1871.02.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 37

Τῆς 22 Φεβρουαρίου 1871.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 1 Μ. Μ. Ἐκφωνηθεὶς ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

Εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ καὶ ἐγένοντο παρατηρήσεις τινὲς ὑπὸ τῶν προχθὲς ἀγορευσάντων.

§1ΜΙΛΗΣΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθοῦν ὅλα τὰ πρακτικά, καὶ ὅστις ἔχει ἀντιῤῥήσεις, ἂς τὰς φέρῃ κατόπιν.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχεις δίκαιον, ἀλλ’ ἤδη ἡ ἀρχὴ ἐγένετο. Εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ σημερινὰ εἶναι σημειωμένον, ὅτι ὁ κ. Βαλαωρίτης εἶπεν ὅτι συνέπεια τῆς ἀρνήσεως θὰ ἦτο ἡ κατοχή.

§3ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ ὁ κ. Σαράβας τὸ ἴδιον εἶπε.

§4ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἀλλ’ εἶναι σκέψεις ἰδικαί μας, ἐγὼ ὡς ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν δὲν ἔλαβον ποτὲ διακοίνωσιν ἐπίσημον.

§5ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ κ. Σαράβας εἶπεν ὅτι μία τῶν συνεπειῶν τῆς ἀρνήσεως θὰ ἦτο ἡ κατοχή, ἂς σημειωθῇ λοιπὸν τοῦτο εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Σαράβα.

§6ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Εἶπον ὅτι μᾶς ἐσυμβούλευσαν οἱ πρέσβεις, ὅτι ἐὰν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐνδώσῃ, ἤθελε πάθει.

§7ΠΟΛΥΛΑΣ. Ὁ κ. Σαράβας εἶπεν, ὅτι τὸ ὀλιγώτερον ἤθελεν εἶσθαι ἡ κατοχή, ὁ δὲ κ. Βαλαωρίτης εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Σαράβας ἐλησμόνησεν ὅτι ἦτο ὁ στόλος εἰς τὴν Κρήτην· λοιπὸν ὁ κ. Βαλαωρίτης ἐπρόσθεσεν εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Σαράβα, δὲν τὰ ἀνήρεσεν. Ἂς ἔλθουν τὰ στενογραφημένα πρακτικά.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἴδωμεν περὶ τίνος πρόκειται. Καὶ ἐγὼ τὰ ἤκουσα προχθὲς ὅτι ἐλέχθησαν, ἀλλὰ σήμερον θὰ καταχωρηθοῦν εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ὡς ἀπαγγελθέντα ἀπὸ τὸ στόμα τῆς τότε κυβερνήσεως. Δὲν πιστεύω ὅτι διὰ τοῦτο θὰ εὑρεθῶμεν εἰς ἐξωτερικὰς περιπλοκάς, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἠμποροῦν νὰ ζητηθοῦν διασαφήσεις ἀπὸ τοὺς πρώην ὑπουργούς. Προχθὲς ἠμπορεῖ νὰ ἐλέχθησαν ὡς ἐπιχειρήματα, σήμερον ἠμποροῦν νὰ διορθωθοῦν.

§9ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ παίζῃ μὲ τὴν Βουλήν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἆ! δὲν ἐνόησα αὐτά.

§11ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθοῦν ὅλα τὰ πρακτικά, διότι κατόπιν ἔχω νὰ κάμω παρατηρήσεις ἐπ’ αὐτῶν.

§12ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν εἶναι κτῆμα τῶν κυρίων ὑπουργῶν τὰ πρακτικά.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅ,τι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἐνόησαν νὰ εἴπουν προχθές, ἠμποροῦν πολὺ καλὰ νὰ τὸ διασαφήσουν σήμερον.

§14ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἐπιμένει ὁ κ. Βαλαωρίτης.

§15ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ὁ ῥήτωρ ὅταν ὁμιλῇ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ λαλῇ μίαν γλῶσσαν ἐντελῶς καθαράν, ἐντελῶς ἀκριβῆ, διότι τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Πολλάκις αἱ ἰδέαι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰ πράγματα· ἄλλο θέλει νὰ εἴπῃ, καὶ ἄλλο πολλάκις λέγει. Ἐὰν ἦτο καιρὸς σήμερον ἤθελον σᾶς ἀναφέρει ἓν παράδειγμα πολὺ σπουδαῖον· Ὑπῆρξε πρέσβυς τις μεγάλης καὶ ἰσχυρᾶς δυνάμεως, ὁ ὁποῖος ἄλλο ἤκουσεν ἀπὸ τὸν παριστάμενόν του, καὶ ἄλλο ἀνέφερεν εἰς τὴν κυβέρνησίν του. Ὑπῆρξεν ἕνας γραμματεὺς πρεσβείας, ὁ ὁποῖος ἔγραψεν ἄλλα παρ’ ὅσα τῷ εἶπεν ὁ πρέσβυς, καὶ μολοντοῦτο εἰς ἓν σπουδαῖον κοινοβούλιον παρεδέχθη αὐτὴ ἡ ἰδέα ὅτι πολλάκις ὁ ἄνθρωπος ἔχων μίαν ἰδέαν ἐνδιάθετον τὴν ἐκφέρει διὰ λέξεων οὐχὶ καταλλήλων.

§16ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐννοίας, πρόκειται περὶ γεγονότος.

§17ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βαλαωρίτης εἶπεν, αὐτὸ ἐννοοῦσα, αὐτὸ ἤθελα νὰ ἐξηγήσω, δὲν ἔχει δικαίωμα κανεὶς νὰ κάμῃ παρατηρήσεις.

§18ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀπέσυρε τὴν παρατήρησιν ὁ κ. Βαλαωρίτης.

§19ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἔχω τὸ θάῤῥος τῶν ἰδεῶν μου, εἶπον ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν συνέπεια θὰ ἦτο ἡ κατοχή· διακοίνωσιν δὲν ἔλαβον.

§20ΜΙΛΗΣΗΣ. Πανταχόθεν ἀκούονται παρατηρήσεις περὶ τῆς ἀνακριβείας τῶν πρακτικῶν· παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθοῦν ὅλα συμφώνως μὲ τὸν κανονισμὸν, καὶ νὰ προσκαλέσητε ἔπειτα τοὺς ἔχοντας παρατηρήσεις ἐπ’ αὐτῶν νὰ τὰς ὑποβάλωσιν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Σώματος.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ μοῦ γίνεται καὶ παρατήρησις τώρα ὅτι ἀφίνω καὶ γίνονται πάρα πολλαὶ παρατηρήσεις.

§22ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω καὶ μίαν φιλικὴν παρατήρησιν; Ἤθελον σᾶς παρακαλέσει κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ἀκριβείας ἢ μὴ τῶν πρακτικῶν νὰ κατέχῃ ἄλλος τὴν θέσιν τοῦ προέδρου· ἴσως εἶμαι ὁ ἁρμοδιώτερος νὰ σᾶς κάμω τὴν φιλικὴν ταύτην παράκλησιν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ναὶ ἔχετε δίκαιον. Κύριε ἀντιπρόεδρε, ὁρίστε.

§24ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, μείνατε εἰς τὴν θέσιν σας.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ἔγεινε παρατήρησις, καὶ εἶναι ὀρθή.

§26ΠΟΛΛΟΙ. Καθίσατε.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ὁρίστε κ. Τσιριμῶκε. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Τσιριμῶκος.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Συγχωρήσατέ μοι, κύριοι, νὰ λάβω καὶ ἐγὼ μέρος εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν, καὶ νὰ προσθέσω μίαν παρατήρησιν καὶ μίαν παράκλησιν. Εἶναι, κύριοι, καὶ ὀρθὸν καὶ συμφέρον, ὥστε ν’ ἀφεθῶσιν οἱ λαλήσαντες εἰς τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν πρῴην κ. ὑπουργοὶ, νὰ ἐκφράσουν τὰς ἰδέας των ὅπως αὐτοὶ τὰς ἠννόησαν καὶ ὅπως τὰς εἶπον· δὲν πρέπει νὰ τοὺς καταναγκάσωμεν ἐκ μνήμης νὰ μεταβάλλωσι φράσεις οὕτως ἢ οὕτως, πρέπει νὰ ἀφεθῶσιν ἐλεύθεροι νὰ διορθώσωσιν ὅπως ἐξέφρασαν τὰς ἰδέας των, διότι ἠμποροῦν νὰ γεννηθῶσι παρεξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι χωρὶς νὰ ὠφελήσουν κανένα δύνανται νὰ βλάψουν τὸν τόπον· ἑπομένως παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνητε. Ἐὰν οἱ κ. ὑπουργοὶ νομίζουν ὅτι ὑπάρχει τι κακῶς σημειωθὲν, νὰ σημειωθῇ ὅπως πρέπει.

§29ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἅμα τελειώσῃ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν ζητῶ τὸν λόγον. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσαν τὰ πρακτικὰ, ὁ κ. Μίλησης ἔχει τὸν λόγον.

§31ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, τὰ πρακτικὰ εἶναι πιστὴ εἰκὼν τῶν ἐντὸς τῆς Βουλῆς δημοσίᾳ λεγομένων καὶ πραττομένων· διὰ τοῦτο εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν ἀναγινώσκονται πάντοτε τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης καὶ προσκαλεῖται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν ταῦτα ἐκφράζωσιν εἰλικρινῶς, ἀκριβῶς ὅ,τι ἐλέχθη καὶ ἐγένετο ἐντὸς τοῦ Σώματος. Τὸ ζήτημα ἑπομένως πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ἑξῆς· αἱ ἀγορεύσεις τῶν κ. ὑπουργῶν τῆς κυβερνήσεως Ζαΐμη ἐκτίθενται ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἀκριβῶς, ὅπως ἐλέχθησαν, ναὶ ἢ ὄχι; Τὸ Σῶμα δὲ εἶναι ἁρμόδιον ν’ ἀποφανθῇ περὶ τούτου, διότι ἐνώπιον αὐτοῦ ἐλέχθησαν ὅσα ἐλέχθησαν. Ἄλλο τὸ ζήτημα, ἐὰν οἱ κ. ἀγορεύσαντες προχθὲς εἰς τὴν ὁρμὴν τοῦ λόγου ἔῤῥιψαν ἰδέας καὶ φράσεις, μὴ ἀνταποκρινομένας εἰς τὰ πράγματα· οὗτοι εἶναι σήμερον εἰς καιρὸν νὰ διορθώσουν, ἐὰν τὸ ἐγκρίνουν τὰς φράσεις ταύτας, ἀναδεχόμενοι τὴν εὐθύνην τῆς διορθώσεως, τὸ Σῶμα ὅμως πρέπει, σεβόμενον ἑαυτὸ, νὰ βεβαιώσῃ ἁπλῶς τὶ ἐλέχθη ἐνώπιόν του ἀκριβῶς καὶ καθαρῶς. Πᾶσα ὑπεκφυγὴ εἶναι ἀναξία τοῦ Σώματος. Φρονῶ δὲ ὅτι εἰς τρία κύρια μέρη τ’ ἀναγνωσθέντα πρακτικὰ δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Καὶ πρῶτον ἐν τῇ πρώτῃ ἀγορεύσει τοῦ κ. Ζαΐμη ἀναγινώσκω τὴν ἑξῆς περίοδον· «διασαφίζων τὴν ἀγόρευσίν του κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ὡμολόγησεν ὅτι ἡ πολιορκία τῶν λῃστῶν ἐν Ὠρωπῷ δὲν ἐγένετο κατ’ εἰσήγησιν τῶν πρέσβεων, ἀλλ’ ὅτι κατέφυγεν εἰς τὸ μέτρον ἐκεῖνο ἐκ τῆς ἀνάγκης βλέπων προβληματικὴν τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Κυβερνήσεως». Ὁ κ. Ζαΐμης, ἂν ἐνθυμεῖσθε, διέκρινε δύο τινὰ πράγματα, ἀπ’ ἀλλήλων κεχωρισμένα. Ὡμολόγησεν ὅτι ἡ πολιορκία τῶν λῃστῶν ἐν Ὠρωπῷ ἐγένετο κατὰ συμβουλὴν ἢ τῇ συγκαταθέσει τῶν κ. Πρέσβεων....

§32Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Μὰ, κύριε Μίληση, νομίζετε ὅτι εἶναι τὰ ἴδια πράγματα;

§33ΜΙΛΗΣΗΣ. Νομίζω ὅτι πολὺ ἀξιόλογα σᾶς ἐνόησα προχθὲς, καὶ ἀξιολογώτερον ἐμοῦ ἴσως σᾶς ἐνόησεν ὅλον τὸ Σῶμα. Ὁ κ. Ζαΐμης εἶπεν, ὅτι ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῶν λῃστῶν, (l'attaque) δὲν ἔγεινε τῇ συγκαταθέσει τῶν Πρέσβεων, ὄχι δὲ ἡ πολιορκία. Τὴν πολιορκίαν τῶν λῃστῶν ἐβεβαίωσεν ὅτι ἐγίνωσκον οἱ κ. Πρέσβεις καὶ τὴν ἐπεδοκίμασαν.

§34Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ἐνθυμεῖσθε καλῶς καὶ μὲ συγχωρεῖτε· διότι παραμορφόνετε ὅ,τι εἶπον, καὶ αὐτὸ δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ἐπιτρέψω. Ἐγὼ εἶπον ῥητῶς, καὶ ὅλοι τὸ ἐνθυμοῦνται, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐξέδωκε διαταγὴν περὶ ἐπιθέσεως κατὰ τῶν λῃστῶν καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς.

§35ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§36Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Λοιπὸν ποῖον δικαίωμα ἔχετε σήμερον νὰ παραμορφόνετε ὅ,τι ἐγὼ εἶπον προχθές;

§37ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ οὕτως ἐνόησα, καὶ δὲν βλέπω εἰς τί παρεμόρφωσα τὴν ὁμιλίαν σας.

§38Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Μὰ κακῶς ἐνοήσατε. Ἐγὼ λοιπὸν ἐπιμένω νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§39ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἄλλως δὲ ἐὰν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγει τώρα ὁ κ. Ζαΐμης, εἶπε καὶ προχθὲς, τῇ ἀληθείᾳ δὲν ἐννοῶ ὁποίαν ἀξίαν εἶχεν ἡ διασάφησις, τὴν ὁποίαν τότε ἔκαμεν. Ὁ κύριος Ζαΐμης ἐχώρισε τὴν πολιορκίαν τῶν λῃστῶν ἀπὸ τῆς ἐπιθέσεως, καὶ ῥητῶς καὶ σαφῶς εἶπε καὶ ὡμολόγησεν, ὅτι τὴν πολιορκίαν ἐγίνωσκον οἱ πρέσβεις καὶ τὴν ἐπεδοκίμασαν. Τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ.

§40Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Πολὺ καλὰ, τοῦτο δὲν τὸ διαμφισβητῶ, ἀμφισβητῶ, ὅτι ἡμεῖς διετάξαμεν τὴν ἐπίθεσιν, διότι τοιοῦτόν τι δὲν εἶπον, καὶ ἀνέγνωσα τὰς ὁδηγίας, τὰς ὁποίας ἡ κυβέρνησις ἔδωκε πρὸς τὸν κύριον Θεαγένην, καὶ ἐὰν τὰς ἀναγνώσητε, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπιθέσεως καὶ προσβολῆς κατὰ τῶν λῃστῶν.

§41ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Ζαήμη, σᾶς ἐρωτῶ τώρα, τὴν πολιορκίαν τῶν λῃστῶν ἐγίνωσκον οἱ κύριοι πρέσβεις καὶ τὴν ἀπεδέχθησαν ναὶ ἢ ὄχι;

§42ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀφοῦ τὸ ὁμολογοῦν οἱ ἴδιοι.

§43ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὰ πρακτικὰ λέγουν τὸ ἐναντίον.

§44ΣΑΡΑΒΑΣ. Λέγουν κατ’ εἰσήγησιν. Κάμνετε σύγχυσιν μεταξὺ εἰσηγήσεως, πρωτοβουλίας δηλαδὴ, καὶ συγκαταθέσεως. Δὲν ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ μέτρου οἱ πρέσβεις.

§45ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔστω. Νὰ διορθωθοῦν λοιπὸν τὰ πρακτικὰ ὡς ἑξῆς· «ὡμολόγησεν ὅτι ἡ πολιορκία τῶν λῃστῶν ἐν Ὠρωπῷ δὲν ἐγένετο........»

§46ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἐγένετο κατ’ εἰσήγησιν τῶν πρέσβεων.

§47ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχετε ὑπομονήν.—Δὲν ἐγένετο τῇ εἰσηγήσει τῶν πρέσβεων, ἀλλὰ πῶς; Εἶναι ἀρνητικὴ ἡ φράσις. Θέλω, κύριοι, νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅ,τι ῥητῶς εἶπεν ὁ κ. Ζαήμης, ὅτι τοὐτέστι τῇ συναινέσει καὶ τῇ συγκαταθέσει τῶν κυρίων πρέσβεων ἐγένετο ἡ πολιορκία τῶν λῃστῶν.

§48Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Μάλιστα, αὐτὸ εἶπον.

§49ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν τὸ λέγουν τὰ πρακτικά.

§50Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ λέγουν.

§51ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τὸ λέγουν τὰ στενογραφημένα.

§52Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἡ ἔννοια αὕτη ἐξάγεται ἀπὸ τὰ πρακτικὰ καθαρῶς.

§53ΜΙΛΗΣΗΣ. Θέλω νὰ προστεθῇ ὅ,τι ῥητῶς εἴπατε, τοὐτέστιν ὅτι τῇ συγκαταθέσει τῶν κυρίων πρέσβεων διετάξατε τὴν πολιορκίαν τῶν λῃστῶν ἐν Ὠρωπῷ. Τί σᾶς πειράζει;

§54Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Μάλιστα.

§55ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν, ἀφοῦ εἴμεθα σύμφωνοι, δὲν ἐννοῶ διατί λογομαχοῦμεν.

§56ΣΑΡΑΒΑΣ. Τώρα εἴμεθα σύμφωνοι.

