1871.01.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20

τῆς 25 Ἰανουαρίου 1871.

(Δευτέρα).

Ὥρα 2 παρὰ 25|60 Μ. Μ. Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος καὶ εὑρίσκονται παρόντες οἱ ἑξῆς βουλευταί.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σῶμα εἶναι πλῆρες· νὰ ἀνοίξουν τὰ θεωρεῖα (ἀνοίγονται). Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παρατήρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται. Ὁ κ. Πονηρόπουλος ἀναγγέλλει, ὅτι διὰ κατεπειγούσας ὑποθέσεις του ἀνεχώρησε διά τινας ἡμέρας.

§5ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά!

§6ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἦτον ἀνάγκη νὰ ἀναγγείλῃ, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν πρὶν φύγῃ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγ. Δημητριάδης ἀναγγέλλει, ὅτι ἕνεκα τηλεγραφήματος τὸ ὁποῖον ἔλαβεν, ὅτι ἀσθενεῖ ἓν μέλος τῆς οἰκογενείας του, ἠναγκάσθη ν’ ἀναχωρήσῃ διὰ τὴν πατρίδα του. Ὁ κ. Καβαλιεράτος ἐπίσης ἀναγγέλλει, ὅτι ἀναχωρεῖ ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα διὰ τὴν πατρίδα του Κεφαλληνίαν.

§8ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Πρὸς τί ἡ ἀναγγελία, ἅμα δὲν ἐζήτησεν ἄδειαν;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν κανονισμόν, ἂν ἐπέλθῃ κατεπείγουσα ἀνάγκη εἴς τινα βουλευτὴν, δύναται ν’ ἀναχωρήσῃ μὴ συνεδριαζούσης τῆς Βουλῆς καὶ νὰ τὸ ἀναγγείλῃ....... (θόρυβος).

§10ΔΑΓΡΕΣ. Ἐῤῥέθη καὶ ἄλλοτε, κ. Πρόεδρε, καὶ λόγος ἐγένετο πολὺς καὶ παράπονα ἐξεφράσθησαν περὶ τῶν ἐν Ἀθήναις διαμενόντων βουλευτῶν καὶ μὴ θελόντων νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα εἰς συνεδρίασιν κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν. Ἡ ἄρνησις αὕτη, ἐκτὸς τοῦ ὅτι παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ ἠθικῶς τὴν Βουλὴν, καὶ εἰς ἡμᾶς καθίσταται ὀχληρά. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον καὶ τὴν Βουλὴν ἀκόμη νὰ σκεφθῇ πῶς δύναται νὰ διορθωθῇ τὸ ἄτοπον αὐτὸ, ἄλλως νὰ ὑπάγωμεν ὅλοι νὰ τηράξωμεν τὴν δουλιάν μας, νὰ μὴ καθήμεθα ἀσκόπως ἐδῶ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Δαγρὲς εἶναι πολὺ σωστά· ἀλλ’ ἡ διόρθωσις πρέπει, καθὼς καὶ ἡ ἔλλειψις προέρχεται ἀπὸ ἡμᾶς, νὰ ἔλθῃ ἀπὸ ἡμᾶς, τοὐτέστιν νὰ ἐρχώμεθα εἰς ὡρισμένην ὥραν καὶ νὰ προχωρῶμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας· μεταξύ μας πρέπει νὰ τὸ ἴδωμεν, ὅτι εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον βλάπτει.......

§12ΔΑΓΡΕΣ. Τέλος πάντων πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐζήτησε τὸν λόγον, νομίζω, καὶ ὁ ἀξιότιμος κ.......

§14ΛΕΚΚΑΣ. Εἰς ποῖον ἀντικείμενον;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§16ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω εἰς τὴν Βουλὴν. Εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς συζητήσεως τῆς Βουλῆς ἐτυπώθη ἀμέσως μετὰ τὴν συζήτησιν τὴν προχθεσινὴν, μεταξὺ τῶν ἄλλων, καὶ ὁ λόγος τὸν ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀπαγγείλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Δυστυχῶς ὅμως ὁ λόγος μου αὐτὸς εἰς πολλὰ μέρη εἶναι δύσληπτος, καὶ εἴς τινα μέρη αὐτοῦ οὐ μόνον δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν ἔννοιαν καὶ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ἐξέφερα ἐγὼ, ἀλλὰ ἀπ’ ἐναντίας ἔχει ὅλως διόλου ἀντίθετον ἔννοιαν, καὶ ὡς παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς· ἂν ἀναγνώσητε, θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι γεγραμμένον, ὅτι ἐγὼ λέγω, ὅτι ὁ Γεώργιος ὁ τρίτος ἦτο συνταγματικὸς καὶ οἱ Ἄγγλοι ἀντισυνταγματικοί, ἐνῷ εἶπον ὅλως τὸ ἐναντίον, ὅτι ἦτο φιλόπονος, ἀλλ’ ἐκ πεποιθήσεως ἦτο κατὰ τοῦ συντάγματος καὶ ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσῃ τὴν ἐπιμονὴν τῶν Ἄγγλων, οἵτινες ἐπιμένουν πάντοτε πρὸς ὑποστήριξιν τῶν θεσμῶν των διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἀναχαιτίσουν τὴν ἐπιμονὴν τοῦ Βασιλέως. Ἐν τούτοις καὶ εἰς αὐτὸ τὸ μέρος καὶ εἰς ἄλλα μέρη εἶναι ἐντελῶς παραμορφωμένος. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι πρὸ 10 ἡμερῶν ἐγὼ ὁ ἴδιος παρετήρησα, ὅτι τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ πρέπει ἀκριβῶς νὰ ἀντιπροσωπεύουν τὰ συμβαίνοντα κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ νὰ ἐκφράζουν ἀκριβῶς πᾶν ὅ,τι ἐῤῥέθη, νὰ μὴ μεταποιοῦνται κατόπιν, διότι ἄλλως ἡ διάταξις τοῦ κανονισμοῦ, ἥτις λέγει, ὅτι ἀπαγορεύονται οἱ γραπτοὶ λόγοι εἶναι ἐντελῶς περιττή, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ γίνεται καὶ κἄτι τι χειρότερον, διότι ὁ γραπτὸς λόγος γίνεται μετὰ τὴν συζήτησιν, ὥστε ἕκαστος εἶναι ἐν καιρῷ νὰ κανονίσῃ τὰς ἰδέας του κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν του. Ἀλλ’ ἐπίσης, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι κάκιστον νὰ παραμορφῶνται οἱ λόγοι τῶν βουλευτῶν, οἵτινες ἀπαγγέλλονται, καθ’ ὅσον οἱ λόγοι τῶν κυρίων βουλευτῶν μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἀπαγγέλλονται εἶναι κτῆμά των, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως ἐκείνης καθ’ ἣν ἀπαγγέλλονται εἶναι κτῆμα τοῦ δημοσίου· καὶ διὰ νὰ ὑποκύπτουν εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ δημοσίου πρέπει ἀκριβῶς ὁ λόγος των νὰ ᾖναι ὅπως τὸν ἐξέφερον, ὅπως τὸν ἀπήγγειλον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν ἀνατύπωσιν τοῦ λόγου μου, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν οἱ ἀκούσαντες καὶ ἀναγνώσαντες τὸν λόγον μου εἶδον, ὅτι εἶναι πολὺ διαφορετικὰ τυπωμένος, παρὰ ὅπως τὸν ἀπήγγειλον. Ἐπεκαλέσθην μάλιστα προχθές, ὅταν ἔκαμε τὴν διόρθωσιν ὁ κ. Παράσχος, πολλῶν βουλευτῶν τὴν μαρτυρίαν οἱ ὁποῖοι ὡμολόγησαν, ὅτι ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ λάθη. Ἐπειδὴ δὲν δύναμαι νὰ ἀνεχθῶ νὰ ᾖναι τυπωμένος ἕνας λόγος, τὸν ὁποῖον δὲν ἀπήγγειλα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν καὶ διατάξῃ τὴν ἀνατύπωσιν τοῦ λόγου μου.

§17ΤΙΝΕΣ. Τὴν διόρθωσιν.

§18ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τέσσαρες λέξεις εἶναι, ἀλλ’ ἀλλοιόνουν τὴν ἔννοιαν ὅλως διόλου.

§19Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Προστίθενται εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικὰ καὶ διορθοῦνται διὰ παροραμάτων.

§20ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὔτε ἐνόησα οὔτε ἐννοῶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Δημητριάδης· διότι, ὅταν ἀναγινώσκῃ μίαν σειρὰν τῆς συζητήσεως, δὲν εἶναι ὑπόχρεως (ὁ ἀναγνώστης) νὰ καταφύγῃ εἰς παροράματα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ᾖναι γεγραμμένος ὁ λόγος εἰλικρινῶς, ὡς τὸν ἀπήγγειλα, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ ζητήσω τὴν διόρθωσιν αὐτοῦ τοῦ σφάλματος, καὶ πρὸς τοῦτο παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ προκαλέσητε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§21ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ ληφθῇ πρόνοια ὥστε εἰς τὸ μέλλον νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνωνται τοιαῦτα λάθη. Καὶ νομίζω, ὅτι ὑπεβλήθη σήμερον μία ἔκθεσις τοῦ ὑπαλλήλου κ. Παρασκευαΐδου, ὅστις ὑποδεικνύει τὰ μέσα τῆς διορθώσεως.

§22ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα· ἰδοὺ τί ἔχουν γραμμένα, κύριοι, καὶ προχθὲς ἠκούσατε τί εἶπον ἐγώ· «γνωρίζετε, ὅτι ἐπὶ βασιλέως Γεωργίου τοῦ τρίτου τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα τῆς Ἀγγλίας ὑπέστη τὰς μεγαλειτέρας προσβολάς, διότι ὅσον φιλοπάτριδες καὶ ἂν ἦσαν, ἄλλο τόσον ἦσαν διατεθειμένοι κατὰ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος». Τί εἶναι αὐτά;

§23Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἦσαν πολὺ φιλοπάτριδες...

§24ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τώρα τὴν ἰδέαν, ἀλλὰ νὰ ἴδωμεν τί εἶπον ἐγώ.

§25ΦΙΛΩΝΟΣ. Βέβαια, κ. πρόεδρε, διαστρέφουν τὴν ἔννοιαν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει δίκαιον παραπονούμενος ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, διότι φαίνεται ἔννοια διαφορετικὴ ἐκείνης, ἣν ἤθελε νὰ ἐκφράσῃ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κύριος Κατσικαπῆς, τὸ νὰ μὴ συμβῇ μίαν ἄλλην φορὰν, θέλω λάβει ὅλα τὰ δυνατὰ μέτρα, διότι αὐτὰ τὰ λάθη ἔγκεινται εἰς αὐτὴν τὴν φύσιν τῆς στενογραφίας, καὶ εἰς τὸ κατάστημά μας αὐτὸ νὰ ἐμφιλοχωροῦν, διότι εἰς τὰ ἄλλα μέρη εἶναι τελειοποιημένοι καὶ ὡς πρὸς τοὺς στενογράφους καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἀντιγραφεῖς, εἰς ἡμᾶς ὅμως ἐξ ἀνάγκης συμβαίνουν. Εἰς τὰ ἄλλα μέρη οἱ στενογράφοι δὲν γράφουν οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γράψουν πλέον τοῦ ἑνὸς τετάρτου· ἐδῶ ἐξ ἐναντίας γράφουν κατὰ σειρὰν ἡμίσειαν ὥραν· μετὰ ταῦτα πηγαίνουν διὰ νὰ ὑπαγορεύσουν ἢ διὰ νὰ μεταφράσουν, ὡς λέγουν, καὶ χρειάζονται τρεῖς ὥρας. Ὅλοι ὑπαγορεύουν εἰς τὸ αὐτὸ μέρος, διότι ἄλλην θέσιν δὲν ἔχομεν, καὶ συμβαίνει ὁ ἀντιγραφεὺς νὰ γράψῃ, ἀντὶ τῆς λέξεως τὴν ὁποίαν τοῦ ὑπαγορεύει ὁ στενογράφος του, ἄλλην λέξιν, τὴν ὁποίαν ὑπαγορεύει ὁ ἄλλος στενογράφος εἰς τὸν ἄλλον ἀντιγραφέα. Συμβαίνει ἀκόμη πολλοὶ τῶν βουλευτῶν, καὶ πρῶτος ἐγὼ ὁμολογῶ, τοῦτο δι’ ἐμαυτὸν νὰ μὴ ἔχουν καλὸν χαρακτῆρα γραφῆς. Προχθὲς εἰς μίαν λέξιν τοῦ κ. Δαγρὲ παρετηρήθη τὸ ἑξῆς, ἔλεγε δῆμος τῆς γεννήσεώς του τὸ χειρόγραφον, τὸ ὁποῖον εἶχε προσθέσει ὁ ἴδιος κ. Δαγρὲς, καὶ ὁ διορθωτὴς καὶ ὁ τυπογράφος ἀνέγνωσε, διότι δὲν ἦτο καθόλου εὐανάγνωστα γεγραμμένον, δῆμος τῆς γυναικός του (γέλως). Καὶ τοῦτο τὸ λέγω, διότι ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Κατσικαπῆς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Παρασκευαΐδου, καὶ εἰς αὐτὰς γίνεται λόγος περὶ αὐτοῦ τοῦ σφάλματος. Ἔπειτα, κύριοι, ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ ᾖναι διορθωμένος ὁ λόγος του εἴτε νὰ στέκηται μετὰ τὴν συνεδρίασιν ἐντὸς τῆς ἡμέρας, εἴτε νὰ στέλλῃ ἕνα κλητῆρα καὶ νὰ κάμουν τὴν διόρθωσιν, ἀλλὰ νὰ μὴν ἀλλάζουν ὅσα λέγουν, διότι αὐστηρῶς παρηγγέλθησαν καὶ οἱ στενογράφοι καὶ οἱ τυπογράφοι ν’ ἀναγγέλλουν πᾶσαν διόρθωσιν, ἡ ὁποία παραλλάσσει τὴν ἔννοιαν, καὶ τὸ Προεδρεῖον θεωρεῖ καθῆκόν του νὰ τὴν ἀναγγέλλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας ὅλοι διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ κανὲν πρόσκομμα εἰς τὴν δημοσίευσιν τῶν πρακτικῶν, ἀφοῦ ἅπαξ κατωρθώσαμεν, καὶ τοῦτο εἶναι μέγα, νὰ δημοσιεύωνται τὴν ἐπιοῦσαν, διότι ἄλλως δὲν ἔχουν σκοπὸν τὰ στενογραφήματα, ἂν δημοσιεύωνται ἔπειτα ἀπὸ 20 ἡμέρας. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὰς διορθώσεις, ἃς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§27Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ν’ ἀνατυπωθῇ ὁ λόγος μου (διάλογοι).

§28Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διατὶ ν’ ἀνατυπωθῇ; Ὅσα ἔγραψαν σήμερον οἱ στενογράφοι εἶναι διόρθωσις τοῦ ἐσφαλμένου μέρους (θόρυβος).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι ἀπὸ τὸν λόγον τοῦ κ. Πετιμεζᾶ δὲν διενεμήθη οὔτε εἰς τοὺς δήμους, οὔτε εἰς τοὺς συνδρομητὰς, ἀλλ’ εἶναι τυπωμένα καὶ διανεμημένα μεταξὺ ἡμῶν 200 ἀντίτυπα.

§30ΔΑΓΡΕΣ. Πρὶν προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἀπόφασιν νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ὅπως ἀνατυπωθῇ ὅλη ἡ συζήτησις αὐτὴ, διότι ἐξ ὅσων ἠδυνήθην νὰ ἴδω, εὗρον πολλὰ λάθη εἰς διαφόρους ὁμιλίας, ἓν ἐνθυμοῦμαι τώρα. Ὅταν ὁ κ. Δεληγεώργης ὡμίλει περὶ τοῦ κ. Κεχαγιᾶ εἶπεν, ὅτι δὲν θέλει ἐξαλείψει τὸ στίγμα αὐτὸ, καὶ τὸ μέρος αὐτὸ εἶναι διορθωμένον ἀλλέως. Ἐν τούτοις ἠμπορεῖ νὰ μοῦ ἔφυγε καὶ εἰς ἐμένα μία ἔκφρασις, ἀπαντῶντα πρὸς τὸν κ. Δεληγεώργην αὐστηρά. Καὶ εἶχον δίκαιον ν’ ἀπαντήσω ὅπως ἀπήντησα, διότι ἠθέλησε νὰ μοῦ ἀποδώσῃ ἀσυνέπειαν καὶ ὅτι ἐγὼ εἶχον ὑποσχεθῆ τὴν ὑποστήριξίν μου εἰς τὸ ὑπουργεῖόν του.

§31Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. .... (θόρυβος).

§32ΔΑΓΡΕΣ. Τότε τοῦ εἶπον, ὅτι ὠφείλετε νὰ τὸ βεβαιώσητε καὶ νὰ τὸ ἀποδείξητε, ἄλλως ὀφείλω νὰ σᾶς ἀποκαλέσω ψευδόμενον, ὅπερ εἶναι γεγραμμένον, δὲν ἠθέλησα νὰ τὸ ἀφαιρέσω, διότι ἐνόμισα, πῶς ὅ,τι λέγεται πρέπει νὰ μένῃ καταγεγραμμένον, χωρὶς νὰ μεταβάλληται ἡ ἔννοια τοῦ λαλοῦντος. Ὁ κύριος Δεληγεώργης ὅμως ἀφῄρεσε καὶ κἄτι τι ἄλλο· ἀπήντησε ὁ κύριος Κεχαγιᾶς καὶ δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ στενογραφήματα. Λοιπὸν πρέπει ν’ ἀνατυπωθῇ ὁλόκληρος καὶ ἡ ὁμιλία μου.

§33Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε πρόεδρε, παρετήρησα ἐλλείψεις τινάς, ἀλλὰ δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητήσω νὰ γείνῃ ἀνατύπωσις· ἐπειδὴ ἐξέφερεν παράπονα ὁ κ. Δαγρὲς πρέπει νὰ ἀναπληρώσω μίαν ἔλλειψιν οὐσιώδη. Ὅλοι ἐνθυμοῦνται, ὅτι ὁ κ. Δαγρὲς ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπεν εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην, ὅτι «ἔγραψα εἰς τὸν κ. Χρηστίδην, διότι εἰς ἐσὲ δὲν κατεδέχθην νὰ γράψω.» αὐτὸ λείπει ἀπὸ τὰ πρακτικά. Διὰ τί λείπει; δὲν τὸ εἶπεν αὐτό; (ἱλαρότης.)

§34ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν λείπει, κύριε!

§35Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Λείπει!

§36ΔΑΓΡΕΣ. Διαβάστε καλλίτερα!

§37Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐδιάβασα καὶ λείπει! (διάλογοι.)

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ καθήμεθα καὶ φιλονεικοῦμεν.....

§39ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ παρεμορφώθη, καθὼς καὶ ἄλλαι.... Ἀπαντῶ εἰς τὸν κύριον βουλευτὴν Κορινθίας καὶ λέγω, ὅτι τίποτε δὲν διέγραψα ἀπὸ τὴν ὁμιλίαν μου, καὶ ὅ,τι εἶπον δημοσίως τὸ αὐτὸ πρεσβεύω καὶ ὑποστηρίζω. Οὔτε εἰς τὸν Δεληγεώργην ἔγραψα, οὔτε εἰς τὸν Χρηστίδην εἶπον τίποτε περισσότερον, ἀφ’ ὅτι ἐξέθεσα προχθὲς εἰς τὴν ὁμιλίαν μου καὶ πρὸ τῆς ἐν λόγῳ παρατηρήσεως τοῦ κ. Δεληγεώργη· ἀλλὰ μοῦ ἀπέδωκεν αὐτὴν τὴν μομφὴν καὶ ἐπροκάλεσε καὶ χειροκροτήματα, καὶ ἔπρεπε νὰ τὸ δικαιολογήσῃ καὶ ἀποδείξῃ, διότι ἄλλως δικαιοῦται ἕκαστος ἀδικούμενος καὶ συκοφαντούμενος νὰ τὸν ἀποκαλέσῃ συκοφάντην καὶ ψευδόμενον, ἀφ’ οὗ διὰ ψευδῶν παραστάσεων τολμᾷ νὰ διαστρέφῃ τὰ πράγματα καὶ διαβάλλῃ εἰς τὴν κοινωνίαν τοὺς ἄλλους. (θόρυβος).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ......

§41ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐξ ὅσων ἐνόησα......

§42ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ κ. πρόεδρε!

§43ΛΕΚΚΑΣ. Ἀφήσατε νὰ ἀκούσητε τί θὰ εἴπω. Ἐξ ὅσων ἐννόησα οἱ πάντες παραπονοῦνται, καὶ ἴσως ἔχουν δίκαιον, καὶ ἐγὼ παρετήρησα, ἀλλὰ δὲν παρεπονέθην, εἶπον μίαν ἡμέραν προϋπολογισμὸς καὶ ἠξεύρετε πῶς φαίνεται εἰς τὰ πρακτικά; παραλογισμός! (γέλως).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ αὐτὰς τὰς λέξεις εἶναι πολλὰ λάθη.

§45ΛΕΚΚΑΣ. Ἠξεύρετε πῶς πρέπει νὰ θεραπευθῇ τὸ κακὸν καὶ νὰ λείψουν αὐταὶ αἱ συζητήσεις μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου; Νὰ διορισθῇ εἷς διευθυντὴς αὐτοῦ τοῦ γραφείου γνωρίζων γράμματα, καὶ ἱκανὸς διὰ μίαν τοιαύτην ὑπηρεσίαν, καὶ μὲ ἕνα καλὸν μισθόν, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ δύναται κανεὶς νὰ κάμνῃ παρατηρήσεις, καὶ τὸν ὁποῖον νὰ σέβωνται καὶ οἱ ἄλλοι· διότι ἐν ὅσῳ εἶναι παιδάκια τὰ ὁποῖα ὅταν μπαίνω ἐκεῖ μέσα μὲ τρέμουν, αὐτὰ θὰ ἔχωμεν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ διευθύνων τὴν ἐργασίαν τῶν στενογραφημάτων καὶ τοῦ τύπου εἶναι ἀνὴρ, ὅστις ὄχι μόνον γράμματα γνωρίζει, ἀλλὰ καὶ πολλὰς ἔχει γνώσεις, τὸν ὁποῖον, ὅστις γνωρίζει ἀπὸ σιμά, τὸν σέβεται, καὶ πρῶτος ἐγώ· ἂν ᾖναι ἀντιγραφεῖς, ἠμπορεῖ, καὶ ἀντιγραφεῖς θὰ ᾖναι· ἀλλ’ ὁ διευθύνων ἔχει ὅλα τὰ προσόντα (διάλογοι). Δύω ἰδέαι ἐξετέθησαν, κύριοι· μία τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ νὰ ἀνατυπωθῇ ὁ λόγος του· δευτέρα τοῦ κυρίου Δαγρὲ· νὰ ἀνατυπωθῇ ὅλη ἡ συνεδρίασις αὐτή· οὕτως δὲν εἴπετε, κ. Δαγρέ;

§47ΔΑΓΡΕΣ. Μάλιστα (θόρυβος).

§48ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ προτείνω νὰ καταργηθῇ ἡ τύπωσις αὐτὴ, ἡ ὁποία δὲν εἶναι σπουδαῖα. (Μία φωνὴ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου τῶν δημοσιογράφων· μπράβο.)

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὰ ἀκροατήρια νὰ κάμνουν ἡσυχίαν· οὔτε μπράβο, οὔτε μὴ μπράβο νὰ λέγουν, διότι πρέπει νὰ τηροῦν ἡσυχίαν. — Ἡ ἀπωτέρα εἶναι νομίζω ἡ τοῦ κυρίου Δαγρέ.

