1871.03.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50

τῆς 10 Μαρτίου 1871.

(Τετάρτη).

Ὥρᾳ 2. Π. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρέθη ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων τῶν ἑξῆς βουλευτῶν.

Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλέσας παρουσιάζει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν, ἑλῶν καὶ τελμάτων.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ καθυπέβαλε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν πιστώσεων καὶ περὶ σχηματισμοῦ ὑποτελωνείων καὶ τελωνείων.

§4ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ζητήσητε τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ γάμων, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον καὶ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ συζητηθῇ ἀφοῦ τηρηθῶσιν οἱ τύποι τοῦ κανονισμοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ὑποβάλω τὰ διάφορα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι κατατεθειμένα καὶ δὲν κατετάχθησαν ἀκόμη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὑπάρχουν τινὰ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔγειναν ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν, ἐπὶ ἄλλων ὅμως δὲν ἐγένετο τοιαύτη, ἑπομένως εἶναι καλὸν νὰ τὰ παραπέμψῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς καὶ νὰ τὰς παραγγείλῃ νὰ φέρουν τὰς ἐκθέσεις των εἰς ὡρισμένην προθεσμίαν. Τὰ νομοσχέδια περὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν, εἶναι τὰ ἑξῆς.

Δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις ἐπὶ τῶν ἑξῆς·

Ἐπιτρέπει ἡ Βουλὴ εἰς τὸ προεδρεῖον νὰ διευθύνῃ τὰ διάφορα αὐτὰ νομοσχέδια εἰς τὰς ἐπιτροπὰς καὶ νὰ τὰς παρακαλέσῃ εἰς ὡρισμένην προθεσμίαν νὰ φέρουν τὰς ἐκθέσεις των; καὶ ἂν δὲν τὰς φέρῃ νὰ τὰ κατατάξωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἄνευ ἐκθέσεως;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Περὶ τῶν πιστώσεων σᾶς λέγω, ὅτι σήμερον συνῆλθε ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἀπεφάνθη περὶ πολλῶν ἐξ αὐτῶν, περὶ μιᾶς μόνον δὲν ἀπεφάνθη, διότι ἐνόμιζεν, ὅτι ἔχει ἀνάγκην πληροφοριῶν τινων, ἀλλ’ ἐντὸς τῆς αὔριον θὰ ἔλθῃ καὶ αὐτὴ ἡ ἔκθεσις.

§8Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ νὰ σταλῶσιν εἰς τὰς οἰκείας ἐπιτροπάς, διότι πλῆθος νομοσχεδίων μᾶς διενεμήθη. Ἡ ἐπεξεργασία τῶν ἐπιτροπῶν διευκολύνει πολὺ τὴν συζήτησιν κατὰ τὰς δημοσίας συνεδριάσεις· νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ σταλῶσιν εἰς τὰς ἐπιτροπάς, καὶ νὰ προσδιορισθῇ προθεσμία συμφώνως μὲ τὸν κανονισμὸν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλουν νὰ φέρουν τὰς ἐκθέσεις των· αὐτὸ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀναθέσῃ εἰς ὑμᾶς.

§9ΛΕΚΚΑΣ. Κ. πρόεδρε, νομίζω, ὅτι τοῦ Λαυρίου ἡ ὑπόθεσις δὲν χρῄζει πλέον οὐδεμιᾶς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ νὰ ἔλθῃ εἰς πρώτην συζήτησιν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§11ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. πρόεδρε, ἐπειδὴ εἶναι συναφὴς ἡ πρότασίς μου, παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§12ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἔχω πρότασιν νόμου παρὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, τὴν ὁποίαν, παρακαλῶ, νὰ στείλητε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διότι πρὸ πολλῶν ἤδη ἡμερῶν ἐτυπώθη, καὶ διενεμήθη.

§13ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθὼς καὶ μίαν ἄλλην περὶ ἀποξηράνσεως.......

§14ΤΙΝΕΣ. Ὅλα αὐτὰ νὰ σταλοῦν.

§15ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. πρόεδρε, πρό τινων ἡμερῶν ἐν μιᾷ τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων εἶχον παρακαλέσει ὑμᾶς, ὅπως ζητήσῃ ἡ Βουλὴ παρὰ τοῦ πρώην ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, κυρίου Χρηστίδου, νὰ μᾶς εἴπῃ διὰ ποῖον λόγον εἶχε παύσει τὸν ἐν Λαυρίῳ Τελώνην Ἀρνιόπουλον. Τὴν ἐρώτησιν ταύτην ὅταν ἔκαμα, μὲ εἶπον τινὲς, «δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι». Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι εἰς συνταγματικὴν πολιτείαν δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι τὸ παύειν καὶ διορίζειν τοὺς ὑπαλλήλους, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἠξεύρω ὅτι ὑπεράνω τοῦ γραπτοῦ νόμου ὑπάρχει ἀείποτε εἷς νόμος ἄγραφος, τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι καὶ ἐκ δευτέρου, ἐπειδὴ δὲν παρουσιάσθη μέχρι τοῦδε ὁ κ. Χρηστίδης, νὰ παραλέσω, ὅπως ἐρωτηθῇ ὁ κ. Χρηστίδης, καὶ μᾶς εἴπῃ διὰ ποῖον λόγον ἔπαυσεν αὐτὸν τὸν ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος, βλέπω εἰς μίαν ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπῆς, ὅτι εἶναι ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔδωσε γεγονότα τινὰ, τὰ ὁποῖα ἦσαν τὸ πρὶν κεκαλυμμένα, καὶ τὰ ὁποῖα πολὺ συνετέλεσαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Παρακαλῶ ἑπομένως ὑμᾶς καὶ ἐκ δευτέρου κ. πρόεδρε, ὅπως φροντίσητε νὰ μᾶς δοθῇ τέλος μία ἀπάντησις ἀπὸ τὸν πρῴην ὑπουργὸν, διότι ἐγὼ μανθάνω ὅτι ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς, 15 ἡμέρας πρὶν παυθῇ, εἶχε λάβει καὶ εὐαρέσκειαν Βασιλικὴν, ὑπουργικήν. Ἀπορῶ δὲ πῶς τοιοῦτος ὑπάλληλος παύεται μόνον δι’ ἓν δικαίωμα ὑπουργοῦ τοῦ παύειν καὶ διορίζειν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς μοι ἐπιτρέψῃ ὁ κ. βουλευτὴς νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι δικαίωμα τοῦ προέδρου, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπερωτᾶν ἀνήκει εἰς τὸν βουλευτήν.

§17ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. πρόεδρος δὲν διεβίβασε τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπερώτησιν, διότι ὁ κ. Χρηστίδης δὲν ἦτο παρὼν ὅτε ἐγένετο.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρηστίδης δὲν εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ ὑπουργὸς, εἶναι πρῴην ὑπουργὸς, μέλος τῆς βουλῆς· θέλετε νὰ ἐγγράψωμεν τὴν ἐπερώτησίν σας εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§19ΦΙΛΩΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἶναι τῆς νομοτελεστικῆς ἀρχῆς. Ἐὰν οἱ ὑπουργοὶ ὀφείλουν νὰ δώσουν λόγον εἰς ἕκαστον βουλευτὴν, διατί ἔπαυσαν τοῦτον, καὶ διατί διώρισαν τὸν ἄλλον, τότε ποτὲ δὲν θὰ τελειώσωμεν μὲ αὐτά.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ ὁ βουλευτὴς νὰ κάμῃ.

§21ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ, διατί ἐπαύθη ὁ ὑπάλληλος;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλετε νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ ἐπερώτησίς σας;

§23ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι σωστόν. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς ἐπικρατείας εἶναι πάντοτε παρὼν, ἡ ἐπερώτησις ἀπευθύνεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ ὑπουργὸς θὰ συμβουλευθῇ τὴν ὑπηρεσίαν, ἡ μομφὴ ἀποδίδεται εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔκαμε ἓν παράπτωμα, οὐδέποτε ὅμως καλεῖται ἐδὼ, διότι δὲν εἶναι ὑπουργός.

§24ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω πῶς οὔτε εὐθύνην οὔτε λόγον ὀφείλει νὰ δώσῃ ὁ ὑπουργὸς ἂν ἔπαυσεν ἢ διώρισεν ὑπάλληλον, ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον διὰ πρᾶξίν τινα, ἐναντίαν τῶν νόμων, ἐναντίον τῆς ἠθικῆς, ἂν θέλετε, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν ἐκτίμησιν ἄλλων λόγων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ ὑπουργὸς ἐξετέλεσε μίαν πρᾶξιν, ἡ ὁποία εἶναι ἐν τῷ δικαιώματί του, ἑπομένως νομίζω ὅτι δὲν ὀφείλει κανεὶς νὰ τῷ ζητήσῃ λόγον διατί ἔπαυσε τὸν ὑπάλληλον.

§25ΔΑΓΡΕΣ. Ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ πόθεν προεκλήθη.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἄλλο πρᾶγμα. Εὕρετε μίαν μομφὴν, ἕνα λόγον πλάγιον ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τὴν παῦσιν, καὶ τότε ὀφείλετε νὰ ζητήσητε λόγον· ὅταν ὅμως οὐδεὶς λόγος τοιοῦτος ὑπάρχῃ, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐπέμβητε εἰς τὴν συνείδησίν του. Τὸν ἔπαυσα, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὁ ὑπουργὸς, διότι ἐγὼ ὁ ὑπεύθυνος ἐνόμιζα καλὸν νὰ τὸν παύσω.

§27ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. ὑπουργὸν, δι’ ἃς μοὶ ἔδωκε σωστὰς διδασκαλίας. Ἀλλ’ εἶπον καὶ προτήτερα ὅτι ἐγὼ οὐδόλως ἀρνοῦμαι εἰς μίαν συνταγματικὴν κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν καὶ διορίζειν· ἀλλ’ ἐγὼ ἐρωτῶ τὸν κ. Χρηστίδην διατί ἔπαυσε ὑπάλληλον καλῶς ἐκτελοῦντα τὸ καθῆκόν του; ἀποδίδω δὲ πλαγίαν μομφὴν εἰς τὸν κ. Χρηστίδην, διότι διώκομαι ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι κακῶς ἔπαυσε τὸν ὑπάλληλον, ἐνῷ ἐξεπλήρου καλῶς τὸ καθῆκόν του. Εἶναι τοῦτο καλόν;

§28ΛΕΩΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, μὲ ἀπορίαν μου παρετήρησα νὰ ἐπιμένῃ ὁ κ. Διαμαντόπουλος, βουλευτὴς Καλαβρύτων, εἰς μίαν ἀξίωσιν, ἡ ὁποία βεβαίως παρ’ οὐδενὸς ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς ὀρθή. Ἐὰν, φέρ’ εἰπεῖν, ἤθελεν εἶσθαι ὑπόχρεως ἕκαστος ὑπουργὸς δι’ ὅλους τοὺς διορισμοὺς καὶ τὰς παύσεις τῶν ὑπαλλήλων τὰς ὁποίας ἐνεργεῖ, νὰ δίδῃ ἑκάστοτε λόγον εἰς τὴν Βουλὴν, τότε βεβαίως ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐπασχοληθῆ μόνον εἰς αὐτὰ τὰ ἀντικείμονα καὶ εἰς οὐδὲν ἕτερον. Ὁ νόμος ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ τοὺς ὑπαλλήλους συμβουλευομένη τὴν πεῖραν, συμβουλευομένη πολλάκις τὰς ἰδιαιτέρας πληροφορίας αἱ ὁποῖαι τὴν πείθουν ὅτι πολλάκις τις δὲν δύναται ἢ δὲν πρέπει νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα λειτουργίαν. Ἐννοεῖται λοιπὸν, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ ὁποιοσδήποτε νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ εἴπῃ, διατί ἔπαυσες τὸν δεῖνα ὑπάλληλον. Ἐὰν ὁ κ. Διαμαντόπουλος εἶχεν ὡρισμένας τινὰς περιστάσεις ν’ ἀναφέρῃ σχετικὰς πρὸς τὴν παῦσιν ταύτην καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι συνέβη τὸ δεῖνα περιστατικὸν ἢ ἡ δεῖνα παράβασις ἐκ μέρους τοῦ κ. Χρηστίδου, εἴτε ὁποιουδήποτε ἄλλου, ἡ ὁποία, ὡς ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὶν παρετήρησεν, ἤθελεν ἀντίκειται εἰς νόμον, ἢ ἤθελεν εἶσθαι ἐναντία τῆς ἠθικῆς, τότε βεβαίως ἠμποροῦσαν νὰ ἔχουν τὴν ἀξίωσιν νὰ ζητήσουν λόγον ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν, διατὶ νὰ προέρχηται εἰς παύσεις ἕνεκα τοιούτων λόγων, ὄχι ὅμως νὰ ἔρχηται νὰ ζητῇ λόγον ἀπὸ τὸν κ. Χρηστίδην, καὶ νὰ μέμφηται αὐτὸν, διότι προῆλθεν εἰς αὐτὴν τὴν παῦσιν, χωρὶς νὰ ἔχῃ τί ν’ ἀποδώσῃ εἰς αὐτόν. Πιθανὸν νὰ ἔδωκε πληροφορίας ὁ ὑπάλληλος οὗτος, αἵτινες νὰ ἐθεωρήθησαν ὀρθαὶ ἢ καλαὶ, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα πιθανὸν νὰ παρουσιάσθησαν περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ βεβαίως δὲν γνωρίζω, καὶ οὔτε βεβαίως ἄλλος τις ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν ὅτι τὰς γνωρίζει, οὔτε εἶναι ὑπόχρεως ὁ κ. Χρηστίδης νὰ τὰς εἴπῃ, καὶ αἱ ὁποῖαι ἔπεισαν τὸν κ. Χρηστίδην, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ πλέον ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς νὰ μείνῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον διατὶ νὰ ἐπιμένουν.

§29ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ διατί. Θέλω νὰ σώσω τὸν κύριον Χρηστίδην ἀπὸ μίαν μομφὴν, τὴν ὁποίαν τῷ ἀποδίδει ἡ κοινωνία (ψιθυρισμοί.)

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν νομίζετε καλλίτερον νὰ ᾖναι παρὼν καὶ ὁ κ. Χρηστίδης;

§31ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ κ. πρόεδρε.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θέλετε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα πρόκειται ν’ ἀναγνωσθῶσιν εἰς βʹ. συζήτησιν;

§33ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκονται, καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ. συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως δι’ εἰδικῆς ἐπὶ ἑκάστου ψηφοφορίας τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια. 1) Περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμῶν 350,000. 2) Περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δραχμῶν 426,273. 3) Περὶ συστάσεως ἕδρας ὀδοντοϊατροῦ. 4) Περὶ τῶν ἐν Κύθνῳ λουτρῶν· 5) Περὶ ἐλαττώσεως τῶν μισθῶν καὶ ἐπιμισθίων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ τῶν συνταξιούχων. 6) Περὶ τοποθετήσεως ἀνθυπασπιστῶν. 7) Περὶ ἐξώσεως τῶν δυστροπούντων ἐνοικιαστῶν. 8) Περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν, ἑλῶν, καὶ τελμάτων. 9) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευματιῶν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τακτοποιήσεως τῶν εἰς κεκλεισμένας χρήσεις ἀνηκόντων χρεῶν τοῦ δημοσίου. (ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἐξακολουθεῖ τώρα ἡ χθεσινὴ συζήτησις περὶ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν.

§35ΤΙΝΕΣ. Εἶναι τὸ ἄλλο!

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν; (θόρυβος).

§37ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι· αὐτὸ πρόκειται, διότι ἤδη εἶναι τρίτη συζήτησις καὶ πρέπει νὰ τελειώσῃ.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τρίτη συζήτησις, ἡ ὁποία δὲν ἤρχισεν ἀκόμη. Δὲν θέλομεν δὲ ἀναγνώσει τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργοῦ, ἂν δὲν τελειώσῃ αὐτό. Ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει (διάλογοι).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ κανεὶς τὸν λόγον;

§40ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγώ! (θόρυβος).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ζέγγελης.

§42ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Πρὶν ἢ ἐξετάσω τὴν ὑπὸ συζήτησιν σύμβασιν, ὀφείλω, κύριοι, μάλιστα μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων νὰ ἐξηγήσω εἰς ὑμᾶς ὁποίαν ἔχω γνώμην περὶ τῶν ἑταιριῶν, αἵτινες ἀναλαμβάνουσιν ὁμοίας, ὡς ἡ προκειμένη, ἐπιχειρήσεις ἐν Ἑλλάδι· εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι παρ’ ἡμῖν ὑπάρχουσι πολλὰ καὶ ποικίλα ἀντικείμενα, ἀποξηράνσεις λιμνῶν, μεταλλεῖα, σιδηρόδρομοι, συστάσεις τραπεζῶν, ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρίαι καὶ πολλὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα δύνανται χρησιμοποιούμενα καὶ τὴν ἰδιωτικὴν περιουσίαν καὶ τοὺς δημοσίους φόρους ν’ αὐξήσουν καὶ εἰς τὴν ἐν γένει, κύριοι, πρόοδον νὰ συντελέσουν, δύνανται δὲ καὶ τὴν φιλίαν πρὸς ξένους, ὡς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, ν’ ἀναπτύξουν. Τὰ τοιαῦτα, κύριοι, ἀντικείμενα χρήζουσι σπουδαίων κεφαλαίων καὶ τοιούτων ἡμεῖς ἐλασσούμεθα. Εἶναι δὲ ἐπίσης βέβαιον ὅτι καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ συνεταιρισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἤθελε θέσει εἰς ἐνέργειαν καὶ τὸν ὀβολὸν τῆς χήρας, δὲν ἀνεπτύχθη εἰσέτι παρ’ ἡμῖν. Ἕνεκα τούτου, κύριοι, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ καταβάλλωμεν πᾶσαν πρόνοιαν εἰς τὸ νὰ εἰσέλθωσιν ἔξωθεν κεφάλαια, καὶ συνεπῶς ὀφείλομεν οὐ μόνον νὰ προστατεύσωμεν τὰ εἰσαγόμενα ἔξωθεν, ἀλλὰ νὰ ἐνισχύωμεν ἐνίοτε τοὺς ἐπιχειροῦντας τὰς μεγάλας αὐτὰς ἐπιχειρήσεις. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ ἀρχὴ αὕτη καθόλου δὲν ἀναιρεῖ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὰ πτωχὰ ἑλληνικὰ κεφάλαια, νὰ μὴ τὰ παρορῶμεν καὶ ἰδίως νὰ μὴ προερχώμεθα εἰς θυσίας δυσαναλόγους καὶ πέραν μάλιστα τῆς ἀνάγκης. Βλέπετε, κύριοι, μετὰ τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν ὅτι κατὰ τοῦτο διαφωνῶ μὲ τὸν ἔντιμον ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴν, ὅτι ἐπὶ τοῦ μέτρου, ἐγὼ μὲν ἀκολουθῶ τὸ λόγιον τῶν προπατόρων ἡμῶν «τὸ μηδὲν ἄγαν»· ὁ δὲ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων μᾶς εἶπεν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, χθὲς, ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν πᾶσαν θυσίαν. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν ταύτην, κύριοι, δὲν ἐξετάζω ὅσα ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς σᾶς εἶπε περὶ τῶν δαπανῶν καὶ κερδῶν τῆς ἑταιρίας αὐτῆς· διότι, ὡς ἐννοήσατε, ἐγὼ οὐ μόνον δὲν ζηλοτυπῶ, ἂν ἔχῃ καὶ μεγάλα κέρδη, ἀλλὰ καὶ μάλιστα εὐχαριστοῦμαι. Ἐπίσης, κύριοι σκοπὸν δὲν ἔχω νὰ κατεισδύσω εἰς τὰς φωλεὰς τῶν βατράχων τῆς Πειραϊκῆς ὁδοῦ διὰ νὰ εὕρω τὰ παλιὰ τέλματα αὐτῆς, διότι τότε ἤθελον ἐξαφανίσει τὴν ὡραιότητα, τὴν ὁποίαν σήμερον παριστᾷ καὶ ἴσως ἤθελον ἀνατρέψει καὶ αὐτὸν τὸν σταθμὸν τοῦ σιδηροδρόμου. Περιορίζομαι, κύριοι, εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, εἰς αὐτὴν τὴν σύμβασιν καὶ νομίζω, διὰ νὰ κρίνωμεν ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῶμεν τοῦ νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐταὶ αἱ μεγάλαι καὶ δυσανάλογοι θυσίαι πρὸς τὴν ἀνάγκην πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν δύω τινά. Ὑπάρχουν λόγοι ὑπαγορεύοντες τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἑταιρίαν αὐτήν; δεύτερον οἱ τυχὸν ὑπάρχοντες τοιοῦτοι λόγοι καὶ ὑπαγορεύοντες αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, δικαιολογοῦσι τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει ἡ σύμβασις; Ἐπ’ αὐτῶν, κύριοι, ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν, ἂν, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, πάντες ζητῶμεν νὰ ἀνεύρωμεν τὸν τρόπον τοῦ νὰ προέλθωμεν εἰς μίαν δικαίαν ἀπόφασιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον, κύριοι, δύω ἢ τρεῖς προτείνονται λόγοι, καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, ὑπαινιττόμενοι καὶ ἀπὸ τὴν σύμβασιν καὶ ἀναφερθέντες ἀπὸ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Καλαβρύτων. Πρῶτος λόγος, κύριοι, εἶναι ὅτι ἡ ἑταιρία μετέθεσε τὸν σταθμόν της ἐν Πειραιεῖ, ἔνθα ὑπάρχει σήμερον, κατὰ προτροπὴν ἢ κατὰ διαταγήν, ὡς εἰπεῖν, τῆς Κυβερνήσεως ἡμῶν. Δεύτερος λόγος εἶναι, ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, πολλαὶ ἠγέρθησαν ἀγωγαὶ ἐκ μέρους διαφόρων ἀξιούντων ἀποζημιώσεις διὰ καταλήψεις γαιῶν καὶ ἄλλας αἰτίας, ἰδίως δ’ ἐκ μέρους τῶν δύω δήμων, τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, διὰ τῶν ὁποίων ἀγωγῶν ἑκατοστυίας χιλιάδ. δραχμῶν ζητοῦν πρὸς ἀποζημίωσιν, καὶ τρίτον, κύριοι, ὅτι εἰς τοὺς ἀπὸ τῆς εἰσόδου τῆς Μητροπόλεως ἐπὶ τῆς Πειραϊκῆς ὁδοῦ ἔχοντας ἰδιοκτησίαν, τῶν ὁποίων ἐν μέρει ἢ καθόλου, συνεπείᾳ τῆς συμβάσεως, θέλει ἀφαιρεθῆ μέρος, ἔπρεπε νὰ δοθῇ μία ἀποζημίωσις. Οἱ τοιοῦτοι, λέγω, θέλοντες ἐξ ἀπληστίας νὰ κερδοσκοπήσωσι μυριάδας δραχμῶν ἀπῄτησαν ἕκαστος ἀποζημίωσιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὸ πρῶτον, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶναι λόγοι, κατὰ τὴν κοινὴν ἔκφρασιν, πτερόεντες. Τῳόντι, προκύπτει ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Βούλγαρη, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ Πειραιῶς ἔδειξαν ἀποδοκιμασίαν τοῦ νὰ συστηθῇ ὁ σταθμὸς εἰς τὸ μέρος, ὅπου ἦτο προωρισμένον, εἰς τὴν Ζέαν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ συνεπείᾳ τῶν παραπόνων τούτων συνετῶς καὶ πατρικῶς ὁ τότε πρωθυπουργὸς ὑπέβαλεν συμβουλάς, ὡς εἰπεῖν, ἢ παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου εἰς τὴν ἑταιρίαν, καμμίαν δὲ διαταγὴν, ὡς Κυβέρνησις, δὲν ἔφερεν εἰς αὐτὴν, ἁπλῶς μόνον ἀνήγγειλε τὸ πρᾶγμα καὶ παρετήρησεν, ὅτι ἐν τῷ συμφέροντι τῆς ἑταιρίας εἶναι νὰ μὴ ἐπιμένῃ τοῦ νὰ ἐγερθῇ ἐκεῖ ὁ σταθμός. Ὅπως φαίνεται ἐκ τοῦ δημοσίου ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ὁριστικῶς ἔλυσε τὸ ζήτημα, ἡ ἑταιρία ἐπροτίμησε νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην αὐτήν. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι, τί λέγει τὸ ἔγγραφον αὐτό· (ἀναγινώσκει). Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, ἐκ τῶν τοιούτων διαμειφθέντων ἐγγράφων, καὶ μάλιστα ἐκ τοῦ τελευταίου, παραδέχεσθε ὑμεῖς ὅτι ὑπῆρξεν ὑποχρέωσίς τις ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας διὰ τὴν μετάθεσιν αὐτήν; Τὸ πρᾶγμα εἶνε καθαρὸν, καθαρώτατον. Ὁ πρῶτος λοιπὸν λόγος, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει ὡς δικαίαν αὐτὴν τὴν ζητουμένην, ὡς εἰπεῖν, θυσίαν, δὲν ἔχει καμμίαν δικαιολογίαν, καμμίαν ὑποστατὴν ὕπαρξιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὸ δεύτερον, λυποῦμαι, ἂν ἀληθεύῃ, ὅτι αἱ κινηθεῖσαι ἀγωγαὶ ὑπὸ τοῦ δήμου Πειραιῶς καὶ τῶν Ἀθηνῶν ἢ καὶ ἄλλων εἶνε ἄδικοι. Ἀλλὰ, κύριοι, καὶ ἂν συμβῇ τοῦτο, δὲν ὑπάρχουν τὰ δικαστήρια; Φρονεῖτε, ὅτι τὰ δικαστήρια δὲν θέλουν ἀποῤῥίψει τὰς τοιαύτας ἀγωγὰς μετὰ τῆς αὐτῆς ἀγανακτήσεως μεθ’ ἧς ὑμεῖς ἀκούετε περὶ αὐτῶν; Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων μᾶς εἶπε μάλιστα ὅτι τὸ Ἐφετεῖον ἀπεφάνθη ἐπὶ τῆς σπουδαίας αὐτῆς ὑποθέσεως τοῦ δήμου Πειραιῶς καὶ ἀπέῤῥιψεν αὐτήν. Δὲν βλέπω λοιπὸν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογήσωμεν, ὅπως ἡμεῖς προέλθωμεν εἰς μίαν θυσίαν διὰ λόγον, ὁ ὁποῖος δὲν δικαιολογεῖ τοιαύτην. Ἂν ὑποθέσητε ὑμεῖς, ὅτι ὑπάρχει λόγος στηριζόμενος εἰς νομίμους ἀξιώσεις δι’ ἃς εἰσήχθησαν ὅμοιαι ἀγωγαὶ κατὰ τῆς ἑταιρίας, ὁ λόγος οὗτος δὲν δύναται νὰ στραφῇ ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ μᾶλλον κατ’ αὐτῆς, διότι τὰς τοιαύτας ἔπρεπε νὰ τὰς περατώσῃ, ἢ νὰ εἴπω κάλλιον, πρὶν ἢ ἱδρύσῃ τὸν σιδηρόδρομον, ὤφειλε νὰ ἀποζημιώσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τὰς τοιαύτας ἀξιώσεις τῶν ἰδιωτῶν, τῶν ὁποίων τὰ οἰκόπεδα κατέλαβεν. Ἂς ἔλθωμεν, κύριοι, εἰς τὸν τρίτον λόγον. Ἂν τῳόντι ὁ λόγος οὗτος ἀληθεύῃ, ὅτι τουτέστιν οἱ κατέχοντες ἢ κυριεύοντες τὰ οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα προωρίσθησαν νὰ ἀποτελέσωσι μέρος τοῦ ἐν Ἀθήναις σταθμοῦ, καὶ οἱ τοιοῦτοι ὑπὸ ἀπληστίας ἐμφορούμενοι ζητοῦσι νὰ κερδοσκοπήσωσι κατὰ τῆς ἑταιρίας, εἰς τοιαύτην περίπτωσιν δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν, ὄχι διὰ νὰ παραδεχθῶμεν ποτε τὰς προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται, ἀλλὰ διὰ νὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν δίκαιον ἀποτέλεσμα, μολονότι ἠδυνάμην νὰ εἴπω ὅτι καὶ τοῦτο ἐν ψιλοῖς λόγοις φέρεται· διότι οὐδεμίαν ἀπόδειξιν ἔχομεν ὅτι ἐγένετο ἀπόπειρα ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν τοιούτων ἰδιοκτητῶν, καὶ δὲν ἀπέβη εἰς δικαίαν λύσιν ἕνεκα δυστροπίας τῶν κυρίων αὐτῶν. Καὶ ἐγὼ ἀδιαφορῶ, κύριοι, ἂν οἱ τοιοῦτοι ἦναι ἐκλογεῖς ἢ μὴ, ἀρκεῖ ὅτι εἶναι Ἕλληνες, ἀρκεῖ ὅτι εἶναι ὁπωςδήποτε κύριοι τῶν κτημάτων των, ἀρκεῖ ὅτι ὑπέστησαν μίαν ἀδικίαν· διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος οἱ κάτοικοι τοῦ λίαν εὐρέως τούτου μέρους τῆς πόλεως, ὡς εἰπεῖν, κατεδικάσθησαν νὰ ἔχωσι τὰ κτήματά των εἰς ἀχρηστίαν, διότι συνελήφθη ἡ ἰδέα νὰ καλλωπισθῇ τὸ μέρος τοῦτο τῆς πόλεως· κατεδαφίσθησαν αἱ οἰκίαι καὶ ἔμειναν εἰς τοιαύτην κατάστασιν. Ὅτε δὲ ἐπῆλθεν ἡ σύμβασις περὶ ἧς ὁ λόγος, ἐξηκολούθησεν ἡ αὐτὴ κατάστασις, καὶ κατὰ συνέπειαν, οἱ τοιοῦτοι κτηματίαι οὐδεμίαν χρῆσιν ἠδύναντο νὰ κάμωσι τῶν κτημάτων των τούτων, οὔτε νὰ πωλήσωσιν αὐτὰ, οὔτε νὰ τὰ κατασκευάσωσι, διότι δὲν ἐδίδετο αὐτοῖς καμμία ἄδεια, ἀφ’ οὗ προωρίσθησαν διὰ τὴν χρῆσιν, περὶ ἧς ὁ λόγος. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἂν δὲν ὑπάρχῃ κἀνεὶς ἄλλος λόγος, κύριοι, ἤρκει ὁ λόγος οὗτος, ὅτι ἔχομεν μίαν τινὰ εὐθύνην, μολονότι δὲν διστάζω νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἴσως οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἂν δὲν ἱκανοποιηθοῦν, θέλουν στρέψει τὰς ἀπαιτήσεις των κατὰ τοῦ δημοσίου. Μετὰ τὴν τοιαύτην, κύριοι, ἐξέτασιν, ἂς ἴδωμεν, αἱ θυσίαι, αἱ ὁποῖαι σήμερον ζητοῦνται, εἶναι ἀνάλογοι, ἔστω καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ὑπάρχει αὐτὴ ἡ δυστροπία ἐκ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν. Πρὸ πάντων, κύριοι, ἂν ἀναγνώσητε τὴν ἱστορίαν τῆς ἱδρύσεως τῆς ἑταιρίας ταύτης, θέλετε ἰδεῖ μετ’ εὐχαριστήσεως, ὅ,τι βλέπω καὶ ἐγὼ, ὅτι πάντοτε αἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσεις τὸ ἀντικείμενον τοῦτο περὶ πολλοῦ ποιούμεναι καὶ ἐμφορούμεναι ἀπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἐν ἀρχῇ ἐξέθεσα, προσήνεγκον μυρίας εὐκολίας. Γνωρίζετε ὅτι ἐκήρυξαν ἐκπτώτους ἄλλας ἑταιρίας, παρεχώρησαν εἰς τὴν ὑπάρχουσαν ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἠγέρθησαν δισταγμοὶ περὶ τῆς φερεγγυότητος τοῦ ἐργολάβου, καὶ δὲν ἦσαν ἀδέσποτοι, διότι ἀπεδείχθη ὅτι ἄλλοι συνέταιροι ἐλθόντες ἀνέλαβον τὴν διεκπεραίωσιν τοῦ ἔργου, ἐπέτρεψαν εἰς αὐτὴν ν’ ἀλλάξῃ τὴν δίοδον τοῦ σιδηροδρόμου καὶ ἔδωκαν παρατάσεις. Ποίας ἄλλας, κύριοι, εὐκολίας ἠδύνατο ἡ Ἑλλ. κυβέρνησις νὰ κάμῃ; Δὲν ἀποδεικνύει αὐτὸ, ὅτι τῷ ὄντι καὶ τὰ ἄτομα, καὶ αἱ κυβερνήσεις ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ σπουδαιότητα ἔχουσι τ’ ἀντικείμενον τοῦτο τοῦ νὰ ἐφελκύσωσι καὶ ἐνισχύσωσι καὶ διὰ θυσιῶν τὰ εἰσερχόμενα κεφάλαια; Καὶ πότε, κύριοι; Εἰς τοιαύτας περιστάσεις καθ’ ἃς ἐπιτρέπεται ἀπολύτως ν’ ἀναλάβουν τὰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις καὶ οἱ ἀλλοδαποὶ, καὶ λέγω αὐτὴν τὴν λέξιν, ὄχι δι’ ἄλλην αἰτίαν, ἔχω ἄπειρον ὑπόληψιν εἰς τοιούτους ἀλλοδαποὺς, ἀλλὰ πάντοτε, γνωρίζετε, ἡ ἰδιότης αὕτη πόσας δύναται νὰ παρεμβάλῃ δυσκολίας εἰς μίαν κυβέρνησιν διὰ τῆς παρεισδύσεως, ὡς εἰπεῖν, μιᾶς ἄλλης προστασίας ξένης δυνάμεως, ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἡμεῖς τὸ καθῆκον τοῦτο τὸ ἐκπληροῦμεν. Ἤδη τί ζητοῦσι, κύριοι; Νὰ δώσωμεν συγγνώμην εἰς τὴν ἑταιρίαν, καὶ ἀντὶ νὰ ἐγείρῃ τὸν σταθμόν της εἰς τὸ μέρος ἔνθα ὡρίσθη διὰ τῆς συμβάσεως, εἰς τὸ παλαιὸν Μοναστήριον, ἢ καὶ εἰς ἄλλην ἐκ τῶν πέντε θέσεων, νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἐγείρῃ τὸν σταθμόν της ἔνθα ἔχει ἤδη τὸν προσωρινόν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ τοιοῦτον, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὰ εἴπω, ὅπως δήποτε ἀποδεικνύει, ὅτι παρορῶμεν τὰ πτωχὰ κεφάλαια τῆς Ἑλλάδος, συνεπάγεται καὶ μεγάλην ζημίαν καὶ ἀνατρέπει καὶ αὐτὸν τὸν σκοπὸν τοῦ σιδηροδρόμου. Καὶ ἰδοὺ, κύριοι, διατί παρορῶμεν τὰ ἑλληνικὰ κεφάλαια. Διότι, ὅτε τὸ ἔργον αὐτὸ ἐδόθη εἰς ἐργολαβίαν οἱ κύριοι ἐργολάβοι ἀναλογισάμενοι τὰς ὑποχρεώσεις των βέβαια ἀπεσύρθησαν τοῦ συναγωνισμοῦ καὶ ἠδύναντο νὰ ἦναι καὶ πολλοὶ οἱ τοιοῦτοι, διότι ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἀποζημιώσεως τῶν οἰκοπέδων αὐτῶν δὲν εἶναι μικρά.

