1871.01.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 16

Τῆς 19 Ἰανουαρίου 1871.

Τρίτη)

Ὥρα 1 μ. μ.

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρέθησαν παρόντες οἱ ἑξῆς.

Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παρατήρησις εἰς τὰ πρακτικά;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. Φίλων καὶ Σοῦτσος ἀναγγέλλουν, ὅτι εἶναι ἀσθενεῖς καὶ ἑπομένως δὲν ἠμποροῦν νὰ παρευρεθῶσι. Ἂς τὸ σημειώσουν οἱ στενογράφοι.

§5ΤΟΠΑΛΗΣ. Μίαν λέξιν, κ. πρόεδρε, δι’ ἓν λάθος, τὸ ὁποῖον παρεισέφρυσεν εἰς τὰ τυπωμένα πρακτικὰ τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς. Πραγματικῶς κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἔλαβε χώραν ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βαλαωρίτου περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως καὶ ἐσημειώθη ὅτι ὁ κ. Παππαδάτος, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἐν Κερκύρᾳ ἦτο παρὼν καὶ ἐψήφισεν, ἐγὼ δὲ ἀπών· συνέβη δὲ τοὐναντίον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικά. Τῳόντι τὸ λάθος εἶναι σπουδαῖον καὶ παρακαλοῦνται οἱ κύριοι στενογράφοι νὰ τὸ σημειώσουν εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικά. Ἓν ἄλλο λάθος ἔχετε σημαντικώτατον. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἐγένετο προχθὲς μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ζαΐμη ὑπὸ τοῦ κ. Χρηστοπούλου βουλευτοῦ Μαντινείας, εἶναι σημειωμένη, ὅτι ἐγένετο ὑπὸ τοῦ κ. Χριστοπούλου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι λάθος, λάθος ἀρκετὰ χονδρόν. Λοιπὸν παρακαλῶ νὰ τὸ διορθώσητε εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικά· ἀντὶ Χρηστόπουλος ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν, νὰ σημειώσητε Χρηστόπουλος Βουλευτὴς Μαντινείας.

§7ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διανομῆς καὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ληστείας ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἔχῃ ἑτοίμην τὴν ἔκθεσίν της.

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἑτοίμη εἶναι, ἀλλὰ δὲν ἀντεγράφη.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐντὸς τῆς σήμερον πιστεύω νὰ τελειώσῃ. — Ἀναφορὰ τοῦ κ. Νικήτα Γαϊτάνου ὁ ὁποῖος αἰτεῖται τὴν ἀνταλλαγὴν τῆς ἐν Ἀρεοπώλει οἰκίας του μὲ τὰ ἐθνικὰ φθαρτὰ κτήματα, ὅπως ἡ κυβέρνησις εἰδοποιήσῃ τὰς ἁρμοδίας ἀρχάς. Θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Λοιπὸν εἰσερχόμεθα εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Εἰσέρχεται ὁ βουλευτὴς Γ. Α. Γεωργιάδης.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4, κεφάλαιον δεύτερον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἔχει τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑποθέτω ὅτι ἐλάβατε.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (πρωθυπουργός). Τὸ περὶ ληστείας ἀπὸ προχθὲς λέγουν ὅτι εἶναι ἕτοιμον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ πιστεύω ὅτι σήμερον θὰ τελειώσῃ.

§14Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ τὸ Ἔθνος καὶ ἡ Βουλὴ ἀπαιτεῖ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ ᾖναι ἓν ἐκ τῶν πρώτων.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά, χαίρω δι’ αὐτὴν τὴν προθυμίαν τὴν ὁποίαν δεικνύετε.

§16ΔΑΓΡΕΣ. Κ. πρόεδρε ὁ κ. Κεχαγιᾶς πιστεύω ὅτι ἐπείσθη, ὅτι θὰ ἀνακαλέσῃ τὴν πρότασίν του. (ὁ κ. Κεχαγιᾶς μειδιᾷ).

§17ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὴν ἀναλαμβάνω ἐγὼ τότε.

§18Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι πολὺ ἰσχυρογνώμων ὁ κ. Κεχαγιᾶς καὶ δὲν τὴν ἀποσύρει.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποκρούεται ἀπὸ κανένα ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κεχαγιᾶ;

§20ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ πολλούς.

§21ΓΡΗΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Πρέπει νὰ ἀκουσθῇ ὁ κ. ὑπουργός.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰδοποιήθη νὰ ἔλθῃ. Εἰσέρχεται ὁ βουλευτὴς Δ. Σαράβας.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μίαν παρατήρησιν μοὶ κάμνουν οἱ στενογράφοι, ὅτι τὸ λάθος περὶ Χριστοπούλου ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν δὲν εἶναι ἐδικόντων· ἔγεινεν εἰς τὸ τυπογραφεῖον.

§24ΜΠΟΥΤΟΣ. (Γραμματεὺς) ὅπως καὶ τὸ ἄλλο λάθος εἶναι εἰς τὰ πρωτόκολλα τῆς ψηφοφορίας.