§50Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι, κύριε πρόεδρε. Ἐγὼ εἶπον νὰ διορθωθοῦν τὰ σφάλματα ἀπὸ τὰ σημερινὰ πρακτικά· αὐτὴ εἶναι ἀπωτέρα, καὶ μετὰ ταῦτα, ἂν ἀποῤῥιφθῇ αὐτὴ, ἐρχόμεθα εἰς τὰς ἄλλας.

§51ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ λεχθέντα σήμερον, κύριε πρόεδρε, εἶναι διόρθωσις.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Πρώτη λοιπὸν εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δανοπούλου, νὰ διορθωθοῦν διὰ τῶν σημερινῶν.

§53ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τοῦ κανονισμοῦ, κ. πρόεδρε.

§54Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰ λεχθέντα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ μόνη διόρθωσις, εἶναι ἡ ἀπωτέρω, κύριε πρόεδρε.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω, ὅσοι παραδέχονται αὐτὴν τὴν ἰδέαν, τοῦ νὰ ἀρκεσθῇ ἡ Βουλὴ εἰς ὅσα ἐλέχθησαν.....

§56ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, εἰς περίστασιν καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἤθελε παραδεχθῆ τοῦτο, ἔχω πληρέστατον δικαίωμα νὰ γράψω εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας, ὅτι τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης εἶναι πλαστὰ, καὶ δὲν ἀντιπροσωπεύουν τὰ λεχθέντα.

§57ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι πλαστά!

§58ΔΑΓΡΕΣ. Ἐσφαλμένα.

§59ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι ἄλλως ὀφείλετε νὰ ἐπιφέρητε τὴν διόρθωσιν.

§60ΗΛ. ΦΛΕΣΣΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τότε ἠμπορεῖτε νὰ καταγγείλητε καὶ τοὺς ὑπαλλήλους.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ λέξις πλαστὰ δὲν εἶναι κατάλληλος, ἐσφαλμένα μάλιστα.

§62ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί μὲ μέλει, ὅταν ὅλη ἡ Βουλὴ λέγῃ, ὅτι εἶναι παραμορφωμένος ὁ λόγος μου, καὶ ὅταν γνωρίζητε τοῦτο, τί λέγετε, ὅτι ἡ σημερινὴ συζήτησις ἀρκεῖ νὰ διορθώσῃ τὸν λόγον μου; (διάλογοι). Δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο ποσῶς, διότι ἡ σημερινὴ συνεδρίασις, εἶναι μία συνεδρίασις ἡ ὁποία θὰ γείνῃ ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου τῶν φυτειῶν. Ὅταν ἕνας ἄνθρωπος ἀνατρέξῃ εἰς τὰ πρακτικὰ, διὰ νὰ εὕρῃ μίαν πολιτικὴν συζήτησιν, διὰ νὰ τὴν ἀναγνώσῃ, δὲν θὰ καταφύγῃ εἰς τὰ παροράματα· καὶ δὲν ἀνέχομαι ν’ ἀναγνώσῃ ἕτερος τὸν λόγον μου μετὰ 10 ἔτη καὶ νὰ λέγῃ, τί μωρὸς εἶναι αὐτὸς ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι ὁ Γεώργιος ὁ Γʹ. ἦτο συνταγματικὸς, καὶ ὅτι οἱ Ἄγγλοι δὲν ἦσαν συνταγματικοί. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μιχαλοπούλου, ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ ἔχωμεν στενογραφήματα, τὰ ὁποῖα νὰ παραμορφώνουν τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν, εἶναι ἐντελῶς περιττὴ ἡ στενογραφία καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐξοδεύῃ τὸ δημόσιον τόσα χρήματα κατὰ μῆνα ὅλως διόλου περιττά. Προτιμότερον εἶναι νὰ λείψῃ ἡ δαπάνη.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ παρατηρήσω καὶ ἐγὼ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἤθελον νὰ εἴπω, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω εἰς τὸν φίλον μου κύριον Πετιμεζᾶν, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον νὰ παραπονῆταί τις δι’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ τὸ προλάβῃ. Ἔχει δίκαιον ὁ Κ. Πετιμεζᾶς λέγων ταῦτα, ἀλλ’ ἠμποροῦσε νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὸν λόγον του ἢ νὰ παραγγείλῃ νὰ τοῦ τὸν στείλουν πρὸς ἐπιθεώρησιν. Ἐὰν ἤθελε διορθώσει τὰ λάθη του, δὲν ἤθελε σήμερον παραπονεῖται καὶ νὰ μᾶς λέγῃ, ὅτι ὑποστηρίζει τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μιχαλοπούλου, διὰ νὰ καταργηθῇ ἡ στενογραφία, μὴ ἐνθυμηθέντος ὅτι εἶναι ῥητὴ διάταξις τοῦ κανονισμοῦ, ἡ ὁποία καθιέρωσε τὸ γραφεῖον αὐτό. Ἑπομένως διὰ νὰ τελειώσωμεν αὐτὴν τὴν συζήτησιν, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐκφρασθῇ.

§64ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτά. Ἐπέστρεψα τὴν πρωΐαν, ἀλλὰ δὲν εὗρον κανένα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔπρεπε τὴν αὐτὴν ἡμέραν νὰ διορθώσητε, διότι τὴν ἑπομένην στέλλεται ἡ συνεδρίασις εἰς τὸ τυπογραφεῖον.

§66ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν ἕνας βουλευτὴς μείνῃ ἀπὸ τὴν μίαν ἕως εἰς τὰς ἕξ, ὅπου ἐτελείωσεν ἡ συνεδρίασις, τί διόρθωσιν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ; Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν τῶν στενογράφων, ὅτι μετὰ τὴν συζήτησιν ἐπῆγα νὰ διορθώσω τὸν λόγον μου, ἀλλὰ μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν ἦτο μεταγραμμένος, διότι δὲν ἦτο βεβαίως καὶ δυνατὸν εἰς τόσον ὀλίγον διάστημα νὰ ᾖναι ἀντιγεγραμμένος, δὲν ἠδυνάμην δὲ νὰ παραμείνω μέχρι τῆς 10ης. Ἐπέστρεψα δὲ τὴν ἐπιοῦσαν τὴν 9ην καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ῥουσοπούλου, ἀλλὰ δὲν εὗρον κανένα.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε ἠμπορούσατε νὰ ὑπάγετε εἰς τὸ τυπογραφεῖον διὰ νὰ δώσητε μία ματιὰ εἰς τὸν λόγον σας, ἀλλὰ παρεβλέψατε.

§68ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ζητεῖτε τόσα πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ κανείς.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τέλος πάντων ἂς τελειώσωμεν. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀνωτέρω πρότασιν. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι τὰ ἤδη λεχθέντα, τὰ ὁποῖα θὰ σημειωθῶσι, θεωροῦνται ἀρκοῦσα διόρθωσις τῶν ἤδη λανθασμένων πρακτικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη.

§71ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀμφίβολον (θόρυβος).

§72ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δύω λέξεις θὰ προσθέσω καὶ ἐγώ. Εἰς τὴν ἰδικήν μου ὁμιλίαν ἔγειναν χειρότερα λάθη· ἕνα παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω· εἰς ἓν χωρίον ἀντὶ τῆς λέξεως «αὐτοτελὴς» εἶναι «ἐκτελεστὴς» παρακάτω ἀντὶ ὁ Βασιλεὺς νὰ μοὶ «ὁμιλήσῃ» εἶναι ὁ Βασιλεὺς νὰ μοὶ «ὁμολογήσῃ» δηλαδὴ ἀλλοιοῦται ἡ ἔννοια, τώρα νὰ ἀπαιτήσω νὰ ἀνατυπωθῇ δὲν ἁρμόζει· αὐτὸς ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι διορθοῦνται τὰ πρακτικὰ κατὰ τὰς ἑπομένας συνεδριάσεις, τότε ὅλοι ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσωμεν τὴν ἀνατύπωσιν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὸ ἀντίθετον· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, τοῦ νὰ ἀνατυπωθῇ ὁ λόγος του, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§74ΔΑΓΡΕΣ. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα τί θὰ γείνῃ; εἶναι καὶ ἑτέρα πρότασις νὰ τυπωθῇ τὸ ὅλον (θόρυβος). Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, καὶ μοὶ εἶναι ἀδιάφορον νὰ προτείνω καὶ ἐγὼ τὴν κατάργησιν τοῦ στενογραφικοῦ Γραφείου· πῶς θὰ τυπώσωμεν μίαν ὁμιλίαν καὶ τὰς ἄλλας νὰ τὰς ἀφήσωμεν;

§75ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὅλης τῆς συζητήσεως τὰ πρακτικὰ νὰ διορθωθῶσι καὶ τυπωθῶσι.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δαγρὲ, τοῦ νὰ ἀνατυπωθῇ ὅλη ἡ συνεδρίασις, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἀνατύπωσιν.

§77ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, παρακαλῶ νὰ εἴπω δύω λέξεις· ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν μίαν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἄρθρον 113, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κυβέρνησις εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους διορίζει μίαν ἐπιτροπήν, συγκειμένην ἀπὸ δύο βουλευτὰς, δύο μέλη τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, δὲν ἐνθυμοῦμαι καὶ ἀπὸ τίνας ἄλλους, ἡ ὁποία ἐκτὸς τῶν ἄλλων καθηκόντων της, ἔχει καὶ νὰ ἐξετάσῃ τὰ δημόσια βιβλία, καὶ ἰδίως τὸ καθολικὸν καὶ τὸ καθημερινόν, ἐὰν εἶναι κεκλεισμένα· αὐτὴ ἡ διάταξις εἶχε πέσει εἰς ἀχρηστίαν, διότι δυστυχῶς τὸ γενικὸν λογιστήριον δὲν ἦτο ἐνήμερον. Μ’ εὐχαρίστησίν μου δὲ παρετήρησα ὅτι κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς τὸ ὑπουργεῖον Δεληγιώργη, ὁλόκληρον τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἔκαμεν ἔκθεσιν οἰκονομικὴν πρὸς τὸν Βασιλέα, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐδημοσίευσε καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐννοεῖται, ὅτι αὐτὸ θὰ ἐξαχθῇ ἀπὸ τὰ δημόσια, ἀπὸ τὰ ἐπίσημα βιβλία, καὶ ἐπειδὴ εἶδον μ’ εὐχαρίστησίν μου τοῦτο, ὑποθέτω ὅτι τὰ βιβλία εἶναι ἐνήμερα, ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπενεκρώθη μέχρι τοῦδε, νὰ ἐπανέλθῃ, καὶ συνιστῶ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὴν διάταξιν ἐκείνην καὶ νὰ προκαλέσῃ τὸ ἀναγκαῖον διάταγμα πρὸς σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης.

§78Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ.

§79ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν εἶναι πρότασις, εἶναι πρόσκλησις πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἵνα συμμορφωθῇ μ’ ἕνα νόμον, διότι ἔχομεν πολλὰ νὰ εἴπωμεν ἐπὶ τοῦ σταδίου τούτου.

§80ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Νὰ ἐξετάσωμεν συγχρόνως ἂν αὐτὸ τὸ ἰσοζύγιον ὑπῆρξε καὶ ἐπὶ τοῦ 1867.

§81ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν παρουσιάσθη τοιαύτη κατάστασις εἴτε εἰς τὸν Βασιλέα, εἴτε εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ τὸ ἐξετάσωμεν.

§82ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τόσῳ χειρότερον· ῥητῶς λέγει ἡ ἔκθεσίς μας ποία ὑπῆρχεν ἡ κατάστασις πιθανῶς καὶ οὐχὶ ὁριστικῶς, καὶ ἐκεῖ θὰ μάθῃ ὁ κ. Κεχαγιᾶς ὅτι δὲν βεβαιοῦνται πράγματα ὁριστικά.

§83ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εὖγε, ψεύδη λοιπόν;

§84ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ὅταν συζητοῦν οἱ ἄνθρωποι ἐν τῷ κοινοβουλίῳ, μεταχειρίζονται φράσεις κοινοβουλευτικάς.

§85ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶπον, ὅτι εἶναι ψευδῆ τὰ δημοσιευθέντα.

§86ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Εἰς τὸ γραφεῖον εἶναι συγκεντρωμέναι ὅλαι αἱ καταστάσεις ὅλων τῶν ἐτῶν, δὲν εἶναι ὅμως καταστιχωμέναι, ἑπομένως ἕνας διευθυντὴς τοῦ λογιστηρίου ἱκανὸς καὶ μὲ πολυετεῖς γνώσεις, δύναται νὰ εἴπῃ τὸ ἀποτέλεσμα ὡς ἔγγιστα. Καὶ θὰ ἰδῆτε εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ 1869 ὅτι ὅ,τι εἶπε τὸ λογιστήριον περὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους αὐτοῦ, δὲν διαφέρει παρὰ ἀπὸ 30 ἕως 40 χιλιάδας, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, καὶ ἂν ἐξετάσῃ, θὰ τὸ μάθῃ ὁ κ. ὑπουργός. Παρὰ νὰ ἀγνοῇ τὸ ἔθνος, ἡ Βουλὴ, ποία εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ οἰκονομικοῦ, ἂς τὸ μάθῃ ὡς ἔγγιστα τοὐλάχιστον· ἡ διαφορὰ θὰ ἦναι 50, 100,200 χιλιάδες, δὲν θὰ ἦναι ἑκατομμύρια· λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ὁλόκληρον ἔπραξε πρᾶξιν ὀρθὴν, ὠφέλιμον. Ἠθέλατε, κ. Κεχαγιᾶ, ν’ ἀφήσωμεν τὸν κόσμον νὰ μὴ γνωρίζῃ ποῦ εὑρισκόμεθα, νὰ μὴ γνωρίζῃ ὅτι πληρώνομεν τόκους καὶ χρεώλυτρα;

§87ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι συζήτησις.

§88ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Πρὸς τί ὀνομάζει ψευδεστάτην τὴν ἔκθεσίν μας; Ἂς τὴν ἀναγνώσῃ καὶ θὰ ἴδῃ, ὅτι δὲν ὑπόσχεται ὁριστικὰ πράγματα, διότι ὅλοι ὅσοι ὑπῆρξαν ὑπουργοὶ γνωρίζουν, ὅτι τὸ λογιστήριον δὲν εἶναι εἰς ἰσοζύγιον, καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κυρίου Δεληγιώργη ἠναγκάσθη νὰ κάμῃ ὑπὸ εὐθύνην του μίαν ἀπόφασιν, ἥτις συνίσταται εἰς τὸ νὰ προσθέσῃ δέκα γραμματεῖς ἐκτάκτους, ἵνα ἐργασθῶσι καὶ φέρωσι τὸ γραφεῖον εἰς κατάστασιν ἐνήμερον, τὸ λογιστήριον. Αὐτὴ ἡ κατάστασις εἶναι πασίγνωστος, τὸ νὰ ἐρχώμεθα δὲ νὰ λέγωμεν, στεῖλε ἐπιτροπὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 113, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι μία ὑπερβολή, ἡ ὁποία δὲν ἐξηγεῖται, παρακαλῶ λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ δώσῃ πληροφορίας.

§89ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἔκαμε μόνον μίαν σύστασιν.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ὑπέμνησε μόνον εἰς τὸν κύριον ὑπουργόν.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω ἀπαντήσει μίαν ἄλλην ἡμέραν.

§92ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μετὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ φυτειῶν.

§93ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον εἶναι ἄλλο τὸ ζήτημα τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§94ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω τι ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Κεχαγιᾶ.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσεν αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις.

§96ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Πρόκειται περὶ παραβιάσεως νόμου.

§97ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, τότε λαμβάνετε τὸν λόγον.

§98ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τί ἐμποδίζει τώρα;

§99ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§100ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον εἶναι προσδιωρισμένη ἡμέρα διὰ νὰ μᾶς δώσουν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ τὰς ζητουμένας πληροφορίας περὶ τοῦ Λαυριωτικοῦ.

§101ΛΕΚΚΑΣ. Μάλιστα· προσδιωρίσθη διὰ σήμερον ὡρισμένως.

§102ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤμην παρὼν, ὅταν ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις, ὁ δὲ κύριος πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν μοὶ ἐκοινοποίησε τὸ ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν, ὥστε δὲν εἶμαι ἕτοιμος.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν σᾶς ἐκοινοποίησα τίποτε, διότι ἦσαν παρόντες οἱ κύριοι ὑπουργοί, ἐκτὸς ὑμῶν, καὶ ἐνόμισα περιττὸν νὰ σᾶς ἀναγγείλω τοῦτο.

§104ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Σχετικῶς μὲ τὰ Λαυριωτικὰ θὰ εἴπω δύω λέξεις, διότι ὀφείλω νὰ ἐξηγηθῶ εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, νομίζω ὅτι προσδιωρίσθη ἡ σημερινὴ ἡμέρα διὰ τὰ Λαυριωτικά, καθ’ ἣν αἱ τρεῖς διαδοχικαὶ κυβερνήσεις ἔμελλον νὰ πληροφορήσουν τὴν Βουλὴν περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῶν, ἰδίως δὲ οἱ ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ εἶμαι ἤδη ἕτοιμος, ἐκτὸς μερικῶν λεπτομερειῶν χρονικῶν, τὰς ὁποίας δὲν ἔχω προχείρους, δύναμαι νὰ δώσω πᾶσαν πληροφορίαν. Ἐπειδὴ ὅμως κατόπιν ἦλθεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας κύριος Δεληγιάννης καὶ εἶχε τὸ μέρος του, θέλει ὁ ἴδιος νὰ ἐκθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅ,τι συνέβη. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν εἶναι παρὼν, διότι εἶναι ἀσθενὴς, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, ν’ ἀναβάλῃ δι’ ἄλλην ἡμέραν.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς λέγει ν’ ἀναβληθῇ δι’ ἄλλην ἡμέραν, ὁ δὲ κύριος Δεληγιάννης ὡσαύτως ἀσθενῶν καὶ μὴ δυνάμενος νὰ λάβῃ μέρος εἰς συζήτησιν παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ ἄλλην ἡμέραν, καθόσον ὁ κύριος Δεληγιάννης, ὡς λέγει, ἔχει νὰ δώσῃ πολλὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι θὰ διευκολύνουν τὴν συζήτησιν· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ἐὰν τὸ εὑρίσκῃ ὀρθὸν ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν ἀπὸ σήμερον ὀκτώ.

§106ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἀποφασίσητε πρὶν ἀκούσητε καὶ ἐμέ. Σήμερον εἶχε προσδιορισθῆ ἡμέρα διὰ τὴν ἀπάντησιν τῶν κ. ὑπουργῶν διὰ τὰ Λαυριωτικά, καὶ ὤφειλον οἱ κ. ὑπουργοὶ νὰ φέρουν τὰς πληροφορίας τὰς ζητηθείσας· θεωρῶ δικαίωμά μου ὅμως νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀναβάλῃ, καθόσον τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον· δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος· καὶ εἶναι πολὺ σπουδαιότερον τὸ πρᾶγμα ἀπὸ ὅ,τι ἠλπίζετο. Ἂν οἱ κ. ὑπουργοὶ δὲν ᾖναι ἕτοιμοι νὰ δώσουν τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται, ἐγὼ εἶμαι ἕτοιμος νὰ δώσω πληροφορίας.

§107ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἐπιστολή.

§108ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι ὅλων τῶν πληροφοριῶν καὶ θέλω νὰ δώσω ἐγὼ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Πολὺ καλὰ, δόσατε πληροφορίας.