§57ΜΙΛΗΣΗΣ. Χαίρω διὰ τοῦτο. Δεύτερον, κύριοι, ἐὰν ἐνθυμῆσθε, καὶ βεβαίως τὸ ἐνθυμεῖσθε, τὸ ἐνθυμεῖται δὲ καὶ ὁ κ. Σαράβας, κατ’ ἐμὴν ἐρώτησιν ἀπήντησεν οὗτος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἡ Ἀγγλία διὰ τοῦ ἐνταῦθα πρέσβεώς της προέβη καὶ μέχρι τῆς ἀπειλῆς τῆς κατοχῆς.

§58ΣΑΡΑΒΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ βοηθήσω τὴν μνήμην σας, καὶ θὰ σᾶς ἀναγκάσω νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι δὲν ἐνθυμεῖσθε καλῶς. Εἶπον μόνον, ὅταν μ’ ἐστενοχωρήσατε νὰ εἰδικεύσω τὰς συνεπείας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ἐπέλθωσιν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἠθέλαμεν ἐνδώσει εἰς τὴν ἀπαίτησιν, εἶπον ὅτι μία τῶν συνεπειῶν θὰ ἦτον ἡ κατοχή. Προσθέτετε σεῖς ὅτι ὁ πρέσβυς ἠπείλησε κατοχήν. Αὐτὸ δὲν τὸ εἶπον, τὰ σχόλια ἑπομένως εἶναι περιττά.

§59ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Σαράβα, λέγετε μὲ ἄλλας λέξεις τὸ αὐτὸ, καὶ ὅμως δὲν ἐννοῶ διατί δὲν θέλετε νὰ προστεθῇ τοῦτο εἰς τὴν ὁμιλίαν σας. Σᾶς ἠρώτησα, ποῖαι αἱ συνέπειαι μὲ τὰς ὁποίας σᾶς ἠπείλουν καὶ μοὶ εἴπατε, ὅτι μία τῶν συνεπειῶν θὰ ἦτο καὶ ἡ κατοχή. Σᾶς ἠρώτησα καὶ πάλιν, διότι εἴχατε σεῖς τὴν καλωσύνην νὰ δεχθῆτε ἐρωτήσεις, σᾶς ἠρώτησα διετυπώθη ἐπισήμως τοιαύτη ἀπειλή; καὶ δὲν μοὶ ἀπαντήσατε· μὲ τὸν τρόπον ὅμως μὲ τὸν ὁποῖον ἐδέχθητε τὴν ἐρώτησίν μου, ἐφαίνεσθε στενοχωρούμενος, ὅτι δὲν ἐνόουν τόσον ἁπλοῦν πρᾶγμα.

§60ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§61ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὅταν διερμηνεύητε τοιουτοτρόπως τὰς φράσεις τῶν ἄλλων, σᾶς συγχαίρω.

§62ΜΙΛΗΣΗΣ. Αὐτὸ ἤκουσα ἐγὼ, αὐτὸ ἤκουσε καὶ τὸ Σῶμα, αὐτὸ ἤκουσε καὶ τὸ κοινόν. Ἂν σεῖς ἐλησμονήσατε τοὺς λόγους σας, σᾶς συγχαίρω.

§63ΤΙΝΕΣ. Ἀπατᾶσθε.

§64ΜΙΛΗΣΗΣ. Τοῦτο θὰ κρίνῃ τὸ κοινόν. Ἐὰν τώρα, κ. Σαράβα, αἰσθάνεσθε, ὅτι προέβητε πέραν τοῦ δέοντος, δύνασθε νὰ διορθώσητε τὰς φράσεις σας, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ῥίπτητε τὴν εὐθύνην ἐπὶ τὸ Σῶμα.

§65ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὄχι, ἀλλὰ δὲν δέχομαι νὰ μὲ σχολιάζουν.

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Ῥίπτετε εἰς βάρος τοῦ Σώματος τὴν εὐθύνην, διότι θέλετε νὰ τὸ ἀναγκάσητε ν’ ἀρνηθῇ γεγονὸς, λέξιν, τὴν ὁποίαν εἴπατε δὶς, τρὶς, ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἔχετε τὴν τόλμην ν’ ἀναδεχθῆτε τὴν εὐθύνην τῶν λόγων σας.

§67ΣΑΡΑΒΑΣ. Μὰ, κύριε, σᾶς εἶπον τί ἐνόουν.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. Τρίτον ὁ κ. Βαλαωρίτης, ἐὰν ἐνθυμῆσθε, ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο εἶπεν, ὅτι θὰ ἦναι κατηγορητικώτερος τοῦ κ. Σαράβα, διὰ νὰ εὐχαριστήσῃ τὸν κ. Μίλησην, ἐπρόσθεσε δὲ ὅτι ὁ ἀγγλικὸς στόλος ἦτο εἰς τὴν Κρήτην καὶ ἓν πλοῖον εἰς τὰ Ἀμπελάκια, τοὐτέστι διὰ συγκεκριμένης φράσεως διετύπωσε καθαρῶς, καθαρώτατα τὴν ἰδέαν τῆς κατοχῆς. Εἶπε τοῦτο ἢ ὄχι; Καὶ ἂν τὸ εἶπε, διατί νὰ μὴ προστεθῇ εἰς τὰ πρακτικά;

§69ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ὄχι, συνέπεια ἦτο.

§70ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπὶ τέλους δὲ, κύριοι, διὰ νὰ μὴ ἀφεθῇ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία εἰς τὴν συνείδησιν καὶ ἡμῶν καὶ τῶν ἀκροατῶν, ὁ κ. πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὁ ἀξιότιμος κ. Ζαΐμης, εἰς τὴν δευτέραν του ἀγόρευσιν σᾶς ὑπέμνησε τὴν πολιορκίαν τοῦ Πάρκερ, ὁ δὲ κ. Σαράβας ἀνεκήρυξεν ἑαυτὸν καὶ τοὺς συναδέλφους του σωτῆρας τῆς πατρίδος, ἣν κατώρθωσαν νὰ σώσουν διὰ τῆς μικρᾶς θυσίας ἑνὸς δικονομικοῦ τύπου ἀπὸ φοβεροῦ κινδύνου. Τίνος, ἂν ὄχι τῆς κατοχῆς; Ἡ ἰδέα λοιπὸν, κύριοι, τῆς κατοχῆς ἐῤῥίφθη εἰς τὸ μέσον καὶ διὰ τῶν λέξεων καὶ διὰ τῶν πραγμάτων καὶ διὰ παντὸς μέσου· τὴν ἐῤῥίψατε δὲ εἰς τὸ μέσον φανερὰ καὶ ἀπροκαλύπτως, διὰ νὰ καταπλήξητε καὶ ἡμᾶς καὶ τὸ κοινὸν, καὶ πείσητε τοὺς πάντας, ὅτι διετέλει τότε ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις ὑπὸ τὴν πραγματικὴν ἀπειλὴν φοβεροῦ καὶ ἀναποδράστου κινδύνου καὶ ἴσως ἐχρησίμευσε τοῦτο, καὶ βεβαίως ἐχρησίμευσεν, ὡς εἷς τῶν σπουδαιοτέρων λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ μετέβη ἁπλῶς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, χωρὶς νὰ λάβῃ εὐθύνας διὰ τὴν πανδήμως ὁμολογηθεῖσαν καταπάτησιν τῶν κειμένων νόμων.

§71ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ ἀμφισβητεῖ τις αὐτό; Συζητεῖτε ἐπὶ ὑποθέσεων ἐδικῶν σας.

§72ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν δὲν τὸ ἀμφισβητῆτε, διατί νὰ μὴ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά; Τοῦτο δὲν τὸ ἐννοῶ.

§73ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἂς σημειωθῇ.

§74ΜΙΛΗΣΗΣ. À la bonne heure! Ἰδοὺ τέλος ὅτι συνεννοήθημεν.

§75ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀκούσατε· ὅταν ὁμιλῆτε, ἔχετε καθῆκον καὶ νὰ ἀκούητε, ἐγὼ εἶπον αὐταῖς λέξεσι καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῆς Βουλῆς, ἐγὼ εἶχον εἰπεῖ, ὅτι δὲν μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω τι περὶ τῶν συνεπειῶν τῆς ἀρνήσεως, ὅταν ὅμως μὲ ἐστενοχωρήσατε, σᾶς εἶπον, μία ἀπὸ τὰς συνεπείας τῆς μὴ παραδοχῆς τῶν Ἄγγλων νομικῶν εἰς τὴν ἀνάκρισιν θὰ ἦτο ἡ κατοχή.

§76ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀξιόλογα. Ἂς προστεθῇ λοιπὸν αὐτὸ εἰς τὰ πρακτικά· διατί συζητοῦμεν τόσην ὥραν, ἀφοῦ κατ’ οὐσίαν εἴμεθα σύμφωνοι;

§77Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Διότι θέλετε νὰ προσθέσητε ὅτι ὑπῆρχε πρότασις διατετυπωμένη.

§78ΜΙΛΗΣΗΣ. Καθόλου. Ἐγὼ μάλιστα ἐφρόντισα ἐν καιρῷ νὰ σᾶς ζητήσω πληροφορίας καὶ ἅπαξ καὶ δὶς, ἂν διετυπώθη ἐπισήμως πρότασις περὶ κατοχῆς, ἀλλ’ οὔτε σεῖς, οὔτε κανεὶς τῶν συναδέλφων σας μοὶ ἀπήντησε. Τέλος πάντων ἐγὼ εὐχαριστοῦμαι, διότι ὕστερον ἀπὸ τόσους διαλόγους καὶ λογομαχίας κατωρθώσαμεν νὰ συνεννοηθῶμεν. Νὰ προστεθῇ λοιπὸν ῥητῶς εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία καὶ διὰ τοῦ λόγου καὶ διὰ τῶν τρόπων καὶ διὰ τῶν σχημάτων καὶ διὰ τοῦ ὕφους σας πανταχόθεν ἐξεδηλώθη καὶ ἐξεφράσθη, ἡ ἰδέα τῆς κατοχῆς. Τοῦτο ζητῶ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὰ πρακτικὰ ὡς διωρθώθησαν ἢ θὰ κάμῃ τὴν προσθήκην περὶ κατοχῆς; Ὁ κ. πρόεδρος ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος μέχρι τῆς λέξεως τὰς συνεπείας τῆς ἀντιῤῥήσεως.

§80ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐδῶ νὰ προστεθῇ αἵτινες ἠδύναντο νὰ προβῶσι καὶ μέχρι τῆς κατοχῆς.»

§81ΣΑΡΑΒΑΣ. Νὰ διορθωθῇ, κ. πρόεδρε, ὡς ἑξῆς «κατ’ ἐπίμονον ἐρώτησιν ἑνὸς τῶν βουλευτῶν ὁ ἀγορεύων ἀπήντησεν, ὅτι μία τῶν συνεπειῶν τῆς ἀρνήσεως τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν παράστασιν τῶν Ἄγγλων νομικῶν εἰς τὴν ἀνάκρισιν θὰ ἦτον ἡ κατοχή.»

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ λοιπὸν διορθοῦνται ὡς ἑξῆς «κατ’ ἐπίμονον ἐρώτησιν βουλευτοῦ τινος ὁ ἀγορεύων ἀπήντησεν, ὅτι μία τῶν συνεπειῶν τῆς ἀρνήσεως τοῦ νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν αἴτησιν τῆς παραστάσεως τῶν Ἄγγλων νομικῶν ἐν τῇ ἀνακρίσει θὰ ἦτον ἡ κατοχή.»

§83ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά.

§84Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Πῶς τελειώνουν τὰ πρακτικά;

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἑξῆς «...... μεθ’ ὃ ὁ πρόεδρος ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν.

§86ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ εἶπον νομίζω, ὅτι εἶναι ἱκανὰ τὰ λεχθέντα.

§87Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ αὐτό.

§88ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Θέμα δὲν ἔγεινεν.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§90Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Πρὸ τούτου πρέπει νὰ προστεθῇ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Τσιριμῶκος. (Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Τσιριμῶκος.)

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ, κύριε, εἶπον ὅτι τὰ λεχθέντα ἦσαν ἱκανὰ, καὶ ἑτέρου βουλευτοῦ μὴ ἀντιλέξαντος, ἔλυσα τὴν συνεδρίασιν περὶ ὥραν 6.

§92ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου Ζαΐμη διωρθώθη;

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης θέλει νὰ τεθῇ, ὅτι ἡ πολιορκία ἐν Ὠρωπῷ δὲν ἔγεινε μὲν τῇ εἰσηγήσει τῶν Πρέσβεων, ἀλλὰ τῇ συγκαταθέσει αὐτῶν.

§94ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα· ἀναγνώσατε τώρα καὶ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου Βαλαωρίτου, καὶ ἂν περιέχῃ τὴν κατοχὴν, ἂς μείνῃ ὅπως ἔχῃ, ἄλλως νὰ διορθωθῇ.

§95ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρὶν προσθέσετε τὴν προσθήκην εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐρωτήσητε ἂν πρέπῃ νὰ τεθῇ ἡ προσθήκη, διότι, ὡς εἶναι τεθειμένη, φαίνεται ὅτι ἐψηφίσθη θέμα, ἀλλὰ θέμα δὲν ἐψηφίσθη.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ, κύριοι, τὶ συνέβη πιστῶς καὶ εἰλικρινῶς· ἐγὼ εἶπον ἱκανὰ τὰ λεχθέντα καὶ ὅλοι οἱ βουλευταὶ μετὰ τὴν φράσιν ταύτην ἐσηκώθησαν καὶ ἔφυγαν· ὥστε οὔτε θέμα ἐτέθη οὔτε τίποτε. Ἂν δὲν λέγω ἀλήθειαν, εἶσθε παρόντες, καὶ ὁμολογήσατε.

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἀντεῖπε, κύριε Λομβάρδε.

§99ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι ἀλλάσσει ἂν διελύσατε τὴν συνεδρίασιν, διότι οἱ βουλευταὶ ἐσηκώθησαν καὶ ἔφυγαν, καὶ ἀλλάσσει ἂν ἐτέθη θέμα εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ λέγουν, εἶπέ τις, εἰπόντος τινὸς τὰ λεχθέντα ἦταν ἱκανὰ καὶ ἑτέρου μὴ ἀντιλέξαντος, διότι ἂν ἀντέλεγέ τις ἤθελεν ἐξακολουθήσει ἡ συζήτησις, δὲν ἐτέθη ὅμως θέμα ἵνα εἴπῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη.

§101ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἀντιτείνω ὅτι δὲν τὸ εἴπατε, ἐγὼ ὅμως δὲν τὸ ἤκουσα.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν μὲ ὑπενθυμίζει ὁ Βουλευτὴς Αἰγιαλείας Κ. Μιχαλόπουλος μίαν παρατήρησιν, ὅτι ηὐχαρίστησε τὸν Κ. Λομβάρδον τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συζητήσεως τῆς προχθεσινῆς.

§103ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τότε δότε μοι σᾶς παρακαλῶ τὸν λόγον. Ἐτηρήσαμεν, καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ τηροῦμεν ὅριά τινα. Ἀλλὰ τὴν μετριοπάθειάν μας ἂς μὴ καταχρῶνται τινές. Ἂν ὑπερπηδήσωμεν τὰ ὅρια τὰ ὁποῖα ἐτηρήσαμεν, οἱ ἔνοχοι δὲν θὰ ἤμεθα ἡμεῖς· ἂν νομίζητε, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ Πικερμίου καὶ Δήλεσι ἠμπορεῖ νὰ πνιγῇ, ἀπατᾶσθε, θὰ συζητήσωμεν καὶ θὰ συζητήσωμεν ἐν ἐκτάσει, δύναμις δὲν ὑπάρχει ἡ ὁποία νὰ ἐμποδίσῃ τὴν συζήτησιν ταύτην. Τὴν μετριοπάθειαν τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε ἐτηρήσαμεν, θὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὴν τηρήσωμεν, μὴ μᾶς βιάζητε νὰ ὑπερβῶμεν τινα ὅρια. Εἶπον προχθὲς, ὅτι εἶμαι εὐχαριστημένος διὰ τὸ συμπέρασμα τῆς συζητήσεως τῆς ἡμέρας ἐκείνης, καὶ εἶπον τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἤμην εὐχαριστημένος. Τὸ θέμα τοῦ Σαββάτου ἦτο ποῖα τὰ αἴτια τῆς παραιτήσεως τοῦ ὑπουργείου Ζαΐμη. Ἐπερώτησα τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν, τὸν τότε, ἐξέθεσα ὅλα τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα τότε καὶ σήμερον ἀκόμη ἡ Ἑλλὰς γνωρίζει, καὶ ἐζήτησα νὰ μᾶς τὰ διασαφίσῃ. Ἐπρόκειτο περὶ καθαρῶν δικαιωμάτων συνταγματικοῦ ὑπουργοῦ. Ὁ ἀρχηγὸς ὅμως τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον (καθ’ ὅτι ὁ πρωθυπουργὸς ὁ ὑποστηριζόμενος ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν θεωρεῖται ἀρχηγὸς αὐτῆς) δὲν ἠθέλησε νὰ μᾶς εἴπῃ τίποτε, ἠθέλησε νὰ τηρήσῃ σιγήν. Ἔκαμα τὴν διασάφισιν ὅτι ἤμην ἐκ τῶν ἀντιπολιτευθέντων τὸ ὑπουργεῖον Ζαΐμη, καὶ τῶν ἀντιπολιτευθέντων ἰσχυρῶς. Ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ σιωπήσῃ περὶ τῶν αἰτίων, αἱ ὁποῖαι ἔφερον τὴν πτῶσίν του, καὶ οὐδεὶς τῶν ἄλλοτε ὑποστηριξάντων, οὐδεὶς ἠθέλησε νὰ ἀνοίξῃ τὸ στόμα ὑπὲρ αὐτοῦ. Δὲν εἶμαι βεβαίως ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἤθελον τῷ κάμει τὸ παλληκάρι, εἶπον ὅτι τὴν σιγὴν αὐτὴν ἀφίνω νὰ τὴν δικάσουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀκούουν, τὴν σιγὴν αὐτὴν δὲν τὴν σχολιάζω, θὰ τὴν σχολιάσῃ ὁ τόπος. Προεκάλεσα τὸ ζήτημα· ἐσιώπησαν. Ηὐχαριστήθην διὰ τὸ τέλο, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ συζήτησις καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Ζαΐμη. Ηὐχαριστήθην καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν φρικώδη κατηγορίαν, ἡ ὁποία ἀπηυθύνθη ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὅτι ἐπροστάτευσε τοὺς λῃστὰς διὰ τῆς ἐπεμβάσεώς της εἰς τὰ δικαστήρια καὶ ηὐχαριστήθην, διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Βαλαωρίτης, ὁ ὁποῖος ἔφερε τὴν κατηγορίαν ταύτην, ἦλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν.