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠξεύρετε πότε ἐγένετο αὐτὴ ἡ μεταβολή;

§44ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Εἰς τὰ 1867, 1868. Ἐγὼ λαλῶ περὶ τῆς νέας μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν προτείνετε. Βέβαια δὲν ἠδύναντο ν’ ἀναιρέσωσι μίαν τοιαύτην ὑποχρέωσιν· ἀλλὰ σήμερον ἐλθόντες ὑμεῖς ἐπιτρέπετε τὴν τοιαύτην, ὡς εἰπεῖν, μεταβολήν· δὲν ἔχουν λοιπὸν δίκαιον καὶ οἱ ἐν Ἑλλάδι κεφαλαιοῦχοι καὶ οἱ ἄλλοι νὰ σᾶς εἴπουν, ὅτι, κύριοι, περιωρίσατε τοιουτοτρόπως τὸν συναγωνισμόν, ὅτε ἐπεβάλετε τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ σεῖς, ἐζητήθη νὰ ὑποστῇ ἡ ἑταιρία καὶ αὐτὴν τὴν δαπάνην, τὴν ἀποζημίωσιν, ἐνῷ, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ δαπάνη αὐτὴ, ὁ συναγωνισμὸς ἤθελεν εἶσθαι εὐχερέστερος. Ἀλλὰ παραλείπω τοῦτο καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς ὡς πρὸς τὸ ἕτερον, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαιότερον. Ἂν τοῦτο ἀποφασίσητε, κύριοι, ἐκτὸς τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν θέλουσιν ὑποστῆ οἱ ἔχοντες τὰς ἰδιοκτησίας των κατ’ ἐκεῖνο τὸ μέρος, ἐκτὸς τῆς εὐλόγου ἴσως ἀξιώσεως, τὴν ὁποίαν οὗτοι θέλουν ἐγείρει περὶ ἀποζημιώσεως διὰ τὴν στασιμότητα, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπήγαγεν ὁ νόμος τὴν χρῆσιν τῆς ἰδιοκτησίας των, δὲν ἀνατρέπεται αὐτὸς ὁ κύριος σκοπὸς τῆς συστάσεως τοῦ σιδηροδρόμου; Καὶ ποῖος εἶναι οὗτος; Ἡ ταχυτέρα συγκοινωνία καὶ ἡ ὀλιγοδαπανηροτέρα· αὐτὸς εἶναι ὁ κυριώτερος λόγος τῆς συστάσεως αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου. Ἂν, κύριοι, ἐπιτρέψητε νὰ ἔχῃ ἡ ἑταιρία τὸν ὁριστικὸν σταθμὸν εἰς τὸ μέρος ὅπου σήμερον ἔχει τὸν προσωρινὸν, τότε σᾶς ἐρωτῶ, ἐπιτυγχάνετε αὐτῶν τῶν πλεονεκτημάτων, διὰ τὰ ὁποῖα συνεστήθη ὁ σιδηρόδρομος αὐτός; Ἐγὼ σᾶς λέγω, κύριοι, ὄχι· διότι διὰ νὰ ὑπάγῃ ὅστις δήποτε εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο ἀπὸ τοῦ κεντρικωτέρου τῶν Ἀθηνῶν, θὰ χάσῃ τοὐλάχιστον ἓν τέταρτον τοῦ δρόμου ἢ θὰ πληρώσῃ ἀκόμη ἐν καιρῷ βροχῆς, ἀνέμου, καύσωνος, καὶ 20 λεπτὰ εἰς τὴν ἰδιωτικὴν ἅμαξαν διὰ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν σιδηρόδρομον, δηλ. ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν γʹ. θέσιν θὰ δώσῃ 65, ἂν εἰς τὴν δευτέραν 85, καὶ ἂν εἰς τὴν τρίτην 1,20 ποία λοιπὸν θὰ ἦναι ἡ ὠφέλεια; Ἂν, κύριοι, ὅπως εἶχεν ἀποφασισθῆ, συστηθῇ ἐν κεντρικωτέρῳ μέρει, τότε ἔχομεν αὐτὴν τὴν ὠφέλειαν πράγματι, διότι εὐκόλως μεταβαίνοντες εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο δι’ ὀλιγώτερον χρόνον, θὰ ἐπιβαίνωμεν εἰς τὸν σιδηρόδρομον καὶ μεταβαίνωμεν εἰς τὸν Πειραιᾶ, καὶ θὰ εἴχομεν καὶ ὀλιγωτέραν δαπάνην καὶ αὐτὴν τὴν ὠφέλειαν τοῦ χρόνου. Ὅπως γίνεται σήμερον, ἡ ὠφέλεια αὐτὴ δὲν ὑπάρχει. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς τῶν Καλαβρύτων σᾶς εἶπε χθὲς ὅτι ἡ κακοήθεια, καὶ ὀρθῶς εἶπε, ἔφθασε καὶ μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ, ὅτι εὑρέθησαν ἄνθρωποι νὰ ἐγείρουν ἀγωγὰς περὶ ἀποζημιώσεως, διότι δῆθεν ὁ καπνὸς τῶν ἁμαξῶν προσέβαλε τὰ χρώματα τῶν οἰκιῶν των, καὶ ἂν συνέβη τοῦτο, ὀρθῶς ἠγανάκτησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων, δύναμαι νὰ εἴπω εἰς ὑμᾶς οὐχὶ παρέργως καὶ ἐπὶ ἀστεϊσμῷ, ἀλλὰ σπουδαίως, ἂν αὔριον τὸ πανελλήνιον αὐτὸ ἐγείρῃ μίαν ἀγωγὴν, καὶ δικαίως, ὅτι ἡ σύστασις τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ ἐπεσκίασε ὅπως δήποτε τὸ μέγα αὐτὸ μνημεῖον τῆς ἀρχαιότητος, τὸ Θησεῖον, σᾶς ἐρωτῶ διὰ τίνος τρόπου σεῖς θὰ ἀποκρούσητε μίαν τοιαύτην ἀπαίτησιν; μὴ νομίσητε τὸ πρᾶγμα ὅτι εἶναι τόσον ἁπλοῦν· καὶ ὁ βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, τόν ὁποῖον σπουδαίως ὑπολήπτομαι ἐνόησεν αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν, καὶ τελευτῶν ἀνέφερεν, (δὲν πιστεύω ὅμως ὅτι ἤρκει ἡ παρατηρησίς του) ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλει λάβει πάντα τὰ μέτρα διὰ νὰ διασώσῃ τὴν λαμπρότητα αὐτοῦ τοῦ ἐγκαλλωπίσματος τῆς ἀρχαιότητος· ἐγὼ τοὐλάχιστον, κύριοι, ἀφίνω εἰς ἕκαστον ὑμῶν νὰ κρίνῃ, ὅπως θέλει. Σᾶς λέγω ὅμως ἐν εἰλικρινείᾳ ὅτι τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ συλλογίζομαι, καὶ ἂν τοῦτο πρόκηται νὰ γίνῃ φρονῶ, ὅτι οὐδέποτε ὀφείλετε νὰ παραδεχθῆτε μίαν τοιαύτην πρότασιν. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἂν μὲ τὰ ὀλίγα τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθεσα ἐν πάσῃ συντομίᾳ, δεχθῆτε ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις νὰ ἔλθωμεν εἰς συγγνώμην ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας, ἆράγε δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀκολουθήσωμεν, ἂν οὐχὶ καὶ ὅλα, ἐν μέρει ὅμως τὴν βάσιν τῆς συμβάσεως τὴν ὁποίαν κατήρτισεν ἡ προγενεστέρα κυβέρνησις τοῦ κυρίου Ζαΐμη; τοὐλάχιστον πλὴν τῆς μεγάλης παρατάσεως, κατὰ τὰ λοιπὰ δὲν ἤθελεν εἶναι δύσκολον εἰς ἐμὲ νὰ παραδεχθῶ αὐτὴν τὴν ἰδέαν· καὶ ἐξηγοῦμαι· ὑπάρχουν οἱ ἄπληστοι καὶ ἄδικοι κτηματίαι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ὑποχρεώσουν εἰς ἄδικον ἀποζημίωσιν τὴν ἑταιρίαν· ἄδικον εἶναι τῳόντι, ἂν θελήσωμεν νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν ἑταιρίαν νὰ ἀνεγείρῃ σήμερον τὸν σταθμόν. Νὰ δώσωμεν προθεσμίαν, διὰ νὰ φέρῃ εἰς πέρας καὶ ἐξομαλύνῃ τὰς τοιαύτας ἀδίκους ἀπαιτήσεις· διατί ὅμως νὰ μεταθέσωμεν τὸν σταθμόν; δὲν ἀρκεῖ ἓν ἔτος, νὰ δώσωμεν δύω, νὰ δώσωμεν τρία, καὶ ἂν εἰς τὸ διάστημα τοῦτο, ὅπερ θὰ ἦναι ἀδύνατον, πεισθῶμεν ὅτι πᾶσα ἀπόπειρα, εἰλικρινὴς ὅμως πάντοτε, ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας, πᾶσα προσπάθεια ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως δὲν ἤθελε σωφρονίσει τοὺς τοιούτους ἀπλήστους, ὅπως λέγουν, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τοὺς παραδέχομαι, ἰδιοκτήτας, τότε νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα σπουδαιότερα· ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀσπάζομαι τὴν ἰδέαν ἐκείνην μᾶλλον παρὰ τὴν σημερινήν· ἡ σημερινὴ μεταθέτει τὸν σταθμὸν ἀπὸ τῆς κεντρικῆς αὐτοῦ θέσεως τῆς πόλεως καὶ ἀποβάλλει διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ σιδηρόδρομος, ἐκείνη τοὐλάχιστον ἔσωζε κατὰ τοῦτο τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου· ἐκείνη ἡ σύμβασις, κύριοι, δὲν ἀπέσπα ταινίας ἀπὸ τὴν πλατεῖαν τοῦ Θησείου, ὅπως διὰ τῆς σημερινῆς γίνεται, τέλος πάντων δὲν ἔφερε οὐσιώδη ἀλλοίωσιν εἰς τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ σιδηρόδρομος, ἔδιδε καὶ ὑπὲρ τούτου εὐκολίαν, καὶ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὀρθότερον, καὶ διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου, ὅπως εἶπον, καὶ τὴν ἑταιρίαν δὲν ἀδικοῦμεν, μάλιστα ἐρχόμεθα εἰς ὑποστήριξιν αὐτῆς, καὶ εἰς τοὺς δυστροποῦντας κατὰ τῆς ἑταιρίας ἀφίνομεν χρόνον νὰ σκεφθῶσι, καὶ ἐλπίζω ἐντὸς αὐτοῦ νὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος ὥστε νὰ ἐπέλθῃ μία λύσις δικαία. Αὐτὰ ὑποβάλλω εἰς ὑμᾶς καὶ ἀπέχω πάσης ἄλλης προσωπικότητος διὰ τὴν μίαν ἢ διὰ τὴν ἄλλην παρατήρησιν, διότι φρονῶ, ὅτι τὰ τοιαῦτα δύνανται νὰ λυθῶσι καὶ κατὰ τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν δυστρόπων ἰδιοκτητῶν· ἐν ἄλλαις λέξεσι, δὲν παραδέχομαι οὔτε τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων τῶν μὲν, οὔτε τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων τῶν δὲ, δύναμαι μάλιστα νὰ εἴπω παῤῥησίᾳ εἰς ὑμᾶς, ὅτι τὰ πράγματα μὲ πείθουσι νὰ δεχθῶ ὅτι αἱ ἰδέαι τὰς ὁποίας ῥίπτει ὁ ἔντιμος ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας κύριος Σκαλτσούνης, τὸν ὁποῖον ὑπολήπτομαι, δὲν στηρίζονται εἰς τὴν ἀλήθειαν, ὅτι δηλ. ἡ ἑταιρία αὐτὴ ἕνεκα δυσχερειῶν ἐκ μέρους ἀτόμων καὶ τῆς κυβερνήσεως ἔφθασεν εἰς χρεωκοπίαν. Δὲν ἐξετάζω, ὡς εἶπον, ποῖα εἶναι τὰ ὠφέλη τῆς ἑταιρίας, ἐπιθυμῶ μάλιστα νὰ πολλαπλασιασθῶσι, δὲν παραδέχομαι ὅμως τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων θέλουσι νὰ παραπείσωσιν, ὡς εἰπεῖν, καὶ τὴν κυβέρνησιν καὶ ἡμᾶς νὰ τὰ πιστεύσωμεν.

§45ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δυσχερὴς θὰ ἦτο ἡ θέσις μου, ἂν ἀνέβαινον νὰ ὁμιλήσω μετὰ τὸν σεβαστόν μοι φίλον, τὸν βουλευτὴν ἐκ Καλαβρύτων κ. Ζαΐμην, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἔλαβε τὸν λόγον ὁ ἔντιμος ἐκ Τριπόλεως βουλευτής, ὁ ὁποῖος πολλὰ τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων ἀνέτρεψε, καὶ τὸν εὐχαριστῶ, διότι κατέστησε τὴν θέσιν μου εὐκολωτέραν. Τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ εὐγλώττου ἐκ Καλαβρύτων βουλευτοῦ εἶναι εὐφυῆ, δυστυχῶς ὅμως, στεροῦνται βασιμότητος, ὡς θέλω ἀποδείξει· παρατηρῶ δὲ, ὅτι περιεῖχον καὶ πικράν τινα εἰρωνείαν κατὰ προσώπων τινῶν. Ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς, μέγαν ἔχει ζῆλον ὑπὲρ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας· τὸν ἠκούσατε μετὰ πόσης εὐγλωττίας εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς ὑπεστήριξε τὴν πρότασιν, ὅπως τὸ πέμπτον τῶν εἰσοδημάτων διατίθεται ὑπὲρ τῆς ἀνάγκης τῆς συγκοινωνίας· Μετ’ ἐνθουσιασμοῦ τὸν παρηκολούθησα εἰς τὴν ἀγόρευσίν του, καὶ μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἐψηφοφόρησα τὴν πρότασίν του καὶ ἐγὼ, καθὼς καὶ πάντες. Πρέπει νὰ δώσωμεν ἄφθονα τὰ μέσα, ὁσάκις πρόκειται περὶ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, ἀλλ’ ὁ σιδηρόδρομος ὁ ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ εὐκόλυνε τὴν συγκοινωνίαν; ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας.

§46ΛΑΠΑΣ. Ἔγεινε μία καλὴ ἀρχή.

§47ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κατώρθωσε μόνον νὰ καταστρέψῃ μίαν τάξιν ἐπιτηδευματιῶν, τὴν τῶν ἁμαξηλατῶν, δὲν ἔφερε δὲ οὐδεμίαν εὐκολίαν. Ἐρωτῶ σας, ὅταν ἔλθητε ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν σας, ὅταν αὔριον ἀναχωρήσητε διὰ τὰς ἐπαρχίας σας, διὰ νὰ μεταβῆτε εἰς Πειραιᾶ, κερδίζετε χρόνον; κερδίζετε ἔξοδα; ὄχι. Εἶσθαι ἠναγκασμένοι νὰ ἀγωγιάσητε ἅμαξαν διὰ νὰ μεταφέρητε τὰ ἔπιπλά σας εἰς τὸν σιδηρόδρομον, ἀπὸ τὸν σταθμὸν δὲ τοῦ σιδηροδρόμου νὰ τὰ μεταφέρητε δι’ ἄλλου ἐξόδου εἰς τὸ πλοῖον· ἀλλὰ διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου ἐξοδεύετε πολὺ περισσότερα, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκάζεσθε νὰ μεταβαίνητε εἰς Πειραιᾶ δι’ ἁμαξῶν. Ἐγὼ ἔχω τὴν εὐτυχίαν, ἀλλ’ ὅλοι δὲν τὴν ἔχουν, νὰ ἔχω τὸν σταθμὸν τῶν λεωφορείων ἔμπροσθεν τῆς οἰκίας μου, καὶ πάλιν διὰ νὰ κατέλθω εἰς Πειραιᾶ θὰ χρειασθῶ μὲ τὸν σιδηρόδρομον πολὺ περισσότερον χρόνον παρὰ ἂν μεταχειρισθῶ ἅμαξαν. Τὰ λεωφορεῖα ἀναχωροῦν ἀπὸ τὸν σταθμὸν εἴκοσι λεπτὰ πρὸ τῆς ὥρας τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ τὸν σταθμόν. Τί ἐκέρδισα, ἀφοῦ πληρώσω μάλιστα καὶ 20 λεπτὰ διὰ τὴν ἅμαξαν ἥτις θὰ μὲ μεταφέρῃ εἰς τὸν σταθμόν; πρότερον ἐπλήρωνον 10 λεπτὰ, τώρα ἐδιπλασίασαν. Ἂς μὴ μοῦ εἴπουν ὅτι οἱ σταθμοὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου εὑρίσκονται εἰς τὰ ἄκρα τῶν πόλεων· ἴσως μεταχειρισθοῦν αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, ἀλλ’ ὡς γνωστὸν, εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς πόλεις κατὰ πᾶν 5ον λεπτὸν τῆς ὥρας διέρχονται λεωφορεῖα, καὶ ὑπάρχει μεγάλη εὐκολία μεταβάσεως εἰς τοὺς σταθμοὺς τοῦ σιδηροδρόμου· εἰς ἡμᾶς ὅμως ὄχι. Ἀλλὰ μήπως τὰ λεωφορεῖα τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ ἑταιρία τὰ μεταχειρίζεται εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας; ὄχι· ἂν θέλετε νὰ μεταβῆτε εἰς τὰ λουτρὰ λεωφορεῖον ἢ ἅμαξαν δὲν σᾶς δίδουν, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς καὶ πολλοὶ ἐξ ὑμῶν καὶ ἐγὼ ἠναγκαζόμεθα διὰ τὰ λουτρὰ νὰ μὴ μεταχειριζώμεθα τὸν σιδηρόδρομον, ἀλλὰ ἁμάξας. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι οὐδεμία εὐκολία προῆλθεν εἰς τὴν κοινωνίαν. Δὲν ἀναφέρω τώρα πόσας δυσκολίας ὑποφέρουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦσι μακρὰν τοῦ σταθμοῦ, οἱ κατοικοῦντες εἰς τὴν Πλάκα, εἰς τὴν Νεάπολιν· ἵνα μεταβοῦν εἰς τὸν σταθμὸν τοῦ σιδηροδρόμου, χρειάζονται περισσότερον χρόνον παρ’ ἐὰν ἐνοικίαζον ἅμαξαν· ὥστε μεγάλη εὐκολία δὲν ἐπῆλθεν εἰς τὴν πόλιν ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ζῆλος τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων δὲν ἔπρεπε νὰ ἦτο τόσον μέγας, ὥστε νὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον ἑκατοστυίας χιλιάδων δραχμῶν, ὡς θέλω ἀποδείξει, μόνον καὶ μόνον πρὸς ὄφελος τοῦ σιδηροδρόμου. Ὑπέγραψα, λέγει, τὴν σύμβασιν διὰ νὰ μὴ χρεωκοπήσῃ ἡ ἑταιρία, διὰ νὰ τὴν συντρέξω. Πολὺ καλά. Ἀλλὰ δὲν ἀνελογίσθητε πόσας ζημίας ὑφίστανται οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν, οἱ κάτοικοι τοῦ τετάρτου τμήματος, οἱ βιομήχανοι, οἱ ἐκλογεῖς; οἱ ἐκλογεῖς, ἐπαναλαμβάνω τὴν λέξιν, ἣν μετεχειρίσθητε σκοπίμως. Ναὶ, οἱ κάτοικοι τοῦ τετάρτου τμήματος εἶναι βιομήχανοι, εἶναι οἱ ἄνθρωποι τῆς ἀγορᾶς, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν ἱδρώτων των πληροῦσι τὸ κεντρικὸν ταμεῖον, καὶ δὲν εἶχεν ἀνάγκην ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Δέκκας νὰ δημοκοπήσῃ, διότι ἐμμέσως αὐτὸ ὑπηνίττετο ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ δημοκοπήσῃ· οἱ κάτοικοι τοῦ τετάρτου τμήματος μᾶς εὐνοοῦσι, καὶ τὸ ἀπέδειξαν αἱ ἐκλογαί· τὸ τέταρτον τμῆμα ἔδωκεν καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κ. Λέκκαν, καὶ εἰς ἐμὲ τὴν προτίμησιν· δὲν εἴχομεν τότε τὴν εὐτυχίαν νὰ περιβαλλώμεθα μὲ τὸν τίτλον τοῦ ὑπουργικοῦ ὑποψηφίου, διότι γνωρίζετε ὅτι δὲν ἔγεινεν οὐδεμία ἐπέμβασις, διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι αἱ τελευταῖαι βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ ἐν τῇ Ἀττικῇ, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, ἐνηργήθησαν μεθ’ ὅλης τῆς ἐλευθερίας, ἀλλ’ οἱ λεγόμενοι ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι, περιβαλλόμενοι τὸν μανδύαν αὐτὸν κερδίζουν τοὐλάχιστον 20%.

§48ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπῆρχον ὑπουργικοὶ ὑποψήφιοι.

§49ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὁ λαὸς ἐσυνείθισεν ἐκ προηγουμένων νὰ θεωρῇ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται συνδυασμένοι μετὰ ὑπουργοῦ, νὰ τοὺς θεωρῇ ὡς ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους· (θόρυβος)· δὲν ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην ὁ κ. Λέκκας καὶ ἐγὼ νὰ δημοκοπήσωμεν.

§50ΛΑΠΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω δύω λέξεις διὰ νὰ σᾶς φωτίσω· εἶναι πλέον παρὰ βέβαιον, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης εἶναι ἀξιέπαινος, διότι δὲν εἶχε θέσει ὑποψηφίους, ἐγὼ εἶμαι Κουμουνδουριστής, λέγω ὅμως δημοσίᾳ, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης εἶναι ἀξιέπαινος, διότι δὲν εἶχεν ὑποψηφίους, ὅλοι οἱ βουλευταὶ ἐξελέχθησαν ἀνεπηρεάστως.

§51ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, κ. Λάππα, διότι ἤλθατε νὰ ἐπαινέσητε τὸν πολιτικὸν ἀρχηγόν μου. Τὸ εἶπον προηγουμένως, χωρὶς νὰ ἔχητε ἀνάγκην νὰ μοῦ τὸ εἴπητε ὑμεῖς, ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης ἐνήργησε τὰς ἐκλογὰς καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ὡς καὶ ἐνταῦθα, μὲ πλήρη ἐλευθερίαν, σᾶς εἶπον ὅμως ὅτι ὑπάρχει μία μερὶς εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτίθεται εἷς ὑπουργὸς καὶ ἡ μερὶς αὕτη ἔχει ὑπὲρ ἑαυτῆς κέρδος, ἰδίως εἰς τοὺς ἔξω δήμους κατὰ 20%.

§52ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὸ προκείμενον.

§53ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τὰ εἶπον αὐτὰ διὰ νὰ μὴ μᾶς ἀποδοθῇ μομφή· διότι ἐμμέσως ἐῤῥίφθη τοιαύτη μομφὴ, ὅτι ἀγορεύομεν σήμερον ἵνα εὐχαριστήσωμεν τοὺς κατοίκους τοῦ τετάρτου τμήματος. Ὄχι· ἀγορεύομεν, διότι νομίζομεν ὅτι ἐκτελοῦμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν. Ὁ ἔντιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς εἶπε, μεγάλαι αἱ ἀπαιτήσεις τῶν κατοίκων τοῦ τετάρτου τμήματος, ἄδικοι, ὑπέρογκοι· καὶ ποῖος τὸν ἐβεβαίωσεν περὶ τούτου; ποῖος ἠδύνατο νὰ τὸ γνωρίζῃ; ἐγένετο κἀμμία δίκη, ἔγεινε κἀμμία διαπραγμάτευσις μεταξὺ τῶν κατοίκων αὐτῶν καὶ τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου; ἂς μοὶ εἴπουν πότε ἦλθον εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν κατοίκων αὐτῶν, ὥστε αἱ ἀπαιτήσεις των ν’ ἀπεδείχθησαν ὑπέρογκοι; ποτέ· οὔτε ἠδύναντο νὰ ἔλθουν εἰς διαπραγματεύσεις, διότι ἡ ἑταιρία δὲν εἶχεν ἀποφασίσει νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμόν της, ἡ ἑταιρία εἶχε δυνάμει διατάγματος ἐκδοθέντος ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Βούλγαρη τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς πέντε θέσεων, ὥστε οὐδεμία διαπραγμάτευσις ἐγένετο μεταξὺ τῆς ἑταιρίας καὶ τῶν κτηματιῶν αὐτῶν, ὥστε νὰ ὑποτεθῇ ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις των ἦσαν ὑπέρογκοι. Αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ δήμου τῶν Ἀθηνῶν, εἶπεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιότιμος βουλευτὴς, ἦσαν ἄγριαι, ἄγριαι ἀγωγαὶ ἠγέρθησαν κατὰ τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι καὶ εἰς τὴν σύνοδον ταύτην, ὡς καὶ εἰς τὴν προλαβοῦσαν, πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ἀθηναίων, καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν συναδέλφων μου συμβούλων ἐχορήγησα τὴν ἄδειαν εἰς τὸν κ. δήμαρχον νὰ ἐγείρῃ τὴν ἀγωγήν· ἂν δικαίως ἢ ἀδίκως, θὰ τὸ ἴδωμεν. Τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ κήπου τοῦ Θησείου εἶχεν ἀποζημιωθῆ παρὰ τοῦ δημοσίου, ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε, διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν ἦσθε καὶ ἄλλοτε βουλευταὶ, ὅτι τὸ μέρος τοῦτο ἦτο ἀκάθαρτον καὶ βρωμερὸν, καὶ ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων τὸ ἔλαβε παρὰ τοῦ δημοσίου ὑπὸ μόνον τὸν ὅρον νὰ τὸ μεταβάλῃ εἰς κῆπον· ἀλλὰ κῆπος ἄνευ ὕδατος δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ· ἠναγκάσθη λοιπὸν ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων νὰ ἐξοδεύσῃ πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν, διὰ νὰ κατασκευάσῃ ὑδραγωγεῖον διὰ τοῦ ὁποίου ὕδωρ τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο πολὺ χρήσιμον πρὸς πόσιν, μετεφέρθη ἐκεῖ. Προσέτι ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν του, ἐξώδευεν ἐτησίως 8,000 δραχμῶν διὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων ἐπίστευε καὶ εὐλόγως, ὅτι τὸ δημόσιον παρεχώρησεν εἰς αὐτὸν τὸ Θησεῖον· διότι ἐπὶ τῇ βάσει ἐγγράφων παρεχωρήθη, ἀλλ’ ἐγγράφων ἅτινα τὸ δημόσιον ἀνεκάλεσε τελευταῖον χάριν τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου. Ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων ἤγειρε τὴν ἀγωγήν του, ἀλλὰ δὲν ἐπέμενεν εἰς αὐτήν, καὶ δὲν ἐπέμενε, διότι δὲν ἤθελε νὰ φανῇ, ὅτι θέλει νὰ φέρῃ δυσκολίας εἰς μίαν τοιαύτην ἐπιχείρησιν· περιώρισε τὰς ἀπαιτήσεις του εἰς μίαν μικρὰν ἔκτασιν 900 πήχεων, προερχομένην ἐκ παλαιῶν ὁδῶν, καὶ τοῦτο καθιστᾷ γνωστὸν εἰς τὸν κ. πρόεδρον τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐννοεῖ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὸ δημόσιον θὰ ἀποζημιώσῃ καὶ δι’ αὐτὰς τὰς ἀπαιτήσεις τὸν δῆμον Ἀθηναίων; Δὲν τὸ πιστεύω, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ γίνῃ μία δήλωσις ῥητὴ, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναλάβῃ καὶ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν τὸ δημόσιον· ἀρκετὰ εἶναι βεβαρυμένον τὸ δημόσιον ταμεῖον· ὁμιλῶ, βλέπετε, ὡς βουλευτὴς τῆς Ἑλλάδος, καὶ οὐχὶ ὡς βουλευτὴς Ἀττικῆς. Ὁ δῆμος τοῦ Πειραιῶς, ἐξηκολούθησεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιότιμος βουλευτὴς, ἐφάνη δόλιος· ἐνῷ ὑπεσχέθη νὰ μὴ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν ἀποζημίωσιν, ἐζήτησεν ὑπέρογκα ποσά. Ὁ ἀξιότιμος δήμαρχος τοῦ Πειραιῶς, εἶπεν, ἐνόμισεν, ὅτι θὰ πλουτίσῃ τὸν δῆμον τοῦ Πειραιῶς διὰ τοῦ μέρους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον σᾶς παρέστησεν ὁ κ. ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς ὡς εὐτελές. Ποία εἶναι ἡ ἀξία τῶν οἰκοπέδων ἐν Πειραιεῖ ὅλοι γνωρίζετε. Τὰ οἰκόπεδα Πειραιῶς εἶναι ὑπερτετιμημένα, οὐχὶ μόνον εἰς ἐκεῖνο τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον εἶναι κεντρικὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰ τὰ κατσάβραχα τοῦ Πειραιῶς. Ὁ δῆμος τοῦ Πειραιῶς, ἔχων εὔλογον ἀπαίτησιν κατὰ τῆς ἑταιρίας, ἐζήτησε νὰ τὸν ἀποζημιώσῃ ἡ ἑταιρία διὰ πραγματογνωμόνων. Τώρα ἂς ἴδωμεν ἂν ὁ δῆμος τοῦ Πειραιῶς ᾖναι ἡ αἰτία, ἂν ἠπατήθη ἡ ἑταιρία· ὅσοι ἀνεγνώσατε μετὰ προσοχῆς τὸ φυλλάδιον τῆς ἐπισήμου ἀλληλογραφίας τοῦ κ. δημάρχου Πειραιῶς θὰ ἐπείσθητε, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθέν. Ὁ ὁριστικὸς σταθμὸς τοῦ σιδηροδρόμου ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ εἰς τὴν λίμνην Ζέαν· σᾶς ἀπέδειξε δὲ χθὲς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Δέκκας τί θὰ ἐκόστιζεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἐὰν ἐγίνετο ὁ σταθμὸς εἰς τὴν λίμνην Ζέαν, θὰ ἐξώδευε μεγάλα ποσὰ διὰ τὴν ἐπίχωσιν τῆς λίμνης καὶ τὴν κατασκευὴν θεμελίων· οἱ πολῖται Πειραιῶς ἀφ’ ἑτέρου παρεπονέθησαν· καὶ πῶς ἠδύναντο νὰ μὴ παραπονεθῶσιν οἱ κάτοικοι Πειραιῶς, ἐνῷ ἐπρόκειτο ἡ ὁδὸς τοῦ σιδηροδρόμου νὰ διέρχηται διὰ τῆς πόλεως καὶ νὰ διατέμνῃ αὐτὴν εἰς δύο μέρη, διακόπτουσα τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου μέρους; Συνεπείᾳ τῶν παραπόνων αὐτῶν ὁ κ. Βούλγαρης ἔγραψεν ἐπιστολὴν εἰς τὸν κ. Πίκεριγγ, ἀναγινώσκω τὴν ἐπιστολὴν ἢ τὸ ἔγγραφον, διότι ἐπ’ αὐτῆς ἐβασίσθη ἡ σύμβασις. ἀριθ. 8346. Πρὸς τὸν κ. Πίκεριγκ πρόεδρον τῆς ἑταιρίας τοῦ Σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ. Κύριε, Εἰς τὸ ἄκουσμα ὅτι ἕνεκεν τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου ἐπίκειται νὰ χερσωθῇ μέρος τοῦ ἀρχαίου νεωρίου Ζέας ἐξηγέρθησαν ζωηρότατα παράπονα ἐκ μέρους τῶν κατοίκων καὶ τῶν ἐγχωρίων ἀρχῶν Πειραιῶς· τὰ παράπονα ταῦτα, καθ’ ὃ βάσιμα, τὸ ὑπουργεῖον ὀφείλει νὰ σεβασθῇ, τὸ αὐτὸ συμφέρον ἔχετε καὶ ὑμεῖς, κύριε, εἰς τὸ νὰ σεβασθῆτε ἔστω καὶ τὰς προλήψεις τῶν κατοίκων, μεθ’ ὧν ἤλθατε εἰς τὸν τόπον τοῦτον νὰ συνδέσητε συμφέροντα, εἰς τὴν προκειμένην μάλιστα περίπτωσιν θέλετε ποιήσει τοῦτο τόσῳ μᾶλλον εὐχαρίστως καὶ προθύμως, ὅσῳ τὰ συμφέροντα δὲν πρόκειται νὰ πάθωσι τὴν ἐλαχίστην ζημίαν μεταφερομένης τῆς τοποθεσίας τοῦ σταθμοῦ της ἀπὸ τῆς ἤδη ἐγκριθείσης θέσεως ἐπὶ τῆς πλατείας Λουδοβίκου, τὴν συγκοινωνίαν τῆς ὁποίας μὲ τὴν παραλίαν γραμμὴν θέλομεν φροντίσει νὰ διευκολύνωμεν διὰ τῆς πλατύνσεως τῆς ἀνωνύμου ὁδοῦ τῆς ἀγούσης εἰς τὴν πλατείαν Ὄθωνος. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 16 Μαρτίου 1868