§110ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, πρὸ ἐτῶν δισχιλίων καὶ τετρακοσίων περὶ τῶν Λαυριωτικῶν γαιῶν λέγει ὁ Ξενοφῶν, ὅτι τὸ Λαύριον περιεῖχε θησαυροὺς, δυναμένους οὐ μόνον νὰ διαθρέψωσι τὰς Ἀθήνας, ἀλλὰ σύμπασαν τὴν Ἑλλάδα. Ἐν τῷ μέσῳ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεώς μας, τὴν ὁποίαν πολὺ καλὰ ἠκούσατε εἰκονιζομένην ἀπὸ ὅσα ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς σᾶς εἶπε, ὅτι πλησιάζει νὰ ᾖναι χείρων τῆς χρεωκοπίας, ἴσως ἡ θεία πρόνοια ἐπεφυλάξατο καὶ τὴν περίστασιν αὐτὴν ὡς ἄγκυραν σωτηρίας, διότι, τὸ κατ’ ἐμὲ, εἶναι καιρὸς ἀκόμη· καὶ ὅ,τι δὲν ἐπράξαμεν μέχρι σήμερον, δυνάμεθα καὶ ἤδη νὰ τὸ πράξωμεν. Ἠξεύρετε, ὅτι εἰς πᾶν κράτος τὰ οἰκονομικὰ καὶ ἡ δικαιοσύνη εἶναι τὸ σπουδαιότατον τῶν πραγμάτων, πολὺ δὲ περισσότερον διὰ τὴν Ἑλλάδα. Μεταξὺ τῶν τόσων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται καθ’ ἡμέραν ὑπὸ τὴν ἐπιψήφισίν σας εἶναι πολλὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ φέρωσι καλλιτέρευσιν εἰς τὰ οἰκονομικά μας, ἀλλ’ ὅλα ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὸ λεγόμενον μέτρον τῆς οἰκονομίας, εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι λογικὸν καὶ ἔντιμον, οὐδὲν ὅμως μέσον μᾶς μένει πρὸς ἐξεύρεσιν, εἰμὴ τὸ προτεινόμενον Λαύριον. Χρεωστῶ νὰ κάμω τὴν ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἐννοῶ ν’ ἀναμιχθῶ διόλου εἰς τα κεκτημένα δικαιώματα τῆς ἑταιρίας ἢ τῶν ἑταιριῶν. Πρόκειται περὶ ζητήματος αὐθυπάρκτου, ἀνεξαρτήτου πάσης ὑποχρεώσεως νομικῆς εἴτε ἄλλης. Ὅταν, κύριοι, ἦλθον ἐνταῦθα ἐκ τῆς πατρίδος μου, ἔτυχε νὰ σχετισθῶ μὲ ἐμπειροπράγμονά τινα μηχανικὸν Ταμπουράκην, ὅστις ἔδωσε καὶ ἀναφορὰν εἰς τὴν προλαβοῦσαν κυβέρνησιν, δὲν ἠξεύρω καὶ εἰς ποίαν ἄλλην, περὶ τῶν λεπτομερειῶν, τὰς ὁποίας ἐξήγαγεν ἐξ ἰδίων δοκιμῶν καὶ παρατηρήσεων, καθόσον ἀφορᾷ τὰς μὴ ὑπαχθείσας εἰς νόμον καὶ παραχωρηθείσας δασικὰς περιφερείας ἐκτάσεως 14 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων καὶ 70 ἑκατομμυρίων τόνων χώματος. Ἐκ τῶν ἐξαγομένων ἐκ τῆς δοκιμῆς, τὴν ὁποίαν ὁ τεχνίτης αὐτὸς ἐνώπιόν μου σχεδὸν ἔκαμε, διότι καὶ ἐγὼ ἐδαπάνησα κάτι τι θέλων νὰ πληροφορηθῶ ἰδίαις ὄψεσι περὶ τοῦ ἀντικειμένου, ἐξήγαγον τὰς ἑξῆς λεπτομερείας, ὅτι ἂν ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ, ἂν ἡ Βουλὴ διὰ τῆς κυβερνήσεως ἤθελεν ἀποφασίσει ἐφ’ ἅπαξ δαπάνην, διὰ τὴν ὑπὸ τοῦ δημοσίου ἐκκαμίνευσιν 120,000, 5,000 δὲ δραχμὰς μηνιαίας διὰ πᾶσαν ἐκκαμίνευσιν διὰ 16 καμίνους, θέλομεν ἔχει τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα ἐσόδων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λεπτομερειῶν τούτων· αἱ παρατηρήσεις δ’ αὗται ὑπάρχουσι γνωσταὶ καὶ εἰς τὸ προκάτοχον ὑπουργεῖον. Θὰ ἔχωμεν 80,000 ὀκάδας μολύβδου εἴτε 96 τόνους διὰ πᾶσαν ἐκκαμίνευσιν· ἐκτιμῶντες αὐτὸ πρὸς λεπτὰ 63 κατὰ τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ παρελθοῦσα Βουλὴ, θὰ ἔχωμεν δραχμὰς 500 τὸν τόνον, ἓν ἑκατομμύριον 444 χιλιάδας μηνιαίαν πρόσοδον. Ἐκτὸς τούτου, ἐπειδὴ κατὰ τὰς γενομένας δοκιμασίας τοῦ ἰδίου τεχνίτου ἐντὸς 250 ὀκάδων χώματος τοιούτου, περιλαμβάνονται 100 ὀκάδες μολύβδου καὶ ἡμίσεια ὀκὰ ἀργύρου, τουθ’ ὅπερ εἶναι ὀλιγώτερον τοῦ ἀποτελέσματος, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Σωτηρόπουλος μοὶ εἶπεν, ὅτι εἴτε κατὰ λάθος, εἴτε πράγματι ἀπέδειξε μία ἄλλη δοκιμασία, ἡ ὁποία ἔγεινε πρό τινος χρόνου εἰς τοὺς Παρισίους, ἡ ὁποία ἐθεωρήθη παραπολὺ ὑπερβολικὴ καὶ διετάχθη νὰ ἐπαναληφθῇ. Ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, λαμβάνων τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, προκύπτει τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τὸν ὑπάρχοντα ἐντὸς τοῦ μίγματος ἄργυρον, ὅτι εἰς τὰς 80,000 ὀκάδ. χώματος ἐμπεριέχονται 80,000 δραμίων ἀργύρου, ἡ ἀξία δ’ αὐτοῦ δραχμὰς 300 κατ’ ὀκὰν κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἰδίας Βουλῆς 60,000 δραχ. πρόσοδος, ἐξαιροῦντες δὲ τὸ ἔξοδον τῆς ἀνακαμινεύσεως πρὸς ἀποχωρισμὸν τοῦ ἀργύρου ἀπὸ τοῦ μολύβδου, διότι πρέπει νὰ γείνῃ δευτέρα ἀνάλυσις, δραχμ. 2,000, ἔχομεν πρόσοδον 58,000, αἵτινες προστιθέμεναι εἰς τὸ 1,444,000 κατὰ μῆνα φέρουσι πρόσοδον καθαρὰν 1½ ἑκατομμυρίου κατ’ ἐλάχιστον ὅρον τοὐτέστι 18,000,000 κατ’ ἔτος. Αὗται εἶναι, κύριοι, αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐγὼ, ὑποθέτω ὅμως ὅτι εἶναι λανθασμέναι· καὶ ἔρχομαι νὰ προτείνω τί εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπερ εἶναι ὅλως ἀβλαβὲς καὶ ἔντιμον καὶ δίκαιον καὶ συνετόν. Εἰς τὰς περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἡμεῖς ζητοῦμεν πολλὰ ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχουν, καὶ ἀφίνομεν αὐτὰ τὰ πράγματα ἀδοκίμαστα· οὕτως ὅμως θὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς ὅλον τὸν κόσμον νὰ μᾶς κατακρίνῃ. Δὲν θέλω νὰ δώσω τὸ δικαίωμα εἰς ξένην ἑταιρίαν νὰ εἴπῃ μίαν ἡμέραν ἀπερχομένη τῆς Ἑλλάδος, ὅ,τι εἶπεν ὁ Ἰουγούρθας διὰ τὴν Ῥώμην. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν διστάζων περὶ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχω, ὅτι πρέπει νὰ δοκιμάσωμεν τὰ πάντα, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀναθέσωμεν τὴν ἐργασίαν εἰς ξένους καὶ εἰς καμμίαν ἐπιτροπήν, διότι πάντοτε, ὁσάκις ἔγινε τοῦτο ἐναυάγησαν, ἀλλ’ εἰς τὸν περίβολον αὐτὸν νὰ γείνῃ ἡ δοκιμασία μὲ δαπάνην 300 δραχμῶν. Δυνάμεθα νὰ φέρωμεν δύω, τρεῖς καμίνους καὶ ἐκεῖ, ἐνώπιον ἡμῶν, ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου νὰ γείνῃ ἡ δοκιμή, διότι πρόκειται περὶ ἀναλύσεως μὲ ἐλαχίστην θερμότητα, οὐχὶ μὲ τὴν τερατώδη ἐπιστημονικὴν θερμότητα, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ καὶ δαπάνας καὶ ἐντελεῖς μηχανὰς κτλ. Νὰ γείνῃ ἀνάλυσις, καὶ ἂν ταῦτα ἀποδειχθοῦν ἀληθῆ, προτείνω εἰς τὴν βουλὴν τὴν ἑξῆς πρότασιν· «Ἡ βουλὴ ψηφίζει πρῶτον νὰ διατεθῇ ἐφ’ ἅπαξ κεφάλαιον 120,000 δραχμῶν διὰ μηχανὰς καὶ καταστήματα πρὸς ἀνάλυσιν τῶν διαφόρων μεταλλούχων γαιῶν τῶν Λαυριακῶν περιφερειῶν, ἐκείνων ὅσαι δὲν ὑπάγονται νομίμως εἰς τὴν δικαιοδοσίαν οὐδεμιᾶς ἑταιρίας καὶ οὐδενὸς τῶν ἰδιωτῶν διὰ 16 ἐκμεταλευτικοὺς κλιβάνους· δεύτερον, ποσὸν μηνιαίας δαπάνης ἐκ δρ. 5,000 διὰ γαιάνθρακας, ἐργάτας καὶ μηχανικούς.» Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς μου, καθ’ ἣν περίστασιν ἤθελον ἀποδειχθῇ αἱ λεπτομέρειαι τὰς ὁποίας ἐγὼ παρουσιάζω εἰς τὴν βουλὴν ὡς ἀληθεῖς, ἄλλως πιστεύω, ὅτι ἡ βουλὴ τοὐλάχιστον θὰ θελήσῃ νὰ λάβῃ τὸ ἐνδόσιμον ἀπ’ αὐτὴν τὴν πρότασιν νὰ δοκιμάσῃ τὸ πρᾶγμα, διότι ἐγὼ τὸ ἐδοκίμασα μὲ ὑλικήν μου θυσίαν, καὶ μὲ πολλήν μου ἐπιθυμίαν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπουλώσωμεν πληγὰς πολυετεῖς, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὴν πρόῤῥησιν τοῦ μακαρίτου Ξενοφῶντος, ὅτι οὐ μόνον τὰς Ἀθήνας, οὐ μόνον τὴν Ἀττικήν, ἀλλὰ σύμπασαν τὴν Ἑλλάδα δύναται νὰ διαθρέψῃ τὸ Λαύριον, καὶ ἠξεύρετε ὅτι οἱ θησαυροὶ ἐκεῖνοι δὲν ἐξεμεταλεύθησαν, διότι ὁ Πελοποννησιακὸς πόλεμος ἀφῆκεν ἡμιτελὲς τὸ ἔργον. Τίς ἠξεύρει λοιπόν, ἐὰν ἐκεῖ δὲν κρύπτωνται ἄπειροι θησαυροί, ἐὰν αὐτὸ τὸ χῶμα τὸ ὁποῖον πρὸ τῶν ποδῶν μας κεῖται δὲν προωρίσθη νὰ μᾶς ἐξαγάγῃ τῆς δυσκόλου θέσεως εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα! Προτείνω λοιπὸν ἡ βουλὴ νὰ μὴ ἀδιαφορήσῃ, ἄλλως γνωρίζω καλά, ὅτι θὰ ἔλθῃ εἰς ἄλλο στάδιον αὕτη ἡ ὑπόθεσις, τὸ ὁποῖον δὲν περιποιεῖ τιμὴν οὔτε εἰς τὴν βουλὴν οὔτε εἰς τὸ ἔθνος.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ βουλὴ ἤκουσε τὴν πρότασιν, πρόκειται νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα.

§112ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δύω λέξεις, κ. πρόεδρε· ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, φίλος μου, κ. Μιχαλόπουλος εἶπεν ὅτι οὐδέποτε ἐλήφθη πρόνοια περὶ τῶν χωμάτων αὐτῶν. Δὲν γνωρίζω τί ἐγένετο πρὸ τοῦ 1869, τουτέστι πρὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀναλάβω τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἠξεύρω μόνον, ὅτι ἐφ’ ὅσον χρόνον ἤμην εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐλήφθη πρόνοια σπουδαία, καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὴν βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ ἐπί τινας ἡμέρας τὴν συζήτησιν διὰ νὰ φωτίσω ἴσα ἴσα τὴν βουλὴν, διότι τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς ἐνεργείας αὐτῆς τὸ ἔπραξεν ὁ διάδοχός μου κ. Δεληγιάννης.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν βουλὴν νὰ σκεφθῇ ὅ,τι εἷς ἀπὸ τοὺς θεωρημένους ὑπολόγους εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν λέγει ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας· λοιπὸν θέλει ἡ βουλὴ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν ἐρχομένην δευτέραν;

§114ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε· κατὰ τὴν ἐπικρατοῦσαν τάξιν καὶ τὸν κανονισμὸν, ὁσάκις γίνεται ἐπερώτησις περὶ ἑνὸς οἱουδήποτε ἀντικειμένου, ὀφείλει ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς νὰ δίδῃ τὰς ζητουμένας πληροφορίας. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐγένετο ἐπερώτησις, πρό τινων ἡμερῶν ἀπὸ τὸν κ. Μιχαλόπουλον. Ἡ βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ δοθοῦν ἐξηγήσεις σήμερον. Κατὰ δυστυχίαν ἐγὼ δὲν ἔλαβον γνῶσιν αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως τῆς βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ δώσω τὰς πληροφορίας αὐτάς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν διὰ τὴν αὔριον, ὁπότε θὰ ἔλθω καὶ θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν βουλὴν ὅλας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἔχω ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἐὰν δὲ μετὰ τὰς πληροφορίας ταύτας νομίζῃ τις ἐκ τῶν προκατόχων ὑπουργῶν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσῃ πλειοτέρας πληροφορίας, ἠμπορεῖ νὰ τὰς δώσῃ. Ἐπομένως δι’ αὔριον παρακαλῶ τὴν βουλὴν ν’ ἀναβάλωμεν αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται δι’ αὔριον.

§117ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§118ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος;

§120ΛΕΚΚΑΣ. Κάτι θὰ εἴπω, ἔχω μίαν παρατήρησιν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§122ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, τὸ σφάλμα τῆς κακῆς σημερινῆς συνεννοήσεως προέρχεται ἀπὸ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν πρῶτος ἐγὼ ἔκαμον δύω ἐπερωτήσεις εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν. Σᾶς εἶπον τότε ὅτι καλὸν εἶναι αἱ ἐπερωτήσεις εἰς ἰδίαν ἡμέραν νὰ γίνωνται, νὰ ᾖναι τότε παρόντες ἅπαντες οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, νὰ μὴ λέγῃ ὁ εἷς δὲν ἤκουσα, ὁ ἄλλος δὲν ἤμην παρὼν καὶ ὁ ἄλλος δὲν εἰδοποιήθην. Ἰδοὺ τ’ ἀποτελέσματα. Πρέπει νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα διὰ τὰς ἐπερωτήσεις καθ’ ἣν οἱ κ. ὑπουργοὶ θὰ παρακληθοῦν νὰ παρευρίσκωνται ἅπαντες, διότι τὰς ἄλλας ἡμέρας ἔχουν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ κράτους τὴν μεγάλην, τὴν ἔκτακτον, τὴν σοβαρὰν· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τοὺς φέρωμεν ὅλους καθ’ ἡμέραν ἐδῶ, ἀρκεῖ νὰ ᾖναι ἕνας ἢ δύω. Ἐὰν ἦτο ὡρισμένη ἡμέρα, θὰ ἤξευρε καὶ ὁ εἷς ὑπουργὸς καὶ ὁ ἄλλος καὶ θὰ εἴχαμεν σήμερον τὴν συζήτησιν. Αὔριον πάλιν θὰ γίνῃ συζήτησις, καὶ πάλιν θ’ ἀναπτυχθῇ ἡ ὑπόθεσις αὐτή. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ ἰδία ἡμέρα διὰ τὰς ἐπερωτήσεις. Οὕτω νομίζω ὅτι βαδίζουν τὰ μεγάλα Σώματα ἐν τάξει· εἰ δὲ μὴ νὰ λέγῃ σήμερον ὁ ἕνας ὑπουργὸς δὲν ἤμην ἐδῶ, καὶ ὁ ἄλλος αὔριον δὲν εἰδοποιήθην, τότε ποτὲ τὸ ἀντικείμενον τῆς ληστείας καὶ τοῦ Λαυρίου δὲν θὰ συζητηθῇ. Τὰ ἀντικείμενα αὐτὰ εἶναι σοβαρά. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας εἶναι πράγματι ἀξιέπαινος. Δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα αὐτὸ, θὰ ἐξέλθουν μυστήρια σπουδαῖα, πρέπει νὰ σπεύσωμεν, καὶ νὰ γείνῃ αὔριον ἡ συζήτησις, καὶ πρὸς τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἤμεθα ἅπαντες ἐνταῦθα.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, ἀρκετὸν καιρὸν ἐξωδεύσαμεν μέχρι τοῦδε· παρακαλῶ νὰ ἐργασθῶμεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῶν φυτειῶν, ἐπειδὴ ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ θὰ φθάσωμεν ἴσως εἰς τὸ τέλος, ἐὰν ἐπιτρέπῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνώσωμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ περὶ ληστείας καὶ αὔριον εἰς δευτέραν, καὶ τότε εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν ἔχομεν ὥριμον ἐργασίαν.

§124ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται καὶ ψηφίζεται εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἡ ἀρχὴ, τὰ καθέκαστα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ληστείας.

§125ΔΑΓΡΕΣ. Κάμετε προσεκτικοὺς τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ μὴ φύγουν, διότι θὰ γείνῃ ἔνστασις.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὰς θέσεις σας. Ἀγαπᾶτε ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ τὸ περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς;

§127ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§128ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν, ἐὰν ἐλήφθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω.

§130ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε τὸ ἔργον της, ὅταν εἰσήγαγε τὸ σχέδιόν του ὁ κ. Ῥοντήρης.

§131ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ἐπιστραφῇ εἰς αὐτὴν· καὶ ν’ ἀποσταλῇ καὶ ἡ ἰδική μου πρότασις.

§132ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὶν ἢ συζητήσωμεν τὸ περὶ φυτειῶν.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἴδωμεν, τὶ θέλει ὁ κ. Ῥοντήρης.

§134ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ἡ πρότασίς μου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ἐξεργαζομένην τὴν πρότασιν νόμου, τὴν εἰσαχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Λοιπὸν παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπεραίωσε τὴν ἐργασίαν της, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασίν μου.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἠμπορεῖ νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν.

§136ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν θέλω ἡ Βουλὴ· ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τότε νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιτροπή.

§137ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Τὸ ἐπέβαλε κατόπιν ὁ κ. Ῥοντήρης.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἂς ἀναβάλωμεν.

§139ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὄχι μόνον αὐτὸ· νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν θέλῃ νὰ σεβασθῇ τὴν ἀπόφασίν της, καὶ νὰ ᾖναι καλὴ ἡ πρᾶξις τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν ἑνὸς βουλευτοῦ.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζω πολὺ καλὰ, ὅτι, ἐὰν αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν ἐκπεραιώσωσι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ταῖς διαβιβάζονται ὑπὸ τῆς τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχομεν ἄλλο μέσον, παρὰ νὰ φέρωμεν τὰς προτάσεις ἀπ’ εὐθείας ἐδῶ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ τὰς ἐπεξεργασθῇ ἡ ἰδία.

§141ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δέν ἐστάλη διόλου.

§142ΤΙΝΕΣ. Ἐστάλη.

§143ΔΑΓΡΕΣ. Κ. πρόεδρε, ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς σᾶς λέγω, ὅτι ἔλαβον τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥοντήρη....

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἐλάβετε λοιπόν.

§145ΔΑΓΡΕΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ εἶχε τελειώσει τὸ ἔργον της, καὶ πιστεύω μάλιστα, ὅτι οὐδεὶς εὑρέθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συμμεριζόμενος τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ῥοντήρης καθιεροῖ, ἄλλως τε καὶ κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούει τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Ῥοντήρη, τουτέστιν ἀξιοῖ ἡ ἐπιτροπὴ, ἀφοῦ προχωρήσῃ εἰς τὰς ἐργασίας της, καὶ τῆς ἔρχονται προτάσεις νέαι νὰ ἀναβάλῃ τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν της, ἐφ’ ὅσον τῆς ἔρχονται νέαι τροπολογίαι, δὲν θὰ ἔχουν ποτὲ πέρας. Ὁ θέλων νὰ φέρῃ πρότασιν ὀφείλει νά τὴν φέρῃ, ἅμα τυπωθῇ ὁ νόμος. Λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἠμποροῦσε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥοντήρη, ἄλλως δὲν ἀποκλείεται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§146ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν εἶναι κυρίαρχος ἡ ἐπιτροπὴ νὰ παραδέχηται καὶ ἐπεξεργάζηται τὴν μίαν πρότασιν, καὶ νὰ μὴ παραδέχηται καὶ νὰ μὴν ἐπεξεργάζηται τὴν ἄλλην, ὅταν μάλιστα ἡ ἐπεξεργασία διετάχθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς (θόρυβος)· ἐγὼ παραπονοῦμαι ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ σταλῇ ἡ πρότασίς μου πρὸ 15 ἡμερῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, αὕτη δὲ ἔφερε τὴν ἔκθεσιν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπουργείου πρὸ 3 ἡμερῶν.

§147ΔΑΓΡΕΣ. Πρὸ 3 ἡμερῶν; ὄχι· ἔχετε λάθος.

§148ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἀκριβῶς πότε τὴν ἔφερεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι πολὺς καιρός· ἀλλὰ λέγω ὅτι δὲν πρέπει τὴν μὲν μίαν πρότασιν νὰ τὴν λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν, τὴν δ’ ἄλλην νὰ μὴ τὴν λαμβάνῃ, καὶ μάλιστα ἀφοῦ διετάχθη ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ τὴν ἐπεξεργασθῇ συγχρόνως. Ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασίν της....

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ἡ βουλὴ ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασίν της.

§150ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐὰν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ σταλῇ εἰς ἐπιτροπὴν ἡ πρότασίς μου, νὰ σταλῇ ὄχι εἰς αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις εἶναι πολέμιος, ὅπως τὸ εἶχον προβλέψει καὶ πρότερον, ἀλλ’ εἰς ἄλλην ἐπιτροπὴν, καὶ ἰδοὺ σήμερον δεικνύεται, ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ ζητήσω ἄλλην ἐπιτροπὴν, διότι ὄχι μόνον πολέμιος εὑρέθη, ἀλλ’ οὐδὲ κατεδέχθη νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασίν μου.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μία ἀναφορά.......

§152ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, μοὶ φαίνεται ὅτι ἐξέφερε μίαν ἔκφρασιν, ἥτις, ἐὰν ἐῤῥέθη σπουδαίως, μοὶ ἐφάνη παράτολμος· εἶπεν, ὅτι εἶναι ὁ μόνος ἄνθρωπος ὁ πολεμῶν τὰς ἰδιοτελείας.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ ἤκουσα αὐτό· ἐὰν ἤθελον τὸ ἀκούσει, δὲν ἤθελον τὸ ἐπιτρέψει.

§154ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Δαγρὲς ἐπιμένῃ, δύναμαι νὰ δώσω ἀπάντησιν.

§155ΔΑΓΡΕΣ. Μάλιστα, σᾶς προκαλῶ.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐπιτρέψω συζήτησιν ἐπὶ ἐκφράσεως ἡ ὁποία τυχὸν ἐξέφυγεν ἀπὸ τὸν κ. Ῥοντήρην. Λοιπὸν εἰσερχόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φυτειῶν.

§157ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε πρόεδρε, νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις· ὅ,τι θὰ εἴπω εἶναι σχετικὸν μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ ληστείας. Εἶναι τῷ ὄντι, κύριοι, ματαιοπονία νὰ εἰσάγῃ βουλευτὴς νομοσχέδιον· πέντε ἔτη εἶμαι βουλευτὴς καὶ ἐδιδάχθην ἐκ τῆς πείρας ὅτι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον θὰ εἰσαγάγῃ βουλευτὴς, ἡ μεμονωμένη θέλησις αὐτοῦ, οὐδέποτε, ὅσον καὶ ἂν φροντίσῃ ὁ βουλευτὴς, δὲν φθάνει εἰς συζήτησιν. Πρέπει, λέγουν, νὰ ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν ἡ κυβέρνησις· εἶναι πεπλανημένη ἰδέα, ἥτις κατὰ δυστυχίαν ἐνοικεῖ εἰς τὰς κεφαλὰς τῶν περισσοτέρων. Ὑπῆρξαν νόμοι συντεταγμένοι ἀπὸ βουλευτὰς, οἵτινες εἶναι πολὺ σοφώτεροι τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους συνέταξαν καὶ εἰσήγαγον αἱ κυβερνήσεις, καὶ ὅμως δὲν ἔφθασαν εἰς συζήτησιν. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ ὅτι ἀπεφάσισεν, ὅτι συγχρόνως μὲ τὸ νομοσχέδιον τῆς ληστείας νὰ συζητηθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ συνοικισμοῦ τῶν βλάχων, τὸ ὁποῖον ὁλόκληρον τὸ ἔθνος καὶ ἡ κοινὴ συνείδησις ἐπεδοκίμασε καὶ αὐτὴ ἡ κυβέρνησις ἀκόμη, ἥτις ῥίπτει τὴν ἰδέαν τοῦ συνοικισμοῦ εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπέβαλεν. Καὶ ὅμως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ὁποῖον μᾶς ἐγγυᾶται προσωρινὰ ἀποτελέσματα κατὰ τῆς ληστείας ἦλθεν εἰς συζήτησιν, τὸ δὲ νομοσχέδιον περὶ συνοικισμοῦ τῶν βλάχων, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐγγυᾶται ὄχι μόνον τὴν ἐξάλειψιν αὐτῆς, διότι καὶ ἄλλοτε ἐξηλείφθη, ἀλλὰ καὶ τὴν μὴ ἀναγέννησιν, αὐτὸ οὔτε νὰ τὸ ἐξετάσῃ ἡ ἐπιτροπὴ ἠθέλησε, οὔτε λόγος περὶ αὐτοῦ ἐγένετο. Βλέπω ὅτι εἶναι αὐτόχρημα ματαιοπονία ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνομεν, βλέπω τοὺς κόπους μας εἰς οὐδὲν συντελοῦντας, ἀλλ’ ὅμως πρέπει νὰ ἐκπληρώσω καθῆκον, καὶ ὀφείλω νὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὁλόκληρον τὸ ἔθνος παρεδέχθη, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μόνον, ὅπερ θὰ σώσῃ τὴν πατρίδα ἀπὸ τὴν ληστείαν. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ ὅ,τι εἶπον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καίτοι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, δὲν κατεδέχθη ὅμως ἡ ἐπιτροπὴ, καίτοι προσκληθεῖσα ἀπὸ τὸν πρόεδρον αὐτῆς νὰ συνέλθῃ καὶ ἀποφανθῇ περὶ αὐτοῦ. Φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασίν της, πρέπει νὰ φέρῃ εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀδιαφοροῦσα, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον της. Καὶ ἀπορῶ, κύριοι, πῶς ὁ κ. Ῥοντήρης, ὅστις καὶ πολυπειρότερος ἐμοῦ καὶ ἐμβριθέστερος εἶναι, δὲν κατενόησεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ὅτι νομοσχέδιον ὑπὸ βουλευτοῦ φερόμενον δὲν ἀπερνᾷ, καὶ ἀπορῶ διατὶ ἐπιμένει νὰ ἐπεξεργασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ τὸ νομοσχέδιον του· ὑποθέτετε ὅτι ὑπάρχει καμμία ἄλλη διαφορά; ὄχι, ἐπειδὴ δὲν εἰσήχθη ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, δὲν καταδέχεται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ· λέγω λοιπὸν, ὅτι πρέπει οἱ ἴδιοι ἡμεῖς νὰ μὴ περιφρονῶμεν τὰ ἔργα μας, καὶ ἕκαστος πρέπει μετὰ πάσης προθυμίας νὰ ὑποστηρίζῃ, ὄχι μόνον τὰ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως εἰσαγόμενα, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν βουλευτῶν νομοσχέδια. Ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ ᾖναι συνεπὴς μὲ τὴν ἀπόφασίν της, ἂς διατάξῃ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ συνοικισμοῦ τῶν βλαχοποιμένων.