§104ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κατὰ τὴν ἰδέαν σας.

§105ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὕτως ἐνόησα. Σᾶς ἐπροκάλεσα νὰ φέρητε τὰς ἀποδείξεις κατὰ τί τὸ ὑπουργεῖον Ζαΐμη ἐπεμβῆκεν εἰς τὴν ἀνάκρισιν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν αὐτουργῶν ἢ τῶν συνενόχων, ἢ τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς λῃστείας τοῦ Πικερμίου καὶ Δήλεσι, μᾶς εἴπατε, «οὐδεμίαν ὑπόνοιαν ἔχω ἐναντίον τῶν συναδέλφων μου, γνωρίζω τὸν εὐγενῆ χαρακτῆρα τοῦ κ. Σαράβα». Ἔμεινα δὲ περισσότερον ηὐχαριστημένος καθότι, ὅτε πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν εἶπον, «κύριε Βαλαωρίτη, σὲ εἰδοποιῶ, ὅτι θὰ ζητήσω λόγον περὶ τούτου καὶ τούτου,» ὁ δὲ κ. Βαλαωρίτης εἶπεν, ὅτι δι’ ὅσα τότε ἔγραψα ἔχω ἑτοίμους τὰς ἀποδείξεις..........

§106ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Εἶπον ὅτι κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν θὰ δώσω διασαφίσεις.

§107ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ μᾶς φέρουν τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς ἡμέρας ἐκείνης, διὰ νὰ ἰδῆτε, ὅτι οὕτω εἴπατε καὶ προσεθέσατε, «θέλω εἰπεῖ τὰ πάντα ἀπροκαλύπτως.» Ἔρχεται δὲ ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως, καὶ πανταχόθεν μοὶ ἔλεγον νὰ μὴ ὑποκινηθῇ τὸ ζήτημα, νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις, καὶ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ὁ ἰδιότροπος χαρακτήρ μου ἵνα ἐπιμείνω μέχρι τέλους, διότι μοὶ ἔλεγον, ὅτι θὰ καταστραφῇ ἡ Ἑλλὰς ἂν ἔλθῃ ἡ συζήτησις. Ἔρχεται ἡ συζήτησις, καὶ προκαλεῖται ὁ κ. Βαλαωρίτης ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ τί μᾶς λέγει; δὲν ἔχω ὑπονοίας ἐναντίον τῶν συναδέλφων μου· ποῖοι ἦσαν οἱ ἔνοχοι, τὸ δεικνύει τὸ βούλευμα, ὁ χαρακτὴρ τοῦ κ. Σαράβα εἶναι γνωστότατος. Ἐγὼ δὲ, ὁ ὁποῖος ἐζήτησα τὰς ἀποδείξεις, ἂν ἐπεμβῆκεν ἡ κυβέρνησις εἰς τὰ δικαστήρια πρὸς ὑποστήριξιν τῶν λῃστῶν διὰ νὰ φέρω κατηγορίαν κατ’ αὐτῆς ἢ νὰ ἀκούσω, ὅτι δὲν ἦσαν ἀληθῆ, καὶ τότε ἂν ὁ κ. Ζαΐμης ἀπηλλάσσητο, ὁ ἄλλος νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελεν τῷ ἀνήκει· ἔμεινα ηὐχαριστημένος ἀπὸ τὴν λύσιν τῆς συζητήσεως ἐκείνης. Ἐτέθη ὅμως μετὰ συζήτησιν ζήτημα, κύριοι; Ὅσοι γινώσκετε τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, γνωρίζετε πολὺ καλά, ὅτι ὅλαι αἱ Βουλαὶ τοῦ κόσμου ἔχουν ἡμέρας καὶ θέματα συζητήσεων, ἁπλῶς συζητήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν φέρουν εἰς συμπέρασμα, συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν συζήτησιν χωρὶς νὰ ἔλθουν εἰς ψηφοφορίαν. Γνωστὰ τὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ κοινοβουλίου (καὶ στρέφομαι πρὸς αὐτὸ, διότι καθεὶς πρὸς αὐτὸ στρέφει τὰ βλέμματά του, προκειμένου περὶ συνταγματικῶν ἐθίμων.) Ὅταν θέλουν νὰ συζητήσουν εἰς Ἀγγλίαν διὰ νὰ μάθῃ ὁ κόσμος τί φρονεῖ ἕκαστος βουλευτὴς, καὶ ὄχι ἡ Βουλὴ, τίθεται μία πρότασις, συζητεῖται καὶ κατόπιν ἀποσύρεται ἡ πρότασις, καὶ δὲν ἔρχονται εἰς ψηφοφορίαν. Τοιαύτη ἦτο ἡ προχθεσινὴ συζήτησις· ἂν ἤθελε προκύψει ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ζαΐμη ἐπεμβῆκεν εἰς τὰ δικαστήρια ὅπως ὑποστηρίξῃ τοὺς λῃστὰς, ἦτο ἡ περίπτωσις θέματος, διότι ἔχω ῥητὸν ἄρθρον εἰς τὸν ποινικὸν νόμον τὸ ὁποῖον τιμωρεῖ τὴν τοιαύτην διαγωγὴν· ἀλλ’ ὅταν ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης τὸ ὁποῖον κατηγόρησεν τοὺς συναδέλφους του, ἐπρόκειτο νὰ φέρῃ τὰς ἀποδείξεις, καὶ δὲν τὰς ἔφερεν, καὶ μάλιστα διέψευσεν ὅσα ἄλλοτε εἶχε γράψει, ποῖος νόμος τιμωρεῖ τὸ τοιοῦτον; ὅταν ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως κατηγοροῦν τὴν Κυβέρνησιν προσκαλούμενον νὰ δώσῃ τὰς ἀποδείξεις ἔρχεται ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου καὶ λέγει, ἐγὼ δὲν παραπονοῦμαι, οἱ συνάδελφοί μου ἦσαν καλοί, τί θέμα δύναται νὰ τεθῇ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος; νομίζετε, ὅτι ἂν θέσητε θέμα δύνασθε νὰ κλείσητε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Πικερμίου καὶ Δήλεσι; δὲν τὴν κλείετε, θὰ ἐπαναληφθῇ.

§108ΖΑΪΜΗΣ. Σήμερον μάλιστα, ἂν θέλητε, ἂς ἐξακολουθήσῃ. Τὴν δεχόμεθα.

§109ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁρίσατε νὰ τὴν φέρετε σεῖς· ἐγὼ δὲν θέλω σήμερον.

§110ΣΑΡΑΒΑΣ. Τί θέλετε λοιπόν;

§111ΖΑΪΜΗΣ. Καὶ σήμερον, καὶ αὔριον καὶ μεθαύριον καὶ ὁπότε θέλομεν, συζητοῦμεν. Ἡ συζήτησις ἤρχισε σήμερον, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§112ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν θὰ μὲ ὑποχρεώσητε σεῖς.

§113ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, νὰ τὴν φέρωμεν σήμερον τὴν συζήτησιν. Ζητῶ τὸν λόγον.

§114ΛΕΚΚΑΣ. Σᾶς ὑπενθυμίζω, κύριε πρόεδρε, ὅτι ἡ σημερινὴ συζήτησις ὡρίσθη δι’ ἄλλο ἀντικείμενον.

§115ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λοιπὸν, ἐπαναλέγω ὅτι ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ἂν ἐψηφίσθη ἢ μὴ θέμα τὸ παρελθὸν Σάββατον, τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι δὲν ἐψηφίσθη. Εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ εὕρωμεν καὶ ἡμεῖς τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἠμποροῦμεν νὰ προβαίνωμεν εἰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἔλθουν εἰς θέμα, ὡς εἰς τὸ ἀγγλικὸν κοινοβούλιον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀποσύρουν τὴν πρότασιν. Ἐπειδὴ δὲ εἴμεθα πρωτότυποι, ἂς εὕρωμεν καὶ ἡμεῖς πρωτότυπόν τινα τρόπον. Θέλετε νὰ φέρητε θέμα νὰ ψηφισθῇ; δύνασθε νὰ τὸ κάμητε, ἀλλὰ θέλει ἐξακολουθήσει ἡ συζήτησις; ἡμεῖς εἴμεθα ἕτοιμοι, καὶ δυνάμεθα νὰ τὴν παρατείνωμεν ἐπὶ πολύ· κατὰ τὴν προχθεσινὴν ὅμως συζήτησιν ῥητῶς ἐπεφυλάχθη τὸ ζήτημα τοῦ Πικερμίου καὶ Δήλεσι καὶ δὲν θὰ τὸ ἐμποδίσητε νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν· διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων ὑπάρχει ἐκκρεμὲς τὸ νομοσχέδιον τῆς χήρας Δοῦδ, καὶ ἐκεῖ δὲν δύνασθε νὰ μᾶς κανονίσητε πῶς θὰ ὁμιλήσωμεν, τί πρότασιν θὰ φέρωμεν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τοῦ Πικερμίου καὶ Δήλεσι εἶναι ἀνοικτόν.

§116Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Εἶμαι ἕτοιμος νὰ δεχθῶ τὴν συζήτησιν κατὰ πάντα καιρόν· δὲν ἔχετε δὲ δικαίωμα νὰ ὀνομάζητε κανένα ἔνοχον, διότι κανεὶς δὲν εἶναι ἔνοχος. Ἐθεώρησα ἑαυτὸν ὑπεύθυνον καὶ ἔδωσα εὐθύνας· δὲν ἔχετε λοιπὸν δικαίωμα νὰ λέγητε, ὅτι θὰ ἀνακαλυφθῶσιν οἱ ἔνοχοι.

§117ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἤθελα εὐχαριστηθῆ παραπολὺ ἄν ὁ κύριος Ζαΐμης αὐτὸν τὸν θυμόν, αὐτὴν τὴν ὀργὴν ἐδείκνυε τὸ Σάββατον, ὅτε κατηγορεῖτο ὡς ἔνοχος παρ’ ἑνὸς συναδέλφου του· ὁ σημερινός του ὅμως θυμὸς καὶ ἡ σημερινὴ ὀργὴ εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου (θόρυβος).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ λοιπὸν ὑπογράφονται μετὰ τὰς διορθώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ἀντιπροσωπεύω σήμερον τὸν ἔντιμον συνάδελφόν μου κύριον Σωτηρόπουλον, διότι ὁ λαιμός του πάσχει περισσότερον ἀπὸ τὸν ἰδικόν μου.

§120ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τίνος θέματος;

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ τῶν Λαυριακῶν, εἶναι σπουδαῖον ζήτημα, θὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον. Κύριοι, ἀπὸ τὰ δημοσιευθέντα ἔγγραφα γνωρίζει ἡ Βουλὴ, ὅτι αἱ ἀργυροῦχοι γαῖαι ἢ χώματα, περὶ ὧν πρόκειται, ἀνακαμινεύονται πρὸ πολλοῦ ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν ἥτις ἀνακαμινεύει τὰς σκωρίας εἰς τὸ Λαύριον. Εἰς τὰ ἀναφερόμενα μεταλλεῖα, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὑπάρχει ἕν μέρος τῶν χωμάτων αὐτῶν ἂν τὸ ὁποῖον ἡ ἑταιρία, δὲν ἀπατῶμαι, ἀνακαμινεύει. Τὸ δὲ δημόσιον ἐξακολουθεῖ ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτῆς ἥτις γίνεται ὁμοῦ μὲ τὰς σκωρίας, νὰ λαμβάνῃ τὸν κανονισμένον φόρον κατὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἑταιρία ἐξηγέρθη. Ἡ ἑταιρία, κύριοι, ἐπανειλημμένως παρεπονέθη ὅτι ὁ φόρος εἶναι ὑπερβολικός, πρῶτον διὰ τὰς σκωρίας, διότι τὰ προϋπολογιζόμενα ἔξοδα προϋπολογίζονται ὀλιγώτερον τῶν πραγματικῶν, δεύτερον διὰ τὰς γαίας τὰς ἀργυρούχους, διότι αἱ γαῖαι αὗται, λέγει, εἶναι μεταλλεῖον καὶ ἑπομένως κατὰ τὸν νόμον τὸν περὶ μεταλλείων ὀφείλει νὰ πληρώσῃ ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας τοῦ μετάλλου τὸ ὁποῖον ἀνακαμινεύει καὶ ἐξάγει, ἀλλὰ φόρον ἐπὶ τοῦ μεταλλεύματος, ἑπομένως τὸ δημόσιον λαμβάνον περισσότερον φόρον ἀδικεῖ τὴν ἑταιρίαν. Ἰδοὺ τὸ παράπονον τῆς ἑταιρίας. Ἡ κυβέρνησις κατ’ ἀρχὰς διέταξε τὴν ἑταιρίαν νὰ παύσῃ, στηριχθεῖσα καὶ ἐπὶ τοῦ λόγου, ὅτι τὰ ἀνακαμινευόμενα χώματα δὲν περιέχουσιν ἔνθειον μόλυβδον ἀλλ’ ἀνθρακικόν, ἑπομένως ἰσχυρίσθη ὅτι δὲν περιέχεται εἰς τὴν παραχώρησιν. Ἡ ἑταιρία ἀντεστάθη, παρεπονέθη, καὶ τέλος τὸ ὑπουργεῖον ἐξέδωκεν ἔγγραφον διὰ τοῦ ὁποίου ἔλεγεν πρὸς αὐτὴν, ἐὰν τὰ χώματα ἐμπεριέχουν ἔνθειον μόλυβδον, ἡ ἑταιρία δικαιοῦται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐκκαμίνευσιν, καὶ ἡ ἐκκαμίνευσις ἐξακολουθεῖ. Ἕως ἐδῶ μοι φαίνεται εἶναι τὰ πράγματα, ἀφοῦ δὲν ἐδέχθη ἡ ἑταιρία τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργείου τοῦ κυρίου Ζαΐμη, τοῦ νὰ διορισθῇ ἐπιτροπή, ἥτις νὰ κανονίσῃ τὰ διάφορα ἀμφισβητούμενα ζητήματα· τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Δεληγεώργη διώρισεν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἀπεστάλη εἰς Λαύριον νὰ ἐξετάσῃ περὶ τῶν χωμάτων, τὴν ἀξίαν αὐτῶν κλπ. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐξετάσεως αὐτῆς τὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας. Εἰς τοιαύτην κατάστασιν εὕρομεν ἡμεῖς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ἡ ὁποία παρουσιάζει τρία, τέσσαρα ζητήματα δύσκολα καὶ τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν νὰ λύσωμεν, καὶ τὴν λύσιν νὰ φέρωμεν καὶ νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις εἶναι κυρία ν’ ἀποφασίσῃ. Αʹ) Εἶναι μεταλλεῖον τὰ χώματα ἐκεῖνα περὶ ὧν πρόκειται, ναὶ ἢ ὄχι; Ἐὰν, κύριοι, ἀποφασίσητε ὅτι ἡ ἀργυροῦχος αὕτη γῆ εἶναι μεταλλεῖον, ἡ συνέπεια εἶναι ὅτι ὑπάγεται εἰς τὸν νόμον περὶ μεταλλείων, καὶ ὅτι εἴχετε δικαίωμα νὰ λάβητε 5 τοῖς 100 μόνον ἐπὶ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος, οὐχὶ τοῦ μετάλλου, ἀλλὰ τοῦ μεταλλεύματος τῆς ἀκατεργάστου ὕλης. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ πρώτη συνέπεια τῆς παραδοχῆς τῆς ἰδέας ὅτι αἱ ἀργυροῦχοι γαῖαι, εἶναι μεταλλεῖον. Ὑπὲρ τῆς ἰδέας αὐτῆς ἐκηρύχθησαν οἱ ἐπισημότεροι τῶν ἐν Ἀθήναις δικηγόρων· οὗτοι κληθέντες ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἀπεφάνθησαν ὅτι αἱ περὶ ὧν πρόκειται ἀργυροῦχοι γαῖαι εἶναι μεταλλεῖον, καὶ ἑπομένως ὑπάγονται εἰς τὸν νόμον τῶν μεταλλείων. Τὴν γνώμην, κύριοι, αὐτὴν ἔχει καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐρωτηθεὶς ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον Ζαΐμη, καὶ νομίζω αὐτὴν τὴν ἰδέαν τὴν συνεμερίσθη τελευταῖον καὶ ὁ κύριος Σαράβας καὶ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Ζαΐμη. Ἀπέναντι τῆς γνώμης αὐτῆς ὑπάρχει μία ἄλλη γνωμοδότησις, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν ἡμεῖς ἀπὸ τοὺς κυρίους Σαρίπολον, Πάϊκον, Κιάππε καὶ τὸν κύριον Οἰκονομίδην· οἱ κύριοι αὐτοὶ ὑποστηρίζουν τὸ ἐναντίον· μεταλλεῖον εἶναι ὅ,τι ὑπάρχει συμφυὲς μὲ τὴν γῆν, συνδεδεμένον μετ’ αὐτῆς φυσικῶς καὶ ἀρχεγόνως καὶ ἀδιαίρετον, ἀλλὰ τὰ περὶ ὧν πρόκειται χώματα ἀπεσπάσθησαν διὰ τῆς χειρὸς τοῦ ἀνθρώπου καὶ μετεφέρθησαν ἀλλοῦ, ἑπομένως δὲν εἶναι μεταλλεῖον, μέρος τῆς ἐπιφανείας, ἀνῆκον εἰς τὸν κύριον τοῦ ἐδάφους, εἶναι πάντη ὅμοιον μὲ τὰς σκωρίας. Ἡμεῖς, κύριοι, ἀπέναντι τῶν διαφόρων αὐτῶν γνωμῶν δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ ἀποφανθῶμεν ὑπὲρ τῆς δευτέρας, δεχόμεθα ὅτι δὲν εἶναι μεταλλεῖον· ὅτι εἶναι μετάλλευμα ὅμοιον μὲ τὰς σκωρίας, καὶ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ὑπαχθῇ καὶ αὐτὴ εἰς τὸν εἰδικὸν νόμον, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάγονται καὶ αἱ σκωρίαι. Ἰδού, κύριοι, πῶς ἐλύσαμεν τὸ πρῶτον ζήτημα. Ἔρχεται ὡς δεύτερον ζήτημα, αἱ γαῖαι αὗται, ἤτοι τὰ χώματα εἶναι ἐπὶ ἰδιοκτήτων καὶ ἐθνικῶν γαιῶν; ποίους κανόνας πρέπει νὰ δεχθῶμεν διὰ τὴν φορολογίαν ἑκατέρων; Καὶ ἡ γνώμη μας ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ εἶναι ἡ ἀκόλουθος· τὰ μὲν χώματα, τὰ κείμενα εἰς ἰδιοκτήτους γαίας, βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν· ἐπιβάλλομεν μόνον φόρον τὸν μέχρι τοῦδε παραδεδεγμένον, τουτέστι τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλομεν εἰς τὰς σκωρίας, ἑπομένως αὐτὸ τὸ ⅒% ἐπὶ τοῦ καθαροῦ προϊόντος· καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰ χώματα, τὰ κείμενα εἰς ἐθνικὰς γαίας, αὐτὰ δι’ ἰδιαιτέρου νόμου θέλομεν νὰ τὰ κανονίσωμεν· διότι ἐπ’ αὐτῶν τὸ δημόσιον δύναται νὰ λάβῃ πολὺ περισσότερα, τὸ ἥμισυ ἴσως. Τρίτον ζήτημα· πρέπει ἐκ τῶν προτέρων νὰ προσδιορισθῇ διὰ τοῦ νόμου τὸ καθαρὸν ἔσοδον καὶ τὰ ἔξοδα τῆς μεταλλεύσεως, ἢ ἔπρεπε ἑκάστοτε νὰ προσδιορίζωνται τὰ ἔξοδα καὶ ἡ ἀξία τοῦ προϊόντος. Ἐκ τῶν προτέρων νὰ τὸ προσδιορίσωμεν ἦτον ἀδύνατον· νὰ εἴπωμεν διὰ τοῦ νόμου πόσον θὰ πωλῆται διαρκῶς ὁ μόλυβδος, καὶ τόσα θὰ ἐξοδεύωνται διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ μολύβδου ἢ τοῦ ἀργύρου εἶναι ἀδύνατον· καὶ ἑπομένως καὶ ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ζήτημα εἴπομεν ὅτι ἑκάστοτε πρέπει νὰ γίνηται ἡ ἔρευνα αὕτη, καὶ ἑκάστοτε νὰ βεβαιοῦται ἡ ἀξία καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ ἐξαγομένου προϊόντος, καὶ τὸ ποσοστὸν τοῦ καθαροῦ προϊόντος ἀπὸ τὸ ὁποῖον δικαιούμεθα νὰ λάβωμεν φόρον. Τέταρτον ὀφείλομεν νὰ ὁρίσωμεν καὶ τὰς μέχρι τοῦδε ἐκμεταλλευθείσας γαίας, διότι μέχρι τοῦδε καὶ ἀργυροῦχοι γαῖαι συνεκαμινεύθησαν μὲ τὰς σκωρίας, καὶ ὁ ἐξ αὐτῶν μόλυβδος περιέχει περισσότερον ἄργυρον, διότι αἱ ἀργυροῦχοι γαῖαι προσέθετον ποσοστὸν ἀρκετὰ σπουδαῖον ἀργύρου εἰς τὸν μόλυβδον, καὶ ἑπομένως τοῦτο ηὔξανε τὴν τιμὴν τοῦ μολύβδου· ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ εὕρωμεν, τί μᾶς ἀνήκει ἐκ τούτου. Ἐπὶ τῶν βάσεων αὐτῶν ἐστηρίξαμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ οὗ πρόκειται, τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου καὶ διὰ τὴν τύχην τῶν ἑταιριῶν· θέλει ἀποδειχθῆ σήμερον ἐὰν ἠμποροῦν ἑταιρίαι νὰ ζήσουν ἐν Ἑλλάδι καὶ νὰ κερδοσκοπήσουν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔρχωνται ἑταιρίαι εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν δὲν ἠμποροῦν νὰ κερδοσκοπήσουν· καὶ δεύτερον ἐὰν πρέπει τὸ ἔθνος χάριν τούτων νὰ θυσιάσῃ ἓν συμφέρον ἐθνικόν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν βλέπετε, ὅτι εἶναι πολὺ σπουδαῖον· ἡμεῖς δὲν θέτομεν τὴν φιλοτιμίαν μας τὴν ὑπουργικὴν εἰς τὴν παραδοχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἔχει, ὑποβάλλομεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς ἰδέας μας καὶ περιμένομεν ἀπὸ αὐτὴν νὰ σκεφθῇ ἂν ἦναι ὀρθὸν, ναὶ ἢ ὄχι· τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν θέλομεν νὰ ἔχωμεν παρὰ τὴν ἰδίαν ψῆφον, τὴν ὁποίαν ἕκαστος τῶν βουλευτῶν ἔχει, καὶ διὰ τοῦτο ὅ,τι ὑποβάλλομεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν ἐνομίσαμεν, ὅτι εἶναι ὀρθὴ, καὶ περιμένομεν ν’ ἀκούσωμεν ἐὰν τὴν γνώμην αὐτὴν δέχεται ἡ Βουλὴ. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ἀναγκαῖον, ἵνα ἀποφασίσῃ καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἐκλέξῃ μίαν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν πολυμελῆ περιέχουσαν, εἰ δυνατὸν, ὅλας τὰς ἀποχρώσεις τὰς ἱκανότητας καὶ γνώσεις, οἱ ὁποῖοι ἀνέτως καὶ ἡσύχως νὰ μελετήσωσιν τὸ ζήτημα καὶ φέρωσι τὴν γνώμην των φωτισμένην· τότε θέλομεν συζητήσει τὸ ζήτημα ἐν ἐκτάσει.