§25ΔΑΓΡΕΣ. Εἶπον ὅτι ὁ κ. Κεχαγιᾶς παραιτεῖται ἀπὸ τὴν πρότασίν του, ἀλλὰ δὲν τὸ εἶπον ἀστειευόμενος τὸ εἶπον σπουδαίως, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ κ. Κεχαγιᾶς σπουδαιότερον σκεπτόμενος καὶ σχετικῶς πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν γεωργῶν, ἀφοῦ λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰς δαπάνας καὶ τοὺς κόπους τοὺς ὁποίους καταβάλλουν, τὰς ἀτμοσφαιρικὰς περιπετείας ἕνεκα τῶν ὁποίων τὰ προϊόντα τῶν κτημάτων εἶναι ὑποκείμενα εἰς καταστροφὴν, τὰ κέρδη τὸ καθαρὸν εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ἀφίνουν τὰ κτήματα εἰς τοὺς καλλιεργοῦντας αὐτὰ, ἐπίστευον, λέγω, καὶ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Κεχαγιᾶς, πρὶν ἔτι τελειώσῃ ἡ συζήτησις, θὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς διὰ τῆς προτάσεώς του σᾶς προτείνει δύω τινὰ, τοῦ νὰ μὴ ὁρίσητε σεῖς, τὸ νομοθετικὸν σῶμα τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον θὰ πληρόνουν οἱ ὀφειλέται ἐξ ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, τὸν ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ὥρισεν εἰς 4% καὶ εἰς 4% χρεωλύσιον· διότι, λέγει ὁ κύριος Κεχαγιᾶς, ἐπειδὴ τὸ δημόσιον ἀπολαμβάνει ἐκ τῆς προσόδου τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, τοὐτέστι ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας δραχ. 650,000, καὶ ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν ἀνέρχονται αἱ ἐθνικοϊδιόκτητοι φυτεῖαι εἰς 220,000 στρέμματα καὶ κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν ὁποῖον παραδέχεται ὁ κ. Κεχαγιᾶς, τὸ ἀντίτιμον θὰ ἀνέρχηται εἰς 10 ἢ 11 ἑκατομμύρια, τὰ 11 ἑκατομμύρια πρὸς 4% θὰ ἀποφέρουν εἰς τὸ δημόσιον ἐτήσιον τόκον 440,000 ἀντὶ τῶν 650,000 τὰς ὁποίας ἐλάμβανεν ὡς δικαίωμα ἐπικαρπίας· ἐντεῦθεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς συμπεραίνει, ὅτι θὰ ὑποστῇ τὸ δημόσιον μίαν ζημίαν ἐκ 200,000 χιλιάδων δραχμῶν. Ὡς ζημίαν βεβαίως τὸ ἐθεώρησεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ἀφοῦ προῆλθεν εἰς μίαν πρωτότυπον καὶ πρωτοφανῆ πρότασιν, καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Κεχαγιᾶς νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν, ὅτι πιστεύω πρὶν ἢ τελειώσῃ ἡ συζήτησις νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ, καθότι πιστεύω εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν νομοθετικῶν σωμάτων νὰ μὴ ὑπάρχῃ τοιαύτη πρότασις ἀοριστίας, προκειμένου περὶ νομοθετήματος ἐφαπτομένου τοῦ συμφέροντος χιλιάδων οἰκογενειῶν τῆς γεωργικῆς τάξεως τῆς μόνης παραγωγικῆς ἐν Ἑλλάδι κατὰ πρῶτον λόγον τοὐλάχιστον. Ἐν πρώτοις ἐγὼ ἀνθίσταμαι εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ καὶ εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὑπολογισμῶν τῆς ἐκθέσεως τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Γνωρίζω ἐκ πείρας καὶ πολλοὶ γνωρίζουν, ὅτι ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὁλόκληροι κοινότητες ἀμφισβήτησαν καὶ ἀμφισβητοῦσιν ἐθνικοϊδιοκτήτους φυτείας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἠμποροῦν παρὰ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς αὐτὸν, νὰ δηλωθῶσι καὶ νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου οἱ κάτοχοι αὐτῶν. Γνωρίζω, ὅτι πολλοὶ κατέχοντες μίαν ἔκτασιν 10, 20, 30 στρεμμάτων, ἐπεξέτειναν αὐτὰ εἰς ἄλλα 20, τὰ ὁποῖα ἀναντιῤῥήτως κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου θέλουν δηλωθῆ. Πολλοὶ ἄλλοι προικοδοτηθέντες κατὰ τὸ 1837 ἐγκατεστάθησαν χωρὶς καταμέτρησιν, διότι γεωμέτραι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ὑπῆρχον· τοὺς ἔθεταν οἱ ἔφοροι καθ’ ὑπολογισμὸν σημεῖά τινα, ἐντὸς τῶν ὁποίων εἶμαι βεβαιότατος, ὅτι παρέλαβον περισσοτέραν ἔκτασιν ἀπὸ τὴν ἀναφερομένην εἰς τὰ παραχωρητήρια. Αὐτοὶ βεβαίως εἶναι κάτοχοι καλῆς πίστεως· ἐν τούτοις γνωρίζουν ἤδη, ὅτι ἡ ἔκτασις εἶναι μεγαλειτέρα, καὶ ὅταν ψηφισθῇ ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἀντὶ νὰ θεωρηθῇ εὐεργετικὸς διὰ τὸν λαὸν, ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θὰ ᾖναι λίαν εὐεργετικὸς διὰ τὸ δημόσιον, διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ θὰ ἀνακαλυφθοῦν βεβαίως αἱ μεγάλαι ἐκτάσεις· δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἡ σημειωθεῖσα ποσότης τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ διπλασιασθῇ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου αὐτοῦ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι τὸ τοιοῦτον τὸ παραδέχεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὅταν παραδέχηται τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ἡ ὁποία δὲν ἀπέχει πολὺ τῆς ἀληθείας, δύναμαι νὰ βεβαιώσω καὶ πάλιν, ὅτι τότε δὲν θὰ ἔχετε 600, ἀλλ’ 800 χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Κεχαγιᾶς σᾶς προτείνει, ὅτι ἂν τὸ ποσὸν ᾖναι ἀνώτερον ἐλαττοῦται ὁ τόκος. Περὶ τούτου εἷς ἀξιότιμος καὶ λίαν πεπειραμένος βουλευτὴς, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἠλείας κύριος Κρεστενίτης, μοὶ ἔκαμε πρὸ ὀλίγου ἰδιαιτέρως ἐντόνους παρατηρήσεις, ὅτι ἐκ τῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοῦ νὰ ληφθῇ ἡ σημερινὴ ἀξία τῆς γῆς, εἶναι πολὺ πιθανὸν, εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης, εἶναι μάλιστα βέβαιος, ὅτι πολλοὶ δὲν θὰ δηλώσουν τὰ κτήματά των, θὰ τὰ ἐγκαταλείψουν· διότι βεβαίως ἐὰν ἐκτιμηθῶσιν εἰς μίαν τιμὴν ὑπέρογκον, ἀναντιῤῥήτως αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι δὲν ἀντέχουν πλέον νὰ πληρώνουν τόκους, κεφάλαια καὶ φόρους, καὶ θὰ παραιτηθῶσιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πότε θὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ πολύκροτον ζήτημα, κ. Κεχαγιᾶ; βεβαίως νὰ ἀνασταλῇ ἕως ὅτου ἡ Κυβέρνησις εἴτε διαθέσει αὐτὴ, εἴτε λάβει ἄλλα μέτρα περὶ αὐτῶν εἴτε ἔλθει εἰς δεύτερον νόμον ἐπιεικῆ. Ἔστω ὅμως διὰ μίαν στιγμὴν ὑποθέτω, ὅτι τὸ δημόσιον ἐζημιώθη 20, 30, 50, 100 χιλιάδας δραχμῶν, οὐδέποτε περιπλέον. Αἱ 100 αὗται χιλιάδες δραχμῶν διεσπαρμέναι ἢ διανεμόμεναι εἰς 100, 150 χιλιάδας οἰκογενείας νομίζετε ὅτι εἶναι μία δαπάνη φοβερὰ, μία παράλειψις σπουδαία, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ὁ νομοθέτης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ νὰ θέσῃ διατάξεις λίαν προβληματικὰς σχετικῶς μὲ τὴν ἐκτέλεσιν ἑνὸς νόμου, τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ ψηφίζει σήμερον ἐπὶ ἑνὸς τοσοῦτον μεγάλου ζητήματος; ἐγὼ, συγχωρήσατέ μοι, νὰ ἀποκαλέσω πολὺ κερδοσκοπικὴν αὐτὴν τὴν σκέψιν καὶ τὴν ἀποκαλῶ κερδοσκοπικὴν, καθ’ ὅσον δὲν πιστεύω ποτὲ νομοθετικὸν σῶμα ἑνὸς κράτους νὰ σκέπτηται, ὅπως σκέπτηται ὁ κερδοσκόπος, ὅπως σκέπτηται τὸ ἄτομον, ὅπως σκέπτηται ὁ τοκιστὴς, ὅπως σκέπτηται ὁ ἔμπορος. Ἔστω, ἐπαναλαμβάνω, ἔχασε τὸ δημόσιον 100 χιλιάδας δραχμῶν. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀναλογοῦν 3 ἢ 5 δραχμαὶ εἰς ἕκαστον ἐμφυτευτὴν καὶ μὲ αὐτὰς τὰς 5 δραχμὰς ἐκεῖνος θὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τῆς φυτείας του καὶ θ’ αὐξήσῃ κατὰ συνέπειαν τὸ εἰσόδημά του, καὶ θὰ πάρητε σεῖς, τὸ δημόσιον, περισσότερον ἀπὸ τὸν ἔγγειον φόρον. Ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ τὰ ἀφίνω. Τί πωλεῖτε εἰς τὸν κάτοχον; τὸ κτῆμά σας· καὶ τί ζητεῖτε; τὸ ἀντίτιμον τοῦ 4% καὶ ἀπέναντι τοῦ ἀντιτίμου τὸν τόκον 4%· καὶ τί πρέπει νὰ δώσῃ αὐτός; τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ἀπολαμβάνει ἀπὸ τὸ κτῆμα αὐτό. Παραδέχομαι ὅλην τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν τῷ δίδετε ὡς ἐδικήν σας, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε ἡ γῆ εἶναι ἐδική σας, ἡ φυτεία εἶναι τοῦ κτηματίου. Ἐν τούτοις ἐγὼ ὑπολαμβάνω ὅλον τὸ κτῆμα ἐδικόν σας. Σᾶς ἐρωτῶ, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ τὸ ἀρνηθῆτε ὅσοι καλλιεργεῖτε κτήματα εἰς τὰς ἐπαρχίας, τίνος τὸ κτῆμα εἰς τὰς ἐπαρχίας ἀποφέρει περισσότερον τοῦ 4% καθαρὸν εἰσόδημα ἐπὶ τῆς πραγματικῆς ἀξίας; οὐδενός. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὁ ὁποῖος ἔχω ὀλίγα κτήματα, ἤθελον σήμερον τὰ ἐκμισθώσει πρὸς 4% ἰσοβίως. Ἐὰν αὐτὸς ὁ ἐμφυτευτὴς σᾶς δίδει 4%, θέλετε περισσότερον; ἐὰν θέλητε διὰ τῆς προτάσεώς σας αὐτῆς νὰ τῷ ἀφαιρέσετε καὶ τὴν τελευταίαν ἰκμάδα καὶ τὴν τελευταίαν ὕλην, ἡ ὁποία θὰ τοῦ μείνῃ διὰ νὰ τοῦ χρησιμεύσῃ εἰς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων καὶ τὴν συντήρησίν του, ἐὰν θέλητε τοῦτο, κάμετέ το. Ἐγὼ μάλιστα εἶχον τὴν ἰδέαν νὰ ἐλαττωθῇ ἀκόμη ὁ τόκος διὰ νὰ μείνῃ ἐν τοῖς ἑκατὸν, ὥστε νὰ εἰμπορέσῃ αὐτὸς νὰ καλλιεργήσῃ τὰ κτήματά του καὶ νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς κοινωνίας.

§26ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἡ πρότασίς μου περιλαμβάνει αὐτὴν τὴν ἰδέαν, μὴ πάρετε μόνον τὴν αὔξησιν.

