διάθεσιν ὑπὲρ τῆς ἐν λόγῳ προτάσεώς μου· καὶ ἀρκοῦμαι εἰς τὸ ὀλίγον, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ὅλην πρότασιν· ἀρκοῦμαι, λέγω, νὰ τεθῇ φραγμὸς τοὐλάχιστον διὰ τὸ μέλλον, καὶ θέλει εἶσθαι μεγίστη πρόοδος, ἐνῷ καὶ διὰ τὰ παρελθόντα μεγάλα καθυστερήματα θὰ ἔλθῃ ἀφεύκτως νόμος ἵνα ὑποχρεώσῃ καὶ τοὺς παλαιοὺς ὀφειλέτας εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν χρεῶν των, καὶ τότε φυσικὴ συνέπεια εἶναι νὰ ὑπαχθῶσι καὶ ἐκεῖνοι εἰς τὰς διατάξεις τῆς παρούσης προτάσεως, ὅταν ἐπιψηφισθῇ καὶ κατασταθῇ νόμος τοῦ κράτους· εὐάρεστα, εὐτυχῆ, ὑλικώτατα ἀποτελέσματα θέλει ἔχει· τοὺς συγχαίρω, λέγω, καὶ ἐγὼ δι’ ἐκείνην τὴν πρότασιν καὶ τὴν κηρύττω ἀπὸ σήμερον, ὅτι εἶναι πρότασις τοῦ ὑπουργείου καὶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργείου, τὴν δὲ ἐδικήν μου πρότασιν τὴν συγχωνεύω μὲ ἐκείνην καὶ τὴν ἀποσύρω.

§64ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, κατὰ τὴν ἱστορίαν τὴν ὁποίαν σᾶς ἐξέθεσεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, τὸ ὑπουργεῖον μετὰ πολλὰς συζητήσεις ἔφερε τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Χατζίσκου καὶ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει τὴν ὑποστηρίξει καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τοῦ Ἡγεμόνος. Εἰς τὴν ἀπόφασίν του ταύτην ἐμμένει τὸ ὑπουργεῖον, ὑποστηρίζει τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔφερε, καὶ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν ἐπιψηφίσῃ. Ὡς ἁρμόδιος δὲ ὑπουργὸς νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω τι περισσότερον, διότι ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Κατσικαπῆς οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὴν πρότασίν μου, διότι δὲν σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι ἀκατάλληλος, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τοὺς ὀφείλοντας εἰς τὸ δημόσιον, καὶ τοὺς ἐδικαιολόγησε μὲ τρόπον, τὸν ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἐγκρίνω. Σᾶς εἶπεν, ὅτι, καὶ ἂν ἐπλήροναν τοὺς φόρους, ἡ οἰκονομική μας κατάστασις δὲν θὰ ἦτο καλλιτέρα· ἀλλ’ ἐὰν δὲν εἴχομεν ἀνάγκην νὰ εἰσπράττωμεν ὅλους τοὺς φόρους, δίκαιον ἦτο νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς φόρους. Σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἔγεινε καλὴ χρῆσις τῶν φόρων τούτων· νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ λεχθῇ τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἥτις ἔχει ἐντολὴν ἀπὸ τὸ σύνταγμα νὰ ἐξελέγχῃ τὴν χρῆσιν ὅλων τῶν δαπανῶν αἱ ὁποῖαι γίνονται. Τὰ ποσά, κύριοι, τὰ ὁποῖα δαπανῶνται κατ’ ἔτος τὰ ψηφίζει ἡ Βουλή. Αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους γίνονται τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς, ἐὰν δὲ συμβῇ ὑπουργεῖον νὰ κάμῃ δαπάνας περισσοτέρας, ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ λόγον. Δὲν εἶναι ὅμως ἐπιτετραμμένον νὰ λέγῃ τις, ὅλοι οἱ φόροι ἐξοδεύονται κακὴν κακῶς καὶ οὐδεὶς ἔλεγχος ὑπάρχει. Αὐτὰ εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε, νομίζω, νὰ λεχθῶσιν ἐνώπιόν σας, διότι ὅλοι γνωρίζετε τίνι τρόπῳ γίνονται αἱ δαπάναι, καὶ τίνι τρόπῳ προσδιορίζονται. Διὰ τοῦτο, χωρὶς νὰ εἴπω περισσότερα, λέγω ὅτι ἐπιμένω εἰς τὴν τροπολογίαν, διότι βλέπω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν ἐξ αὐτῆς εὐάρεστα ἀποτελέσματα.

§65Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐάν τις χρεωστῇ 5 δραχμάς, καὶ αὐτὸς θὰ ὑπάγηται, δὲν θὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία ἐξαίρεσις;

§66ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐξαίρεσις, διότι πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι μετ’ ὀλίγον δὲν θὰ ἔχωμεν ἐνοικιαστὰς, θὰ ἔχωμεν μόνον φορολογουμένους, καὶ πᾶς φορολογούμενος πρέπει νὰ πληρόνῃ τὸν φόρον του, καὶ ἂν δὲν τὸν πληρώσῃ πρέπει νὰ ὑφίσταται τὴν στέρησιν.

§67ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγομεν ὅτι ὁ νόμος ἀφορᾷ τὸ μέλλον, αὐτὸ δεχόμεθα, ἀλλ’ ἔχομεν ὀφειλὰς παρελθούσας, τὰ χρέη ὅμως αὐτὰ θὰ κατασταθοῦν καὶ θὰ γείνουν μετὰ 2, 3 ἔτη ἀπαιτητά· ὑπάγονται αὐτὰ εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν;

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§69ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τῆς κυρώσεως τοῦ νόμου θὰ ἔχωμεν ὀφειλέτας ἀπὸ τὰς ἀγορὰς φθαρτῶν κτημάτων, αὐτὰ τὰ χρέη θὰ ἦναι ἀπαιτητά;

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰς δόσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἔληξαν, καὶ θὰ λήξουν ἀπὸ τὸ 1871.

§71ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσοι καθυστέρησαν καὶ εἶναι ἀπαιτητὰ καὶ περὶ αὐτῶν θὰ γείνῃ αὐτό;

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα τὰ χρέη τὰ ὁποῖα καθυστεροῦνται ἀνάγονται εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις, ἑπομένως δὲν ὑπάγονται εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, διότι αὐτὸς θὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰ χρέη τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1871 καὶ ἐντεῦθεν.

§73ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ τῶν παρελθουσῶν χρήσεων δὲν ὑπάγονται;

§74ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§75ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖα μέσα θὰ ἔχητε διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν παλαιῶν καθυστερημάτων;

§76ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα ὅσα ἐψηφίσαμεν.

§77ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦσαν ἐπαρκῆ, δὲν θὰ προεβαίναμεν εἰς αὐτό.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§79ΔΑΓΡΕΣ. Ἐνῷ ἔβλεπον, κύριοι, ἀγορεύοντα ἐκ τοῦ βήματος τούτου τὸν προτελευταῖον ἀγορεύσαντα, εἰς τὴν φαντασίαν μου ἐπαρουσιάσθη σκιὰ ἑνὸς τῳόντι σεβαστοῦ πατριώτου καὶ μεγάλου πολίτου τῆς Ἑλλάδος τοῦ ὁποίου καὶ τὴν ἐνδυμασίαν καὶ τὸ ἀνάστημα φέρει ὁ ἔντιμος οὗτος προαγορεύσας· μοὶ ἐφάνη ὅτι εἶδον καὶ τὰ σχήματα καὶ τὰ βήματά του, καὶ ἐν γένει μοὶ ἐφάνη ὅτι τὸν ὡμοίαζεν· ἀλλ’ εἰς τὴν ὁμιλίαν του αὐτὴν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, μοὶ φαίνεται ὅτι οὗτος ἐξέφερε κατηγορητήριον κατ’ αὐτοῦ τούτου, τὸν ὁποῖον ὁμοιάζει καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ μιμῆται. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, κύριοι, ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς ἀγορεύων σᾶς εἶπεν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι τοῦ ἀγῶνος ἐξελθόντες ἐξ ἑνὸς μακροῦ πολέμου καὶ παραγκωνισθέντες παρὰ τῆς τότε ἐξουσίας, ἡ ὁποία δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ὀλίγον ἐσχετίσθη μὲ τὸν τόπον, καὶ ὀλίγην προσοχὴν ἔδωκε πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ ἀγῶνος, ἐτράπησαν εἰς ἰδιωτικὰς ἐργασίας, κατὰ συνέπειαν δὲ καὶ εἰς τὰς ἐνοικιάσεις τῶν προσόδων πολλοὶ αὐτῶν ἔμειναν ὀφειλέται· μοὶ φαίνεται ὅτι καὶ ὁ μακάριος ἐκεῖνος ἀνήρ, ὁ Ἰωάννης Κωλέτης, ὑπῆρξεν ὀφειλέτης καὶ μετὰ τὸν θάνατόν του ἐδέησε νὰ ἔλθουν οἱ κληρονόμοι του νὰ προκαλέσουν νόμον εἰδικὸν περὶ τοῦ χρέους τούτου, ὅπως ἀπαλλαχθῇ καὶ μείνῃ ἐλευθέρα ἡ περιουσία του, καί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἦλθεν ὁ νόμος οὗτος ὁ ὁποῖος ἐχάρισε τὰ χρέη ἀξίως τῶν μεγάλων ἐκδουλεύσεων τοῦ ἀνδρός. Οὐδὲν ἧττον ὑπῆρξεν ὀφειλέτης τοῦ δημοσίου, καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀπαλλάξητε αὐτὸν τοῦ στίγματός του καὶ τῶν ὕβρεων τὰς ὁποίας ἀπευθύνατε καθ’ ὅλων τῶν ὀφειλετῶν· οὐδεὶς ἐδέησε νὰ ἀμνηστεύσῃ τοὺς ὀφειλέτας τῆς κακῆς πίστεως, ἀλλ’ ἐκείνους οἵτινες ὑπέκυψαν εἰς ἀκαταμάχητον ἀνάγκην, εἰς τυχαῖα γεγονότα, εἴτε ἀπὸ εἰλικρινῆ ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των πρὸς τὸ δημόσιον, ἢ ἐξ ἄλλων οἱωνδήποτε λόγων. Δὲν ἔπρεπε νὰ σᾶς πείσῃ τὸ παράδειγμα τοῦ κυρίου Κατσικαπῆ, διότι οὔτε αὐτός, οὔτε ἡ ἐπαρχία τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει ὀφείλουν μεγάλα ποσά. Ἐθαύμασα μὲ τὸ θάῤῥος τοῦ κ. βουλευτοῦ Φθιώτιδος, ὅστις ἦλθε νὰ ἐκφέρῃ κατηγορίας κατὰ τοσούτου ἀριθμοῦ ἀνθρώπων, ἐνῷ ὤφειλε νὰ συλλογισθῇ ὅτι εἰς τὸν σύλλογον τῶν ἁρπάγων, τῶν λῃστῶν, ὡς εἶχε τὸ θάῤῥος ν’ ἀποκαλέσῃ τοὺς ὀφειλέτας, ὑπάρχει σημειωμένον πρόσωπον τοῦ ὁποίου καὶ συγγενὴς καὶ κληρονόμος ὑπῆρξε. Μᾶς κακίζουσι, μᾶς παρεξηγοῦσι, παραμορφώνουσι τὰς ἰδέας μας, ὅταν ἐρχώμεθα ν’ ἀποκρούσωμεν ὑβριστικὰς προτάσεις, προτάσεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνάρμοστοι καὶ ἀνοίκειοι εἰς τὴν παροῦσαν ἐποχήν, προτάσεις αἱ ὁποῖαι ἔρχονται νὰ καταπολεμήσωσι ἓν σύνταγμα ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ὁποίου ἑδρεύετε ἐνταῦθα, προτάσεις αἱ ὁποῖαι ἔρχονται νὰ πολεμήσωσι τὰς βάσεις τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐρείδεται ἡ ἐκλογή σας· ὅταν εὑρίσκουν οἱ τοιοῦτοι ἄνθρωποι συνηγόρους ἐκείνους, οἵτινες μετέρχονται τὸν φιλελεύθερον, καὶ δὲν ἐννοοῦσιν ὅτι διὰ τοιούτων νόμων ἡ ἐλευθερία τοῦ πολίτου καὶ ἡ ἀνεξαρτησία του καθίσταται προβληματική. Καὶ περιορίσατε εἰς οἱανδήποτε τάξιν θέλετε, κύριοι, τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ, μὴ ὑπάγετε εἰς τὰς 150,000 ἀριθμὸν ὁ ὁποῖος σᾶς ἔκαμε κακὴν ἐντύπωσιν, ἔλθετε εἰς 3 εἰς 5 εἰς τὴν τοῦ πολιτευομένου τάξιν, τὴν κατά τινας μόνην ὀφείλουσαν. Ὅταν εὑρίσκωνται ἄνθρωποι ἐξ αὐτῆς τῆς τάξεως νὰ ἐπιῤῥίπτουν μομφὰς κατ’ αὐτῆς, τί περιμένετε νὰ σᾶς εἴπουν ἄλλοι; καὶ δὲν ἠξεύρετε, ὅτι δὲν περιστοιχίζεσθε οὐδὲ ἀπὸ ὀφειλέτας, ἀλλ’ οὐδὲ ἀπὸ φορολογουμένους ἢ ἀπὸ πολλὰ ὀλίγους ἀλλὰ ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι οὐδαμοῦ ἀλλοῦ ἔχουν τὸ βλέμμα των παρὰ εἰς τὸ κεντρικὸν ταμεῖον· αὐτοὶ οὗτοι καθήμενοι εἰς ἀκροατήρια καὶ μὴ μισθοδοτούμενοι θὰ σᾶς ἀποδοκιμάζουν ἢ ἐπιδοκιμάζουν Παράδοξα ἐφάνησαν τὰ παρὰ τοῦ κ. Κατσικαπῆ λεχθέντα, καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ τὰ ἀναιρέσῃ. Οὐδὲν ἧττον ὅμως τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα ἐπηλήθευσαν κατὰ πολύ, ἂν ὄχι κατὰ τὸ ὅλον. Καὶ τίς δύναται, κ. ὑπουργέ, νὰ μοὶ ἀρνηθῇ ὅτι οὐδέποτε ἡ κυβέρνησις κατὰ τὴν σύνταξιν καὶ ψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, προέβλεψεν ἓν ποσὸν διὰ παραγωγικὰ ἔργα καὶ εὐκολίαν τινὰ τοῦ λαοῦ; Καὶ ποῖος δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ὁ φόρος ὁ πληρονόμενος ἀπὸ τὸν πολίτην εἶναι μία συνεισφορά, ἡ ὁποία ἀνταλάσσεται ὄχι μόνον μὲ τὸ προσωπολόγιον τοῦ ἐτησίου προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἰδιοκτησίας, μὲ τὴν εὐκολίαν τοῦ δανείζεσθαι, μὲ τὴν εὐκολίαν τῆς συγκοινωνίας; Ἂν ὅλα τὰ ἔθνη οὕτω διοικοῦνται, διὰ νὰ πληρώνομεν μόνον φόρους καὶ μάλιστα φόρους τοὺς ὁποίους πληρώνουν ἐν Ἑλλάδι, καὶ δὲν ἐννοῶ τόσον τὸ ὑπέρογκον, ὅσον τὸ σύστημα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως καὶ διά τινας ἐπαρχίας περὶ ὧν πρόκειται καὶ ὄχι περὶ ὅλης τῆς Ἑλλάδος, δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι ὁ γεωργὸς ἀπὸ τὸν ὁποῖον ζητεῖτε τὸ ὄγδοον, τὸ πέμπτον ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου περιουσίας του, δὲν ἀπολαμβάνει τὴν ἀσφάλειαν, τὴν συγκοινωνίαν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα ἀγαθὰ τῆς καλῶς ἐννοουμένης εὐνομίας; Καὶ δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε τὸν ἀκαταμάχητον λόγον τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπε ὁ βουλευτὴς Δωρίδος; ὅτι δὲν εἶναι τοιοῦτος ὁ προϋπολογισμὸς, τουτέστιν μισθολόγιον ἀέργων; ἂν ἀμφιβάλητε, μεταβῆτε εἰς τὰ καφφενεῖα, εἰς τοὺς περιπάτους, εἰς τὰς πλατείας, ἐκεῖ θὰ εὕρητε μισθοφόρους ἄνδρας, θὰ εὕρητε ἓν πλῆθος καὶ εἰς αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ εἰς τὴν κατόπιν, ὡς καὶ εἰς τὰς παρελθούσας, ἀνθρώπους περιφερομένους μὲ πλήρη μισθοδοσίαν, ἐνῷ ἡ θέσις των εἶναι ἀλλοῦ, ἢ καὶ πολλοὶ εἶναι λόγῳ ὑπηρεσίας, χωρὶς νὰ ἔχουν πράγματι ὑπηρεσίαν ἐδῶ. Καὶ νομίζετε ὅτι δὲν ἔχετε τὸ καθῆκον νὰ σκεφθῆτε περὶ τῶν τοιούτων; ἢ νομίζετε ὅτι ἀποστολή σας εἶναι νὰ παραδώσητε εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἐργολάβου καὶ εἰσπρακτόρων τὸν πολίτην καὶ δὲν ἔχετε ἄλλο τι νὰ σκεφθῆτε, τοὐλάχιστον πῶς διαχειρίζονται τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἐν αἵματι ὁ φορολογούμενος λαὸς ἀπολαμβάνει καὶ σᾶς ἀποδίδει;