§122ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ χώματα ἐξάγονται;

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ὅ,τι ἐξήγαγον ἐξήγαγον, τώρα δὲν ἐξάγουν.

§124ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις δικαίωμα ἢ διαρπαγὴν τὴν χρῆσιν τὴν ἐκμεταλλευτικὴν ἐπὶ τῶν χωμάτων αὐτῶν;

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἦναι ἁρπαγὴ, διότι ἡ ἑταιρία κατὰ τὴν γνώμην τῶν καλλιτέρων δικηγόρων τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀνδρὸς ἀνεπιλήπτου, νομίζει, ὅτι εἶναι ἰδικά της.

§126ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία εἶναι ἡ γνώμη σας;

§127ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ νομίζει, ὅτι εἶναι ἰδικά της παραπονεῖται ὅτι ἀδικεῖται πληρώνουσα τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον τῆς ζητοῦμεν· ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἅρπαξ. Σᾶς ἀναγινώσκω τὸ νομοσχέδιον.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ

Περὶ φορολογίας τῶν ἐκβολάδων. Ἄρθρον 1. Ἐπὶ τοῦ ἀργυρούχου μολύβδου τοῦ ἐξαγομένου ἐκ τῶν παλαιῶν ἐκβολάδων, ἤτοι τῶν μεταλλούχων χωμάτων, τῶν ἐξορυχθέντων παρὰ τῶν ἀρχαίων καὶ εὑρισκομένων ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς, ἐπιβάλλεται φόρος 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ἄρθρον 2. Ἡ καθαρὰ πρόσοδος τοῦ ἐξαγομένου μολύβδου ἀπό τε τὰς ἐκβολάδας καὶ τὰς σκωρίας, μεθ’ ὧν συγκαμινεύονται καὶ ἐφ’ ὧν ἐπιβάλλεται ὁ αὐτὸς φόρος 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου κατὰ τὸν νόμον ΣΙΓʹ. τῆς 14 Ἀπριλίου 1867, θέλει προσδιορίζεσθαι ἐν ἀρχῇ ἑκάστου ἔτους ὑπὸ ἐπιτροπῆς συγκειμένης ἀπὸ τοὺς προέδρους τῆς Βουλῆς, τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δύω καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ δύω ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ, διοριζομένους διὰ Βασ. Διατάγματος. Διὰ τὸν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου ε. ε. μέχρι τῆς ἀποπερατώσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς ἀνωτέρω ἐπιτροπῆς διὰ τὸ 1871 ἐξαχθησόμενον μόλυβδον θέλουν λαμβάνεσθαι λόγῳ προκαταβολῆς δραχμαὶ τριάκοντα κατὰ τόνον. Ἄρθρον 3. Ἡ ἀνωτέρω ἐπιτροπὴ θέλει ἐξακριβώσει τὸ ποσὸν τῶν μέχρι τοῦδε ἀναμιχθέντων μετὰ τῶν σκωριῶν καὶ καμινευθέντων χωμάτων καὶ προσδιορίσει τὴν ἐκ τῆς ἀναμίξεως ταύτης προελθοῦσαν αὔξησιν εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ ἐξαχθέντος μολύβδου, διὰ νὰ ληφθῇ καὶ ἐπὶ ταύτης ὁ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 φόρος. Ἄρθρον 4. Ὁ ἀνωτέρω φόρος βεβαιοῦται καὶ εἰσπράττεται κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν ἢ τὴν διὰ θαλάσσης μεταφοράν. Ἄρθρον 5. Ὁ αὐτὸς φόρος ἐπιβάλλεται καὶ ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων ἢ μεταφερομένων ἐκβολάδων· ἡ καθαρὰ τούτων πρόσοδος προσδιορίζεται ὑπὸ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 2 ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ περιεχομένου εἰς αὐτὰς μολύβδου καὶ ἀργύρου. Ἄρθρον 6. Αἱ ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν κείμεναι ἐκβολάδες θέλουσι διατεθῆ δι’ εἰδικοῦ νόμου, μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται πᾶσα αὐτῶν χρῆσις. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 22 Φεβρουαρίου 1871.

Ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς

Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ.

§128ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἔχω μίαν πρότασιν.

§129ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω μίαν ἐπερώτησιν ξένην τοῦ προκειμένου.

§130ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατέ την.