§158ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐρχώμεθα, καὶ νὰ φέρωμεν προτάσεις καὶ τροπολογίας, ὅταν πρέπῃ νὰ ἐρχώμεθα μόνον διὰ νὰ λέγωμεν ναὶ ἢ ὄχι.

§159ΦΙΛΩΝΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη προσκαλεῖται πάλιν σήμερον διὰ νὰ συνέλθῃ αὔριον, καὶ πιστεύω ὅτι τὰ μέλη θὰ συνέλθουν.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§161ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐπιμένει εἰς ὅ,τι ἀπεφάσισε, τοὐτέστι νὰ ἔλθῃ σήμερον ἡ συζήτησις αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ναὶ ἢ ὄχι; διότι ἡ Βουλὴ εἶπεν, ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἔχει σχέσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον τῆς ληστείας, ἡ βάσις αὐτοῦ εἶναι ὅτι ἄνευ συνοικισμοῦ δὲν γίνεται τίποτε. Καὶ ἄλλοτε κατεστράφη ἡ ληστεία, ἀλλὰ ἀνεγεννήθη· ἐγὼ θέλω νὰ παύσῃ διὰ παντός.

§162ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐὰν ἀπεφάσισεν οὕτω ἡ Βουλὴ, πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ σήμερον, δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ περιμένωμεν.

§163ΦΙΛΩΝΟΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, δύναται νὰ τὸ πράξῃ, καὶ κατόπιν ἡ ἐπιτροπὴ φέρει τὴν ἔκθεσίν της.

§164ΛΑΠΑΣ. Ἐγὼ ὡς ἐκ τῆς πείρας ἔκαμα τινὰς παρατηρήσεις περὶ συνοικισμοῦ τῶν βλάχων, τὰς ὁποίας, ἂν θέλῃ, ἂς τὰς ἀσπασθῇ, ἂν δὲν θέλῃ, ἂς τὰς ἀποῤῥίψῃ ἡ Βουλή.

§165Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὁ κ. Τσιριμῶκος ἐξεδήλωσε σαφῶς καὶ καθαρῶς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ συνοικισμοῦ τῶν βλάχων περιέχει τὰ μέσα πρὸς καταστροφὴν τῆς ληστείας, καὶ τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἔχει, ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Τσιριμώκου δύναται νὰ συγχωνευθῇ μὲ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον καὶ νὰ τὸ ἐξετάσωμεν συγχρόνως· ἂς ληφθῇ ὡς τροποποίησις αὐτοῦ.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἂν θέλῃ νὰ τὸ ἀναγνώσωμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§167Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω νὰ συγχωνευθῇ.

§168ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Δὲν ἐξετάζω τὴν ἀξίαν τοῦ ἑνὸς πρὸς τὸ ἕτερον νομοθέτημα, δὲν ἐξετάζω, ἐὰν τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται παρὰ τῆς κυβερνήσεως, εἶναι τὸ ἐμβριθέστερον, τὸ χρησιμώτερον, ἢ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται ὑπὸ βουλευτοῦ. Τοῦτο μόνον λέγω, κύριοι, ὅταν ὁ νόμος ἔδωκε τὸ δικαίωμα καὶ εἰς τὸν βουλευτὴν νὰ εἰσάγῃ νομοθετήματα, καὶ κατὰ μείζονα λόγον, ὅταν παρέπεμψεν ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νομοθέτημά τι, ἡ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ τὸ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ὡς πρὸς τὸν κ. Ῥοντήρην ὅταν λέγῃ, ὅτι ἐδόθη ἡ πρότασις αὐτοῦ, ἀφοῦ ἀπεπεράτωσε τὸ ἔργον της, δὲν δύναται ὅμως νὰ δικαιολογηθῇ, ἐὰν δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, διότι δὲν παραδέχεται αὐτὸ, καθότι ὤφειλε νὰ φέρῃ τοὺς λόγους ἡ ἐπιτροπὴ, δι’ οὓς θεωρεῖ ἀπαράδεκτον τὸ νομοσχέδιον. Καὶ γνωρίζετε πόσον σπουδαῖον εἶναι, νὰ μελετήσῃ μία ἐπιτροπὴ ἓν νομοσχέδιον καὶ φέρῃ τὴν γνώμην της. Συμφώνως πρὸς τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ἐννοῶ τοῦτο καὶ διὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν κύριον Τσιριμῶκον, καὶ διὰ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ῥοντήρη, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι. Καὶ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔλαβον τὸν καιρὸν νὰ τὴν ἀναγνώσω, καὶ ἑπομένως δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ φέρω κρίσιν ἐπ’ αὐτῆς, φρονῶ ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της. Διότι ἄλλως ποία εἶναι ἡ χρησιμότης τῶν ἐπιτροπῶν, ἐὰν δὲν ἐξετάζουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀντικείμενα; δύναται μάλιστα νὰ ἀρνηθῇ ἐὰν θέλῃ, ἀλλὰ καὶ τοῦτο πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ· καὶ ἂν θέλῃ, προχωρεῖ εἰς τὴν ἐξέτασιν· συμπεραίνων, ἀντιτάσσομαι καὶ εἰς τὴν γνώμην τοῦ κυρίου Τσιριμώκου, καὶ παρακαλῶ, τὸ νομοσχέδιόν του, καθὼς καὶ τὸ τοῦ κυρίου Ῥοντήρη, νὰ σταλῶσιν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, νὰ σκεφθῶσι καὶ φέρωσι τὴν γνώμην των.

§169ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ κύριος Ζέγγελης νομίζω, ὅτι δὲν ἀντελήφθη καλῶς τοὺς λόγους μου, καὶ ἑπομένως ἐλάλησε μόνον ὅπως τοῦ ἦλθεν ἡ ἀντίληψις. Ἐγώ, κύριοι, εἶπον ὡρισμένως, ὅτι ἡ Βουλὴ παρέπεμψεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ καίτοι προσκληθεῖσα ὑπὸ τοῦ προέδρου, δὲν συνῆλθεν, ἐὰν πάλιν δὲν συνέλθῃ, πρέπει πάλιν νὰ τὸ ξαναστείλωμεν; ἐγὼ λοιπὸν ἔθεσα καθαρῶς τὸ ζήτημα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη συγχρόνως μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας νὰ συζητηθῇ καὶ ὁ νόμος περὶ συνοικισμοῦ τῶν Βλάχων. Ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐξεπλήρωσε προκληθεῖσα τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη αὐτὴν, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ συζητήσῃ σήμερον τὸ νομοσχέδιον σύμφωνα μὲ τὴν ἀπόφασίν της. Εἶναι δὲ κυρία ἡ Βουλὴ νὰ παραπέμψῃ εἰς τὸν τάφον τῆς αἰωνιότητος τὸ νομοσχέδιον, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὁλόκληρον τὸ ἔθνος ἀπεφάνθη, ὅτι δύναται νὰ ἐκριζώσῃ τὴν ληστείαν, καὶ νὰ μὴν τὴν ἀφήσῃ ν’ ἀναφανῇ.

§170Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι αὐτοτελὲς νομοσχέδιον, καὶ ὁμοῦ πρέπει νὰ σταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν;

§171ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Αὐτοτελές.

§172Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διατί τότε νὰ συζητηθοῦν μαζύ;

§173ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἀπεφασίσθη ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι περὶ προσθήκης ἀντικειμένου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει· παραδέχεται ἡ Βουλὴ, ἔχομεν πέντε, νὰ προσθέσωμεν καὶ ἕκτον νομοσχέδιον;

§175ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ, δὲν εἶναι τοιαύτη ἡ πρότασίς μου, εἶναι ὅλως ἀντίθετος. Ἐγὼ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε συγχρόνως μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας νὰ συζητηθῇ καὶ αὐτό.

§176ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμπορεῖ (θόρυβος).

§177ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν νὰ ἀκούητε, μὴ τὸ παραδέχησθε, θὰ μοῦ μένῃ ἡ εὐχαρίστησις ὅτι ἐκοπίασα. Ἐγένετο ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ ἑνὸς, νὰ γίνῃ καὶ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ ἑτέρου.

§178Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀφοῦ εἶναι αὐτοτελὲς, δὲν πειράζει· ἐὰν δὲν ἦναι αὐτοτελὲς, τότε αὔριον, ἀφοῦ ἀναγνωσθῇ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, συσχετίζομεν τὰ ἄρθρα (θόρυβος.)

§179ΣΑΡΑΒΑΣ. Πάντοτε συμβαίνει σύγχυσις εἰς τὰς συζητήσεις μας, κύριοι, ὁσάκις δὲν ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι τὸ Σῶμα τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ τακτικῶς, εἰ μὴ ἐὰν φυλάττῃ τὸν κανονισμὸν, ὅστις εἰς πᾶν πολυμελὲς Σῶμα εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖος. Ὑπάρχει κανονισμὸς ὅστις ὥρισε πῶς εἰσάγονται αἱ προτάσεις, καὶ πῶς κατόπιν ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις· ὁ κ. Τσιριμῶκος εἰσήγαγεν πρότασιν ἥτις παρεπέμφθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, παραπονεῖται δὲ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔφερεν ἔκθεσιν ἐπ’ αὐτῆς· τί ὀφείλει νὰ πράξῃ ἡ Βουλὴ; ἢ πρέπει νὰ τάξῃ προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἢ νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐὰν παραδέχεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη αὐτῆς. Αὐτὸς εἶναι ὁ δρόμος, τὸν ὁποῖον ὥρισεν ὁ κανονισμός, καὶ τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ἀκολουθήσωμεν. Συνιστῶ εἰς τὸν πρόεδρον, ὁσάκις ὑπάρχουν παράπονα νὰ ἐπικαλῆται τὸν κανονισμόν, καὶ βάλῃ εἰς τάξιν τὴν συζήτησιν· ἄλλως θὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐξαντλώμεθα εἰς ἀκαιρολογίας, χωρὶς νὰ κάμωμεν τίποτε οὐσιῶδες. Συμπεραίνων λοιπὸν λέγω, ὅτι ὁ πρόεδρος πρέπει νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν θέλῃ ὁρίσει προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἢ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἄνευ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν κανονισμὸν ἤθελα ἐπικαλεσθῆ, ἀλλὰ διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα ὀγληγορώτερα, ἠθέλησα νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν· ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Τσιριμώκου ἀφορᾷ προσθήκην, σήμερον εἶναι 1, 2, 3, 4 ἀντικείμενα δυνάμει ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς· διὰ τοῦτο ἠθέλησα νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, ἢ νὰ δώσῃ 3 ἡμερῶν προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἢ νὰ τεθῇ ὡς βʹ. ἀντικείμενον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν 5 ἄλλα ἀντικείμενα δυνάμει ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς.

§181ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις ἀπὸ σᾶς, κύριε πρόεδρε, καταρτίζεται.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§183ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. (θόρυβος). Δὲν ἐπιμένω εἰς τίποτε, διότι τίποτε ἀτομικὸν δὲν ἐπιδιώκω, ὅταν δὲν ἐπιδιώκω ἀτομικόν, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον.

§184ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ εἶναι συναφὲς μὲ τὸ νομοσχέδιον τῆς ληστείας, καὶ παρεδέχθη νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς συγχρόνως. (θόρυβος). Ἡ πρότασις περὶ συνοικισμοῦ ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἓν κεφάλαιον τοῦ νόμου περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις συγχρόνως νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτῶν, καὶ κατόπιν ὡς ἓν τῶν κεφαλαίων τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ συζητηθῇ καὶ τοῦτο. Λέγω λοιπόν, ὅτι δὲν δύναται νὰ εἰσαχθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς μόνον τοῦ ἑνὸς μέρους, διότι συγχρόνως πρέπει νὰ εἰσαχθῇ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ μέρους, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ὡς κεφάλαιον τοῦ ὅλου.

§185ΦΙΛΩΝΟΣ. Εἶναι νομοσχέδιον αὐτοτελὲς τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κυρίου Τσιριμώκου, ἀλλὰ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας νομοσχεδίου, ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ νὰ συζητηθῇ καὶ τοῦτο· αὐτό, νομίζω, καὶ ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐννοεῖ, δὲν ἐννοεῖ δέ, αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε· παραπονεῖται, διότι δὲν ἦλθεν ἡ ἔκθεσις.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ὅλα αὐτὰ διορθώνονται, ἐὰν θέσωμεν τριῶν ἡμερῶν προθεσμίαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§187ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐὰν περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου ὑπάρχουν πολλαὶ προτάσεις, καὶ πᾶσαι αἱ προτάσεις αὗται πραγματεύωνται περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, καὶ ἐπέμφθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, καὶ ἡ ἔκθεσις αὐτῆς εἶναι περὶ μιᾶς προτάσεως, δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν ὡς ἀτελῆ.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ταχθῇ προθεσμία 3 ἡμερῶν; ἄλλως νὰ συζητηθῇ ἀπ’ εὐθείας.

§189ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ φυτειῶν, καὶ σᾶς καθικετεύω νὰ καθήσωμεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰ καθήκοντά μας, καὶ νὰ τελειώσωμεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§191ΤΙΝΕΣ. Καὶ ἕως τὰς 8 νὰ καθήσωμεν, ἀλλὰ νὰ τελειώσωμεν.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ πῶς ἔγεινε τὸ 10ον ἄρθρον. Νὰ παραβληθῇ καὶ γίνῃ ἡ συμπλήρωσις. «Ἐὰν ἐπὶ μὴ δηλωθείσης φυτείας ὑπάρχῃ ἐγγεγραμμένη ὑποθήκη πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου, ὁ ἐνυπόθηκος δανειστὴς δύναται νὰ ὑποβάλῃ δήλωσιν ἐντὸς δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας, καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ γείνῃ παραχώρησις.

§193ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ καλά.

§194Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχῃ προσημείωσις, ἥτις ἔλαβε τὴν θέσιν τῆς ὑποθήκης, τί γίνεται; ἐκεῖ δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ προσημείωσις, ἑπομένως πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁ δανειστής.

§195ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τότε θέσατε τὰς λέξεις «καὶ προσημείωσιν».

§196ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θέσατε καὶ τὰς λέξεις αὐτάς.

§197ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Εἰς τὰς γενικὰς διατάξεις θέτομεν αὐτό.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μένει καθὼς εἶναι, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§199ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει.) Ἄρθρον 11 Πᾶσα διένεξις περὶ κατοχῆς μεταξὺ δύο ἢ καὶ πλειόνων ἀξιούντων αὐτὴν, λύεται δικαστικῶς· ἐν τούτοις διὰ τὰς ἀμφισβητουμένας παρ’ αὐτῶν φυτείας, τὸ παραχωρητήριον ἐκδίδεται ὑπὲρ ἐκείνου, ὃν ἤθελε κρίνει δικαιούμενον ἐπιτροπὴ συγκροτουμένη ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου καὶ τοῦ εἰρηνοδίκου τῆς πρωτευούσης. Ἂν δικαιωθῇ δικαστικῶς ἕτερος παρὰ τὸν λαβόντα τὸ παραχωρητήριον, ἀκυροῦται τοῦτο, ὁ δὲ λαβὼν αὐτὸ ἀπόλλυσι τὴν προκαταβολὴν καὶ τὰς ληξιπροθέσμους δόσεις. Ἡ αὐτὴ, ὡς ἀνωτέρω ἐπιτροπὴ, ἀποφαίνεται ὁριστικῶς καὶ περὶ πάσης διενέξεως ἀφορώσης τὰ ὅρια τῶν χωρίων.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν καὶ τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις προτείνει τὰ ἑξῆς· Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 ἀντὶ «τοῦ εἰρηνοδίκου τῆς πρωτευούσης» νὰ τεθῇ «ὁ εἰρηνοδίκης τῆς περιφερείας». Ἐπὶ τῆς § 2 τοῦ ἄρθρου 11 ἡ ἐπιτροπὴ διῃρέθη, οἱ μὲν ὑπεστήριξαν τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει, οἱ δὲ ἐπρότειναν νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἀκολούθως. «Ἂν δικαιωθῇ ἕτερος δικαστικῶς παρὰ τὸν λαβόντα, τὸ παραχωρητήριον ἀκυροῦται, ὁ δὲ λαβὼν αὐτὸ ἀπόλλυσι μὲν τὴν προκαταβολὴν, δικαιοῦται ὅμως διὰ τὰς πληρωθείσας δόσεις ἀπὸ τὸν δικαστικῶς δικαιωθέντα.»

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν ά. παράγραφον ἐπιμένει ἡ ἐπιτροπή;

§202ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐπιμένει.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν βʹ. παράγραφον;

§204ΔΑΓΡΕΣ. Περὶ τούτου θὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἡ ἐπιτροπὴ προέβη εἰς τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν πραγματικὰ γεγονότα ὑπάρχοντα σήμερον· πολλαὶ φυτεῖαι ἐθνικοϊδιόκτητοι ἀμφισβητοῦνται μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου πρὸ καιροῦ, καὶ πολλοὶ ἐν καλῇ τῇ πίστει ἐνήγαγον ἄλλους εἰς τὰ δικαστήρια, ἐνδεχόμενον δὲ νὰ διαρκέσῃ ἡ δίκη ἐπὶ 3 καὶ 5 ἔτη· ὁ δηλώσας λοιπὸν ἐν καλῇ τῇ πίστει, διότι ὑπέθετεν, ὅτι τὸ κτῆμα αὐτὸ τὸ ὁποῖον κατεῖχε καὶ τοῦ ὁποίου ἐζήτησε τὴν δήλωσιν εἶναι ἰδικόν του, οὗτος βεβαίως εἶναι καλῆς πίστεως, καὶ ὡς τοιοῦτος ἐπλήρωσε τὴν προκαταβολὴν καὶ τὰς ληξάσας μέχρι τῆς ἀποπερατώσεως τῆς δίκης δόσεις· ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν καταδικασθῇ νὰ χάσῃ τὸ κτῆμα, θὰ ἀποζημιώσῃ τὸν δικαιωθέντα καὶ χάσῃ τὴν προκαταβολὴν, ὄχι ὅμως καὶ τὰς δόσεις, διότι τοῦτο εἶναι ἄδικον.

§205ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἕνας πηγαίνει καὶ δηλόνει τὴν κατοχὴν τοῦ ἰδικοῦ μου κτήματος, ὁ τοιοῦτος βεβαίως πρέπει νὰ ὑποστῇ μεγαλειτέρας ποινὰς, διότι ἄλλως θὰ ἀναγκάσῃ ἐμὲ νὰ καταφύγω εἰς τὰ δικαστήρια, νὰ τρέχω 10 ἔτη διὰ νὰ εὕρω τὸ δίκαιόν μου, κατόπιν δὲ νὰ θέλῃ νὰ τὸν ἀποζημιώσω. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει καλῶς, διότι, ὅστις ὑπάγει νὰ δηλώσῃ ξένην κατοχὴν πρέπει νὰ ὑποφέρῃ.

§206ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εἶναι ὀλίγη ἡ ποινὴ ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἤθελεν ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ ζητήσῃ τὴν παραχώρησιν φυτείας· ἀλλ’ ἐξ ἄλλου φρονῶ, διὰ νὰ γίνουν τὰ πράγματα κανονικῶς καὶ μὴ ἐπέλθουν περιπλοκαί, πρέπει νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει· διότι ἐκεῖνος ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐξεδόθη τὸ παραχωρητήριον πρέπει νὰ πληρώσῃ τὰς δόσεις, ὁ ἕτερος δὲ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ δικαιωθῇ μετὰ παρέλευσιν τινῶν ἐτῶν λαμβάνει νέον παραχωρητήριον καὶ δι’ αὐτὸν ἀρχίζει ἐκ νέου ὁ λογαριασμὸς τῆς πληρωμῆς, ἄλλως θὰ ἐπέλθουν περιπλοκαί.

§207ΔΑΓΡΕΣ. Κάμετε διαστολὴν καὶ εἴπατε περὶ ἐκείνων, οἵτινες ὑπάρχουν εἰς τὰ δικαστήρια· τοὐλάχιστον διὰ τὸ μέλλον. Διότι ἂν ὑποθέσητε, ὅτι ἐγὼ πρὸ πέντε ἐτῶν, εὑρίσκομαι εἰς τὰ δικαστήρια μὲ ὑμᾶς καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ κατοχὴ εἶναι ἰδική μου, μὲ δικαιώσῃ δὲ καὶ ἡ ἐπιτροπή, τί ἔπταισα νὰ χάσω τὰς δόσεις καὶ ἂν αὐτὸν ὑποχρεώσωμεν νὰ χάσῃ τὴν προκαταβολήν;

§208ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε πέρνετε τὸ κτῆμα.

§209ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι καὶ ὀρθὴ καὶ δικαία. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ διακρίνωμεν τοὺς δολίως διενεργήσαντας καὶ κτησαμένους τοιουτοτρόπως τὴν κατοχὴν τοῦ κτήματος, ἕκαστος ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ μίαν τοιαύτην αὐστηρὰν διάταξιν· ἀλλὰ διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν πάντας τοιούτους, ἂς ἀρκεσθῶμεν νὰ χάσῃ ὁ ἀποδειχθεὶς δικαστικῶς, ὡς μὴ εἰπὼν τὴν ἀλήθειαν τὴν προκαταβολήν του, καὶ νὰ ὑποστῇ ὅλας τὰς λοιπὰς δαπάνας τοῦ δικαστικοῦ ἀγῶνος.

§210ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ δημόσιον δὲ δὲν χάνει τίποτε, διότι ὁ δικαιωθεὶς δικαστικῶς ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ τὸ ὑπόλοιπον τῆς ὀφειλῆς εἰς αὐτὸ, εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἐπλήρωσε μέχρι τοῦδε τὰς πληρωθείσας δόσεις.

§211ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Τὸ δημόσιον θέλει κρατήσει ὅσα κατέβαλεν ὁ πρῶτος δηλώσας, καὶ οὗτος θὰ τὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν δικαστικῶς δικαιωθέντα.

§212ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά· δέχομαι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἄλλη παρατήρησις εἰς τὸ ἄρθρον;

§214ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν γίνεται δεκτόν. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον δωδέκατον. Ἄρθρον 12. Τὸ δημόσιον οὐδόλως εὐθύνεται, ἐὰν δηλωθεῖσα καὶ παραχωρηθεῖσα φυτεία ἐκδικηθῇ ὑπὸ τρίτου, ὁ δὲ πρὸς ὃν ἐγένετο ἡ παραχώρησις ὑποχρεοῦται οὐχ ἧττον εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ συμπεφωνημένου τιμήματος. Ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι ἐθνικὸν ἢ ἐκκλησιαστικὸν φθαρτὸν κτῆμα ἐδηλώθη ἢ παρεχωρήθη ὡς φυτεία, ὁ πρὸς ὃν ἐγένετο ἡ παραχώρησις θεωρεῖται ὡς κακῆς πίστεως κάτοχος, καὶ συνάμα ἀπόλλυσιν ὅ,τι ἀπέναντι τοῦ τιμήματος κατέβαλεν.