Ὁ ὑπουργὸς

Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ.»

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐπιστολῆς ταύτης σᾶς ἐρωτῶ ἡ ἀόριστος ἔκφρασις «τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας δὲν πρόκειται νὰ πάθωσιν τὴν ἐλαχίστην ζημίαν» ἔχουσι τὴν ἔννοιαν ἣν θέλουσι νὰ τῇ ἀποδώσωσιν; Ὁ τότε πρωθυπουργὸς κ. Βούλγαρης ὑπεσχέθη εἰς τὴν ἑταιρίαν ὅτι δὲν θὰ ὑπέκυπτεν εἰς τὰς νομίμους ἀποζημιώσεις; Ἂς ἐρωτήσωμεν αὐτὸν τὸν ἴδιον· ἰδοὺ τί γράφει πρὸς τὸν κ. Νομάρχην περὶ τῶν ἐνεργειῶν του τούτων. «Ἐνήργησα ὅπως ἡ ἑταιρία παραιτηθῇ τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ἐκτήσατο τοῦ νὰ ἐγείρῃ τὸν σταθμόν της ἐπὶ τῆς λίμνης Ζέας, καὶ ἐπέμεινα νὰ ἐγείρῃ αὐτὸν ἐπὶ τῆς πλατείας Λουδοβίκου, ἀποζημιοῦσα κατὰ τοὺς περὶ Σιδηροδρόμου νόμους τοὺς ἐπὶ ταύτης ἔχοντας δικαιώματα ἰδιωτικῆς ἰδιοκτησίας. Κατὰ τοὺς περὶ Σιδηροδρόμου νόμους ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν καταληφθησομένων γηπέδων, ἐξαιρέσει μόνον τῶν ἐθνικῶν γηπέδων. Ἡ πλατεῖα τοῦ Λουδοβίκου, ἐφ’ ἧς ἀνηγέρθη ὁ σταθμὸς, ἐξεταστέον ἤδη ἐὰν ἦναι ἐθνικὸν γήπεδον. Κατὰ τὰ ἄρθρα 13, 14 καὶ 19 τοῦ νόμου περὶ διακρίσεως κτημάτων καὶ τὸ ἄρθρον 21 τοῦ δημοτικοῦ νόμου αἱ ὁδοὶ καὶ αἱ πλατεῖαι τῶν πόλεών εἰσι περιουσία τοῦ δήμου, κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ νόμου περὶ διακρίσεως κτημάτων, ἰδιωτικὰ κτήματα χαρακτηρίζονται οὐ μόνον τὰ εἰς ἰδιώτας, ἀλλὰ καὶ τὰ εἰς κοινότητας ἢ δήμους ἀνήκοντα. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ κ. Βούλγαρης κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συντάξεως τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 8346 ἐγγράφου του ἔγραψε πρὸς τὸν κ. Νομάρχην διὰ νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὸν δήμαρχον Πειραιῶς ὅτι ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ ἀποζημιώσῃ κατὰ τοὺς περὶ Σιδηροδρόμου νόμους τοὺς ἐπὶ τῆς πλατείας Λουδοβίκου ἔχοντας δικαιώματα ἰδιωτικῆς ἰδιοκτησίας, καὶ ἀφοῦ ἰδιοκτήτης τῆς πλατείας ταύτης εἶναι κατὰ τὰ προλεχθέντα ὁ δῆμος Πειραιῶς, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν ἀντίθετον ἔννοιαν εἰς τὴν ἀόριστον ἐκείνην ἔκφρασιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 8346 ἐγγράφου του· ἀλλὰ θὰ ἀποδώσωμεν τὴν ὀρθὴν ἔννοιαν, ἥτις εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἐκ τῆς μετατοπίσεως τοῦ σταθμοῦ δὲν θὰ πάθωσι τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας διότι ἡ θέσις εἶναι ἐπίσης κατάλληλος, καὶ διότι συμφέρει εἰς τὴν ἑταιρίαν. Καὶ τῳόντι ἐσύμφερεν εἰς τὴν ἑταιρίαν ἡ μετατόπισις, διότι ἀπηλλάσσετο ἡ ἑταιρία τῶν ἐξόδων τῆς ἐπιχώσεως τῆς λίμνης καὶ τῆς κατασκευῆς πολυδαπάνων θεμελίων. Τοιαύτη πιστεύω νὰ ἐπείσθητε ὅτι ἦτο ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ ἐγγράφου. Ὡς δ’ ἐξάγεται ἐκ τῶν δημοσιευθέντων ὑπὸ τοῦ κ. δημάρχου ἐπισήμων ἐγγράφων, ἡ ἑταιρία ἐνέδωκεν τότε εἰς τὰς παραστάσεις τοῦ ὑπουργοῦ περὶ μεταβολῆς τοῦ σταθμοῦ, «ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ διαπλατυνθῶσιν αἱ ὁδοὶ τοῦ Πλούτωνος καὶ ἡ παρακειμένη αὐτῇ ἀνώνυμος, δι’ ὧν συγκοινωνεῖ ὁ σταθμὸς μὲ τὴν παραλίαν.» Ὁ δῆμος τοῦ Πειραιῶς ἐρωτηθεὶς ἁρμοδίως ἀπήντησεν ὅτι «δὲν ἀποδέχεται εἰς βάρος τοῦ δήμου τὴν διαπλάτυνσιν τῶν ὁδῶν Πλούτωνος καὶ ἑτέρας ἀνωνύμου κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ ἐργολάβου κτλ.» Τότε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διεβίβασε πρὸς τὴν ἑταιρίαν τὸ ἑξῆς ἔγγραφον. Ἀριθ. 26,842.

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Πρὸς τὴν ἑταιρίαν τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ Σιδηροδρόμου. Εἰς ἀπάντησιν τῆς ἀπὸ 13 ὑπερμεσοῦντος ἀναφορᾶς σας, γνωστοποιῶ ὑμῖν, ὅτι τὸ δημ. συμβούλιον Πειραιῶς διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 245 ψηφίσματός του ἀπεφάνθη ὅτι δὲν δέχεται νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς κυρίους τῶν ῥυμοτομηθεισῶν ἰδιοκτησιῶν διὰ τῆς διαπλατύνσεως τῆς ὁδοῦ Πλούτωνος, ἑπομένως τὰ περὶ σταθμοῦ Πειραιῶς μένουσιν ὅπως ἐκανονίσθησαν διὰ τοῦ ἀπὸ 10 Δεκεμβρίου 1867 Β. Διατάγματος, ἐκτὸς ἂν ἡ ἑταιρία ἀποφασίσῃ νὰ ἐνεργήσῃ δαπάναις αὐτῆς καὶ κατὰ τοὺς περὶ σιδηροδρόμου νόμους τὴν διαπλάτυνσιν τῆς ἐν λόγῳ ὁδοῦ Πλούτωνος. Ἐν Ἀθήναις τῇ 19 Σεπτεμβρίου 1868.

Ὁ ὑπουργὸς

Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ

Συνήφθη δὲ τὴν 23 Δεκεμβρίου 1868 μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἡ ἑξῆς σύμβασις. «Τὰ ἄρθρα Γ, Δ, καὶ Ε ἀκυρούμενα τροποποιοῦνται ὡς ἑξῆς· Ἡ ἑταιρία παραιτουμένη, ἂν τὸ κρίνῃ εὔλογον, τοῦ δυνάμει Β. Διατάγματος κεκτημένου δικαιώματός της νὰ ἐγείρῃ τὸν ἐν Πειραιεῖ σταθμὸν ἐπὶ τῆς ἤδη ἐγκεκριμένης θέσεως, δύναται μετὰ τὴν ἔγκρισιν τοῦ προσήκοντος Β. Διατάγματος νὰ ἱδρύσῃ αὐτὸν ἐπὶ τῆς θέσεως τῆς κειμένης ἀνατολικῶς τῆς ὁδοῦ Πλούτωνος». Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐγγράφων τούτων πείθεσθε, ὅτι ὁ δῆμος οὐδεμίαν ὑπόσχεσιν εἶχε δώσει· ὅτι ἐξ ἐναντίας ἀπῄτησεν ἐξ ἀρχῆς ὅπως ἡ ἑταιρία ὑπαχθῇ εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου ὑποχρεώσεις, καὶ δὲν ἐδέχθη οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν αὐτός· δεύτερον ὅτι καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἐγένετο πρότασις εἰς τὴν ἑταιρίαν παρὰ τῆς κυβερνήσεως νὰ μεταβάλῃ τὸν σταθμόν, δὲν τῇ ἐγένετο ἡ ὑπόσχεσις νὰ πράξῃ τοῦτο ἄνευ τινὸς ἀποζημιώσεως. Καὶ τρίτον, ὅτι καὶ ἂν ἐδίδετο τοιαύτη ὑπόσχεσις, αὕτη ἀνεκλήθη ἕνεκα τῆς μὴ συναινέσεως τοῦ δήμου Πειραιῶς καὶ ἀφέθη τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ συστήσῃ τὸν σταθμόν της, ὅπου ἤθελε. Ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἐγγράφου ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ δῆμος Πειραιῶς ἐνήργησε μεθ’ ὅλης τῆς καλῆς πίστεως. Ὁ δῆμος Πειραιῶς ηὐτύχησε νὰ ἔχῃ δημοτικοὺς ἄρχοντας ἀνθρώπους, οἵτινες κατέστησαν αὐτὸν ἕνα τῶν δύο ἢ τριῶν καλλιτέρων δήμων τοῦ κράτους, καὶ τὸν κατέστησαν τοιοῦτον, ὄχι διότι εἶχον πολὺν ζῆλον πρὸς τὰς βδέλλας καὶ τοὺς βατράχους, ὡς εἰρωνικῶς ἀνέφερεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτής, ἀλλὰ διότι ἐφρόνουν, ὅτι πρέπει νὰ ἐνεργήσωσι, καθὼς ἐνήργησαν, τὸ καθῆκόν των, καὶ καθῆκον εἶχον νὰ ἐγείρωσιν ἀγωγὴν πρὸς ἀποζημίωσιν τῆς δημοτικῆς πλατείας. Ἐκινήθη λοιπὸν ἡ ἀγωγή, ἀλλὰ κατὰ τῆς ἀγωγῆς ταύτης φαίνεται μία γνωμοδότησις τοῦ κ. Παπαῤῥηγοπούλου· σεβαστὸς ὁ κ. Παπαῤῥηγόπουλος, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς γνωμοδοτήσεως αὐτοῦ παρουσιάζεται ἡ γνωμοδότησις τεσσάρων ἄλλων δικηγόρων καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχει καὶ ὁ εἰδικὸς καθηγητὴς τοῦ συνταγματικοῦ καὶ διοικητικοῦ δικαίου, ὁ μόνος ἁρμόδιος ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Τώρα ὁ κ. Ζαΐμης λέγει ἐπίστευσα περισσότερον καὶ ἐβασίσθην εἰς τὴν γνωμοδότησιν τοῦ πρώτου τῶν δικηγόρων· ἀλλὰ καὶ ὁ δῆμος τοῦ Πειραιῶς εἶχε καθῆκον, ἀφοῦ εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ γνωμοδότησιν σπουδαίων δικηγόρων, νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν. Τὸ πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν ἐδικαίωσε τὸν δῆμον, τὸ ἐφετεῖον κατὰ πλειονοψηφίαν ἀπεφάσισεν, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον ὁ δῆμος· ἐὰν ἐρωτήσητε τὴν πεποίθησίν μου, σᾶς λέγω ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ πρωτοδικείου εἶναι ὀρθοτέρα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αἱ πλατεῖαι καὶ ὁδοὶ, ἐν ὅσῳ μένουν τοιαῦται, εἶναι ἀναπαλλοτρίωτοι, ἀλλ’ ἅμα παύσῃ ἡ χρῆσις εἴτε διὰ Β. διατάγματος, εἴτε διὰ μεταβολῆς τῆς χρήσεως, αἱ πλατεῖαι γίνονται ἀντικείμενον συναλλαγῆς, καὶ κύριος αὐτῶν εἶναι ὁ κύριος τῆς πλατείας ἢ τῆς ὁδοῦ, δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ δῆμος· ὥστε δὲν θεωρῶ ὀρθὴν τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἐφετείου. Κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἐφετείου ἐγένετο ἀναίρεσις ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ποία θὰ ᾖναι ἡ γνώμη καὶ ἀπόφασις τοῦ ἀνωτάτου τούτου δικαστηρίου ἄδηλον. Θὰ παραδεχθῇ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην γνώμην; εὔχομαι, διότι εἶμαι βουλευτὴς τῆς Ἑλλάδος, νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην τοῦ κ. Παππαῤῥηγοπούλου καὶ ἐπικυρώσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ἐφετείου, ἀλλ’ ἐὰν παραδεχθῇ τὴν γνώμην τῶν τεσσάρων, καὶ τῶν πρωτοδικῶν, τότε ἀποτείνομαι πρὸς σᾶς τοὺς βουλευτὰς τῆς Ἑλλάδος, ἔχετε τὴν ὄρεξιν νὰ φορολογήσητε τοὺς συμπολίτας σας διὰ νὰ πληρώσητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ ἡ ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου; ἐὰν τὸ θέλητε, κάμετέ το. Αὐτὸ ἀπαιτεῖ ἡ σύμβασις, ἀναδέχεται τὸ δημόσιον νὰ πληρώσῃ. Αὐτὸ θὰ ψηφίσητε ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐκδοθῇ κατὰ τῆς ἑταιρίας· θὰ πληρώσῃ τὸ δημόσιον, καὶ στηρίζετε τὴν ὑποχρέωσίν σας εἰς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Βούλγαρη ἥτις ἀπέδειξα ὅτι δὲν εἶχεν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν· θέλετε; κάμετέ το. Τόρα ἐκ τοῦ Πειραιῶς μεταβαίνω εἰς Ἀθήνας· οἱ κάτοικοι τοῦ τετάρτου τμήματος ἐκ τῆς μὴ ὁριστικότητος τοῦ σταθμοῦ ὑπέφερον ἐπὶ πολλὰ ἔτη· δὲν ἠδύναντο νὰ οἰκοδομήσωσι, διότι δὲν τοῖς ἐδίδετο ἡ ἄδεια, δὲν ἠδύναντο οὔτε νὰ ἐκποιήσουν τὴν ἰδιοκτησίαν των δὲν ἠδύναντο νὰ ἀποκαταστήσωσι, νὰ προικίσωσι τὰς θυγατέρας των, διότι ποῖος γαμβρὸς ἐδέχετο προῖκα κτῆμα ἀβέβαιον; διότι αὔριον θὰ ἤρχετο ἡ ἑταιρία νὰ καταλάβῃ τὰ κτήματά του· καὶ ποία ἑταιρία; ἐκείνη, ἥτις ἐνήργησεν ὅλας τὰς καταλήψεις ἄνευ προηγουμένης ἐκτιμήσεως καὶ πρὶν ἐρωτήσῃ κανένα. Ἡμεῖς οἱ ἰδιῶται πρῶτον ἐκτιμῶμεν καὶ εἶτα καταλαμβάνομεν τὸ κτῆμα· ἀλλὰ ἡ ἑταιρία δὲν ἔχει ἀνάγκην τούτων, καταλαμβάνει τὰς ἰδιοκτησίας στηριζομένη εἰς ἰσχυρὰς προστασίας, καὶ ὁρίζει αὐτὴ τὴν ἀποζημίωσιν, καὶ ἐκ τούτου ἐγεννήθησαν αἱ συκοφαντίαι· λέγω συκοφαντίαι, διότι δὲν παραδέχομαι οὐδὲν τῶν λεγομένων. Ἠδίκησε λοιπὸν τοὺς κατοίκους τοῦ Δʹ. τμήματος ἡ κυβέρνησις ἀφήσασα χάριν τοῦ σιδηροδρόμου ἐπὶ δεκαετίαν ἀβεβαίαν τὴν ἰδιοκτησίαν των, καὶ εἶχον καθῆκον νὰ ὑποστηρίξω τὰ δίκαια αὐτῶν παράπονα. Πρὸς θεραπείαν τῶν παραπόνων τούτων ἔρχεται τὸ παρὸν ὑπουργεῖον καὶ λέγει κόπτω τὸν γόρδιον δεσμὸν, ὁρίζω τὸν ὁριστικὸν σταθμὸν ἐκεῖ ὅπου σήμερον ὑπάρχει. Εὔκολος ἡ λύσις αὕτη, καὶ θὰ ἦτο εὐκολωτέρα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ὀρθή· ἂν ἐτίθετο εἰς τὴν σύμβασιν, ὅτι ὁ σταθμὸς θὰ ἔμενεν ἐκεῖ, ἂν ἐξ ἀρχῆς ὡρίζετο ὁ σταθμὸς, ὅπου σήμερον ὡρίσθη, νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι θὰ παρουσιάζοντο ἑλληνικὰ χρήματα, θὰ παρουσιάζοντο ἑλληνικαὶ ἑταιρίαι, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο τὸ τοιοῦτον, διότι ἤξευραν ὅτι ἤθελον ὑποβληθῆ εἰς μεγάλας ἀποζημιώσεις, ἐὰν ὁ σταθμὸς ἤρχετο ἐκεῖ ὅπου κυρίως ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ, ἤτοι εἰς τὸ μεγάλο μοναστήριον. Ἡ ἑταιρία αὕτη ὅταν ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν, ἐγνώριζεν ὅτι ἤθελεν ὑποστῆ ἔξοδα καὶ δαπάνας μέχρι τοῦ Μεγάλου Μοναστηρίου δι’ ἀποζημιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν ὧν αἱ ἰδιοκτησίαι ἔμελλον νὰ καταληφθῶσιν· δὲν εἶναι ζήτημα τοῦτο. Πρὸς ἀντίληψιν τῆς ἑταιρίας ἦλθε τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη καὶ εἶπεν, ἐπειδὴ μεταξὺ τῶν ἰδοκτητῶν ἠμποροῦν νὰ εὑρεθοῦν καὶ δύστροποι, ἐπειδὴ αἱ ἀπαιτήσεις των ἴσως εἶναι ὑπερβολικαὶ, ἂς ἀποφασίσω πέντε θέσεις, καὶ ὥρισε τοιαύτας, ὥρισεν ὅμως, ὡς ὤφειλε, θέσεις κεντρικάς· ἦλθε τὸ ἐνεστὸς ὑπουργεῖον καὶ ὥρισε τὸν ὁριστικὸν σταθμὸν ὅπου σήμερον ὑπάρχει, ἤτοι μέρος ἀπόκεντρον, ὠφέλησαν τὴν ἑταιρίαν μὲ τὸ ποσὸν τῶν 500,000 δραχμῶν τὰς ὁποίας αὕτη θὰ ἐπλήρωνεν εἰς ἀποζημιώσεις διὰ νὰ φέρῃ τὸν σταθμόν της εἰς τὸ Μεγάλο Μοναστῆρι. Ἀντὶ τῆς δωρεᾶς αὐτῆς, τί ἀπῃτήσατε ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν; τά ἀγώγια τῆς ἑταιρίας ταύτης εἶναι ὑπέρογκα παραβαλλόμενα πρὸς τὰ τῶν εὐρωπαϊκῶν σιδηροδρόμων, ἐζητήσατε νὰ τὰ καταβιβάσητε; Ὁ κ. Ζαΐμης εἶχε τὴν πρόνοιαν νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ἀγώγιον τῆς δευτέρας θέσεως, σεῖς οἵτινες τοῖς ἐδωρήσατε ὑπὲρ τὰς 500,000 δρ. τί ἐκάματε; τί ἐκάματε εἴπατε. Τὸ ἐννοῶ νὰ φαίνεται εὐεργετικὴ ἡ κυβέρνησις, νὰ μὴ θέλῃ νὰ πιέσῃ μίαν ἑταιρίαν, ἀλλ’ ἀφοῦ εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν δωρεῖτε τόσας χιλιάδας δραχμῶν δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβιβάσητε τοὐλάχιστον τὰ ἀγώγια; καὶ δὲν θὰ ἐπράττετε αὐθαιρέτως.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠδύνατο ἡ ἑταιρία νὰ κάμῃ τὸν σταθμὸν εἰς τὸ θέατρον.