§27ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ πρότασίς σας εἶναι πρότασις ἀοριστίας, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὑπόστασιν, διότι εἶναι ὡς νὰ λέγητε, τὸ θέτομεν εἰς ἐνέργειαν μετὰ παρέλευσιν χρόνου, διότι ὅταν λέγητε, πρέπει νὰ γίνῃ προηγουμένως ἐξακρίβωσις διὰ νὰ ἀνακαλυφθῇ ἡ ἀξία ὅλων τούτων, εἶναι ὡς νὰ λέγητε, ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν πεποίθησιν εἰς τὸ νομοθέτημά μου, καὶ θὰ τὸ ἀφήσω εἰς τὴν τύχην καὶ εἰς τὸ μέλλον· διότι μὴ λησμονῆτε ὅ,τι σᾶς εἶπον, ὅτι πολλοὶ καὶ ἴσως κάτοχοι μεγάλων ἐκτάσεων δὲν θὰ τοὺς συμφέρῃ κατὰ τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ἐθέσατε δηλ. τὴν ἀξίαν τὴν σημερινὴν τῆς γῆς. Καὶ ὑποθέσατε, ὅτι ἓν ἔτος οἱ σταφιδοκτήμονες, ἢ καὶ ἄλλαι φυτεῖαι, ὑπόκεινται εἰς μίαν ἀτμοσφαιρικὴν ἰδιοτροπίαν καὶ καταστρέφονται οἱ καρποί των. Νομίζετε, ὅτι θὰ ἠμπορέσουν νὰ πληρώσουν 8%; αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον, καὶ διότι ἀκόμη ὅλα αὐτὰ τὰ προϊόντα εἶναι τόσον λεπτὰ, καὶ ὁ καρπὸς τῆς ἐλαίας, καὶ τῆς σταφίδος, καὶ τῶν συκεῶν, καὶ τῶν μωρεῶν. Αἱ μωρέαι, κύριοι, δὲν ἔχουν εἰσόδημα, καὶ ὅμως τὰς ὑποβάλετε εἰς πληρωμὴν πολλὰ βαρεῖαν καὶ ἀπέναντι αὐτῆς θέλετε νὰ τὰς ὑποβάλλητε καὶ εἰς τόκους ὑπερόγκους. Συνιστῶ λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παρακαλῶ, ἂν ἡ Βουλὴ ἐμφορεῖται ἀπὸ τὴν ἰδέαν μου, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐμφορεῖται ἡ κυβέρνησις τοῦ νὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ πολύκροτον, τὸ μέγα ζήτημα νὰ παύσῃ τὸ δημόσιον νὰ ᾖναι ἰδιοκτήτης ἐν Ἑλλάδι καὶ ἔμπορος, καὶ κερδοσκόπος, καὶ μεταπράτης, πρέπει νὰ ἦσθε ὄχι μόνον γενναιότεροι, ἀλλὰ καὶ δικαιότεροι εἰς τὰς διατάξεις αὐτάς· ἄλλως ἐφ’ ὅσον ἔχετε διατάξεις αὐστηρὰς καὶ περιπλέκετε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἐπὶ τοσοῦτον τὸ καθιστᾶτε ἀνεκτέλεστον καὶ ἀνεφάρμοστον.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαράβας.

§29ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι παρών.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζέγγελης.

§31ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κύριοι, εἶμαι πληρέστατα σύμφωνος πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ κ. Κεχαγιᾶς διὰ τῆς προτάσεώς του, καὶ ἐν τούτοις ἀποκρούω τὴν πρότασίν του. Τί ζητεῖ, λέγει, ὁ κ. Κεχαγιᾶς; θέλει ἀπὸ τὰς φυτείας, τὰς ὁποίας σήμερον ἀποφασίζετε, ὅσον ποσὸν ἐλάμβανε τὸ δημόσιον ὡς δικαίωμα ἐπικαρπίας, ἢ διὰ νὰ εἴπω ἀκριβέστερον, ὡς μίσθωμα δηλ. δραχ. 650,000, ταύτας νὰ λαμβάνῃ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἐκ τῶν τόκων καὶ ταύτας νὰ διαθέτῃ εἰς τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν καὶ οὐχὶ νὰ διαθέτῃ τὸ κεφάλαιον. Σήμερον μεταβαίνει ἡ κυριότης ἡ πλήρης εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς, κατ’ ἀνάγκην θὰ παύσῃ καὶ τὸ μίσθωμα, ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ λαμβάνῃ πλειότερα ἀπὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανεν, οὔτε ὀλιγώτερα, τοὐλάχιστον οὕτως ἐγὼ ἐννοῶ τὴν πρότασίν του, καὶ νὰ λαμβάνῃ τοῦτο ἐκ τῶν τόκων.

§32ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὡς τόκον.

§33ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἤδη δὲ λέγω ἐπὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ τιμήματος τῆς ἀξίας ἀπὸ τοὺς ἐμφυτευτὰς, ἐφαρμόζεται τὸ σύνθετον χρεωλυτικὸν σύστημα, ἐν τῷ ὁποίῳ περιλαμβάνεται καὶ ὁ τόκος καὶ τὸ κεφάλαιον καὶ κατὰ μαθηματικὴν ἀλήθειαν, αὐξομειοῦται κατὰ τὸν χρόνον τῆς πληρωμῆς· ἐν ἄλλαις λέξεσιν, ἐὰν θέλετε νὰ λάβητε πλειότερον τόκον, τότε θὰ γίνῃ ἡ πληρωμὴ εἰς ὀλιγώτερον χρόνον, τὸ ποσὸν, τὸ διδόμενον ὡς κεφάλαιον, θὰ ὁρισθῇ ἀναλόγως, καὶ ἐὰν θέλετε ὀλιγώτερον τόκον, τότε θὰ γίνῃ ἡ πληρωμὴ εἰς περισσότερον χρόνον. Ἐπειδὴ, λέγει, ἡ ὑποτιθεμένη ἀξία τῶν φυτειῶν αὐτῶν θὰ ἀναβῇ εἰς 10,400,000, ἑπομένως θὰ ἔχωμεν 440 μόνον χιλιάδες καὶ οὐχὶ τὰς 650,000, πρέπει νὰ μὴ ὁρίσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὸν τόκον, ἀλλὰ νὰ ἀφήσωμεν νὰ καθαρίσωμεν τὰς σχέσεις αὐτὰς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς σχέσεως διὰ διατάγματος νὰ ὁρισθῇ, πόσος πρέπει νὰ ᾖναι ὁ τόκος καὶ πόσον τὸ κεφάλαιον. Ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν ἐξεταζόμενον τὸ πρᾶγμα, ἀληθῶς δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ εἶναι ὀρθοτάτη, καὶ δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀναβὰς τὸ βῆμα ἀπέδωκεν εἰς αὐτὴν, διότι δὲν ζητεῖ ἐπὶ πλέον νὰ βαρύνωμεν τοὺς ἐμφυτευτὰς, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παρεμβληθῇ καὶ κανὲν πρόσκομμα εἰς τὴν κυβέρνησιν διὰ τῆς ἀποφάσεως ἡμῶν· καὶ παρεμβάλλεται πρόσκομμα ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις, ἐνῷ ἐλάμβανεν 650 χιλιάδας δραχ. ἤδη θὰ λαμβάνῃ μόνον 400 χιλιάδας. Καὶ λέγω τοῦτο, διότι ἴσως ὑποστηρίζω αὐτὴν τὴν ἰδέαν διὰ προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὴν τροπολογίαν μου· πάντοτε φρονῶ, ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ καταναλώσῃ τὸ κεφάλαιον αὐτὸ, καὶ ὁρμῶμαι εἰς τοῦτο ἐκ τῶν λόγων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ὅτι τὸ διδόμενον ἀπέναντι τοῦ χρεωλυτικοῦ δανείου δὲν εἶναι καθαρὰ πρόσοδος, ἀλλ’ εἶναι καὶ κεφάλαιον κατὰ τὸ σύστημα τὸ χρεωλυτικὸν, καὶ καταναλίσκεται τόκος, καταναλίσκεται καὶ κεφάλαιον. Ἕως ἐδῶ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Κεχαγιᾶν, καὶ ἐὰν εὑρίσκετε τρόπον, εἴτε ἐν τῷ νόμῳ, εἴτε ἐν τοῖς πρακτικοῖς τεθῇ τοῦ νὰ μὴ καταναλίσκῃ ἡ κυβέρνησις πλειότερον ποσὸν καὶ νὰ λαμβάνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλάμβανεν εἶμαι σύμφωνος. Δὲν συμφωνῶ δὲ διὰ τὸν ἑξῆς ἁπλούστατον λόγον· πότε θὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ; Ὅταν ἐντελῶς ἐκκαθαρισθῇ ἡ σχέσις αὕτη καὶ γνωρίζωμεν πόσον τίμημα θὰ λάβωμεν, ἀπὸ τὰς φυτείας τὰς ὁποίας ἐπαραχωρήσαμεν. Πότε θὰ γίνῃ τοῦτο νομίζετε, διότι τὸ νομοσχέδιον, λέγει, μετὰ τὴν δήλωσιν γίνεται ἡ καταμέτρησις, καὶ μετ’ αὐτὴν ἡ ἐκτίμησις, καὶ μετὰ τὴν ἐκτίμησιν δίδονται τὰ παραχωρητήρια, νομίζετε, ὅτι αὐτὸ θὰ ἐκτελεσθῇ ἀμέσως; Ἐὰν ἀμφισβητῇ, κύριοι, τὸ εἶπον καὶ ἄλλοτε, οὔτε τὴν φροντίδα τὴν ὁποίαν θὰ καταβάλῃ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις οὔτε τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν ἔχει νὰ ἀποπερατώσῃ αὐτὸ τὸ ἔργον, ἀλλὰ ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος, καὶ εἴθε ν’ ἀπατῶμαι, φοβοῦμαι ὅμως, μήπως παρέλθουν περισσότερα τῶν δύω ἐτῶν. Καὶ ἐὰν ἀληθεύῃ, ὅτι εἶπεν ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τὸ βῆμα ἔντιμος βουλευτὴς, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναμαι νὰ δώσω καμμίαν ἰδέαν, ὅτι καὶ ἀμφισβητήσεις ὑπάρχουν ἐπὶ πολλῶν ἐκτάσεων περὶ τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν τῶν φυτειῶν, κύριος οἶδε πότε θὰ τελειώσουν. Ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι θὰ χρειασθῇ χρόνος πολὺς, ὅπως ἐκκαθαρισθῇ ἡ σχέσις αὕτη, πρέπει νὰ περιμένωμεν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης; Ἐγὼ λέγω τοῦτο, διότι οὔτε τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διὰ κεφάλαιον πρέπει νὰ πληρώσῃ ὁ ἐμφυτευτὴς δύνασθε νὰ τὸ προσδιορίσητε, διότι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, καὶ σύμφωνα μὲ τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον ἔκαμε, ἀντὶ τῶν δέκα ἑκατομμυρίων, ἂν ἡ ἀξία ἀναβῇ εἰς 30,000,000, τότε ὁ τόκος πρέπει νὰ ὑποβιβασθῇ, καὶ ἂν θέλετε, ἐν μέρει ὑποστηρίζει τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Δαγρὲ, ὅτι ὁ ὑποθετικὸς ὑπολογισμὸς εἶναι πάντοτε ὑποθετικὸς, δὲν εἶναι ἀκριβής· καὶ ὁ ἴδιος σᾶς εἶπε, ὅτι στηρίζεται εἰς πληροφορίας ληφθείσας ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύσω, ὅτι τὸ ποσὸν τοὐλάχιστον θὰ ὑπερβῇ τὰ 20,000,000 εἴτε, διότι ἡ ἔκτασις θὰ ᾖναι μεγαλητέρα τῆς ὑπολογιζομένης, εἴτε διότι ἡ ἀξία θὰ ᾖναι μεγαλειτέρα, καὶ οὔτε θὰ λάβωμεν ἐκ τοῦ τόκου πρὸς 4% 800,000 δραχμῶν δηλαδὴ ἀνώτερον ποσὸν ἀνὰ 150,000 περιπλέον, ἀφ’ ὅτι λαμβάνομεν τώρα ὡς μίσθωμα ἢ δικαίωμα ἐπικαρπίας. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἦσθε εἰς ἓν θετικὸν σημεῖον καὶ θὰ συμβῇ ὁ ἐμφυτευτὴς, μετὰ παρέλευσιν πολλοῦ χρόνου, νὰ καθαρίσῃ τὴν σχέσιν αὐτὴν, διότι ὁ ὑπουργὸς θὰ λέγῃ δὲν ἠμπορῶ νὰ σοῦ δώσω τὸ παραχωρητήριον, διότι ἐτελείωσε τῆς ἐδικῆς σου ἐπαρχίας, ἀλλὰ δὲν ἐτελείωσαν ἄλλαι ἄλλων ἐπαρχιῶν, αἵτινες εἶναι ἐκκρεμεῖς· ἂν ἅπαξ δὲν τελειώσουν, δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω παραχωρητήριον, διότι πρέπει νὰ ὁρίσω τὸν τόκον τῶν χρεῶν τῶν ὁποίων θὰ μοῦ πληρώσῃς, καὶ θὰ ἐξακολουθῇ νὰ φορολογῇ ὅπως καὶ σήμερον. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, συγχωρήσατέ μοι, νὰ θίξω μὲ ὀλίγας λέξεις τὸ ζήτημα. Ὑποθέσατε, ὅτι ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν σπεύδει καὶ ὁρίζει τὰς σχέσεις αὐτάς· ἐξασφαλίζεται τὸ ἕτερον ζήτημα; Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ συμπληρώσῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἀπὸ τὸν τόκον, δὲν θὰ τὸν συμπληρώσῃ ἀπὸ τὸ κεφάλαιον; Ἐγὼ τοὐχάχιστον δὲν ἀμφιβάλλω, ὥστε καὶ κατ’ οὐσίαν οὐδὲν τὸ ὄφελος. Ἰδοὺ, ὅτι κατ’ οὐσίαν εἶμαι σύμφωνος, ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον δὲν εἶμαι σύμφωνος, διότι θὰ ἔχετε ἕνα νόμον, ὅστις θὰ ᾖναι ἐντελῶς ἀόριστος, θὰ ἐμβάλλῃ εἰς πολλοὺς πειρασμοὺς τὴν κυβέρνησιν· δὲν ἐννοῶ τὴν σημερινὴν, διότι ἐγὼ μάλιστα ἔχω πεποίθησιν περὶ τῆς εἰλικρινείας της, καὶ ὅτι θέλει ἐκτελέσει τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔσπευσε διὰ νὰ ὑποβάλῃ, ἀλλὰ καὶ εἰς οἱανδήποτε ἄλλην κυβέρνησιν νὰ δώσῃ μίαν ἐξουσίαν ἀναβολῆς τῆς ἀποπερατώσεως. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν κύριον Κεχαγιᾶν. Θέλετε νὰ μεριμνήσητε ἐπὶ τοῦ ἀληθοῦς σκοποῦ, τὸν ὁποῖον θέτει ὡς βάσιν ὁ κύριος Κεχαγιᾶς, ἂς σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ ἀρκεῖ ἡ εὐθύνη, τὴν ὁποίαν θέλει λάβει ἡ κυβέρνησις. Τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι τὸ καλλίτερον.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Πετσάλης ἔχει τὸν λόγον.