§216Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ εὑρίσκω τὸ ἑξῆς ἀνώμαλον· ὑπάρχουν κτήματα τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὰς φυτείας, καὶ κτήματα ἐκ τῶν λεγομένων φθαρτῶν, τὰ ὁποῖα διέπονται ἀπὸ ἄλλους νόμους, ἀλλὰ δὲν εἶνε οὔτε φθαρτά. Ὑποθέσατε κτῆμα εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχουν πέντε ἢ δέκα δένδρα πεφυτευμένα πρότερον, τὰ ὁποῖα εἶχον καταταχθῇ, εἶναι δὲ καὶ γαῖαι εἰς αὐτὸ σπειρόμεναι ἀπὸ δημητριακοὺς καρποὺς κατὰ τὰ ¾ π. χ. Τί λέγει ἡ διάταξις τοῦ νόμου; «ἐὰν ἀποδειχθῇ ὅτι ἐθνικὸν ἢ ἐκκλησιαστικὸν φθαρτὸν κτῆμα ἐδηλώθη, ἢ παρεχωρήθη ὡς φυτεία, ὁ πρὸς ὃν ἐγένετο ἡ παραχώρησις θεωρεῖται ὡς κακῆς πίστεως κάτοχος κτλ.» καὶ πληρόνει· θεραπεύομεν τὴν ἀνάγκην αὐτῶν, νομίζω, καὶ κανονίζομεν ἀσφαλέστερον τὰ τοῦ κτήματος, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· «ἐκτὸς ἐὰν τοῦ δηλωθέντος κτήματος ἐτετραπλασιάσθη ἡ ἀξία διὰ τῆς νέας φυτείας· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐκτιμῶνται καὶ πληρόνουσι τὰ παλαιὰ δένδρα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου. Πιστεύω, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν εἰς τοῦτο ὁ κ. ὑπουργός.

§217ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δυσκολεύομαι νὰ τὴν παραδεχθῶ. Τὸ δημόσιον, ὡς γνωρίζετε, ἐκτὸς τῶν ἀσκεπῶν εἶχε καὶ τὰ λεγόμενα ἐθνικὰ φθαρτὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν πλήρεις καὶ τέλειαι φυτεῖαι, ἀπὸ τοὺς πρώην κυρίους ἐνεργηθεῖσαι Ὀθωμανοὺς ἢ ἀπὸ τὰς διαλυθείσας μονάς. Τὰ κτήματα ταῦτα εἶχον ὡρισμένην ἔκτασιν καὶ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὑπῆρχον καὶ γαῖαι μὴ ἐντελῶς κεκαλυμμέναι ἀπὸ δένδρα, διότι ἐν καιρῷ τοῦ ἀγῶνος κατεστράφησαν· ἄλλα δὲ κατέστρεψεν ἡ κακοβουλία πολλῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ καταλάβωσι τὴν γῆν ἐκείνην ὡς γῆν ἀσκεπῆ καὶ νὰ τὴν μεταβάλωσιν εἰς φυτείαν, εἴτε νὰ τὴν καλλιεργήσωσιν. Ὅτε τὸ δημόσιον ἀπεφάσισε νὰ ἐκποιήσῃ τὰ φθαρτὰ κτήματα ἐθεώρησεν ὡς τοιαῦτα ὅλα ὅσα παρέλαβεν ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανοὺς ἢ τὰς Μονὰς καὶ εἶχον πολυετῶς ἐνοικιασθῆ· ἂν δὲ ἐν τῷ μεταξὺ τῶν κτημάτων ἔγειναν φυτεῖαι ἀπό τινας, τὸ δημόσιον δὲν τὰς ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν, διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι αἱ περισσότεραι φυτεῖαι ἔγειναν ἐντὸς τῶν κτημάτων αὐτῶν, ἀφοῦ ἐπίτηδες κατεστράφησαν τὰ δένδρα· καὶ ἂν τὸ δημόσιον ἤρχετο νὰ βοηθήσῃ τοὺς κατόχους αὐτῶν, ἤθελε πράξει πρᾶξιν, ἥτις θὰ ἐπροξένει μέγα σκάνδαλον. Διὰ τοῦτο τὸ δημόσιον ἐξακολουθεῖ μέχρι σήμερον νὰ πωλῇ ὁλόκληρα τὰ κτήματα ταῦτα ὡς φθαρτὰ, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς βελτιώσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς αὐτά. Διὰ τοῦτο εἰς τὰς διατάξεις αὐτὰς πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν· διότι, ἂν παραδεχθῶμεν μεταβολὴν, τὸ δημόσιον θέλει κινδυνεύσει.

§218Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀρχὴ τὴν ὁποίαν ἀπ’ ἀρχῆς ἐθέσαμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν καθιέρωσαν ὅλοι οἱ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντες φορολογικοὶ νόμοι, οἱ ὁποῖοι δὲν κάμνουν διάκρισιν μεταξὺ ἐκείνων οἵτινες ἐφύτευσαν ἐπὶ γαιῶν φθαρτῶν κτημάτων ἢ ἐπὶ γῆς ἐθνικῆς· διότι καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ ἡ κυριότης ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον. Τώρα παρουσιάζεται αὐτὴ ἡ περίστασις, ἓν κτῆμα περιέχει δέκα ἢ εἴκοσι στρέμματα, περιέχει δὲ καὶ δέκα ἢ δεκαπέντε δένδρα, ἀνάγεται εἰς τὰ φθαρτὰ κτήματα· διὰ δὲ τῶν δαπανῶν, θυσιῶν ἑνὸς φιλοπόνου πολίτου ἔγεινε φυτεία ἀνθηρά· εἶναι σύμφωνον μὲ τὰς ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης, τῆς φιλανθρωπίας, τῆς ἠθικῆς, νὰ τὸ ἀφαιρέσωμεν δυνάμει τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ κ. ὑπουργός; Τοῦτο πράττοντες δὲν ἀναιροῦμεν ὅσα ἐψηφίσαμεν; ὑπηρετοῦμεν οὕτω τὰς ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης, τῆς φιλανθρωπίας; τὶ λέγει ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἔκαμα; ὅ,τι εἶναι καθαρὸν φθαρτὸν κτῆμα, αὐτὸ νὰ ἐκτιμηθῇ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ φθαρτῶν κτημάτων νόμου, ὅ,τι δὲ εἶναι μεταγενέστερον νὰ κανονισθῇ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ φυτειῶν νόμου. Τί ἔχει νὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον; Ἐνῷ δὲ δὲν ζημιοῦται, ὑποστηρίζει καὶ τὸν φιλόπονον πολίτην, ὃν ἔχει καθῆκον ἡ πολιτεία νὰ ὑποστηρίζῃ. Ὅ,τι προτείνω εἶναι δίκαιον καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἔχει δυσκολίαν νὰ τὸ παραδεχθῇ.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὶ προτείνει ὁ κύριος Δημητριάδης ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 12 παραγράφου 2 νὰ προστεθῇ ἐν τέλει «ἐκτὸς ἂν τοῦ δηλωθέντος κτήματος ἐτετραπλασιάσθη ἡ ἀξία διὰ τῆς νέας φυτείας· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐκτιμῶνται καὶ πληρώνονται τὰ παλαιὰ δένδρα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου· τὰ αὐτὰ καὶ ὅταν τὰ νέα δένδρα εἶναι κεντρισθεῖσαι ἐλαῖαι».

§220ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ ἄρθρον εἶναι καθαρόν· «κτήματα» λέγει, οὐχὶ «γῆν».

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Δημητριάδου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι) Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ δέκατον τρίτον. Ἄρθρ. 13. Ὁ ἁρμόδιος οἰκονομ. ἔφορος, τῇ συμπράξει γεωμέτρου ἢ ἀξιωματικοῦ τοῦ μηχανικοῦ, προβαίνει εἰς τὰς ἐργασίας τῆς καταμετρήσεως, ἀφοῦ κατασταθῇ ὁριστικὴ ἡ ἐκτίμησις τῶν φυτειῶν. Διὰ πᾶν τεμάχιον συντάσσεται ἴδιον πρωτόκολλον καταμετρήσεως καὶ ὁροθεσίας, ἐν ᾧ σημειοῦται ἡ τάξις εἰς ἣν ἀνήκει, τὸ εἶδος τῆς φυτείας, τὰ πλευρικὰ μέτρα, τὰ ὅρια, ἡ θέσις καὶ τὸ τοπογραφικὸν σχέδιον.

§222ΖΕΓΚΕΛΗΣ. Ἔφερα πρότασιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι ἐπιθυμῶ καὶ ἡ Βουλὴ ἐπιθυμεῖ, ὥστε ὁ νόμος οὗτος τὸ ταχύτερον νὰ πραγματοποιηθῇ, καὶ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ προθεσμία τοῦ ἑνὸς μηνὸς ἢ, ἂν χρειάζηται, καὶ πλειοτέρου χρόνου, διότι ἐγὼ ἐννοῶ, ὅτι ἀφοῦ γείνῃ ἡ δήλωσις καὶ ἡ ἐκτίμησις, νὰ ὁρισθῇ καὶ μία προθεσμία, ὥστε ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος νὰ ἐργασθῇ μὲ πλειοτέραν, οὕτως εἰπεῖν, προθυμίαν· ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι καὶ οἱ μηχανικοὶ εἶναι ὀλίγοι παρ’ ἡμῖν, φοβοῦμαι πολὺ μήπως μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐργασίας παρέλθῃ πολὺς χρόνος, καὶ τότε δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς κανὲν ἀποτέλεσμα. Διὰ τοῦ προσδιορισμοῦ μιᾶς προθεσμίας προσθέτομεν μίαν ἠθικὴν εὐθύνην εἰς τὸν ὑπάλληλον ἀπέναντι τῆς κυβερνήσεως. Θέλετε ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς, ἐντὸς δύο, ἀδιάφορον, ἀλλὰ νὰ ὁρισθῇ μία προθεσμία.

§223ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ προστεθῇ ἕνα χρονικὸν διάστημα ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ γείνῃ ἡ ἐργασία αὐτὴ, φθάνει μόνον αὐτὴ ἡ ἐργασία νὰ μὴ φέρῃ ἀνατροπήν.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζέγκελη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 14ον ἄρθρον. Ἄρθρ. 14. Τὸ πρωτόκολλον τῆς καταμετρήσεως μετὰ τῆς δηλώσεως ὑποβάλλεται εἰς τὸ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐκδίδει τὰ παραχωρητήρια καὶ διευθύνει αὐτὰ εἰς τὸν οἰκονομ. ἔφορον, ἀφ’ οὗ θεωρηθῶσιν ὑπὸ τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο φέρει ἡ ἐπιτροπὴ τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις. «Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14 νὰ προστεθῇ ὅτι «ἐὰν ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δηλώσεως δὲν κοινοποιηθῶσιν εἰς τοὺς δηλώσαντας τὰ παραχωρητήρια, δὲν δικαιοῦται τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ δικαίωμα ἐπικαρπίας εἰς τὸ μέλλον.»

§225ΔΑΓΡΕΣ. Εἰς τὴν πρότασιν ταύτην προέβη ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 8 τοῦ ἰδίου νόμου ὑπεχρεώθη ὁ θέλων νὰ δηλώσῃ τὴν φυτείαν νὰ πληρώσῃ 4 δραχμὰς δι’ ἕκαστον στρέμμα σταφιδαμπέλου καὶ συκεῶν, 2 δὲ δραχμὰς διὰ τὰς λοιπὰς φυτείας, καὶ ἔθεσεν καὶ ποινικὴν ῥήτραν, ὅτι ἡ δήλωσις δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, ἂν δὲν ἐπισυνάπτηται ἀπόδειξις πληρωμῆς τοῦ προκαταβόλου· τὴν πρότασιν ταύτην εὗρεν ἡ ἐπιτροπὴ δικαίαν, ἀλλ’ ἅμα συμβῇ ἡ περίπτωσις ἣν ἀναφέρει ἡ ἐπιτροπὴ, νομίζω ὅτι ὁ πολίτης δικαιοῦται νὰ εἴπῃ, μὲ προσκαλεῖς νὰ δηλώσω καὶ νὰ προκαταβάλω· ἀλλὰ πρέπει σὺ νὰ λύσῃς τὸ ζήτημα ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας· ἡ ἐπιτροπὴ ἔθεσεν ἑξάμηνον προθεσμίαν, δὲν δυσκολεύεται ὅμως νὰ δεχθῇ ὀκτάμηνον ἢ καὶ ἐτησίαν ἢ ἐννεάμηνον. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν διὰ κἀμμίαν κυβέρνησιν, πολὺ περισσότερον διὰ τὴν παροῦσαν, νομίζω ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ προθεσμία, διότι π. χ. ἂν, ἀφοῦ δηλώσουν, ἐν τῷ μεταξὺ ἔλθῃ ἄλλο ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἀποκρούει τὴν ταχεῖαν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου καὶ ἐμφορεῖται ἀπὸ ἄλλας ἀρχὰς, τότε ὁ πολίτης ὑποβάλλεται εἰς μίαν συνεισφορὰν ἄδικον, διότι, ὅταν τὸν προσκαλῆτε νὰ προκαταβάλῃ, πρέπει νὰ τοῦ ὑπόσχεσθε, ὅτι θὰ τελειώσῃ ἡ ὑπόθεσίς του ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας· ἡ πρότασις αὕτη δὲν εἶναι ἄδικος, οὔτε παραβλάπτει τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, οὔτε προνόμιον παρέχει εἰς κανένα· θέλετε ἓν ἔτος; προσθέσατε ἓν ἔτος, ἀλλὰ πάντοτε ἀπαιτεῖται προθεσμία. (Ἐνταῦθα ὁ βουλευτὴς Σαριγιάννης ἐδήλωσεν, ὅτι ἀσθενῶν, ἀπέρχεται τῆς συνεδριάσεως).

§226ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὅλαι αἱ κυβερνήσεις συνησθάνθησαν τὴν ἀνάγκην νὰ τακτοποιήσωσι τὴν ἀμφίβολον καὶ κυμαινομένην ταύτην ἰδιοκτησίαν τῶν φυτειῶν, δὲν θέλει εὑρεθῆ κυβέρνησις, ἡ ὁποία, μετὰ τὴν κύρωσιν καὶ ψήφισιν τοῦ παρόντος νόμου, νὰ μὴ ἐνεργήσῃ σύμφωνα πρὸς αὐτὸν ἢ νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι, ὅπως ᾖναι ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου τούτου, εὐθὺς μετὰ τὸ πέρας τῶν δηλώσεων, θέλει ἀρχίσει νὰ γείνῃ ἡ καταμέτρησις καὶ παραχώρησις, διότι, καθὼς ἐννοήσατε πάντες, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τελειώσουν ὅλαι αἱ καταμετρήσεις, οὔτε νὰ ἐξακριβωθῶσιν ὅλαι αἱ φυτεῖαι, ἵνα ἐνεργηθῇ ἡ ἔκδοσις τῶν παραχωρητηρίων· διότι καθόσον γίνονται αἱ δηλώσεις, θὰ ἐνεργοῦνται αἱ καταμετρήσεις καὶ θὰ ἐκδίδωνται τὰ παραχωρητήρια· διὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιβάλωμεν ποινικὴν ῥήτραν εἰς τὴν κυβέρνησιν διὰ τὴν ταχεῖαν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, καὶ ποινικὴν ῥήτραν, ἡ ὁποία ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἕνεκα κωλύματος ἀνεξαρτήτου τῆς θελήσεως παντὸς ὑπουργοῦ ἐνδεχόμενον νὰ ἀναβληθῇ ἡ καταμέτρησις μιᾶς φυτείας ἢ ἡ ἔκδοσις παραχωρητηρίου, νὰ καταδικάζῃ τὸ δημόσιον νὰ χάσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας. Μ’ ὅλα ταῦτα, ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ δυσπιστίαν καὶ φρονῇ, ὅτι δὲν θέλει τελειώσει ποτὲ ἡ ὑπόθεσις, τότε πρέπει νὰ δώσῃ μακροτέραν προθεσμίαν, οὐχὶ ἐλάσσονα τῶν δύω ἐτῶν, διότι γνωρίζετε, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀρκετοὺς γεωμέτρας καὶ πιθανὸν νὰ μὴ προφθάσωμεν νὰ κάμωμεν ὅλας τὰς καταμετρήσεις τῶν φυτειῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὴν ἐπικράτειαν. Ὁ πολίτης δὲ δὲν ἔχει καὶ νὰ ζημιωθῇ πολύ· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἢ πρέπει νὰ ἀφήσῃ τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει, ἢ νὰ τάξῃ διετῆ προθεσμίαν.

§227ΔΑΓΡΕΣ. Ἀντὶ νὰ παραπονούμεθα ἡμεῖς κατὰ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, κατὰ δυστυχίαν ἄλλοι παραπονοῦνται καθ’ ἡμῶν. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τίποτε ἄλλο δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν του παρὰ τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου, καὶ ἂν λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναγνώσητε τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι παραπλησίαν ποινὴν θέτει κατὰ τῶν κατόχων, ποινὴν, ἥτις ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβληθῇ ἀδίκως, διότι φυσικὰ αἴτια ἐμπόδισαν τὸν κάτοχον νὰ δηλώσῃ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 16ον (ἀναγινώσκει τὸ 16ον ἄρθρον). Ἡ ποινὴ, κύριοι, εἶναι σοβαρὰ, διότι χάνει, ὄχι μόνον τὴν προκαταβολὴν, ἀλλὰ καὶ τὸ κτῆμά του. Καὶ ὕστερον ἔρχεσθε καὶ μᾶς λέγετε, καταβάλετε τόσας δραχμὰς ὡρισμένας καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν ὅπως ὁρισθῇ χρονικὸν διάστημα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλετε νὰ περαιώσητε τὴν ἐργασίαν ταύτην; Οἱ πολλοὶ τῶν κατόχων δὲν ἀγνοεῖτε, κύριοι, ὅτι θὰ δανεισθῶσι μὲ ὑπερόγκους τόκους. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅπως ἀπαιτεῖτε ἀπὸ τοὺς κατόχους νὰ ᾖναι συνεπεῖς εἰς τὰς πράξεις των, οὕτω πρέπει νὰ φερθῆτε καὶ ὑμεῖς, πρέπει νὰ βάλητε προθεσμίαν 9 μηνῶν ἢ καὶ ἑνὸς ἔτους, ὄχι ὅμως τὸ πολὺ δύω ἔτη.

§228Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Δύο λέξεις, κύριοι, θὰ εἴπω, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ θεωρῶ σπουδαιότατον. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Δαγρὲς, ὅστις εἶναι πρακτικὸς ἄνθρωπος, φρονεῖ ὅτι θὰ ἐπαρκέσῃ μικρὰ προθεσμία, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ δημόσιον στερεῖται καὶ γεωμετρῶν καὶ μηχανικῶν, ὥστε εἶναι ἀδύνατον ἐντὸς δύω ἐτῶν νὰ τελειώσῃ· διότι, ἐὰν δὲν τελειώσῃ, θ’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ δημόσιον μεγάλην πρόσοδον. Τὸ ζήτημα τῆς ἐπικαρπίας εἶναι πολὺ σπουδαῖον, ὄχι μόνον διὰ τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν Βουλὴν, ἥτις πρέπει νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο, καὶ νὰ μὴ θέσῃ προθεσμίαν βραχεῖαν, διότι εἶναι πολὺ πιθανὸν ὅτι καὶ ἑνὸς ἔτους προθεσμίαν ἐὰν θέσωμεν, θὰ ᾖναι πολλὰ βραχεῖα, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ τελειώσουν τὰ παραχωρητήρια ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως γεωμετρῶν· πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν μακροτέραν προθεσμίαν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ἢ νὰ μένῃ ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, διότι ἄλλως τὸ θεωρῶ λίαν ἐπικίνδυνον διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου. Ὡς πρὸς τοὺς ἰδιώτας δὲν εἶναι μεγάλη ἡ ζημία, διότι θὰ ζημιωθῶσι τὸν τόκον τῆς προκαταβολῆς, τὴν ὁποίαν θὰ κάμωσι δι’ ἕκαστον τόπον· ὁ μεγαλείτερος κάτοχος θὰ ἔχῃ 100 στρέμματα, κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ πληρώσῃ ἀνὰ 4 δρ. δι’ ἕκαστον στρέμμα, ἤτοι προκαταβολὴν 400 δραχμῶν, τί λοιπὸν θὰ στερηθῇ; θὰ στερηθῇ τὸν τόκον τῶν 400 δραχμῶν, ἐνῷ, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ δημόσιον θὰ ὑποστῇ μεγάλας ζημίας. Πρέπει δὲ νὰ ἤμεθα λίαν προφυλακτικοὶ, ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ κράτους, διότι δὲν εἶναι λίαν ἀνθηρὰ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ δημοσίου, ὥστε νὰ θυσιάσωμεν ἓν μέρος τῶν προσόδων αὐτοῦ.

§229ΔΑΓΡΕΣ. Τότε θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὁμολογήσω καὶ διακηρύξω, ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ ἄλλο ἀποτέλεσμα εἰμὴ τὴν ἀπραξίαν, καὶ τὴν φορολογίαν δι’ ἑνὸς ἀδικαιολογήτου φόρου, τοῦ τῆς προκαταβολῆς, μιᾶς μεγάλης τάξεως πολιτῶν, ἡ ἐκτέλεσις δὲ τοῦ παρόντος νόμου θέλει εἶσθε ὡς ἡ τῶν διαφόρων ψηφισμάτων τῶν συνελεύσεων καὶ τῶν ἀποφάσεων ὅλων τῶν Βουλῶν, αἵτινες ἀπεφάσιζον, ὅτι πρώτη φροντὶς θὰ ᾖναι ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς γῆς· δὲν θὰ ἔχῃ ἄλλον σκοπὸν, παρὰ νὰ εἰσπράξῃ ἓν ἑκατομμύριον ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ οὐδὲν ἄλλο. Διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ, τὸ ἀπασχολῆσαν ὅλας τὰς συνελεύσεις, πρέπει νὰ θέσητε ἕνα ὅρον, διότι ἄλλως θὰ μένουν ὅπως ἔμενον αἱ γαῖαι, ὡς αἱ διάφοροι ἀποφάσεις τῶν συνελεύσεων καὶ τὰ ψηφίσματα.

§230Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ὑπάρχει ἀξίωμα τοῦ δικαίου, τὸ ὁποῖον λέγει «ad impossibilium nemo obligatur». Οὐδεὶς ὑποχρεοῦται εἰς τὰ ἀδύνατα. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν κυβέρνησιν εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθώσῃ; ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ τελειώσουν ὅλα τὰ παραχωρητήρια. Λοιπὸν ἐπὶ δύο ἔτη πρέπει νὰ θέσωμεν, καὶ πάλιν ἀμφιβάλλω· ἄλλως δὲ θὰ φέρωμεν ζημίαν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ κράτους. Δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποχρεώσωμεν τὴν κυβέρνησιν ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι ὑπάρχει ἔλλειψις μηχανικῶν καὶ γεωμετρῶν, ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ τελειώσουν ὅλα τὰ παραχωρητήρια. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, πρὸς ἀπόκρουσιν πάσης ζημίας τοῦ δημοσίου.

§231ΛΕΚΚΑΣ. Κ. πρόεδρε, ἐπὶ πολλὰς ὥρας ἐτήρησα σιγὴν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ διακόψω, ἐρχόμενος εἰς ὑποστήριξιν τῶν λόγων τοῦ κ. Ζαΐμη· εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον, καὶ τὸ λέγω ὡς ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ, εἰς τρεῖς μῆνας ἢ ἓξ νὰ γείνῃ ἡ ἐργασία αὕτη· δὲν εἶναι δυνατόν· γνωρίζω πόσους γεωμέτρας ἔχομεν, τὴν ποιότητα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, καὶ σᾶς λέγω θετικῶς καὶ ἀμετακλήτως, ὅτι δὲν θὰ κάμουν τίποτε εἰς ἓν τόσον μικρὸν διάστημα χρόνου.