§80ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§81ΔΑΓΡΕΣ. Μᾶς ἐπιτιμοῦν, κύριοι, καὶ μᾶς λέγουν, καὶ πῶς τολμᾶτε νὰ ὑπερασπισθῆτε τοὺς ἅρπαγας αὐτοὺς, τοὺς λῃστάς; πῶς δὲν ἀφίνετε νὰ τοὺς πωλήσωμεν, νὰ φέρωμεν χρήματα ἐν ἀφθονίᾳ διὰ νὰ δαπανῶμεν καὶ νὰ ζῶμεν ἐν ἀνέσει καὶ ἡδυπαθείᾳ εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν, κύριοι, ὁλόκληρος ἡ Στερεὰ Ἑλλὰς οὐδεμίαν ἀσφάλειαν ἔχει, εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν τὰ ἀποτελέσματα τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, σᾶς ἠνάγκασαν νὰ δώσητε τελευταῖον ἐλεημοσύνην εἰς χιλιάδας οἰκογενείας, καὶ αἱ οἰκογένειαι αὗται εἰς τὰς ὁποίας ἐδώσατε μιᾶς ἑβδομάδος ἄρτον, σᾶς λέγουν ψηφίσατε νόμον διὰ νὰ τοὺς καταστήσητε ἀνικάνους νὰ σκεφθῶσι περὶ τῶν κοινῶν τοῦ δήμου των κτλ.; Καὶ ἂν εὑρεθῆτε εἰς ὁμοίαν θέσιν δι’ ἓν ἄλλο τμῆμα τῆς Ἑλλάδος, ὅτε θὰ σᾶς ὀφείλουν καὶ θ’ ἀδυνατοῦν νὰ σᾶς πληρώσουν τὰ χρέη των, σᾶς ἐρωτῶ, τί θὰ εἴπητε περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου αὐτοῦ; πῶς θὰ δικαιολογηθῆτε εἰς τὴν ἱστορίαν τοὐλάχιστον; ἐνῶ εἰς τὴν αὐτὴν σύνοδον, εἰς τὴν αὐτὴν ἑβδομάδα κατὰ τὴν ὁποίαν ψηφίζετε 100,000 δραχμῶν διὰ νὰ διανεμηθῶσι εἰς τοὺς ἀπόρους καταστάντας ὡς ἐκ τῆς διοικήσεώς σας κατοίκους 3, 5 ἐπαρχιῶν ὅπως ἐπαρκέσουν εἰς μιᾶς ἑβδομάδος τροφὴν, εἰς τὴν αὐτὴν ἡμέραν ψηφίζετε ἕνα νόμον, οἷος ὁ προκείμενος, ἀποκλείοντες τοῦ τιμαλφεστέρου αὐτῶν δικαιώματος τοὺς ἐλευθέρους πολίτας. Καὶ μὴ νομίσητε ὅτι δὲν ἐνόησα ὅτι ἠμπορεῖ νά μοὶ εἴπῃ τις, ὅτι, ἀφοῦ δὲν κάμνουσιν, δὲν πληρώνουν· εἶναι φόροι οἱ ὁποῖοι, καὶ ἂν καταστραφῶσι, πληρώνονται, καθὼς εἶναι τῶν ἀμπέλων καὶ ἐν γένει τῶν κατὰ στρέμμα, τῶν ζώων καὶ λοιπῶν. Ἀλλά, κύριοι, δὲν λέγω ἀπηνεῖς, λίαν αὐστηροὶ ἐφάνητε κατὰ τοῦ λαοῦ εἰς τὸν ὁποῖον τίποτε δὲν παραχωρεῖτε, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ τοῦ παραχωρήσητε ἐπ’ ἀμοιβῇ, δὲν ἐπείσθητε νὰ τοῦ χορηγήσητε εὐκολίαν τινα νὰ δανείζηται εὐκόλως, ὅπως πληρώνῃ τὰς πρὸς τὸ ταμεῖον ὀφειλάς του, ὡς σᾶς ἐπροτείναμεν, καὶ ἐσκέφθητε εἰς τὴν ἀπόφασίν σας νὰ τὸν κηρύξητε ἀνίκανον νὰ ἐκλέγῃ καὶ νὰ ἐκλέγηται, ἐσκέφθητε τοὐλάχιστον ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς δύο συνελεύσεις προταθὲν ἀπεῤῥίφθη ἀποτόμως; ἐσκέφθητε ὅτι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ θέσητε εἰς ἐξαιρετικὴν θέσιν τὸν ὀφειλέτην, διότι δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, οὐδὲ εἰς τὸ σύνταγμα τοιαύτη διάταξις; Νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι ἓν πνεῦμα κατὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, εἰς τὴν ὁποίαν πολλοὶ δὲν ἀρέσκονται, ἐν οἷς καὶ ὁ φίλος μου ὁ κ. Χατζίσκος, διότι νομίζουν ὅτι οἱ κάτοχοι περιουσιῶν μεγάλων, ὅτι πλουτοκρατία πρέπει νὰ ἐγκαθιδρυθῇ εἰς τὰ δημόσια πράγματα, εἰς ἕνα τόπον εἰς τὸν ὁποῖον οὐδέποτε ἐπεκράτησε, καὶ ἀείποτε κατεδικάσθη; μήπως μᾶς ἐδόθησαν κἂν δείγματα τοῦ ἀκραιφνοῦς πατριωτισμοῦ τῶν πλουσίων καὶ τοῦ μὴ πατριωτισμοῦ τῶν πτωχῶν; Μὲ φέρουν τὴν ἔνστασιν, καὶ ἂν δὲν τὴν ἔφεραν, θέλουν τὴν φέρει, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ μέλλοντος· περὶ αὐτῶν ὁμιλῶ καὶ θέλω σᾶς ἀποδείξει, ἂν ἔχητε τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσητε, ὅτι αἱ ὀφειλαὶ δὲν θέλουν λείψει, ἐφ’ ὅσον ἔχετε τὸ ὑπάρχον φορολογικὸν σύστημα. Θέλετε ὡς ποινὴν μετὰ τὰς τοσαύτας δρακοντείους διατάξεις τὰς ὁποίας καθιερώσατε, νὰ θέσητε καὶ τὴν στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, τοὐτέστι θέτετε μίαν ποινὴν, διότι ἐκ τῶν προτέρων ἀναγνωρίζετε ὅτι οἱ ὀφειλέται εἰς τὸ μέλλον θὰ ἦναι ἄνθρωποι κακῆς πίστεως, καὶ πρέπει ἐκτὸς τῶν ἄλλων καταδιώξεων νὰ ὑποκύψωσι καὶ εἰς τὴν ἐσχάτην τῶν ποινῶν, καὶ λέγω ἐσχάτην, διότι διὰ τὸν πολίτην ἐλευθέρου κράτους, δι’ ἐκεῖνον ὅστις ἀνέκτησε διὰ τοῦ αἵματός του τὴν ἐλευθερίαν του, αὐτὴ εἶναι ἡ τελευταία ποινὴ, ὅπως διὰ τὸν φυσικὸν ἄνθρωπον ἡ ποινὴ τοῦ θανάτου. Θέλω σᾶς ἀποδείξει ὅτι δὲν εἶναι οἱ κάτοικοι ἐπαρχιῶν τινῶν, οὔτε τῆς ἐπαρχίας α, οὔτε τῆς ἐπαρχίας ω, οὔτε ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς α, β, γ, δ, ε, εἶναι στρεψόδικοι καὶ κακῆς πίστεως, οὐδὲ ὅμοιοι μὲ τοὺς κατοίκους τῆς ω, ψ καὶ υ· ἀλλ’ εἶναι τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ φορολογικὸν, διότι, ἂν μελετήσητε, θέλετε εὕρει, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου εἰσπράξεως εἴτε πρὸς τὸ δημόσιον, εἴτε πρὸς τὴν κοινότητα, εἴτε πρὸς τὸν δῆμον, παντοῦ ἀφίνει καθυστερήματα, καὶ ἀναντιῤῥήτως ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, ἀφοῦ ἔφερε πρότασιν, καὶ ἀπέσυρε τὴν ἰδικήν του ὁ κ. Χατζίσκος, ὀφείλει, καὶ ὀφείλετε καὶ σεῖς, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ μεριμνήσητε καὶ περὶ τῶν δήμων καὶ περὶ τῶν κοινοτήτων, δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀρνηθῆτε ὅτι εἶναι εἰς χειροτέραν κατάστασιν τὰ δημοτικὰ ταμεῖα ἀπὸ τὰ τῶν δήμων, καὶ περὶ ἐκείνων πρέπει νὰ προβλέψητε. Εἶναι, κύριοι, εἴς τινας ἐπαρχίας ἄλλαι περιουσίαι, αἱ ἐγχώριοι λεγόμεναι, ὅπως εἰς τὴν Ἑπτάνησον, τὸ ὁποῖον ἐνδέχεται νὰ μὴ γνωρίζητε ἀκριβῶς, οὐχ ἧττον ἠξεύρετε, ὅτι ὑπάρχουν τοιαῦται, καὶ αὐτὰς διαχειρίζεται μία ἐπιτροπὴ δι’ ἀγαθοεργὰ καταστήματα καὶ ἄλλα κοινωφελῆ ἔργα.

§82ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι φόροι, εἶναι εἰσοδήματα......

§83ΔΑΓΡΕΣ. Περιουσίαι ἀνήκουσαι εἰς τὴν κοινότητα.

§84ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§85ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ χρησιμεύουν πρὸς κοινὸν καλὸν τοῦ τόπου. (διάλογοι θορυβώδεις). Τῷ ὄντι, κύριοι, νὰ θέσωμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὅπου πρέπει, τὸν πολίτην, ἂν θέλῃ νὰ ᾖναι πολίτης ἐλευθέρου κράτους· διότι ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ ἀνεξαρτησία καὶ τὰ ἀγαθὰ ἐλευθέρας πολιτείας δὲν προσκτῶνται ἄνευ θυσιῶν ὑλικῶν, ἄνευ θυσιῶν προσωπικῶν· ὁσάκις εἶναι ἀνάγκη νὰ προσφέρῃ τὸ ἄτομον, ὀφείλει καὶ τὸ αἷμά του καὶ τὴν ὕπαρξίν του χάριν τῆς πατρίδος του· ὁσάκις εἶναι ἀνάγκη ὀφείλει νὰ συνεισφέρῃ καὶ ἐκ τῆς περιουσίας του. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρνηθῶμεν μίαν ἀκαταμάχητον ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός, διότι δυστυχῶς ἐῤῥίφθη ἡ ἰδέα τῶν ἀμερίμνων εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ μόλις ἐκ τῶν σπαργάνων ἐξέλθῃ εἷς νέος ζητεῖ θέσιν διὰ νὰ ζήσῃ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ποῦ ὀφείλεται τοῦτο; βεβαίως εἰς τοὺς διευθύνοντας τὰ κοινά. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Κέρκυραν χρεωστοῦν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως 8, 10 ἢ καὶ περισσότερα ἑκατομμύρια βεβαιούμενα καὶ διαχειριζόμενα διὰ δημοπρασίας; Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς Βουλῆς ποῦ ὑπάγονται οὗτοι, εἰς ποῖον σημεῖον; Λοιπὸν ποῦ θέτετε τοὺς ὀφειλέτας τῆς νήσου Κερκύρας; Οἱ νόμοι, κύριοι, δὲν φέρουν ἀποτέλεσμα, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι αὐστηροί, διότι τὸ κακὸν ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν τοῦ χρέους, εἰς τὴν βάσιν αὐτοῦ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος. Καὶ μὴ ἀμφιβάλητε ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἔχετε εἰς ἐνέργειαν τὸ ὑπάρχον φορολογικὸν σύστημα, θὰ ἔχητε καὶ καθυστερούμενα, διότι δὲν εἶναι ἴσον πρὸς ὅλους τοὺς πολίτας· τί ἐζήτησαν οἱ βουλευταὶ Κερκύρας! διὰ τοὺς τοιούτους ὀφειλέτας; τὴν πρότασίν των, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ, νὰ ἀναγνώσω. Ἡ Κέρκυρα ἔχει φόρους εἰσπραττομένους ἀμέσως καὶ ἐμμέσως.

§86ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κτήματα..... (θόρυβος).