§35Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ, εἶναι κατηγορία κατὰ τοῦ νόμου· τὸ πρῶτον ἐπιχείρημα εἶναι, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι ἀόριστον. Καὶ πῶς λοιπὸν αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα δὲν τὸ ἐφέρατε κατὰ τοῦ νομοσχεδίου; Ποῦ εὑρίσκεται ἓν σῶμα κοινοβουλευτικὸν, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τὴν βάσιν τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ἀποξενεῖ; Καὶ ἐγὼ μάλιστα εἶχον αὐτὴν τὴν ἰδέαν νὰ προτείνω πρότασιν ἀναβολῆς. Νὰ μὴν ψηφισθῇ τὸ σύνολον, πρὶν γνωρίσωμεν πόσαι εἶναι αἱ φυτεῖαι καὶ πόσον εἶναι τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ λάβωμεν.

§36Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶσθε ἐναντίος τῆς ἀρχῆς.

§37Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔρχεσθε νὰ νομοθετήσητε χωρὶς νὰ γνωρίζετε τὰς βάσεις, πόσον εἶναι τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ διαθέσητε (θόρυβος). Λοιπὸν πρὶν βεβαιωθῇ τὸ ποσὸν τῶν φυτειῶν δὲν εἰμποροῦμεν νὰ κάμωμεν νόμον περὶ διαθέσεως. Διατί; διότι πρέπει νὰ προβλέψωμεν καὶ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου.

§38ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατὰ τῆς ἀρχῆς εἶσθε κύριε Πετσάλη;

§39Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν εἰμπορεῖτε νὰ νομοθετήσητε, διότι ἐν ὅσῳ ὁλόκληρον τὸ νομοσχέδιον δὲν ψηφισθῇ, δὲν δύνανται αἱ διατάξεις αὐτοῦ νὰ ἰσχύωσι. Ἐδέχθην τὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι θὰ γίνῃ καὶ ἄλλη διάταξις τοῦ νόμου, ἡ ὁποία νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν πρόσοδον αὐτὴν τοῦ δημοσίου. Διὰ τοῦτο σᾶς λέγω, ὅτι ἐνόσῳ δὲν γίνῃ παραδεκτὸν τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὁλοκληρίαν, ἡ ἀποδοχὴ ἑνὸς ἄρθρου, τὸ ὁποῖον εἶναι μέρος τοῦ ὅλου, τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὰ λοιπὰ, δὲν εἶναι νόμος. Ἀλλὰ τώρα παρουσιάζεται μία ἀνωμαλία· δὲν γνωρίζομεν τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον διαθέτομεν· εἶναι σπουδαῖον καὶ πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν, διὰ νὰ ἠξεύρωμεν τὴν βάσιν τοῦ κεφαλαίου ὡς πρὸς τὴν πρόσοδον. Τί εἶναι τὸ δημόσιον; δὲν εἶναι παρὰ ἓν ὀρφανόν· ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ἀντιπρόσωποί του, οἱ ὁποῖοι θὰ μεριμνήσωμεν ὑπὲρ αὐτοῦ. Καὶ ἂν ἓν ὀρφανὸν ἔχῃ ἓν κτῆμα προσόδου 600,000 δραχ. δὲν θέλει θεωρηθῆ ἄξιος μομφῆς ὁ ἐπίτροπός του, ὅστις ἤθελε τὸ ἀποξενώσει ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον, καὶ χωρὶς νὰ τῷ ἀσφαλίσῃ τὴν πρόσοδον; Ἔχομεν πρόσοδον· τὶ σᾶς λέγομεν; ἀποξενώσετε ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον, ἀλλὰ λάβετε πρόνοιαν, νὰ ἐξασφαλίσητε τὴν πρόσοδον· ἂν λοιπὸν εἶναι ἀόριστος ἡ τροπολογία, αἰτία εἶναι τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἶναι ἀόριστον, διότι δὲν ἔχομεν γνῶσιν, πόσον εἶναι τὸ ποσὸν τῶν γαιῶν. Τοῦ κ. Κεχαγιᾶ ἡ τροπολογία εἶναι δικαία ὡς ἐξασφαλίζουσα τὴν πρόσοδον, ἄνευ πιέσεως τῶν ἐμφυτευτῶν, διότι ἂν ἐκ τοῦ κεφαλαίου πέρνωμεν ἀνώτερον ποσὸν τῶν 650 χιλιάδων δραχμῶν, τότε θέλει ἐλαττωθῇ ὁ τόκος. Ποία εὐσυνειδητοτέρα πρότασις ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ; Τί μᾶς λέγει ὁ ὑπουργός; ὅτι τὸ κεφάλαιον τὸ διαθέσιμον εἶναι 250 χιλ. στρέμματα.