§55ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Καὶ εἰς τὸ θέατρον ἂν τὸν ἔκαμνε θὰ ὑποχρεοῦτο εἰς ἀποζημιώσεις, δὲν θὰ διήρχετο δι’ ἰδιωτικῶν οἰκοπέδων; Τίποτε δὲν ἀπῃτήσατε, ἐνῷ ἠδύνασθε· θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ὅ,τι δὲν ἔπραξε τότε, νὰ τὸ πράξῃ τώρα· ἡ τρίτη θέσις, διότι δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς πρώτης θέσεως, ἂς τὴν ὁρίσουν δύο δραχμὰς αὐτὴν, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ἀλλὰ διὰ τὴν τρίτην θέσιν εἶναι ἀκριβὰ 45 λεπτὰ, περιορίσατέ την κατὰ 10 λεπτὰ, ἤτοι εἰς λεπτὰ 35 διὰ νὰ δείξητε ὅτι ἐκάματε κάτι ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Ἄλλοτε μὲ 20 λεπτὰ ἀνέβαινον καὶ κατέβαινον εἰς τὸν Πειραιᾶ εἰς τὴν ἐμπροσθινὴν θέσιν οἱ ἄποροι· κάμετε κάτι διὰ τὸν πτωχὸν λαὸν, ἀφοῦ ἐχαρίσατε εἰς τὴν ἑταιρίαν τόσα μεγάλα ποσά. Γερμανὸς ἀρχαιολόγος, ἰδὼν τὸν σταθμὸν παρὰ τὸ Θησεῖον, ἔγραψεν ὅτι εἴμεθα ἀσεβεῖς πρὸς τὴν ἀρχαιότητα. Προτιμῶ ὁ σταθμὸς νὰ μείνῃ, ὅπως ἔχει, παρὰ νὰ ἐγερθῇ ἄθλιον οἰκοδόμημα παρὰ τὸν ναὸν τῶν προπατόρων μας, παρὰ τὸ Θησεῖον. Ἂς μὴ ἀποφασίσωμεν ὅπως ἐγερθῇ ἐντὸς 3 ἐτῶν ὁ σταθμὸς, ἂς μείνῃ, ὅπως ἔχει, ἂς δοθῇ παράτασις, ἴσως εὑρεθῇ εἷς ἄνθρωπος διάδοχος τῆς ἑταιρίας ὅστις νὰ εἴπῃ «εἶναι ἁμαρτία, εἶναι ἀσέβεια νὰ ἔχω τὸν σταθμὸν παρὰ τὸ Θησεῖον,» καὶ ἴσως ἐκλέξῃ ἄλλην θέσιν. Κύριοι, δὲν δύναται δυστυχῶς νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον ὑμῶν καὶ νὰ ζητηθῇ ἡ ψῆφός σας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἤμην βέβαιος ὅτι ἐὰν ἐζητεῖτο ἡ ψῆφός σας, ἂν πρέπῃ νὰ μείνῃ ὁ σταθμὸς ὁριστικῶς εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον, οὐδεὶς ἤθελε τὸ ψηφίσει. Δυστυχῶς, εἶπον δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀποφασίσητε, κατὰ τὸν νόμον τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἐδόθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν ἑταιρίαν, ἡ δὲ ἑταιρία μετὰ τῆς κυβερνήσεως ἀπεφάσισαν καὶ ἐξεδόθη μάλιστα καὶ διάταγμα τῆς 19 Φεβρουαρίου ε. ε. ὁρίσαν τὴν θέσιν ταύτην διὰ τὸν ὁριστικὸν σταθμόν. Διὰ τοῦτο θὰ σᾶς παρακαλέσω, νὰ μὴ ψηφίσητε τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ νὰ ἀναθέσητε εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου ὅπως ἀπὸ κοινοῦ ἀποφασίσωσιν ἄλλην θέσιν καὶ τότε κάμετε τὴν θυσίαν, τὴν ὁποίαν σᾶς ζητοῦν διὰ τῆς συμβάσεως· κάμετε ἀκόμη περισσότερον· πιέσατε τοὺς δήμους τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ ἂς παύσῃ αὐτὴ ἡ ἀσέβεια. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου ἀντικειμένου. Εἰς τὴν σύμβασιν μνημονεύεται ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρίας νὰ διατηρῇ λεωφορεῖα πρὸς μετακόμισιν εἰς τὸν ὁριστικὸν σταθμόν. Διατί νὰ ὑπάρχουν μόνον δύω θέσεις ὡρισμέναι, ἡ πλατεῖα τοῦ Συντάγματος καὶ ἡ τῆς Τραπέζης; Ἂς προσδιορισθῶσιν 5 ἢ 6 θέσεις ἵνα εὐκολύνωνται οἱ κάτοικοι πάντες τῆς πόλεως. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἀπαιτήσατε νὰ μὴ ἐξακολουθῇ αὐτὴν τὴν τακτικὴν ἡ ἑταιρία, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχει, νὰ ἀναχωροῦν δηλαδὴ τὰ λεωφορεῖα ἀπὸ τῆς θέσεώς των εἴκοσι λεπτὰ τῆς ὥρας πρὸ τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ σιδηροδρόμου, διότι, καθὼς εἶπεν ὁ κύριος Ζέγγελης καὶ καθὼς τὸ βλέπετε καὶ ὑμεῖς, χάνει ὁ πολίτης ἀρκετὸν χρόνον μένων εἰς τὸν σταθμὸν τοῦ σιδηροδρόμου, ἂς ἀναχωρῶσι τὰ λεωφορεῖα πρὸ πέντε λεπτῶν. Ἂς ὁρισθῇ τοῦτο ῥητῶς ἐν τῇ συμβάσει, διότι ἀσάφεια δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ· αἱ ἑταιρίαι κατορθώνουν πάντοτε ὅ,τι δὲν κατορθώνουν οἱ ἰδιῶται, καὶ μάλιστα αἱ ξέναι ἑταιρίαι. Ἀρκετὰ ἐπράξαμεν ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας ταύτης· ἂς ἀπαιτήσωμεν τοὐλάχιστον εὐλόγους καὶ δικαίας παραχωρήσεις. Παύω τὸν λόγον μου μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι πολὺ γενναῖοι φερόμεθα πρὸς τὰς ξένας ἑταιρίας, ὅπερ δὲν πράττομεν ὑπὲρ τῶν ἑλληνικῶν ἑταιριῶν, καὶ εὔχομαι ὅπως ἡ ἑταιρία αὕτη, μὴ μᾶς ἀποκαλέσῃ ξενηλάτας, ὅπως ἔπραξεν ἡ ἑταιρία Σερπιέρη, ὑπὲρ ἧς αἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσεις πλείστας ὅσας παραχωρήσεις ἔκαμον.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, θέλετε νὰ παύσῃ εὐθὺς ἡ τρομερὰ ἀσέβεια, διότι ἐγείρεται εἷς σταθμὸς πλησίον τοῦ Θησείου; Μεταφέρετε τὸν σταθμὸν, ἵνα ἀποβιβάζωνται οἱ ἄνθρωποι εἰς ἄλλο μέρος ἐκεῖ πλησίον, καὶ ἀφήσατε τότε τὸν σταθμὸν, ἵνα ἀποβιβάζωνται αἱ πραγματεῖαι, ἐκεῖ ὅπου τώρα εἶναι ὁ σταθμός· ἐγείρατε μάλιστα ὁποῖον θέλετε σταθμὸν ἐκεῖ· ὁ κ. βουλευτὴς εἶναι σύμφωνος· δὲν εἶναι σύμφωνος ἤδη, ὄχι διότι ἐγείρεται ὁ σταθμὸς ἐκεῖ, ἀλλὰ διότι δὲν ἐγείρεται καὶ εἰς ἕτερον μέρος ἄλλος. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀσέβεια, διότι ἐγείρεται σταθμὸς, εἶναι ἀσέβεια, διότι δὲν ἱκανοποιοῦνται συμφέροντα, καὶ τὰ συμφέροντα ἱκανοποιοῦνται, ἐὰν ἡ ἑταιρία ἀπεφάσιζε 50 χιλ. δραχμὰς ἔτι, ἵνα ὁ σταθμὸς τῶν ἀνθρώπων μόνον μεταφερθῇ ἀλλοῦ· τότε ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς θέλει εἶσθαι σύμφωνος νὰ ἐγερθῇ οἱονδήποτε μέγαρον ἐπὶ τοῦ ὑπάρχοντος σήμερον σταθμοῦ καὶ ἀσέβεια δὲν θὰ πραχθῇ οὐδεμία. Εἶναι τολμηρὸν νὰ διαστρέφητε τόσον φανερῶς τὰ γεγονότα, ὅταν τόσον φανερῶς διαψεύδωνται, κ. Λέκκα· ἐζητήθη σήμερον πρὸ μιᾶς ὥρας νὰ συμφωνήσῃ ἡ ἑταιρία νὰ ἐγείρῃ ἕνα σταθμὸν πλησίον ἐκεῖ ἵνα ἀποβιβάζωνται οἱ ἄνθρωποι καὶ ἡ ἑταιρία εἶπε δὲν δύναμαι νὰ πράξω τοῦτο, διότι θὰ μὲ χρειασθοῦν πολλαὶ χιλιάδες δραχμῶν. Ἀποφασίζω νὰ θυσιάσω 50 χιλ. δραχμῶν, καὶ ἂν τῳόντι δυνηθῶ, διὰ 50 χιλιάδων δραχμῶν νὰ μεταφέρω τὸν σταθμὸν διὰ τοὺς ἀνθρώπους ὅπου ζητεῖτε, τὸ πράττω, θ’ ἀφήσω ὅμως τὸν σταθμὸν ὅπου θ’ ἀποβιβάζωνται τὰ ἐμπορεύματα ἐκεῖ ὅπου εἶναι, καὶ εὑρέθητε σύμφωνος. Λοιπὸν ἡ δυσκολία ὑπῆρξεν, μήπως ἀπαιτηθῶσι πολλὰ χρήματα καὶ ἡ ἑταιρία δὲν ἀπεφάσιζε νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμὸν τῶν ἐπιβατῶν εἰς ἄλλο μέρος ἕνεκα τούτου. Θέλετε ἀκόμη, κύριοι, νὰ καταπαύσωσι καὶ ὅλα τὰ παράπονα τοῦ Πειραιῶς; θέλετε καὶ αὐτοὶ οἱ δυστυχεῖς Πειραιῶται, οἱ ὁποῖοι καταστρέφονται νὰ εὑρεθῶσιν ἱκανοποιημένοι καὶ εὐχαριστημένοι; αἱ 2 χιλιάδ. δραχμῶν αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς τὸν δῆμον Ἀθηνῶν, ἂς δοθῶσιν εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ τότε θὰ μείνουν ἱκανοποιημένοι. Ἰδοὺ ποῦ στηρίζονται ὅλα τὰ παράπονα. Ὁ δῆμος Πειραιῶς εἰς τὸν ὁποῖον ἡ ἑταιρία ὑπεσχέθη ν’ ἀποδώσῃ ἓν ποσὸν γαιῶν καὶ 1000 δραχμὰς κατ’ ἔτος ἐπὶ 70 ἔτη διεφώνησεν μόνον, διότι ἀντὶ χιλίων δραχμῶν ἐζήτει 2000, δώσατε 2 χιλιάδ. καὶ ὅλα τὰ παράπονα λείπουν καὶ ὅλαι αἱ ἀσέβειαι παύουν καὶ οἱ κάτοικοι εἶναι ἱκανοποιημένοι δι’ ὅλον τὸ μέγα ἄδικον, τὸ ὁποῖον τοῖς γίνεται. Ἰδοὺ ποία ἡ ἀμφισβήτησις καὶ ἡ φιλονεικία, περὶ τῆς ὁποίας ἀπὸ χθὲς τόσος μέγας γίνεται λόγος, διὰ τὸν δυστυχῆ αὐτὸν λαὸν, τὸν ὁποῖον παριστάνουσι ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καταστρεφόμενον καὶ ἀδικούμενον ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν ἡ ὁποία ἦλθε ν’ ἀδικήσῃ αὐτὸν καὶ ν’ ἀφαιρέσῃ τὰ χρήματα ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ τὰ στείλῃ εἰς ξένην γῆν·» ὅλα αὐτὰ ἱκανοποιοῦνται, ἐὰν δεχθῇ ἡ ἑταιρία τὰ ἀνωτέρω καὶ θέλουσι εἶσθαι εὐχαριστημένοι, γνωρίζω ταῦτα ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Ἔπρεπε, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ταῦτα διὰ νὰ ἰδῆτε τὴν ἀξίαν τῶν παραπόνων. Βεβαίως τὰ παράπονα πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν ἂν ὑπάρχουν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν εἰς τὴν ἀλήθειάν των, καὶ τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ καὶ ν’ ἀμφισβητηθῇ ὅπου πράγματι ὑπάρχει, νὰ μὴ παριστάνωμεν ὅμως τὰ πράγματα, ὅπως δὲν εἶναι, καὶ νὰ ἐπικαλώμεθα πάντοτε τὸ συμφέρον καὶ τὸ καλὸν τοῦ πολυπαθοῦς αὐτοῦ λαοῦ, καθὼς τὸν λέγομεν, (ἐπειδὴ δὲν ἔχει οὕτω). Κύριοι, κατὰ τὸ 1867 εἶχον ἐγὼ προσδιορίσει μεμελετημένως ὡς σταθμὸν τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου τὴν Ζέαν καὶ τὸ εἶχε παραδεχθῆ καὶ ἡ ἑταιρία μεμελετημένως καὶ σκοπίμως. Ἐπίσης ἐπρόκειτο, ἐὰν ἐγίνετο τοῦτο, νὰ πλατυνθῇ ἡ λίμνη καὶ νὰ καθαρισθῇ. Ἡ ἑταιρία εὕρισκε τὸ συμφέρον της, διότι ἐνώπιον τῶν καταστημάτων της, ἔμελλον ἄνευ ἐξόδων ν’ ἀποβιβάζωνται καὶ τὰ ἐμπορεύματα καὶ οἱ ἄνθρωποι· ἡμεῖς εὑρίσκομεν τὸ συμφέρον μας, διότι ἔμελλε νὰ ἐκκαθαρισθῇ εἷς βόρβορος, ὡς καλῶς τὸν ἐχαρακτήρισεν χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης, ὀλεθριώτατος εἰς τὴν ὑγείαν καὶ τὴν διασκέδασιν τῶν πολιτῶν, καὶ ἀπὸ τὸν βόρβορον ν’ ἀποκτήσωμεν ἕνα μικρὸν λιμένα κάλλιστον. Ἰδού, κύριοι, ποῦ ἐστηρίζαμεν τότε τὴν συμφωνίαν συνεπείᾳ τῆς ὁποίας προσδιωρίσθη ὁ σταθμὸς εἰς Ζέαν· κατόπιν ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη ἄλλως. Ἐγὼ παραδέχομαι, κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις φροντίζουσα περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου ἐσκέφθη ὅπως ἐσκέφθη· σκεφθεῖσα οὕτω ὑπεσχέθη εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἂν θέλῃ νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμὸν εἰς ἄλλο μέρος, νὰ μὴ διακινδυνεύσῃ τίποτε. Ὅταν ὑπόσχωνται αἱ Κυβερνήσεις δὲν πρέπει νὰ τὰς τάσσετε εἰς τὴν θέσιν τῶν δυστρόπων ἐκείνων ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ δεσμεύητε διὰ συμβολαίων καὶ δι’ ἄρθρων. Πρὸ παντὸς ἄλλου, κύριοι, ἡ κυβέρνησις δεσμὸν ἱερὸν καὶ ἀπαράβατον ἔχει τὴν τιμήν της, τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν καὶ εὐθύνην της. Ἐὰν τῳόντι διὰ τοῦ λόγου της κατώρθωσε νὰ πείσῃ ἑταιρίαν τινα ἢ ἄτομόν τι νὰ πράξωσί τι, ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἐντίμως φερομένη δὲν δύναται κατόπιν νὰ ζητήσῃ τὰς μικρολόγους διατυπώσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζονται αἱ ἀμφισβητήσεις ἐν τῷ ἰδιωτικῷ βίῳ. Αἱ κυβερνήσεις ἵστανται ὑψηλότερα. Ἡ κυβέρνησις τὴν ὕπαρξίν της τὴν στηρίζει εἰς τὴν ἠθικότητά της ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει ν’ ἀπομακρύνηται, αὐτὸ εἶναι τὸ συμβόλαιον καὶ ὁ δεσμὸς ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει ν’ ἀπομακρύνηται. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν ἐκείνη εἶπεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμόν της, καὶ τίποτε δὲν θὰ κινδυνεύσῃ. Μετὰ τοῦτο εἶχεν δίκαιον νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξεν τὸ ὑπουργεῖον Ζαΐμη ἢ ὄχι; Δὲν εἶμαι βεβαίως νομικὸς, οὔτε καταγίνομαι, ὡς ὁ προαγορεύσας, εἰς τοιαῦτα ζητήματα, ἔχω ὅμως τὴν ἐναντίαν αὐτοῦ γνώμην· κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἡ πλατεῖα παρεχωρήθη, πλατεῖα δὲν ὑπῆρχε, δικαίωμα ἑπομένως διὰ τὸν δῆμον δὲν ὑπῆρχεν οὐδὲν, ἐκ τούτου ἡ κυβέρνησις τότε ἐπείσθη ὅτι δὲν εἶναι ὑπόχρεως ἡ ἑταιρία εἰς καμμίαν ἀποζημίωσιν, καὶ τὸ δικαστήριον παρεδέχθη τὴν ἰδέαν αὐτήν. Τέλος πάντων ἡ κυβέρνησις παρήγγειλε, προέτρεψε τὴν ἑταιρίαν νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμόν της, τῇ ἔδωσε τὸ σχέδιον, παρεχώρησε τὴν θέσιν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὤφειλε νὰ ἐγείρῃ τὸν σταθμόν της. Ἡ ἑταιρία ἅμα ἐνοχληθεῖσα παρεπονέθη, καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Ζαΐμη ἐδέχθη μέτρον θεραπείας, διότι ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ σεβασθῇ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ προκάτοχος, καὶ ἂν ἡ ὑπόσχεσις δὲν ἦτο συμβολαιογραφική· νομίζω δὲ ὅτι ὀρθῶς ἔπραξεν ὅ,τι ἔπραξεν, ἄλλως ἐφοβεῖτο τὴν ἀπειλουμένην ζημίαν, ἡ ὁποία, ὡς σᾶς εἶπεν, εἰς τίποτε ὀλιγώτερον, κύριοι, δὲν ἤθελε καταλήξει παρὰ εἰς τὸ νὰ καταστρέψῃ τὴν ἑταιρίαν. Ἀδιαφορῶ ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου· ὅ,τι γνωρίζω εἶναι ὅτι αἱ μετοχαὶ τῆς ἑταιρίας σήμερον οὔτε εἰς τὸ ἥμισυ δὲν πωλοῦνται. Προσθέσατε ἀκόμη ἄλλα ἔξοδα εἰς ἣν ἤδη εὑρίσκεται κατάστασιν, καὶ θὰ ἴδητε ποῦ θὰ καταντήσῃ· ἡ Κυβέρνησις ὅμως χρεωστεῖ νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν ἑταιρίαν νὰ καταπέσῃ ἠθικῶς, νὰ γείνῃ θῦμα ἀδίκων κερδοσκοπιῶν. Καὶ τῷ ὄντι πολλὰ καλὰ λέγομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ ἑταιριῶν καὶ πολλὰς ὑποσχόμεθα εὐκολίας, εἰς τὴν πρακτικὴν ὅμως τὸ ἐναντίον προτείνεται· ἅμα ἀρχίσῃ ἑταιρία τις, τὴν ὑποβάλλομεν ἀμέσως εἰς ἔλεγχον, μονομερῆ πολλάκις, εὑρίσκομεν κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μας ἑκατομμύρια κέρδη, καὶ κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μας αὐτοὺς ζητοῦμεν ν’ ἀφαιρέσωμεν μέρος τῶν κερδῶν αὐτῶν, καὶ τοῦτο ὀνομάζομεν ἐπιείκειαν καὶ δικαιοσύνην πρὸς τὰς ἑταιρίας αἱ ὁποῖαι, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, εἶναι πολλάκις τὸ ἀντικείμενον τῆς ἰδιαιτέρας καταδιώξεως ἐκ μέρους τινῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ὠφεληθῶσιν ἀπὸ τὰ ὑποτιθέμενα κέρδη αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο πολλαὶ ἑταιρίαι οὔτε στιγμὴν ἠμπόρεσαν νὰ ἡσυχάσωσιν ἀπὸ τὰς δίκας καὶ ἀπὸ τὰς ἐνοχλήσεις αἱ ὁποῖαι ἀπευθύνονται πρὸς αὐτάς. Καὶ οὕτω, κύριοι, νομίζετε ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ προοδεύσητε, καὶ νὰ βελτιώσητε τὴν κατάστασίν σας; Οὕτω νομίζετε ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ προσελκύσητε εἰς τὸν τόπον σας κεφάλαια; Ἰδοὺ, κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ, 40 ἔτη ἤδη ζῶμεν, 40 ἔτη ἀρνεῖται πᾶν κεφάλαιον νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν τόπον, διότι ἀρνούμεθα εἰς αὐτὸ ἡσυχίαν, ἀσφάλειαν καὶ κέρδη καὶ μετὰ 40 ἔτη νὰ βλέπετε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρισκόμεθα. Ἡ κοινωνία πάσχει· ὑπάρχουν πολῖται οἰκογενειάρχαι, ὅπως πρέπει, οἱ ὁποῖοι λιμώττουν καὶ τείνουν χεῖρα ἐπαιτείας δὲν συμφωνῶ δὲ μὲ τὸν ἔντιμον πρόεδρόν μας εἰπόντα χθές· Βλέπετε, εἶπεν, ἕνα νέον ἐξερχόμενον ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον, αὐτὸς ζητεῖ ἀμέσως πόρον ἀπὸ τὴν κοινωνίαν ἀντὶ ὁ νέος αὐτὸς ν’ ἀπευθύνῃ εὐχαριστίας εἰς αὐτὴν, διότι ἡ κοινωνία τὸν ἐξεπαίδευσε κλπ., αὐτὸ, εἶπεν, σημαίνει ὅτι ὑπάρχει χαλάρωσις πρὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος καὶ ἀσέβεια πρὸς τοὺς νόμους, διότι ὅλοι ἐσυνηθείσαμεν ν’ ἀπαιτῶμεν ἀπὸ τὴν κοινωνίαν καὶ ὄχι νὰ προσφέρωμεν εἰς αὐτὴν ὅ,τι ὀφείλομεν, ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν μας. Δὲν εἶμαι σύμφωνος πρὸς αὐτὸ, κύριοι· ὅταν ὁ νέος ἐξέρχηται ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον θέλει νὰ ζήσῃ, ἀλλὰ δὲν ἔχει ἡ κοινωνία νὰ τῷ προσφέρῃ στάδιον, δὲν εὑρίσκει ἐν αὐτῇ ἔργον, ὁ πολίτης προστρέχει ἑπομένως εἰς τὸ ταμεῖον ἐνόσῳ ἐξακολουθοῦν νὰ ἀποκρούωνται τὰ κεφάλαια καὶ ἐμποδίζηται ἡ ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς ἐργασίας. Αὐτὴ δὲ ἡ προσφυγὴ πρὸς τὸ ταμεῖον, ἡ ὁποία θεωρεῖται ἀσέβεια, εἶναι ἀνάγκη ἀκαταμάχητος, ἀνάγκη τρομερὰ ἡ ὁποία, πεισθῆτε, παρατεινομένη καὶ αὐξανομένη ὁσημέραι, θὰ παρασύρῃ ἀναντιῤῥήτως τὴν κοινωνίαν.

§57ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τί κεφάλαια, ἀφοῦ δὲν ἠμποροῦν νὰ κάμουν σταθμόν!

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἠμποροῦν νὰ κάμουν σταθμὸν, κύριε, ὅταν σᾶς πληρώσουν, ὄχι βεβαίως σᾶς ἀτομικῶς. Κύριοι, τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν ἀπαιτῶ θυσίας διὰ τὰ ξένα κεφάλαια καὶ διὰ τὰς ξένας ἑταιρίας, ἀπαιτῶ ὅμως δικαιοσύνην, ἀπαιτῶ τέλος πάντων ὥστε αὐταὶ ἐπιχειροῦσαι τὸ ἔργον των νὰ ἦναι ἥσυχοι καὶ ἀσφαλεῖς, νὰ τελειώσουν ἅπαξ καὶ διὰ παντὸς τὰς δοσοληψίας των, καὶ νὰ μὴ ἦναι εἰς αἰώνιον ἀνησυχίαν καὶ εἰς αἰώνιον πάλην μὲ τὰ διάφορα συμφέροντα τὰ ὁποῖα πανταχόθεν κατ’ αὐτῶν συνωμοτοῦν· διότι πιστεύσατε, ἀρκεῖ ἡ ἀνησυχία, ἡ ἀνωμαλία μόνη εἰς τὴν ὁποίαν βιοῦσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἵνα καταστρέψῃ πᾶσαν ἐπιθυμίαν καὶ νὰ ματαιώσῃ πᾶσαν προσπάθειαν ἐλεύσεως κεφαλαίων εἰς τὸν τόπον σας. Τέλος πάντων ὁ κ. Βούλγαρης προέτρεψε τὴν μετάθεσιν τοῦ σταθμοῦ· ὁ κύριος Ζαΐμης ἐνόμιζεν, ὅτι διὰ τὴν μετάθεσιν δὲν ὑπόκειται εἰς ἀποζημίωσιν ἡ ἑταιρία, καὶ ἐγὼ ἐνέκρινα αὐτὸ τὸ μέτρον καί, ὡς βλέπετε, τὸ ὑποστηρίζω. Ἐνόμιζον καὶ νομίζω, ὅτι καλῶς ἔπραξαν πράξαντες ταῦτα. Πρὸ ἐμοῦ, κύριοι, κατὰ τὸ 1868 ἡ κυβέρνησις ἀντὶ τῆς ἐν Ἀθήναις ὡρισμένης θέσεως ὡς σταθμοῦ, τὸ Μοναστήριον, ἐνόμιζε διὰ λόγους δημοσίου συμφέροντος, βεβαίως καὶ πρὸς ὠφέλειαν τῆς κοινωνίας καὶ τῆς ἑταιρίας, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν καὶ νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ πέντε θέσεων τὸν σταθμόν της· ἑπομένως ἡ ἑταιρία ἀπὸ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἦτον ἐλευθέρα νὰ μὴ ὑπάγῃ εἰς τὸ Μοναστήρι, ἢ ἐνώπιον τῆς Τραπέζης, ἢ εἰς τὴν πλατεῖαν Ὁμονοίας, ἀλλ’ εἰς τὸ Θέατρον, διότι ἡ κυβέρνησις τῆς ἔδιδε τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκλογῆς. Εἶναι νόστιμον, κύριοι· ὁμιλοῦσι περὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἐπιβατῶν, ὡς νὰ ἐκάμνομεν σήμερον νόμον ὑποχρεοῦντα τοὺς ἐπιβάτας· εἶναι νόστιμον νὰ ἐλεεινολογῶμεν σήμερον τοὺς ἐπιβάτας τῶν ὁποίων ἡ σύστασις τοῦ σιδηροδρόμου κατέστρεψε τὰ συμφέροντα· εἶπον ὅτι οἱ ἐπιβάται καὶ τὸν καιρὸν καὶ τὰ χρήματά των χάνουν ταξειδεύοντες διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ διὰ τοῦτο ὁ σιδηρόδρομος εἶναι ἐπιβλαβής. Εἶναι θεωρία πρωτοφανὴς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπαναλαμβανομένη νὰ προστατεύωμεν ἡμεῖς καὶ νὰ φροντίζωμεν περὶ τῶν ἐπιβατῶν οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐλεύθεροι νὰ πράττουν ὅ,τι θέλουν, καὶ ἐὰν τῳόντι οἱ ἐπιβάται πάσχουν ὅ,τι λέγουν ὅτι πάσχουν, ἐὰν τῳόντι ὁ σιδηρόδρομος ὀλιγωτέραν εὐκολίαν δίδει, ἐὰν δι’ ἄλλων μέσων συγκοινωνία εἶνε καλλιτέρα, ποῖος ἐμποδίζει τοὺς διαφόρους ἐπιβάτας νὰ τὴν προτιμήσωσι; ποῖος ἐμποδίζει τὸν κ. βουλευτὴν Ἀττικῆς νὰ ταξιδεύῃ δι’ ἁμαξῶν; τοῦτο πᾶς τις δύναται νὰ πράξῃ· νομίζω ὅτι ὡς πρὸς τοῦτο τοὐλάχιστον πρέπει νὰ ἄρωμεν τὴν κηδεμονίαν τὴν μεγάλην ἀπὸ τοὺς πολίτας· ἂς ἀφήσωμεν αὐτοὺς ν’ ἀκολουθήσωσι κινούμενοι ὅπως νομίζουν εὐκολώτερον, οἰκονομικώτερον καὶ καλλίτερον· νὰ ἐρχώμεθα ὅμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐλεεινολογῶμεν αὐτοὺς τοὺς ἐλευθέρους νὰ πράξουν ὅ,τι θέλουν, καὶ διὰ τοῦτο νὰ ζητῶμεν νὰ ἐπιβάλωμεν ζημίας, καταστροφὰς, βλάβας, αὐτὸ μοὶ φαίνεται πρωτοφανές. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν τοῦ 1868 εἶχε δώσει τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ κατασκευάσῃ τὸν σταθμόν της, ὅπου αὕτη ἤθελεν ἐγκρίνει. Ποία εἶναι ἡ θέσις ἡ κεντρικὴ εἰς Ἀθήνας; τὸ Θέατρον εἶναι τάχα κεντρικωτέρα θέσις ἀπὸ τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας; ἢ ἀπὸ τῆς θέσεως εἰς ἣν εὑρίσκεται ἤδη ὁ σταθμός; Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, δὲν ἠμπορῶ ἀκόμη νὰ προσδιορίσω τὸ κέντρον τῶν Ἀθηνῶν, διότι, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, κέντρον ἀκόμη δὲν ἔχουν αἱ Ἀθῆναι. Ἀλλὰ τέλος πάντων ὁ κ. Ζαΐμης ὁ ὁποῖος εὗρεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν τὰ πράγματα, καὶ ὁ ὁποῖος εἶδεν ὅτι ζημίαι καὶ κίνδυνοι ἠπείλουν τὴν ἑταιρίαν, ἐὰν ἡ ἑταιρία ἤθελεν ἀναγκασθῆ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ ἀνεγείρῃ τὸν σταθμόν της, καὶ ὅτι τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας ἀσκόπως ἤθελον πάθει, διότι οὐδεὶς ἤθελε κερδίσει, ἐὰν ἡ ἑταιρία ἠναγκάζετο νὰ ἀνεγείρῃ κτίριον ἓν ἢ δύο ἔτη προτήτερα, ἐνόμισε, κύριοι, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὴν ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὰς δυσκολίας καὶ τὸν κίνδυνον αὐτὸν, τῇ ἔδωσε δεκαετῆ προθεσμίαν· ἡ δεκαετὴς προθεσμία ἐνόμισεν ὁ κ. Ζαΐμης ὅτι δὲν προσέβαλλεν, οὔτε τὴν κοινωνίαν, οὔτε τὰ συμφέροντα οὐδενός, ὅτι ἀσφαλίζει ἀπεναντίας τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας, διότι τῇ ἔδιδε καιρὸν νὰ ἐγείρῃ τὰ καταστήματά της ἀνέτως· ἡ οἰκονομικὴ θέσις της αὐτὸ ἀπῄτει, ἐὰν τὴν ἐβίαζεν, ἠδύνατο νὰ ὑποστῇ μεγάλας ζημίας. Ἐν τούτοις αὐτὴ ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας ἐγέννησε παράπονα ἐκ μέρους τῶν πολιτῶν καὶ ἰδίως τοῦ τετάρτου τμήματος. Ἔλεγον, ὅτι ἡ ἐκκρεμότης ἦτο ἐπιβλαβής, ὅτι οὕτω μένει ἐκκρεμὴς ἡ ἰδιοκτησία ὅτι δὲν δύνανται νὰ φέρωσι μεταβολήν τινα ἢ βελτίωσιν καὶ ἐζήτησαν ὁριστικῶς νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα· τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηνῶν ἀπηύθυνεν καὶ αὐτὸ περὶ τούτου παράπονον. Ἰδοὺ ἡ πρώτη κατεπείγουσα καὶ σοβαρὰ ἀνάγκη ἡ ὁποία παρουσιάσθη δι’ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν. Ὅταν ἦλθεν αὐτὸ τὸ παράπονον ἐνώπιόν μου, ἐσκέφθην τὶ ὤφειλον νὰ πράξω ἐπὶ πολύ, τὶ ζητοῦμεν διὰ τῆς τοποθετήσεως τοῦ σταθμοῦ εἰς τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα θέσιν, εἶπον; εἶναι ἆρά γε θέσις τις ἐκ τῶν ὡρισμένων κεντρικὴ διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ προτιμητέα κατὰ συνέπειαν, διότι καὶ τὸ βαλάντιον τοῦ πολίτου θὰ κερδίσῃ καὶ χρόνον θὰ κερδίζῃ; ὑπάρχει τοιαύτη ὠφέλεια, ὥστε νὰ παραβλέψῃ τις ὅλα τὰ ἄλλα συμφέροντα καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς ζημίας τὴν ἑταιρίαν; ἀφοῦ μάλιστα εἰς τὸ Μοναστῆρι, εἰς τὸ ὁποῖον κατὰ πρῶτον εἶχεν προσδιορισθῆ ἡ θέσις διὰ σταθμόν, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐπιμείνωμεν, διότι αἱ ὑπάρχουσαι ἐθνικαὶ γαῖαι ἐκεῖ ἐπωλήθησαν, καθὼς νομίζω, δὲν ἦτο ὀρθὸν μετὰ τοῦτο νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν ἑταιρίαν, καὶ ἐὰν δυνάμεθα, νὰ κτίσῃ εἰς μίαν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπῆρχον ἐθνικαὶ γαῖαι καὶ τὰς ἐπωλήσαμεν.

§59ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν εἶναι.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἀπατῶμαι δὲν ἠμποροῦμεν λοιπὸν νὰ ἐπιμείνωμεν νὰ διατελῇ ὁ σταθμὸς εἰς θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ κυβέρνησις ἔχουσα γαίας ἐθνικὰς τὰς ἐπώλησε.

§61ΛΕΚΚΑΣ. Δὲν ὑπάρχουν γαῖαι.