§87ΔΑΓΡΕΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ὀφειλῆς, ἂς ᾖναι οἱασδήποτε πηγῆς καὶ αἰτίας. Εἶναι ἡ πρόσοδος κτημάτων ἀνηκόντων εἰς τὴν κοινότητα τῆς νήσου Κερκύρας, ὡς εἶναι καὶ τὰ πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὀφειλόμενα. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ποινῶν ἐτέθη εἰς ἕνα νόμον κατὰ τὸ 1867 καὶ ἡ προσωπικὴ κράτησις. Οἱ ἀξιότιμοι καὶ ἀξιέπαινοι βουλευταὶ Κερκύρας, καὶ ἀξιέπαινοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες μεριμνῶσι διὰ νὰ καταστήσωσι ὀλιγώτερον ἐπαχθῆ τὴν κατάστασιν τῶν συμπολιτῶν των· δὲν ἠξεύρω, ἂν δὲν ἠμπορῇ τις νὰ μεμφθῇ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς κακὴν κατάστασιν· παραβαλλόμεναι πρὸς ἄλλας καὶ τριπλασίους πληρόνουσι φόρους, καὶ κακῶς βεβαιοῦνται καὶ εἰσπράττονται οὗτοι· οὐδὲν ἧττον κατ’ αὐτῶν ἀπευθύνονται ὅλαι αἱ ὕβρεις καὶ συκοφαντίαι. Τὶ ἐπρότειναν οἱ βουλευταὶ Κερκύρας πέρυσι; Ἰδοὺ τὶ λέγουν αἱ διατάξεις.... Ποῖοι δὲ ἦσαν βουλευταί; Οἱ Κ. Ν. Παπαδάτος καὶ Πολυλᾶς, οἱ ὁποῖοι, μοὶ ἐπιβάλλεται ἀπὸ τὴν καλὴν πίστιν νὰ εἴπω, ἅμα ἦλθεν ἡ πρότασις τοῦ κ. Χατζίσκου, ἐκηρύχθησαν κατ’ αὑτῆς, χωρὶς ἴσως νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν των τοῦτο. Σᾶς εἶπον προχθὲς, κύριοι, ὅτι ᾐσθάνθην λύπην τινα, ὅταν ἐῤῥέθησαν πολλὰ κατὰ τῶν λαῶν ἐπαρχιῶν τινων, διότι δὲν εἶδον ἕνα τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς καλλιτέραν θέσιν ν’ ἀναιρέσουν τὰς ἀπευθυνθείσας κατηγορίας καὶ ἀποκρούσουν τὰς ὑβριστικὰς προτάσεις· διότι ἐνόμιζον, καὶ ἐξακολουθῶ καὶ θέλω ἐξακολουθήσει νὰ νομίζω, ὅτι ἦτον ἔργον συνειδήσεως ν’ ἀναλάβουν τὸν ἀγῶνα οἱ κύριοι οὗτοι. Εἶπον, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Κέρκυραν ὑπάρχουν δύω εἰδῶν φόροι οἱ ἄμεσοι καὶ οἱ ἔμμεσοι· διὰ τοὺς πρώτους δὲν θέλετε εὕρει οὐδὲ ἓν λεπτὸν καθυστερούμενον, ἐπὶ τῶν δευτέρων ὑπάρχουν πολλαὶ καὶ κατέστη ἀδύνατος ἡ εἴσπραξίς των καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν λίαν εὐεργετικῶν νόμων τῶν ψηφισθέντων εἰς προγενεστέραν ἐποχήν. Δὲν ἀμφισβητεῖ κανεὶς τὴν θέλησιν καὶ τὴν καλὴν πίστιν τῶν φορολογουμένων λαῶν τῆς ἐπαρχίας ταύτης. Ἔρχομαι τώρα νὰ παραβάλω καὶ τὴν καλὴν πίστιν τῶν φορολογουμένων ὀφειλετῶν τῆς ἐπαρχίας ἀ. τοὐτέστι τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτὴν θέλετε εὕρει πολλοὺς, πλείστους φόρους, ἀλλὰ ἔχετε καὶ φόρους ἐμμέσως εἰσπραττομένους, εἰς τὰ τελωνεῖα, μεταξὺ δὲ τούτων, κύριοι, εἶναι καὶ φόροι τινὲς ἰδανικοὶ ὡς τῶν γρασιδίων ἐν Μεσσηνίᾳ. Εἷς γεωργὸς π. χ. ἔχει ἓν περιβόλι συκέας, μωρέας καὶ ἄλλα δένδρα. Ὑπὸ τὰ δένδρα δὲν γίνεται τίποτε, ῥίπτει ὀλίγην κριθὴν τὴν ὁποίαν τρώγουν τὰ βόδιά του καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀροτριᾷ τὴν γῆν. Ἐν τούτοις ἔρχεται ὁ δημόσιος ὑπηρέτης καὶ μανθάνει ἀπὸ τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα ὁ δεῖνα εἶχε γρασίδι καὶ τὸ ἔκοψε. Ἐκδίδει ἓν πρωτόκολλον· ὁ φορολογούμενος δὲν ἠξεύρει ὁ δυστυχὴς τίποτε, καὶ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ λέγει, πλήρωσε, (ὁ εὐγενὴς εἰσπράκτωρ) τὸν φόρον σου, ἄλλως ὑπάγεις εἰς τὰς φυλακὰς καὶ....

§88ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. (θόρυβος).

§89ΔΑΓΡΕΣ. Ναὶ, ἀλλὰ ἂν ἐκάθησθε εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας, εἰς τὴν Καρυὰ ἢ εἰς τὴν Κορινθίαν, βεβαιωθῆτε, ὅτι ἠθέλατε συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ. Λοιπὸν, κύριοι, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαμῶν καὶ Μεσσήνῃ, ἡ ὁποία ἔχει φόρους κατὰ μέσον ὅρον 1,000,000 δραχμῶν περίπου εἰσπραττομένων ἀμέσως, μοὶ φαίνεται, ἔχει καὶ ἐμμέσους 600,000 περίπου, ὁ λαὸς οὗτος, κύριοι, τὸν ὁποῖον ἀπεκάλεσαν ἅρπαγα ἐκεῖνοι, οἵτινες ὀφείλουν ὅ,τι ἔχουν εἰς αὐτὸν τὸν λαὸν, τινὲς τοὐλάχιστον, ὁ λαὸς ἐκεῖνος σᾶς πληρώνει ἓν ἑκατομμύριον καὶ 700,000 κατ’ ἔτος. Ὁ λαὸς οὗτος, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, μένει ὀφειλέτης ἀπὸ τί; ἀπὸ τὸν φόρον αὐτὸν, ἀπὸ τὸν φόρον τῶν ζώων, ἀπὸ τὸν φόρον τῶν ἀμπέλων, τῶν γεννημάτων καὶ οὕτω καθεξῆς. Τί εἶναι οἱ φόροι τοὺς ὁποίους ἀναφέρουν, ἂν οὐχὶ τὸ ὅλον τὸ πλεῖστον μέρος ὀφείλεται ἐκ πλαστῶν διπλοτύπων, καὶ κατὰ τὸν νόμον τὸν ὁποῖον ἑκάστοτε ἐψηφίζετε ἀρκεῖ νὰ συνταχθῇ διπλότυπον καθ’ ἑνὸς ἰδιοκτήτου ἢ πρωτόκολλον καὶ λαμβάνει ἰσχὺν συναλλάγματος πληρωτέου ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει. Πιστεύσατε, κύριοι, ἐπὶ ἓξ συνεχῆ ἔτη καὶ συναπτὰ ἑνὸς φορολογουμένου συνέταξα τὴν ἀναφορὰν περὶ τῆς ἐκριζωθείσης ἀμπέλου, ζητήσαντος τὴν ἀπαλλαγὴν τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου αὐτῆς, τὸ ἔκαμα ἵνα ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὸ βεβαιώσω ἐνώπιόν σας, καὶ ἐν τούτοις αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἐπὶ ἓξ ὁλόκληρα ἔτη κατ’ ἔτος ἐδήλου ὅτι τὴν ἄμπελόν του ἐξεῤῥίζωσε καὶ παρεκάλει τὸν ἔφορον νὰ τὸν ἀπαλλάξῃ τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου δὲν τὸ κατώρθωσε· τοιοῦτοι εἶναι οἱ πλεῖστοι φόροι ἐκ τῶν ἀμπέλων, ποιμνίων καὶ τῶν λοιπῶν. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην, ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν ὁ ὁποῖος ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ ἓν ἑκατομμύριον 700 χιλιάδας, ἐξ ὧν 600 χιλιάδες εἰσπράττονται ἐμμέσως εἰς τὰ τελωνεῖα καὶ δὲν μένει οὐδὲ λεπτὸν ὀφειλέτης διὰ τὰ ἐμμέσως εἰσπραττόμενα, μόνον διὰ τὰ ἀμέσως ἀπὸ τοὺς φόρους ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπον, τώρα σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, πταίει ἡ κακὴ πίστις τοῦ λαοῦ ἐκείνου; διατί τὰ ἐμμέσως πληρωνόμενα εἰς τὰ τελωνεῖα δὲν καθυστεροῦνται; ἴσως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μοι εἴπῃ δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς, ἐδῶ χρειάζεται ἡ νομοθετικὴ περίνοια, νὰ ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος, ὥστε ὁ φορολογούμενος νὰ μὴ καθυστερῇ τοὺς φόρους, καὶ ὁ πρῶτος ὅρος εἶναι νὰ ᾖναι ὁ φόρος ἴσος καὶ δίκαιος, ἀλλ’ ὅταν τὸν πτωχὸν φορολογούμενον τὸν ἐπιβάλητε νὰ πληρόνῃ 10 καὶ 25% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, καὶ ὅταν δὲν ἀσφαλίζητε τοὐλάχιστον ἀπὸ τὴν ἁρπακτικὴν χεῖρα τοῦ ἀπαριθμητοῦ, τοῦ εἰσπράκτορος, τοῦ ἐνοικιαστοῦ, τοῦ μεταβατικοῦ, τί περιμένετε, κύριοι; ἔχετε τὸ θάῤῥος, σᾶς τὸ ἐπιτρέπει ἡ συνείδησις νὰ ψηφίσητε νόμον καὶ εἴπητε, ὅτι ἂν ἡ μερὶς αὐτοῦ τοῦ λαοῦ δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ τὰ πλαστὰ πρωτόκολλα, τὰ πλαστὰ ἔγγραφα τῶν ἀπαριθμητῶν καὶ λοιπῶν ὀργάνων νὰ στερῆται τῶν δικαιωμάτων της τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι; Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι, ἐφαρμόσητε τὸν νόμον αὐτὸν, ποίαν βεβαιότητα ἔχετε, ὅτι ἂν ὁ ταμίας εἰς τὸν ὁποῖον ἐδώσατε ὅλην τὴν ἐξουσίαν νὰ συντάξῃ κατὰ τὸν νόμον κατάλογον καὶ ἐνεργήσῃ τὰς καταδιώξεις δὲν ἐπίκειται ὁ ἐξανδραποδισμὸς καὶ ἡ τύχη τοῦ δουλοπαροίκου κατὰ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν; Ἂν ὁ ταμίας λάβῃ ἀπὸ τὸ ἓν μέρος 50 καὶ ἀφήσῃ τοὺς 150 ἀπὸ τὸ ἄλλο, νομίζετε ὅτι θὰ ὠφελήσητε τὸ δημόσιον ταμεῖον; Καὶ δὲν ἀρκοῦσι, κύριοι, αἱ διατάξεις αἱ φοβεραὶ τὰς ὁποίας ἔχετε εἰς τὸν νόμον περὶ καθυστερούντων δι’ ὧν ἔχετε τὸ δικαίωμα τῆς συντόμου καὶ εὐκόλου κοινοποιήσεως, καθὼς καὶ τὴν προσωπικὴν κράτησιν, τὴν ὁποίαν ἀφίνετε εἰς ἕνα ταμίαν καὶ τόσα ἄλλα, ἀφοῦ μάλιστα κατά τινα τρόπον ἐκλείσατε καὶ τὴν θύραν τῶν δικαστηρίων; δὲν εἶναι ἀρκετὸς οὗτος διὰ νὰ εἰσπράξητε τοὺς φόρους; καὶ νομίζετε ὅτι σᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐνῷ ἔχετε τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος ὁλοκλήρου ὡς ὁδηγὸν, ὅταν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον ὑπάρχουν τόσαι καὶ τοσαῦται καθυστερήσεις, νομίζετε, ὅτι θὰ φέρητε ὠφέλειαν εἰς τὸ δημόσιον ἐὰν παραπέσητε εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ χωροφύλακος, τοῦ κλητῆρος τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν τοῦ πολίτου; πιστεύσατε ὅτι ἐξ ὅλων τῶν ὀφειλετῶν, πολλὰ ὀλίγοι, ὀλίγιστοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ὠφελήθησαν ἐκ τῆς καθυστερήσεως, τὸ ὅλον δὲ τῶν ὠφελουμένων τὰ 9|10 καταδιώκονται ἀδίκως, καὶ λέγων ἀδίκως δὲν ἐννοῶ νομικῶς, οὐσιαστικῶς· ὑπέκυψαν εἰς χρέη καὶ καθυστερήσεις, καὶ ἀφοῦ ὑπέπεσαν εἰς μίαν καθυστέρησιν δὲν ἦτο εὔκολον νὰ πληρώσουν τὰς ὀφειλάς των. Λοιπόν, κύριοι, σᾶς συμβουλεύω καὶ σᾶς προτρέπω νὰ μὴ ἐπιψηφίσητε τὸν νόμον αὐτὸν, ἀλλὰ νὰ ἀναβάλητε τὴν ἐφαρμογήν του ἕως οὗ ἔλθῃ νέον φορολογικὸν σύστημα στηριζόμενον ἐπὶ ὑγιειεστέρων βάσεων, δι’ οὗ νὰ φορολογῶμεν τὴν καθαρὰν πρόσοδον καὶ ὄχι τὴν ἐργασίαν καὶ τὰ κεφάλαια.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καθυπέβαλε τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ νέου φορολογικοῦ συστήματος.