§131ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι καὶ συμβουλευταί, ὅτι ἔφθασε τέλος πάντων ἡ πολύτιμος ὥρα, καθ’ ἣν ἡ ψῆφος θέλει ἀποφασίσει εἴτε περὶ τῆς οἰκονομικῆς σωτηρίας τῆς Ἑλλάδος, εἴτε θέλει χρησιμεύσει ὡς σφραγὶς ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ τάφου. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἠπατήθην, δὲν ἤμην, κύριοι, τόσον ἁπλοῦς νὰ μὴ γνωρίζω, ὅτι πᾶσα ἰδιοφροσύνη, πᾶσα ὀρθὴ σκέψις, ναυαγεῖ ἀπέναντι τοῦ ἀριθμοῦ, ἀπέναντι τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας ἑνὸς νομοθετικοῦ Σώματος. Οὗτος εἶναι ὁ κανὼν τῶν νομοθετικῶν σωμάτων· ὁ ἀριθμὸς ἔχει τὸ δίκαιον, καὶ πᾶσα πρότασις φερομένη ἀπὸ ἰδιώτην ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ μὴ ἔχουσα τὴν τιμὴν νὰ διέπηται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ἀντιπροσωπεύεται καὶ ἀντιπροσωπεύει τὴν πλειονοψηφίαν, ἀποβαίνει ἀλυσιτελὴς πράγματι. Γνωρίζω, ὅτι ἦτον ἀδύνατον τοῦτο, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ λάβω τὴν συνηγορίαν ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος ἀφορῶντος, καθὼς εἰς προγενεστέραν συζήτησιν τὸ εἶπον, καὶ τὰ μεγάλα συμφέροντα καὶ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ διὰ τοῦτο λυποῦμαι, διότι βλέπω, ὅτι εἰς ἐμὲ ἀνετέθη αὐτὸ τὸ δυσχερὲς καθῆκον ν’ ἀναλάβω τοιοῦτον ἀγῶνα ὑπὲρ τὴν δύναμίν μου· ποῦ εἶναι, κύριοι, οἱ δεινοὶ ῥήτορες τῆς Βουλῆς; ποῦ εἶναι οἱ ἄνθρωποι οἱ ἔχοντες καὶ φῶτα καὶ νομικὰς γνώσεις περισσοτέρας ἀπὸ ἐμὲ σήμερον, ὅταν πρόκηται δι’ ἓν τοιοῦτον ζήτημα; ποῦ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ἔχοντες τὸν πατριωτισμὸν εἰς τὴν γλῶσσαν, ἐκεῖ ὅπου δὲν ἁρμόζει, καὶ ὄχι εἰς τὴν καρδίαν, ὅταν φέρωμεν ἐνταῦθα τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ὑψώσωσιν μίαν φωνήν; διότι ἐκ τῆς σιγῆς των περιπλοκάς, χάος, θὰ παρουσιάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Κύριοι, κατ’ ἐμὲ ἡ μέχρι τοῦδε ἀναβολὴ, ὡς πρὸς τὴν πεποίθησίν σας καὶ ἄλλαι δέκα, οὐδένα ἄλλον σκοπὸν εἶχον, καὶ δύνανται νὰ ἔχουν, παρὰ νὰ διαρπαγῇ ὁλόκληρος ἐθνικὴ περιουσία, ὁλόκληρος ὁ θησαυρὸς οὗτος τῆς Ἑλλάδος. Διότι, κύριοι, καὶ μετὰ τὰς ἀναβολὰς καὶ χρονοτριβὰς αὐτὰς, μετὰ τὰς τερατώδεις ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν, καὶ μετὰ τὸν θόρυβον τῶν δικηγορικῶν συμβουλίων καὶ ἄλλων μυστικῶν ἐνεργειῶν, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἐκθέσω, τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἠλλοιώθη· εἶναι πάντοτε τὸ αὐτὸ εἰς τὴν φύσιν του· δηλ. ἔχει ἢ δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ ἑταιρία ἐπὶ τῶν παρ’ αὐτῆς διηρπαγμένων καὶ λῃστευομένων; Διότι βλέπετε, ὅτι ἀπὸ τὸν Μάρτιον τοῦ 1867, ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν, παρὰ τὴν θέλησιν καὶ τὴν δύναμιν καὶ τοῦ ὑπουργείου καὶ τοῦ ἔθνους, αὐτοὶ ἁρπάζουν καὶ ἀνακαμινεύουν τὴν περιουσίαν μας, ἐναντίον παραχωρήσεως, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχουν, διότι ἔχουν παραχώρησιν μεταλλείου, καὶ τίποτε περισσότερον. Τὰ χώματα αὐτά, οἱ γήλοφοι αὐτοὶ (οὕτω πως τὰς λέγει ἡ ἐπιτροπή), ἡ κινητὴ αὕτη περιουσία, τὸ προϊὸν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν προγόνων ἡμῶν δὲν εἶναι συναφὲς πρὸς τὸ μεταλλεῖον, δὲν εἶναι μήτε μὲ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς· καὶ ὅταν ὁ λαβὼν μεταλλεῖόν τι δὲν δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι κύριος καὶ τῆς γῆς καὶ τοῦ ἐδάφους, πολὺ ὀλιγώτερον δύναται νὰ ᾖναι κύριος ἑνὸς ἄλλου προϊόντος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποτελεῖ οὔτε μέρος τοῦ ἐδάφους, ἀλλὰ εἶναι χωριστόν, αὐτοτελὲς καὶ ἀνεξάρτητον. Ἀλλὰ οὔτε μὲ τὸν περὶ μεταλλείων νόμον δὲν συνεμορφώθησαν, καὶ δι’ ὅλων τῶν μέσων προσεπάθησαν νὰ τὸν διαστρέψωσι, καὶ ἐναντίον αὐτοῦ τούτου ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον ποσὸν χωμάτων νὰ ἐξαγάγωσι συγχρόνως καὶ καμινεύωσι. Τὸ ποσὸν, κύριοι, τὸ ἐκκαμινευθὲν μετὰ σκωριῶν μέχρι νῦν, κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἀναβαίνει εἰς 20,000 τόνους, κατὰ δὲ τὰς ἰδιαιτέρας εἰδικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἠρύσθην, ἐξήγαγον 40,000 τόνους, ἀξίας 36–38,000,000 δραχμῶν μέχρι τῆς σήμερον. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ ἀναβολὴ αὕτη καὶ αἱ φερθεῖσαι πληροφορίαι δὲν ἠλλοίωσαν παντάπασι τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος ἕως σήμερον, καὶ δὲν θέλει ἀλλοιωθῆ καὶ εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν ἀναβληθῇ ὅπως ἐκ νέου βασανισθῇ. Λοιπὸν εἶναι ἢ δὲν εἶναι μεταλλεῖον οἱ κινητοὶ καὶ οὐχὶ φυσικοὶ σωροὶ τῶν χωμάτων τοῦ Λαυρίου τῶν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας εὑρεθέντων ἐξ ἀνθρωπίνης προϋπαρξάσης ἐνεργείας; Κύριοι! χρεωστῶ νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὴν λέξιν «σωροὺς»· διότι αὐτὴν τὴν ἀναφέρει μὲ ὅλην τὴν πονηρίαν καὶ ἀπάθειαν ἡ ἑταιρία, διότι αὐτὴ ἐμπεριέχεται ἐντὸς τοῦ περὶ μεταλλείων νόμου· ἀλλὰ ὁ περὶ μεταλλείων νόμος ἀναφέρων σωροὺς, ἐννοεῖ τὰ ὑπὸ τὴν γῆν μεταλλοῦχα ἀθροίσματα, τὰ ἄλλως καλούμενα ἀμυγδαλώματα καὶ οὐχὶ τοὺς ἐκτὸς, ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς τοιούτους. Ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ σωροὶ εἶναι κινητὴ περιουσία, ὡς καὶ ἄλλοι εἶπον, καὶ δὲν εἶναι παράρτημα ἢ συμπαρακολούθημα τοῦ ἐδάφους, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον τοῦ μεταλλείου· ὄχι, κύριοι! οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι αὐτοὶ οἱ σωροὶ εἶναι μεταλλεῖον, καὶ ἀπόδειξις εἶναι ἡ ἀπόφασις τῶν νομικῶν, οἵτινες ὄντες φίλοι τῆς ἀληθείας καὶ τῆς δικαιοσύνης, διότι ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἀναπόσπαστος ἀπὸ τὸν πατριωτισμὸν, πατριωτικῶς σᾶς λέγουν. Τί λέγουν, κύριοι, διαῤῥήδην οἱ προκληθέντες νὰ γνωμοδοτήσωσι νομικοί; Ἰδοὺ, κύριοι, τί λέγουν. Ἐν πρώτοις ἡ γνωμοδότησις τοῦ Παΐκου, Σαριπόλου, Παπαῤῥηγοπούλου καὶ Κοκκίνου, οἵτινες ἀπεφάνθησαν περὶ μὲν σκωριῶν, ὡς ἑξῆς. (σελ. 25. τυπωθ. ἔγγρ. περὶ Λαυρ.). «Οἱ σωροὶ τῶν μολυβδούχων σκωριῶν ἐν τῷ δήμῳ Λαυρίου τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς εὑρισκόμενοι οὐδόλως δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μεταλλείων, περὶ ὧν ὁρίζει τὸ ἄρθρον 1 τοῦ περὶ μεταλλείων νόμου. Καὶ ὅτι διὰ νὰ ὑπαχθῶσιν οὗτοι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μεταλλείων, ἔπρεπε νὰ ὦσιν ἐγκεκλεισμένοι εἰς τὰ ἔγκατα τῆς γῆς ἢ νὰ ὑπάρχωσιν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους αὐτοφυεῖς. Οἱ περὶ ὧν ὅμως ὁ λόγος σωροὶ οὔτε εἰς τοὺς κόλπους τῆς γῆς εἶναι ἐγκεκρυμμένοι, οὔτε εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς κεῖνται, ἐξ ἐνεργείας ἀτμοσφαιρικῆς καὶ γεωλογικῆς παραχθέντες, μετεκομίσθησαν δὲ ὅπου ἤδη ὑπάρχουσι διὰ χειρὸς καὶ ἐνεργείας ἀνθρωπίνης ὡς ὕλαι μεταλλικαὶ ἀλλαχοῦ ἐκμεταλλευθεῖσαι», καὶ παρακατιὼν οἱ κύριοι Σαρίπολος, Κιάπες, Παΐκος καὶ ὁ κ. Οἰκονομίδης, οὕτω· «Γνωμοδοτοῦμεν· ὅτι τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος μολυβδαργυροῦχα χώματα δὲν δύνανται νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μεταλλικῶν ἢ ὀρυκτῶν οὐσιῶν, περὶ ὧν ὁρίζει τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ΧΗʹ. περὶ μεταλλείων Νόμου κτλ.» Μίαν ἄλλην παρατήρησιν προτάσσω, κύριοι, καὶ κατόπιν θέλω εἴπει τὸν λόγον, δι’ ὃν τὴν κάμνω. Καὶ Ἡρόδοτος καὶ Θουκυδίδης, καὶ Ξενοφῶν, καὶ Πλούταρχος, καὶ Στράβων, καὶ ὅσοι ἄλλοι, κύριοι, ἐν γένει περὶ τῶν Λαυριακῶν προσόδων ἀναφέρουν, δὲν ἀναφέρουν μόλυβδον, οὔτε ἔνθειον, οὔτε ἀνθρακικὸν, ἀλλ’ ἄργυρον, καὶ ἀργύρου μεταλλεῖον, καὶ ἀργυρῖτιν γῆν κτλ, διότι τὸ ἐπικρατοῦν στοιχεῖον ἐν αὐτοῖς εἶναι ὁ ἄργυρος. Καὶ ἠξεύρετε διατί λέγω τοῦτο; Διὰ νὰ ἀποκρούσω μίαν ἄλλην πονηρὰν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν δίδει ἡ ἑταιρία χάριν τῶν συμφερόντων της καὶ πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου· ἀπόδειξις, λέγει, περὶ τοῦ ὅτι συνεμορφώθη μὲ τὸν νόμον, εἶναι ὅτι ἀνέφερεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν «ὅτι ἐζήτησα μεταλλεῖον ἐνθείου μολύβδου» ἀναφέρει δηλ. ἐκ τοῦ ἐπικρατεστέρου ἐν τῷ μεταλλείῳ στοιχείου, Ὄχι, κύριοι, τὰ χώματα αὐτὰ, καὶ ἂν εἴπωμεν ὅτι εἶναι μέταλλα, δὲν εἶναι ὅ,τι ἐζήτησεν ὁ Σερπιέρης, διότι λέγει, ὅτι ἀνέφερε τὸ ἐπικρατέστερον, καὶ αὐτὸ εἶναι ὁ ἄργυρος, καὶ οὐχὶ ὁ μόλυβδος. Διὰ τοῦτο λέγω ἐγὼ, ὅτι καὶ μὲ τὸν περὶ μεταλλείων νόμον πάλιν εἶναι ἔκπτωτος ἡ ἑταιρία παντὸς δικαιώματος. Παραλείπομεν ν’ ἀποφανθῶμεν (λέγουν οἱ γνωμοδοτοῦντες νομικοὶ) ἐπὶ τῶν λοιπῶν ζητημάτων τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐκ τῆς λύσεως τοῦ πρώτου ἐξαρτωμένων. Παραλείπω καὶ ἐγὼ νὰ κάμω λόγον περὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων, διότι, τούτου λυθέντος, ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι λεπτομέρειαι ἀνωφελεῖς. Μίαν δὲ ἄλλην, κύριοι, πονηρὰν ἔκφρασιν ἐπίσης ἀπαντῶ ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας εἰς ἓν τῶν ἐγγράφων της, ὅτι τὰ δῆθεν μεταλλικὰ χώματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν χρησιμεύουν εἰς ἑαυτὴν, παρὰ διὰ τὴν εὐκολωτέραν ἐκκαμίνευσιν καὶ τῆξιν τῶν σκωριῶν, τὰ πτωχὰ ταῦτα χώματα, τὰ ἀνωφελῆ κλπ. συνεπάγουν δαπάνας οὐ σμικρὰς εἰς τὴν ἑταιρίαν. «Ἐν τούτοις, λέγει, (ἐν σελ. 13) ἐνῷ ἤδη ἤρξατο πρό τινος ἡ καμίνευσις τῶν μολυβδούχων ἐκείνων οὐσιῶν μετὰ τῶν σκωριῶν, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπεχειρήσαμεν τὴν ἀνέγερσιν εἰδικοῦ καταστήματος διὰ τὸ πλύσιμον (lavage) τῶν μεταλλευμάτων τούτων, οὗτινος ἡ ἀξία μετὰ τῶν μηχανῶν θέλει ὑπερβῆ τὰς 300 χιλιάδας δραχμὰς, πρὸς δὲ καὶ ἀτμοσιδηρόδρομος κατασκευάζεται πρὸς μεταφορὰν τοῦ ὑλικοῦ ἐπὶ δέκα χιλιόμετρα μετὰ ὑπονόμου (tunnel) 270 μέτρων, οὗ ἡ δαπάνη προϋπελογίσθη περὶ τὰ 1,200,000 φράγκων· ὁ κ. νομάρχης, ἀγνοοῦμεν ποῦ στηριζόμενος, μᾶς προσεκάλεσε κατὰ διαταγὴν τοῦ σεβαστοῦ τούτου ὑπουργείου διὰ τοῦ ὑπὸ χθεσινὴν ἡμερομηνίαν καὶ ὑπ’ ἀριθ. 4043 ἐγγράφου του νὰ παύσωμεν πᾶσαν περαιτέρω ἐργασίαν ἐπὶ τῶν ἐν λόγῳ μεταλλευμάτων κλπ.» Κύριοι, ποῖος εἶναι, ὅστις κάμνει θυσίας ἑκατομμυρίων, διὰ νέα καταστήματα 300,000 (διὰ τὴν πλύσιν τῶν χωμάτων κλπ.) ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, διὰ σιδηρόδρομον κλπ. ἂν αὐτὰ ἦναι πτωχὰ καὶ ἄσημα χώματα καὶ χρησιμεύουν μόνον διὰ τὴν εὐκολωτέραν τῆξιν τῶν σκωριῶν, τὰ αὐτὰ μᾶς εἶπε, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῶν σκωριῶν, (καὶ διὰ τοῦτο ἐπάθομεν, καὶ θὰ πάθωμεν μεγαλείτερα, ἂν δὲν φροντίσωμεν καὶ περὶ τῶν συμφερόντων μας)· μᾶς εἶπεν, ὅτι θὰ ἦσαν χρήσιμοι διὰ στερεωτέραν ὑελοποιΐαν καὶ ἄλλα. Ἀναγινώσκω, κύριοι, τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ὑποβάλλω, διότι δὲν θέλω νὰ σᾶς εἴπω περισσότερα. Συντομεύω, ὅσα εἶχα νὰ εἴπω, διότι ἔχω νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Ἀθηνῶν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐνετείλαντο πρὸ πολλοῦ νὰ σᾶς παρουσιάσω, ἀλλὰ δὲν ἦτον ἐντελῶς περαιωμένη, καὶ θὰ τὴν ἀναγνώσω σήμερον. Διὰ τοῦτο συντομεύω τὰς παρατηρήσεις μου, διότι ὅλοι εἶσθε σήμερον εἰς θέσιν, τυπωθέντων τῶν ἐγγράφων, ν’ ἀποφασίσητε· καὶ ἐὰν σήμερον δὲν εἶσθε, ποτὲ δὲν θέλετε εἶσθαι. Ἡ πρότασίς μου, κύριοι, αὐτὴ στηρίζεται εἰς τὸ ὅτι οὐδὲν δικαίωμα δύναται νὰ παραχωρηθῇ μήτε ἐκ νόμου θείου, μήτε ἐξ ἀνθρωπίνου, ἀλλ’ εἶναι κατάκτησις, λεηλασία, ὑπεξαίρεσις τὸ γινόμενον. Ἰδοὺ ἡ πρότασις.

ΠΡΟΤΑΣΙΣ.

Δ. Μιχαλοπούλου, περὶ Λαυρίου. Ἡ Βουλὴ μετὰ ὥριμον καὶ περισκεμμένην συζήτησιν ἀποφαίνεται διὰ Νόμου. Ἄρθρον 1. Οἱ κατὰ πάσας τὰς Λαυριακὰς χώρας ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας κείμενοι σωροὶ καὶ γήλοφοι ἀργυρομολυβδούχων χωμάτων, ὡς προϊόντα μεταλλουργικῆς ἐργασίας τῶν προγόνων, εἶναι καθαρὸν κτῆμα τοῦ Ἔθνους, εἰς οὐδεμίαν ὑποκείμενοι παραχώρησιν. Ἄρθρον 2. Ἐντέλλεται τῇ Κυβερνήσει τὴν ἐντελῆ κατάληψιν καὶ ἄγρυπνον φύλαξιν αὐτῶν ἁπάντων ἀπὸ παντὸς σφετερισμοῦ καὶ ὑπεξαιρέσεως, ὅπως χρησιμοποιηθῶσι σύμφωνα πρὸς τὰς μεγάλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ἄρθρον 3. Ἐντέλλεται τῇ Κυβερνήσει τὴν ταχυτέραν ὑποβολὴν νόμου εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου τῆς τούτων ἀναλύσεως ὡς ἐθνικῆς βιομηχανίας.

Α. ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

Ὡς βλέπετε, κύριοι, ἐν τῇ προτάσει μου, ἀντέχομαι τῆς πρώτης ἰδέας μου, ὅτι πρέπει νὰ γείνωσι βιομηχανία ἐθνικὴ τὰ τοῦ Λαυρίου χώματα, διότι πᾶσα ἄλλη λύσις δὲν εἶναι δυνατή. Αὐτὸ τὸ χῶμα, κύριοι, (δεικνύει τὸ ἔν τινι τῶν τραπεζῶν τῶν ὑπουργῶν ὑπάρχον) οὐδεμίαν ἔχει ἐξωτερικὴν ἐπιφάνειαν, ἀλλ’ ἡ ἀξία του εἶναι πολυτιμοτάτη 90%. Ποῖον φόρον δύνασθε νὰ θέσητε; Διότι ἡ ἀξία κανονίζει τὸν φόρον (πολλοὶ τῶν βουλευτῶν προσέρχονται, ἐξετάζοντες τὸ χῶμα). Ἔρχομαι, κύριοι, νὰ προσθέσω ἀκόμη ὀλίγας λέξεις, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος, ἤτοι τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον προτείνεται ὡς μία τῶν ἀφορμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, διότι ὑφίσταται ἐκκρεμὴς δίκη. Κύριοι! Ἂν αἱ ἐπίδικοι γαῖαι ἀνήκουσιν (ἐν μέρει, διότι κατὰ τὰ ⅗ ἐδικαιώθη) εἰς τὸ δημόσιον, ἄρα δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν σήμερον, ὡς πρὸς αὐτάς· ἡ ἀπόφασις τοῦ ἐφετείου τὰ ἐπιδικάζει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ λοιπά, καὶ ἂν ὑποτεθῶσιν ἰδιωτικὴ ἰδιοκτησία, πάλιν τὸ κατὰ τὸν περὶ μεταλλείων νόμον δικαίωμα μένει εἰς τὸ δημόσιον ἀνέπαφον, καὶ δὲν ἀλλάσσει τὸ ζήτημα φάσιν. Ὡς πρὸς τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς εὑρισκομένους σωροὺς, ἔχομεν πάντοτε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλωμεν ἕνα φόρον ἐπ’ αὐτῶν, ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν σκωριῶν ἐγένετο, δι’ ἰδιαιτέρου νόμου. Τί κώλυμα λοιπὸν εἶναι νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ ὅλου σήμερον; Πρῶτον μὲν νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν ἑταιρίαν ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἐπ’ αὐτῶν πρᾶξιν, καὶ δεύτερον ἐπιβάλωμεν τὸν φόρον εἰς τὸν μέχρι τοῦδε ἀναλυθέντα ἢ ἐξαχθέντα κατὰ τὴν ποσότητα τοῦ ἀργύρου, ὁ ὁποῖος ἐν αὐτοῖς ὑπάρχει κατὰ τόνον, διότι τὸν φόρον πρέπει νὰ πληρώνωσι καὶ οἱ ἐπὶ ἰδιοκτήτου γῆς, ὅπως καὶ οἱ ἐπὶ δημοσίας γῆς εὑρισκόμενοι σωροί· δὲν πρέπει δὲ τὰ εὑρισκόμενα ἐπὶ γῆς μὴ ἐθνικῆς, ἀλλὰ ἰδιόκτητα, δὲν πρέπει νὰ πληρώσωσι μόνον τὸν ἔγγειον φόρον, ἀλλὰ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς φόρον ἔκτακτον, ὅπως καὶ αἱ σκωρίαι· ὅσα ἀνήκουν εἰς τὸ δημόσιον νὰ μείνωσιν ἄθικτα, διὰ τὰ λοιπὰ, δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ἐκτάκτων μετάλλων, δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν σύμβασιν ἔκτακτον. Τὸ τρίτον ζήτημα εἶναι, τί θέλει ἀποφασίσει ἡ Βουλὴ περὶ τῶν μέχρι τοῦδε ἀναλυθέντων καὶ ἐξαχθέντων. Κατὰ τὰς παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοὺς ἰδιαιτέρους ἀσθενεῖς ὑπολογισμούς μου αὐτὰ ὑπερβαίνουν τὰς 36000 τόνων. Ἐγὼ ἄλλοτε εὗρον ἓν ἀποτέλεσμα 96000 τόνων· ὕστερον ἀκούσας καὶ τὰς παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκεν ὁ τότε ἐν Λαυρίῳ τελώνης Ἀνδρόπουλος, τοῦ ὁποίου θέλετε ἰδεῖ μίαν μακρὰν ἔκθεσιν, συνήγαγον τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὑπερβαίνουν τὰς 36–38000 τόνων, κατὰ δὲ τὴν ἐπιτροπὴν νομίζω 30. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο τὸ ζήτημα ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν ταχεῖαν.

§132ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Τὸ προβλέπει τὸ νομοσχέδιον.