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἰκόπεδα, τὸ αὐτὸ εἶναι· ἐὰν ὑποχρεόναμεν τὴν ἑταιρίαν νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμόν της εἰς ἄλλο μέρος, οὐδεμία μεγάλη ὠφέλεια, οὐδὲν κέρδος ἔβλεπον διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν πολιτῶν· καὶ διατὶ θέλετε νὰ ζημιώσωμεν μόνον τὴν ἑταιρίαν ἄνευ ὠφελείας τῶν πολιτῶν; διότι ἡ ἑταιρία μέλλει νὰ ἐξοδεύσῃ εἰς ἀγορὰν γαιῶν, νὰ προσβάλῃ ἴσως καὶ τὴν πόλιν καὶ τὸ σχέδιον αὐτῆς, νὰ ζημιωθῇ τέλος πάντων, χωρὶς οὐδεὶς νὰ ὠφεληθῇ. Ἐὰν ἀπὸ τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον τώρα εἶναι ὁ σταθμός, ἐπροτίμων τὸ θέατρον, βεβαίως θὰ ἦτο πλησιέστερον εἰς τὴν οἰκίαν μου καὶ εἰς τὴν τοῦ κ. Κολιάτζου, μακρύτερον ὅμως ἄλλων μερῶν καὶ οἰκιῶν· ἐπειδὴ δὲ οὐδὲν κέρδος ἔβλεπον, δὲν ἐνόμιζα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνω, ὥστε ἡ ἑταιρία νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμόν της ἀλλοῦ, ἀφοῦ τὴν ὑπεβάλαμεν εἰς ἀρκετὰς θυσίας καὶ ἀφοῦ ὑπέσχετο καὶ ὑπόσχεται καὶ ἤδη, ὅτι ἐὰν δυνηθῇ διὰ θυσίας 50,000 δραχμῶν καὶ ἴσως καὶ περισσοτέρων, θέλει τὸν μεταφέρει εἰς τὴν πλατεῖαν, νομίζω δέ, ὅτι καὶ οἱ κύριοι βουλευταὶ εὐχαριστοῦνται. Ὅταν λοιπὸν εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν εὑρίσκοντο τὰ πράγματα, ἐνόμισα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διστάσω νὰ δεχθῶ ὥστε ὁ σταθμὸς νὰ γείνῃ, ὅπου εἶναι ἤδη. Οὕτω, κύριοι, ἡ ἀβεβαιότης αἴρεται εὐθὺς, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα συμφέρον· τοιουτοτρόπως οἱ πολῖται θὰ σπεύσουν ν’ ἀποκατασταθῶσι καὶ νὰ διαθέσωσι τὴν περιουσίαν των· ἐνόμισα πρὸς δέ, ὅτι κατὰ προτίμησιν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὁ σταθμὸς, ὅπου εἶναι, χάριν τοῦ τμήματος, εἰς τὸ ὁποῖον κεῖται ἤδη, καὶ ὄχι, κύριοι, διότι τὸ τμῆμα ἔχει ἐκλογεῖς· διότι δι’ ἐμὲ εἶναι ἀδιάφορον, ἀλλὰ διὰ πολίτας ἐντίμους, πολίτας πενεστέρους ἴσως τῶν ἄλλων καὶ ὠφελιμωτέρους, δὲν ἔπρεπε μικρά τις ὠφέλεια προερχομένη ὡς ἐκ τοῦ σταθμοῦ, νὰ τὴν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ μέρος αὐτὸ χωρὶς λόγον καὶ νὰ τὴν δώσωμεν εἰς ἄλλο. Δὲν ἔπρεπεν ἓν τμῆμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ἐγκαταλελειμμένον, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου οὐδέποτε ἐλήφθη πρόνοια, ν’ ἀδικηθῇ καὶ εἰς τοῦτο, καὶ ἓν καλόν, τὸ ὁποῖον ἤδη ἀπέκτησε νὰ τὸ ἀφαιρέσωμεν· ἡ ὕπαρξις τοῦ σταθμοῦ εἰς αὐτὸ τὸ τμῆμα, εἶναι ὠφέλιμος διὰ τὸ τμῆμα. Ἰδοὺ, κύριοι, οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι μὲ ἔπεισαν, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶ τὸν σταθμὸν ὅπου εἶναι. Ὅσοι ἐπεσκέφθητε τὴν Εὐρώπην, γνωρίζετε καλῶς, ὅτι οἱ σταθμοὶ δὲν εἶναι μέγαρα, εἶναι οἰκίαι χαμηλαὶ χρησιμεύουσαι εἰς τὸ νὰ μένουν ἐπ’ ὀλίγον οἱ ἐπιβάται. Εἶναι δὲ αὐτὴ ἡ πενιχρὰ οἰκία μόνη εἰς αὐτὸ τὸ μέρος, καὶ διὰ τῆς ὑπάρξεώς της ἤθελε προσβληθῆ τῳόντι ἡ ὡραιότης τοῦ Θησείου; θέλει τὸ Θησεῖον πάθει ὥστε ὁ Θησεὺς νὰ ἐγείρῃ παράπονα ἀπὸ τὰ καταχθόνια τοῦ Ἅδου ἐναντίον μας, διότι ἐτολμήσαμεν νὰ βεβηλώσωμεν τὸν οἶκον αὐτοῦ, τὸν ἱερὸν αὑτοῦ τόπον; Πέριξ τοῦ τόπου αὐτοῦ, πέριξ τοῦ Θησείου δὲν ὑπάρχει νόμος, ἀπαγορεύων οἰκοδομὰς οἱασδήποτε, καὶ εἰς τὰ προπύλαια αὐτὰ τοῦ Θησείου εὑρίσκονται καλύβαι πενιχραὶ καὶ ῥυπαραί· παρέκει εὑρίσκονται οἰκίαι ὡς ἐκείνη τοῦ Τράϊβερ καὶ ἄλλαι ὑψίῤῥοφοι. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι τὸ Θησεῖον ἀπὸ τὸν σταθμὸν αὐτὸν, δὲν τρέχει τὸν μέγαν κίνδυνον τῆς ταπεινώσεώς του. Κατὰ τοῦ κινδύνου αὐτοῦ ἐπάλαισε πρὸ αἰώνων· πλησίον αὐτοῦ, εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ, ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ πενιχρὰ, αὐτὰ τὰ ἐλεεινὰ καταστήματα, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τίποτε ἀπὸ τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν ὡραιότητά του ἠμπόρεσαν ν’ ἀφαιρέσουν. Δὲν μοὶ ἐπῆλθε ποτὲ ἡ ἰδέα τῆς βεβηλώσεως, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ μοὶ ἐπέλθῃ, οὐδὲ εἰς τοὺς Ἕλληνας ἐπῆλθε, διότι συμφωνοῦν ὅλοι νὰ μένῃ ἐκεῖ τὸ κατάστημα διὰ τὰ ἐμπορεύματα· ἀρκεῖ ὁ σταθμὸς διὰ τοὺς ἀνθρώπους νὰ μετατεθῇ εἰς ἄλλο μέρος, τότε ἡ ἀξιοπρέπεια, ἡ μεγαλοπρέπεια καὶ ἡ ὡραιότης τοῦ Θησείου κατ’ οὐδὲν ἤθελε πάθει. Ἐὰν ἀποφασίσητε, κύριοι, νὰ ὁρίσητε ἀκτῖνα νὰ προστατεύσητε τὸ Θησεῖον, ὅπως προστατεύουν τὰ φρούρια, καὶ ἀπαγορεύσητε εἰς πάντα νὰ πλησιάσῃ πρὸς τὸ Θησεῖον, τότε πιστεύσατε, ὅτι καὶ ἡ ἑταιρία θέλει ὑποκύψει εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἐνόσῳ ἀφίνετε νὰ περικυκλοῦται ἀπὸ τόσα ἐρείπια, μὴ παραπονῆσθε, ὅτι καὶ ἄλλο θέλει ἐγερθῆ οἰκοδόμημα ἐκεῖ πλησίον, καὶ τοῦτο τὸ ὁποῖον λέγετε, οὔτε σπουδαῖον, οὔτε δίκαιον, οὔτε ἀληθὲς εἶναι. Κύριοι, ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς δὲν ἔχει ἀξίαν βεβαίως διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς συγκοινωνίας, ἡ ὠφέλεια αὕτη εἶναι πολλὰ μικρά· ἡ ἀξία τοῦ σιδηροδρόμου δὲν εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἐσωτερική, διότι δι’ αὐτοῦ εὐκολωτέρα, ταχυτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα ὑπάρχει ἡ συγκοινωνία· ἠξεύρετε ποῦ εἶναι ἡ ἀξία τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ καὶ ἄλλου τυχὸν μικροτέρου ἔργου, ἂν ἠδύνατο νὰ γείνῃ εἰς τὸν τόπον αὐτόν; εἰς τὸ νὰ πείσῃ τὸν ἔξω ἡμῶν κόσμον, τὰ ἔξω ἡμῶν κεφάλαια, ὅτι δὲν κινδυνεύουσιν ἅμα πατήσωσι τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος, ὅτι δὲν ἁρπάζονται ἀπὸ λῃστὰς, δὲν λαφυραγωγοῦνται ἀπὸ δυστρόπους ἀνθρώπους. Ἤκουσα, κύριοι, τὸν ἔξοχον στρατηγὸν τῆς Ἀμερικῆς Σεριδὰν λέγοντα, ὅτι μέχρις ὅτου πατήσῃ τὸν Πειραιᾶ ἀπὸ Βιέννην ἐπίστευεν, ὅτι ἅμα πατήσῃ τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος, ἤθελεν γείνει ἀνάρπαστος, διότι αὐτὸ παντοῦ ἐπανελάμβανον, δὲν ἐτόλμα νὰ ἐξέλθῃ, καὶ, ὅτε ἔφθασεν, εἶδεν μ’ εὐχαριστησίν του, ὅτι δὲν ἀληθεύουσιν ὅσα τοῦ ἔλεγον. Ἡ ἀξία λοιπὸν τῶν ἔργων τούτων συνίσταται μᾶλλον εἰς τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν θέλουσιν ἐμπνεύσει εἰς τὸν κόσμον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ὅπως συκοφαντεῖται, ὅτι καὶ ἀσφάλειαν καὶ συμφέρον εἰς αὐτὴν δύναται νὰ εὕρῃ τις ἐρχόμενος, καὶ ὅτι τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ συντελέσουν διὰ τὸ καλὸν τῆς κοινωνίας δύνανται νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀσφαλῶς, καὶ ὅταν τρεῖς, πέντε ἢ καὶ περισσότεραι ἑταιρίαι ἐξ Εὐρωπαίων ἔλθωσι, πιστεύσατε, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ δυσκολία τοῦ λοιποῦ νὰ ἔλθωσι κεφάλαια εἰς τὴν πατρίδα μας. Ἐνόσῳ δὲν ἐμπνευσθῇ ἡ πεποίθησις αὕτη, πιστεύσατε, ὅτι δυσκόλως θὰ ἀπολαύσωμεν ὅ,τι ζητοῦμεν, τὸ ὁποῖον ἐκτὸς τοῦ οἰκονομικοῦ μεγάλου ἀποτελέσματος, ἔχει καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πολὺ εὐφυῶς καὶ εὐγλώττως σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ζαΐμης, τὸ νὰ ἐφελκύσωμεν δηλ. τὰς συμπαθείας καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Εὐρώπης ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Κύριοι, ἐγείρεται τόσος θόρυβος καὶ τόση προσπάθεια ὑπὲρ γείτονος ἐπικρατείας, ἥτις δὲν εἶναι καλλιτέρα ἡμῶν οὔτε κατὰ τὸν πολιτισμὸν, οὔτε κατὰ τὴν ἱστορίαν, οὔτε κατὰ τὴν διάνοιαν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν, καὶ ἐνῷ τόσαι θυσίαι καὶ τόσαι προσπάθειαι καὶ ὑποστηρίξεις γίνονται ὑπὲρ αὐτῆς, διότι ἐξ αὐτῆς ὠφελοῦνται καὶ τὰ συμφέροντά των, ἐντὸς αὐτῆς περιθάλπονται καὶ κατὰ μέγα μέρος εἰς τοῦτο συντείνουσι τὰ κεφάλαια τὰ εἰς τοὺς εὐρωπαίους ἀνήκοντα.

§63ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ποτὲ, ἐὰν δὲν συνδεθῆτε καὶ διὰ συμφερόντων μετὰ τῆς Εὐρώπης, ποτὲ μὴ ἐλπίζητε νὰ καταταχθῆτε εἰς τὴν εὔνοιαν ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν ἄλλοι τάττονται, καὶ πρέπει νὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι ὁ αἰὼν τῶν Πλατωνικῶν ἐρώτων καὶ τῆς ἀρχαιολογικῆς ἀγάπης ἐξέλιπε· κατὰ δυστυχίαν αἱ σχέσεις, ὄχι μόνον τῶν ἀνθρώπων ἀλλὰ καὶ τῶν ἐθνῶν διέπονται ἤδη ἀπὸ τὰ συμφέροντα. Φροντίσατε λοιπὸν νὰ συνδέσητε συμφέροντα μὲ τὸν κόσμον ὅλον, καὶ τότε θέλετε ἴδει, ὅτι ἐκ τούτου θὰ προέλθουν μεγάλαι ὠφέλειαι καὶ πολλὰ κέρδη. Ἐὰν ὅμως δεσμεύσωμεν τὴν πατρίδα καὶ κάμωμεν νὰ μᾶς ὑποπτεύωσιν καὶ νὰ φρονῶσιν, ὅτι ἐρχόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν κερδίζουσι καὶ ἂν κερδίζουσι δὲν ἔχουσιν ἀσφάλειαν τῆς ἐξακολουθήσεως τῶν κερδῶν των καὶ ἡσυχίαν, διότι ὅλοι ζητοῦσι νὰ κερδοσκοπήσωσιν ἀπ’ αὐτῶν, καὶ ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου κάμνομεν ὑπολογισμοὺς ἐπὶ ὑπολογισμῶν καὶ ἀριθμοὺς ἐπὶ ἀριθμῶν ἵνα ἐξαγάγωμεν κολοσσαῖα κέρδη καὶ ζητήσωμεν κέρδη ὑπὲρ ἡμῶν, ὑπὲρ τῶν πτωχῶν συμπολιτῶν μας, οὕτω πράττοντες μὴ ἀμφιβάλλητε ὅτι πολλὰ ὀλίγοι θὰ ἔλθουν εἰς τὴν πατρίδα μας. Ἰδοὺ, κύριοι, τὶ εἶχον νὰ σᾶς εἴπω ἐπὶ τῆς ὅλης πράξεως καὶ ἐπὶ τῆς ἐδικῆς μου. Ἤδη ἀποφασίσατε σεῖς, ἂν τῳόντι ἡ σύμβασις αὕτη ἦναι ἀποῤῥιπτέα καὶ διατί· αἰτία βεβηλώσεως τοῦ ἱεροῦ τοῦ Θησέως δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ἂν τῳόντι ὑπῆρχε, τοὺς ἐνόχους δι’ αὐτὸ τὸ μέγιστον τῶν ἐγκλημάτων, καταδικάσατέ τους, καὶ τότε εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλετε ἀπολαύσει τὴν εὐλογίαν αὐτῶν τῶν μεγάλων προπατόρων ἡμῶν, οἵτινες ὕψωσαν τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς μεγαλοφυΐας καὶ τῆς καλαισθησίας των.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν στιγμὴν ταύτην ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορά τις τοῦ δήμου Πειραιῶς· κάπως αὕτη ἁπλοποιεῖ τὸ ζήτημα. Ἰδοὺ ποία εἶναι. Ἐνταῦθα ὁ πρόεδρος ἀνέγνω σχετικὴν πρὸς τὸ ζήτημα ἀναφορὰν τοῦ δημάρχου Πειραιῶς, βεβαιοῦντος ὅτι ὁ δῆμος, οὗ προΐσταται, δὲν ὁρμᾶται ἐκ πνεύματος κερδοσκοπικοῦ, καὶ ὅτι ἐγκαταλείπει πᾶσαν κατὰ τῆς ἑταιρίας ἀπαίτησιν, ἐὰν αὕτη στέρξῃ νὰ παραχωρῇ ἐτησίως καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ προνομίου αὐτῆς 2 χιλιάδας δραχμὰς ὑπὲρ τοῦ νοσοκομείου Πειραιῶς.

§66ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν διασάφισιν μόνον. Ὁ κ. Ζαΐμης εἰς τὴν σύμβασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἔθεσεν ἓν ῥητὸν ἐδάφιον· «Τοῦ δὲ σταθμοῦ Πειραιῶς ὁ φόρος θέλει ἐπίσης περιορισθῆ παρὰ τοῦ αὐτοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, λαμβάνοντος ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Σιδηροδρόμου, ἑπομένως ὁ Σιδηρόδρομος δὲν ὑποχρεοῦται νὰ λάβῃ ὅλην τὴν γῆν, ἀλλ’ ὑποχρεοῦται νὰ μείνῃ εἰς τὸ μέρος τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ὁρίσει.»

§67ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, κ. πρόεδρε.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτος εἶναι ὁ κ. Πετσάλης, κατόπιν ὁ κ. Λέκκας, καὶ κατόπιν ὁ κ. Καλλιφρονᾶς. (Τινὲς τῶν βουλευτῶν ἀπέρχονται εἰς τὰ δωμάτια).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετσάλης.

§70Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθῃ, ἂν θέλετε νὰ ἐξακολουθήσωμεν (θόρυβος).

§71Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ κανονίσωμεν ὅτι, ὅταν πρόκειται νὰ λαλήσῃ τις, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι 97 βουλευταὶ νὰ ᾖναι ἐδῶ, ὅταν πρόκειται νὰ ψηφοφορήσωμεν μάλιστα, διότι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ ὑποχρεώσητε ἐμὲ νὰ θελήσω καὶ καλὰ νὰ καθήσω ν’ ἀκούσω.

§72Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν εἶναι πλήρης ἡ βουλή, καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε ὁ κ. Ζαΐμης, νὰ ἔλθουν οἱ βουλευταὶ κατόπιν νὰ ψηφοφορήσουν, χωρὶς ν’ ἀκούσουν.

§73ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Οἱ κύριοι οἵτινες θ’ ἀγορεύσουν δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑποχρεώσουν καὶ τοὺς ἄλλους νὰ τοὺς ἀκούσουν, πρέπει νὰ ἔχουν τὴν φιλοτιμίαν νὰ αἰσθάνωνται, ὅτι ὅταν οἱ βουλευταὶ θέλουν ν’ ἀναχωρήσουν, νὰ ὑπάγουν εἰς τὰ δωμάτια νὰ καπνίσουν, αὐτὸ θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν θέλουν νὰ τοὺς ἀκούσουν, καὶ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζουν. Αὐτὸ εἶναι μία ἀπόδειξις, ὅτι δὲν θέλουν νὰ τοὺς ἀκούσουν, μία πλαγία ἀποδοκιμασία καὶ οὐδὲν ἄλλο, καὶ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωσιν.

§74Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρῶτον πρέπει νὰ προσδιορίσῃς εἰς ποῖον ἀναφέρεται ὁ λόγος, διότι ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα ... (θόρυβος).

§75ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα γενικῶς.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Πετσάλη, εἶσθαι ἐγγεγραμμένος, ὁρίστε.

§77Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἡ βουλὴ δὲν εἶναι πλήρης, ἐγὼ θὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου.

§78ΤΙΝΕΣ. Εἶναι πλήρης ἡ Βουλή, κ. Πετσάλη.

§79Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου (θόρυβος). Ἐγὼ κύριοι, δὲν θέλω πραγματευθῆ τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν προσωπικῶν, τῶν ποταπῶν, τῶν μικρῶν συμφερόντων περὶ τῶν ὁποίων ἔκαμε λόγον ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ τὸ πραγματευθῶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν πραγματικὴν τῶν γενικῶν συμφερόντων, καὶ παρακαλῶ τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ μὲ παρεξηγήσῃ, ἂν δὲν παραδεχθῶ τὰς θεωρίας αὐτοῦ. Οὐδείς, κύριοι, ἠμφισβήτησεν ὅτι τὰ ξένα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα εἰσέρχονται εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀσχολοῦνται εἰς κοινωφελεῖς ἐπιχειρήσεις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προστατεύωνται διὰ νὰ ἐφελκύσουν καὶ νέα· ἀλλὰ ἡ ἰδέα αὕτη δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, διότι οἱ λόγοι δι’ οὓς τὸ δικαιολογοῦσι ὁμοιάζουν τὸ ψιμύθιον τὸ ὁποῖον μεταχειρίζεται μία ἄσχημος γυνὴ διὰ νὰ δύναται νὰ ἐξαπατᾷ τὰ βλέμματα τῶν θεατῶν. Ἐλπίζω δὲ ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἐξέφρασαν τὴν ἰδέαν τῆς προστασίας ἐννοοῦν αὐτὴν ἐφαρμοστέαν ἐπὶ συμφερόντων ἀδίκως προσβαλλομένων, καὶ οὐχὶ πρὸς ἀθέτησιν κεκτημένων δικαιωμάτων· μεταξὺ παραβιάσεως τῆς συνθήκης περὶ τοῦ τόπου τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ σταθμοῦ καὶ μεταξὺ ὑπερασπίσεως νομίμων συμφερόντων ὑπάρχει ἄπειρος διαφορά. Καθόσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν μετάθεσιν τοῦ σταθμοῦ τοῦ Πειραιῶς, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐπαινέσω τὴν ἐνέργειαν ταύτην, διότι δὲν βλέπω ἐκ τῆς συγκαταθέσεώς της νὰ προσβάλλωνται γενικὰ συμφέροντα· ἔπραξεν ἄριστα πραγματοποιήσασα τὰς προφορικὰς ὑποσχέσεις τῆς προηγουμένης κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν συμμερίζομαι, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον ὡς πρὸς τὴν ἄρνησιν τῆς ἑταιρίας ν’ ἀνεγείρῃ ἕνα σταθμὸν ἐντὸς τοῦ σημείου ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν συνθήκην καὶ εἰς ὃ ὑπεχρεώθη. Ὅταν, κύριοι, ὁ ἐργολάβος ἐπρότεινεν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ τοῦ παραχωρηθῇ τὸ προνόμιον αὐτό, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἤθελε καταβάλει καὶ διὰ τὴν κατάληψιν τῶν ἀγρῶν, καὶ διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν οἰκοδομῶν, καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου· καὶ ἀφοῦ ὑπελόγισεν αὐτὰς τὰς δαπάνας, τότε ἦλθεν εἰς συζήτησιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ συνωμολόγησεν αὐτὴν τὴν συνθήκην. Ὑπάρχει λοιπὸν λόγος σήμερον ἀφοῦ εἰς τὰς προσδοκίας τῆς ἑταιρίας, εἰς τοὺς ὑπολογισμούς της, εἰς τὰς σκέψεις της, δὲν ἀντιβαίνει ἡ περὶ τοῦ σταθμοῦ ἐν τῷ Μοναστηρίῳ ὑποχρέωσίς της διὰ ν’ ἀπαλλαχθῇ νὰ τὴν ἐκπληρώσῃ ἐνῷ εἶναι ὑπόχρεως καὶ αἱ ἀποζημιώσεις διὰ τὰς ἀφαιρεθησομένας οἰκοδομὰς ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν; Ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν χθὲς καὶ σήμερον διὰ ν’ ἀπαλλάξουν τὴν ἑταιρίαν ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της; τέσσαρες ἐπλήρωσαν, λέγουν, διὰ τὴν κατάληψιν τῶν ἀγρῶν· καὶ τώρα ὑπῆρχε συνθήκη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας νὰ μὴ πληρώσῃ τὴν ἀξίαν τῶν γαιῶν τὰς ὁποίας θὰ καταλάβῃ; εἶναι λόγος ἀποχρῶν οὗτος διὰ ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν ἑταιρίαν, κύριοι, ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν μιᾶς ἐννόμου ὑποχρεώσεως; Τάχα, κύριοι, πρώτην φορὰν εἰς τὴν Ἑλλάδα κατεσκευάσθη σιδηρόδρομος, καὶ θέλομεν ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν ἑταιρίαν διότι ἐπλήρωσε 70 χιλιάδας καὶ μόνας ἐνῷ ἐν Ἀγγλίᾳ πληρόνουν δισεκατομμύρια;

§80ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 250 χιλιάδας ἐπλήρωσε.

§81Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ 250 χιλιάδας· ἔγεινε κυρία τῶν οἰκοπέδων· ἐκτὸς τούτου ἐσυμφώνησαν τάχα νὰ μὴ τῇ ἐγερθῇ καμμία ἀμφισβήτησις διὰ τοῦτο; πρέπει νὰ τὴν ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεώς της· ἡ ἑταιρία ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν δαπάνην, δὲν δικαιοῦται νὰ τὴν ἐπικαλεῖται ὡς λόγον τῆς παραχωρήσεως. Δεύτερον ἐξηγέρθησαν, λέγουν, δίκαι ἐναντίον της παράλογοι· ἀλλ’ ἐὰν εἶχεν ἐγγυηθῆ ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἔθνος, πρὸς τὴν ἑταιρίαν διὰ τὰς δίκας τὰς ὁποίας ἤθελον ἐγείρει τρίτοι, ἠδύνατο νὰ παραπονῆται, ἀλλὰ οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν δὲν ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις, οὐδ’ ὑπόσχεσιν ἔδωκεν· ὕστερον τί σχέσιν ἔχει ἡ ἐκπλήρωσις τῆς ὑποχρεώσεως μὲ τὰς δίκας τὰς ὁποίας τρίτοι ἤγειραν; Κύριοι, καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου οἱ σιδηρόδρομοι ἔχουν μεγάλην ἔκτασιν, ἐγείρονται ἄπειροι δίκαι καὶ ὄχι περὶ 100 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ 2 καὶ 3 ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ οὐδαμῶς ἐπεμβαίνουν αἱ κυβερνήσεις καὶ ἀναδέχονται τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου· οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν εἶχεν ἡ κυβέρνησις νὰ ἐμποδίσῃ αὐτὰς τὰς δίκας, ἡ δὲ θύρα τῆς δικαιοσύνης ἦτο ἀνοικτὴ καὶ προσιτὴ εἰς τὴν ἑταιρίαν. Τὰ ἑλληνικὰ δικαστήρια ἀπροσωπολήπτως ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των καὶ ἐνώπιόν των εὑρίσκουσι πλήρη προστασίαν τὰ δίκαια τῶν ἀλλοδαπῶν, τὴν ὁποίαν τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα οὐδέποτε ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εὗρον, ἀδυνάτου καθισταμένης τῆς ἐλευθέρας προσόδου, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἐπιτύχωσιν αὐτὴν κατ’ οὐσίαν παρεγνωρίσθησαν. Τὰ δικαστήριά μας ἐδείχθησαν πάντοτε γενναῖα καὶ ἀμερόληπτα· ἐὰν ἡ ἑταιρία ἠθέλησε νὰ ἐπιληφθῇ μιᾶς ἐπιχειρήσεως, χωρὶς προηγουμένως νὰ ὑπολογίσῃ τοὺς πόρους της, καὶ εἶναι ἀνίκανος σήμερον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της, τὸ πταῖσμα εἶναι ἰδικόν της, διότι δὲν ἀπέδειξεν ὅτι ἔχουσα πόρους εἰς ἀπροόπτους δαπάνας ἐξαντληθέντας ἕνεκα τούτου προσῆλθεν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ζητήσῃ ν’ ἀπαλλαχθῇ μιᾶς ὑποχρεώσεως. Καὶ οὐδεὶς δύναται, κύριοι, ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νόμου αὐτοῦ εἶναι ἀρκετὰ ἐπιβλαβής· διότι, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὰς δαπάνας τοῦ κατασκευασθέντος σιδηροδρόμου εἰς 13,000,000 κατὰ τὴν ἀξίαν τῶν τιμολογίων τῆς Εὐρώπης διὰ τοὺς τελειοτέρους σιδηροδρόμους, ἐνῷ ὁ τοῦ Πειραιῶς εἶναι ἄθλιος καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ τὸ ὑλικόν του, ὥστε δικαίως κατὰ τὸ ἥμισυ ἡ ἀληθὴς ἀξία του εἶναι ἐκτιμητέα, καὶ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὡς βάσιν τὴν ὁμολογίαν της ὡς πρὸς τὰ εἰσοδήματα τὰ ἐτήσια, ὁ σιδηρόδρομος ἀποφέρει 300,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος πρόσοδον καὶ ἑπομένως, διατί τὴν ἀπαλλάττετε ἀπὸ τὰς ὑποχρεώσεις της πρὸς ζημίαν τῆς κοινωνίας τῆς Ἀθηναϊκῆς καὶ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος Οὔτε ἡ Καλλιφορνία, κύριοι, δὲν δίδει τοιοῦτον κέρδος... Ἀσφαλίσατε εἰς μίαν ἑταιρίαν 5% καὶ θέλετε διασταυρώσει ὅλην τὴν Ἑλλάδα μὲ σιδηροδρόμους· αὕτη ὅμως ἀπολαμβάνει 15 καὶ 20%. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐδῶ ἐξετάσθη τὸ ζήτημα σχετικῶς πρὸς τὸ δίκαιον, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, τὰ γενικά, τὸ νομοσχέδιον εἶναι ὀλέθριον. Δύω τμήματα, κύριοι, τῆς πόλεως Ἀθηνῶν τ’ ἀποκλείετε, φαίνεται, νὰ ἔχουν τὴν εὐκολίαν τοῦ σιδηροδρόμου, διότι θέλουν κατὰ δυστυχίαν ¾ νὰ βαδίσουν διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὸν σταθμὸν, ὅπου συγχωρεῖτε νὰ τὸν ἀνεγείρῃ. Ποίαν ὑπεράσπισιν παρέχομεν εἰς τὸν λαὸν, ὅταν τὸν καταδικάζωμεν εἰς τόσας δυσκολίας καὶ κόπους, εἰς τὴν ἀπώλειαν τοῦ χρόνου τοῦ πολυτίμου δι’ αὐτόν; Καὶ τί, κύριοι, ἀκόμη περισσότερον; λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι παραχωρήσασα τὸ προνόμιον δι’ ἑκατὸν ἔτη, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της ἡ κυβέρνησις, ὅταν ἔκαμε τὴν σύμβασιν αὐτὴν τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἤθελε καταβάλει ἡ ἑταιρία καὶ τὰς εὐκολίας τὰς προσφερομένας ἐκ τοῦ σταθμοῦ εἰς ἓν τῶν κεντρικωτέρων μερῶν τῆς πόλεως, εἰς τὴν κοινωνίαν, παρεχώρησε τὸ προνόμιον ἐπὶ ἑκατὸν ἔτη καὶ ἀνεβίβασε τὰ διόδια εἰς μίαν δραχμήν. Πρὸς ταῦτα ἐπιβαρύνετε τοὺς ἐπιβάτας καὶ μὲ νέας δαπάνας διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἐπίπλων των, εἰς ἃς ἀναβαίνων ἐκ Πειραιῶς ἠναγκάσθην ἐγὼ ὁ ἴδιος νὰ ὑποβληθῶ ἀφοῦ κατηνάλωσα μίαν ὥραν εἰς τὸν σταθμὸν διὰ νὰ εὕρω ἄνθρωπον πληρώσας μίαν δραχμὴν δι’ ἓν κιβώτιον (θόρυβος). Κύριοι, ὑπάρχει καὶ εἷς ἄλλος λόγος ἐπικυρόνων τὸ νομοσχέδιον· θὰ τιμωρήσητε τὰς ἐπερχομένας γενεὰς, θὰ κληροδοτήσητε αὐτὰς μὲ τὰς δυσκολίας τὰς ἐκ τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ σταθμοῦ, ὅπου ἤδη προσωρινῶς ὑπάρχει, διότι 100 ἔτη ἀποτελοῦν τρεῖς γενεὰς, καὶ θὰ εἴπητε εἰς αὐτὰς, σᾶς καταδικάζομεν νὰ βαδίζητε τρεῖς ὥρας, διότι κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῶν βεβαίως θέλει αὐξηθῆ καὶ ὁ πληθυσμὸς καὶ ἐκταθῆ ἡ πόλις, μέχρις οὗ φθάσητε εἰς τὸν σταθμὸν ὅπου συγχωρεῖται ὁριστικῶς, ἐνῷ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ ἄλλος σιδηρόδρομος τοῦ προνομίου ἀπαγορεύοντος· οὐδεμίαν ἐξουσίαν ἔχομεν νὰ δεσμεύσωμεν τὰς ἐπερχομένας γενεὰς μὲ νομοθετήματα βλαβερὰ καὶ νὰ κληροδοτήσωμεν αὐτὰς μὲ δυσκολίας ἐμποδίζοντες τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειάν των καὶ τὴν ἐλευθέραν συγκοινωνίαν αὐτῶν μετὰ τοῦ Πειραιῶς. Ὅταν ἦλθον, κύριοι, κατὰ τὸ προτελευταῖον ταξείδιόν μου ἐξ Εὐρώπης, ἰδὼν ἐδῶ τοὺς χαριτωμένους δρόμους στενοὺς καὶ μόνον δυναμένους νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν μικρὰν κοινωνίαν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας της, ἐνῷ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ προσδοκωμένη ἀνάπτυξις καὶ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς ἐκτάσεως παρετήρησα τοῦτο εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, ὅστις διατελῶν πρόεδρος καὶ ἐγκρίνας τὰς παρατηρήσεις μου, ἐπέφερε διόρθωσιν. Λοιπὸν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν νὰ ἱκανοποιοῦνται αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου. Τί εἶναι καλλίτερον, νὰ ἔχωμεν τὸν σταθμὸν εἰς τὸ κέντρον τῆς πόλεως ἢ ὄχι; (διάλογοι). Ἀφ’ οὗ σήμερον σεῖς, κύριοι, δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀνεδέχθησαν, βλάπτετε καὶ ζημιοῦτε ὁλόκληρον τὴν ἀθηναϊκὴν κοινωνίαν, ὑποβάλλοντες αὐτὴν εἰς δαπάνας καὶ εἰς ἀπώλειαν ματαίαν χρόνου. Κύριοι, νὰ κάμωμεν τοιαύτας προτάσεις. Κύριοι! ἐγένετο λόγος ὡς δικαιολογῶν τὴν ἀθέτησιν αὐτῆς τῆς ὑποχρεώσεως, συνηγορία τις τὴν ὁποίαν παρέσχεν ἐν Λονδίνῳ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος διαβληθείσης ἕνεκα τοῦ ἀτυχοῦς δράματος τοῦ Δηλεσίου, ὁ διευθυντὴς ἢ ἐργολάβος αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου. Ἂν, κύριοι, ἄνευ πλαγίου συμφέροντος αὐτὸς παρέσχε τὴν συνδρομὴν αὐτὴν, τὸν εὐχαριστῶ. Ἀλλ’ ἂν, κύριοι, διὰ νὰ κατέχῃ τὴν παραχώρησιν ταύτην δι’ ἧς ὠφελεῖται ὑπὲρ τὰς 3,000,000 δραχ., λέγω, ὅτι τότε θὰ γελᾷ, κύριοι, μὲ τὴν ἀδυναμίαν μας ἵνα μὴ εἴπω τίποτε ἄλλο δυσχερέστερον.

§82Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Μὴ παρεξηγῆτε παρακαλῶ. Ἐγὼ εἶπον ὅταν ὡμίλησα, διὰ νὰ διαθέσωμεν τὴν εὐρώπην ὑπὲρ ἡμῶν, πρέπει νὰ δώσωμεν προστασίαν εἰς τὰς ἑταιρίας καὶ τὰ ξένα κεφάλαια καὶ νὰ μιμηθῶμεν ὅμορον δύναμιν, ἥτις συνέδεσε τὰ συμφέροντά της μὲ τὰ συμφέροντα τῶν ξένων καὶ ἀνέφερον τὸ παράδειγμα διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι μικραὶ παραχωρήσεις διαθέτουν τὴν εὔνοιαν ὑπὲρ ἡμῶν.