§91Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, μεταξὺ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Χατζίσκου καὶ τῆς τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπάρχει διαφορὰ καὶ εἶναι αὕτη, ὅτι κατὰ μὲν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Χατζίσκου, τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξαμεν καὶ ἡμεῖς, στεροῦνται τῆς ἱκανότητος τοῦ πολιτεύεσθαι ὅσοι ἀναφέρονται εἰς τὴν πρότασιν ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι ἀπόλυτος δι’ ὅσους κατασταθοῦν ὑπερήμεροι περὶ τὴν πληρωμὴν τῶν δημοσίων χρεῶν κατὰ τὸν περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων νόμον, ἐξαιρουμένων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν ὀλιγώτερον τῶν 300 δραχμῶν· κατὰ δὲ τὴν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπειλοῦνται μὲ στέρησιν πολιτικῶν δικαιωμάτων οἱ τῶν ἀπὸ τοῦ 1871 χρήσεων ὀφειλέται. Τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Χατζίσκου τὴν ἐπολέμησαν τινὲς καὶ μᾶς ἀπέδωσαν τὴν μομφὴν, ὅτι θέλομεν δι’ αὐτῆς νὰ προγράψωμεν τὸν λαὸν, νὰ ἐξυβρίσωμεν τὸν ἀγῶνα, ὅτι θέλομεν νὰ παραβιάσωμεν τὸ Σύνταγμα καὶ ὅτι ἀρνούμεθα τὰς περὶ ἐλευθερίας ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐπρεσβεύαμεν. Ἀπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ ἂν τῳόντι διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς παραβιάζηται τὸ Σύνταγμα, ἂν προγράφηται ὁ λαὸς καὶ ἂν δεσμεύηται ἡ σώφρων ἐλευθερία. Βεβαίως, κύριοι, τίποτε δὲν περιέχει ἡ πρότασις αὕτη ἐξ ὅλων τούτων, πρόκειται νὰ τιμωρήσῃ οὐχὶ τὸν ἀγῶνα, οὐχὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὀφείλουσιν ἐκ παλαιῶν ἀβέβαια καὶ ἀνεκκαθάριστα χρέη πρὸς τὸ δημόσιον, καὶ δὲν εἶναι ὑπόχρεοι νὰ πληρώσουν· ἡ πρότασις ἔχει τὸν σκοπὸν νὰ καταναγκάσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουσιν ἐκκαθαρισμένα καὶ βέβαια χρέη, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον προθεσμίας καὶ εὐκολίας πολλὰς καὶ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσουν καὶ δὲν πληρώνουν, καὶ εἰς τοὺς ὁποίους οὔτε τὸ Σύνταγμα, οὔτε ὁ ἀγὼν, οὔτε ἡ ἐλευθερία ἔδωκαν ἄδειαν νὰ ἀρνηθῶσι τὰ χρέη των· ὑπεστηρίξαμεν τὴν πρότασιν ταύτην καλῇ τῇ πίστει καὶ εἰλικρινῶς φρονοῦντες, ὅτι δυνάμεθα νὰ συντελέσωμεν πράγματι ὑπὲρ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ ἔθνους, ἥτις κατέστη ἀξιοθρήνητος ἕνεκα ἀδικαιολογήτων καθυστερήσεων καὶ οὐχὶ νὰ προγράψωμεν τὸν λαὸν, οὐχὶ νὰ ἐξυβρίσωμεν τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν καθολικὴν ψῆφον καὶ τὰς περὶ ἐλευθερίας ἰδέας μας, ὑπεστηρίξαμεν τὴν πρότασιν ταύτην διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ καταναγκάσωμεν τοὺς δυστροποῦντας τοὺς ἀπίστους ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου νὰ συνεισφέρουν εἰς τὴν πολιτείαν, ὅπως ὅλοι συνεισφέρουν. Δὲν ἠξεύρομεν ὑπὸ ποίου πειρασμοῦ ὠθούμενος ἔρχεται ὁ κ. Χατζίσκος καὶ ρίπτει τὰ ὅπλα καίτοι πρὸ πολλοῦ ἀγωνιζόμενος ἐμόχθησε πρὸς καθιέρωσιν τῆς μεγάλης ἀρχῆς τοῦ νὰ ἀποκλείωνται πάσης δημοσίας λειτουργίας οἱ ὀφειλέται τοῦ δημοσίου. Ναὶ κατέθεσε τὰ ὅπλα ὁ κύριος Χατζίσκος καὶ ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ. Ἐὰν, κύριοι, ὁ κύριος Χατζίσκος δὲν θέλῃ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασίν του, τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξαμεν ἡμεῖς, δὲν μᾶς δεσμεύει· ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐπιμείνωμεν, εὑρίσκοντες τὴν πρότασιν ταύτην εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ἰδίως κατὰ τοῦτο, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ δὲν καθιστᾷ ἀνικάνους τοῦ πολιτεύεσθαι, εἰμὴ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἀρνηθῆ νὰ πληρώσουν τοὺς φόρους τοὺς μετὰ τὸ 1871, ἡμεῖς ὅμως τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ τὴν παραδεχθῶμεν, διότι δὲν τὴν θεωροῦμεν λυσιτελῆ, οὔτε τὴν εὑρίσκομεν δικαίαν, διότι κανὲν δεῖγμα δυσπιστίας ἀπὸ μέρους τοῦ λαοῦ περὶ πληρωμῆς τῶν φόρων δὲν μᾶς παρουσιάσθη μέχρι τοῦδε. Τὰ ὀγκώδη καθυστερήματα εἶναι ἀρχαιότερα τῆς τρεχούσης χρήσεως, ἀνέρχονται εἰς ὀγδοήκοντα ἑκατομμύρια ἀπὸ τοῦ 1833 καὶ δὲν ὀφείλονται κυρίως ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους, ὑπὲρ τῶν ὁποίων οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ὁ κ. Κατσικαπῆς ἀνέπτυξε καὶ ὁ κ. Δαγρὲς ἐπανέλαβε δύνανται ἐξαίρετα νὰ ἐφαρμοσθῶσι, διότι οἱ φορολογούμενοι οὐδέποτε ἠρνήθησαν τὴν πληρωμὴν φόρου βεβαίου καὶ ἀνεπιδέκτου ἀμφισβητήσεως. Εἶναι ἀληθές, εἶναι παραδεδεγμένον κοινῶς, ὅτι ὅλοι οἱ φόροι οἱ ὁποῖοι ψηφίζονται κατ’ ἔτος εἶναι ἀδύνατον νὰ εἰσπράττωνται κατ’ ἔτος, καὶ πρὸ πάντων παρ’ ἡμῖν ὅπου οἱ φόροι δὲν εἶναι ἀσφαλεῖς, δὲν εἶναι βέβαιοι, ἀλλὰ πολλαπλοῖ καὶ ἀβέβαιοι, ὅπου καὶ μέσα πρόχειρα δὲν ὑπάρχουσιν ἀποχρῶντα, ὥστε καὶ ὅταν ἔχωμεν καθυστερήσεις φορολογουμένων, δὲν πρέπει νὰ φοβώμεθα. Λοιπόν, κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, διότι δὲν τὴν εὑρίσκομεν δικαίαν καὶ λυσιτελῆ· δὲν τὴν εὑρίσκομεν δικαίαν, διότι ψηφίζοντες αὐτὴν θὰ προσθέσωμεν μίαν νέαν σκληρότητα ἐναντίον τῶν φορολογουμένων ἐκτὸς ἐκείνης τὴν ὁποίαν ὁ ψηφισθεὶς νόμος περὶ καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων περιέχει, καὶ συγχρόνως θὰ χορηγήσωμεν λεληθότως ἀμνηστείαν καὶ ὑπεράσπισιν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν τρανὰ δείγματα ἀπειθείας, ἀθετήσεως τῆς ὑποσχέσεως τὴν ὁποίαν ἔδωκαν ὅτι θὰ πληρώσουν πρὸς τὸ δημόσιον ὅ,τι χρεωστοῦν. Δὲν εὑρίσκομεν λυσιτελῆ τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ κατὰ τῶν φορολογουμένων εἰς τὸ μέλλον, διότι δὲν προβλέπομεν καταπληκτικὰς καθυστερήσεις ἀξίας αὐστηρᾶς τιμωρήσεως. Ἐπιμένομεν λοιπὸν εἰς τὴν πρότασιν ταύτην καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δὲν παραδεχθῇ αὐτὴν, ὅπως ἀρχῆθεν διετυπώθη, δηλ. καὶ διὰ τοὺς πρὸ τοῦ 1871 ὀφειλέτας ἀλλὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, διαβεβαιοῦμεν τὴν βουλὴν ὅτι θέλομεν ἀποψηφίσει αὐτήν. (εὖγε, εὖγε.)

§92ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλω εἴπει ὀλίγα, διότι τὸ ζήτημα σχεδὸν ἐξηντλήθη. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι δὲν θὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὰ περὶ διαχειρίσεως, διότι ἂν ἡ διαχείρισις ὑπῆρχεν ὁποία περιγράφεται, ἐνῷ ὑμεῖς εἶσθε ἐδὼ ἵνα ἐξελέγχητε τὴν διαχείρισιν, καὶ ἐντούτοις ὡς ἀδιαφορεῖτε, παραβιάζετε τὸ καθῆκόν σας, ἀρνεῖσθε τὴν ὕπαρξίν σας ἐνῷ λέγουν ἀπὸ ὑμᾶς τὸ ἔθνος ἐζήτησεν ἐγγύησιν, ἀπεστάλητε ἐδῶ ἵνα προσέχητε εἰς τὴν διαχείρησιν, τὴν ἐξελέγχητε καὶ τὴν τακτοποιῆτε. Δὲν συγχωρῶ μομφὴν τοιαύτην, ἰδίως ἐκ μέρους ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διαρκῶς δὲν ἔμειναν εἰς τὰς τάξεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ διαρκῶς δὲν ἐξήλεγξαν τὴν κακὴν διαχείρισιν τυχὸν τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ πολλὰς κυβερνήσεις ἠκολούθησαν καὶ διὰ τῆς ψήφου των ὑπεστήριξαν· δὲν δύνανται λοιπὸν σήμερον νὰ φέρωσι τοιαύτην πρότασιν ἢ μομφὴν κατὰ τῆς διαχειρίσεως, ἡ διαχείρισις, μὴ τὸ λησμονῆτε, δὲν ἀποβλέπει μόνον τοὺς ὑπουργοὺς, οἱ ὑπουργοὶ εἶναι ὑπεύθυνοι καὶ ἐνώπιόν σας, διότι διὰ τὴν ἀτιμωρησίαν τῶν ὑπουργῶν εὐθύνεσθε καὶ ὑμεῖς, ἂν δὲν πράττητε τὸ χρέος σας, δὲν εἶναι ὑπεύθυνοι οἱ ὑπουργοὶ μόνοι· ἐγὼ ὅμως ἀρνοῦμαι τὰς μομφὰς αἱ ὑπερβολικὰς, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ πολὺ εἰς τοῦτο, διότι δὲν σκοπεύω νὰ ἀρνηθῶ ἀπολύτως καὶ ἀταξίας τινὰς, ἀλλ’ αὗται δὲν δύνανται νὰ σχηματίσωσι μίαν γενικὴν κατηγορίαν, οὔτε παραδέχομαι, κύριοι, οὔτε παραδέχεσθε, οὔτε εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν φόρων, ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων ὑπῆρξαν ἀποτελέσματα τῆς ἀπληστείας καὶ τῆς σπατάλης μόνον, οὔτε εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὸ 1830 μέχρι τοῦδε δὲν προώδευσε πολλαπλῶς, καὶ ὅτι τὰ ἔξοδα ταῦτα δὲν ἀνταπεκρίθησαν εἰς πραγματικὰς ἀνάγκας, δὲν ἐχρησίμευσαν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς προόδου καὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ τόπου· δὲν εἶναι ἀκριβῆ λοιπὸν, κύριοι, ὅσα ἐῤῥέθησαν· καὶ δὲν εἶναι οὔτε πατριωτισμὸς μεγάλος, οὔτε ἀποδεικνύει σέβας πρὸς τὴν ἀλήθειαν νὰ ζητῶμεν ὅλα νὰ τὰ μεμφθῶμεν καὶ νὰ τὰ καταβιβάσωμεν. Κύριοι, ὑπ’ ὄψιν ὅλων ἡμῶν εἶναι ὅτι ἡ πατρὶς δὲν ὀπισθοδρομεῖ, ὅτι ἀπεναντίας προοδεύει διὰ τῆς συμπράξεως ὅλων ἡμῶν, ἡ πρόοδος τῶν ἐσόδων εἶναι ἀπόδειξις τῆς προόδου τοῦ τόπου ἡ δὲ τῶν ἐξόδων δὲν ἀποδεικνύει τὴν κακὴν ἡμῶν κατάστασιν· ἂν τὸ ἐναντίον ἦτο ἐν γένει, καὶ ὡς λέγουσιν, ἀληθὲς, ἀλλοίμονον εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα διεχειρίσθησαν ἑκατομμύρια ἐπὶ ἑκατομμυρίων ἵνα θεραπεύσωσι τὰς ἀνάγκας των. Ἐννοεῖτε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι καλὸν δὲν εἶναι ἄνευ μελέτης ἐμβριθοῦς, ἄνευ σκέψεως νὰ φέρωνται ἐνώπιόν σας ἰδέαι αἱ ὁποῖαι οὔτε ἀκριβεῖς, οὔτε ἀληθεῖς εἶναι, ὁ λαὸς εἰς ἀντάλλαγμα τῶν φόρων τοὺς ὁποίους δίδει δὲν ἀπολαμβάνει τίποτε, λέγουσι; ἂν ἦτο ἀληθὲς, δὲν θὰ ὑπῆρχε κοινωνία, δὲν θὰ ὑφίστατο πρόοδος.

§93ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Ὑπάρχει, ἀλλ’ εἰς κακὴν κατάστασιν.