§232ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πραγματικῶς ἀδύνατον, διότι λείπουν ὅλα τὰ μέσα, ἐντὸς μικρᾶς προθεσμίας νὰ τελειώσουν ὅλα τὰ παραχωρητήρια· τοῦτο ἀληθῶς εἶναι δύσκολον, ἀλλ’ εἶναι εὔκολον τὸ ἑξῆς. Μετὰ τὴν σύνταξιν τοῦ πρωτοκόλλου, ἀφ’ ἧς ἡμέρας συνταχθῇ τὸ πρωτόκολλον, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐγὼ κατέβαλον, τὰ χρήματα νὰ ᾖναι ἔντοκα μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν μὲ δώσει τὸ παραχωρητήριον.

§233ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ λείψουν αἱ ἀμφιβολίαι καὶ ὑποψίαι, καλὸν εἶναι νὰ θέσωμεν εἰς τὸν νόμον μίαν προθεσμίαν, καὶ ἡ προθεσμία αὕτη, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ᾖναι δύο ἐτῶν· διότι ἐντὸς τῆς προθεσμίας αὐτῆς, μία κυβέρνησις ἐπιμελὴς δύναται νὰ κατορθώσῃ νὰ δοθῇ ἓν πέρας εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν· καὶ διὰ νὰ μὴ μένουν ἐκτεθειμένα τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου καὶ χάριν τῶν ἐμφυτευτῶν, πρέπει νὰ προσθέσωμεν τὰς ἑξῆς λέξεις. Νὰ εἴπωμεν ὅτι, «ἐὰν ἐντὸς δύω ἐτῶν ἀπὸ τῆς δηλώσεως δὲν δοθῶσι τὰ παραχωρητήρια, ἀπαλλάσσονται τῆς ἐπικαρπίας ὅσοι τῶν ἐμφυτευτῶν καταθέσωσι......» Ἐξηγοῦμαι, ἐκάμετε μίαν δήλωσιν περὶ δέκα στρεμμάτων φυτείας, ἐγένετο τοῦτο τὸ πρωτόκολλον τῆς ἐκτιμήσεως, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ βραδύνῃ, ἐξετιμήθη ἡ γῆ δι’ 100 δραχμὰς τὸ στρέμμα, τὰ 10 λοιπὸν στρέμματα κάμνουν 1,000 καὶ θὰ πληρώσητε κατ’ ἔτος 80 δραχμάς. Ἐὰν ἐντὸς δύο ἐτῶν δὲν σᾶς δοθῇ τὸ παραχωρητήριον, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ καταθέσητε τὰς 80 δραχμὰς, καὶ νὰ ἀπαλλαγῆτε ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἄλλο, ὁ κ. Ζαΐμης σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν πρόκειται παρὰ περὶ τοῦ τόκου τῶν δραχμῶν τὰς ὁποίας θὰ προκαταβάλῃ ὁ ἐμφυτευτὴς, τοὐτέστι τῶν 4 δραχμῶν δι’ ἕκαστον στρέμμα (θόρυβος).

§234ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὕστερον κύριοι ἀπὸ πολλὰς παρατηρήσεις, ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐδέχθη νὰ τεθῇ μία προθεσμία εἰς τὸν νόμον διετὴς, ἐντὸς τῆς ὁποίας τὸ δημόσιον νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκδώσῃ τὰ παραχωρητήρια εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς, καὶ ὅτι ἐν ἐναντία περιπτώσει νὰ ᾖναι ὑπόχρεοι νὰ καταβάλλωσι τὰς δόσεις ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι δίκαιον, διότι ἀντὶ νὰ ὠφελήσωμεν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους οἵτινες ὠφέλησαν πολυειδῶς τὸ δημόσιον, θὰ τοὺς βλάψωμεν. Διατί νὰ δεχθῶμεν τὴν διετῆ προθεσμίαν, καὶ νὰ μὴ θέσωμεν ἐντὸς ἑνὸς ἔτους; ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ δημόσιον μόνον εἰς μίαν περίστασιν ζημιοῦται, ὅταν δὲν δηλώσουν οἱ ἐμφυτευταὶ τὴν ἔκτασιν. Τότε ἀφοῦ ὑποχρεώσετε αὐτοὺς νὰ καταβάλλωσι τὸ τίμημα...

§235ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν προκαταβολήν.

§236ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἀφοῦ θὰ λάβητε τὴν προκαταβολὴν 2 ἐτῶν.

§237ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι προκαταβολὴν 2 ἐτῶν.

§238ΜΠΟΥΤΟΣ. Θὰ λάβητε τὴν προκαταβολὴν, καὶ θὰ λάβητε καὶ τόκους 2 ἐτῶν, ἀλλ’ ἐνῷ θὰ λάβητε τοὺς τόκους τῆς προκαταβολῆς θὰ λάβητε καὶ 2 ἔτη τὴν ἐπικαρπίαν.

§239ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξηγοῦμαι, τὸ δημόσιον θὰ λάβῃ τὴν προκαταβολήν· ἀφοῦ λάβῃ τὴν προκαταβολὴν, ἐνόσῳ ἡ ὑπόθεσις μένει ἐκκρεμὴς, θὰ λαμβάνῃ τὴν ἐπικαρπίαν, καὶ μόνον ὅταν ἐκδοθοῦν τὰ παραχωρητήρια, τότε θὰ παύσῃ ἡ ἐπικαρπία καὶ θὰ ἀρχίσουν αἱ δόσεις τοῦ τιμήματος. Διὰ τὸ 1871, δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος, διότι δὲν θὰ ἐκδοθοῦν παραχωρητήρια, πρόκειται περὶ τοῦ 1872· ἐὰν τὸ δημόσιον κατορθώσῃ νὰ ἐκδώσῃ τὰ παραχωρητήρια μέχρι τοῦ μηνὸς Ἰουνίου, τότε παύει αὐτοδικαίως ἡ ἐπικαρπία, καὶ ἀρχίζουν αἱ δόσεις τοῦ τιμήματος. Ἐὰν δὲ δὲν κατορθώσῃ τοῦτο, θὰ λαμβάνῃ καὶ κατὰ τὸ 1872 τὴν ἐπικαρπίαν.

§240ΜΠΟΥΤΟΣ. Κατὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ ὑπουργοῦ, τὸ δημόσιον θὰ λαμβάνῃ 2 ἐτῶν τόκους διὰ τὴν προκαταβολήν.

§241ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τοῦ ἑνὸς ἔτους πρόκειται.

§242ΜΠΟΥΤΟΣ. Διατί νὰ θέλωμεν νὰ λάβωμεν τόκους ἀπὸ τοὺς ἐμφυτευτάς; διατί ἀπὸ πνεῦμα ταμιευτικὸν ἐμφορούμενοι νὰ θέλωμεν νὰ βλάψωμεν αὐτούς;

§243ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί εἶναι αὐτὸς ὁ τόκος;

§244ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἐνῷ εἴπαμεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην, καλὸν εἶναι νὰ προσδιορίσωμεν προθεσμίαν ἑνὸς ἔτους, μετὰ παρέλευσιν δὲ τῆς προθεσμίας αὐτῆς, ἐὰν οἱ ἐμφυτευταὶ δὲν λάβωσιν τὰ παραχωρητήρια, ν’ ἀπαλλάσσωνται τῆς πληρωμῆς φόρου ἐπικαρπίας, καὶ τότε ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι δίκαιος.

§245ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἓν ἔτος αὐτοδικαίως παραχωρεῖται καὶ ὄχι μόνον ἓν ἔτος ἀλλὰ ἓν καὶ ἥμυσι.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ἰδέαν σας κ. Δαγρέ;

§247ΔΑΓΡΕΣ. Προθεσμία ἀντὶ δύω ἐτῶν νὰ ἦναι ἑνὸς ἔτους.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Δαγρὲ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην τοῦ κ. ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι)· ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον.....

§249ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει μία τροπολογία τοῦ κ. Πετιμεζᾶ.

§250ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§251Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, σκοπὸν ἔχει νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου καὶ νὰ προλάβῃ δίκας αἱ ὁποῖαι ἐνδεχόμενον νὰ ἐγερθῶσιν, καὶ ἰδοὺ τὶ τρέχει· συνέπεσε τινὲς διὰ γραμματίων εἴτε κατ’ ἐκτίμησιν, εἴτε φαλαγγιτικῶν νὰ αἰτήσωσι γαίας εἰς ὡρισμένα μέρη, καὶ ἀπὸ τῆς αἰτήσεως αὐτῶν καὶ ἔπειτα καθεῖξαν αὐθαιρέτως τὰς γαίας αὐτὰς διάφοροι πολῖται, οἵτινες τὰς ἐνεφύτευσαν. Ἤδη ὑφίστανται μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ δημοσίου διενέξεις, ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων συνέπεσεν νὰ γείνουν αἱ ἐμφυτεύσεις. Λέγω λοιπὸν ὅτι, αὗται αἱ φυτεῖαι πρέπει νὰ μείνουν ἐκκρεμεῖς, ἕως ὅτου τελειώσῃ ἡ διαφορὰ αὕτη μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ αὐτῶν. Ἰδοὺ, κύριοι, πῶς συνέβη τοῦτο, καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω ὡρισμένον παράδειγμα· κατὰ τὰ 1841, ὁ Λέων εἰς τὰς Πάτρας ἐζήτησε μίαν αἴτησιν γῆς ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐξεδόθησαν τότε 17 παραχωρητήρια. Τὰ γραμμάτια αὐτὰ εἶχον τὴν ἀκόλουθον καταγωγήν· ὁ μακαρίτης ὁ Ὄθων ἠθέλησε ν’ ἀγοράσῃ γαίας τινας, αἱ ὁποῖαι ἤθελον τῷ χρησιμεύσει, δὲν ἐνθυμοῦμαι, δι’ ἀνάγκας τῶν ἀνακτόρων· ἡ τότε γραμματεία τῶν Οἰκονομικῶν, ἐξέδοτο ἀπέναντι αὐτῶν γραμμάτια κατ’ ἐκτίμησιν, τουτέστι ἠθέλησε ν’ ἀποζημιώσῃ τοὺς κυρίους τῶν γαιῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ὁ Βασιλεὺς διὰ γραμματίων κατ’ ἐκτίμησιν· εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν τὰ γραμμάτια τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν τὰ ἐπραγματοποίησαν διάφοροι πολῖται, μεταξὺ ὅμως αὐτῶν ὁ Λέων, ὅστις ἔκαμε μεγάλας ἐπιχειρήσεις, εἶχεν ἀγοράσει ἐπίσης γραμμάτια τοιαῦτα. Ἡ τότε γραμματεία ἔστειλε τῇ αἰτήσει τοῦ Λέοντος αἰτήσαντος εἰς Ἅλυσσον ὡρισμένας γαίας καὶ ἐξετίμησεν αὐτὰς, ἀλλ’ εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα ἔφθασε καὶ ἤδη ὑφίσταται διαφορὰ μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ αὐτοῦ· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δὲ ἐκείνης μέχρι σήμερον, καὶ παρὰ τὰς διαταγὰς ὅλων τῶν ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν των, ὅσοι ὑπῆρξαν ἔκτοτε ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ὁποῖοι διέταττον εἰς ὅλας τὰς ἐκτάσεις αὐτὰς νὰ ἀποτρέψωσι καὶ ἐμποδίσωσι καὶ διὰ τῆς βίας πάντας ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον νὰ ἐμφυτεύσωσιν εἰς τὰς γαίας αὐτὰς σταφίδας, ἀμπέλους, ἐλαίας κτλ. οὐχ ἧττον αὐτοὶ καθεῖξαν αὐθαιρέτως ἓν μέγα μέρος ἐκτάσεως καὶ ἤδη ὑφίσταται μία διαφορὰ μεταξὺ τοῦ δημοσίου, τοῦ Λέοντος καὶ τῶν ἐμφυτευτῶν, διαφορὰ, ἥτις κοστίζει ἑκατομμύρια. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτῶν, μέχρις ὅτου λυθῇ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ αὐτῶν, νὰ μὴ γείνῃ τίποτε, ἀλλὰ νὰ ἐξαιρεθῶσι τοῦ ἐπιψηφιζομένου νόμου· θέλω πρὸ πάντων νὰ μὴ παραβλαφθῶσι τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου· λοιπὸν λέγω, ὅτι δι’ αὐτὰς τὰς διαφορὰς πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἐξαίρεσις, μέχρις οὗ περαιωθῇ ἡ ὑπόθεσις ἡ ὑφισταμένη μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ αὐτῶν.

§252ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ συνέπειαν παραπόνων κατόχων τινῶν γραμματίων, οἱ ὁποῖοι πρὸ πολλοῦ ἐζητοῦσαν τὴν πραγματοποίησιν, καὶ ἐνηργήθη μὲν καταμέτρησις, ἀλλὰ παραχωρητήριον δὲν ἐξεδόθη, ἐμελέτησα τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ εὑρίσκω, ὅτι εἶναι τῳόντι ὀρθὸν, ἐνόσῳ μένει ἐκκρεμὴς ἡ διένεξις μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοῦ δημοσίου, ν’ ἀναβληθῇ ἡ παραχώρησις τῶν γαιῶν εἰς τοὺς ἐμφυτευτάς· διὰ νὰ ᾖναι δὲ καθαρώτερον τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ μὴ περιπλεχθῇ τὸ δημόσιον, συνέταξα ἰδίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἐκφράζει τὴν ἰδέαν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, καὶ τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ παραδεχθῇ. «Οἱ κύριοι γραμματίων οἱασδήποτε κατηγορίας, πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ παρόντος νόμου προκαλέσαντες πρὸς πραγματοποίησιν αὐτοῦ τὴν καταμέτρησιν ἀστικῶν γαιῶν, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ἐξεδόθησαν παραχωρητήρια, καὶ αἵτινες ἐφυτεύθησαν μεταγενεστέρως, ὀφείλουν νὰ γνωστοποιήσουν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν τὰς ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων ἀξιώσεις των ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου. Ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἀναβάλλεται ἡ ἔκδοσις τῶν παραχωρητηρίων μέχρι τῆς ὁριστικῆς ἀποπερατώσεως τῆς ὑφισταμένης διαφορᾶς.»

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριε Πετμεζᾶ, ἀποσύρετε τὴν πρότασίν σας;

§254ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα τὴν ἀποσύρει.

§255ΕΤΕΡΟΙ. Μὲ δύο μηνῶν προθεσμίαν.

§256ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν οἱ κύριοι τῶν γραμματίων δὲν δηλώσωσιν;

§257ΤΙΝΕΣ. Γίνονται ἔκπτωτοι.

§258ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δέχομαι δύο μηνῶν προθεσμίαν. Λοιπὸν «ὀφείλουν ἐντὸς δύο μηνῶν ἐπὶ ἀπωλείᾳ παντὸς δικαιώματος.

§259ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Παντὸς δικαιώματος ἀποζημιώσεως.

§260ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὄχι «ἀποζημιώσεως»· «παντὸς δικαιώματος ἐπὶ τῶν γαιῶν».

§261ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἐννοεῖτε, ὅτι ἡ δήλωσις θὰ γείνῃ μόνον εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἢ καὶ εἰς τὸν ἔφορον;

§262ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§263ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ὁ θέλων νὰ δηλώσῃ εἶναι παραδείγματος χάριν εἰς τὴν Τριφυλλίαν καὶ εἰδοποιήσῃ τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον;

§264ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουρ. Οἰκονομικῶν). Διατὶ νὰ μὴ εἰδοποιήσῃ τὸ ὑπουργεῖον;

§265ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς θὰ στείλῃ ἀπὸ ἐκεῖ;

§266ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ τοῦτο δὲν εἶναι δύσκολον, νομίζω.

§267ΠΑΡΙΣΣΗΣ. Λοιπὸν «ἐπὶ ποινῇ ἀπωλείας παντὸς δικαιώματος ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων».

§268ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι «ἐπὶ τῶν γαιῶν», κ. ὑπουργέ· διότι θὰ γείνῃ τοῦτο· ὅταν τὸ δημόσιον κρατήσῃ τὰς γαίας, θὰ ζητήσουν ἀποζημίωσιν δι’ αὐτάς.

§269ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ χάσουν τὰ γραμμάτιά των· ἐννοῶ μόνον νὰ ἀπολέσουν πᾶν δικαίωμα ἐπὶ τῶν καταμετρηθεισῶν γαιῶν μὴ δυνάμενοι νὰ ζητήσουν δι’ αὐτὰς καμμίαν ἀποζημίωσιν. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ τοῦτο· ἐὰν οἱ κύριοι τῶν γραμματίων δὲν δηλώσουν ἐμπροθέσμως τὰς ἀξιώσεις των, γίνονται ἔκπτωτοι παντὸς δικαιώματος ἐπὶ τῶν γαιῶν, καὶ δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ ζητήσουν ἀπὸ τὸ δημόσιον καμμίαν ἀποζημίωσιν, δύνανται ὅμως νὰ λάβουν τὰ γραμμάτιά των καὶ νὰ τὰ πραγματοποιήσουν δι’ ἄλλων γαιῶν διαθεσίμων. Τοῦτο νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§270ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Νὰ προστεθῇ εἰς τὸν νόμον.

§271ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττόν.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε λοιπὸν τὴν τροπολογίαν. «Οἱ κύριοι γραμματίων οἱασδήποτε κατηγορίας, πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ παρόντος νόμου προκαλέσαντες πρὸς πραγματοποίησιν αὐτῶν, τὴν καταμέτρησιν ἐθνικῶν γαιῶν, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ἐξεδόθησαν παραχωρητήρια, αἵτινες ἐφυτεύθησαν μεταγενεστέρως, ὀφείλουσι νὰ γνωστοποιήσωσι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὰς ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων ἀξιώσεις των ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου καὶ ἐπὶ ποινῇ ἀπωλείας παντὸς δικαιώματος ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων. Ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἀναβάλλεται ἡ ἔκδοσις τῶν παραχωρητηρίων μέχρι τῆς ὁριστικῆς ἀποπερατώσεως τῆς ὑφισταμένης διαφορᾶς».

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀντίῤῥησις καμμία;

§274ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι!

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται. Εἰς τὸ σύνολον τοῦ ἄρθρου ὑπάρχει ἐναντίωσις;

§276ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι!

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινε παραδεκτόν. Ἄρθρον 15. Ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος, ἅμα λάβῃ τὰ παραχωρητήρια, προσκαλεῖ ἐγγράφως καὶ ἐπὶ ἀποδείξει ἕνα ἕκαστον τῶν δικαιούχων, ἵνα ὑπογράψῃ ἐντὸς δέκα ἡμερῶν τὴν χρεωστικὴν ὁμολογίαν διὰ τὰς ἐτησίας δόσεις· μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς ὁμολογίας μεταγράφει τὰ παραχωρητήρια, ἐγγράφει ὑποθήκην ἐπὶ τῶν παραχωρηθεισῶν φυτειῶν, καὶ παραδίδει τὰ παραχωρητήρια εἰς τοὺς δικαιούχους, ἀφοῦ χαρτοσημανθῶσι καὶ πληρωθῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου, τὰ δικαιώματα τῆς μεταγραφῆς καὶ τῆς ἐγγραφῆς τῆς ὑποθήκης.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι «τὸ ἄρθρον 15 νὰ τροποποιηθῇ ἀντὶ «ἐντὸς 15 ἡμερῶν» εἰς «ἐντὸς ἑνὸς μηνός». Ἄλλα μέλη προσέθεσαν νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς διάταξις· «Αἱ ἀνεγνωρισμέναι ἐθνικοϊδιόκτητοι γαῖαι ἐπὶ ὡρισμένων τινῶν χωρίων θέλουσι πληρόνει τὸ ἥμισυ τῆς ἐκτιμήσεως». Ἐπιμένουν τὰ μέλη εἰς τὴν τροπολογίαν αὐτήν;

§279ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Μάλιστα, κ. πρόεδρε. Καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καρυστίας καὶ Χαλκίδος ὑπάρχουν ἐθνικοϊδιόκτητοι γαῖαι ἀδιανέμητοι μετὰ τοῦ δημοσίου· εἰς τὰς γαίας αὐτὰς ἐνεφύτευσαν οἱ κάτοικοι. Λοιπὸν ἐκ τῶν γαιῶν αὐτῶν πρέπει οἱ κάτοικοι νὰ πληρώσουν τὸ ἥμισυ τῆς ἐκτιμηθείσης γῆς· διότι αἱ γαῖαι ἀνήκουν ἐξ ἡμίσεος εἰς τὸ δημόσιον καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§280ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου τούτου εἰς τὰς γενικὰς διατάξεις, διότι θ’ ἀποτελέσῃ ἴδιον ἄρθρον.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι λοιπὸν ἀντίῤῥησις εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ μηνὸς ἀντὶ τῶν 15 ἡμερῶν;

§282ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§283ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ δίδηται ἓν παραχωρητήριον διὰ τὰς γαίας ἑκάστου. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§284ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ 15ον ἄρθρον ἔγεινε παραδεκτόν.

§285ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἄρθρον 16. Ἐὰν ὅμως ἐντὸς τῆς ἀνωτέρω ὁρισθείσης προθεσμίας δὲν ὑπογράψῃ τὴν ὁμολογίαν, ἀπόλλυσι τὴν κατὰ τὸ ἄρθρ. 8 προκαταβολὴν, καὶ θεωρεῖται παρῃτημένος τῶν χορηγουμένων ὑπὸ τοῦ παρόντος νόμου δικαιωμάτων.

§286ΠΑΡΙΣΣΗΣ (γραμματεὺς). Προσθήκη τῆς ἐπιτροπῆς. «Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ ἐνυπόθηκοι δανεισταὶ δύνανται νὰ ζητήσουν τὴν εἰς αὐτοὺς παραχώρησιν κατὰ τὸ ἄρθρον 10 τοῦ νόμου.

§287ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δέχομαι.

§288ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐντὸς προθεσμίας δύω μηνῶν.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὅλως περιττὸν, ἀφοῦ τὸ λέγει τὸ 20 ἄρθρ.

§290ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, περιττὸν εἶναι.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 16 μετὰ τῆς προσθήκης εἶναι ἀντίῤῥησις;

§292ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτόν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δʹ.

Γενικαὶ διατάξεις. Ἄρθρον 17. Πᾶσα φυτεία, τῆς ὁποίας ὁ κάτοχος κατέστη ἔκπτωτος κατὰ τὰ ἄρθρα 10 καὶ 16 τοῦ παρόντος νόμου, περιέρχεται εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου καὶ θεωρουμένην ὡς ἐθνικὸν φθαρτὸν κτῆμα, διατίθεται κατὰ τοὺς κειμένους νόμους. Ἐὰν κατὰ τὴν καταμέτρησιν τῆς φυτείας εὑρεθῇ πλεόνασμα ἐπὶ τῆς δηλωθείσης ἐκτάσεως, παραχωρεῖται καὶ τοῦτο εἰς τὸν δηλώσαντα, ὅταν δὲν ᾖναι ἀνώτερον τῶν δέκα τοῖς ἑκατόν. Πᾶσα ὑπέρβασις τοῦ ὅρου τούτου περιέρχεται εἰς τὸ δημόσιον καὶ διατίθεται ὡς ἀνωτέρω.

§294ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἔχω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 2 καὶ 3 ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία· «Ἂν κατὰ τὴν καταμέτρησιν τῆς φυτείας εὑρεθῇ πλεόνασμα ἐπὶ τῆς δηλωθείσης ἐκτάσεως, παραχωρεῖται καὶ τοῦτο εἰς τὸν δηλώσαντα ὑποχρεούμενον νὰ πληρώσῃ ἐντὸς τοῦ πρώτου ἔτους ὁλόκληρον τὸ τίμημα τοῦ πλεονάσματος.