§83Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ Ἀγγλία, κύριοι, ὡς μέτρον τῶν διαθέσεών της ἔχει τὸ συμφέρον της, αὐτὸ εἶναι πάντοτε πολιτικὴ της· αὐτὸ ἠκολούθησε καὶ πρὸς τὴν τοσαῦτα θυσιάσασαν σύμμαχόν της Γαλλίαν, τὸ αὐτὸ μέτρον καὶ πρὸς ἡμᾶς· ὁποιασδήποτε παραχωρήσεις καὶ ἂν κάμωμεν εἰς τρεῖς ἢ τέσσαρας ὑπηκόους της δὲν θέλει μεταβάλει τὰς διαθέσεις της. Ἡ Ἑλλὰς, κύριοι, κατέβαλε πᾶσαν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐξαγοράσῃ τὴν εὔνοιάν της, ἀλλ’ ἀείποτε ἀπέτυχεν. Ἐν ὅσῳ ταὐτίζει τὰ συμφέροντά της μὲ τὴν Τουρκίαν, ἡ Ἀγγλία πάντοτε θὰ ἦναι δυσμενὴς πρὸς ἡμᾶς. Παρατηρήσατε τὴν διαφορὰν τῆς διαγωγῆς της ὡς πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ ἡμᾶς· ἐκεῖ ἀφειδῶς τὸν πλοῦτον χέει, ἐκεῖ χύνει τὸ αἷμά της ὑπὲρ αὐτῆς, ἐκεῖ ἀποστέλλει τοὺς ναυάρχους της, δίδει τὰς συμβουλάς της· εἰς ἡμᾶς δὲ πλάττει ἐγκλήματα, διὰ νὰ μᾶς ὑβρίζῃ. Λέγω, ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ ταὐτίσω τὸ ἔθνος μὲ τὴν κυβέρνησιν, διότι ἐφάνησαν οὐκ ὀλίγοι Ἄγγλοι φιλέλληνες διατεθέντες ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἄλλοι συνηγοροῦντες γενναίως ὑπὲρ αὐτῆς· ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ εἶναι ἡ αὐτὴ; ἂν τῆς Ἀγγλίας σήμερον δὲν συμφέρει νὰ μᾶς ὑποστηρίξῃ δὲν μᾶς ὑποστηρίζει, οὔτε δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὴν πολιτικήν της. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἰδέαν περὶ εἰσαγωγῆς ξένων κεφαλαίων, καὶ ἀπορῶ ἀκούων ἰδέας ὡραίας ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀπραγματοποιήτους καὶ πολὺ ἀπομακρυνομένας καὶ ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπιστήμης. Ὅσον θέλετε ὑπερασπισθῆτε τὰ συμφέροντα τὰ ξένα, ὁσαςδήποτε θυσίας καὶ ἂν κάμητε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἑλκύσητε νέα κεφάλαια, τὰ κεφάλαια ἅμα παρουσιάζεται ὄφελος καὶ κέρδος ἔρχονται μόνα των. Τί συμφέροντα παρουσιάζει ἡ Ἑλλὰς, ἓν μικρὸν κράτος; τὰ μόνα εἶναι τὸ Λαύριον καὶ ὁ σιδηρόδρομος· τὰ ὁποῖα κατεκτήθησαν καὶ διὰ αἰῶνας, διὰ νὰ μὴ εἴπω διὰ πάντοτε, δὲν θέλει παρουσιάσετε καὶ διὰ τὴν μικρότητα καὶ τῆς ἐκτάσεως καὶ τοῦ πληθυσμοῦ, διότι, ἐλλειπόντων τῶν γαιανθράκων εἰς τὸν τόπον, οὐδὲν εἶδος βιομηχανίας δὲν δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ.

§84ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅλαι αἱ ἐπικράτειαι ἔχουν ἄνθρακας; Μόνον ἡ Ἀγγλία ἔχει.

§85ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχει καὶ ἡ Γαλλία καὶ ἅπαντα τὰ κράτη ὅπου ἀνεπτύχθη ἡ βιομηχανία (θόρυβος). Ὅ,τι θέλετε θυσιάσετε, δὲν θὰ κατορθώσητε νὰ προκαλῆτε κεφάλαια, ὅταν δὲν εὑρίσκουν συμφέροντα. Ἐκεῖνο ὅπερ διακρίνει, κύριοι, τὸ ἄτομον καὶ τὰς κυβερνήσεις ὡς τιμίας εἶναι ἡ πλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεών των. Οἱ Ῥωμαῖοι ἔλεγον κακῆς πίστεως τὸν ὀφειλέτην ὁ ὁποῖος δὲν ἐξεπλήρου τὰς ὑποχρεώσεις του. Τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ ἑταιρία ἥτις διὰ προφάσεων καὶ σοφισμάτων ἀρνεῖται τὰς ὑποχρεώσεις της καὶ ἀπαιτεῖ νὰ τὴν ἀπαλλάξητε δαπανῶν αἱ ὁποῖαι ὑπελογίσθησαν, ὅταν ἐκάμαμεν τὴν συμφωνίαν, πρὸς ζημίαν τῶν πολιτῶν. Ἐγώ, κύριοι, παρακαλῶ καὶ τὸν πρόεδρον τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς προηγουμένης διὰ τῶν φίλων των νὰ μὴ ἐπιμένουν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν· ἂν φρονοῦν ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν εὐκολίας εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἂς τὰς δώσωμεν, ἀλλὰ νὰ τὴν ὑποχρεώσωμεν νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της· δώσατέ της καιρὸν καὶ 2 καὶ 3 ἔτη καὶ 4. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει λόγος ἀποχρῶν, ἵνα οἱ κάτοικοι ἐκείνου τοῦ τμήματος, ἀφοῦ ἐπὶ δέκα ἔτη ἐστερήθησαν τὴν χρῆσιν τῆς ἰδιοκτησίας των ἐκ τῆς αἰτίας τοῦ σιδηροδρόμου νὰ στερηθῶσι τὴν ὠφέλειαν αὐτοῦ. Ἂς ἀναβάλωμεν τὴν πραγματοποίησιν, ἂς δώσωμεν καιρὸν νὰ εἰσπράξῃ κεφάλαια διὰ νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς πολίτας καὶ φέρῃ τὸν σταθμὸν ἢ εἰς τὸ Μοναστῆρι, ἢ εἰς ἕνα τῶν πέντε σταθμῶν, ἀλλ’ ὄχι ὅμως νὰ τὴν ἀπαλλάξωμεν καὶ δώσωμεν αὐτὸ τὸ κακὸν παράδειγμα, ὅτι ἡμεῖς οἵτινες εἴμεθα προωρισμένοι νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ γενικὰ συμφέροντα ἐρχόμεθα καὶ τὰ θυσιάζομεν. Εἰς δὲ τοὺς βουλευτὰς λέγω ὅτι διὰ τῶν ἔργων των πρέπει ν’ ἀποδείξωσιν ὅτι ἡ ἀποκήρυξις ἡ ὁποία εἶχε γίνει κατὰ τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ δυσφήμισις ἦτον ἄδικος. Θέλουν δὲ τοὐναντίον ἀποδείξει, ἐὰν ἄνευ λόγου συγχωρήσωμεν τὴν ἀθέτησιν τῶν ὑποχρεώσεων εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου. Οὕτω θέλομεν βελτιώσει καὶ τὴν τύχην τῶν κατοίκων ἐκείνου τοῦ τμήματος μᾶλλον παρὰ ἐγειρομένου τοῦ σταθμοῦ ἐκεῖ ὅπου ἤδη ὑπάρχει, διότι τοῦτο ἐπιτρέποντες, τοὐναντίον ἀποτέλεσμα θέλει προέλθει παρ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ κ. πρωθυπουργός. Τότε ἡ συνοικία ἐκείνη θέλει διαμένει εἰς ἣν κατάστασιν διατελεῖ, ὁμοιάζουσα βόρβορον, ἐνῷ ἀνεγειρομένου τοῦ σταθμοῦ εἰς τὸ Μοναστῆρι, θέλει τὰ μέγιστα βελτιωθῆ καὶ ὡραϊσθῆ. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ διατηρήσητε αὐτὴν τὴν ἀσχημίαν εἰς τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως, καλλίτερον εἶναι νὰ καλλύνητε αὐτὸ τὸ μέρος. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν βλάβην ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἀπὸ τὴν τοῦ καταστήματος ἀνέγερσιν εἰς τὰ πέριξ μνημεῖα τῆς ἀρχαιότητος εἶναι αὕτη ἀναντίῤῥητος, διότι θέλουν ἐπισκιασθῆ ἐνῷ πρέπει νὰ παρουσιάζηται ἐλευθέρα ἡ θεωρία των εἰς τὰ ὄμματα τοῦ θεατοῦ καὶ τῶν ἐπισκεπτομένων τὴν Ἑλλάδα χάριν αὐτῶν, διότι τίποτε ἄλλο δὲν ἔχομεν νὰ παρουσιάσωμεν εἰς αὐτοὺς παρὰ αὐτὰ τὰ κειμήλια. Ἂς μὴ τὰ ἀμαυρώσωμεν λοιπὸν δι’ οἰκοδομῶν εἴτε μεγάλων εἴτε μικρῶν, καὶ νομίζω ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἂς παράξωμεν λοιπὸν ὠφελείας χωρὶς νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν ἀθέτησιν τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων. Γνωρίζω ὅτι παρακλήσεις ἐγένοντο καὶ προσπάθειαι κατεβλήθησαν διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐγὼ θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου κατὰ τὴν συνείδησίν μου· εἰμπορεῖ νὰ σφάλω ἀλλὰ τὸ ἁμάρτημα εἶναι τῆς κρίσεώς μου, ἂν ᾖναι ἐσφαλμένη.

§86ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, ἀπὸ τῆς χθεσινῆς ὁμιλίας πολλοὶ τῶν ἐντίμων συναδέλφων μας ἀνῆλθον καὶ κατῆλθον τοῦ βήματος τούτου, οἱ πλεῖστοι συνηγοροῦντες κατὰ τῆς μὴ παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου, δύο δὲ διάσημον ἐν τῇ πολιτικῇ κοινωνίᾳ θέσιν κατέχοντες, οἱ πρόεδροι τῆς παρελθούσης καὶ παρούσης κυβερνήσεως, ὑπερησπίσθησαν τὸ νομοσχέδιον. Τὸν πόλεμον τῶν κυρίων τούτων τὸν ἐπερίμενα, διότι ἦτο φυσικῶς ἑπόμενον, ἔπρεπε νὰ ὑπερασπισθῶσι τὰς πράξεις των, νὰ στηρίξωσι τὰ ἔργα τῶν χειρῶν των· ἡ δὲ τακτική των ὑπῆρξεν ἡ ἑξῆς· ὁ εἷς εἶχε περισσοτέραν ἱκανότητα εἰς τὴν εἰρωνείαν, ὁ ἕτερος ἔδειξε περισσοτέραν τάσιν εἰς τοὺς τεχνικοὺς συμβιβασμούς· εὐχαριστῶ καὶ τοὺς δύο, διότι κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν δὲν ἥνωσαν τὰς βαρείας φάλαγγάς των διὰ νὰ ἐπιτεθῶσιν, ἀλλ’ ἀκροβολιστικῶς πως ἔκαψαν τινὰ φυσέκια πέριξ, ἀνήγειραν καπνόν, ὅστις ἅμα διελύθη, εὐτυχῶς δὲν ἔδειξε οὔτε πτώματα, οὔτε τραύματα. Παρεκάλεσα χθὲς ἅπαντας ὑμᾶς νὰ ἔλθωμεν εἰς συζήτησιν ἰδεῶν, οὐχὶ λόγων, οὐχὶ ἐκφράσεων, ἀλλὰ πραγμάτων. Πρῶτον εἶπον καὶ ἀνεγνώρισα καὶ ἀναγνωρίζω, ὡς πάντες ὑμεῖς, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς συγκοινωνίας ἑνὸς τόπου εἶναι ἀλάνθαστον τεκμήριον τοῦ πολιτισμοῦ αὐτοῦ. Δὲν ἐπερίμενα λοιπὸν νὰ πολεμηθῇ ἡ ἰδέα αὕτη· αὐτὸ τὸ γνωρίζω ὅτι τὸ παραδέχεσθε ἤδη πρὸ πολλοῦ πάντες οἱ Ἕλληνες ὡς ἀξίωμα. Τίς ἐπολέμησε τὸν πόθον τῆς εἰσαγωγῆς κεφαλαίων εἰς τὸν τόπον μας; ποῖος ἠρνήθη ὅτι ἡ μικρὰ Ἑλλὰς ἂν δὲν ἔλθῃ ἐν τοῖς συνεταιρισμοῖς, ἔστω καὶ ἐπὶ μικρῶν, εἶναι χαμένη; Θέματα ὡρισμένα ἐτέθησαν ἀπέναντι τῶν ὁποίων οὐδεμία ὁριστικὴ λύσις ἐδόθη. Ἐπὶ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς δαπάνης τῆς μικρᾶς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ὁ εἷς τῶν κυρίων διῆλθε ταχύτερον, ὁ ἕτερος ἐπέμεινε· ἀλλὰ δυστυχῶς φαίνεται ὁ καθηγητής του περὶ τὰ μαθήματα τῆς ὁδοποιΐας ἦτο τόσον ἄτεχνος, ὥστε ἓν σύστημα μόνον προσδιορισμοῦ τῶν τιμῶν τοῦ ἔδωκε, καὶ εὑρίσκω ὅτι εἶχε δίκαιον πληρέστατα νὰ ἀπορήσῃ πῶς εἷς ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ εἶπεν, ὅτι διὰ κάθε χιλιόμετρον σιδηροδρόμου ἀπαιτοῦνται 50 ἢ 60,000 δραχμῶν. Πταίει λοιπὸν ὁ καθηγητής; μόνον ὁ μαθητὴς πταίει διότι ἔδωκε ὀλίγην προσοχὴν ἢ δὲν κατεδέχθη νὰ προσέξῃ παντελῶς εἰς τοὺς λόγους μου· καθόσον δὲν ἦτο τοῦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ χθὲς ἐξέθεσα, ὅτι τοῦ μήκους τῆς ὁδοῦ ὄντος μόνον 9,000 μέτρα πρὸς 6, 6 ἐπὶ 9, 54,540, χιλιάδες. Ἐγὼ ἀναβιβάζω, ἂν ἐνθυμῆσθε, καὶ αἱ σημειώσεις μου εἶναι παροῦσαι, τὴν δαπάνην μου εἰς τὸ ἑκατομμύριον. Αὐτὸ μάλιστα ἦτο ἡ ἀρχὴ, κατόπιν ἦλθεν ὁ ὑπολογισμὸς τῶν γεφυρῶν, ἡ ἀποζημίωσις τῶν γηπέδων τῆς ἰσοπεδώσεως καὶ πολλῶν ἄλλων δαπανῶν καὶ κατηρτίσθη τὸ ἑκατομμύριον. Διὰ νὰ εὐχαριστήσω λοιπὸν τὸν καλόν μου φίλον, ἂν θέλῃ ἐν συνόλῳ, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν, νὰ ἐκφρασθῶ καὶ ὁλικῶς. Ἑπομένως ἀναβιβάζω τὴν δαπάνην τοῦ χιλιομέτρου εἰς 80,000 δρ. ἐν συνόλῳ, ἑπομένως καὶ τὴν ὁλικὴν δαπάνην εἰς 720,000· μέχρι τοῦ ἑκατομμυρίου μέγα διάστημα. Περὶ τοῦ κέρδους δὲν κατεδέχθησαν νὰ ἔλθωσιν εἰς συναγωνισμὸν, εἰς τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος διέφυγον. Μόνος εἷς τῶν κ. ὑπουργῶν ὁ ὁποῖος ἐννοεῖ τὴν γλῶσσαν τῶν ἀριθμῶν, ἐνόμιζον καὶ νομίζω, ὅτι ἀπὸ χθὲς εὐχαριστεῖται μᾶλλον εἰς τὴν γλῶσσαν μου, παρὰ τὴν τῶν ἑτέρων κυρίων ἀγορευσάντων. Κύριοι, ἡ χθεσινὴ διακοπὴ μοὶ ἔκαμε νὰ ἐξετάσω περισσότερον τὸ ζήτημα. Σᾶς λέγω εἰλικρινῶς ὅτι χθὲς ἤμην ἠπατημένος εἰς τὰ ἔξοδα, εἶναι ὀλιγώτερα καὶ τὰ ἔσοδα τῆς ἑταιρίας πλείονα, — τὰ ἔξοδα, ὡς ἔξοδα ὁδοποιΐας, καὶ οὐχὶ τὰ τῶν συμφωνιῶν, ἀπὸ τὴν μίαν χεῖρα εἰς τὴν ἑτέραν. Ἐνθυμηθῆτε καὶ χθὲς εἰς τὶ σᾶς ἔκαμα προσεκτικούς. Ἔρχονται ἐδὼ καὶ μᾶς ἀπατῶσι λαμβάνοντες ἓν διάταγμα· μεταβαίνει ὁ εἷς ἔμπορος εἰς τὸν ἕτερον, ἀπατᾷ ὁ εἷς τὸν ἄλλον καὶ ὅλα ταῦτα θέλουν νὰ τὰ θέσουν ἐπὶ τῆς ῥάχεώς μας. Πιστεύσατε, σᾶς παρακαλῶ, ὅτι εἶναι ἀδύνατον μία τοιαύτη σιδηροδρομικὴ γραμμὴ, ἐκ τῶν ἀτελεστέρων τῆς ὑφηλίου, νὰ χρήζῃ περισσότερον τῶν 80,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, καὶ ὁλικῶς δαπάνην πλέον 1,000,000 δραχ.

§87ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἡ πρώτη ἐπιτροπὴ τὸν ἀπεδοκίμασε.

§88ΛΕΚΚΑΣ. Εἶπεν ὁ ἔντιμος φίλος μας, δὲν ὑπελογίσθησαν τὰ ἔξοδα τῆς ἰσοπεδώσεως· διότι ἐγὼ ὑπέθεσα ὅτι ἡ ὁδὸς δὲν εἶναι νομαρχιακή· ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι οὐχὶ νομαρχιακὴ, οὐχὶ ἐπαρχιακὴ, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς ἀγροτικὴ· ἅμα τεθῇ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ, βεβαίως θὰ ὑπάρχῃ ἰσοπέδωσις.

§89Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§90ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ ὑπολογισμὸς λοιπὸν ἦτο καθαρὸς, δὲν ἔλειπεν οὐδέν. Ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ διώκωμεν τὰ καλὰ ἀπὸ τὸν τόπον μας, ἐγὼ πάλιν ἐπαναλαμβάνω τὴν εὐχὴν νὰ κερδίσουν ὅσα κερδίζουν, πλέον τῶν 350,000 κερδίζουν τὸ ἔτος, ἂς κερδίσουν καὶ ἄλλα τόσα, ποίας ἀκόμη εὐκολίας θέλετε, κύριοι; ἡμεῖς κατηντήσαμεν περιποιούμενοι ἰδέας νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀτυχοῦς πάσχοντος τοῦ ὁποίου εἷς ἰατρὸς, ἀφοῦ θεραπεύσῃ τὸν δάκτυλον καὶ πληρωθῇ κάλλιστα διὰ τὸν κόπον καὶ τὸν περιποιηθῶσι μὲ καρυκεύματα ζητεῖ σήμερον νὰ μᾶς ἀφαιρέσῃ τὸ πηλίκιον διὰ νὰ βαδίζωμεν ἀσκεπεῖς καὶ αὔριον τὰς ἀρβήλας διὰ νὰ περιπατῶμεν ἀνυπόδητοι. Μὰ τότε δὲν μένει παρὰ νὰ μᾶς ζητήσῃ καὶ τὸν χιτῶνα, καὶ τότε νὰ πάθῃ ἡ ζωή μας, διότι καὶ καλὰ μᾶς ἐθεράπευσε τὸν δάκτυλον. Ὑπῆρξε, κύριοι κυβερνῆται, συνθήκη μετὰ μιᾶς ἑταιρίας; ὑπῆρχον ὅροι ἐν τῷ συναγωνισμῷ; ναὶ ἢ ὄχι; ὑπῆρχεν ὡρισμένη θέσις τοῦ σταθμοῦ τοῦ Μεγάλου; Μοναστηρίου ναὶ ἢ ὄχι;

§91ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διὰ νόμους;

§92ΛΕΚΚΑΣ. Ὄχι, εἰς τοὺς ὅρους. Ἠξεύρετε, κύριοι, οἱ προκαταρκτικοὶ ὅροι εἰς πᾶσαν ἐργασίαν ὁποῖον ἀποτέλεσμα ἔχουν; 100%, καὶ ποία, κύριοι, ἑταιρία ὅσον καὶ ἂν ἦτον ἀθλία, ὅσον καὶ ἂν ἦτο πτωχὴ, καὶ ὅσον νὰ μὴ ἀγαπῶμεν τὰ δημόσια δὲν ἤθελε νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν τοῖς ἐλέγατε, ὅτι θὰ κάμῃ σιδηρόδρομον, τὸν ὁποῖον οὐδεὶς θὰ ἐπιτηρῇ, καθὼς εἰς τὰ ἄλλα κράτη, δὲν θὰ ἔλθῃ εἰς τὸ Μέγα Μοναστῆρι διὰ νὰ δαπανήσῃ 60,000 δραχμάς· ἡμεῖς φρονοῦμεν πολλαὶ ἤθελον ἔλθει καὶ μὲ ὀλιγώτερα δικαιώματα· ἦλθεν ἡ ἑταιρία, τὴν ἐδέχθημεν κάλλιστα, εἶχε ῥητὸν ὅρον τῆς ἐντελοῦς ἀποκαταστάσεως τοῦ σιδηροδρόμου· παρῆλθεν ἡ προθεσμία· ἡμεῖς οἱ κακοὶ, οἱ ἐξελεγκταὶ τῆς εἴπομεν, ἂν παρῆλθον οἱ μῆνες, σοὶ δίδομεν καὶ ἄλλην προθεσμίαν, καὶ τῆς ἐδώκαμεν, παρῆλθεν καὶ ἐκείνη ἡ προθεσμία, καὶ πάλιν ἑτέρα σύμβασις· πέντε θέσεις ἀντὶ μιᾶς. Παρέρχεται καὶ ἐκείνη· ἐπὶ δέκα ἔτη νὰ μένῃ ἐκεῖ εἰς τὸν σταθμὸν ὅπου εἶναι χωρὶς νὰ ἀλλάξῃ θέσιν. Κατόπιν τέλος ἔρχεται ἡ παροῦσα. Μὰ πρὸς θεοῦ! κατάστασις εἶναι αὐτή; αὐτὸ τὸ λέγεται εὐκολίαν; αὐτὸ εἶναι προστασία συμφερόντων ἑταιρικῶν; ἢ καθαρῶς τυφλὴ παραχώρησις ἐπὶ παραχωρήσεων πρὸς κερδοσκοπίαν ἀφόρητον; Εἶναι αὐτὴ προστασία συμφερόντων ἑταιρίας; αὐτὴν τὴν προστασίαν δὲν τὴν ἐπιδοκιμάζω, διότι αὔριον ἔξαφνα ἄλλη τις κυβέρνησις δύναται νὰ εἴπῃ ἔχει συμφέροντα ἡ ἑταιρία νέα, καὶ πρέπει νὰ ὑποχωρήσωμεν καὶ πάλιν.

§93ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ ἠμπορεῖ, εἶναι δικαίωμά της.