§94ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ, κύριε βουλευτὰ, νὰ μὴ μὲ ἀναγκάσητε εἰς ἐξηγήσεις. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς προτάσεως ἡμῶν καὶ τῆς τοῦ κυρίου Χατζίσκου εἶναι μεγίστη. Ὁ κ. Χατζίσκος καθ’ ἡμᾶς ἐπρότεινε μέτρα σκληρὰ, τὰ ὁποῖα, ὅπως προτείνονται, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, πρέπει πρῶτον τὸ πταῖσμα νὰ ἦναι βέβαιον, νὰ ἦναι ἀληθὲς, καθόσον καὶ ἡ ποινὴ μέλλει νὰ ἦναι βεβαία. Ἰδοὺ διὰ τί ἐπολεμήσαμεν τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Χατζίσκου καὶ ὡς πρὸς τὸ παρελθόν. Δὲν δυνάμεθα ἀναμφισβητήτως ἡμεῖς, προκειμένου νὰ φέρωμεν τὴν ψῆφον μας καὶ ὡς βουλευταὶ, νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι οἱ ὀφειλέται τοῦ παρελθόντος εἶναι ἀληθεῖς ὀφειλέται καὶ ἔνοχοι τῆς ποινῆς, τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν νὰ ἐπιβάλωμεν. Ἐζητήσαμεν λοιπὸν ὡς πρὸς τὸ μέρος αὐτὸ νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἡ πρότασις, καὶ συγχαίρω καὶ εὐχαριστῶ τὸν κ. Χατζίσκον, ὁ ὁποῖος ἀπὸ ὀρθὰς καὶ εἰλικρινεῖς ἰδέας ὁρμώμενος ἐνώπιον τῆς ἀμφιβολίας ἐσταμάτησε καὶ δὲν ἐπέμεινε. Ἀλλὰ, κύριοι, περὶ τίνος πρόκειται ἤδη; Ἡ κοινωνία ὅπως ὑπάρξῃ, σᾶς εἶπε καὶ ὁ ἔντιμος πρόεδρός σας, ἔχει ἀνάγκην τῆς συνεισφορᾶς ὅλων ἡμῶν, καὶ ἕκαστος ὀφείλει νὰ συνεισφέρῃ τὴν ἀναλογίαν του, διότι ἄνευ τῆς συνεισφορᾶς αὐτῆς ἡ κοινωνία δὲν ὑφίσταται, λοιπὸν ἡ ἄρνησις τοῦ φόρου εἶναι ἄρνησις τῆς ὑπάρξεως τῆς κοινωνίας· τὸ δ’ ἔγκλημα εἶναι μεγαλείτερον, ὅταν ἕτερός τις διαχειριζόμενος τοὺς φόρους αὐτοὺς τοὺς ὁποίους ὁ πολίτης προσφέρει εἰς τὴν κοινωνίαν τοὺς καταχρᾶται καὶ ἀντὶ νὰ τοὺς παραδώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον, τοὺς σφετερίζεται, οὕτω δὲ πράττει διπλοῦν ἔγκλημα. Κύριοι, τὸ ἔγκλημα αὐτὸ δύναται ἀναντιῤῥήτως νὰ τιμωρηθῇ εἰς τὸ μέλλον, ἂν πράξῃ τις ἐναντίον τοῦ νόμου, ὅστις ζητεῖται, ἐὰν δὲν πληρώσῃ τοὺς φόρους του ἢ σφετερισθῇ αὐτοὺς, δύνασθε νὰ εἴπητε ἐκτὸς τῶν ἄλλων καταδιώξεων, ὁ παραβάτης ἀποκλείεται ἀπὸ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν. Καὶ ποία εἶναι ἡ ποινὴ αὕτη; Τί ζητοῦμεν ἡμεῖς κατὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ὑποβάλλομεν; ἰδοὺ τί ζητοῦμεν. Ὁ πολίτης ὁ ἀρνούμενος τὴν ὕπαρξιν τῆς πολιτείας, διότι ἀρνεῖται νὰ συνεισφέρῃ τὰ μέσα τοῦ ζῆν, ὁ πολίτης ὁ ὁποῖος διεχειρίσθη τὰ δημόσια χρήματα κακῶς καὶ κακῇ τῇ πίστει, αὐτὸς νὰ μὴ δύναται τοῦ λοιποῦ νὰ διαχειρισθῇ δημοσίαν ἐξουσίαν, δημοσίαν ὑπηρεσίαν· αὐτὸ λέγει ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν παρουσιάσαμεν, αὕτη ἀρνεῖται εἰς τὸν τοιοῦτον πολίτην δημοσίαν ὑπηρεσίαν, τὸν θεωρεῖ ἀνάξιον πίστεως, διότι ἔδωσε δείγματα κακῆς πίστεως εἰς τὴν μικρὰν αὐτὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πρὸς τὴν πολιτείαν καθήκοντός του. Καὶ ποῦ εἶναι, κύριοι αἱ καταστροφαὶ, οἱ κίνδυνοι, οἱ ὁποῖοι περιμένουν τὸν λαὸν ἐκ τούτου, τὸν λαὸν αὐτὸν περὶ τοῦ ὁποίου δὲν λαμβάνετε πρόνοιαν καμμίαν καὶ τοῦ ὁποίου ζητεῖτε νὰ χειροτερεύσητε τὴν τύχην, ὡς λέγουσιν; ἐκεῖνοι μεταξὺ αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ ἐκτελέσουν τὸ χρέος των ἐκεῖνοι ἀδικοῦν τὸν λαὸν καὶ δὲν πρέπει νὰ εἶναι οἱ ἄρχοντες αὐτοῦ· διὰ τοῦ νόμου τούτου οἱ τοιοῦτοι δὲν παύουν μὲν τοῦ νὰ ᾖναι πολίται, παύουν ὅμως νὰ ᾖναι ἄρχοντες. Καὶ εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας, τὴν ἐπιείκειάν σας, ἂν θέλητε, καὶ τὴν μέριμνάν σας ἐπὶ τοῦ κακοῦ τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖ τὸν λαόν. Τὸν λαὸν, κύριοι, δὲν ὑστεροῦμεν ἡμεῖς τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου, ἀλλὰ τοὺς ἀναφανέντας κακοὺς διαχειριστὰς στεροῦμεν τοῦ δικαιώματος νὰ διαχειρίζωνται ἐκ νέου, ἡμεῖς λοιπὸν προστατεύομεν τὸν λαὸν, τὸν ἀπαλλάττομεν ἀπίστων ἀρχόντων. Καὶ τοῦτο, κύριοι, γίνεται αὐθαιρέτως ἐκ μέρους τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς; ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐγγυήσεως, ἄνευ οὐδενὸς χαλινοῦ; Ὄχι· τί ζητοῦμεν; μήπως ἀρνούμεθα ἐκ τῶν προτέρων καὶ τὴν ἱκανότητα τοῦ ἀνθρώπου νὰ καθέξῃ μίαν ὁποιανδήποτε θέσιν; ὄχι· ἀλλὰ τί ζητοῦμεν; Ὁ ὀφείλων εἰδοποιηθεὶς νὰ πληρώσῃ, καὶ μὴ πληρώσας νὰ καταγγέλληται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, νὰ δικαιολογήσῃ ἐνώπιον αὐτοῦ διατί δὲν πληρόνει, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἀδίκως ζητεῖται, οὐδὲν ἔχει νὰ φοβηθῇ, ἂν δὲ τοὐναντίον, θέλομεν νὰ παύῃ τοῦ νὰ ᾖναι ἄρχων· ἄνθρωπος τοιαύτης διαγωγῆς εἶναι ἀνάξιος νὰ σᾶς διοικήσῃ, νὰ εἰσπράξῃ φόρους, νὰ διαχειρισθῇ· ἂν νομίζητε σεῖς ὅτι εἶναι ἄξιος, πράξατέ το, καθιερώσατε ἐπισήμως τὴν κατάχρησιν, ὡς δικαίωμα κατακτήσεως τῆς ἐξουσίας.

§95ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ διατί πρὸ καιροῦ δὲν καθιερώνομεν τὸ τοιοῦτον;

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κακῶς δὲν ἐγένετο, ἔπρεπε νὰ γείνῃ· ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι καλὸν, δύναται νὰ γείνῃ σήμερον, πρέπει νὰ τὸ πράξητε, καὶ μὴ λέγητε, ὅτι δὲν τὸ πράττετε, διότι καὶ εἰς τὸ παρελθὸν δὲν ἐγένετο. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἔχει ἀνάγκην μακροτέρας συζητήσεως. Νομίζω, ὅτι ὅ,τι ἐῤῥέθη ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐῤῥέθη ἄνευ σκοποῦ τινος καὶ ἐκτὸς τοῦ θέματος· οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει, οὐδεὶς πρόκειται νὰ καταπιεσθῇ· ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ ἱδρῶτός του διατηρεῖ καὶ δίδει ζωὴν καὶ ὕπαρξιν εἰς τὴν πολιτείαν, δὲν ἀπειλεῖται, ὁ λαὸς προστατεύεται ἀπεναντίας· διότι, κύριοι, εἰς τὸν λαὸν αὐτὸν λέγομεν ἐκ τῶν προτέρων, ἔσο βέβαιος ὅτι τὸ χρῆμά σου δὲν θέλει διαχειρισθῆ τοῦ λοιποῦ ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος τὸ κατεχράσθη (χειροκροτήματα). Κύριοι, κατὰ δυστυχίαν ἡ πατρίς μας εὑρίσκεται εἰς τόσον δύσκολον κατάστασιν, ὥστε ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλωμεν προσθέτους ποινὰς διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων μας, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ μᾶς λυπῇ, ἀντὶ νὰ μᾶς κάμῃ νὰ χειροκροτῶμεν, ἡ συζήτησις ἡ σημερινὴ ἀποδεικνύει ὡς ἐκ περισσοῦ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἰσχυρῶν κέντρων διὰ νὰ ἐκτελέσωμεν ὅ,τι ὠφείλαμεν ὡς τίμιοι ἄνθρωποι καὶ ἀγαθοὶ πολῖται, νὰ τὸ ἐκτελῶμεν ἄνευ προτροπῆς· λοιπὸν ἂς λυπούμεθα ἀντὶ νὰ χειροκροτῶμεν. Λοιπὸν, κύριοι, δὲν πρόκειται διόλου νὰ πάθῃ ὁ λαὸς, ἀλλὰ νὰ ὑποστηριχθῇ. Ἄλλως, κύριοι, δὲν συμφέρει καὶ δι’ ἄλλον πολλὰ σπουδαῖον λόγον νὰ μὴ παραδεχθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς προτάσεως καὶ παμψηφεὶ μάλιστα· δὲν συμφέρει, κύριοι, νὰ εἴπουν ὅτι ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας βουλευτὰς ἐζητήθη ν’ ἀπομακρυνθῶσιν ἀπὸ τῆς ἐξουσίας οἱ κακῆς πίστεως ἄνθρωποι, διότι εἶναι πλέον βεβαιωμένον, ὅτι κακῆς πίστεως εἶναι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, ἐξητήθη ν’ ἀπομακρυνθῶσιν ἀπὸ τῆς διοικήσεως, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ εἶπεν ὄχι, θέλω νὰ μένωσι καὶ νὰ μὲ διοικῶσι· θέλει εἶσθαι ὀδυνηρὰ ἡ ἐντύπωσις, θὰ βλάψωμεν καὶ τὴν τιμήν μας καὶ τὰ συμφέροντά μας. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ διαφωνῆτε περὶ τῆς παραδοχῆς ἢ μὴ τῆς προτάσεως, καὶ διὰ τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος καὶ διὰ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, νομίζω ὅτι παμψηφεὶ πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τὴν ἀρχήν. Ἴσως ὑπάρχουν διάφοροι γνῶμαι ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας, ἴσως τινὲς ἀμφισβητῶσιν, ὅτι αἱ ἀπαγορεύσεις αὗται δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι γενικὴν ἐφαρμογὴν, διότι τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, καί τινας γενικὰς ἀρχάς· τοῦτο θέλομεν τὸ ἐξετάσει, ἀλλ’ οἱ καταχρασταὶ, οἱ ἀρνούμενοι τοὺς φόρους των δὲν πρέπει νὰ διοικῶσι, δὲν πρέπει ἡ ἰδέα αὕτη ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν οὐδεμίαν ἀντίστασιν· κατ’ ἀρχὴν πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῆτε, κατόπιν βλέπομεν διὰ τὰς λεπτομερείας.

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ κανείς.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ ἀμφισβητεῖτε, ἀλλά, ἐπαναλέγω, δὲν πρέπει νὰ ψηφίσητε κατὰ τῆς ἀρχῆς, οὐδεὶς εἰ δυνατὸν.