§295ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον καὶ ἂν ᾖναι;

§296ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὅσον καὶ ᾖναι. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, κ. Ζέγγελης, εἶχεν ὑποβάλει τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὸν ἐμφυτευτὴν νὰ ἔχῃ περισσότερα τῶν 60 στρεμμάτων. Κατὰ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν τὸ πλέον διετίθετο διὰ δημοσίου πλειστηριασμοῦ. Ἡ Βουλὴ, τῇ ἀντιῤῥήσει τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπέῤῥιψε τὴν τροπολογίαν ταύτην, καὶ τὴν ἀπέῤῥιψε διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· δὲν ἠθέλησε τὰ κτήματα νὰ διανεμηθῶσιν· ἐθεώρησε καὶ ἄδικον καὶ ἀσύμφορον ἓν κτῆμα νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο καὶ τρία τεμάχια. Ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου αὐτὸ τοῦτο θὰ γείνῃ· λέγει, ἐὰν δὲν δηλώσωσιν ὁλόκληρον τὴν ἔκτασιν, τὸ μέρος τῆς γῆς διατίθεται διὰ δημοσίου πλειστηριασμοῦ, ἐὰν ὑπερβαίνῃ ὡρισμένην ἔκτασιν. Οἱ αὐτοὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπήνεγκον τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ζέγγελη θέλουν, πιστεύω, συνηγορήσει ὑπὲρ τῆς τροπολογίας μου. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἰπῆτε, τί γίνεται τὸ πλεόνασμα; νὰ δοθῇ εἰς τὸν δηλώσαντα, ὁ ὁποῖος ἔκαμεν ἐσφαλμένην δήλωσιν καὶ ἐζήτησε νὰ ζημιώσῃ τὸ δημόσιον. Ναί, νὰ τῷ δοθῇ, ἀλλὰ μὲ μίαν ποινήν. Εἰς πολλούς, κύριοι, ἠγέρθη ἡ τοιαύτη ὑπόνοια, ὅτι κακὴ ἐκτίμησις θὰ γείνῃ, ὅτι ἐσφαλμένη θὰ γείνῃ περιγραφὴ τῶν κτημάτων, καὶ δυστυχῶς ἡ ὑπόνοια αὕτη ὑπάρχει καὶ εἰς ἐμὲ εἰς μέγιστον βαθμόν. Θέλω λοιπὸν, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης ὄχι μόνον γνωρίζει ἀκριβῶς πόσης ἐκτάσεως εἶναι, ἀλλὰ γνωρίζει καὶ τὰ κλήματα καὶ τὰ δένδρα ἀκριβῶς τὰ περιεχόμενα κατ’ ἀριθμὸν, θέλω αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ δηλώσουν τὴν ἀκριβῆ ἔκτασιν τοῦ κτήματος, καὶ ἐν περιπτώσει ἐναντίᾳ νὰ τεθῇ ἡ ποινὴ, νὰ πληρώσουν ἐντὸς τοῦ πρώτου ἔτους, ὄχι ἐντὸς 16 ἐτῶν, ὁλόκληρον τὸ τίμημα τοῦ πλεονάσματος. Ὁ ἔντιμος ἐκ Κορινθίας βουλευτὴς κύριος Δημητριάδης, μοὶ ἐπέφερε τὴν παρατήρησιν «ἐὰν δὲν τὸ θέλωσι». Τὸ ἐννοῶ αὐτό· ἀλλ’ ὅταν ἕνας ἔχῃ ἔκτασιν π. χ. 100 στρεμμάτων γῆς νὰ μὴ περιγράψῃ ὅλα τὰ ὅρια καὶ νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι ἡ γῆ του συνίσταται ἐκ μόνον 50 στρεμμάτων, εἶναι ζημία τοῦ δημοσίου. Τὸ ἐννοῶ, ὅτι δύναται πᾶς τις νὰ μὴ κάμῃ δήλωσιν διὰ τὸ περιπλέον, νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐνεφύτευσε μόνον 50 στρέμματα, καὶ τὰ ἄλλα δὲν τὰ θέλει. Θέλω λοιπὸν, ὁ θέλων νὰ ζητήσῃ τὸ ἥμισυ τοῦ κτήματός του, νὰ τὸ ζητήσῃ ἐλευθέρως, ἀλλὰ νὰ μὴ περιγράφῃ πρὸς ζημίαν τοῦ δημοσίου τὸ κτῆμά του μικρότερον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ λαμβάνῃ καὶ τὸ ἐπίλοιπον, ἀλλὰ νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ τὸ τίμημα ἐντὸς τοῦ πρώτου ἔτους.

§297ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν δὲν τὸ θέλῃ;

§298ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Τὸ θέλει, διότι τὸ περιέγραψεν ὁλόκληρον, ἀλλὰ θέλει νὰ δολιευθῇ τὸ δημόσιον. Ἐὰν δὲν θέσωμεν φραγμὸν τινὰ κατὰ τῶν τοιούτων δηλώσεων, νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι ὅσοι ἔχουν φυτεύσει 50 στρέμματα θὰ δηλώσουν, ὅτι ἔχουν μόνον 20 στρέμματα. Τὸ περιπλέον, λέγει, ἐὰν ᾖναι μικρότερον τοῦ 10%, τοῦ δίδεται χωρὶς ποινήν· ἐὰν ᾖναι περισσότερον, πωλεῖται. Ἀλλὰ τότε τί μέρος τοῦ κτήματος θὰ πωλήσῃ;

§299ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν γνωρίζει κανεὶς τὴν ἔκτασίν του.

§300ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Γνωρίζει καὶ τὰ κλήματα.

§301ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ παρεδέχθημεν εἰς ἓν τῶν προηγουμένων ἄρθρων, ὅτι ὁ μὴ δηλώσας ἐμπροθέσμως τὴν φυτείαν του γίνεται ἔκπτωτος καὶ ἀπόλλυσι πᾶν ἐπ’ αὐτῆς δικαίωμα, ἤθελεν εἶσθαι ὁλωσδιόλου ἀσυνεπὲς, ἐὰν δὲν ὁρίσωμεν τὴν αὐτὴν ποινὴν καὶ δι’ ἐκεῖνον, ὅστις ἤθελε κάμει ἐλλιπῆ δήλωσιν, διότι, κατ’ ἐμὲ, τὸ νὰ μὴ δηλώσῃ τις παντάπασιν μίαν ἔκτασιν, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ τὴν δηλώσῃ τοσοῦτον ἐλλιπῶς, ὥστε νὰ ὑποκρύψῃ, ὅσον μέρος θέλῃ. Ὑποθέσατε, ὅτι ἔχει τις 100 στρέμματα φυτείας, ἀντ’ αὐτῶν δηλόνει ἓν, δὲν εἶναι ἀνακολουθία νὰ εἴπωμεν, διότι ἐδήλωσε μόνον ἓν στρέμμα ἀντὶ τῶν 100, τίθεται εἰς θέσιν διάφορον ἀπὸ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν ἔκαμε καμμίαν δήλωσιν; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν φέρει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς. Ἄλλως τε, ἐὰν ἐνόησα καλῶς τὸν κύριον Κολιάτζον, ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσεν εἰς αὐτὸν τὴν τροπολογίαν εἶναι διὰ νὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς ἐμφυτευτὰς νὰ κάμουν τελείας δηλώσεις· ἀλλ’ ἐπὶ τούτου νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ περισσότερον ἀπὸ τὸν κύριον Κολιάτζον· διότι κατὰ τὸν κύριον Κολιάτζον, ὅστις δὲν δηλώσῃ ἀκριβῶς, ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ τὸ τίμημα ἀμέσως, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μεγάλη ποινή· ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὅστις δὲν δηλώσῃ ἀκριβῶς, χάνει καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ὑπερβάλλον τῆς ἐκτάσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀφ’ ἑτέρου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ τις ἀκριβέστατα τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν κατέχει, πρέπει νὰ τεθῇ ὅρος τις ὡς ἔγγιστα, τὸ ὁποῖον γίνεται καὶ ἐπὶ τῶν τελωνιζομένων ἐμπορευμάτων. Οἱ ἔμποροι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ διασαφίζουν μὲ ὅλην τὴν ἀκρίβειαν τὰ ἐμπορεύματά των, ἀλλ’ ὡς ἔγγιστα, καὶ ἐὰν εὑρεθῇ διαφορὰ 5 ἢ 10%, δὲν ὑφίστανται οὐδεμίαν ποινήν. Διὰ τοῦτο καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐπρονόησεν, ὥστε, ὅταν μεταξὺ τῆς δηλωθείσης καὶ τῆς πραγματικῆς ἐκτάσεως ὑπάρχῃ διαφορὰ 10%, νὰ μὴ ἐπιβάλληται καμμία ποινή. Ἐὰν ὁ κ. Κολιάτσος νομίζῃ, ὅτι ὁ ὅρος τοῦ 10% ᾖναι μέγας, ἠμπορεῖ νὰ τὸν ἐλαττώσῃ· ἐὰν ἄλλοι νομίζουν ὅτι εἶναι μικρὸς, δύνανται νὰ τὸν αὐξήσουν· ἀλλ’ ἡ βάσις πρέπει νὰ γείνῃ δεκτή.

§302ΠΟΛΛΟΙ. Καλῶς!

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένει ὁ κ. Κολιάτσος εἰς τὴν τροπολογίαν του;

§304ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἶναι ἀντίῤῥησις καμμία εἰς τὸ ἄρθρ. 17;

§306ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι!

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινε δεκτόν.—Ἄρθρον 18.

§308ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ· εἰς τὰς γενικὰς διατάξεις, κύριοι βουλευταὶ, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον, νὰ προστεθῇ ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ παραδρομὴν παρελείφθη ἀπὸ τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Τὸ ἄρθρον τοῦτο διαλαμβάνει, ὅτι πᾶς ἐκ παραχωρήσεως ἐθνικῆς γῆς ὀφειλέτης τοῦ δημοσίου κατὰ τὸν παρόντα νόμον, δύναται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν 18 ἐτῶν νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ ὑπόλοιπον τῆς ὀφειλῆς.

§309Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τώρα εἶναι καιρὸς νὰ τεθῇ ἡ διάταξις, ὅτι τὰ ὑπὸ τῶν ἄρθρων, δὲν ἠξεύρω ποίων, ὁρισθέντα ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ τῶν προσημειώσεων.

§310ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§311ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει διατυπώσει τὴν ἰδέαν σας, κ. ὑπουργέ. — «δύναται ἕκαστος, εἰς ὁποιανδήποτε ἐποχὴν θέλει, νὰ πληρόνῃ τὸ ὅλον ἢ μέρος τῆς ὀφειλῆς αὐτοῦ ἀτόκως».

§312ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. «Πᾶς ἐκ παραχωρήσεως ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν ὀφειλέτης τοῦ δημοσίου κατὰ τὸν παρόντα νόμον δύναται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν 18 ἐτῶν νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ ὑπόλοιπον τῆς ὀφειλῆς του» κατὰ τὸν χρεωλυτικὸν πίνακα, ἐννοεῖται.

§313ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνι τρόπῳ;

§314ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἡ πληρωμὴ ἑνὸς κεφαλαίου γίνηται κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας, εἶναι γνωστὸν, πόσον μέρος ἑκάστης δόσεως ἀνήκει εἰς τόκους καὶ πόσον μέρος εἰς κεφάλαιον. Ἑπομένως, ὅταν τις μετὰ παρέλευσιν 5 π. χ. ἐτῶν, μετὰ τὴν πληρωμὴν 5 δόσεων, θελήσῃ νὰ πληρώσῃ τὸ ὑπόλοιπον κεφάλαιον, εἶναι εὔκολον νὰ εὑρεθῇ, πόσον εἶναι τοῦτο, καὶ τοῦτο θὰ πληρώσῃ ὄχι τόκον. Αὐτὰ εἶναι γνωστὰ πράγματα καὶ συνηθισμένα.

§315ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλετε, προσεθέσατε «τὸ ὑπόλοιπον τῆς ὀφειλῆς». Ἀλλὰ νὰ μὴ σταθῆτε ἐδῶ· θὰ ἀφαιρέσητε τὸν μὴ δουλευθέντα τόκον· διότι κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας ἕνας ὀφειλέτης δι’ ἓν κεφάλαιον 1,000 δραχμῶν θὰ ὑπογράψῃ ὁμολογίας ἴσως 1,500 δραχμῶν.

§316Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. 18 ὁμολογίαι πρὸς 80 δραχμὰς ἑκάστην, δραχμὰς 1440.

§317ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τότε θὰ πληρώσῃ τὸ κεφάλαιον καὶ τοὺς τόκους, ὅταν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα πληρόνῃ εἰς τὴν λῆξιν ἑκάστης δόσεως· ἀλλ’ ἐὰν θελήσῃ νὰ πληρώσῃ μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους, θὰ πληρώσῃ τὸ κεφάλαιον ἀτόκως.

§318ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, δὲν εἶναι ζήτημα αὐτό.

§319ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν ἐὰν προστεθῇ «τὸ ὑπόλοιπον τῆς ὀφειλῆς τοῦ μὴ δουλευθέντος τόκου» ἔχετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖτε.

§320ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπόλοιπον τοῦ κεφαλαίου δὲν ἀρκεῖ;

§321ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν λοιπὸν ἄρθρον πρόσθετον 18 «Πᾶς ἐκ παραχωρήσεως ἐθνικοϊδιοκτήτου ὀφειλέτης τοῦ δημοσίου, κατὰ τὸν παρόντα νόμον δύναται καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν 18 ἐτῶν νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ κεφαλαίου.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§323ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 19 πρόσθετον «Τὰ περὶ ὑποθηκῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 10 καὶ 16 τοῦ παρόντος νόμου ὁρισθέντα, ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ προσημειώσεων, ὑπὲρ τῶν ἐχόντων τοιαύτας.

§325ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἰς τὸ ἀ. ἄρθρον ἐκάμαμεν ἐξαίρεσιν· ἐξῃρέσαμεν τὰς φυτείας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ γαιῶν διὰ τὰς ὁποίας ὑπῆρχον ἐκδεδόμενα παραχωρητήρια, καθὼς καὶ τὰς φυτείας τὰς μοναστηριακὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολυετῶς ἐκμεμισθωμέναι. Ἀφοῦ ἐκάμαμεν τὴν ἐξαίρεσιν ἐκείνην, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν προθεσμίας ἄλλας εἰς τοὺς κατόχους τῶν φυτειῶν τούτων, ἵνα κάμωσι τὴν δήλωσιν. Θεωρῶ λοιπὸν ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς ἄρθρον «εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς φυτειῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ ἀ. ἄρθρου, ἡ προθεσμία τῶν δηλώσεων ἄρχεται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἀκυρούσης τὴν παραχώρησιν τελεσιδίκου ἀποφάσεως, ἢ ἀπὸ τῆς λήξεως ἢ διαλύσεως τῆς μισθώσεως».

§326ΔΑΓΡΕΣ. Ποίους ἐννοεῖτε κατόχους;

§327ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν ἐμφυτευτὴν, ὄχι τὸν ἐνοικιαστήν.

§328ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ζητήσω ἐξηγήσεις, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τίς εἶναι ὁ κάτοχος ἐπὶ κτημάτων μοναστηριακῶν, τὰ ὁποῖα τὸ δημόσιον ἐνοικίασε πολυετῶς.

§329ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον καὶ εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ὅτι εἰς τὰ μοναστιριακὰ κτήματα ὑπάρχουν δύο εἰδῶν φυτεῖαι· αἱ μὲν ἐγένοντο ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὰς μονὰς, καὶ θεωροῦνται φθαρτὰ κτήματα, καὶ ἀνήκουν εἰς τὸ δημόσιον, αἱ δὲ ἐγένοντο ἀπὸ ἰδιώτας ὑποχρεωμένους νὰ πληρόνωσιν εἰς τὴν μονὴν ἐπικαρπίαν· τὸ δημόσιον ἐνοικίασε τὰ κτήματα ὁλόκληρα τῶν διαλελυμένων μονῶν, καὶ οἱ ἐνοικιασταὶ δικαιοῦνται ἀφ’ ἑνὸς νὰ νέμωνται ἐξ ὁλοκλήρου τὸν καρπὸν τῶν φυτειῶν, τὰς ὁποίας εἶχον ἐνεργήσει αἱ μοναὶ, νὰ εἰσπράττωσι δὲ ἀπὸ τοὺς ἐμφυτευτὰς τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας τὸ ὁποῖον εἰσέπραττεν ἡ μονή. Ἐδὼ δὲ πρόκειται περὶ τῶν ἐμφυτευτῶν οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ πληρόνωσιν ἐπικαρπίαν εἰς τὰς μονάς. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καρυστίας κ. Μπαλάφας. Ἠξεύρετε, ὅτι ὑπῆρχον εἰς πολλὰς ἐπαρχίας φυτεῖαι μὴ ἀνήκουσαι καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὸ δημόσιον, ἀφ’ ὧν δὲν εἰσεπράττετο πλῆρες τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, τὸ ὁποῖον ἐπέβαλον οἱ ἐτήσιοι φορολογικοὶ νόμοι, καὶ τοῦτο συνέβαινε, διότι τὰ χωρία εἰς τὰ ὁποῖα αἱ τοιαῦται φυτεῖαι ἐγένοντο δὲν ἀνῆκον καθολοκληρίαν εἰς τὸ δημόσιον ἢ τὸ ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον, ἀλλ’ ὑπῆρχον ἐξ αὐτῶν ἐξ ἀδιαιρέτου καὶ ἕτεροι ἰδιοκτῆται, τὸ δὲ δημόσιον ἐλάμβανε τόσην μόνον ἐπικαρπίαν, ὅσον ἦτο τὸ ἀνάλογον αὐτοῦ μέρος εἰς τὴν συνιδιοκτησίαν· ἐὰν π. χ. ἦτο συνιδιοκτήτης κατὰ τὰ ⅔ ἐλάμβανε τὰ ⅔ τῆς ἐπικαρπίας.

§330ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πόθεν προέκυψεν ἡ τοιαύτη σχέσις;

§331ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρέθην εἰς τὴν Πελοπόννησον νομίζω, ὅτι εἶνε δύω ἢ τρία τοιαῦτα χωρία· προέκυψε δὲ διότι οἱ Ὀθωμανοὶ εἶχον ἐξ ἡμισείας τὰ χωρία αὐτὰ μὲ τοὺς χριστιανοὺς· ὅτε δὲ ἦλθεν ἡ ἐπανάστασις, τὸ μέρος τῶν Ὀθωμανῶν περιῆλθεν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου, εἰς δὲ τὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι διὰ συνθήκης παρεδόθησαν, καὶ ὅπου οἱ Ὀθωμανοὶ ἐπώλησαν τὰ κτήματά των, ἐκεῖ συνέπεσε νὰ ὑπάρχουν χωρία, ἐν μέρει ἀνήκοντα εἰς ἰδιώτας Ὀθωμανοὺς, ἐν μέρει εἰς τὸ δημόσιον ἢ εἰς φιλανθρωπικὰ καταστήματα καὶ εἶναι τὰ λεγόμενα Βακούφια. Τὸ μέρος τῶν Ὀθωμανῶν περιῆλθεν εἰς ἰδιώτας, τὸ ἕτερον δὲ εἰς τὸ δημόσιον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶνε δίκαιον νὰ μὴ εἰσπράξωμεν ὁλόκληρον τὸ τίμημα, ἀλλὰ τόσον μόνον, ὅσον εἶναι ἡ ἐπικαρπία· διὰ τοῦτο προτείνω τὴν προσθήκην «ὅπου ὑπάρχουσι φυτεῖαι γενόμεναι ἐπὶ γαιῶν μὴ ἀνηκουσῶν εἰς τὸ δημόσιον καὶ ὑποβαλλομένων εἰς δικαίωμα ἐπικαρπίας ἔλαττον τοῦ διὰ τοῦ ἐτησίως διὰ τοῦ φορολογικοῦ νόμου κανονιζομένου, τὸ δημόσιον λαμβάνει ἐκ τοῦ ὁρισθέντος τιμήματος μέρος ἀνάλογον τῆς ὡρισμένης ἐπικαρπίας.

§332ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Παρουσίασαν οὗτοι τίτλους εἰς τὸ δημόσιον; ἐπειδὴ πρώτην φορὰν ἀκούω τὸ τοιοῦτον. Διότι ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι εἰς τὴν Ἄμφισσαν ὑπῆρχεν ἓν μέρος τοῦ ἐλαιῶνος εὑρισκόμενον εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν· οἱ ἰδιοκτῆται τὸ εἶχον μαζὴ μὲ τοὺς Ὀθωμανούς· ἐπῆλθεν ὅμως τὸ διάταγμα καθὸ ὤφειλον νὰ παρουσιάσουν τίτλους ὅσοι εἶχον.

§333ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἔγεινε διὰ τὰ δάση.

§334ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐν τούτοις ὁ ἐλαιὼν τῆς Ἀμφίσσης διετέθη ὡς ἐθνικός· διότι οἱ ἄνθρωποι δὲν εἶχον νὰ παρουσιάσουν τίτλους εἰς τὰ δικαστήρια.

§335ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω, ὡς ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ἀπὸ τὰ βιβλία, ὅτι ὑπάρχουν φυτεῖαι, ἀπὸ τὰς ὁποίας τὸ δημόσιον δὲν λαμβάνει πλῆρες τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας.

§336ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Εἶσθε πεπεισμένοι, ὅτι διὰ τῆς μικροτέρας αὐτῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου ἀντιπροσωπεύεται ἡ ἀληθὴς μερὶς τῆς κυριότητος τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῶν κτημάτων; διότι εἴπατε, ὅτι ἀνέκαθεν ὑπῆρχε συνιδιοκτησία· περὶ τούτου πρέπει νὰ μᾶς δώσητε ἐξηγήσεις.

§337ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ δημόσιον δὲν ἔχει ἕτερα δικαιώματα ἐπὶ τῶν γαιῶν αὐτῶν, παρ’ ὅσα ἀπέκτησε ἀπ’ ἀρχῆς καὶ διατηρεῖ μέχρι τοῦδε· ἐὰν ἐλάμβανε π. χ. 10% ἐπικαρπίαν θὰ λάβῃ 10% ἀπὸ τὸ τίμημα.

§338ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Μίαν ἐξήγησιν θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν· ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός μου γνωρίζω τὸ ἑξῆς· ὅτι ὑπῆρχον χωρία περὶ ὧν ὑπῆρχον δίκαι ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου κατὰ τοῦ δημοσίου, καὶ ὑπάρχουν ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναγνωρίζουσι τὴν συνιδιοκτησίαν· π. χ. ἓν χωρίον τῆς ἐπαρχίας Μεσσηνίας ἀνήκει κατὰ τὸ ¼ εἰς τὸν Μπενάκην καὶ κατὰ ¾ εἰς τὸ δημόσιον ἐξ ἀδιαιρέτου· τὸ χωρίον Ναζίρη ἀνήκει κατὰ ⅞ εἰς τὸ δημόσιον, καὶ κατὰ τὸ ⅛ εἰς τὸν Παππατσώνην, ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχουν φυτεῖαι, καὶ τὸ δημόσιον ἐκίνησεν ἀγωγὴν διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ τὴν διανομήν· ἡ διανομὴ θὰ γείνῃ, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ κτῆμα δὲν τὸ καλλιεργεῖ ἕνας καλλιεργητὴς, ἀλλ’ 100· ὅταν πάρῃ ὁ Παππαστώνης τὸ ⅛, οἱ καλλιεργηταὶ αὐτοί, οἵτινες θὰ πέσουν εἰς τὸ μερίδιόν του, ποῖα δικαιώματα θὰ ἔχουν ἀπέναντι τοῦ δημοσίου; διότι ὁ Παππατσώνης ἐννοεῖ νὰ μὴ ὑπάρξῃ οὐδεμία ὑποχρέωσις ἐναντίον του, ἐπειδὴ εἶναι ἐξ ἀδιαιρέτου συνιδιοκτήτης.