§133ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἀφοῦ δικαίωμα ἐκμεταλλεύσεως δὲν ἀναγνωρίζομεν εἰς αὐτὴν ἐπὶ τῶν χωμάτων, πῶς θὰ τὰ ὑπαγάγωμεν εἰς ἔγγειον φόρον; αὐτὸ εἶναι καταστροφὴ διὰ τὸ ἔθνος· εἶναι καλλίτερον νὰ μὴ ἀποφασίσητε τίποτε, νὰ ἀφήσητε νὰ τὰ πάρῃ ὅλα! Κύριοι, ἔπρεπε τὴν ὁμιλίαν μου ν’ ἀρχίσω πρῶτον ἀπὸ τὴν ἀναφορὰν τῶν πολιτῶν· ἀλλὰ μὲ παρέσυρε τοῦ λόγου ἡ ὁρμὴ καὶ ἄφησα τὸ σπουδαιότερον ἀντικείμενον τελευταῖον. Παρουσιάζω μίαν ἀναφορὰν ἐκ πολλῶν χιλιάδων ὑπογραφῶν, τῶν κατοίκων Ἀθηνῶν ἀλλὰ εἶναι μικρὰ, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὴν ἀναγνώσω διὰ νὰ ἴδῃ ἡ Βουλὴ πῶς κρίνει ὁ κόσμος περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, καὶ χρεωστεῖ τοῦτο νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Παρακαλοῦν τὸν κύριον Λέκκαν καὶ ἐμὲ νὰ τὴν εἰσαγάγωμεν. Μίαν δὲ ἄλλην ἀναφορὰν καταχωρηθεῖσαν εἰς τὸν τύπον, ἀπηύθυνον οἱ πολῖται εἰς τὴν προηγουμένην κυβέρνησιν, ἣν ὡσαύτως καταθέτω ἁπλῶς εἰς τὸ Προεδρεῖον. (Ἀναγινώσκει τὴν ἀναφοράν). Ὅ,τι περὶ ἐπιτροπῆς ἡ ἀναφορὰ διαλαμβάνει, τοῦτο, κύριοι, εἶχε γραφῆ πρὶν ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς παρουσιάσῃ τὰ ἀποτελέσματά της, τὰ ὁποῖα ἀρκούντως σᾶς πείθουν περὶ τῶν εἰλικρινῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Εἴθε νὰ ἐξεπλήρωναν τὸ καθῆκόν των εἰς τὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα παρέλαβον τὴν ὑπόθεσιν ἀπὸ τὸ 1862, τὴν παρέτειναν εἰς τὸ 1867, καὶ ἀκόμη τὴν παρατείνουν· εἶναι ὀλιγωρία αὐτὴ ἀσυγχώρητος (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων) Μετὰ τοῦτο, κύριοι, ὀλίγα ἔτι καὶ τελειώνω, Κύριοι! ἡ ἑταιρία, βλέπετε καὶ ἐκ τῶν ἐκθέσεων ὁποίας μομφὰς, ὁποῖα παράπονα ἐκφέρει, καὶ ὁποίας δυσχερείας παρενέβαλεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶχε σταλῆ. Εἶναι ἀσυγχώρητος ἡ διαγωγὴ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, δὲν γνωρίζω ποῖοι ἀποτελοῦν τὴν ἑταιρίαν ἐκείνην, ἀλλὰ, τώρα ξυλίζουν ἀπεσταλμένους, ὕστερον δὲ ἀποδιώκουν ἄλλους ἀπεσταλμένους τῆς Κυβερνήσεως μὲ ἐπίσημον ἐντολὴν διὰ νὰ ἐξετάσουν τί γίνεται ἐκεῖ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, κατόπιν ἀρνοῦνται εἰς τοὺς κατὰ καιροὺς ἐπιτρόπους μας νὰ δώσουν τὰς καμίνους διὰ νὰ ἴδουν τί εἶναι αὐτὰ τὰ χώματα. Ἐδῶ, βλέπετε, ὅτι ὑπάρχει μία δικτατορία, καὶ ἡμεῖς καθήμεθα καὶ συζητοῦμεν τίνι τρόπῳ θέλομεν ἀποφύγει τὸν ζυγὸν μιᾶς τετάρτης δυνάμεως εἰς τὸ Κράτος, ἀναπτυχθείσης ἐκεῖ διὰ τὴν δυστυχίαν μας, καὶ συζητοῦμεν ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις καὶ τὰς λεπτομερείας, καὶ τοὺς κανόνας τῆς δικαιοσύνης τῆς δικονομικῆς, καὶ τοῦ πολιτισμοῦ ἀκόμη· κατόπιν δὲ ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ὑβρίζῃ καὶ τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν, καὶ ὅλους, ὅσοι ὕψωσαν φωνὴν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων μας καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ διὰ τοῦ τύπου, διότι ἄλλοι τὴν ὑπηρετοῦν καὶ ἄλλοι ὄχι. Ὕψωσε λοιπὸν κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς φωνὴν καὶ τῆς ἠρνήθη τὰ μέσα διὰ νὰ μὴ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ δὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ φθάσῃ, ἂν ὁ τότε εἰς Λαύριον τελώνης, διαταχθεὶς ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν τὴν προκάτοχον, δὲν ἔδιδε τὰς λεπτομερείας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, καὶ δὲν τῆς παρεῖχε τὰ μέσα νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα λεπτομερές. Ἐπιτρέψατέ μοι λοιπὸν νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν ἀναφορὰν αὐτοῦ τούτου· καὶ ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἀντεμείφθη μὲ παῦσιν ἀντὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου προσπαθειῶν του καὶ ἐνεργειῶν του. Ἰδοὺ, κύριοι, ἡ ἀναφορὰ ἀπευθύνεται πρὸς τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Διότι πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Λαυρίου, ἐγὼ τὴν ἐνόμισα ὡς σχετικήν. Εἶναι, κύριοι, τὸ ἱστορικὸν ὅλων τῶν ὅσων περιέχει τὸ βιβλίον αὐτὸ τῶν τυπωθέντων ἐγγράφων.

§134ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Αὐτὴν τὴν ἀναφορὰν τὴν ἔκαμεν αὐτός;

§135ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· ζητεῖ μίαν ἀμοιβὴν ἠθικὴν καὶ τίποτε ἄλλο.

§136ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Πότε ἐπαύθη αὐτὸς ὁ ὑπάλληλος;

§137ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα θὰ τὸ ἀκούσητε, τὸ λέγει ὁ ἴδιος. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι βουλευταὶ νὰ ἀκούσητε.

§138ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλὰ, ἀναγνώσατέ την.

§139ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (ἀναγινώσκει).

§140ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίσῃ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον εἰς ἀνωτέραν θέσιν.

§141ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὑπὲρ ἠθικῆς ἀμοιβῆς αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου, διότι φέρεται τόσον εὐγενῶς καὶ δὲν ἐκφέρει οὐδὲν παράπονον. Κύριοι βουλευταὶ, ἀντίκειμαι, ὡς βλέπετε, κατὰ πάσης ἀναβολῆς, δὲν θέλω νὰ τυπωθῇ ἡ πρότασίς μου, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ νὰ ψηφιφορηθῇ καὶ ἡ Βουλὴ, εἴτε νὰ τὴν παραδεχθῇ, ἢ νὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ. Δὲν ἐνόησα τὸν Κ. Πρωθυπουργὸν καλῶς τί προτίθεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅπερ εἰσάγει......

§142ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§143ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (Διότι τὸν Κ. Σωτηρόπουλον κἄπως τὸν ἐνοοῦσα καλλίτερον· ἀλλ’ ὁ Κ. Σωτηρόπουλος ἠσθένησε διὰ τὴν δυστυχίαν τοῦ ζητήματος). Τὸ νομοσχέδιον περιέχει τὴν ἰδέαν τῆς ἐγγείου φορολογίας τῶν ἐπὶ ἐθνικῶν ἢ μὴ ἐθνικῶν γαιῶν κειμένων χωμάτων, καὶ εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ συμφωνήσω.

§144ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νὰ ἐκλεχθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς διὰ νὰ ἐξετάσῃ ἐπιτοπίως τὰ πράγματα.

§145ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐστείλατε μίαν ἐπιτροπὴν, ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ σᾶς ἔφερε τὰ ἐξαγόμενα τῶν παρατηρήσεών της, σᾶς λέγει ὅτι τόσα εἶναι τὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα θὰ παραδεχθῶσιν ὡς καθαρὰ πρόσοδο; ἀπὸ τὰ χώματα αὐτὰ, ὅτι αὐτὰ εἶναι ἰδιοκτησία ὑμῶν, καὶ οὐχὶ τῆς ἑταιρίας, ὅτι ἡ ἑταιρεία δὲν συνεμορφώθη οὔτε μὲ τὸν περὶ μεταλλείων νόμον....

§146ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐπρότεινεν ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς εἰδικῆς τῆς Βουλῆς διὰ νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε, καθὼς καὶ τὴν ἰδικήν σας πρότασιν.

§147ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀναβολῆς, καθότι αὕτη εἶναι μία νέα ἀφαίμαξις τοῦ πτωχοῦ βαλαντίου μας· ἐγὼ θέλω νὰ τεθῇ ἕνας ἔκτακτος φόρος, ὅπως ἐτέθη καὶ ἐπὶ τῶν σκωριῶν, ὡς πρὸς τὰ ἐξαχθέντα μεταλλεύματα.

§148ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ ζητοῦμεν.

§149ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὰ ἐξαχθέντα μέχρι τοῦδε δὲν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον.

§150ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προβλέπει καθόσον ἀφορᾷ τὰ χώματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν. Δι’ αὐτὰ τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι πρέπει νὰ κανονισθῶσι διὰ νόμου, καὶ νὰ μὴ ἐξαχθῇ τίποτε· καθόσον ἀφορᾷ τὰ χώματα, τὰ ὁποῖα κεῖνται ἐπὶ ἰδιοκτήτων γαιῶν νὰ ἐπιβληθῇ φόρος σύμφωνος· καθόσον ἀφορᾷ τὰ χώματα τὰ ἐκκαμινευθέντα, δι’ αὐτὰ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ, ὥστε μοὶ φαίνεται ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι.

§151ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴμεθα, διότι ἡ οὐσία τῆς προτάσεώς μου εἶναι ὅτι ἐγὼ ἐπιμένω νὰ γείνῃ ἐθνικὴ βιομηχανία ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀποδειχθῆ ὅτι ἀνήκει εἰς ἡμᾶς.

§152Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς τῆς παιδείας). Κύριοι βουλευταὶ, ἡμεῖς ἔχομεν τὰς διατάξεις τοῦ συντάγματος καὶ τὸν κανονισμὸν, ὁ ὁποῖος διέπει τὰς συζητήσεις ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων. Ὁ κ. Μιχαλόπουλος δὲν ἠδύνατο βεβαίως ἀμέσως ν’ ἀντιληφθῇ οὔτε ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, οὔτε ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους περιέχει τὸ νομοσχέδιον, καὶ μολονότι ὁ κ. Μιχαλόπουλος εἶναι εἰς πλήρη συμφωνίαν μὲ τὸ νομοσχέδιον, μολοντοῦτο ἔλεγεν, ὅτι δὲν συμφωνῶ μ’ αὐτά· καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀντιληφθῇ ἀμέσως τί περιέχει τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο χρειάζεται νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ πρὸ 24 ὡρῶν καὶ ν’ ἀρχίσῃ μετὰ ταῦτα ἡ συζήτησις διὰ νὰ ᾖναι ἡ Βουλὴ μελετημένη καὶ ἐν γνώσει νὰ συζητῇ περὶ ἑνὸς ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπ’ ὄψιν της. Ὁ Κ. Μιχαλόπουλος ὑπέβαλε μίαν πρότασιν τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς δὲν ἐννοήσαμεν, καὶ λέγει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρότασιν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ψηφίσατέ την ἀμέσως, καὶ κάμετέ την νόμον. Μὰ εἶναι δυνατὰ αὐτὰ τὰ πράγματα; ἡμεῖς εὑρέθημεν πληρέστατα σύμφωνοι μὲ τὸν Κ. Μιχαλόπουλον, ἀλλ’ ὁ Κ. Μιχαλόπουλος εἰς τὴν πρότασίν του ἔχει πολλὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ τὰ εὕρῃ ὀρθά.

§153ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ἔχει ἀρχὰς, καὶ ἐδὼ δὲν χρειάζονται ἀρχαὶ, χρειάζονται ἀριθμοί.

§154ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τοῦτο ὁ Κ. πρωθυπουργὸς ἐπρότεινεν νὰ γείνῃ ἐπιτροπὴ ἐκ 40 μελῶν τῶν μᾶλλον εἰδημόνων.

§155ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί 40, θὰ πάγῃ ὅλη ἡ Βουλή;

§156ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι νὰ ὑπάγῃ, νὰ λάβῃ τὸ νομοσχέδιον ὑπ’ ὄψιν νὰ τὸ ἐξετάσῃ· διότι ἐὰν ἡ Βουλὴ εὕρῃ ὅρους, εὕρῃ μέσα, δι’ ὧν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα καλλίτερον, ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη ν’ ἀκολουθήσῃ τὰ φῶτα καὶ τὰς γνώσεις τῆς Βουλῆς. Εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν θὰ ᾖναι, καὶ ὁ Κ. Μιχαλόπουλος, καὶ ἐκεῖ δύναται νὰ φέρῃ ὅλας αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις. Ἡ ἀναβολὴ αὕτη τῶν 2 ἢ 3 ἡμερῶν δὲν φέρει κανένα κίνδυνον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου.

§157ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι παντάπασι σύμφωνος ὡς πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν, διότι ἐὰν στείλητε ἐπιτροπὴν ἐξ 60 προσώπων, διὰ νὰ ἐξετάσῃ αὐτὰ τὰ ζητήματα, θὰ μᾶς εὕρῃ ὁ ἄλλος χρόνος.

§158ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. Πρόεδρε, ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐκλεχθῇ διὰ νὰ ἐπεξεργασθῇ τὸ νομοσχέδιον, δὲν θὰ ὑπάγῃ πουθενά.

§159ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἐναντίος αὐτῆς τῆς ἰδέας, διότι θὰ περάσῃ αὐτὴ ἡ σύνοδος καὶ θὰ ἔλθῃ καὶ ἡ ἄλλη, καὶ τὸ Λαύριον θὰ καταποθῇ.

§160Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θέτομεν προθεσμίαν...

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λέκκας.

§162ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, ἐκ τῶν ἐγγράφων ἅτινα ὑπ’ ὄψιν ἔχετε, καὶ τὰ ὁποῖα βεβαίως ἐπισταμένως διεξήλθατε, κατανοεῖτε τὸ σπουδαῖον τῆς σημερινῆς συζητήσεως. Τὸ ζήτημα τοῦ Λαυρίου εἶναι ὑπόθεσις σοβαρὰ, ὑπόθεσις ἐθνικὴ, καὶ ὡς τοιαύτην ὀφείλομεν νὰ τὴν διεξέλθωμεν ἀταράχως καὶ μετὰ πολλῆς τῆς περισκέψεως, διὰ νὰ μὴ ὑποπέσωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὰ ἁμαρτήματα ἐκεῖνα εἰς ἃ ἄλλοτε ὑπέπεσαν διακεκριμένοι πατριῶται, μόνον διότι ἔσπευσαν εἰς τὰς κρίσεις καὶ ἀποφάσεις των, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἐκεῖνοι καὶ ἡμεῖς καὶ ἅπασα ἡ Ἑλλὰς ἐθρήνησε, καὶ θρηνεῖ. Κύριοι, βεβαίως ἐγὼ δὲν εἶμαι ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς δύναμαι νὰ συζητήσω τόσον ὑψηλὸν θέμα, ἀλλ’ ὁ ὅρκος, τὸν ὁποῖον πανδήμως οἱ πάντες ἐνταῦθα ἐδώκαμεν καὶ ἡ πίεσις, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι ἐκ τοῦ εὐγενοῦς βάρους, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπιβάλλει ἡ ἰδιαιτέρα μου ἐπαρχία, ὁ τόπος ἐκεῖνος εἰς τὸν ὁποῖον παίζεται πρὸ πολλοῦ ἡ τραγῳδία τοῦ Λαυρίου, μὲ βιάζουν ἑκόντα ἄκοντα νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ Λαυρίου ἐνδιαλαμβάνει τρεῖς διαφορετικὰς ἐποχάς.

§163ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Λέκκα, μὲ συγχωρεῖτε μίαν παρατήρησιν; εἰσήλθομεν ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας;