§99ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ μὲ παρεξήγησαν, ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω πέντε λόγια.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἐσημείωσα, ὁ κ. Δανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§101ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, κ. πρόεδρε, ἐγκαρδίως, καὶ πιστεύω ὅτι μετ’ ἐμοῦ λυποῦνται οἱ πάντες, διότι περιήλθομεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ ψηφίζωμεν ἀπό τινος χρόνου νόμους τῆς ἀνάγκης· ὡς νόμων τῆς ἀνάγκης θεωρουμένων ὀφείλομεν νὰ ὑποχωρήσωμεν· ἓν μόνον θέλω ν’ ἀποκρούσω, ὅτι εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην προσερχόμεθα ἕνεκα ὑπαιτιότητος τῆς παραγωγοῦ τάξεως. Οἱ Ἀθηναῖοι εἶχον πολλὰς ἑορτὰς, ἐν μιᾷ τῶν ὁποίων ἐτέλουν τὸ ἑξῆς. ᾘσθάνοντο τὸ βάρος τῶν ἁμαρτημάτων καὶ ἤθελον νὰ τὰ ἀποβάλουν· ἔφερον ἕνα τράγον, τὸν ὁποῖον ὠνόμαζον τράγον ἀποδιοπομπαῖον, καὶ ὑπέθετον ὅτι, ἐὰν ἔῤῥιπτον τότε τὰ ἁμαρτήματά των καὶ τόν ἀπέπεμπον ἀπηλλάττοντο ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων αὐτῶν. Εὕρομεν τὸν τράγον τὸν ἀποδιοπομπαῖον, τὴν τάξιν τὴν παραγωγικὴν καὶ ἐπιῤῥίπτομεν ὅλα τὰ ἁμαρτήματα καὶ νομίζομεν ὅτι μᾶς ἀπαλλάττει τοῦ βάρους εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἡ τάξις τῶν διοικούντων. Ἐγὼ θεωρῶ περιττὸν αὐτὸν τὸν νόμον, κ. πρόεδρε. Ἔγειναν εἰς τὴν ἐπικράτειαν αὐτὴν πολλαὶ ἐνέργειαι, καὶ πολλὰ κινήματα ἔκνομα ἐν τῇ πρωτευούσῃ τεκταινόμενα, τὰ ὁποῖα προὐκάλεσαν σπουδαίας δαπάνας εἰς τὴν ἐπικράτειαν, προβιβασμοὺς καὶ βαθμοὺς καὶ κινήσεις στρατευμάτων. Ἐντεῦθεν ἡ ἐλάττωσις τῶν πόρων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἔνοχοι ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους θέλομεν νὰ ἐπιῤῥίψωμεν τὰ βάρη. Θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἂν χρεωστοῦνται, ἡ ὀφειλὴ ἡ ὑπολειπομένη εἶναι ἄδικος, εἶναι ὅμως νόμιμος, καὶ ἄλλο νόμιμον καὶ ἄλλο δίκαιον. Θέλετε νὰ πάρητε τὸ δίκαιόν σας ἀπὸ τοὺς ὀφειλέτας; πρέπει νὰ θέσητε ὄχι τὸν νόμον, ἀλλὰ τὸ δίκαιον καὶ τὸ συμφέρον τῆς ἐπικρατείας εἰς ἐνέργειαν, καὶ ἀπατᾶται ὅστις πιστεύει ὅτι μία ἀπηνὴς καταδίωξις πρὸς εἴσπραξιν εἶναι τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας· τοιαῦτα μέτρα ἀποξηραίνουν τὰς πηγὰς τῆς παραγωγῆς. Θὰ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Ἤμην νομάρχης εἰς τὰς Πάτρας· ἔγεινεν ὁ νόμος ὁ εὐεργετικὸς τότε περὶ καθυστερούντων· προσεκάλεσα λοιπὸν τοὺς ὀφείλοντας, μεταξὺ πολλῶν ἦλθε καὶ ἕνας Θαλῆς ἀπὸ τὸν Πύργον ὁ ὁποῖος ἐφύτευσε 700 στρέμματα σταφίδος· ἐνδιαφερόμην νὰ μάθω πόσου ποσοῦ εἶναι ὀφειλέτης αὐτὸς καὶ πόσον φόρον δίδει· πληροφοροῦμαι ὅτι ἐχρεώστει 50,000 περίπου δραχμὰς καὶ ὅτι ἔδιδε φόρον εἰς τὸ δημόσιον 15–20 χιλιάδας δραχμὰς τὸ ἔτος· τουτέστιν ἐπλήρωνεν ἑκάστοτε τὴν ἀρχικὴν ἀξίαν τῆς γῆς ἣν κατεῖχεν· αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους θέλουν νὰ δικάσουν μὲ τὴν μάχαιραν τοῦ νόμου εἰς χεῖρας καὶ ὄχι μὲ τὴν στάθμην τῆς δικαιοσύνης καὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους. Κύριε πρόεδρε, ἐμμένω θεωρῶν τὸν νόμον αὐτὸν ὡς περιττὸν διὰ τὰς ἑξῆς σκέψεις. Τὸν νόμον αὐτὸν θεωρῶ ὡς ἄγριον, τὸν θεωρῶ ὡς ἀπάδοντα εἰς τὴν σημερινὴν πρόοδον· δὲν εἶμαι φίλος τῶν καθυστερήσεων καὶ δὲν καθυστερῶ· δὲν μὲ ἀρέσκει ὅμως εἰς τὰ 1871 κατόπιν τόσης προόδου ἡμεῖς νὰ ἐρχώμεθα σήμερον νὰ λέγωμεν δὲν σὲ θέλω βουλευτὴν, διότι χρεωστεῖς 50 δραχμάς· βουλευτὴν ἢ ὑπάλληλον ἢ νομάρχην· ἐνῷ διὰ νὰ σᾶς ἀνακρίνουν μόνον πρέπει νὰ πάρουν τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς· φαντασθῆτε εἰς πόσην κατάπτωσιν ἔρχεται τὸ βουλευτικὸν σῶμα· ἀλλ’ αὐτὸ τὸ παραιτῶ· τί θέλετε τὸν νόμον αὐτὸν, ἀφοῦ ἐπήρατε ἕνα ἄλλον νόμον, καλῶς ποιοῦντες, περὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων, ὁ ὁποῖος νόμος, ὅταν καλῶς ἐννοηθῇ, διότι ἔγεινεν ἀπὸ νοῦν πολὺ πεπειραμένον καὶ τὸν ἐπαινῶ διὰ τοῦτο, ἠξεύρετε τί ὁμοιάζει; ὁμοιάζει μίαν μηχανὴν ἀτμοκίνητον ἐκκοκιστικήν· σὰν τὸ βαμβάκι θὰ παραδιδόμεθα καὶ θὰ μᾶς παίρνουν ὅ,τι ἔχουν νὰ πάρουν. Θέτων ἐργολαβίας κλπ. ἐννοεῖτε καλῶς ὁποῖαι θὰ ὦσιν αἱ συνέπειαι, ὁσάκις ὁ ταμίας θὰ ἀναθέτῃ εἰς τὸν εἰσπράκτορα τὴν εἴσπραξιν ὡρισμένων φόρων καὶ τάξῃ προθεσμίαν μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ὁποίας θὰ καταλογίσῃ εἰς βάρος τοῦ εἰσπράκτορος τὰ μὴ εἰσπραχθέντα. Ἠξεύρετε τί θὰ εἴπῃ αὐτό; θὰ φουρκίσῃ τὸν κόσμον διὰ νὰ εἰσπράξῃ. Δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ ἡ κυβέρνησις εἰσπράττει ὅλους τοὺς φόρους, πρέπει νὰ ᾖναι τῆς ἐσχάτης ἀνικανότητος μὲ τὸν νόμον αὐτὸν νὰ μὴ δύναται νὰ εἰσπράξῃ τοὺς φόρους, ὁ νόμος αὐτὸς θὰ τεθῇ εἰς τὰς ἐπερχομένας γενεὰς ὡς γνώρισμα μαρτυροῦν τὴν κατάπτωσιν τῆς ἐποχῆς, ὅπως τίθεται ὡς γνώρισμα περὶ τῆς καταπτώσεως τοῦ μεγαλείου τῶν Ἀθηναίων τὸ ἑξῆς. Τί ἦτο ὁ Δημοσθένης, εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλον τὸν κόσμον καὶ πρὸ πάντων εἰς ὅσους ἐπῆγαν εἰς τὰ σχολεῖα· ὑπῆρξεν ὁ ἄνθρωπος τὸν ὁποῖον ἐθαύμασαν ὅλοι διὰ τὴν εὐγλωττίαν, διὰ τὸν πατριωτισμόν του· τοσοῦτον ταχεῖα ὑπῆρξεν ἡ κατάπτωσις τῶν Ἀθηναίων, γράφει ἱστορικός τις, ὥστε τὸ ψήφισμα περὶ ἀποθεώσεως Δημητρίου τοῦ πολιορκητοῦ τὸ ἔγραψεν ὁ ἀνεψιὸς τοῦ Δημοσθένους. Φέρετε αὐτὸν τὸν νόμον ὡς σημεῖον τῆς καταπτώσεως καὶ αἱ ἐπερχόμεναι γενεαὶ θὰ ἀναγνώσουν αὐτὰ τὰ μέτρα τῆς ἀπαγορεύσεως, τῆς ἀνικανότητος καὶ θὰ εἴπουν ὅτι περιήλθομεν εἰς τοιαύτην θέσιν νὰ ὑποβάλωμεν ἡμᾶς εἰς τοιαῦτα μέτρα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάρμοστα εἰς ἔθνος πολιτισμένον, θὰ εἴπουν ὅτι οἱ ἄνθρωποι εἰς τοσοῦτον βαθμὸν ταπεινώσεως ἦλθον, ὥστε ἐψήφισαν ἕνα νόμον τῆς ἀνάγκης περὶ ληστείας τοιοῦτον καὶ ἕνα ἄλλον νόμον τῆς ἀνάγκης περὶ εἰσπράξεως· διότι τί λείπει ἀπὸ τὸν νόμον; δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, δὲν ἔχει τόσα μέσα; Ἡ Βουλὴ ἐν συνόλῳ ἰσοδυναμεῖ, καὶ κάτι πλέον ἴσως, μὲ τὴν βασιλείαν· αὐτὸ τὸ Σῶμα θέλουν νὰ τὸ ἐξευτελίσουν εἰς τοιοῦτον βαθμόν, καὶ διώξουν τὸν βουλευτὴν ἀπὸ τὸ βουλευτήριον, διότι εἶναι ὀφειλέτης· αὐτὸ ἀντίκειται εἰς τὸ ὕψος τῆς ὑπάρξεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Δὲν θέλω ἐξαιρετικὰ προνόμια διὰ τοὺς βουλευτὰς, θέλω ἡ Βουλὴ νὰ μένῃ εἰς τὸ ὕψος της. Τελευτῶν δὲ διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς ἰδέας ἡ ὁποία ἐγείρεται ὅτι περιήλθομεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσωμεν τοιούτους νόμους, ἕνεκεν ὑπαιτιότητος τῶν παραγωγῶν. Δὲν εἶναι αὐτοὶ ὑπαίτιοι, εἶναι ἄλλοι· ἀλλ’ ἔκ τινων λόγων οὓς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς δὲν μοι συγχωρεῖται νὰ προβῶ εἰς περισσοτέραν ἀνάπτυξιν· ὑπαίτιος εἶναι ἡ πρωτεύουσα, ἀναμνήσθητε τῶν περιστάσεων τὰς ὁποίας ἐνήργησε καὶ τὸ ἔθνος ἐπεκύρωσεν. Ὑπεκίνησαν τόσας ἀνταρσίας, ἄλλοι ὑπῆγαν νὰ τὰς καταστείλουν, ἄλλοι ἔφτιασαν καταλόγους ψευδεῖς, καὶ κατεσπαταλῶντο τὰ χρήματα. Δὲν εἶναι ὀφειλέται κατὰ δικαιοσύνην, καὶ ἂν θέλητε νὰ τοὺς στενοχωρήσητε, σκεφθῆτε καλῶς, μὴ τοὺς στιγματίσητε, διότι θὰ σᾶς χρησιμεύσωσι.

§102ΤΙΝΕΣ. Διὰ τὸ μέλλον.

§103ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολεμῶ τὴν ἰδέαν τοῦ ὅτι ἤλθομεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσωμεν τοιοῦτον νόμον, ἔστω καὶ διὰ τὸ μέλλον, διότι ἡ παραγωγικὴ τάξις εἶναι τὸ θῦμα τοιαύτης ἀγρίας νομοθεσίας. Εἴμεθα πράγματι εἰς στενόχωρον θέσιν· πράγματι ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται, ἀλλ’ ἐὰν ζητήσητε, θὰ εὕρητε τοὺς ὑπαιτίους εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, τοὺς βουλευτὰς καὶ δὲν ἠξεύρω ποῦ ἀλλοῦ, οἱ ὁποῖοι τοὺς λέγουν μὴ πληρόνητε. Λοιπὸν, κύριε πρόεδρε, ἐὰν ψηφισθῇ τοιοῦτος νόμος, δὲν θέλω νὰ ὑπάρχῃ ἡ παραγωγικὴ τάξις ὡς αἰτία, ἡ ὁποία μᾶς φέρει εἰς τὴν θέσιν νὰ ψηφίσωμεν τοιούτους νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀπάδουν εἰς τὴν σημερινὴν πρόοδον καὶ τὴν σημερινὴν πολιτικήν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος.

§105ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγα θὰ προτάξω, κύριοι, μετ’ εὐλαβείας εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὴν κατὰ τὰ 1867 ἀγόρευσιν τοῦ ἰδίου πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τῆς ἰδίας ταύτης προτάσεως, ἢ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τῆς ἰδίας ταύτης προτάσεως τῆς σήμερον ἐνώπιόν σας ὑπ’ ἄλλην ὄψιν ἐμφανισθείσης· πρῶτον μὲν προταθείσης καὶ διατυπωθείσης ὑπὸ τὴν καθαρὰν αὐτῆς ἔποψιν, ὕστερον δὲ τροποποιηθείσης, ὅπως ἤδη παρουσιάζεται. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι λαλῶν τότε ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἥτις, ὡς εἰπεῖν, ὑπῆρχεν ἐν ὁμοφροσύνῃ γενικῇ, διότι ἐδὼ ἤμην καὶ ἐγὼ τότε, καὶ σύμφωνος ἤμην ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο· εἶπε, Κύριοι βουλευταί! καὶ ἐὰν σεῖς ὅλοι θελήσητε νὰ ἐπικυρώσητε μίαν τοιαύτην ἀπόφασιν λαοκτόνον, δολοφόνον, ἐγὼ δὲν θέλω ποτὲ συναινέσει νὰ τὴν ὑποβάλω εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ βασιλέως, διότι τὴν θεωρῶ δολοφόνον.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ παρελθόντος, τὸ ὁποῖον πολεμῶ πάντοτε.