§339ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία μου εἶνε σαφὴς· αὐτὸ ἐννοεῖ.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει παρατήρησις ἄλλη ἐπὶ τοῦ προσθέτου ἄρθρου;

§341ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ 18 τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἤδη γίνεται 22. Ἄρθρον 18. Δημόσιοι καὶ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι, οἵτινες εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων, ἅτινα ἐπιβάλλει εἰς αὐτοὺς ὁ παρὼν νόμος, ἤθελον δείξει ἀσύγγνωστον ἀμέλειαν ἢ καὶ ἁπλῆν ῥαθυμίαν, τιμωροῦνται πειθαρχικῶς ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μὲ πρόστιμον 100–500 δραχμῶν.

§343ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐγὼ λέγω 500–1000.

§344ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι καὶ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δύναται νὰ διορίσῃ ἓν πρόσωπον μὴ ὑπαγόμενον εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτήν, ἀλλ’ ἀνῆκον εἰς τὴν τάξιν τῶν νοημονεστέρων δημοτῶν, λέγω λοιπόν, ὅτι καὶ οὗτος πρέπει νὰ συμπεριληφθῇ, καὶ νὰ εἴπωμεν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς δημόσιοι καὶ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι κτλ. καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ποινήν, νομίζω ὅτι τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν εἶναι ἱκανόν· μένει μόνον εἰς τὴν εὐθυκρισίαν τοῦ κ. ὑπουργοῦ νὰ ἐπιβάλῃ τὸν ἀνώτερον ἢ κατώτερον ὅρον. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸ τέλος «οἱ δὲ δημόσιοι ὑπάλληλοι ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας»· διότι εἰς τὴν περίστασιν καθ’ ἣν ἤθελεν ὑπάρχει ἀσύγγνωστος ἀμέλεια, αὕτη ἰσοδυναμεῖ μὲ δόλον, καὶ φρονῶ, ὅτι δὲν ἱκανοποιεῖται ἡ δικαιοσύνη μὲ μόνην τὴν πληρωμήν, ἔστω καὶ τῶν 500 δραχ.· διότι ὑποθέσατε δημόσιον ὑπάλληλον, ὅστις ἐξ ἀσυγγνώστου ἀμελείας ἐπροξένησε μεγάλην ζημίαν εἰς τὸ δημόσιον ἢ καὶ τὸν πολίτην, εἰς τοιαύτην περίπτωσιν καὶ πρὸς διδασκαλίαν καὶ πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς δικαιοσύνης εἶναι δίκαιον, οὐ μόνον νὰ ὑποστῇ τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς χρηματικῆς ποινῆς, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀποβληθῇ τῆς ὑπηρεσίας. Ἐννοῶ πάντοτε τοὺς δυναμένους ν’ ἀπολυθῶσι δημοσίους ὑπαλλήλους.

§345ΔΑΓΡΕΣ. Νομίζω, ὅτι διὰ τοὺς τοιούτους, τοὺς μὴ ἐκ προθέσεως ἐκπληροῦντας τὸ καθῆκόν των, ὑπάρχουν ἄλλαι ποιναί, προβλεπόμεναι ἀπὸ τὸν ποινικὸν νόμον.

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο λοιπὸν τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 22 «Πάντα τὰ μέλη τῶν ἐν τῷ παρόντι νόμῳ ἐπιτροπῶν, ἅτινα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων, ἅτινα ἐπιβάλλει εἰς αὐτοὺς ὁ παρὼν νόμος, ἤθελον δείξει ἀσύγγνωστον ἀμέλειαν ἢ καὶ ἁπλῆν ῥαθυμίαν, τιμωροῦνται πειθαρχικῶς ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν μὲ πρόστιμον 100–500 δραχ. οἱ δὲ δημόσιοι ὑπάλληλοι ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας.» Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις;

§347ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀναγνώσατέ το ἐκ νέου (θόρυβος).

§348ΛΕΚΚΑΣ. Πῶς θ’ ἀπολυθῶσι τῆς ὑπηρεσίας οἱ γεωμέτραι, οἱ ὁποῖοι εἶνε ἀξιωματικοί;

§349ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, θὰ ἦναι καὶ δικαστικοὶ καὶ στρατιωτικοί, ἑπομένως τί σημασίαν ἔχει τὸ «ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας;» Δὲν εἶναι μόνον οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι καὶ διοικητικοί, εἶναι καὶ δημοτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ καὶ δικαστικοί. Τί σημασίαν ἔχει «τὸ ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας;»

§350ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ ἐκείνους ὑπὲρ τῶν ὁποίων προνοοῦσιν εἰδικοὶ νόμοι, ἀλλ’ ἐννοῶ ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἡ κυβέρνησις δύναται ν’ ἀπολύῃ, π. χ. τὸν Ἔπαρχον ἢ τὸν γραμματέα αὐτοῦ κτλ.

§351ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν ἀναγινώσκομεν ἐκ νέου.

§353ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὄχι κύριε Πρόεδρε, θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Ζέγγελη, αὐτὴ εἶναι, ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ἀπολύονται.

§354ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Πλὴν ἐκείνων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων εἶναι εἰδικοὶ νόμοι.

§355ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὸ ἄρθρον.

§356ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει ἐκ νέου τὸ ἄρθρον 18).

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν;

§358ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.

§360ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ κυβέρνησις ἐννοεῖ, καθὼς καὶ ὅλοι ὑμεῖς, ὅτι ἡ πληρωμὴ τοῦ τιμήματος τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν θέλει γίνει τοῖς μετρητοῖς, καὶ οὐχὶ διὰ πιστωτικῶν γραμματίων, ἑπομένως πρέπει νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις. «Δὲν εἶναι δεκτὰ οὐδενὸς εἴδους πιστωτικὰ γραμμάτια.»

§361ΔΑΓΡΕΣ. Ἐκ τῶν τελεσιδίκων ἀποφάσεων.

§362ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. «Εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ τιμήματος ἐθνικοϊδιοκτήτων γαιῶν δὲν εἶναι δεκτὰ οὐδενὸς εἴδους πιστωτικὰ γραμμάτια τοῦ δημοσίου.

§363ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§364ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§365ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον;

§366ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§367ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν. Ὁ κ. Ζέγγελης ἔχει ἓν πρόσθετον ἄρθρον.

§368ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει) Πρὸ τοῦ ἄρθρου 19 νὰ προστεθῇ αὐτοτελὲς ἄρθρον, ἔχον οὕτω· «Τὸ τέταρτον τῶν ἑκάστοτε εἰσπραττομένων ἔκ τε τοῦ κεφαλαίου καὶ τῶν τόκων τοῦ κεφαλαίου τοῦ τιμήματος τῶν ἐν λόγῳ φυτειῶν, κατατίθεται εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν ἐπὶ τόκῳ, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς σύστασιν γεωργικῆς τραπέζης.»

§369ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κύριοι, ἐζήτησα τὸν λόγον, οὐχὶ διὰ νὰ φωτίσω ὑμᾶς, ἔτι δὲ ὀλιγώτερον νὰ σᾶς παραπείσω νὰ ψηφίσητε εἰς τὴν γνώμην μου· διότι οὔτε τὴν ἀναγκαίαν ἱκανότητα ἔχω, οὔτε τόσον εὐσθενὴς ἡ φωνή μου· ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι, διὰ νὰ φωτισθῶ ἀπὸ τὰς βαθείας γνώσεις, καὶ τὴν μεγάλην πεῖραν μεθ’ ἧς περιβάλλεσθε, νὰ λύσω μίαν σπουδαίαν ἀπορίαν τὴν ὁποίαν ἔχω. Φρονεῖτε, κύριοι, ὅτι τὰ νομοθετήματα καὶ αὐτὰ τὰ σοφὰ καὶ αὐτὰ τὰ εὐεργετικὰ, ὁποῖον εἶναι τὸ προκείμενον, εἶναι καὶ χρήσιμα εἰς τὴν πολιτείαν ἡμῶν, μόνον διότι θεσπίζονται; ἐγὼ ἔχω ὅλως διόλου ἐναντίαν δόξαν καὶ φρονῶ, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ βέλτιστα εἶναι ἀλυσιτελῆ εἰς τὴν πολιτείαν, ἐὰν δὲν ἐκτελῶνται πιστῶς, καὶ δὲν πραγματοποιηθῇ ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἐπαγγέλλονται. Τί σκοπεῖτε νὰ πράξητε, κύριοι, διὰ τοῦ παρόντος νομοθετήματος; νὰ ἱκανοποιήσητε τὸν ἐπιμελῆ καὶ φιλόπονον συμπολίτην σας, ὅστις τὰς ἀγόνους καὶ τελματώδεις γαίας, τὰς μετέβαλεν εἰς εὐθαλεῖς ἐλαιῶνας καὶ καρποφόρους ἀμπέλους καὶ σταφιδαμπέλους, διὰ τῆς ἐργασίας καὶ τῶν κεφαλαίων του. Ἀλλὰ τότε ἐρωτῶ, τί πλέον ἐπράξατε ἢ ὅ,τι ἤθελε πράξει ἁπλοῦς ἰδιώτης ὑπὲρ τοῦ γείτονός του, ὅταν ὁ γείτων αὐτοῦ ἤθελε κάμει ὁμοίας βελτιώσεις εἰς τὸ κτῆμά του; Ἐὰν τοῦτο, κύριοι, ᾖναι ἀληθὲς οὐδεμία χάρις ὑπάρχει ἐνταῦθα. Κατ’ ἐμὲ σκοπεῖτε, κύριοι, νὰ δώσητε ἐλευθέραν ἐνέργειαν εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν κεφαλαίων, καὶ ἰδίως τῶν κεφαλαίων τῆς γῆς, νὰ ἀναπτύξητε καὶ χρησιμοποιήσητε τὸ κεφάλαιον τοῦτο, νὰ ἀναπτύξητε τὴν γεωργίαν, ἥτις εἶναι ἡ γεννέτειρα τῆς βιομηχανίας, καὶ ἡ φυσικὴ τροφὸς καὶ παραγωγὸς τῶν λοιπῶν κλάδων τοῦ πλούτου. Σκοπεῖτε, κύριοι, διὰ τοῦ παρόντος νομοθετήματος, καὶ τοῦ ἑτέρου τὸ ὁποῖον παρασκευάζετε, νὰ μεταβάλητε τὸ φορολογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐν πολλοῖς εἶναι κληρονομία βαρβάρου ἐποχῆς καὶ δυνηθῆτε νὰ εἰσέλθητε εἰς τὴν τάξιν τῶν εὐνομουμένων ἐθνῶν (θόρυβος). Ἐὰν δὲν θέλητε ἐγὼ ἀναβάλλω δι’ αὔριον ν’ ἀναπτύξω τὰς ἰδέας μου, ἀφοῦ παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§370ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε, κ. Ζέγγελη.

§371ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Λέγω λοιπόν, κύριοι, σκοπεῖτε νὰ μεταβάλετε τὸ φορολογικόν σας σύστημα, σκοπεῖτε ν’ αὐξήσητε τοὺς πόρους τοῦ κράτους, ν’ ἀποκαταστήσητε, ὅπως ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν; ἡ ἰδέα κύριοι, εἶναι μεγαλουργὸς, καὶ οὐσιωδῶς ἐφάπτεται τοῦ ζητήματος τῶν οἰκονομικῶν τοῦ κράτους, καὶ πάντες γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα παρὰ πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν εἶναι μέγα, παρ’ ἡμῖν εἶναι τὸ πρώτιστον, καὶ λέγω τὸ πρώτιστον, διότι φρονῶ, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα παρ’ ἡμῖν εἶναι ἡ κρηπὶς καὶ τοῦ μεγάλου πολιτικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὰ προαιώνια καὶ ἀναπόστατα μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἕλληνος, καὶ διὰ τοῦτο ἀπαράγραπτα δικαιώματα. Ἀλλὰ τοῦτο μὲν, τὸ πολιτικὸν, κυμαίνεται εἰς τ’ ἀχανῆ πελάγη τῆς διπλωματίας, τὸ δὲ οἰκονομικὸν κεῖται παρ’ ἡμῖν. Εἶναι δὲ τόσον σπουδαῖον, ὥστε πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ ὅλων ἡμῶν τὴν προσοχήν. Ἐὰν τοῦτο, κύριοι, ᾖναι ἀληθὲς, δίκαιον ἔχω νὰ ἐπαναλάβω ὅτι ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκετε, εἶναι σπουδαιότατος, εἶναι μεγαλουργός. Εἰς τοῦτον κύριοι, τὸν σκοπὸν συντελεῖ οὐσιωδῶς ἡ πρότασις, ἐπὶ τῆς ὁποίας, παρακαλῶ, νὰ σκεφθῆτε σπουδαίως, καὶ ἐπιχειρῶ ν’ ἀποδείξω τοῦτο. Ὁ φιλόπονος αὐτὸς συμπολίτης σας, ὅστις ἀνέπτυξε τὴν φυτείαν, περὶ τῆς ὁποίας ὁ λόγος, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον θὰ παραδώσητε καὶ τὰς λοιπὰς μέχρι τῆς χθὲς ἐθνικὰς γαίας, ὁ τοιοῦτος, κύριοι, ἐνόει πολὺ καλῶς, πόθεν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὠφελήματα ἂν ἐβελτίονε τὴν φυτείαν του, ἀλλ’ ἀποτρέπεται, διότι ἡ τύχη του ἦτον ἀβεβαία. Ὁ ἐπιμελὴς ἐγνώριζε καλῶς, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὠφελήματα, ἐὰν ἐπεχείρει καλλιτέραν καλλιέργειαν, ἀποτρέπεται ὅμως ἀπὸ τὸ φορολογικὸν σύστημα· διότι τὰ 20% καὶ 25% τὰ ὁποῖα ἄλλως ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ὡς περίσευμα ἐπὶ τῆς μεγαλειτέρας προσόδου ἐπὶ τῶν δαπανῶν, τὰ ἀποῤῥοφᾷ τὸ φορολογικὸν σύστημα· σήμερον ὅμως ἔχει ὅλην τὴν ἐλευθερίαν νὰ θέση εἰς κίνησιν ὅλα τὰ φεφάλαιά του, ὑλικὰ καὶ διανοητικὰ· μολαταῦτα, κύριοι, ἐλησμονήσατε, ὅτι τοῦ περιεδέσατε ἤδη σφιγκτότερα τὰς χεῖρας, καὶ διὰ τοῦτο μέχρι τῆς χθὲς ὁ πτωχὸς αὐτὸς καὶ φιλόπονος συμπολίτης ἀπετρέπετο.

§372ΛΑΠΑΣ. Τὶ τὰ θέλεις αὐτὰ, ἔλα εἰς τὸ θέμα, εἰπὲ τὶ θέλεις νὰ ψηφίσωμεν.

§373ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶμαι ἐντὸς τοῦ θέματος: Λέγω λοιπὸν, ὅτι σήμερον τοῦ πεπεδέσατε τὰς χεῖρας, διότι πολὺ ὀρθῶς καὶ πολὺ δικαίως τοῦ ἐζητήσατε νὰ σᾶς πληρώσῃ τὸ τίμημα, ἐν ἄλλαις λέξεσι, τοῦ ἐζητήσατε νὰ σᾶς δίδῃ μεγαλείτερον ποσὸν, ἀφ’ ὅ,τι εἶχεν ἀνάγκην πρότερον διὰ νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ τὴν καλλιτέραν καλλιέργειαν, καὶ ὀφείλει νὰ σᾶς πληρώσῃ, καὶ ἐὰν δὲν πληρώσῃ, τὸ κτῆμα πλειστηριάζεται καὶ τὸ χάνει ὅλως δι’ ὅλου. Σᾶς ἐρωτῶ τώρα εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται οἱ τοιοῦτοι συμπολῖται ἡμῶν, ἐὰν ὑμεῖς δὲν προνοήσητε, ὥστε νὰ εὕρητε πρόχειρα τὰ μέσα, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωσι καὶ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην ἀνάγκην; εἰς τί θὰ ἀποβῇ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου; δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οὐδὲν ἐπράξαμεν. Αὕτη εἶναι τοὐλάχιστον ἡ πεποίθησίς μου, διότι φοβοῦμαι ὅτι ἀποτέλεσμα πραγματικὸν θέλομεν ἔχει τοῦτο, νὰ περιέλθωσι τὰ κτήματα ταῦτα εἰς τρίτου χεῖρας, οἱ τοκογλύφοι θέλουν εὕρει τὸν τρόπον ν’ ἀποῤῥοφήσουν καὶ αὐτὴν τὴν περιουσίαν, καὶ ἴσως καὶ τὴν ἰδιαιτέραν αὐτῶν τῶν ἐμφυτευτῶν ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐργαζόμεθα. Αὐτὸ εἶχον, κύριοι, νὰ σᾶς ἐξηγήσω· καὶ ἠδυνάμην νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ πολλὰ ἄλλα ἀντικείμενα ἀφορῶντα τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ἀποκατάστασιν, τὴν κοινωνικὴν πρόοδον τοῦ πολίτου ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἔχῃ σπουδαῖα ἀποτελέσματα ἡ σύστασις γεωργικῆς τραπέζης. Ἀλλ’ ἡ ὥρα παρῆλθεν, ἐπειδὴ δὲ δύναται νὰ μοὶ γίνῃ παρατήρησις, ἐὰν τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου σκέπτομαι, δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκω, καὶ ἐὰν ἡ τοιαύτη πρότασίς μου δὲν περιορίζῃ τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν τῆς κυβερνήσεως.... (θόρυβος)· τότε νὰ ἀναβάλωμεν, ἐὰν θέλητε, κύριοι.

§374ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νὰ ἀναβάλωμεν, κ. πρόεδρε.

§375ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§376ΛΑΠΑΣ. Νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε, μίαν ὥραν γρηγορώτερα.

§377ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι εἶναι ἐπαρκὲς, διότι ἐὰν λάβωμεν ὡς βάσιν τὰς πληροφορίας τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὅτι ἡ ἔκτασις εἶναι 350 χιλιάδες στρέμματα.

§378ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. 300 χιλιάδες.

§379ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγὼ κλίνω νὰ πιστεύσω ὅτι τὸ ὅλον ποσὸν θὰ ὑπερβῇ τὰ 20 ἑκατομμύρια· ζητῶ τὸ τέταρτον νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ ἀπόδειξιν σᾶς φέρω αὐτὴν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ὅλοι ὑμεῖς γνωρίζετε μὲ ποῖα κεφάλαια ἤρξατο, καὶ ὁποίαν πρόοδον καὶ ὑπόληψιν ἀπέκτησε, χάρις εἰς τοὺς καὶ πάλαι καὶ ἤδη διοικητὰς αὐτῆς, καὶ μολονότι τὸ ἐθνικὸν αὐτὸ κατάστημα ἠδυνήθη εἰς κρισιμωτάτας περιστάσεις νὰ ἐνισχύσῃ τὸ ἐμπόριον καὶ τοὺς κτηματίας, καὶ τὰ κεφάλαιά της ὑπερηύξησε, καὶ τὰ χρήματά της τὰ ἐδιπλασίασε. Ἐὰν γείνῃ διαχείρισις καλὴ τῶν χρημάτων αὐτῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐφελκύσῃ καὶ κεφάλαια καὶ ὁμογενῶν καὶ ἐγχωρίων, καὶ νὰ ἀναβῇ εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, καὶ νὰ ᾖναι δυνατὸν πράγματι, νὰ κατασταθῇ ὠφέλιμον τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἕτερον οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ἔχω εἰς τὴν εἰλικρίνειαν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς κυβερνήσεως· διότι καὶ ἄπειρον ἐμπιστοσύνην ἔχω, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλει ἐκπληρώσει τὸ καθῆκον της· οὐδόλως ὅμως ἡ πρότασίς μου περιορίζει τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν αὐτῆς, ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ εἶναι πολλὰ τῶν κινητῶν χρεῶν διὰ τὰ ὁποῖα πληρώνομεν δέκα καὶ ἕνδεκα τοῖς ἑκατὸν, νὰ τὰ πληρώσῃ καὶ οὕτω ν’ ἀπαλλάξῃ τὸ δημόσιον ἀπὸ ἓν βάρος· ἐγὼ, κύριοι, μολονότι δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν περὶ τῆς συνέσεως τῶν κυβερνώντων, ὅμως ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ χρησιμεύσουν τὰ χρήματα διὰ τοιαύτας ἀνάγκας, καὶ λέγω τοῦτο ὄχι διὰ νὰ προσβάλω τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ διότι τὰ χρήματα καὶ τὰ ἄτομα σκανδαλίζουν κατὰ μείζονα λόγον τὰς κυβερνήσεις, καὶ ὅταν ἔχῃ τις ἀφθονίαν, δὲν σκέπτεται διὰ τὴν αὔριον. Λέγω λοιπὸν, ὅτι εἶναι προτιμότερον τὸ ἔθνος νὰ ὑποστῇ αὐτὴν τὴν μικρὰν ζημίαν (θόρυβος).

§380ΛΑΠΑΣ. Ἀρκετά.

§381ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ κυβέρνησις θὰ λαμβάνῃ κατ’ ἔτος 2 ἑκατομμύρια, ζητῶ μόνον τὰς 500 χιλιάδας, τὰς ὁποίας, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν, καθὼς καὶ τὰς 650 χιλιάδας, τὰς ὁποίας θὰ ἐλάμβανε δικαίωμα ἐπικαρπίας, μένουν ἀκόμη 850 χιλιάδες δραχμαί. Ἰδοὺ, κύριοι, οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους εἶχα νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, περιορίζομαι εἰς τούτους, καὶ περιορίζομαι ἕως ἐδὼ, διότι ἡ ὥρα τῷ ὄντι λίαν ἐπροχώρησε, καί τοι πολλὰ εἶχον νὰ προσθέσω διὰ νὰ καταδείξω ἐπὶ μᾶλλον τὴν χρησιμότητα τῆς προτάσεώς μου· καὶ λέγω, ὅτι δύνασθε νὰ ἐκτιμήσητε τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ὑπέβαλα τὴν προσθήκην αὐτὴν, ὅστις εἶναι κυρίως νὰ καταστήσῃ πραγματικῶς χρήσιμον τὸ νομοθέτημα τοῦτο εἰς τὴν πολιτείαν καὶ συντελέσῃ εἰς τὴν κοινωνικὴν πρόοδον τοῦ ἔθνους. Ἀπόκειται δὲ εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε, καὶ ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην μου, διότι καί τοι κεκμηκυῖα ἡ Βουλὴ εὐηρεστήθη νὰ μὲ ἀκούσῃ· (θόρυβος).

§382ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Κύριε πρόεδρε, εἶναι συγχωρημένον νὰ εἰπῶ δύο λέξεις; (θόρυβος).

§383ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§384ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει τὴν προσθήκην τοῦ κ. Ζέγγελη.)

§385ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζέγγελη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§386ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται παραδεκτὸν τὸ ἄρθρον;

§387ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. Τὸ ἄρθρον 19ον τὸν ὁποῖον εἶναι τὸ 24ον.

§389ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 19. Καταργοῦνται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἅπασαι αἱ ἀντιβαίνουσαι εἰς τὸν παρόντα νόμον διατάξεις καὶ ῥητῶς ὁ ἀπὸ 15|27 Ἰανουαρίου 1837 νόμος περὶ φυτειῶν ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν.»

§390ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§391ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν.

§392ΤΙΝΕΣ. Τὸ σύνολον, κ. πρόεδρε.

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μίαν στιγμὴν, κύριοι. Τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ συναρμολογηθῇ, νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, καὶ τότε ψηφίζομεν τὸ σύνολον. Τί θὰ ἔχωμεν αὔριον, κύριοι; Τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅπως εἶχε σήμερον;

§394ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 καὶ 10 λεπτά.