§164ΛΕΚΚΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν ἠκούσατε τὶ ἀντικείμενον ἔχομεν σήμερον; περὶ πραγμάτων τοῦ Λαυρίου θὰ ὁμιλήσωμεν τὴν 22, θὰ εἴπωμεν ἴσως παραμύθια, ἀκούσατε λοιπὸν τὰ παραμύθια· εἶμαι ἐντὸς τοῦ δικαίου μου ὁμιλῶν σήμερον περὶ Λαυρίου. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ Λαυρίου ἐνδιαλαμβάνει τρεῖς ἐποχάς. Πρώτη ἐποχὴ εἶναι ἡ τῆς παραχωρήσεως τῶν λεγομένων σκωριῶν εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ Ἱλαρίωνος Ῥοῦ, ἡ δευτέρα ἐμπερικλείει ἅπασαν τὴν διεξαγωγὴν διαφόρων δικῶν πολιτῶν καὶ δημοσίου κατὰ τῆς ἑταιρίας, ἐγκλείει τὰς παραιτήσεις δημοσίων λειτουργῶν, εἰς τὰς παραμονὰς ἐκδόσεων ἀποφάσεων· ἡ δευτέρα ἐποχὴ ἐνδιαλαμβάνει τὰ ἀτοπήματα τὰ ὁποῖα ἐπῆλθον ἐκ τῶν παραιτήσεων τούτων. Ἡ ἐποχὴ αὕτη παριστᾷ τὰς πυρκαϊὰς αἵτινες ἠνήφθησαν εἰς τὸ Λαύριον. Ἡ ἐποχὴ αὕτη διαγράφει τὴν ὡραίαν συμπεριφορὰν μὲ τὴν ὁποίαν οἱ ἐκεῖ κάτω εὐγενεῖς ξένοι φέρονται πρὸς πάντα ἐπιστήμονα, πρὸς πάντα ἄλλον, ὁ ὁποῖος δὲν συνᾴδει μὲ τοὺς σκοπούς των. Ἡ τρίτη ἐποχὴ πραγματεύεται ὅλως διόλου τὸ ζήτημα τῆς ἡμέρας. Διὰ μὲν τὴν πρώτην ἐποχὴν οὔτε λόγον πρέπει νὰ κάμωμεν. Καὶ τὰ ἔθνη, ὡς τὰ ἄτομα, πρέπει νὰ τηρῶσι τὸν λόγον των ἐντίμως. Παρεχωρήσαμεν τὰς σκωρίας, ἀδίκως, κακῶς ὁπωσδήποτε, δὲν δικαιούμεθα πλέον οὔτε λόγον νὰ ποιήσωμεν δι’ αὐτάς. Διὰ τὴν δευτέραν ἐποχὴν δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω τὰς πολυτίμους στιγμάς σας· ἅπασα ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία γνωρίζει καὶ τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα καὶ ὅ,τι ἔλαβε χώραν, καὶ δὲν περιμένει ἀπὸ ἐμὲ ἐκ νέου νὰ τὰ ἀκούσῃ. Προβαίνω λοιπὸν, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω, τροχάδην, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὸ τρίτον στάδιον, εἰς τὴν τρίτην ἐποχήν. Κύριοι, ἡ κίνησις, ὁ θόρυβος, ὁ πάταγος, τὸν ὁποῖον καὶ πάντες ὑμεῖς καὶ πάντες οἱ πολῖται τῶν Ἀθηνῶν αἰσθητῶς παρετήρησαν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ἐκ τῶν ἐχόντων τὸ ἐνδιαφέρον, τὰ συμβούλια ἐπὶ τῶν συμβουλίων, αἱ νομικαὶ γνωματεύσεις, αἱ ἀναφοραὶ πρὸς τὴν κυβέρνησιν, ἡ ἀπειλὴ δῆθεν 20,000,000 καὶ τὰ τοιαῦτα ἅπαντα μοὶ ἐνθύμισαν τὴν δυστυχῆ, τὴν ἐπαχθῆ θέσιν τοῦ καταδικασμένου καὶ εὑρισκομένου ὑπὸ τὸ ἰκρίωμα· μόλις θέλει νὰ ἐκφέρῃ τὴν φωνήν του κἄποτε, ὅτι δῆθεν ἀδίκως ἀποθνήσκει· ὁ κρότος, ὁ ῥοχισμὸς, ὁ θόρυβος τῶν τυμπάνων καταπνίγει τὴν φωνήν του, ὁ δήμιος τὸν ἁρπάζει, ἡ κεφαλή του πίπτει καὶ τελειώνει τὸ πᾶν. Ὅταν εἶδον ὅλον τοῦτον τὸν πάταγον εἶπον, ἓν τοιοῦτον πρέπει νὰ τεκταίνηται κατὰ τοῦ Λαυρίου· ἀλλ’ εὐτυχῶς διὰ τὸν κατάδικον τοῦ Λαυρίου εὑρέθη δύναμις, ἰσχύς τις ὑπεράνθρωπος. Ἡ ἰσχὺς τῆς κοινωνίας, ἡ ἰσχὺς τοῦ τύπου ἐκράτησε τὰς χεῖρας τοῦ δημίου καὶ εἶπε, στῆθι· ὁ κατάδικος αὐτὸς θὰ φέρῃ ἀναίρεσιν εἰς τὸ ἐθνικὸν κοινοβούλιον, θὰ ἀναθεωρηθῇ ἡ δίκη του, καὶ πιστεύω, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀθῶος· θὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν κοινωνίαν. Τὴν ἀναίρεσιν ταύτην ἔφεραν σήμερον, καὶ πρὸ ἡμερῶν, οἱ φυσικοὶ ὑπερασπισταί του, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους. Ὅταν πρὸ μηνῶν ἀνέγνωσα τὰ γνωστὰ ἐν ταῖς ἐφημερίσι περὶ ἀνευρέσεως σιδηρῶν πυλῶν, ῥάβδων χρυσῶν καὶ τῶν τοιούτων, ἐνόμιζον, ὅτι καὶ πάλιν ἐπρόκειτο περί τινος μύθου, ὡς ἐκείνου τῆς Πελοποννήσου μὲ τοὺς θησαυροὺς τοῦ Κιαμὴλ—βεη· σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι τοιαύτην ἰδέαν ἐσχημάτισα· ἀλλ’ ὅταν εὐθὺς εἶδον εἰς ἄλλας ἐφημερίδας τὸν κ. Σερπιέρην τολμῶντα νὰ λέγῃ, ὅτι τὰ διαδοθέντα εἶναι ψεύδη, ὑπώπτευσα, ὅτι ἐργάζεται κάτι τι. Ἔκτοτε ἤρχισα νὰ ὑποπτεύωμαι, ὅτι κάτι συμβαίνει, διότι δυστυχῶς ἐν τῷ τόπῳ αὐτῷ, ὅταν πρόκηται περὶ ὑλικοῦ, χρημάτων, ἢ πλούτου, ἡ διεξαγωγὴ ἐνεργεῖται κατὰ μυστηριώδη τινὰ τρόπον. Τότε πρώτην φορὰν ἐξετάσας ἔμαθον, ὅτι ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Ζαΐμη, καὶ ἰδίως ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Δεληγιάννης, ἔχων θετικὰς πληροφορίας ἀπὸ τὸν προκάτοχόν του κ. Αὐγερινὸν, ἀπεφάσισε καὶ ἔλαβε μέρος ἐξ αὐτῆς τῆς ὕλης διὰ νὰ στείλῃ εἰς ξένας ἀκαδημίας μεγάλου πεφωτισμένου ἔθνους· κατόπιν ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Δεληγεώργη ἐσχημάτισε ἐπιτροπὴν, τὴν ἔπεμψεν ἐπιτοπίως, ἔκαμε διαφόρους καταμετρήσεις καὶ ἐρεύνας, ἐξ ὧν ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔχετε ἐνταῦθα. Κύριοι! ὅσον θέλουν εὐγενεῖς ξένοι νὰ διϊσχυρίζωνται, ὅτι εἶναι εἰς τὸ δίκαιόν των, ἐγὼ τοὺς λέγω ὄχι· Ἀλλὰ συμβούλια νομομαθῶν, πρώτην θέσιν ἐν τῇ ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ ἐχόντων εἶπον τοῦτο. Αἴ! Ἂς μοι ἐπιτραπῇ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ εἴπω εἰς τοὺς κυρίους, ὅτι δὲν ἐννοῶ, πῶς αἱ ὑποθέσεις αὐταὶ διεξάγονται εἰς τὸν τόπον· ἐδὼ ὁ μηχανικὸς δίδει γνώμην διὰ τὰ ἰατρικὰ, ὁ ἰατρὸς γνωμοδοτεῖ διὰ τὰ νομικὰ, οἱ κύριοι νομικοὶ, ὅσον σοφοὶ καὶ ἂν ἦναι, λέγουν ὅτι δύνανται νὰ γνωμοδοτήσουν περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν· πρᾶγμα παράδοξον. Ἁρμόδιοι, φίλοι μου, ν’ ἀποφανθῶσιν ἂν ὁ κ. Σερπιέρης καὶ συντροφία ἔχουν δίκαιον ἢ ὄχι, ἂν τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον κατέχουν εἶναι μεταλλεῖον, εἶναι οἱ εὐτυχεῖς ἐκεῖνοι θνητοὶ, οἱ ὁποῖοι ἠξιώθησαν νὰ γείνουν μύσται τῶν μυστηρίων τῆς φύσεως· ἐκεῖνοι οἵτινες εἰς τὰ ἐργαστήρια τῆς χημείας καὶ τὰ ὑπόγεια τῶν μεταλλείων παίζουν μὲ τὴν φύσιν, καὶ οὐχὶ οἱ νομικοὶ καὶ στρατιῶται. Λοιπὸν, κύριοι, λέγω καὶ ἐπαναλέγω καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι τὰ μέρη ἐξ ὧν λαμβάνουν ὑλικὸν δὲν εἶναι μεταλλεῖον καὶ μὴ τὸ πιστεύητε, διότι τὸ λέγω ἐγὼ ἢ ἡ κυβέρνησις, τὸ λέγει ὁ νόμος «μεταλλεῖον εἶναι ὁ χῶρος, ὁ ἔχων εἰς φλέβας, εἰς κοιτάσματα ἢ εἰς σωροὺς τὰ κυρίως καλούμενα μέταλλα, οἷον χρυσὸν, ἄργυρον, μόλυβδον κτλ. ἐγκεκλεισμένων ὅμως τῶν οὐσιῶν τούτων ἢ εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς εἰς συμπαγῆ κατάστασιν. Τί ζητεῖ ὁ κύριος Σερπιέρης ἀπὸ τὴν ἀρχήν; ζητεῖ τὸ δικαίωμα νὰ ἐξορύξῃ ἔνθειον μόλυβδον. Ποῦ; εἰς τὰς φλέβας, εἰς κοιτάσματα καὶ οὐχὶ εἰς ἑτοίμην πρὸ πολλῶν αἰώνων παρ’ ὅλων ἐξαχθεῖσαν ἐκ τῶν μεταλλείων τοῦ Λαυρίου.

§165ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος λέγει τὰ ἐναντία;

§166ΛΕΚΚΑΣ. Τώρα θὰ ἴδητε. Εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου. Αὐτὸς ὁ κύριος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ συμφέρον νὰ κερδοσκοπήσῃ, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ προορισμός του, ὡς τίμιος ἄνθρωπος λέγει εἰς τὴν 29 σελίδα, «ὅπως σήμερον, οὕτω καὶ οἱ ἀρχαῖοι, τὰ μεταλλεύματα, τὰ ὁποῖα ἐξήγαγον ἐκ τῶν ἐγκάτων τῆς γῆς πρὶν τὰ μεταφέρωσιν εἰς τὰς καμίνους, ἔῤῥιπτον παρὰ τὰ στόμια τῶν φρεάτων τὰς ἐκβολάδας, τηροῦντες μόνον τὴν λατίπην.

§167ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ γείνῃ λόγος εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ αὐτῶν.

§168ΛΕΚΚΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτητε. Δὲν θέλετε νὰ ὁμιλήσω; ἀφίνω γιὰ στὴν ἀφεντιά σας· (λαμβάνων ὁ ἀγορεύων τὸν πῖλόν του κατέρχεται τοῦ βήματος).

§169ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Λέκκα.

§170ΛΕΚΚΑΣ. Χθὲς ἐπρόκειτο διὰ τοῦ Δήλεσι, διὰ τὰς καλπονοθεύσεις· εἴχετε ὑπομονὴν, σήμερον. (θόρυβος). Ὁ κύριος Σερπιέρης καὶ ἡ ἑταιρία αὐτὴ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸν σκοπόν της, διὰ νὰ ἀποσπάσῃ τὴν ἐνδελεχῆ προσοχήν σας ἐκ τοῦ ἀντικειμένου τούτου σᾶς ἐζήτησεν ἑκατομμύρια, καὶ οὐχὶ πολλὰ, εἴκοσι, καὶ ἐγκαταλείπει τὰ πάντα. Τί θὰ ἐγκαταλείψῃ; ὅταν παραδεχθῆτε ὅτι δὲν εἶναι μεταλλεῖον, καὶ ὅτι τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον φέρει, δὲν ἰσχύει εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, ἀλλ’ εἶναι ἁπλοῦς χάρτης;

§171ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τίς ὑποστηρίζει αὐτὰς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας πολεμεῖτε; Ἠκούσατε κανένα συμμεριζόμενον αὐτάς; Συγχωρήσατέ μοι, ἐπειδὴ εἶσθε ἀρχάριος, νὰ σᾶς κάμω μικρὰν παρατήρησιν. Ὅταν γείνῃ ἐπερώτησις, ὁ ἐπερωτῶν ὁρίζει ἡμέραν συζητήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀναπτύσσει τὴν ἐπερώτησίν του. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ κυβέρνησις ἠρωτήθη τί σκέπτεται, τί ἐνήργησεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Λαυρίου· ἦλθε καὶ σᾶς ἔφερε τὴν ἀπάντησιν δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου· τὰς ἰδέας της θὰ τὰς συζητήσωμεν, ὅταν τυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον, τώρα σκιαμαχῆτε· ἐὰν ἤρχετο ἡ κυβέρνησις μὲ μίαν ἐναντίαν ἰδέαν, ἐννοῶ νὰ ἐλαμβάνετε τὸν λόγον πρὸς ἀντίκρουσιν τῆς ἰδέας αὐτῆς, ἀλλὰ τώρα σκιαμαχεῖτε, διότι τὴν ἀπάντησιν ἡ κυβέρνησις τὴν ἔδωσε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δὲν βλέπω τί ἔχει τις νὰ ἀπαντήσῃ.

§172ΛΕΚΚΑΣ. Βλέπετε, κύριε συνάδελφε, ὅτι εἶχον τὴν ὑπομονὴν τοῦ ἀγάλματος διὰ νὰ σᾶς ἀκούσω, σᾶς εὐχαριστῶ δὲ, ἀρχαῖε καθηγητὰ, διότι θέλετε νὰ μοὶ δώσητε μαθήματα· λυποῦμαι μόνον διὰ τί ὁ πρόεδρος δὲν σᾶς ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, ὅταν μὲ διεκόψατε· διότι μόνον αὐτὸν θεωρῶ ἀνώτερον πάντων ἐνταῦθα, καὶ μόνον αὐτὸν νομίζω ὅτι ὀφείλω ν’ ἀκούω.

§173ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ εἰς τοῦτο ἀκόμη θὰ σᾶς δώσω ἓν μάθημα· ἀναγνώσατε τὸν κανονισμόν, διότι παρατηρῶ ὅτι παραβιάζεται (θορυβώδης συνδιάλεξις μεταξὺ τοῦ ἀγορεύοντος καὶ τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν ἀγορεύοντα ὅτι, ὅταν ὁ κ. Κεχαγιᾶς τοῦ ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ τὸν διακόψῃ, τοῦ τὸ ἐπέτρεψεν.

§175ΛΕΚΚΑΣ. Καὶ τί ἠθέλατε; νὰ παίξωμεν μπουνιαῖς; ὅταν οἱ ἄλλοι δὲν γνωρίζωσι νὰ φέρωνται τακτικῶς, ἐγὼ σιωπῶ.

§176ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν παραβιάζηται ὁ κανονισμὸς, ἕκαστος τῶν βουλευτῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμνῃ παρατηρήσεις.

§177ΛΕΚΚΑΣ. Κακῶς παρεπονέθη ὁ κ. Σερπιέρης καὶ ἡ ἑταιρία, κακῶς μᾶς παρέστησαν τὴν ἀπώλειαν τῶν χρημάτων· τί θὰ μᾶς δώσουν; ἐντὸς ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν αἱ σκωρίαι ἐκλείπουν· ὅταν δὲ δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς ὕλης ἣν ζητοῦσι, θ’ ἀναχωρήσωσιν. Εἰς τὰ ἔγγραφά των τί μᾶς λέγουν; ἡ ἀθλιότης τῶν χωμάτων, τὸ ἄσημον τῶν χωμάτων, καὶ ἐν τούτοις τὸ ἄσημον τοῦτο τῶν χωμάτων ποῖον εἶναι; ἀναλογία τρομερὰ κατὰ τὰ ἀποτελέσματα μιᾶς ἐκ τῶν πρώτων τοῦ κόσμου Ἀκαδημιῶν καὶ κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἑλληνικῆς ἐπιτροπῆς τὴν ὁποίαν περιφρονεῖ, ὑβρίζει, κακοσυσταίνει, κακολογεῖ, ὁ κύριος οὗτος. Τί αὐτὸς ὁ ἴδιος λέγει; εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐκ τῶν νέων χωμάτων ἐξάγεται ἄργυρος 690 γραμμαρίων, ἐνῷ ἐκ τῶν σκωριῶν 490, ὃ ἐστὶ μόνος του ὁμολογεῖ, ὅτι εὑρίσκονται περισσότερα 270 γραμμάρια. Τί λέγει πρὸς τούτοις; ὅτι καὶ εἰς ἄλλας θέσεις εὑρίσκονται ποσοστὰ 1 καὶ 57, 1 καὶ 58 ἀργύρου εἰς τὰ πτωχὰ χώματα· ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἑλληνικὴ εἶναι ἀμαθεῖς ἄνθρωποι, καταβῆτε ἀπὸ τὴν μεγάλην ἀναλογίαν τῆς φραγκικῆς ἀκαδημίας, ἀνυψώσατε τὸ ποσὸν ὑπεράνω ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας, καὶ ἔρχεσθε εἰς τὸ τῆς ἑλληνικῆς ἐπιτροπῆς λογικὸν συμπέρασμα, πρὸς τὸ συμφέρον πάλιν τοῦ κ. Σερπιέρη. Λοιπόν, κύριοι, ὕστερον ἀπὸ ὅλην τὴν ἱστορίαν αὐτὴν θέλετε ἐγὼ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος καὶ ἂν εἶχον οἱ φίλοι μου, οἱ καλοί μου συνάδελφοι ὀλίγην ὑπομονὴν ἤθελον φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα. Τί; ἠθέλετε νὰ σιωπήσω καὶ νὰ μὴ κάμω λόγον ἀποκαλούμενος ξενηλάτης καὶ ἀγύρτης; (διότι φαίνεται δὲν ἀνεγνώσατε ἐφημερίδας). Ὅταν εἷς καὶ μόνος πολίτης βλάπτηται, καὶ οἱ πάντες δὲν ἀναγνωρίζουν ταύτην του τὴν βλάβην, θὰ εἰπῇ, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἀθλιεστέρας πολιτείας.