§107ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ τότε· σήμερον δὲν ἠξεύρω τί μετέβαλεν ἡ πρότασις αὕτη διὰ νὰ ᾖναι λαοπόθητος, ἀναγκαία, διὰ νὰ ᾖναι συνεπὴς καὶ μὲ τὴν λογικὴν καὶ μὲ τὸ δίκαιον καὶ μὲ τοὺς συνταγματικοὺς νόμους τοῦ κράτους ἀκόμη· διότι θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἀντιστρατεύεται καὶ κατὰ τοῦ ἰδίου συντάγματος, ὅπως σήμερον ἔρχεται. Μηδὲν, κύριοι, μετεβλήθη ἐν τῇ προτάσει παρὰ τοῦτο· ἔλαβεν ἴσα ἴσα ἡ πρότασις μονομερῆ ὅλως διόλου τύπον, ἐφαρμογὴν ὅλως διόλου μελλοντικήν. Ἐνῷ μήτε οἱ ἀρχαῖοι νομοθέται, μήτε οἱ νόμοι τοῦ κράτους ἐνόησαν ποτὲ νὰ ἐπιβάλωσι μελλοντικὰς ποινάς, ἀλλὰ πάντοτε αἱ ποιναὶ ἐπιβάλλονται διὰ νὰ προλάβουν εἰς τὸ μέλλον παρελθόντα ἀδικήματα, εἴτε κατὰ τοῦ δημοσίου, εἴτε κατὰ τῆς πολιτείας. Ἐὰν δὲ νόμος τις ἔρχηται διὰ νὰ ἐπιβάλῃ ποινὰς εἰς ἀδικήματα μελλοντικῆς φύσεως καὶ σημασίας, ὁ νόμος αὐτὸς οὐδεμίαν ἔχει πραγματικὴν ὑπόστασιν, πραγματικὴν βάσιν, οὐδὲν πραγματικὸν δίκαιον διὰ νὰ ψηφισθῇ. Τώρα ἐρχόμενος νὰ κανονίσῃ τὸ μέλλον ὁ νόμος αὐτὸς, καινοτομεῖ καὶ παρουσιάζεται ὡς νέος, εἰς τὸ ὅτι ἐδόθη εἰς αὐτὸν σημασία τις καὶ διεύθυνσις ἄλλη καὶ προορισμὸς ἄλλος, παρὰ ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἤθελε νὰ δώσῃ ἡ Βουλὴ καὶ τώρα καὶ ἄλλοτε, παρὰ ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἔχουν ὅλοι οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουν ποινὰς ἢ ἀμοιβάς, παρὰ ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον εἶχον καὶ οἱ νόμοι τῶν προγόνων μας, ὅταν ἐπέβαλον τὴν ποινὴν ταύτην τῆς ἀτιμώσεως εἰς τοὺς καθυστεροῦντας. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι ἀκόμη δὲν ἐπέβαλον τὴν ποινὴν αὐτὴν εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ καθυστερήσουν, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶχον μέχρι τότε καθυστερήσει, καὶ ὤφειλον ἑκατομμύρια, ὅπως καὶ ἡμεῖς σήμερον οἱ ἀπόγονοί των, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν ἐκ παντὸς τρόπου νόμον τινὰ ἄλλον νεωτεριστικόν, τὴν λεγομένην σεισάχθειαν, ἥτις ὕστερον ἐπὶ τῆς διαφθορᾶς καὶ παρακμῆς τῆς Ἑλλάδος ἐψηφίσθη, καὶ τοιουτοτρόπως ἀπεκρούσθησαν, ἀπεψηφίσθησαν, διεγράφησαν ὅλα τὰ παλαιὰ ἐκεῖνα χρέη· τοῦτ’ αὐτὸ φοβοῦμαι μήπως καὶ διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ πράξωμεν, καὶ τὸ φοβοῦμαι, τόσῳ περισσότερον, καθόσον τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νόμου τούτου, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία φέρεται, ἔχει οὕτω’ — τὴν παρατήρησιν δὲ ταύτην κάμνω δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι δύναται ποτὲ νὰ εὑρεθῇ δικαιοτέρα ἡμέρα, καθ’ ἣν ὁ νόμος οὗτος νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν πραγματικῶς ἀδικησάντων τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ ταμεῖον. Ἐγὼ λέγω, ὅτι οὐδέποτε τὸν νόμον τοῦτον θὰ δυνηθῆτε, ὅπως παρουσιάζεται σήμερον, νὰ τὸν ἐφαρμόσητε, ἐπὶ ἐκείνων τοὺς ὁποίους εἴχετε, (καὶ ἂν ἔχητε τὸ θάῤῥος, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσητε,) εἴχετε τὴν πρόθεσιν νὰ τιμωρήσητε, ὅταν κατὰ πρώτην φορὰν εἰσηγάγετε αὐτὸν τὸν νόμον. —Τί λέγει τὸ πρῶτον ἄρθρον; «Οἱ φορολογούμενοι καὶ λοιποὶ πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλέται ἐκ χρεῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ἐντεῦθεν χρήσεις, ὅσοι δὲν ἤθελον πληρώσει τὸ χρέος των κτλ.» Καὶ πῶς θέλετε δυνηθῆ, κύριοι, αὔριον νὰ εἴπητε εἰς τοὺς ἀπὸ τοῦ 32 καὶ ἐντεῦθεν καθυστεροῦντας, καὶ ἂν ἤθελεν εὑρεθῇ κυβέρνησις ἔχουσα τὴν καλωσύνην αὐτὴν νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὰ χρέη των, πῶς θέλετε τοὺς εἴπει, ὅτι δύνανται καὶ ὀφείλουν νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν νόμον τοῦτον, τὸν ὁποῖον σήμερον ψηφίζετε, ἀφοῦ διαῤῥήδην εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο τοὺς ἐξαιρεῖτε; διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει μόνον περὶ τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰς ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ἐντεῦθεν χρήσεις. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, ὅ,τι ἡ Βουλὴ ἐσκόπει νὰ πράξῃ καὶ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς ἀρχικῆς προτάσεως, τοῦτο οὐ μόνον δὲν ἐπιτυγχάνεται, ἀλλ’ ἡ θέσις τῶν πραγμάτων χειροτερεύει· ἐξασφαλίζει σωστὰ σωστὰ μίαν σεισάχθειαν, μίαν παραγραφὴν ὅλων τῶν μέχρι τοῦ 1871 ὀφειλομένων. Καὶ διὰ τί λέγω παραγραφήν; διότι, σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τοῦ δημοσίου, καταναγκάζων τὸν μὲν ὑπουργὸν ὅσον τάχιστα νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἕνα καθαρισμὸν τῶν χρεῶν αὐτῶν διὰ τοὺς ὀφειλέτας ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἡ φιλοτιμία ἤθελε δι’ αὐτοῦ τοῦ νόμου προσβληθῆ, τοὺς δὲ ὀφείλοντας νὰ συνδράμωσι καὶ αὐτοὶ εἰς τὸν ἐκκαθαρισμόν, ποτὲ δὲν ἔχετε νὰ ἐλπίζητε, ὅτι τὰ χρέη αὐτὰ δύνανται νὰ γείνωσιν ἀπαιτητὰ, δύνανται νὰ κανονισθῶσιν ἢ νὰ πληρωθῶσι· διότι μήτε τοὺς ὀφειλέτας ἔχετε, μήτε τὰς ἰδιοκτησίας των, μήτε τὸ δικαίωμα τῆς προσωποκρατήσεως, μήτε οὐδὲν μέσον. Ἐὰν λοιπὸν παρίσταται ἀνάγκη αὐτοῦ τοῦ νόμου, δι’ αὐτὴν καὶ μόνην τὴν τάξιν παρίσταται, τὴν ὁποίαν ἐξαιρεῖτε. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ δεύτερον μέρος τῶν παρατηρήσεών μου, τὸ περὶ ἀντισυνταγματικότητος τῆς προτάσεως, ὅπως ἔρχεται. Ἡ χρῆσις, κύριοι, τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, τοὐτέστι τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι, τοῦ ἐκλογέως καὶ τοῦ ἐκλεξίμου, ἀποῤῥέει ἐξ ἑνὸς ἄρθρου τοῦ θεμελιώδους νόμου. Οὐδεὶς δύναται δι’ ἑνὸς νόμου νέου, διὰ μιᾶς τοιαύτης τροπολογίας, νὰ ἀφαιρέσῃ αὐτὸ ἀπὸ τὸν λαὸν δι’ οἱονδήποτε λόγον· ἀντιστρατεύεται δὲ ἀκόμη καὶ κατὰ τοῦ δικαιώματος τῆς καθολικότητος τῆς ψήφου, συμβιβάσατέ τα τώρα σεῖς ἐν τῇ συνειδήσει σας, ἐν τῇ νομομαθείᾳ σας, ἐν τῇ συνταγματικότητι σας αὐτὰ τὰ πράγματα· καὶ ἐὰν, κύριοι, ἐφηρμόζοντο ἐπὶ ὅλων τῶν τάξεων πρὸς ἕνα σκοπὸν τοῦ νὰ διασώσωμεν τὰς μεγάλας ὀφειλὰς τοῦ κράτους καὶ νὰ τὰς συγκεντρώσωμεν εἰς τὸ δημόσιον, σήμερον ὅτε πρόκειται περὶ τῶν ὅλων, εἰς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, προθύμως ἠθέλομεν εἴπει ὅλοι, ὅτι ἂς δώσωμεν ἕνα νόμον εἰς χεῖρας τῆς ἐξουσίας διὰ τοῦ ὁποίου θὰ συγκεντρωθοῦν τὰ καθυστερήματα εἰς τὸ δημόσιον, καὶ θέλομεν ἐξέλθει τῆς δυσχεροῦς οἰκονομικῆς καταστάσεώς μας. Ἀλλ’ ὄχι! θέλομεν κάμει ἓν κακὸν ἴσως, ἄνευ ἀνάγκης, διότι καὶ ἄνευ τούτου οἱ φόροι τοῦ μικροῦ λαοῦ θέλουν εἰσπραχθῆ, διότι ἔχετε ἀπηνῆ ἄλλα μέσα τὰ ὁποῖα ἐδώσατε· θέλομεν λοιπὸν κάμει ἓν κακὸν, χωρὶς νὰ διορθώσωμεν τὸ κακὸν τὸ ὑπάρχον. Τὰ ἑκατομμύρια τὰ καθυστερούμενα θὰ μείνουν ἑκατομμύρια, καὶ ἂν ἡ κυβέρνησίς ποτε θελήσῃ νὰ τὰ κανονίσῃ καὶ νὰ τὰ ὑποβάλῃ εἰς τακτικὰς δόσεις, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ τὰ ὑπαγάγῃ εἰς αὐτὸν τὸν νόμον δυνάμει αὐτοῦ τούτου τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον ψηφίζετε σήμερον. Κύριοι βουλευταὶ, μίαν τελευταίαν παρατήρησιν θὰ κάμω· ὁ σεβαστὸς πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπε προχθὲς (καὶ τὴν παρατήρησιν ταύτην συνιστῶ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἀνήκει εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς κωμῳδίας τῶν νόμων τὴν ὁποίαν ὑπηνίχθη προχθὲς ὁ κ. Λέκκας ὁμιλῶν), ὁ κ. πρόεδρος τῆς Βουλῆς λέγω, εἶπε προχθὲς ὅτι, ἐὰν ψηφίσωμεν αὐτὸν τὸν νόμον, ποῖοι θὰ κληθοῦν εἰς τὴν ἐφαρμογήν του; Ἐδῶ, κύριοι, εἶναι ἡ Συνταγματικὴ αὐτὴ κωμῳδία, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ὁ ἐμπαιγμὸς καὶ ἡ κωμῳδία τῶν νόμων. Θὰ καταντήσῃ νὰ κάθηνται ἐπὶ τῆς ἕδρας τοῦ ταμίου, ἐπὶ τῆς τοῦ ἐφόρου, ἐπὶ τῆς τοῦ Νομάρχου, ἐπὶ τῆς τοῦ βουλευτοῦ, θὰ διαχειρίζωνται τοὺς φόρους ὡς ἐνοικιασταὶ, ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἄνθρωποι καθ’ ὁλοκληρίαν χρεωκόποι, ἄνθρωποι ὀφείλοντες πολλὰς ἴσως χιλιάδας εἰς τὸ δημόσιον, καὶ ἐκεῖνοι νὰ ἐκδίδουν φετφάδες περὶ στερήσεως τῶν πολιτικῶν καὶ ἄλλων δικαιωμάτων τοῦ ἁπλοῦ φορολογουμένου Δὲν εἶναι, κύριοι, τοῦτο ἐμπαιγμὸς τοῦ νόμου; Θέλετε νὰ νομοθετήσετε καὶ νὰ σᾶς πιστεύσῃ καὶ ὁ λαὸς ὅτι νομοθετεῖτε ἐν εἰλικρινείᾳ, ὅτι νομοθετεῖτε καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν σας καὶ διὰ τὸν λαόν; κάμετε τὸν νόμον γενικὸν, ὑποβάλετε εἰς αὐτὸν ὅλας τὰς τάξεις, ὅλας τὰς ὀφειλὰς, ὅλους τοὺς κακῆς πίστεως ὀφειλέτας, ἀπὸ τοῦ Ἀδὰμ μέχρι σήμερον, καὶ τότε εἶσθε ἐντὸς τοῦ δικαιώματός σας. Ἐὰν δέ τινες ἐκ τούτων ἤθελον παραπονεθῆ ὅτι τὰ χρέη των δὲν ἐξεκαθαρίσθησαν, θέλετε τοὺς εἴπει· καὶ ποῖος σᾶς ἐμπόδισε νὰ ζητήσετε τὸν ἐκκαθαρισμόν των; Ἐὰν δέ τινες τούτων παραπονεθῶσι καὶ εἴπωσιν, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωμεν, θέλετε τοὺς ἀπαντήσει· καὶ διὰ τί δὲν ἐπληρώνετε τότε, ὅταν εἴχετε εἰς χεῖράς σας τὰ ἑκατομμύρια, τὰς χιλιάδας τὰς ὁποίας ἀφηρέσατε ἀπὸ τὸ δημόσιον; καὶ διὰ τί δὲν εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσετε 200, 300 ἢ 500 δραχμάς; (διότι εἶπον, καὶ ἡ δικαιοσύνη οὕτω θέλει, νὰ κανονισθῶσι κατὰ μικρὰς καὶ μακρὰς δόσεις τὰ χρέη ταῦτα), διὰ τί δὲν εἶσθε, θέλετε τοὺς ἀπαντήσει εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσητε 200 ἢ 500 δραχμὰς τὸ ἔτος εἰς τὸ δημόσιον ἄνευ τόκου; ὅπερ εἶναι καὶ ἄλλο νέον προνόμιον τῆς πληρωμῆς των. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, ἢ θὰ ψηφίσετε ἕνα νόμον γενικὸν καθ’ ὅλων, ἢ τὸν νόμον αὐτὸν πρέπει νὰ τὸν ἀποκρούσητε καθ’ ὅλων. Κύριοι, ὑποβάλλω εἰς τὸ σεβαστὸν Προεδρεῖον μίαν μικρὰν τροπολογίαν, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη γείνῃ δεκτὴ, ὃ μὴ γένοιτο, ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§108ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε βουλευτὰ, νὰ σᾶς δώσω μίαν διασάφησιν. Ἐξ ὅσων εἴπατε, ὑποθέτω ὅτι ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι τὰ καθυστερούμενα τῶν παρελθουσῶν χρήσεων πρέπει νὰ καθαρισθοῦν, ν’ ἀνανεωθοῦν καὶ νὰ πληρωθοῦν εἰς προθεσμίας βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι ἐὰν ἀποφασισθῇ νὰ γείνῃ τοῦτο συμφώνως μὲ τὴν ἰδέαν σας, τότε εἶναι βέβαιον καὶ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζετε, διότι βλέπω ὅτι τὸ ἀγνοεῖτε, ὅτι αἱ δόσεις τῶν χρεῶν τούτων θέλουν καταταχθῆ εἰς τὰς μελλούσας χρήσεις· ὅ,τι θὰ πληρώσῃ ὁ χρεώστης κατὰ τὸ 1871, θὰ θεωρῆται χρέος τῆς χρήσεως τοῦ 1871. Τὸ αὐτὸ θὰ γίνηται καὶ διὰ τὴν δόσιν τοῦ 1872 καὶ καθεξῆς. Ἑπομένως ἡ ἰδέα σας θὰ πραγματοποιηθῇ πληρέστατα καὶ κανὲν κώλυμα δὲν θὰ ὑπάρχῃ. Τὸ κώλυμα συνίσταται εἰς τοῦτο, μήπως δὲν χορηγηθοῦν προθεσμίαι διὰ τὰ χρέη αὐτὰ, ἀλλ’ ἐὰν χορηγηθοῦν, τότε βεβαίως θὰ κατασταθοῦν μέλλοντα.

§109ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συγχωρήσατέ μοι μὲ ὅλον τὸ σέβας τὸ ὁποῖον ἔχω εἰς τὸ ἄτομον καὶ τὴν παιδείαν σας, σᾶς βεβαιῶ ὅτι πολλὰ πράγματα δὲν ἐννοῶ καὶ ἄλλα πλεῖστα ἐννοῶ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι, ἐὰν ψηφισθῇ ὁ νόμος, θὰ γείνῃ δυσχερὲς, καὶ ἀνανεούμενα, ἐκκαθαριζόμενα ἀκόμη τὰ χρέη αὐτὰ, νὰ πληρωθῶσι, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν νόμον τοῦτον, ὡς εἶναι συντεταγμένον τὸ 1 ἄρθρον.

§110ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ὄχι, ὅπως εἶναι συντεταγμένη ἡ πρότασις εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν ἰδέαν σας.