§94ΛΕΚΚΑΣ. Τὸ βλέπω, καὶ ἠμπορεῖ τὸ πᾶν νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ ἡμᾶς, ὅταν σκεπτώμεθα, ὅπως σκεπτόμεθα. Κύριοι, ἀφίνω τὸ μέρος τῶν ὑποχρεώσεων εἰς τὴν κρίσιν σας, ἐμβαίνω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἑτέρου κακοῦ τὸ ὁποῖον μετὰ λύπης εἶδον ὅτι δὲν ἔκαμε μεγάλην ἐντύπωσιν εἰς τὰς καρδίας τῶν ἡγητόρων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Τὰ δήγματα τῆς εἰρωνείας των καὶ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου ἔφθασαν. Κύριοι, δὲν ἐπερίμενα ἀπὸ ἄνδρας σοβαροὺς, ὅ,τι εἰς νεανίας ἔξωθεν τῶν ἐκλογικῶν περιβόλων ἐπιτρέπεται· φαίνεται ὅτι ἡ διπλωματία ἴσως ἐπιτρέπει τὰς εἰρωνείας. Ἐγὼ ὅμως ἔζησα καὶ ἀνετράφην ἐν αὐστηρᾷ τάξει, καὶ πιστεύω ὅτι ἄνδρες ἀξιοπρεπεῖς, πρέπει ἄλλως πως ἐν τῷ κοινοβουλίῳ νὰ ἐκφράζωνται, καὶ δι’ ἄλλης ὁδοῦ τὰς ἰδέας των νὰ μεταβιβάζωσι. Δὲν ἐζητήσαμεν ποτὲ δικαιώματα διὰ κανένα. Εἶναι ἐκλογεῖς εἰς τὸ τέταρτον τμῆμα, ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθῃ ὅλος ὁ κόσμος ὅτι οἱ Ἕλληνες ἐκλογεῖς δὲν περιμένουσι ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους των νὰ τοὺς φέρωσιν εἰς τὴν συναίσθησιν τοῦ εὐγενοῦς πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος. Τοῦτο καὶ ἐγὼ εἶδον πρώτην φορὰν, ὅτε εἰσῆλθον εἰς ἐκλογικὸν ἀγῶνα· εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα ὁ ἐκλογεὺς δὲν τὸν σκέπτεται οὔτε τὸν ἔπαρχον, οὔτε τὸν εἰσαγγελέα, οὔτε τοὺς ἀντιπροσώπους του, ἀρκεῖ νὰ νομίσῃ ὅτι εἶναι ἱκανὸς ὁ ἀντιπρόσωπος νὰ τὸν ὑπερασπισθῇ, καὶ ὡς παράδειγμα φέρω τὸν ἑαυτόν μου. Ἀνίσχυρος ἐν τῇ ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ, ἄνευ μέσων καὶ χρημάτων, δὲν ἤμην ὁ ἄνθρωπος τῆς δημοκοπίας, ὡς τὸ ἤκουσα χθὲς, ἀλλ’ οὕτως ἠθέλησε ὁ εὐγενὴς λαὸς τῆς Ἀττικῆς νὰ μ’ ἀναδείξῃ, καὶ τὸ κατώρθωσεν, ὡς βουλευτήν του. Κύριοι, ἐπὶ τοσοῦτον ἔχω καθῆκον, ἐφ’ ὅσον τὸ 4 τμῆμα ὑποφέρει, νὰ ὑπερασπισθῶ τὰ δικαιώματά του, καὶ εἰς μίαν ἡμέραν θὰ σᾶς φέρω ῥητὸν θέμα θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ χαρίσητε τὴν ἀκρόασίν σας ἐπὶ θέματος ὅπερ θὰ ἐπιγράψω «ἐμπαιγμὸς τῶν νόμων ἐν τῇ Ἑλλάδι, ἔλλειψις δικαιοσύνης, παραγνώρισις παντὸς ἱεροῦ.» Ποῦ ἠκούσθη δι’ εὐτελῆ συμφέροντα μιᾶς ἑταιρίας, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἀπαίτησιν ὅτι εἶναι ἀνεπτυγμένοι, νὰ κωφεύουν εἰς τὰ παράπονα ὁλοκλήρων συμπολιτῶν των; Ὅταν μᾶς λέγωσιν ὅτι σημεῖον ἐντελοῦς κοινωνίας εἶναι ἡ αἴσθησις τοῦ ἀδικήματος καθ’ ἑνὸς πολίτου εἰς πάντας, νὰ βλέπωσι ἀταράχως. Ἐντὸς τῆς πρωτευούσης τοῦ ἑλληνικοῦ βασιλείου χιλιάδες συμπολιτῶν μας πρὸ ἐτῶν γογγύζοντες, παραπονούμενοι, καὶ νὰ διαστρέφωσι τὴν ἀλήθειαν λέγοντες ὅτι οἱ ὑπερασπίζοντες τὰ δικαιώματα αὐτῶν εἶναι δημοκόποι; ὅστις ἔχει τὰς ἰδέας ταύτας τοῦ τὰς χαρίζω, ἂς ὠφελεῖται ἀπὸ αὐτάς. Κύριοι, εὐχαριστῶ τὸν ἔντιμον ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴν ὅστις χθὲς εἶπεν μίαν ἀλήθειαν, τὸν εὐχαριστῶ ὡς ἄτομον, ὡς βουλευτὴς Ἀττικῆς, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ ἐκφράσω εἰς αὐτὸν καὶ τὴν βαθεῖαν μου θλῖψιν ὡς βουλευτὴς τῆς ὅλης Ἑλλάδος. Μία του φράσις, κύριοι, ἠδύνατο νὰ κάμῃ τὸ ταμεῖον νὰ λάβῃ πολλὰς ἀφαιμάξεις. Ἐνθυμηθῆτε τί σᾶς εἶπεν ἐν εἰλικρινείᾳ, διότι ἦτο ἀλήθεια γυμνή, παρέτεινα ἐπὶ 10 ἔτη τὴν προθεσμίαν τοῦ σταθμοῦ διὰ νὰ βιάσω τοὺς πολίτας ἐκείνους τοὺς ἀπλήστους, τοὺς ἀγρίους, διὰ τῆς παλαιότητος τῶν οἰκιῶν των νὰ ἐνδώσωσιν ἐπὶ τέλους ἀπὸ τὰς μεγάλας ἀπαιτήσεις των καὶ ὑποχωρήσωσι. Τί ἄλλο σημαίνει αὐτὴ ἡ φράσις παρ’ ὅτι οὐχὶ μόνον κατὰ τὸ παρελθὸν τοὺς ἠδίκησαν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἐπεθύμουν νὰ πράξω τοῦτο· καὶ ποῖος, κύριοι, ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς ἕνα ἄρχοντα, ὑπαρχόντων νόμων δι’ ὧν καὶ εἰς τὸ τελευταῖον πολίχνιον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ σχέδιον τῆς πόλεως, καὶ εἰς τὴν πρωτεύουσαν ν’ ἀρνῆται τοῦτο, καὶ τοὺς ὑπερασπιζομένους τοῦτο νὰ εἰρωνεύηται, καθὼς καὶ ὅ,τι κειμήλιον ἡ Ἑλλὰς ἔχει, ἐνῷ εἰς τὸ 2 τμῆμα, διότι διέρχονται οἱ ξένοι καὶ οἱ βασιλεῖς, τὰ πάντα θυσιάζονται. Εἶναι ὁ καιρὸς τῶν συμφερόντων μᾶς εἶπεν ὁ ἕτερος τῶν κυβερνητόρων καὶ οὐχὶ τῶν Πλατωνικῶν ἐρώτων. Νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν δὲν ἐπερίμενα τοιαύτην ἀπάντησιν· βεβαίως δὲν θὰ παραπονεθῇ ὁ Θησεὺς, ἂν ἀναστηθῇ, ἂς μὲ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι ἂν τὴν στιγμὴν ταύτην ἦτο οὐχὶ ὁ Πραξιτέλης ἀλλ’ εἷς ξένος ἐνταῦθα καὶ ἤκουεν ὅτι ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, ὁσάκις κάμνομεν λόγον διὰ τὸ Θησεῖον, διὰ τὴν Ποικίλην Στοὰν καὶ τὰ λοιπὰ μνημεῖα τῆς ἀρχαιότητος, ἀντὶ νὰ καταβιβάζωμεν τὸ πρόσωπον εἰς τὴν γῆν, διότι τὰ ἀφήσαμεν ἐντὸς τῶν κοπροστασίων τοῦ ἱππικοῦ, ἐὰν μᾶς ἤκουε, λέγω, ξένος τις ἤθελεν εἴπει ὅτι ὁ Φαλμεράϋερ δὲν ἦτο ἄδικος· χάριν λοιπὸν τῆς ἑταιρίας τοσαῦται θυσίαι, χάριν ταύτης τοιαύτη καταστροφὴ τῶν κειμηλίων. Ὁ εἷς τῶν κυβερνητόρων ἔδωκε γνώμην ὀλίγον παρὰ τὴν ἀρχιτεκτονικὴν, ὡσὰν νὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν ἀκολουθήσῃ νὰ γείνῃ μικρὸν τὸ κτίριον. Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ, κύριοι, σήμερον δὲν εἶναι ἡ τοῦ μέσου αἰῶνος, σήμερον πᾶν κατάστημα ἔχει τὸν ῥυθμόν του, ἔχει τοὺς κανόνας του, καὶ ὁσάκις θέλει τις νὰ μεταβάλῃ τὸ τοιοῦτον, ἔχει τὸ ἄχαρι μέτωπον τῶν ἀνακτόρων, ὅταν δὲ σέβηται τοὺς κανόνας του ἔχει τὴν ὡραίαν αὑτοῦ πρόσοψιν τὴν πρὸς τὴν θάλασσαν. Οἱ σταθμοὶ, τὰ καταστήματα, τὰ μέγαρα δὲν δύνανται ν’ αὐξομοιοῦνται κατὰ τὰς ἰδιαιτέρας ἀρχιτεκτονικὰς γνώσεις ἑνὸς ἑκάστου ἰδιοκτήτου· ὁ δ’ ἕτερος τῶν κυβερνητόρων μας εἶπε περὶ τὸ Θησεῖον νὰ γείνῃ ἀκτὶς καὶ ποῖος θὰ κάμῃ τὴν ἀκτῖνα παρὰ ἡ Κυβέρνησις; καὶ ποῖος, ἐὰν τὴν εἴχετε κατασκευάσει, δὲν θὰ εἶχε τὴν εὐχαρίστησιν νὰ βλέπῃ τὸ μέρος ἐκεῖνο; Καὶ εἰς ποῖον δύναται ν’ ἀποδοθῇ ἡ μομφὴ, τοῦ ὅτι αἱ ἀρχαιότητες δὲν περιβάλλονται ἀπὸ πλατείας καὶ κήπους; Τὸ τοιοῦτον βεβαίως δὲν εἶναι καθῆκον τῆς Βουλῆς, εἶναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως· σήμερον δὲν μένει ἄλλο παρ’ ἐκεῖ ὅπου εἶναι μερικὰ πενιχρὰ καλύβια νὰ φέρητε ἓν κρεοπωλεῖον καὶ νὰ θέσητε καὶ τὸν σταθμὸν τοῦ Σιδηροδρόμου καὶ τότε πράγματι θὰ εἴμεθα λαὸς τοῦ 13 αἰῶνος. Κύριοι, ἵνα μὴ σᾶς κουράσω πολὺ, σᾶς παρακαλῶ, ἐπειδὴ τοῦ Πειραιῶς ἡ ὑπόθεσις ἐσυμβιβάσθη, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ μὲ τὰς 20,000 δραχμὰς, διότι 2000 δραχμαὶ κατ’ ἔτος ἠξεύρετε ὅτι εἶναι ποσὸν 20,000 δραχμῶν, ἀποζημιώνονται διὰ τὰ οἰκόπεδά των, τὰ κατοικούμενα ἀπὸ τῶν Νυμφῶν καὶ τῶν Καταιρίνων, ὡς εἶπον χθὲς, προσλαμβάνοντες ἐκ νέου μέγα μέρος αὐτοῦ. Περιορίζομαι μόνον εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ δήμου Ἀθηνῶν ἰδίως τὴν τοῦ 4ου τμήματος καὶ παρακαλῶ ἵνα μὴ παραδεχθῇ παντάπασιν ἡ ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ σταθμοῦ εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο. Ὅταν εἰσῆλθον εἰς τὸ βουλευτήριον, μοὶ ἐγένετο μία πρότασις· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ εἷς συμβιβασμός. Ὁ σκοπὸς, ἡ ἀλήθεια, ὡς γνωρίζετε, τὸ ὀρθὸν εὑρίσκεται εἰς τὸ μέσον, τὰ ἄκρα δὲν μοὶ ἀρέσκουν ποτὲ, παρεδέχθην τὴν πρότασιν, καὶ εὑρέθη θέσις ἐν τῇ ἀπολύτῳ ἀνάγκῃ καθ’ ἣν θελήσητε νὰ κάμητε καὶ τὴν τελευταίαν θυσίαν πρὸς τὴν ἑταιρίαν. Ὑπάρχει θέσις διὰ νὰ συμβιβάσωμεν καὶ τὸν καλλωπισμὸν τοῦ 4ου τμήματος καὶ τὸν τῆς Ἑρμαϊκῆς ὁδοῦ, πρὸς δὲ καὶ νὰ μὴ ἐπιβαρύνωμεν καὶ τὴν ἑταιρίαν μὲ πολλὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἰδίως θὰ ἐπέλθουν ἐκ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν οἰκιῶν τοῦ Ζαχαρίτσα κτλ. ἀποφασίσατε ὅπως ὁ σταθμὸς ἔλθῃ εἰς τὴν πλατείαν τοῦ Ἁγ. Νικολάου, εἶναι μέρος εἰς τὸ ὁποῖον ἡ ἑταιρία δὲν θὰ δαπανήσῃ οὔτε τὸ τρίτον τῶν δαπανῶν, αἵτινες θὰ ἐγίνοντο, ἐὰν ἤρχετο εἰς τὸ Μεγάλο Μοναστῆρι. Ἐὰν πρόκηται νὰ κάμητε θυσίαν, σᾶς παρακαλῶ μόνην αὐτὴν νὰ κάμητε, καὶ οὐδὲν πλέον, διότι ἄλλως ἂς ὄψωνται οἱ ὃν ἐξεκέντησαν, καὶ ἐγὼ εἰμὶ ἀθῶος τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ ζήτημα ἔλαβε πολλὰς καὶ μεγάλας διαστάσεις τῶν ὁποίων κατὰ τὴν ἰδέαν μου δὲν ἦτο καθόλου ἄξιον καὶ ἀδίκως ἐταράξαμεν τὴν κόνιν καὶ τοῦ Θησέως καὶ τοῦ Φαλμεράϋερ. Κατ’ ἐμὲ ἔπρεπε, κύριοι, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν σήμερον ἀρχικήν τινα σύμβασιν μὲ τὴν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου· ἡ ἑταιρία ὑφίσταται πρὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ ὑπάρχει σύμβασις ἡ ὁποία διέπει ὅλας τὰς σχέσεις αὐτῆς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ἡ ἑταιρία κερδίζῃ πολλὰ ἢ ὀλίγα, ἂν αἱ μετοχαί της ὑπερετιμήθησαν ἢ ὑπετιμήθησαν, ὅλα ταῦτα εἶναι ζητήματα ἄσχετα μὲ τὸ προκείμενον· ἐὰν, κύριοι, ἠθέλατε νὰ ἦσθε ἐντὸς τῆς ἀληθείας καὶ νὰ κρίνητε κατὰ πόσον ἡ κυβέρνησις ἔπραξε καλῶς ἢ κακῶς συνομολογήσασα μετὰ τῆς ἑταιρίας τὴν νέαν αὐτῆς σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλαμεν ὑπὸ τὴν ἔγκρισίν σας, ἔπρεπε νὰ περιορισθῆτε εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ὅρων τοὺς ὁποίους ἡ σύμβασις αὕτη περιέχει· τοῦτο, κύριοι, θέλω πράξει ἐγὼ μετὰ μεγίστης συντομίας. Ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν καὶ ἔγκρισιν ὑμῶν σύμβασις δύο παραχωρήσεις μοὶ φαίνεται ὅτι περιέχει πρὸς τὴν ἑταιρίαν· ἡ πρώτη εἶναι ὅτι χορηγεῖ αὐτῇ δεκαετῆ προθεσμίαν κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ ὁποία συνωμολογήθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Ζαΐμη, τριετῆ δὲ κατὰ τὴν συμπληρωτικὴν σύμβασιν ἡ ὁποία συνωμολογήθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ ἐμοῦ. Ἡ δευτέρα παραχώρησις εἶναι ὅτι τὸ δημόσιον ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξομαλύνῃ ὅλας τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν μεταξὺ τῆς ἑταιρίας καὶ τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· ἀπέναντι τῶν δύο τούτων παραχωρήσεων ἡ κυβέρνησις λαμβάνει ὡς ἀντάλλαγμα παραχωρήσεις τινὰς ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας λίαν ἐπωφελεῖς διὰ τὸ κοινὸν καὶ τοὺς δήμους. Ἂς ἐξετάσωμεν κατὰ πρῶτον ποία εἶναι ἡ βαρύτης καὶ ἡ σημασία τῶν παραχωρήσεων τοῦ δημοσίου πρὸς τὴν ἑταιρίαν. Ἡ πρώτη ἀποβλέπει τὴν χορήγησιν τριετοῦς προθεσμίας διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ὁριστικοῦ σταθμοῦ ἐν Ἀθήναις. Ἕως τώρα ἡ ἑταιρία, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ὅλοι γνωρίζετε, δὲν ἠδυνήθη νὰ κάμῃ τὸν ὁριστικὸν αὐτῆς σταθμὸν ἐν Ἀθήναις καὶ οἰκονομεῖται μὲ τὸν προσωρινὸν τὸν ὁποῖον ἔχει. Ἕνεκα τῆς κακῆς θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἕνεκα τῆς ὑποτιμήσεως τῶν μετοχῶν της καὶ διαφόρων ἄλλων αἰτιῶν ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν προθεσμίαν διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Ἡ δὲ κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι δὲν βλάπτονται τὰ συμφέροντα οὔτε τοῦ δημοσίου οὔτε τῶν πολιτῶν, ἂν οἰκονομηθῇ ἀκόμη δι’ ὀλίγα ἔτη μὲ τὸν προσωρινὸν σταθμὸν, ὁ ὁποῖος ὑφίσταται. Ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Ζαΐμη ἐνόμισεν, ὅτι οὐδεμία ζημία ἐπέρχεται, ἂν παραχωρήσῃ προθεσμίαν δεκαετῆ, ἡμεῖς ὅμως ἐθεωρήσαμεν τὰ 10 ἔτη πολλὰ καὶ τῇ συγκαταθέσει τῆς ἑταιρίας ἐχορηγήσαμεν μόνον τριετῆ προθεσμίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη παραχώρησις, ἐκ τῆς ὁποίας δὲν βλέπω ὁποία βλάβη δύναται νὰ ἐπέλθῃ. Ἡ δευτέρα παραχώρησις εἶναι, ὅτι τὸ δημόσιον ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξομαλύνῃ τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται μεταξὺ τῆς ἑταιρίας καὶ τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· ἡ παραχώρησις αὕτη φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως μεγάλη, διότι ἐὰν ἡττηθῇ ἡ ἑταιρία, τὸ δημόσιον τρέχει τὸν κίνδυνον νὰ πληρώσῃ ἀποζημιώσεις· ἀλλὰ ποῖαι αἱ ὑφιστάμεναι δίκαι μεταξὺ τῆς ἑταιρίας καὶ τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς; ἠκούσατε ἤδη, ὅτι ὁ μὲν δῆμος Ἀθηνῶν δὲν ἔχει καμμίαν δίκην, ἑπομένως καμμία ζημία καὶ κανεὶς κίνδυνος δὲν ὑφίσταται, διότι πᾶσα διένεξις ἐτελείωσε· μεταξὺ τοῦ δήμου Πειραιῶς καὶ τῆς ἑταιρίας ὑπῆρχον ἐκκρεμεῖς δίκαι, τὰς ὁποίας ἔχασεν ὁ δῆμος τοῦ Πειραιῶς μέχρι τοῦ ἐφετείου, ὥστε καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ Πειραιῶς εἶναι μηδέν. Ὥστε ἡ κυβέρνησις ἀναδεξαμένη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξομαλύνῃ τὰς δίκας δὲν ἀνέλαβεν πράγματι κανένα κίνδυνον. Αὗται εἶναι αἱ παραχωρήσεις αἱ μεγάλαι, τὰς ὁποίας ἐχορήγησεν ἡ κυβέρνησις πρὸς τὴν ἑταιρίαν, οὐδεμία ἄλλη παραχώρησις ἐγένετο, ὥστε ἦσαν περιτταὶ ὅλαι αἱ ἀγορεύσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθησαν πολλοὶ, διότι ἦσαν ἐκτὸς τοῦ προκειμένου. Ἀπέναντι αὐτῶν τῶν δύω παραχωρήσεων ὑποχρεοῦται καὶ ἡ ἑταιρία νὰ κάμῃ παραχωρήσεις πρὸς τὸ δημόσιον, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὴν σημασίαν των, καὶ τὰς ὁποίας βλέπετε εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον τῆς συμβάσεως· ἀλλὰ τινὲς τῶν προαγορευσάντων διὰ νὰ περιπλέξουν τὸ πρᾶγμα καὶ παρουσιάσωσιν, ὅτι κάποια μεγάλη θυσία γίνεται ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας, ἔθιξαν ἀτόπως κατ’ ἐμὲ τὸ ζήτημα τοῦ ὁριστικοῦ βαθμοῦ, ἐνῷ ἐν τῇ συμβάσει δὲν γίνεται καθόλου λόγος περὶ σταθμοῦ. Ἡ κυβέρνησις οἴκοθεν ἐπιθυμοῦσα νὰ ᾖναι εἰλικρινὴς πρὸς τὴν βουλὴν καὶ νὰ θέτῃ αὐτὴν ἐν γνώσει ὅλων τῶν πράξεών της ἠθέλησε, προκειμένου λόγου περὶ ἑταιρίας νὰ σᾶς πληροφορήσῃ ὅτι προῆλθεν καὶ εἰς μίαν ἄλλην συμφωνίαν μετ’ αὐτῆς, συμφωνίαν ὅμως, ἡ ὁποία πηγάζει ἐκ προηγουμένης συμβάσεως καὶ τὴν ὁποίαν ἔχει πλῆρες καὶ ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ κάμῃ χωρὶς νὰ ζητήσῃ τὴν ἡμετέραν συγκατάθεσιν· διότι ὁ ἀρχικὸς νόμος, δι’ οὗ συνέστη ἡ ἑταιρία, δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ προσδιορίσῃ τὸν ὁριστικὸν σταθμὸν συνεννοουμένη μετὰ τῆς ἑταιρίας· δυνάμει τούτου ἐγένετο συμφωνία κατὰ τὸ 1868 μεταξὺ τῆς ἑταιρίας καὶ τῆς κυβερνήσεως, συμφωνία ἡ ὁποία ἐνεκρίθη οὐχὶ διὰ νόμου ἀλλὰ διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νόμου, καὶ δι’ αὐτῆς προσδιωρίζοντο πέντε θέσεις, ἀλλὰ σήμερον ἐγένετο ἄλλη συμφωνία μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας καὶ προσδιωρίσθη ὁριστικὸς σταθμὸς, ἡ θέσις τοῦ προσωρινοῦ. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἄσχετον μὲ τὴν σύμβασιν, δὲν περιλαμβάνεται εἰς αὐτὴν, καὶ δὲν ἦτον, ἂν ἤθελεν, ἡ κυβέρνησις ὑποχρεωμένη νὰ τὸ φέρῃ παντάπασιν εἰς τὴν βουλὴν, διότι εἶναι δικαίωμά της νὰ ἀποφασίσῃ μόνη· ὑμεῖς σήμερον δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν παρὰ τὴν σύμβασιν, καὶ εἰς αὐτὴν λόγος περὶ ὁριστικοῦ σταθμοῦ δὲν γίνεται, ὥστε, ἐὰν κατὰ τὰ ἄλλα εὑρίσκητε τὴν σύμβασιν καλῶς ἔχουσαν, οὐδένα ἔχετε λόγον ὅπως ἀρνηθῆτε τὴν ἔγκρισίν της· ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ τις νομίζων ὅτι ἡ διοικητικὴ αὕτη πρᾶξις τῆς κυβερνήσεως εἶναι κακὴ, εἶναι ἄτοπος, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φέρῃ ἐπερώτησιν, νὰ προσκαλέσῃ τὴν κυβέρνησιν νὰ δώσῃ λόγον, καὶ ἂν ἡ βουλὴ δὲν ἀρκεσθῇ εἰς τοὺς λόγους καὶ τὰς ἐξηγήσεις, δύναται νὰ τὴν ἀποδοκιμάσῃ. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ συγχέητε μίαν διοικητικὴν πρᾶξιν τὴν ὁποίαν ἡ κυβέρνησις ἔκαμε δυνάμει κειμένου νόμου μὲ σύμβασιν τὴν ὁποίαν σᾶς φέρομεν νὰ κυρώσητε. Τελειόνω, κύριοι, διότι ἀρκετὰ σᾶς ἀπησχολήσαμεν· δὲν πρόκειται, κύριοι, παρὰ ἁπλῶς περὶ κυρώσεως μιᾶς συμβάσεως ἡ ὁποία περιέχει δύω παραχωρήσεις πρὸς τὴν ἑταιρίαν λίαν ἀσημάντους καὶ ἀβλαβεῖς διὰ τὸ δημόσιον καὶ τοὺς πολίτας.

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συνεπῆς τῶν ἰδιαιτέρων περὶ συμβιβασμοῦ ὁμιλιῶν ὁ κ. Σκαλτσούνης ὡς ἀντιπρόσωπος καὶ ἐν ὀνόματι τῆς ἑταιρίας μοὶ ἔστειλεν ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ λέγει ὅτι, ἐὰν τὰ ἔξοδα τῶν ἀποζημιώσεων ἀναβῶσι μέχρι 50,000 δραχ. δέχεται ἡ ἑταιρία νὰ κάμῃ τὸν σταθμὸν, ὅπου ὁ κ. Λέκκας εἶπεν.

§97ΛΕΚΚΑΣ. Ἐγὼ τοῦτο τὸ θεωρῶ ὡς φενάκην.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ. Λέκκα, δὲν χρεωστεῖ νὰ σᾶς κάμῃ τίποτε, σεῖς ἐζητήσατε 100,000 δραχ. καὶ αὐτὸς ἀπεφάσισε 50,000.

§99ΛΕΚΚΑΣ. Ὄχι, εἶναι παρεξήγησις. (θόρυβος).

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατ’ αἴτησίν σας παρεκάλεσα τὸν κ. Σκαλτσούνην νὰ ἔλθῃ ἐδῶ. Ὁ κ. Σκαλτσούνης εἶπεν ὅτι ἐὰν τὸ ἔξοδον εἶναι 50,000 δραχ. τὸ δέχεται, σεῖς εἴπατε, ὅτι θὰ ᾖναι 100,000 δραχμ. καὶ δὲν ἐσυμφωνήσατε. Δεύτερον ὁ κ. Σκαλτσούνης ἐν ὀνόματι τῆς ἑταιρίας ὑπόσχεται νὰ παραχωρήσῃ τὰς γαίας τὰς ἐν Πειραιεῖ, ὅσαι κατὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν περισσεύουσιν ἀπὸ τὸν σταθμόν.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε κ. Καλλιφρονᾶ. Φῶτα νὰ ἑτοιμασθοῦν! Καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ μείνουν, διὰ νὰ τελειώσωμεν.

§102ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τέσσαρα λόγια θὰ εἴπω. Βλέπετε, ὅτι ἀρκετὰ ἀναπτύχθησαν, καὶ δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς νὰ φέρωμεν καμμίαν δυσκολίαν, κανὲν πρόσκομμα, ἀπεναντίας ἐρχόμεθα νὰ φέρωμεν πᾶσαν εὐκολίαν, ἀλλ’ ἡ εὐκολία, κύριοι, αὕτη πρέπει νὰ ᾖναι σύμφωνος μὲ τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ μὲ τὸ ὀρθὸν τοῦ πράγματος καὶ νὰ σέβηται τὰ συμπεφωνημένα. Συμπεφωνημένον, κύριοι, ὑπῆρχεν, ὅτι ὁ σταθμὸς ὁ ὁριστικὸς τοῦ σιδηροδρόμου θὰ γείνῃ εἰς τὸ κεντρικὸν μέρος τῆς πόλεως, τῆς ὁδοῦ Ἀθηνᾶς, ὅπου εἶναι τὸ Μέγα Μοναστῆρι, τὸ δὲ Μέγα Μοναστῆρι ὠνομάσθη διὰ διακριτικῶν σημείων, καὶ διότι πρὸς ἐκεῖνο τὸ μέρος θὰ ἦτο ὀλιγοδάπανος ἡ δαπάνη. Ὁ λόγος ὅμως ἦτο περὶ τοῦ κεντρικοῦ. Αὐτὸς ἦτο ὁ ὁριστικὸς σταθμὸς, ὁ ὁποῖος πρῶτον ἀπεφασίσθη καὶ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ γείνῃ, ἅμα ὁ σιδηρόδρομος ἤθελεν ἀρχίσει τὰς ἐργασίας του. Ἡ ἑταιρία διὰ νὰ λάβῃ εὐκολίας ἐζήτησε προσωρινῶς νὰ σταθῇ ἔξω τῆς πόλεως, ὅπου ἤδη στέκεται. Ἐδόθη λοιπὸν αὐτὴ ἡ εὐκολία, διότι αὐτὸ τὴν ἀπήλλαξεν ἀπὸ μίαν δαπάνην, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ κάμῃ διὰ τὰς ἀποζημιώσεις τῶν ἰδιοκτησιῶν, τὰς ὁποίας ἤθελε παραλάβει, διότι ἀπὸ τὸν προσωρινὸν σταθμὸν ἕως τὴν ὁδὸν Ἀθηνᾶς εἶναι τὰ οἰκοδομημένα, ὄχι μέγαρα, ἀλλὰ μικραὶ οἰκίαι. Ἐκ τούτου προῆλθε τῳόντι μία εὐκολία εἰς τὴν ἑταιρίαν, τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν ἐφθόνησε, εἰς τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν ἀντετάχθη, ἀλλ’ ἐπῆλθε μία ζημία σημαντικὴ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ὅλοι οἱ πτωχοὶ ἰδιοκτῆται τῶν οἰκοδομῶν ἐκείνων νὰ μὴ δύνανται νὰ τὰς ἐκποιήσουν, νὰ τὰς ὑποθηκεύσουν, νὰ προικίσουν τὰς κόρας των. Ἕκαστος λοιπὸν εὑρέθη δεδεμένος, εὑρέθη αἴφνης ἕνας ἀριθμὸς πολιτῶν, χωρὶς νὰ χρεωστῇ εἰς κανένα, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑποχρέωσιν εἰς κανένα, νὰ ἔχῃ τὴν οἰκίαν του δεσμευμένην. Ζητεῖ σχέδιον, δὲν τοῦ δίδουν. Μὰ θὰ ἐπισκευάσω· δὲν σοῦ τὸ ἐπιτρέπω. Παρῆλθον δύω ἔτη, γίνεται σύμβασις, παρατείνουν ἐπὶ ἄλλα δέκα ἔτη, καὶ δὲν εἶναι τίποτε λέγουν. Πῶς δὲν εἶναι τίποτε; ὅταν τὸν ἄλλον τὸν ἐξαφανίζῃς, ὅταν τὸν βάζῃς εἰς τοιαύτην θέσιν, δὲν εἶναι τίποτε; εἶναι σοβαρὸν, εἶναι ἀσεβὲς, εἶναι ἀσυγχώρητον ἀπὸ τὴν νομοθεσίαν· ἢ ἔχομεν νόμους, ἢ δὲν ἔχομεν. Λοιπὸν ἰδοὺ ποῦ εἶναι τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀνεχθῇ κανείς. Ὁ σταθμὸς τοῦ σιδηροδρόμου δὲν πρέπει νὰ ἦναι, διὰ νὰ τὸν εὕρῃ κανεὶς εἰς τὸν καύσωνα τοῦ θέρους καὶ εἰς τοὺς παγετοὺς τοῦ χειμῶνος εἰς τὰ ἄκρα τῆς πόλεως· πρέπει νὰ ἦναι εἰς ἓν μέρος κεντρικὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἔγειναν καὶ παραχωρήσεις· ἕκαστος ἔδωκε τὴν ἰδιοκτησίαν του· διῆλθεν ἀπὸ ἀμπελῶνας, ἀπὸ κήπους· ἐδιχοτόμησε τὴν ἰδιοκτησίαν ἑκάστου, καὶ κανεὶς δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ περισσοτέραν ἀποζημίωσιν, παρὰ ἣν ἀξίαν εἶχεν ἡ γῆ· καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅ,τι κατὰ πλάνην εἶπεν ὁ κ. Ζαΐμης, ὅτι 500 δραχ. ἐπλήρωσε τὸ στρέμμα, 100, 150, 200 ἐπλήρωσε, παρὰ μόνον μερικὰ ἀμπέλια. Καὶ τί, νὰ περάσῃ ἀπὸ ἓν ἀμπέλι, νὰ διχοτομήσῃ εἰς τὸ ἥμισυ αὐτὸ, εἶναι μεγάλη δουλιὰ, ἐὰν ἐπλήρωσε 500 δρ.; 500 δρ. δὲν σοῦ παραχωρεῖ κανεὶς τὴν ἄμπελον ὁλόκληρον, ὄχι νὰ τὴν διχοτομήσῃς. Δὲν ἔγειναν λοιπὸν ὑπερβολικαὶ ἀπαιτήσεις. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ, ἀγαπῶ καὶ συντρέχω μάλιστα ὅσον τὸ δυνατὸν μίαν ἑταιρίαν, νὰ ἔχῃ εὐκολίας, ἀλλὰ δὲν θέλω πάλιν ν’ ἀδικηθοῦν οἱ ἄλλοι. Κανεὶς δὲν τὴν ἐμπόδισεν, ἀφ’ ὅπου ἤθελε, διῆλθε, ὅσας ἰδιοκτησίας ἤθελεν, ἐδιχοτόμησε· κανεὶς δὲν εἶπε τίποτε, καὶ πολλὰ ἀκόμη δὲν ἀπεζημιώθησαν. Ἔρχομαι εἰς τὸ μέρος τῆς πόλεως. Σὺ ἔθεσες τὰς ἰδιοκτησίας ἐκτὸς τῆς ἀναποφεύκτου χρήσεως τοῦ ἰδιοκτήτου. Ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος ἔγεινε δι’ εὐκολίαν, δὲν εἶναι εὐκολία νὰ τρέχῃ κανεὶς μὲ τὴν ζέστην τὸ θέρος καὶ μὲ τοὺς παγετοὺς τὸν χειμῶνα εἰς τὰ ἄκρα τῆς πόλεως καὶ νὰ χάνῃ τὸν καιρόν του, πρέπει νὰ ἦναι εἰς τὸ κέντρον ὁ σταθμὸς καὶ κέντρον κατάλληλον εἶναι ἡ ὁδὸς Ἀθηνᾶς· δι’ αὐτῆς τῆς ὁδοῦ διέρχεται καὶ ἡ νέα καὶ ἡ παλαιὰ πόλις. Ἔπειτα ποία δυσειδία, ὅταν ἔρχωνται οἱ ξένοι; Ἦλθον αὐτοκράτορες καὶ βασιλεῖς μὲ ἐπιστήμονας, μὲ ἀρχαιολόγους. Ὅταν ἐξῆλθον, εἶδον παράταξιν, βασιλικὰ ἁμάξια, καὶ τοὺς ἐπήγαινον πάλιν ὀπίσω εἰς τὸν Πειραιᾶ. Ἔβλεπον τὴν πόλιν πρὸς ἀνατολὰς καὶ τοὺς ἐπήγαινον πρὸς δυσμὰς εἰς τὰ χωράφια. Ὅλοι ἐξιππάζοντο· τί τρέχει; ἡμεῖς ἤλθομεν νὰ ἴδωμεν τὴν πόλιν, ὄχι τοὺς ἀγρούς. Τοὺς ἔλεγον λοιπὸν, ἀπ’ ἐδῶ εἶναι καλύβια καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ περάσωμεν (ἱλαρότης). Δὲν ἐπεμβαίνω νὰ ἐξετάσω τὰ μεγάλα κέρδη τῆς ἑταιρίας, εὔχομαι νὰ ἦναι ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερα· καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπέμβουν εἰς αὐτά· ἀλλ’ ἰδοὺ ὁ λόγος.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιάσθη ὁ λαιμός σου.

§104ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἶναι πιασμένος ἀπὸ ἄλλην περίστασιν.— Ἐὰν ἡ ἑταιρία πραγματικῶς ἤθελεν εὑρεθῆ, ὅπερ δὲν εὔχομαι, εἰς τόσον δυσκόλους περιστάσεις, ὥστε νὰ τῆς ἦναι ἀδύνατον, νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ὑποχρεωτικὴν δαπάνην, διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν σταθμόν, τὸν ὁποῖον συνεφώνησεν, ἤθελεν εἶσθαι καλὴ ἡ σκέψις· ἀλλ’ ἀγαθῇ τύχῃ, καὶ εὔχομαι αὐτὴ ἡ τύχη νὰ ἔχῃ ἀκόμη ἐπίτασιν, εὑρίσκεται εἰς καλὰς περιστάσεις· δὲν εἶναι αἱ δαπάναι της περισσότεραι τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, διότι 9 χιλιόμετρα εἶναι. Ἔχει 250,000 εἰσόδημα. Ἡ ἑταιρία λοιπὸν δύναται κάλλιστα νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν, ἀφοῦ μάλιστα τώρα εὑρίσκεται ἀπηλλαγμένη ἀπὸ ἐκείνας τὰς ἄλλας ἐνοχλήσεις τῶν δημάρχων τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ δὲν ἐθεώρησα ὡς ὑποστηρικτέας, μήτε τοῦ δημάρχου Ἀθηνῶν, μήτε τοῦ δημάρχου Πειραιῶς. Ὑποστηρικτέον ὅμως καὶ ἀναγκαῖον δι’ ὅλους τοὺς λόγους θεωρῶ τὸν σταθμὸν, διότι σᾶς εἶπον καὶ ἐγὼ ἐστενοχωρούμην, ὅταν ἔβλεπον τοὺς ξένους καὶ ἐτραβοῦσαν τὸν ἄλλον δρόμον εἰς τὰ χωράφια. Φέρε τὸν σταθμὸν εἰς τὴν συμπεφωνημένην θέσιν, καὶ τότε δὲν θὰ ἔχῃς τὴν ἀηδίαν αὐτήν. Φέρε τον, διὰ νὰ ἀπαλλάξῃς καὶ τοὺς πολίτας ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν τοὺς ἔθεσες, ὄχι νὰ ἀναβάλῃς εἰς δύω ἔτη, ἔπειτα εἰς τρία, ἔπειτα εἰς πέντε, καὶ κατεδίκασες τὰς ἰδιοκτησίας αὐτὰς εἰς νέκρωσιν. Ἰδοὺ λοιπὸν τί λέγω. Λέγω, ὅτι τὰ συμπεφωνημένα καὶ νομικὸν καὶ ἠθικὸν καθῆκον τὰ θεωρεῖ ἱερὰ καὶ ὑποχρεωτικά. Συνεφωνήθη ἅπαξ ὁ σταθμός· πρέπει νὰ λάβῃ τὴν ἀποκατάστασίν του· οὐδὲ ὑπάρχει δυσκολία. Αἱ προτεινόμεναι δυσκολίαι εἶναι ὑποθετικαὶ, δὲν εἶναι πραγματικαί. Ὁ κ. Ζαΐμης δὲν εἶναι καλῶς πληροφορημένος λέγων, ὅτι μία μόνη οἰκία ἀπήτησε 300,000 δραχ. δι’ ἀποζημίωσιν. Εἶναι τοῦ Πετσάλη ἡ οἰκία, ἡ ὁποία δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν γραμμὴν, εἶναι ἔξω εἰς τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ· ὁ σιδηρόδρομος θὰ περάσῃ ἀπὸ κάτω. Εἰς τὸ ὅλον ἤθελε δαπανήσει 300 ἢ 400 χιλιάδας δραχμῶν.

§105ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά!

§106ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐγὼ λοιπὸν συμπληρῶν λέγω, ὅτι πρέπει νὰ σεβώμεθα τὰ συμπεφωνημένα· διότι ἐὰν ἦτο γνωστὸν, ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὰ τὰ συμπεφωνημένα, πᾶς ἄλλος ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον· καὶ ἡ ἑταιρία ἐμπόδισε τοὺς ἄλλους.

§107ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά!