§40ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ δὲν εἶπα τίποτε.

§41Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἂς εἶναι· ὑποθετικὸν εἶναι· διότι ὑποθετικὸν εἶναι τὸ κεφάλαιον, ὑποθετικὴ ὅμως δὲν εἶναι ἡ πρόσοδος. Λέγω λοιπὸν ὅτι, ἂν τὸ ὑποτιθέμενον κεφάλαιον θὰ ἀποφέρῃ ποσὸν ἀνώτερον ἀπὸ τὸ ὑπολογιζόμενον, τότε ὁ τόκος νὰ καταβιβασθῇ. Τί μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως; ὅτι θέλει ἐξισώσει καὶ ἰσοῤῥοπήσῃ τὰ ἔσοδα πρὸς τὰ ἔξοδα· καὶ ὅταν ἡμεῖς ἐλαττόνωμεν αὐτὸ τὸ κεφάλαιον τῆς προσόδου τῆς βεβαίας, πῶς θὰ τὸ ἀναπληρώσωμεν; (θόρυβος). Σᾶς εἶπον, ὅτι εἷς ὀρφανὸς ἠμποροῦσε νὰ θυσιάσῃ τὴν πρόσοδόν του, ὡς πράττομεν ἡμεῖς....

§42ΓΡΗΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἐπικαρπία συνᾴδει, κ. Πετσάλη, πόσα καθυστερούμενα εἶναι; ἐν ᾧ ἐδῶ θὰ πληρόνωμεν.

§43Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐδῶ εἶναι ὅπου θὰ χαθῇ ὅλον τὸ πρᾶγμα, ὡς εἶπον εἰς τὴν ἀρχὴν χθὲς τοῦ λόγου μου, καὶ θὰ ὑποπέσωμεν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν καθυστερουμένων. Νὰ κάμωμεν θυσίας, λέγουν· (θόρυβος). Ἀντιτάττουσιν, ὅτι ἡ τροπολογία φέρει δυσχερείας εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου· ἐγὼ λέγω τὸ ἐναντίον, ὅτι δὲν εἶναι ἡ τροπολογία ἐκείνη, ἡ ὁποία φέρει δυσχέρειαν, ἀλλ’ ἡ ἀσάφεια τῆς βάσεως τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν γνωρίζομεν ποῖον εἶναι τὸ διαθέσιμον κεφάλαιον. Ὕστερον μᾶς εἶπον καὶ ἓν ἄλλο, ὅτι ὑπάρχουν πολῖται, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐγκαταλείψουν τὰς φυτείας αὐτῶν, ἐνῷ μόνον ὑποχρεοῦνται διὰ τοῦ νόμου νὰ πληρώνουν τὴν ἀξίαν. Δὲν ἠξεύρομεν ἄν ποτε ἠμποροῦν νὰ εὑρεθοῦν ἰδιοκτῆται τοιοῦτοι· ἡ χειροτέρα φυτεία ἀξίζει 200 δραχμάς.

§44ΔΑΓΡΕΣ. Ποῖος τὸ λέγει;

§45ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχει ἀκριβεῖς πληροφορίας.

§46Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Γνωρίζω πολὺ καλὰ τὰ πράγματα· εἰς τὴν Πελοπόννησον αὐτὸ γίνεται. Σᾶς λέγω, ὅτι αἱ σταφιδάμπελοι ἀξίζουν μέχρι χιλίων δραχμῶν.

§47ΤΙΝΕΣ. Ποῖος τὸ λέγει; (θόρυβος).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§49ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. .... (θόρυβος).

§50Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἰδοὺ ὅτι ἔχω καὶ ἄλλον ὑπὲρ ἐμοῦ· ἐγὼ εἶπα, ὅτι ἡ γῆ θὰ τύχῃ 50 δραχ. τὸ στρέμμα, καὶ ὁ κ. Μιχαλόπουλος μᾶς λέγει, ὅτι ἔχει πενταπλασίαν ἀξίαν τοὐλάχιστον ἕκαστον στρέμμα σταφιδαμπέλου.

§51ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ Αἴγιον.

§52Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅθεν οὐδεὶς θὰ εὑρεθῇ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν φυτείαν διὰ τὴν ἀξίαν τῆς γῆς. Αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα εἶναι ὑποθετικὰ, καὶ μὲ ὑποθετικὰ πράγματα δὲν νομοθετοῦμεν· αὐτὸ εἶναι τὸ λογικόν. Πρέπει νὰ μᾶς φέρητε πράγματα, τὰ συμπεράσματα εἶναι ἕωλα, ἀόριστα, ὁ ὀρθὸς λόγος ἀποῤῥέει ἀπὸ τὰ πράγματα.

§53ΔΑΓΡΕΣ. Δέχεσθε σεῖς διὰ Β. Διατάγματος νὰ ὁρισθῇ ὁ τόκος;

§54Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι λέγει γνωστὸν τὸ ποσὸν τῶν φυτειῶν· μᾶλλον, λέγουν, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀνώτερον τοῦ ἐπισκμειωθέντος ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τόσον καλλίτερον λοιπὸν τότε· διατὶ πολεμεῖτε τοῦ κ. Κεχαγιᾶ τὴν πρότασιν; Τότε θὰ καταβιβασθῇ ὁ τόκος· ἐὰν ᾖναι ἀνώτερος ἀπὸ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσημείωσεν ὁ ὑπουργὸς, τότε εἶναι πρὸς ὠφέλειαν τῶν ἐμφυτευτῶν,

§55Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον.

§56Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἄ! ἐδὼ ἀνεκαλύφθη ἡ ἰδέα, αὐτὸ εἶναι. Ὑπὲρ τοῦ δημοσίου λέγει. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δαγρὲ τοῦ βουλευτ. Μεσσήνης, ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν θυσίας.

§57ΤΙΝΕΣ. Τί θυσίας;

§58Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν τόκον, ἀλλὰ ν’ ἀσφαλίσωμεν τὴν πρόσοδον· τίποτε περισσότερον. Ὁ κ. βουλευτὴς Μαντινείας μᾶς εἶπε καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον μὲ ἐφάνη παράδοξον· λέγει, ὑποθέτω, ὅτι ἡ πρόσοδος δὲν θὰ ἀναβῇ εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ἀναπληρόνομεν ἀπὸ τὸ κεφάλαιον, ἂν τοῦτο γείνῃ, τότε ἔχωμεν δίκαιον νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ· προνοοῦσιν νὰ μὴ συμβῇ· διότι ποῦ θὰ εὕρωμεν τότε ν’ ἀναπληρώσωμεν τὸ ἀπολούμενον κεφάλαιον; Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἓν ἐκ τῶν δύω πρέπει νὰ γίνῃ, ἢ πρέπει ν’ ἀναβάλλωμεν τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νόμου ἑωσότου μᾶς φέρουν βεβαίας πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ κεφαλαίου τῶν διαθεσίμων φυτειῶν, διὰ νὰ ἔλθωμεν ἐν συνειδήσει νὰ κάμωμεν Νόμον καλὸν, ἢ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ διὰ ν’ ἀσφαλίσωμεν τοῦ δημοσίου αὐτὴν τὴν πρόσοδον· διότι αὔριον θὰ μετανοήσωμεν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Κρεστενίτης.