§111ΔΑΓΡΕΣ. Προσέξατε, κύριοι βουλευταὶ, ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας, δὲν πρόκειται περὶ μικρᾶς τάξεως, πρόκειται περὶ μεγάλης, δὲν πρόκειται περὶ ὀλίγων, πρόκειται περὶ τοῦ φορολογουμένου λαοῦ, τὸν ὁποῖον χάριν τοῦ ἀργυρίου θέλουν νὰ καταστήσουν δουλοπάροικον· μᾶς ἤλεγξεν ὁ ἀξιότιμος Κ. Πρωθυπουργὸς ἐμὲ καί τινας τῶν προαγορευσάντων, διότι μετά τινος μετριότητος ἀνεφέραμεν τὴν κακὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων· εἶπον ὅτι εἶναι ἄδικος ἡ μομφὴ αὕτη, εἶπον ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐπροώδευσεν, καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων. Ἡ Ἑλλὰς ἐπροώδευσεν, λέγω καὶ ἐγὼ, καὶ μεγάλως, ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἡ ἀτομικὴ ἐνέργεια· θαυμασία, τεραστία, εἶναι ἡ πρόοδος τῆς ἀτομικῆς ἐνεργεία τοῦ Ἕλληνος· ὁ Ἕλλην ἐν τῇ δραστηριότητί του, ἐν τῇ ἐνεργείᾳ του, προώδευσε τῷ ὄντι, τὸ ὀφείλει ὅμως εἰς τὴν δραστηριότητά του καὶ οἰκονομίαν καὶ διὰ τῆς ἐργασίας του, εἶναι ἀληθὲς ἀληθέστατον, ἀλλὰ παρακολουθεῖ παραλλήλως καὶ ἡ πρόοδος ἡ διοικητικὴ, ἡ κυβερνητικὴ τῆς Ἑλλάδος; Σᾶς ἐρωτῶ, καὶ δὲν σᾶς ἐρωτῶ, ἀφίνω νὰ κρίνητε. Μᾶς ἐμέμφθησαν καὶ δι’ ἄλλον λόγον κύριοι, πῶς, εἶσθε ἐν τοῖς πράγμασι, κατέχετε μίαν ἕδραν ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, καὶ δὲν ὑπήρξατε πάντοτε ἀντιπολιτευόμενοι, τουτέστιν ἐγκρίνετε τὴν διαχείρισιν ἐκείνων, οὓς μέμφεσθε, ἀλλ’ ὑπήρξατε καὶ συμπολιτευόμενοι; Ἀγνοεῖ ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι οἱ κυβερνώμενοι δὲν διδάσκουν, ἀλλὰ τιμωροῦν ἐνίοτε καὶ ὅτι τὰς πρώτας βάσεις τῆς Κυβερνητικῆς μηχανῆς τὰς ἔθεσαν ξένοι ὄντες ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἄνθρωποι ὅλως διόλου ἀγνοοῦντες τὰ ἤθη, τὰ ἔθιμα καὶ τὴν ἠθικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου; ἀγνοεῖ ὅτι οἱ ξένοι εἰσήγαγον εἰς τὴν πολιτείαν τὴν διαφθοράν; ἀγνοεῖτε, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1833 ἕως τοῦ 43 ἡ Ἑλλὰς παρὰ ξένων ἐδιοικήθη; ἐὰν ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς παραδέχηται, ὅτι ἡ μομφὴ εἶναι ἄδικος ἀπευθυνομένη κατὰ τῆς ἐν γένει διαχειρίσεως τῶν κοινῶν, διατὶ ἡ τρίτη Σεπτεμβρίου; καὶ ἂν παραδέχηται, ὅτι αἱ μομφαὶ εἶναι ἄδικοι διατὶ αἱ τοσαῦται ἀνταρσίαι αἱ πρὸ τῆς τρίτης Σεπτεμβρίου; Πρὸς τί ἡ 10 Ὀκτωβρίου; Καὶ ἐὰν, κ. Πρωθυπουργὲ, δικαιοῦσθε νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι σᾶς ἐμέμφθημεν, δὲν δικαιούμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν, προσέξατε καὶ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων τοῦ πτωχοῦ λαοῦ; κάμετε καλὴν χρῆσιν αὐτῶν, ῥίψατε μία ’μματιὰ καὶ πρὸς αὐτὸν, ὅστις μὲ τὸ αἷμά του καὶ μὲ τὸν ἱδρῶτά του ἀποκτᾷ αὐτὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα σᾶς δίδει. Εἶναι μομφὴ αὐτή; καὶ διατὶ νομίζεις κ. Πρωθυπουργὲ, ὅτι εἶσαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπερασπισθῇς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἀπὸ τὰ 1833 καὶ ἐντεῦθεν; Καὶ δὲν εἶναι δικαία ἡ μομφὴ αὐτή; ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐὰν ἡμεῖς ἤμεθα ὑπεύθυνοι διὰ τὴν κακὴν ἤδη ὑπάρχουσαν κατάστασιν, αὕτη κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι κατὰ τῶν διαχειρισαμένων. Ἐρωτῶ, ἡμεῖς διατὶ κατεδικάσαμεν κατὰ τὴν 10 Ὀκτωβρίου τὴν διαχείρισιν τῆς προηγουμένης ἐξουσίας; οἱ ἐνεργήσαντες εἰς τὴν τότε κατάστασιν τῶν πραγμάτων, ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἦτο καλὴ ἡ διαχείρισις τοῦ παρελθόντος, εἰς ἣν εἴχετε μέρος, ὄχι ὡς Βουλευτὴς, ἀλλὰ ὡς ὑπουργὸς, καὶ ἀφ’ οὗ αὕτη ἔφθασε εἰς τὸ μὴ περαιτέρω ὀφείλετε καὶ εἴχατε καθῆκον νὰ διορθώσητε καὶ θεραπεύσητε τὸ κακὸν καὶ διὰ τοῦτο ἐφροντίσατε νὰ σταματήσητε αὐτὸ πρὸ τῆς 10 Ὀκτωβρίου, καὶ μὴ δυνηθέντες διὰ λόγου ἐλάβετε μέρος καὶ συνεπράξατε μετ’ ἄλλων εἰς τὴν μεταβολὴν, εἰς ἀνατροπὴν τῆς τότε ἐξουσίας· νομίζετε ὅτι τοῦτο πράξαντες ἐφάνητε ἀσυνεπεῖς; Καὶ ὅταν σεῖς δὲν ἦσθε εἰς θέσιν ἀσυνεπῆ, νομίζετε ὅτι ἐγὼ καὶ ὁ πτωχὸς βουλευτὴς ὅστις εἶπε, προσέξατε μὴ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ τοῦ δρακοντείου θὰ συνάξητε διατεθῶσι κακῶς, δὲν εἶναι συνεπής; Ἐγὼ ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μὲ εἴπῃ ἐὰν τὰ δαπανώμενα χρήματα προαποφασίζωνται, ὅλα προεξελέγχωνται ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἢ μόλις ἀπέλθῃ ἡ Βουλὴ ἐντεῦθεν, ἀρχίζουν νὰ δαπανῶνται καθ’ ὑπέρβασιν τῶν προϋπολογισθέντων ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ.

§112ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καταδικάσατε τότε τὸν ὑπουργόν.

§113ΔΑΓΡΕΣ. Καταδικάσετέ τον, μὲ λέγει εἷς βουλευτὴς καὶ ὑπάρξας ὑπουργός. Νὰ καταδικασθῇ, κύριοι, καὶ πρέπει νὰ καταδικασθῇ εἷς ὑπουργὸς, ὡς καὶ πολλοὶ, ἀλλὰ δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ μίαν ἀλήθειαν ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ ῥηθῇ ἐντεῦθεν καὶ τὴν ὁποίαν ἀφίνω νὰ ἐννοήσητε ὅτι καὶ μὲ ὅλον τὸ θάῤῥος ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. βουλευτοῦ Δωρίδος, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ καταδίκη, ἂν καὶ πιστεύω νὰ εὑρεθῆτε εἰς τοιοῦτον σημεῖον σύντομα. Καὶ ὅταν, κ. βουλευταὶ, ἔχητε παραδείγματα τοιαῦτα, ἔρχονται καὶ σᾶς λέγουν ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ εἰσπράξωμεν, καὶ ἀσχάλλον ἄν τις ἐξ ἡμῶν τολμήσῃ νὰ εἴπῃ προσέξατε μὴ σπαταλᾶτε τὰ δημόσια χρήματα. Ἐγὼ, κύριοι βουλευταὶ, διὰ τὰς ἐλευθερίας αὐτὰς τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ καταδικάσητε σήμερον καὶ τὰς ὁποίας ἀπέκτησαν οἱ πατέρες μας ἐπὶ ἐννέα χρόνους ἀγωνιζόμενοι καὶ πολεμῶντες ἐναντίον ἰσχυρῶν ἐχθροπραξιῶν καὶ αἱ ὁποῖαι διὰ νὰ πραγματοποιηθῶσι ἐδέησε νὰ ἔλθῃ νὰ τὰς ἐγκαθυδρύσῃ ἡ 3 Σεπτεμβρίου καὶ νὰ τὰς πραγματοποιήσῃ ἡ 10 Ὀκτωβρίου, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἄξιαι τοιαύτης τύχης καὶ τιμῆς. Καὶ μετ’ αὐτὴν τὴν ἐπανάστασιν καὶ τοσούτους ἄλλους ἀγῶνας προηγουμένους, ἔρχεται ἡ Βουλὴ τοῦ 1871 καὶ προβαίνει εἰς δύο νομοθετήματα καὶ τὰ δύο νομοθετήματα ταῦτα, ἂς μὲ συγχωρηθῇ ν’ ἀποκαλέσω ἀσεβῆ, τὸ τῆς ληστείας καὶ τὸ περὶ καταδιώξεως τῶν ὀφειλετῶν· ἐὰν ἡ ἱστορία καὶ εἷς Θουκυδίδης γεννηθῇ μετὰ 100 ἔτη καὶ φιλολογήσῃ καὶ ἐξετάσῃ τὰ ἀποτελέσματα τῶν διαχειρισαμένων τὰ τῆς Ἑλλάδος τὴν διοικητικὴν καὶ οἰκονομικὴν κατάστασιν αὐτῆς δὲν ἔχει νὰ καταφύγῃ εἰς ἄλλο ἢ νὰ φιλολογήσῃ αὐτά. Τί θὰ εἴπῃ, κύριοι, ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ πρόοδος τῆς Ἑλλάδος δὲν εἶναι φαινομενικὴ, εἶναι ἀληθινὴ, πραγματική; Ἐὰν ἡ ἠθικὴ πρόοδος τῆς Ἑλλάδος μετὰ τοσαύτας ἐνόπλους διαμαρτυρήσεις καὶ ἀγῶνας κατέληξεν εἰς τὴν δημιουργίαν τῶν διατάξεων τοῦ περὶ ληστείας νόμου καὶ τοῦ περὶ καταδιώξεως τῶν ὀφειλετῶν, ἂς λείψῃ ἡ ἐλευθερία, ἂς λείψῃ τὸ Σύνταγμα, αὐτὸ τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα ἡμῶν, διότι θὰ εἴπῃ ὅτι ἡ κακὴ διοίκησις ἐπέφερεν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, ὥστε ἡ ἠθικὴ κατάστασις τοῦ λαοῦ νὰ ᾖναι τοιαύτη, ἀξία τοιούτων νομοθετημάτων. Ἐὰν τὸ πρῶτον, μεταβάλετέ το σεῖς, πιστεύσατε εἰς τὴν ἀκαταμάχητον ἀλήθειαν, ἐὰν τὸ δεύτερον, ἔλθετε μὲ τὸ θάῤῥος τὸ ὁποῖον σᾶς πρέπει νὰ προτείνητε ἀναγκαῖα καὶ συμφέροντα, διότι εἶσθε ἄνθρωποι τυχόντες ἐξαιρετικῆς ὑποστηρίξεως καὶ τιμῆς παρ’ ἡμῶν, καὶ ἂν δυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν εἰς τὰς ἰδέας μας, θέλομεν κάμει αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς εἴπετε. Ἔπρεπε νὰ ἔλθητε, λέγω, καὶ νὰ εἴπητε ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη δὲν ὑπάγῃ ἐμπρὸς, διότι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ εἰσπράξωμεν χρήματα καὶ δὲν δυνάμεθα. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπε, συνηγορεῖτε ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, καὶ ποῖος σᾶς προσβάλλει τὸν λαόν; Σᾶς εἶπεν τίς ἐργάζεται κατὰ τοῦ λαοῦ, δὲν πρόκειταί τι κατ’ αὐτοῦ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε τί εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, σᾶς εἶπεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ λαοῦ, πρόκειται περὶ τῶν διαχειριζομένων τὰ κοινά, ὁ λαὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ, ἀλλ’ ἅμα καθυστερήσῃ τοὺς φόρους του, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγηται, καὶ νὰ διορίζηται εἰς δημοσίαν θέσιν, καὶ τὸ νοῆμον καὶ φιλελεύθερον ἀκροατήριον τὸν ἐπεκρότησεν· αὐτὸς εἶναι, κύριοι, ὁ λαὸς ἐάν πραγματικῶς ἦτο ὁ λαός· βεβαίως τὸν ἀσχημίζει ἡ στιγμὴ αὕτη, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐκεῖνοι ὁ λαὸς, εἶναι ἐκεῖνοι οἵτινες δὲν ἠξεύρουσι παρὰ τὸ κεντρικὸν ταμεῖον (ποδοκροτήματα εἰς τὸ δωμάτιον τῶν ὁμογενῶν.) Τοιοῦτοι δύνανται νὰ ποδοκροτῶσιν ὅσον θέλουν, δὲν θέλουν μεταβάλει γνώμην (θόρυβος καὶ κίνησις καὶ σάλος μέγιστος ἐν τῇ Βουλῇ).

§114ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἄτιμος, εἶναι προδότης ὅστις ἐποδοκρότησεν.

§115ΤΙΝΕΣ. Πρέπει νὰ ὑποστηρίξητε τὸν βουλευτὴν, κ. πρόεδρε, (ἐξακολουθεῖ ὁ σάλος) ἐὰν δὲν τὸν μάθητε, ἡμεῖς θὰ φύγωμεν.

§116ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Ὁ ἴδιος ὅστις ἐχειροκρότησε καὶ ἐποδοκρότησεν.

§117Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ εὑρεθῇ καὶ νὰ τιμωρηθῇ, κ. πρόεδρε.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, δὲν δίδω τὸ δικαίωμα νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§119Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐπιμένει ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ὑβρίζηται, πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῇ ἡ Βουλή.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν ἠξεύρετε, κύριοι, ποῖος εἶναι; ποῦ τὸν ἠξεύρω ἐγώ;

§121ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀσέβεια (ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλῶ ἡσυχάσατε μίαν στιγμήν, ἡ ἀταξία δὲν προῆλθε παρὰ ἀπὸ ἕνα ἢ δύο (θόρυβος) ἀλλ’ ἐπειδὴ δὶς ἐπανελήφθη ἡ ἀταξία ἀπὸ τὸ ἴδιον ἀκροατήριον, χωρὶς νὰ προσβληθῶσιν οἱ μὴ ἀτακτήσαντες παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ἄδειαν νὰ κενώσω τὸ ἀκροατήριον καὶ θέλει φροντίσει τὸ προεδρεῖον διὰ τοῦ φρουράρχου νὰ τιμωρήσῃ τοὺς ἀτακτήσαντας.

§123ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (πρὸς τὸ ἀκροατήριον). Ἐσεῖς, δὲν πταίετε κύριοι, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀναχωρήσητε ὅλοι (κενοῦται τὸ ἀκροατήριον τῶν ὁμογενῶν.)

§125ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ φρόνιμοι τῶν ἀκροατῶν τί πταίουν;

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. βουλευτὰ, καθήσατε, πρέπει νὰ ἦσθε εὐχαριστημένος. Ἀπαιτῶ καὶ ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς νὰ μὴ προκαλῶμεν αὐτὰ, καὶ ν’ ἀπευθύνωμεν τὴν φωνήν μας πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ μὴ προσέχωμεν εἰς τὸ ἀκροατήριον, αὐτὴν τὴν φροντίδα ἂς τὴν ἀφήσωμεν.

§127ΔΑΓΡΕΣ. Λέγω ὅτι κακῶς τοποθετοῦνταί τινες ἄνθρωποι εἰς τὸ ἀκροατήριον ὅπου ἄλλοι πρέπει νὰ τοποθετῶνται ἢ οἱ τοποθετούμενοι. — Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, νὰ προσέξητε εἰς τοῦτο ὅτι, ὅσα μέτρα καὶ ἂν λάβητε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλείψωσι αἱ καθυστερήσεις, πρὶν λείψῃ τὸ φορολογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει.

§128ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, κ. πρόεδρε.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, θὰ ψηφοφορήσωμεν, θὰ ψηφισθῇ διὰ τρίτην καὶ τελευταίαν φορὰν ἡ ἀρχή.

§130ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν εἶσθε 15 (ἐγείρονται περὶ τοὺς 15).

§132ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς μίαν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμα;

§133ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι καιρὸς τώρα.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετε κατάλογον. Παρακαλῶ νὰ ἔλθουν δύο ψηφολέκται. — Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν......

§135Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ποίου νομοσχεδίου; τοῦ Χατζίσκου; Ἐὰν πρόκηται νὰ παραδεχθῶμεν τοῦ Σωτηροπούλου, ἐπειδὴ ἔχει ἀπὸ τὰ 71, εἶμαι ἐναντίον, ἀλλὰ ἐὰν πρόκηται ἁπλῶς νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν, ἐὰν οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον..... εἶμαι σύμφωνος.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν ἀρχὴν ἐν γένει λέγουσι Ναὶ, οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσι Ὄχι. (Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν Δαγρὲ καὶ Κολιάτσου). Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν. Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως περὶ πολιτικῆς ἀνικανότητος τῶν πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλετῶν, ναὶ ἢ ὄχι;

Κύριοι, ἐψηφοφόρησαν ἐν συνόλῳ 98, 54 εἶπον Ναὶ, 36 εἶπον Ὄχι, 8 ἠρνήθησαν, ἄρα ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως διὰ ψήφων 54 κατὰ 36, 8 ἀρνηθέντων. — Δι’ αὔριον πλέον. Λύεται ἡ Συνεδρίασις. (Ὥρα 6 καὶ ¼ Μ. Μ.)