§178ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τίς διαφωνεῖ εἰς ταῦτα;

§179ΛΕΚΚΑΣ. Μή με διακόπτητε. Κύριοι! ὁ Ἕλλην, ὁ ὁποῖος δὲν ψηλαφεῖ τὰ πράγματα, δὲν καταδέχεται, ὡς ἐγὼ σήμερον, νὰ θίξῃ τὴν διαφορὰν μεταξὺ θειούχου μολύβδου καὶ ἀνθρακούχου τόσον πολύ· καὶ τί νομίζετε ὅτι ἀπατώμεθα; νομίζετε, ὅτι δὲν εὑρίσκομεν τὴν διαφοράν; ἀφοῦ ὁ θειϊκὸς μόλυβδος μόλις μετὰ 100 ἔτη θὰ καταστῇ ἀνθρακικὸς, ὡς ἐκ τῆς ἐπιῤῥοῆς τῆς ἀτμοσφαίρας, τῆς θερμότητος τοῦ ἡλίου (θόρυβος) κλπ. Βλέπετε, ὅτι οὐδένα λόγον ποιοῦμαι περὶ ἄλλων πολλῶν· λέγω μόνον, ὅτι κατὰ τὸν νόμον περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν δὲν ἔχει δίκαιον· ὕστερον δὲ ἀπὸ ὅλην τὴν καταστροφὴν ἔρχεται ἡ κυβέρνησις καὶ δέχεται τὸ θέμα ὡς λελυμένον καὶ ἀρνεῖται τὴν ἀληθῆ ὕπαρξιν μεταλλείου, ἀρνεῖται τὴν κατάστασιν τῶν χωμάτων, ὅτι προῆλθον ἀπὸ μεταλλεῖο, νέον καὶ θέλει νὰ τὰ ὑπαγάγῃ εἰς ἐξαιρετικὸν νόμον. Ἐγὼ ἔχω ἐναντίαν ἰδέαν· πρῶτον, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, πρέπει νὰ μάθῃ ἡ ἑταιρία ὅτι δὲν ἔχει οὐδὲν δικαίωμα, καὶ ὅτι δὲν ἔκαμε καλὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον τῆς παρεχωρήθη· πρέπει νὰ μεταβῇ νὰ εὕρῃ μεταλλεῖον, νὰ εὕρῃ ἔδαφος παρθένον, ἔδαφος ἐφ’ οὗ δὲν ἐκοπίασεν ἀνθρώπου χείρ, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἠκούσθη ποτὲ ἡ σκαπάνη, καὶ ἐκεῖ νὰ κάμῃ χρῆσιν. Ἰδοὺ διατί δὲν θέλω τὸ νομοσχέδιον· ἐγὼ δὲν τοῦ δίδω κανὲν δικαίωμα· ἂν δὲ μὲ εἴπωσιν, ὅπερ δὲν πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Σερπιέρης τακτικῶς ἐζήτητε τὴν ἄδειαν καὶ ἔκαμε χρῆσιν αὐτοῦ, ἀπαντῶ εἰς τοὺς κυρίους τούτους, μὰ φίλοι μου, ἀφοῦ σήμερον κάμνει χρῆσιν ὁ κ. Σερπιέρης καὶ πωλεῖ τὴν γῆν εἰς τὴν ἑταιρίαν Ῥοῦ, διατί ἐγὼ νὰ μὴ τὴν πωλήσω; ἐγὼ τὸ ἔθνος, ὁ φυσικὸς κύριος τῶν χωμάτων, καὶ πρὸς τοῦτο ὑπόσχομαι νὰ σᾶς φέρω πρότασιν δι’ ἧς νὰ ἐκτεθῶσιν αὐτὰ τὰ τρίμματα, αὐταὶ αἱ ἐκβολάδες εἰς δημοπρασίαν καὶ ὅποιος θέλει ἂς ἀγοράσῃ καὶ ὅ,τι θέλει ἂς τὰς κάμῃ.

§180ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχει τὴν ἰδέαν αὐτὴν τὸ νομοσχέδιον.

§181ΛΕΚΚΑΣ. Ἵνα μὴ σᾶς ἀπασχολῶ περισσότερον, παρατηρῶ μόνον, ὅτι πρέπει νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως, τότε δὲ πάλιν θὰ λάβωμεν καιρὸν νὰ τὰ ἐπαναλάβωμεν, καὶ ἐκεῖ ἀναμένω τοὺς φίλους μας.

§182ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρακαλῶ δύω λέξεις. Ἠναγκάσθην νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. βουλευτὴν, οὐχὶ βεβαίως ἀπὸ καμμίαν ἄλλην ἰδέαν, παρὰ ἀπὸ τὴν ἑξῆς· ὅταν ἔρχηται εἷς βουλευτὴς εἰς τὸ βῆμα ν’ ἀντικρούσῃ μίαν ἰδέαν, ἐννοεῖται ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἀκούσει ἐκφερομένην τὴν ἐναντίαν ἰδέαν ἀπὸ ἄλλον βουλευτὴν, διότι ἄλλως ἠξεύρετε τί ὑποθέτει τὸ κοινόν; ὅτι μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχουν βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι συμμερίζονται τὰς ἰδέας του, δὲν ἔχει λοιπὸν κανεὶς τὸ δικαίωμα νὰ σκιαμαχῇ, οὕτως εἰπεῖν, καὶ διὰ τοῦτο ἔκαμα τὴν παρατήρησιν. Ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὅταν εὑρεθῇ τις τῶν βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος διϊσχυρίζεται τὸ ἐναντίον, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἔλθῃ ν’ ἀντικρούσῃ τὰς ἰδέας του, ἀλλ’ ὅταν ἄνευ ἀφορμῆς παρουσιάζηται, ὑποτίθεται, ὅτι τὸ Σῶμα τῆς Βουλῆς πρὸς τὸ ὁποῖον ἀπευθύνεται, συμμερίζεται τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας πολεμεῖ· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν πρὸς τὸν κ. βουλευτήν.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ κανονίσωμεν τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως, παρατηρῶ, ὅτι δύο ὑπάρχουσιν ὡρισμέναι προτάσεις, ἡ μὲν μία εἶναι τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ ἑτέρα τοῦ κ. Μιχαλοπούλου· ταύτας πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ ἀγορεύοντες.

§184ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα κατ’ οὐσίαν μὲ τοὺς δύο προαγορεύσαντας ἐντίμους βουλευτὰς Αἰγιαλείας καὶ Ἀττικῆς, δύναμαι μάλιστα πρὸς ἡσυχίαν ἀμφοτέρων νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ ἀντικειμένου, οὐ μόνον δὲν θέλει παρίδει τὰ ἔννομα δικαιώματα αὑτῆς, ἀλλ’ εἰς οὐδένα θέλει ἐπιτρέψει νὰ ἀφαιρέσῃ οὔτε ποσοστὸν μέρος τῆς ἐθνικῆς ταύτης περιουσίας, ὅστις δήποτε καὶ ἂν ᾖναι ὁ τοιοῦτος· ἀπέχω ὁλοσχερῶς νὰ ἐξετάσω τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ κατ’ οὐσίαν, ἀφοῦ ἡ κυβέρνησις εἰσήγαγε νομοσχέδιον, καὶ ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν συζητηθῇ, νὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις μου, ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη· φρονῶ μάλιστα, ὅτι σπουδαιότατα ζητήματα δὲν ἐμπεριέχονται ποσῶς εἰς τὰς προτάσεις τῶν ἀγορευσάντων. Ἐπὶ τῆς γνώμης ὅμως τοῦ πρωθυπουργοῦ, ἥτις ἀφορᾷ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐνέργειαν τοῦ προηγηθέντος νομοσχεδίου, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω ἄλλα τινά, ἴσως ἀναγκαῖα διὰ νὰ ἐπέλθῃ διασάφησίς τις, καὶ λέγω, κύριοι, καθαρὰ ὅτι δὲν ἤθελον ἀπασχολήσει ὑμᾶς, ἂν δὲν μοὶ ἔδιδεν ἀφορμὴν αὐτὴ ἡ ἀφήγησις τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ. Ἐπρόσθεσεν ὁ κύριος πρωθυπουργός, ὅτι κρίνει ἀναγκαῖον νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ πολυμελὴς ἐξ αὐτῆς τῆς Βουλῆς, περιλαμβάνουσα πάσας τὰς γνώσεις ὅσαι εἶναι ἀναγκαῖαι ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀναφυομένων ζητημάτων. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ὀρθότατον καὶ τὸ ὑποστηρίζω. Εἶναι δὲ ὀρθότατον, διότι ὁ ἴδιος ἀνέφερεν ἐπανειλημμένως, ὅτι ὑπάρχει γνώμη τινῶν ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν κρειττόνων δικηγόρων ἀντικειμένη εἰς τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, καὶ αὐτὴ ἡ κυβέρνησις παρεδέχθη. Καὶ δὲν ἀμφισβητῶ, κύριοι, τὴν ἀξίαν τῶν νομομαθῶν τούτων· ὁμολογῶ, μάλιστα, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ὅτι εἶμαι πολὺ ἐλάσσων αὐτῶν· ἀλλά, κύριοι, δὲν παρακωλύει οὔτε ἐμὲ, καὶ μάλιστα τὴν Βουλὴν, εἰς τὸ νὰ μὴ δώσῃ προσοχὴν, καὶ ὡς πιστεύω, καὶ νὰ διαφωνήσῃ εἰς τὴν γνώμην αὐτὴν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ διαφωνῶ, οὐχὶ διότι ἀντιτάσσεται γνώμῃ ἄλλων ἐπιφανῶν ἐπίσης νομομαθῶν ἀνδρῶν, ἀλλὰ διότι, ὡς κολακεύομαι νὰ πιστεύσω, ἐν τῇ Βουλῇ ἐν συνόλῳ ὑπάρχει πολὺ μείζων ἱκανότης, ἥτις δύναται νὰ φέρῃ εἰς ὀρθοτέραν ἀπόφασιν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ δὲ, κύριοι, διότι ἔχω ὑπόληψιν μεγάλην εἰς τοὺς ἐντίμους τούτους νομομαθεῖς, λέγω ὅτι, μᾶλλον φρονῶ, ὅτι περιῆλθον εἰς τοιαύτην γνώμην διότι διεστράφησαν τὰ ὑποβληθέντα, ὡς εἰπεῖν, πραγματικὰ γεγονότα· τοὐλάχιστον ἐγὼ θέλω νὰ πιστεύω, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι καθαρῶς νομικὸν, χρῄζει καὶ ἰδιαιτέρων γνώσεων πραγματογνωμοσύνης· τὸ μεγαλείτερον μέρος τοῦ ζητήματος τούτου ἐπὶ ὅλων τῶν ἀναφυομένων ζητημάτων ἐρείδεται ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων ὀρυκτολογικῶν. Ἄν, κύριοι, δὲν λυθῇ προηγουμένως ποία εἶναι ἡ ἰδιότης τῶν χωμάτων αὐτῶν, πῶς θέλει προσδιορισθῆ ἂν ᾖναι μέταλλον, διὰ νὰ κρίνῃ ὁ νομομαθὴς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δικαιωμάτων τῆς ἑταιρίας τοῦ Ἱλαρίωνος Ῥοῦ, ἂν τῳόντι ἐπεκτείνονται τὰ δικαιώματα ταύτης καὶ ἐπὶ τούτων; Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι καθαρῶς νομικὸν, καὶ ἑπομένως ἦτο δυνατὸν νὰ περιπέσουν, καίτοι κρείττονες οἱ νομομαθεῖς, ὡς περιέπεσαν, εἰς πλάνην. Ἀλλὰ, κύριοι, καθόσον μὲν ἀφορᾷ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ὑπάρχουν στοιχεῖα εἰς τὰς ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ βεβαίως εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν χωμάτων αὐτῶν δύνανται νὰ ὑποβοηθηθῶσι (διάλογοι)· (σᾶς παρακαλῶ δὲν ἐμβαίνω εἰς τὴν οὐσίαν. Ἠδυνάμην καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς εἴπω ὁποία εἶναι ἡ ἰδιότης τοῦ μετάλλου κλπ. καὶ ἐπιφυλάττομαι νὰ τὸ πράξω ἐν καιρῷ) ἀλλὰ, λέγω, παρέδραμεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, μοὶ φαίνεται, νὰ σᾶς ἀναφέρῃ ἕν τι σπουδαῖον, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θέλω νὰ λάβω μίαν τινὰ πληροφορίαν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν. Ποῖον εἶναι, κύριοι, τοῦτο τὸ σπουδαῖον; Καθ’ ὅλην τὴν ἀφήγησιν δὲν ἤκουσα νὰ μνημονεύσῃ τι, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ κυρίου Ζαΐμη, τοὐτέστι τὴν ἀποστολὴν τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ἀνδρὸς, τοῦ Ἀλεξάνδρου Γκόβανς πρὸς ἐξερεύνησιν, ἔστω δι’ ἄλλον σκοπὸν, νὰ κανονισθῶσι τὰ τέλη ἐπὶ τοῦ φόρου, τὴν ἀποστολὴν λέγω αὐτοῦ καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐρευνῶν του·

§185ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς Παιδείας κτλ.). Δὲν εἶναι εἰς τὰ χαρτιά του;

§186ΛΕΚΚΑΣ. Τὸν ἔδειραν μάλιστα! (θόρυβος).

§187ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, εἰς τὴν ἔκθεσίν του εὑρίσκω μίαν κρίσιν τὴν ὁποίαν ὁ σπουδαῖος αὐτὸς ὀρυκτολόγος κάμνει ὅτι τὰ χώματα αὐτὰ, ἐκτὸς τῶν λοιπῶν λόγων διὰ τῶν ὁποίων ἐξετάζει ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἄν ᾖναι ἢ ὄχι μέταλλον, δέχεται ὅτι ταῦτα εἶναι προϊόντα τῆς χωνευτικῆς μεθόδου τῶν ἀρχαίων ἢ εἶναι ἀποξέσματα τῶν καμίνων κατὰ τὴν ἐκχώνευσιν τοῦ ἀργυρούχου μετάλλου τοῦ τότε. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι σημαντικώτατον, καὶ εὐχαριστῶ, καὶ ἐπαινῶ μάλιστα τὴν τότε κυβέρνησιν διὰ τὴν πρόνοιαν τὴν ὁποίαν ἔλαβε. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ εἴπω ὅτι, ἐνῷ συνεπῶς πρὸς τὴν γνώμην αὐτὴν ἀπέστειλε διὰ νὰ μάθῃ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ποσοῦ τῶν διαφόρων μεταλλικῶν οὐσιῶν τοῦ περιεχομένου εἰς τὰ χώματα ταῦτα, δὲν ἐφρόντισε νὰ ἐξετάσῃ συγχρόνως, ἂν ἡ κρίσις τοῦ σπουδαίου αὐτοῦ ὀρυκτολόγου, ὡς πρὸς τὴν ῥηθεῖσαν ἰδιότητα, ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν, εἶναι ὀρθή. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἂν τὴν ἀπορίαν αὐτὴν ἥτις δυνατὸν νὰ ἐγερθῇ, ἐφρόντισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν λύσῃ· κατὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμαν οἱ ἐν Παρισίοις ἐπιστήμονες περὶ τὸ εἶδος τοῦτο, δὲν ἀπαντᾶται λύσις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον ἐρωτῶ. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἀναγκαιότατον.

§188ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (ὑπουργ. Ἐκκλησιαστικῶν κτλ.) Διατί; (θόρυβος).

§189ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀναγκαιότητα δὲν τὴν ἐννοοῦμεν· διότι ἐγὼ λέγω ἂν ᾖναι ἰδικόν μας ἢ ξένον τὸ προκείμενον.

§190ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Διότι ἂν ᾖναι προϊὸν πράγματι τῆς χωνευτικῆς μεθόδου τῶν ἀρχαίων ἢ ἀποτέλεσμα τῶν καμίνων καὶ ἐκμεταλεύσεων τῶν ἀρχαίων, τότε εἶναι ἀπόλυτος ἰδιοκτησία τοῦ δημοσίου, καὶ δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἄλλο τι.

§191ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διατί;

§192ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Τὸ θεωρῶ, λέγω, ἀναγκαῖον, διότι ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ συμφωνήσῃ κατ’ οὐσίαν, τότε τὸ νομοσχέδιόν σας δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ἀληθῆ ἀξίαν τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων. Διὰ τοῦτο λοιπὸν λέγω, ἂν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἔχῃ καμμίαν πληροφορίαν, εἶναι καλὸν νὰ δοθῇ, διότι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν συσταθησομένην εἶναι ὑπὸ σπουδαιοτάτην ἔποψιν ἀναγκαία. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ τὸ ζήτημα, ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ, καὶ σπουδαιότατον εἶναι, καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ἐξετάζει, νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς.

§193ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πότε; τώρα;

§194ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Καὶ τώρα.

§195ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κάθησθε νὰ κάμητε τὴν διαλογὴν ὑμεῖς;

§196ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἂν ἐλάμβανε τὴν καλωσύνην ἡ Βουλὴ νὰ μὲ κάμῃ γραμματέα, ἤθελα τὸ κάμει. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἀμέσως, καὶ εἰ δυνατὸν, παρακαλῶ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς ἂν δύνανται νὰ μᾶς ὑποβοηθήσουν ὡς πρὸς τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶπον, καὶ ἂν ᾖναι δυνατὸν μέχρις οὗ ἡ ἐπιτροπὴ δυνηθῇ νὰ συσκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ νὰ ἔχωμεν αὐτὴν τὴν πληροφορίαν· διότι καὶ εἰδικαὶ γνώσεις ἂν ὑπάρχουν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνῃ ἄνευ αὐτῆς ἐν δικαιοσύνῃ· πάντοτε δὲ ἡ Βουλὴ ἐν ταύτῃ πρέπει νὰ ἐρείδεται ἐπὶ παντὸς ἀντικειμένου, καὶ μὲ δικαιοσύνην καὶ ἐγὼ θὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, καὶ ἀπέχω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα εἰς τὴν οὐσίαν του.

§197ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Βλέπετε, κ. πρόεδρε, ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα καὶ τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον. Λοιπὸν ν’ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§198ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν.). Κύριοι, μόνον αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν νὰ κάμῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι νὰ ἐκλέξωμεν αὔριον τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ νὰ ὁρίσωμεν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν τώρα· 20, 30, 40, πόσα νομίζει ἡ Βουλὴ ἀναγκαῖα; 21 μέλη νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετά· (διάλογοι).

§199ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος αὐτῆς τῆς ἀναβολῆς· τίποτε ἄλλο.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἔχομεν ἀντίθετον πρότασιν τοῦ κ. Μιχαλοπούλου· θὰ ἐρωτήσω ἂν παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἰδέαν τῆς ἐπιτροπῆς.

§201ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὅμως νὰ ἐκλεχθῇ αὔριον, ἀλλ’ ἀπόψε.

§202ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν καὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς προτάσεως γίνεται δεκτή;

§204ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀριθμὸς πόσος;

§206ΤΙΝΕΣ. 21.

§207ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον βλέπομεν.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι καλλίτερα, κύριοι, νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμός;

§209ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι λογικώτερον ἤδη νὰ ἀποφασίσωμεν τὸν ἀριθμὸν διὰ νὰ σκεφθῶμεν αὔριον καὶ συνέλθωμεν νὰ ἐκλέξωμεν τὴν ἐπιτροπὴν· 21 μέλος εἴπομεν ἀρκεῖ.

§210ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξ εἴκοσι καὶ ἑνὸς λοιπόν;

§212ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αὔριον θὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ εἴκοσι καὶ ἑνὸς μελῶν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 παρὰ 5|60 μ. μ.