§60ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Βλέπω, κύριοι, μίαν προκατάληψίν τινων, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουν τὸ δημόσιον, ἢ μᾶλλον βλέπω ἓν ταμιευτικὸν πνεῦμα ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐμὲ ἢ δὲν ἀνέγνωσαν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἢ δὲν τὸ ἐνθυμοῦνται. Ἐγὼ βλέπω κἄποιας διατάξεις εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἐμὲ εἶναι τόσον κατὰ τῶν ἐμφυτευτῶν σκληρότεραι ἀπὸ τὰς διατάξεις τοῦ καθυποβληθησομένου νομοσχεδίου τῆς ληστείας τῶν ἐκτοπίσεων τῶν συγγενῶν. Καὶ ἀναγνώσατε τὸ 10ον τὸ 16ον καὶ 17ον ἄρθρον καὶ θὰ φρίξητε. Τί λέγει τὸ 10ον ἄρθρον; ὅποιος δὲν θέλει νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἐδὼ λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι τοὐλάχιστον ἂς περιορισθῇ εἰς τὸ ἥμισυ καὶ τὸ ἄλλο νὰ τὸ λαμβάνῃ τὸ δημόσιον. Θέλουν νὰ τὸ χάνῃ· ἐνεφύτευσεν, ἐξώδευσε καὶ διότι δὲν θέλει νὰ κάμῃ δήλωσιν, τὸ χάνει. Τὸ 16ον ἄρθρον· ἔκαμε δήλωσιν ὁ πολίτης, ὅστις ἔχει 50 στρέμματα φυτείαν· λέγει, ὅστις ἔδωκε 200 δραχμὰς προκαταβολὴν, νὰ ἔρχωνται οἱ ἐκτιμηταὶ καὶ κύριοι, πρέπει νὰ βλέπωμεν ὄχι ὅ,τι πρέπει νὰ ᾖναι, ἀλλ’ ὅ,τι γίνεται· ὀλίγοι ἀπὸ τοὺς ἐκτιμητὰς, καὶ τὸ λέγω, διότι κατὰ δυστυχίαν ἐκάην, θὰ ᾖναι οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἐπηρεάζωνται· ἐπιβάλλει λοιπὸν μίαν ἐκτίμησιν πολὺ δύσκολον· τότε λέγει, ἐκεῖνος χάνει. Δὲν πρέπει νὰ χαθῇ. Ἐγὼ λοιπὸν δὲν συμμορφοῦμαι μὲ αὐτὸν τὸν νόμον, ἐγὼ λοιπὸν δὲν δέχομαι· ὅσον θέλουν οἱ κύριοι, νὰ βάλλουν τόκον, φθάνει νὰ ᾖναι ἐλεύθερος καὶ ὁ ἐμφυτευτὴς ἂν θέλῃ νὰ τὸ δεχθῇ ἢ ὄχι· ἄλλως τὸ δημόσιον νὰ περιορίζηται. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἴς τινας ὁμιλοῦντας, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ ἐναντίον ἀπ’ ὅ,τι εἶναι· ὁ κ. Πετσάλης ὑπερασπίσθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ στηριζόμενος εἰς τὸν κ. Μιχαλόπουλον ὅπου εἶπεν, ὅτι ἡ γῆ θὰ ἔχῃ δεκαπλάσια. Τὸ δεκαπλάσιον τοῦτο πάρετε 50 εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, πάρε τὸ πενταπλάσιον, θὰ ᾖναι 500. Καὶ θὰ ᾖναι γαῖαι καὶ τῶν 100, 200 καὶ 300, τότε δὲν βγαίνουν τὰ 11 ἑκατομύρια, ἀλλὰ θὰ ᾖναι 20 ἑκατομύρια, καὶ ᾖναι 2χ4–8 δηλ. 800 χιλιάδες δραχμάς. Ἰδοὺ εἰς τὸν τόπον τοῦ κ. Μιχαλοπούλου πωλοῦνται 500 δραχ. ἀναλόγως τῆς γῆς εἶναι καὶ ἡ φυτεία. Λοιπὸν γιὰ παρατηρήσατε, κύριοι, μὴ νομίζετε ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ ὠφελήσῃ τοὺ κατοίκους, ἀλλὰ νὰ τακτοποιήσῃ τὸ εἰσόδημα, ἀντὶ εἴδους νὰ λαμβάνῃ χρήματα, καὶ ἂν βραχῇ τὸ εἶδος ὁ ὑπουργὸς, θὰ τῶ εἰπῇ, πλήρωσε, καὶ ἂν τυχαῖα περιστατικὰ τύχουν, ἂν καοῦν αἱ γαῖαι ὅπως ἐφέτος, καὶ ἐργάζομαι 150 στρέμματα, καὶ ἔκαμα 17 χιλιάδας, τότε θὰ μοῦ εἴπῃ, πλήρωσε, ἀλλὰ δὲν ἔχω· ἐὰν ἐχάθῃς σὺ, δὲν μὲ μέλλει. Ὅλα αὐτὰ κύριοι, δὲν τὰ λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν· δὲν γνωρίζουν ὅτι ὁ ὑπουργὸς γνωρίζει καλλίτερα ἀπὸ ἡμᾶς, καὶ ἠθέλησε τὸν φόρον τοῦ δημοσίου νὰ τὸν βάλλῃ στερεὸν καὶ ὄχι εἰκονικὸν νὰ κυμαίνεται κατὰ τὰς περιστάσεις· ἔγεινε, λέγει, ἡ ἐπικαρπία 600 χιλιάδες δραχμαί, ὅταν πωλῆται ἀπὸ 45 καὶ 30 τάλληρα ἡ χιλιάς, ἀλλ’ ὅταν ἔχῃ 10 τάλληρα μόνον καὶ βρέχεται καὶ ἡ περισσοτέρα καὶ πωλεῖται 30 δραχμάς, τότε ποῖον εἶναι τὸ εἶδος αὐτὸ, ὅπου θὰ δώσῃ τὸ ὑπουργεῖον τὸ στερεὸν ἐξαγόμενον; Ἔπειτα, κύριοι, θαυμάζει ὁ ὑπουργὸς, ὅστις γνωρίζει τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα παρουσιάζει αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡμεῖς, δὲν τὸ ἔχω ἀκούσει, οἱ βουλευταὶ νὰ ὑποπτεύωνται ἀπὸ ὑπουργόν· ἡμεῖς οἱ ἴδιοι νὰ τὸ λέγωμεν; κρέμασε τὸν κόσμον διὰ νὰ συνάξῃς περισσότερα. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ᾖναι ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς προτείνει μόνος του, ὅτι συμφέρει καὶ τὸν λαὸν συμφέρει καὶ τὸν λαὸν δεσμεύει, τοῦ ἀφαιρεῖ τὴν ἰδιοκτησίαν του. Ἂν θέλητε νὰ προσθέσητε, προσθέσατε ὅσον θέλετε, ἀλλὰ δώσατε καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ λαοῦ, ἂν θέλῃ νὰ στέρξῃ. Πόσον θέλετε νὰ βάλλητε τώρα; ἐγὼ σᾶς εἶπα, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα δίκαιοι· δὲν ὁμιλῶ οὔτε ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, οὔτε ὑπὲρ τοῦ δημοσίου· θέλετε νὰ ὠφελήσητε τὸ δημόσιον ἀπὸ τὸ ἓν μέρος χωρὶς νὰ βλαφθῇ καὶ ὁ λαὸς ἐξ ἄλλου· τὸ δημόσιον νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ἥμισυ, ὅταν δὲν θέλῃ νὰ κάμῃ δήλωσιν· ἀφοῦ τοῦ κάμουν ἐκτίμησιν καὶ ἴδει τὸ τίμημα ὑπέρογκον νὰ ᾖναι ἐλεύθερος νὰ τὸ ἀφήσῃ, καὶ ὄχι ἐνῷ πληρόνῃ τὸ πρόστιμον νὰ χάσῃ καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν του. Αὐτὴ ἡ διάταξις ὑπερβαίνει πᾶσαν σκληρὰν διάταξιν. Μὴ νομίζετε ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἐνομοθέτησεν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ὁ ὑπουργὸς πάντοτε τραβάει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ἐστερέωσε τὴν πρόσοδον τοῦ δημοσίου καὶ παραιτεῖται ἀπὸ τὰ τυχαῖα περιστατικά. Πρέπει νὰ ἐννοήσητε τὸ κακὸν πόσον δεσμεύει τὸν λαὸν καὶ τότε ν’ ἀποφασίσητε ἕκαστος ἐν συνειδήσει, ἄλλως ἂς μένῃ ἐλεύθερος καὶ ὁ πολίτης ἂς μείνῃ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1837.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τὸν λόγον;

§62ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§63Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂς ἀναπτύξῃ ὁ κ. Κεχαγιᾶς τὴν πρότασίν του, ἢ θὰ μᾶς πείσῃ ἢ θὰ τὸν πείσωμεν.

§64ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔρχομαι ἐν πρώτοις, κύριοι, ν’ ἀποκρούσω μετά τινος ἀγανακτήσεως τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε τόσον ὁ κ. Δαγρὲς, ὅσον καὶ ὁ κ. Κρεστενίτης, περὶ τοῦ κερδοσκοπικοῦ καὶ ταμιευτικοῦ πνεύματος, ὅπερ παρουσιάζεται δῆθεν ὄχι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τῶν βουλευτῶν· διότι, λέγει, μόνη ἡ κυβέρνησις, μόνος ὁ ὑπουργὸς πρέπει νὰ ἐνδιαφέρηται, πρέπει νὰ ᾖναι κηδεμὼν τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ ᾖναι ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Τῇ ἀληθείᾳ εἶναι ἀναξία ἀναιρέσεως τοιαύτη ἰδέα, ἡ ὁποία προσήκει, νομίζω, μόνον εἰς δεσποτικὰ κράτη, εἰς τὰ κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς, ὁ πολίτης θεωρεῖται κτῆνος, διότι πληρόνει τὸ χαράτσι, τὸν φόρον του, χωρὶς νὰ δύναται νὰ ἐξετάσῃ διὰ τὰς δαπάνας τοῦ δημοσίου· ἀλλ’ εἰς ἐλευθέρας πολιτείας ὁ ἔσχατος τῶν πολιτῶν ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν καλὴν ἢ κακὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐὰν ἔλθῃ εἷς ὑπουργὸς ἐν τῇ φρενοβλαβείᾳ του καὶ εἴπῃ, ἐλαττώνω τοὺς φόρους κατὰ τὸ ἥμισυ ἢ προτείνω ἀσυδοσίαν,» κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Κρεστενίτου, ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ πρέπει νὰ χειροκροτήσωμεν· διατί; διότι αὐτὸ ὠφελεῖ τὸν λαόν· καὶ ὅταν, κύριοι, τὸ δημόσιον ταμεῖον εὑρίσκεται χρεωκοπημένον, καὶ ὅταν τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ διατηρήσῃ τὸν στρατὸν, ὅστις διατηρεῖται χάριν τῆς τάξεως, τότε ποῖος πάσχει; ὁ ὑπουργὸς, τὸ δημόσιον ταμεῖον ἢ ὁ πολίτης τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύομεν; λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ῥίπτωνται τοιαῦται ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι ἥρμοζον εἰς τὸν καιρὸν τῆς Τουρκοκρατία, ὅταν ἐπλήρωνον τοὺς φόρους χωρὶς νὰ ἐξετάζουν περὶ τῆς καλῆς ἢ κακῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου. Ἀλλ’ ὅταν παρουσιάζωνται περιστάσεις, καθ’ ἃς ἀναγκαζόμεθα καὶ κυβέρνησις καὶ ἀντιπρόσωποι νὰ ὑποβάλλωμεν τὸν λαὸν εἰς βάρη, τότε βεβαίως πρέπει νὰ ἤμεθα ἄγρυπνοι, μὴ τυχὸν καταντήσει τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ κατασταθῇ ἀναγκαῖον ν’ αὐξήσωμεν τοὺς φόρους. Ἐπὶ τέλους ἐννοῶ, κύριοι, τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ φορολογίας, ἡ ὁποία βαρύνει ὅλους τοὺς πολίτας· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων, ἡ ὁποία ἐκαλλιέργησε τὴν ἐθνικὴν γῆν καὶ κατὰ τῆς ὁποίας οὐδὲν κακὸν ἔχω νὰ εἴπω, διότι εἶναι ἀληθῶς ἀξία μᾶλλον νὰ βραβευθῇ ἢ νὰ τιμωρηθῇ, ὅταν λέγω, πρόκειται περὶ μιᾶς τάξεως ἀνθρώπων, δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ γενναῖοι, ἀλλὰ δίκαιοι μόνον.