§108ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Λοιπὸν τὰ συμπεφωνημένα εἶναι, ὅτι ὁ σταθμὸς πρέπει ὁριστικῶς νὰ λάβῃ τὴν ἀποκατάστασίν του, ὅπου ἐξ ἀρχῆς συνεφωνήθη.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς.

§110ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά!

§111ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δύω λέξεις.

§112Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, δὲν παραιτοῦμαι. Νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις, διότι τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη.

§113ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη, καὶ παραιτοῦμαι, ἐὰν δὲν λάβῃ ἄλλος τὸν λόγον.

§114ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν παραιτοῦμαι κατ’ οὐδένα λόγον.

§115ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐὰν ὁμιλήσῃ ὁ κ. Κεχαγιᾶς, τότε θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§116ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ συνήθως εἶμαι σύντομος, καὶ πολὺ συντομώτερος θὰ ᾖμαι ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐξηντλήθη, διότι συζητεῖται ἐπὶ δύο ἡμέρας· λοιπὸν ὀλίγην ὑπομονήν. — Μολονότι τὸ ζήτημα περὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ σταθμοῦ εἶναι ξένον, ὅπως πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, διότι δὲν πρόκειται περὶ τούτου, μολαταῦτα ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω δύο λέξεις. Ὁ κ. Καλλιφρονᾶς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἡ ἑταιρία εἰς τὰ συμπεφωνημένα. Ποῖα εἶναι, κύριοι βουλευταὶ, τὰ συμπεφωνημένα;

§117ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Σᾶς εἶπον.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτητε.

§119ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1868 ἡ θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἔμελλε ν’ ἀνεγερθῇ ὁ σταθμὸς, ἔπρεπε ν’ ἀποφασισθῇ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας· ἑπομένως δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν τὸ ζήτημα· ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιφρονᾶς λέγει, ὅτι δὲν ἐτήρησε τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἀνέλαβε δυνάμει ἑνὸς διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσεν ὁ κ. Βούλγαρης, νομίζω, κατὰ τὸ 1868.

§120ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ἐπὶ μεσοβασιλείας ὁ κ. Βούλγαρης προσδιώρισε πέντε θέσεις.

§121ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τόσον χειρότερον διὰ τοὺς ἀντιφρονοῦντας· τοῦτο θὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ θέσις ἠμπορεῖ διὰ διατάγματος μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς, καθ’ ἣν πρόκειται ν’ ἀνεγερθῇ ὁ σταθμὸς, νὰ μεταβληθῇ, ἀλλὰ πάντοτε ἡ θέσις θὰ ὁρισθῇ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου. Νομίζετε δὲ, κύριοι, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις ἦτο ὅλως ἄσκοπος; ὄχι βέβαια, διότι συμφέρον τῆς ἑταιρίας εἶναι τὸ νὰ γείνῃ ὁ σταθμὸς εἰς κατάλληλον μέρος τῆς πόλεως, διότι ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ ἑταιρία ἀπὸ ἰδιοτροπίαν θέλει ν’ ἀνεγείρῃ τὸν σταθμὸν μακρὰν τῆς πόλεως, ποῖος θὰ βλαφθῇ παρὰ ἡ ἑταιρία αὐτή; Τί εἶπεν ὁ κ. Κολιάτσος; ὅτι ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου καταστρέφεται ἡ τάξις τῶν ἁμαξηλατῶν, καὶ μετὰ ταῦτα ἀντιφάσκων εἶπεν, ὅτι ἀναγκάζονται οἱ ἄνθρωποι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Πειραιᾶ δι’ ἁμαξῶν. Λοιπὸν τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι στερεῖται τῶν ἀγωγίων τούτων, ἅτινα ἀπολαμβάνουσιν οἱ ἁμαξηλάται ὑπὲρ τῶν ὁποίων συνηγορεῖ. Ἰδοὺ λοιπὸν ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ νόμος τοῦ 1868 παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἀπὸ κοινοῦ πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ἡ θέσις τοῦ σταθμοῦ.

§122ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Προσδιωρίσθη.

§123ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν προσδιωρίσθη.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ἀπαντᾶτε εἰς τὰς διακοπὰς, ἐξακολουθήσατε.

§125ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Προσδιωρίσθησαν διὰ Β. Διατάγματος πόσαι θέσεις, κ. Καλλιφρονᾶ;

§126ΛΕΚΚΑΣ. Πέντε.

§127ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν διατί ἐπιμένετε εἰς αὐτὴν καὶ μόνην τὴν θέσιν, εἰς τὸ Μοναστῆρι; Δὲν βλέπω, διατὶ θέλετε νὰ ὑποχρεώσητε τὴν ἑταιρίαν εἰς ἐκείνην μόνην τὴν θέσιν καὶ ὄχι εἰς μίαν ἄλλην.

§128ΛΕΚΚΑΣ. Διότι ἐκρατήσατε τὰς χεῖρας δεδεμένας ὅλου τοῦ τετάρτου τμήματος.

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν ἠξεύρετε τί λέγετε; Ὅταν ἐγένετο ἡ νέα σύμβασις μεταξὺ τῆς ἑταιρίας καὶ τοῦ Κ. Ζαΐμη, διὰ τῆς ὁποίας ἐδίδετο προθεσμία δεκαετὴς διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ σταθμοῦ, ἠκούσθησαν παράπονα, καὶ δίκαια παράπονα, ὅτι ἐπὶ 10 ἔτη οἱ ἰδιοκτῆται θὰ ἦναι καταδικασμένοι νὰ μὴ δύνανται νὰ κάμουν τὴν ἐλαχίστην βελτίωσιν τῶν οἰκιῶν των καὶ νὰ διαθέσωσιν αὐτάς· ἐννοεῖτε τὴν ἀξίαν τῶν παραπόνων αὐτῶν; Ἀλλ’ αὐτὰ θεραπεύονται ἤδη διὰ τοῦ νόμου, διότι ἀντὶ τῶν 10 ἐτῶν, ἐντὸς 3 ἐτῶν, θέλει ἐγερθῆ ὁ σταθμός. Δὲν ἐννοῶ δὲ πῶς συμβιβάζονται τὰ παράπονα τῶν κατοίκων Πειραιῶς, διότι παραπονοῦνται, ὅτι αἱ οἰκίαι των μαυρίζουν ἀπὸ τὸν καπνὸν, μὲ τὰ παράπονα τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν, διότι ὁ σιδηρόδρομος δὲν ἔρχεται νὰ μαυρίσῃ τὰς οἰκίας των (ἱλαρότης).

§130ΛΕΚΚΑΣ. Ὄχι, ἔχουν παράπονα, διότι δὲν ἀφίνονται ἐλεύθεροι εἰς τὴν χρῆσιν τῆς ἰδιοκτησίας των (θόρυβος).

§131ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔφερον εἶναι ξένον τοῦ ἀντικειμένου τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡ σύμβασις.

§132ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐνέδωκα εἰς τὴν παράκλησίν σας, νὰ παραιτηθῶ, διότι οὐδεὶς ἦλθεν εἰς ἓν ζήτημα λίαν πρακτικὸν, καὶ λυποῦμαι ἔτι περισσότερον διὰ τοὺς βουλευτὰς τῆς Ἀττικῆς, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ καταβοῦν εἰς τὸ πρακτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον προτίθεμαι νὰ σᾶς ἀναλύσω. Ἀντὶ νὰ περιορισθῆτε εἰς ἕνα κύκλον λίαν περιωρισμένον, νὰ φροντίσητε νὰ ἦσθε γενικώτεροι καὶ ὠφελιμώτεροι. Κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, κύριοι, καὶ ἡ παροῦσα κυβέρνησις καὶ ἡ παρελθοῦσα κυβέρνησις ἔπραξαν ὅ,τι ὤφειλον νὰ πράξουν συμφώνως μὲ τοὺς νόμους καὶ μὲ τὴν κοινὴν συνείδισιν. Εἰς ἓν μόνον κατ’ ἐμὴν ἰδέαν δὲν ἐπρόσεξαν, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα τῶν διοδίων (θόρυβος). Σταθῆτε, δι’ ἀριθμῶν θὰ ἰδῆτε, πῶς θὰ σᾶς πείσω, ὅτι ἐὰν ἐλαττοῦντο τὰ διόδια, ἤθελον εὐκολύνει τὴν κοινωνίαν, καὶ δὲν ἤθελον οὐδόλως ζημιώσει τὴν ἑταιρίαν, ἀλλὰ μᾶλλον τὴν ὠφελήσει, καὶ θὰ σᾶς φανῇ λίαν παράδοξον.

§133ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§134ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅ,τι ζητοῦν σήμερον δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν παροῦσαν συζήτησιν· λέγουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐχάρισεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τόσα πράγματα, νομίζω ὅμως ὅτι, ὅταν ἔκαμεν τὴν σύμβασιν, ἦτο εἰς καιρὸν νὰ ἐλαττώσῃ τὰ διόδια, διότι ἐκ τῆς πραγματικῆς ἐλαττώσεως θέλει προκύψει μεγίστη ὠφέλεια εἰς τὴν συγκοινωνίαν. Λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ὡς ἀντάλλαγμα τῶν παραχωρήσεων τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἔλαβε τὰς περιπτώσεις τὰς προβλεπομένας ἀπὸ τὸ ἄρθρον 2, νομίζω.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἴδιος ἐδήλωσες ὅτι τὸ ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον συζητεῖς δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ προκείμενον.

§136ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω λοιπὸν καὶ δύναμαι νὰ μεμφθῶ εἰς τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἠδύνατο νὰ περιορίσῃ τὰ διόδια εἴτε τὰ ἀγώγια τῆς μὲν πρώτης θέσεως εἰς 95 λεπτὰ, τῆς δευτέρας εἰς 50 λεπτὰ, καὶ τῆς τρίτης εἰς 30 λεπτὰ, καὶ ἐντεῦθεν ἤθελε προκύψει ὠφέλεια εἰς τὴν κοινωνίαν, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ καὶ βλάβη εἰς τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ μᾶλλον ὠφέλεια ἤθελε προκύψει διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· ἐννοεῖται ὅτι ὅταν ἡ θέσις ἡ ά. εἶναι 95 λεπτὰ εἶναι εὐκολώτερον εἴς τινα ἀπὸ τῆς δευτέρας θέσεως νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν πρώτην, καὶ τότε ἀντὶ ἡ ἑταιρία νὰ ἔχῃ 100 ἐπιβάτας τῆς πρώτης θέσεως νὰ ἔχῃ 150, καὶ ἐπειδὴ ἡ μετάβασις ἀπὸ τῆς τρίτης θέσεως εἰς τὴν δευτέραν θὰ ᾖναι ἐπίσης εὐκολωτέρα, ἡ ἑταιρία θὰ ἔχῃ ἐπιβάτας ἀντὶ 100 τῆς δευτέρας θέσεως πρὸς 75 λεπτὰ θὰ ἔχῃ 500 πρὸς 50 λεπτά. Βλέπετε ὁποίαν ὠφέλειαν καὶ ὁποῖον συμφέρον θὰ ἔχῃ ἡ ἑταιρία ἀπὸ τὴν μεταβολὴν ἐκ τῶν θέσεων;

§137ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτὸ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἡμᾶς.

§138ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἠμπορῆτε σεῖς νὰ πείσητε τὴν ἑταιρίαν νὰ τὸ κάμῃ, κατορθώσατέ το.

§139ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κακὰ ἐπράξατε, διότι ἠδύνασθε, ἀφοῦ ἐκάματε αὐτὰς τὰς εὐκολίας νὰ διορθώσητε καὶ αὐτό.

§140ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§141ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Μίαν λέξιν. Ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἀνέφερε περὶ τῆς συνεννοήσεως τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν ἰδιαιτέρως· καὶ πραγματικῶς ἐγὼ παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον ὅπως προσπαθήσῃ πάσῃ δυνάμει ὁ σταθμὸς τοῦ σιδηροδρόμου νὰ μὴ μένῃ ἐκεῖ, ἀλλὰ νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἄλλο μέρος, καὶ τῷ ὑπέδειξα μάλιστα ὡρισμένην πλατεῖαν· ὁ κ. Πρόεδρος, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσω, ὅτι ἐδείχθη πρόθυμος καὶ διέταξε κλητῆρά τινα νὰ καλέσῃ τὸν κ. Σκαλτσούνην· ὁ ἀντιπρόσωπος οὗτος τῆς ἑταιρίας ἔκαμε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐμπεριέχει ἡ ἐπιστολὴ του, ἣν ὅμως δὲν ἐδέχθην, καὶ παρεκάλεσα ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ἵνα συνεννοηθῶμεν μετὰ τῶν ἐνδιαφερομένων, καὶ ἂν ἡ ὑπόθεσις ἠδύνατο νὰ συμβιβασθῇ, νὰ συμβιβασθῇ· ὥστε βλέπετε τὶ συνέβη. Δεύτερον παρατηρῶ εἰς τὸν προλαλήσαντα, ὅτι ἐγὼ εἶχον ἀναπτύξει τὴν πρότασιν, ἣν ὑπέβαλε, καὶ τὴν ἐπαναλαμβάνω καὶ τὴν ὑποστηρίζω. Ἡ κυβέρνησις ὠφέλησε τὴν ἑταιρίαν, διότι δὲν ἀποζημιώνει τὸν δῆμον τοῦ Πειραιῶς 100, 200, 300 χιλιάδας δραχμῶν· δεύτερον ὠφέλησε τὴν ἑταιρίαν, διότι, ἀντὶ αὕτη νὰ ὑπαχθῇ εἰς ἀποζημιώσεις ἕνεκα τῆς μεταφορᾶς τοῦ σταθμοῦ εἴτε εἰς τὸ Μεγάλον Μοναστήριον, εἴτε εἰς ἄλλην θέσιν, τὴν ὠφέλησε μὲ τὸ ποσὸν τῶν 500 χιλιάδων δραχμῶν· ἐρωτῶ τί ἀπῄτησε διὰ τὰς εὐκολίας αὐτάς; Ἀπῄτησε τοὐλάχιστον, διότι ἐγὼ εἰς τοῦτο περιορίζω τὴν πρότασιν, καὶ παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ παρόντος ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρίας, καὶ πιστεύω ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ δεχθῇ, ἀπῄτησεν, ἐπαναλαμβάνω, τοὐλάχιστον νὰ καταβιβάσῃ τὰ ἀγώγια τῆς γʹ. θέσεως; Δὲν θέλω τίποτε διὰ τὰ ἀγώγια τῆς ά. θέσεως, ἐκεῖνα ὅσον θέλετε ὁρίσατε, ὅσοι ἔχουν χρήματα, ἂς πηγαίνουν, εἰς τὴν πρώτην θέσιν ἢ τὴν δευτέραν, θέλω μόνον διὰ τὰ ἀγώγια τῆς γʹ. θέσεως. Λοιπὸν πιστεύω ὅτι ὁ κ. πρόεδρος θὰ συμφωνήσῃ εἰς τοῦτο. Δεύτερον, ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον εἰς τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, νὰ μὴ ὑπάρχουν λεωφορεῖα εἰς δύο μόνον θέσεις, ἀλλὰ νὰ προσδιορισθοῦν πέντε θέσεις.

§142Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Αὐτὸ τὸ λέγει ἡ σύμβασις.

§143ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Δὲν τὸ λέγει, τὸ ἀφίνει εἰς τὴν διάθεσιν τῆς ἀστυνομίας νὰ τὸ ὁρίσῃ καὶ ὁ νόμος ἐνόει ὅτι θὰ προσδιωρίζετο μία θέσις κεντρικὴ διὰ τὸν σιδηρόδρομον, μολαταῦτα διὰ Β. διατάγματος ἔγεινεν ἄλλο. Ἐπιθυμῶ ὁπωσδήποτε νὰ μὴ ἦναι ἀσαφὲς, διότι ὑποθέτω ὅτι μεθαύριον αὐτὸ τὸ λεγόμενον ἐν τῇ συμβάσει δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ, καὶ θὰ ἔχωμεν μόνον δύο θέσεις, καὶ ὁ κάτοικος τῆς Πλάκας καὶ τῆς Νεαπόλεως θὰ ὑποφέρῃ.

§144Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ λέγει ἡ σύμβασις, ἀναγνώσατε τὴν σύμβασιν.

§145ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Σᾶς λέγω ὅτι τίποτε δὲν λέγει ἡ σύμβασις καὶ φοβοῦμαι ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, κ. πρόεδρε.

§146ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, κ. πρόεδρε.

§147ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Θέλω νὰ κάμω μίαν διασάφισιν· εἰς τὴν σύμβασιν προσδιορίζονται τόσα λεπτὰ δι’ ἑκάστην θέσιν, θέλω νὰ μάθω, καὶ νὰ ἐξηγηθῇ, ἐὰν εἰς τὸ μέλλον, ὅτε τὸ νόμισμα θὰ ἔχῃ ἄλλην ἀξίαν, ἐὰν τὰ διόδια θὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν τιμὴν ἢ θὰ ἐλαττωθῇ ἡ τιμή των.

§148ΤΙΝΕΣ. Θὰ ἐλαττωθῇ.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λέκκας ζητεῖ ν’ ἀγορεύσῃ ἐκ νέου (θόρυβος).

§150ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι· εἰς ψηφοφορίαν, κ. πρόεδρε (θόρυβος).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω τὸ ζήτημα, καὶ ἐὰν δὲν σᾶς ἀρέσῃ, τότε ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν ψηφίζηται ἢ ὄχι τὸ ἄρθρον καὶ μόνον τῆς κυβερνήσεως.

§152ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ κάμω μίαν διόρθωσιν. Κατὰ λάθος, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον δὲν συμφωνεῖ πρὸς τὴν σύμβασιν, καὶ ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασιν 20 χιλ. δραχμαὶ δίδονται εἰς τὸν δῆμον Ἀθηνῶν, διότι ἐδίδοντο 2 χιλ. δραχμαὶ κατ’ ἔτος διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ δρόμου, καὶ χίλιαι δραχ. κατ’ ἔτος δι’ ὅλον τὸ διάστημα τῶν 70 ἐτῶν διὰ τὸ νοσοκομεῖον Πειραιῶς, ὁ νόμος παραδέχεται νὰ δοθῶσι 2,000 δραχ. διηνεκῶς εἰς τὸν δῆμον Ἀθηνῶν. «Ἡ δὲ ἑταιρία ἀναδέχεται τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συνδράμῃ εἰς τὴν ἐπισκευὴν τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ ἀπὸ τῆς θέσεως Μεγάλου Μοναστῆρι μέχρι τοῦ ἐν Ἀθήναις σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου, καταβάλλουσα πρὸς τοῦτο ἀπὸ τοῦ ἔτους 1870 καὶ καθ’ ὅλην τὴν ἑβδομηκονταετῆ διάρκειαν τοῦ προνομίου τῆς ἑταιρίας δραχ. 2000 κατ’ ἔτος». Ἡ σύμβασις ἔχει ἄλλως, καὶ τοῦτο βεβαίως ἀδικεῖ τὸν Δῆμον Πειραιῶς· ἡ σύμβασις ἡ ἀρχικὴ λέγει· «Νὰ συνεισφέρῃ πρὸς συντήρησιν τῆς Ἑρμαϊκῆς ὁδοῦ ἀπὸ τῆς θέσεως Μεγάλο Μοναστῆρι μέχρι τοῦ προσωρινοῦ σταθμοῦ τὸ ἥμισυ τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης. Τὸ ἥμισυ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ κατ’ ἔτος τὸ ποσὸν δραχμῶν 2000». Εἰς δὲ τὸ ἄρθρ. 3 λέγει· «ἡ περὶ πληρωμῆς δισχιλίων δρχ. ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρίας περὶ ἧς διαλαμβάνει ἡ ἀνωτέρω παράγραφος γʹ. διαρκέσει μέχρι τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις ὁριστικοῦ σταθμοῦ, ἡ δὲ χιλιόδραχμος ὑπὲρ τοῦ νοσοκομείου Πειραιῶς, συνδρομὴ τῆς παραγράφου 6 καθ’ ὅλην τὴν 70ετῆ διάρκειαν τοῦ προνομίου τὴν ὁριζομένην διὰ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 10 Ἰουλίου 1857 νόμου. Καὶ ἠξεύρετε κατὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἡ διάρκεια εἶναι 10ετὴς, ὅθεν κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ κ. Ζαΐμη ἡ ἑταιρία ὀφείλει νὰ συνδράμῃ διὰ 10 ἔτη 2.000 δραχμῶν, διὰ 70 ἔτη 1000 δραχ. κατ’ ἔτος· εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς· αὐτὸ μετεβλήθη ἄνευ λόγου· παρακαλῶ λοιπὸν τὰ πράγματα νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν.

§153Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ἐννοήσαμεν.

§154Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν προτείνετε σεῖς ἡ ἑταιρία ὀφείλει § 3. «Νὰ συνεισφέρῃ πρὸς συντήρησιν τῆς Ἑρμαϊκῆς ὁδοῦ ...... τὸ ἥμισυ τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης» το ὁποῖον «δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ κατ’ ἔτος «τὸ ποσὸν δραχμῶν 2000».

§155Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Πολὺ καλά.

§156Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς προτείνομεν ἀντὶ τούτου νὰ δίδωνται αἱ 2000 δραχ. εἰς τὸν δῆμον Ἀθηνῶν ἐπὶ 70 ἔτη, αὐτὸ εἶναι ἠθικὸν, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ ἀποφασισμένα, αἱ 1000 δραχ. νὰ δοθῶσιν εἰς τὸ νοσοκομεῖον Πειραιῶς, αἱ 2000 δραχ. εἰς Ἀθήνας διὰ δέκα ἔτη, αἱ περιπλέον νὰ δοθῶσι πάλιν εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς· ὁ δῆμος Ἀθηνῶν δὲν ἔχει λαμβάνειν τίποτε κατὰ τὴν σύμβασιν. Κατὰ τὴν σύμβασιν ὀφείλει νὰ δίδῃ ἡ ἑταιρία 2000 δραχ. κατ’ ἔτος διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς Ἑρμαϊκῆς ὁδοῦ, νὰ δίδῃ δὲ εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς 1000 δραχ. Λοιπὸν προτείνω νὰ δίδωνται αἱ 4000 δραχ. εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς διὰ 70 ἔτη, ἐκ τῶν ἐπιλοίπων αἱ 2000 διὰ τὴν Ἑρμαϊκὴν ὁδὸν διὰ 10 ἔτη καὶ τὰ ἐπίλοιπα νὰ δίδωνται εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς.

§157ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κατὰ τὴν σύμβασιν δίδονται εἰς τὸν δῆμον τῶν Ἀθηνῶν διὰ τὸ ἥμυσι τῆς ἀξίας τῆς ἐπιδιορθώσεως τῆς ὁδοῦ ἀπὸ τοῦ Μεγάλου Μοναστηρίου ἕως τοῦ σταθμοῦ 2000 δραχ. κατ’ ἔτος.

§158ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§159ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὑποχρεοῦται ὁ δῆμος νὰ διορθώσῃ τὴν ὁδὸν αὐτὴν· αὐτῆς τῆς ὁδοῦ κατὰ τὸ πλεῖστον κάμνει χρῆσιν ὁ σιδηρόδρομος, λοιπὸν ὀρθῶς ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Ζαΐμη εἶχε παραδεχθῆ νὰ δίδωνται αἱ 2000 δρ. κατ’ ἔτος καὶ τὸ ἐξήγησεν καθαρὰ· τὸ ἥμισυ τῆς δαπάνης τὸ περιορίζετε ἐπὶ 10 ἔτη, δὲν ἐννοῶ ὅμως τὸν περιορισμὸν αὐτὸν, διότι αὐτὸ τὸ ποσὸν δίδετε διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῆς ὁδοῦ· διότι ἄλλως ἐὰν δὲν ἐδίδετο διὰ τὴν ἐπιδιόρθωσιν κατὰ τὸ ἥμισυ τῆς ὁδοῦ, δὲν θὰ ἐζητοῦμεν νὰ δώσῃ τίποτε ἡ ἑταιρία· ἐὰν ὅμως ἦναι δίκαιον νὰ ὑφίσταται ἡ ἑταιρία τὸ ἥμισυ τῆς δαπάνης τῆς ἐπιδιορθώσεως τῆς ὁδοῦ, διατὶ νὰ περιορίζηται τοῦτο εἰς 10 ἔτη καὶ νὰ μὴν ἐπεκτανθῇ ἐφ’ ὅσον ἔχει τὸ προνόμιον ἡ ἑταιρία, ἥτις ἐκ τῆς ὁριστικότητος ἤδη τοῦ σταθμοῦ θὰ κάμνῃ χρῆσιν τῆς ὁδοῦ καθ’ ὅλον τὸ ἑβδομηκονταετὲς χρονικὸν διάστημα; Αὐτὸς ὁ λόγος ἠνάγκασε τὸν κ. πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου νὰ παραδεχθῇ καθ’ ὅλην τὴν περίοδον τὸ ποσὸν τῶν 2000 δραχμῶν. Σήμερον, λέγουν, τὰ ἀφαιροῦμεν αὐτὰ ἀπὸ τὸν δῆμον τῶν Ἀθηνῶν, καὶ τὰ δίδομεν εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς· διατὶ τὰ ἐδώσατε ἐπαναλαμβάνω; διότι ἐνομίσατε ὅτι εἶναι δίκαιον ν’ ἀποζημιώσητε κατὰ τὸ ἥμισυ τὸν δῆμον Ἀθηναίων διὰ τὰς δαπάνας του· ἐὰν δὲν ἦτο δίκαιον δὲν ἔπρεπε νὰ δώσητε τίποτε. Αὐτὸ τὸ καλὸν μᾶς ἔφερεν ὁ σιδηρόδρομος; νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων καὶ ἄλλα ἔξοδα διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν αὐτῶν; εἶναι περίεργον πρᾶγμα. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει, καὶ ἐπειδὴ παρελείφθη ἐν τῇ συμβάσει τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον δίδει 1000 δραχμὰς καὶ εἰς τὸν δῆμον τοῦ Πειραιῶς, νὰ προστεθῇ καὶ τοῦτο, καὶ δὲν εἶναι τοῦτο μεγάλη ὑποχρέωσις· «3000 δραχ. ἀπέναντι τῶν θυσιῶν, ὅσας ἔκαμον οἱ δύω δῆμοι.» Δὲν ζητοῦμεν δωρεὰν, διότι ὡς δωρεὰν δὲν τὴν δέχεται οὔτε ὁ δῆμος Πειραιῶς οὔτε ὁ δῆμος Ἀθηναίων.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ δρόμος εἶναι δημοτικός;

§161ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Βεβαίως.

§162Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐὰν ἐννόησα καλῶς ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου προτείνει τὰς ἑξῆς μεταβολάς· ά) νὰ χορηγῇ ἡ ἑταιρία 1000 δραχ. κατ’ ἔτος εἰς τὸν δῆμον τοῦ Πειραιῶς, νὰ δοθῶσι δ’ ἐπίσης εἰς αὐτὸν αἱ ἐπίλοιποι 50,000 δραχμαὶ, εἰς δὲ τὸν δρόμον 20000.

§163ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶπα αὐτό.

§164Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι τὰς 70000 δραχ. νὰ τὰς λάβουν, 20000 ὁ δρόμος καὶ 50000 νὰ δοθοῦν εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς. Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, εἶναι καλὸν καὶ 50,000 δραχμαὶ, αἱ ὁποῖαι θὰ μείνουν νὰ διαιρεθῶσι μεταξὺ τοῦ δήμου Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν· αἱ 25,000, αἱ ὁποῖαι θὰ δοθῶσι εἰς τὸν δῆμον τῶν Ἀθηνῶν νὰ διατεθῶσι διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ τετάρτου τμήματος, καὶ διὰ κατασκευὴν ὁδῶν.

§165ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος οὔτε μὲ τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε μὲ τὸν κ. Ζαΐμην, ἐγὼ λέγω ὅτι, ὅταν ἐγένετο ἡ σύμβασις μετὰ τῆς ἑταιρίας, ὑπέθετον ὅτι ἐπὶ 10 ἔτη θὰ μείνῃ ὁ σταθμὸς πλησίον τοῦ Θησείου, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ 10 ἔτη ὑπεχρεοῦτο ἡ ἑταιρία νὰ δίδῃ 2,000 δραχμῶν, διὰ νὰ κατασκευάζηται ἡ ὁδός. Τώρα ὁ σταθμὸς μένει ὁριστικῶς, ὅπου καὶ σήμερον εἶναι, καὶ ἐπειδὴ αἱ ἅμαξαι θὰ διέρχωνται ἀπὸ τὴν ὁδὸν, τὴν Ἑρμαϊκὴν, κατ’ ἀνάγκην ἡ ὁδὸς αὕτη θὰ ὑποκύπτῃ εἰς βλάβην, καὶ θὰ διορθοῦται ἑκάστοτε. Ἐπομένως ἡ ἑταιρία, φρονῶ, ὅτι ὅπως ὑπεχρεοῦτο κατὰ τὰ 10 ἔτη, διὰ τὰ ὁποῖα εἶχε προσδιορισθῆ ὡς σταθμὸς αὐτὴ ἡ θέσις, οὕτω καὶ σήμερον, διότι μένει σήμερον ἐκεῖ διαρκῶς ὁ σταθμὸς, καὶ ἡ ὁδὸς θὰ ὑφίσταται πάντοτε τὴν ζημίαν. Λέγω λοιπὸν ὅτι αἱ 2,000 δραχμαὶ πρέπει νὰ δίδωνται διαρκῶς διὰ τὰ 70 ἔτη, καθὼς καὶ αἱ 1,000 δραχμαὶ διὰ τὸν δῆμον τοῦ Πειραιῶς. Τώρα ὑπάρχει μία διαφωνία, ἂν πρέπῃ νὰ δίδωνται εἰς τὸ δημόσιον, ἢ εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον τῶν Ἀθηνῶν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου, ἀλλ’ ἔργον ἄλλων νὰ τὸ χαρακτηρίσωσι.

§166ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἡ ἑταιρία προσθέτει 1,000 δραχμὰς ἀκόμη.

§167ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ὑποχρεωμένη.

§168ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη. Κατὰ τὴν σύμβασιν ἐντὸς 10 ἐτῶν ἠδύνατο νὰ ἐκλέξῃ θέσιν, κἀμμίαν ὑποχρέωσιν δὲν εἶχε, ἠδύνατο μετὰ 10 ἔτη νὰ κατασκευάσῃ εἰς ἓν μέρος, ὅπου ἤθελε σταθμὸν, ὑποχρεωμένη ἦτο νὰ πληρώσῃ 1,000 δραχμὰς εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς, καὶ 20,000 εἰς τὸν δῆμον Ἀθηνῶν διὰ 10 ἔτη, αὐτὸ λέγει ἡ σύμβασις τοῦ κ. Ζαΐμη. Τώρα ἡμεῖς ἐκάμαμεν αὐτὴν τὴν μεταβολὴν, διότι ἐνομίσαμεν ὅτι αὐτὸ ἦτο τὸ δίκαιον· ἐν τούτοις ἡ ἑταιρία λέγει, ἐκτὸς τῶν 2,000 δραχμῶν, ἃς θέλει δίδει κατ’ ἔτος διὰ τὴν Ἑρμαϊκὴν ὁδὸν τῶν Ἀθηνῶν, δίδει καὶ 1,000 δραχμὰς διὰ τὸν δῆμον τοῦ Πειραιῶς.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ θέμα εἶναι τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου· θέλετε νὰ ἀναγνωσθῇ;

§170ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται).

§171ΠΟΛΛΟΙ. Μὲ τὰς τροποποιήσεις ὅπου ἔγειναν.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βέβαια.

§173ΛΕΚΚΑΣ. Ἐγὼ λέγω, νὰ γίνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· κύριοι, ἂν ἀγαπᾶτε σηκωθῆτε 15.

§174ΤΙΝΕΣ. Τί τὴν θέλεις τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§175ΛΕΚΚΑΣ. Τὴν θέλω κύριοι......

§176ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶσθε 15.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὅπως ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι, (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 7 μ. μ.