§65ΤΙΝΕΣ. Δίκαιοι.

§66ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Περὶ τοῦ δικαίου σᾶς εἶπα, καὶ πάλιν θὰ ἐπανέλθω.

§67Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μὴ διακόπτετε, κύριοι, ἕως ἐδῶ προχωροῦμεν καλά.

§68ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Κύριοι, δὲν ἔλαβον τὸν λόγον συζητουμένης τῆς ἀρχῆς τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, διότι, κατ’ ἐμὲ, ἐὰν ὑπάρχῃ παρ’ ἡμῖν ὥριμος ἰδέα, ὥριμον πρὸς λύσιν ζήτημα, ὑπάρχει ἡ ἰδέα, ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῶν ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς φυτειῶν. Ὁ τύπος, καὶ ὅλοι οἱ πολιτευόμενοι ἐπιδιώκουν πρὸ πολλῶν ἐτῶν τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος· τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος τούτου καὶ παρεσκεύασε τὸ προσῆκον νομοσχέδιον· εἰργάσθησαν δὲ ὅλαι αἱ κυβερνήσεις εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἐσταμάτησαν ὅμως εἰς τὸν τρόπον τῆς λύσεως· ὁ τρόπος ὅμως τῆς λύσεως δὲν ἐπηρεάζει τὴν ἰδέαν, τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔργου, ἀλλὰ μόνον τὰς λεπτομερείας· διὰ τοῦτο ἠπόρουν, διατί νὰ χάνηται εἰς μάτην ὁ καιρὸς, ὅταν συνεζητεῖτο ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι ἡ ἰδέα περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν φυτειῶν. Ἀλλ’ ἔρχεται κατόπιν ὁ τρόπος, ὅστις ὁρίζεται διὰ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐκεῖ ἐννοῶ τὴν συζήτησιν διὰ νὰ εὑρεθῇ ὁ καταλληλότερος τρόπος· διὰ νὰ μὴ γεννηθοῦν ἀδικήματα εἴτε εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς εἴτε εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Λοιπὸν εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον ἐννοῶ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν χρονοτριβήν. Κατὰ τὸ 1 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀπεφασίσθη ἡ παραχώρησις εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς ὁλοκλήρου τῆς ἐκτάσεως ἣν ἐνεφύτευσαν, ἐπὶ ἐκτιμήσει οὐχὶ τῆς φυτείας, ἀλλὰ τῆς ἐμφυτευθείσης γῆς καὶ οὐχὶ διὰ δημοπρασίας· λογικοτάτη καὶ δικαιοτάτη λύσις. Κατόπιν ἔρχεται ὁ τρόπος τῆς ἐκτιμήσεως διὰ νὰ μὴ λάβουν χώραν καταχρήσεις· καὶ ὁ τρόπος χθὲς μετὰ πολλὰς φιλονεικίας καὶ συζητήσεις ἐμβριθεῖς προσδιωρίσθη. Ἔρχεται τώρα τὸ τρίτον μέρος, τουτέστιν ὁ τρόπος τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ δημοσίου ταμείου διὰ τὴν παραχώρησιν αὐτῆς τῆς σπουδαίας περιουσίας, τουτέστιν ὁ τρόπος τῆς πληρωμῆς τοῦ ἀντιτίμου καὶ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον ὀφείλουν οἱ ἀγορασταὶ νὰ πληρώσουν. Εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ἐπέρχεται καὶ πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ σκέψις· τί θὰ συμβῇ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὡς ἐκ τῆς διαθέσεως αὐτῶν τῶν γαιῶν· καὶ ἑπομένως νὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν κατὰ τὴν διάθεσιν αὐτῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἡ πρόσοδος, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζεται ἀπὸ τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θέλει ἀπαρτίσει ἡ ἀξία τῶν ἐκποιηθησομένων κτημάτων, καλύπτῃ τὴν πρόσοδον, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε εἶχε τὸ δημόσιον ταμεῖον, τουτέστι, τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, ὅπως ὀνομάζεται. Εἶναι τοῦτο ἐπουσιῶδες ζήτημα, ὅταν μάλιστα ὁ κυριώτερος ὅρος τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἡ ἰδία τὸ ὡμολόγησεν, ἀκόμη καὶ τῆς συνόδου αὐτῆς συνίσταται εἰς τὴν τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ κράτους; Ὅταν βλέπωμεν, ὅτι δύναται ἡ λύσις τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κ. ὑπουργὸς, νὰ ἐπιφέρῃ ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, πρέπει νὰ μείνωμεν ἀδιάφοροι, διότι εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Λυκοῦργος, καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὴν φροντίδα αὐτὴν εἰς τὴν κυβέρνησιν; καὶ ἀγνοεῖ ὁ κ. Λυκοῦργος, ὅτι αὔριον ἐρχόμενος ὡς ὑπουργὸς θέλει εὑρίσκεται εἰς χείρονα θέσιν ἀφ’ ὅ,τι ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, ἂν ἐλαττωθῶσι τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους, ἔστω καὶ κατὰ 300 χιλιάδας δραχμάς; διότι μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ὅπως σᾶς εἶπον καὶ χθὲς, τὸ δημόσιον θὰ ἀλλάξῃ ἰδιότητα ὡς πρὸς τὰς γαίας ταύτας, καὶ οἱ ἐμφυτευταὶ ἐπίσης θὰ ἀλλάξουν ἰδιότητα, τουτέστι τὸ δημόσιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ἕως τώρα ἰδιοκτήτης τῶν γαιῶν αὐτῶν, θὰ παρουσιάζεται ὄχι ὡς ἰδιοκτήτης παρὰ ὡς δανειστὴς τῶν ἐμφυτευτῶν. Καὶ ἐπειδὴ δὲν θὰ ᾖναι πλέον ἰδιοκτήτης, θὰ διαγράψωμεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ἓν κεφάλαιον 600 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἐλαμβάναμεν μέχρι τοῦδε λόγῳ δικαιώματος ἐπικαρπίας τῶν φυτειῶν, περὶ ὧν πρόκειται.

§69Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Θὰ γράψωμεν ὅμως τὸ χρεώλυτρον.

§70ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Θὰ διαγράψωμεν μίαν πρόσοδον, ἡ ὁποία καθὼς βλέπετε αὐξάνει βαθμηδὸν, καὶ αὐξάνει, διότι αὐξάνει ἡ ἔκτασις τῶν φυτειῶν, καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῶν καλλιέργεια ἀναπτύσσεται ἀπὸ χρόνου εἰς χρόνον. Ἰδοὺ δὲ ἡ αὔξησις τῆς προσόδου αὐτῆς, κατὰ τὸν ὁποῖον ὑπέβαλλεν ὁ κύριος ὑπουργὸς πίνακα· κατὰ τὸ 1863 τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας ἦτο 327,000 δραχμάς· κατὰ τὸ 1864 ἦτο 509 χιλιάδες· εἰς τὰ 1865 ἦτο 538 χιλιάδες· εἰς τὰ 1866 ἦτο 590 χιλιάδες, κατὰ τὰ 1867, ἤτοι κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Χρηστίδης ἀπεκάλεσε σπάταλον, διότι δῆθεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἔτους αὐτοῦ ἄφινε νὰ ἐξοδεύωνται κακῶς τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους δηλ. νὰ τὰ πέρνῃ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος, ἦτο 670 χιλιάδες, εἰς τὰ 1868 κατέβη 596 χιλιάδες, καὶ εἰς τὰ 1869 ἦτο 633 χιλιάδες· ὁπωσδήποτε βλέπετε μίαν βαθμιαίαν αὔξησιν, ἥτις τοῦ λοιποῦ θὰ παύσῃ, διότι ἀντὶ δικαιώματος ἐπικαρπίας πρόκειται νὰ λαμβάνῃ τὸ δημόσιον τόκον ὡρισμένον.

§71ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἀσφαλῆ.

§72ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σὲ εὐχαριστῶ, διότι μοὶ τὸ ἐνθύμησας. Ἀσφαλῆ, μὲ λέγουν· ὁ τόκος λέγουν εἶναι ἀσφαλὴς, ἐνῷ τὸ δικαίωμα δὲν εἶναι. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ἀσφαλέστερον εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας ἀπὸ τὸν ἀσφαλῆ καθ’ ὑμᾶς τόκον. Ὁ κ. Χρηστίδης ἐδημοσίευσε μίαν κατάστασιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν φαίνεται, ποῖοι φόροι καθυστεροῦνται περισσότερον καὶ ποῖοι ὀλιγώτερον. Μεταξὺ δὲ τῶν καθυστερουμένων περισσότερον εἶναι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας· ὁ φόρος δ’ ἐπὶ τῶν ἀμπέλων καθυστερεῖται ἔτι περισσότερον, ἑπομένως φοβοῦμαι μήπως περισσότεραι καθυστερήσεις λάβουν χώραν, εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ τόκου καὶ χρεωλυσίου, παρὰ εἰς τὴν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας.

§73ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν δύνανται νὰ καθυστερήσουν, διότι χάνουν ὅ,τι ἐπλήρωσαν.

§74ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε· αὐτὸ εἶναι ἐπουσιῶδες, Ἠξεύρετε διὰ τί δὲν καθυστεροῦν οἱ ἀγορασταὶ ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων; διότι προκατέβαλον ἀμέσως 20% ἐπὶ τοῦ ἀντιτίμου, καὶ ἐκεῖνος ὁ ἀγοραστὴς, ὁ ὁποῖος προκατέβαλε τὸ ⅕ ἐνδιαφέρεται νὰ μὴ χάσῃ τὸ ὑπόλοιπον. Ἐνταῦθα δὲν ζητοῦνται παρὰ 4 δραχ. τὸ στρέμμα, ἐννοεῖτε ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἀγοραστῶν τῶν ἐθνικῶν κτημάτων καὶ τῶν ἐμφυτευτῶν, περὶ ὧν συζητοῦμεν. Ἐν τῷ μέλλοντι λοιπὸν θὰ λείψῃ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ μέσον ὅρον ποσότης 630 000, ἡ ὁποία, ὡς εἶπον προβαίνει εἰς αὔξησιν, Ἄσκοπον λοιπὸν, νομίζετε, ὅτι νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἀντὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας, τὸ ὁποῖον ἐλαμβάνομεν μέχρι τοῦδε, θὰ ἔχωμεν ἴσον ποσὸν ἀπὸ τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον θέλομεν εἰσπράττει ἀπὸ τοὺς ἀγοραστὰς τῶν κτημάτων αὐτῶν; Βεβαίως, ὄχι, ἂν θέλομεν νὰ προλαμβάνωμεν τὰ ἐλλείμματα τοῦ ἀπολογισμοῦ. Διὰ νὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ κρίνωμεν, ἂν ὁ τόκος, τὸν ὁποῖον ἐν τῷ μέλλοντι θὰ λαμβάνωμεν, θὰ καλύπτῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, ἔπρεπε φυσικῶς νὰ εἰξεύρωμεν, ποία ἡ ἔκτασις τῶν πεφυτευμένων γαιῶν, περὶ ὧν πρόκειται, καὶ πόσον θὰ ἐκτιμηθοῦν. Τόσον ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅσον καὶ ὅλοι οἱ προλαλήσαντες, δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀποδείξουν ὁπωσοῦν βασίμως οὔτε τὴν ἔκτασιν οὔτε τὸ ποσὸν τῆς ἐκτιμήσεως. Ὁ κ. Ῥοντήρης εἶπεν, ὅτι εἶναι 700,000 στρέμματα. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦ ὑπουργείου εἶναι 220,000· ἑτέρα ἔκθεσις τοῦ 1866, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ὑπογεγραμμένος ὁ νῦν ὑπουργὸς κ. Σωτηρόπουλος, ἀναφέρει τὴν ἔκτασιν ὡς ἀναβαίνουσαν εἰς 160,000, ποσὸν πολὺ ὀλιγώτερον τοῦ σήμερον ὑποβληθέντος πίνακος· ὑπάρχει δὲ λεπτομερέστερος πίναξ κατ’ ἐπαρχίας, καὶ ἂν ἔχετε τὴν ὑπομονὴν, ἀκούσατε.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν ἀνεγνώσαμεν.

§76ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Βλέπετε λοιπὸν, πόσον διάφοροι γνῶμαι ἐπικρατοῦσιν οὐχὶ μόνον ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν, τοῦτο εἶναι πάντῃ ἀόριστον, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν. Δὲν γνωρίζομεν ἐπίσης οὐδὲ τὸν μέσον ὅρον τῆς ἐκτιμήσεως· πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ προβῆτε ἐπὶ τόσῳ ἀορίστων δεδομένων, ἐὰν θέλετε συνάμα νὰ προνοήσητε ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, εἰς τρόπον ὥστε ἡ λύσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νὰ μὴ ἐπιφέρῃ ἐλάττωσιν τῶν εἰσοδημάτων του; Νομίζω, ὅτι οὕτως ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὸν κύριον σκοπὸν, ὅστις κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον μᾶς ἀπασχολεῖ, τοῦ νὰ βελτιώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους. Ἂν ἐπιπολαίως προβῆτε εἰς μίαν ἀπόφασιν, καὶ παραδεχθῆτε τόκον 4%, τότε θέλομεν ἔχει ἐκ τοῦ τόκου πρόσοδον δραχμ. 440,000, ἂν τὴν μὲν ἔκτασιν παραδεχθῶμεν κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον μᾶς παρουσιάζει τὸ ὑπουργεῖον, τὸν δὲ μέσον ὅρον τῆς ἀξίας κατὰ στρέμμα εἰς 40–50 δραχ. ἔτι δὲ ὀλιγώτερον θέλομεν ἔχει τὴν πρόσοδον, ἤτοι ἐκ μόνον δραχ. 300,000, ἂν τὴν ἔκτασιν ὑπολογίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως τοῦ 1866 ἤτοι εἰς 160,000 στρέμματα. Τότε βλέπετε, ὅτι εἰς τὸ μέλλον, ἐκτὸς τῆς προσδοκωμένης βαθμιαίας αὐξήσεως, θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ ἡ πρόσοδος τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι, ἐνῷ λαμβάνομεν 650,000, θέλομεν λαμβάνει μόνον 400,000 διὰ τόκον. Τί λοιπὸν σᾶς προτείνω; Ἐπειδὴ ἐλλείπουσι τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασιζόμενοι ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι αὐτὸ θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τὰ δημόσια ἔσοδα, εἶναι προτιμώτερον ν’ ἀφήσωμεν τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ποσοστοῦ τοῦ τόκου, 3, 4, ἢ 5, εἰς ἓν βασιλικὸν διάταγμα ἐκδοθησόμενον ἐπὶ τῇ βάσει γνωστῶν ἀποτελεσμάτων καὶ ἐκτάσεως καὶ ἐκτιμήσεως. Ὅταν ἔχῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκτιμήσεις καὶ τὴν ἔκτασιν, τότε θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν καταμετρήσεων, καὶ τῶν ἐκτιμήσεων μοὶ φέρει ποσὸν 20,000,000· ἀπελάμβανον μέχρι τοῦδε ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας 600,000. Λοιπὸν δὲν θέλω νὰ κερδοσκοπήσω, θέλω νὰ πράξω οὕτω; ὥστε οὔτε οἱ ἐμφυτευταὶ, οὔτε τὸ δημόσιον νὰ ζημιωθῇ. Λοιπὸν ἀντὶ τῶν 4% ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον δύναμαι νὰ προσδιορίσω τὸν τόκον εἰς 3%· ἀλλ’ ἂν τὸ ἀποτέλεσμα ἀποδειχθῇ, ὅτι εἶναι 5 μόνον ἑκατομμύρια, τότε δὲν πρέπει ν’ ἀρκεσθῶ εἰς μόνον τὸν τόκον τῶν 4%. Στέργετε νὰ ἐλαττωθῇ ἡ πρόσοδος τοῦ δημοσίου ταμείου ἀπὸ 600 εἰς 200,000; ὄχι βεβαίως· τότε λοιπὸν θὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὰ ὀκτὼ καὶ εἰς τὰ ἐννέα, ἴσως καὶ εἰς τὰ 10%. Ἀλλὰ, κύριοι, τόσον ὁ κ. Δαγρὲς, καθὼς καὶ ὁ κύριος Κρεστενίτης εἶπον, ὅτι εἶναι δίκαιον, τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς νὰ μὴ τοὺς ἐπιβαρύνωμεν. Καὶ μήπως ἡ πρότασίς μου ἔχει ὡς μόνον σκοπὸν νὰ ἐπιβαρύνῃ αὐτοὺς τοὺς πολίτας; ὄχι· σκοπὸν ἔχει νὰ τοὺς ἐλαφρύνῃ, διότι ἂν παραδεχθῶμεν τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι τὸ ποσὸν θ’ ἀνέλθῃ εἰς 30,000,000, τότε δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τοὺς ἐπιβαρύνωμεν μὲ 4%, ἀλλὰ μὲ ὀλιγώτερον. Μὴ λαμβάνετε οἱ πολεμοῦντες τὴν πρότασίν μου, τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν ζημίαν τῶν πολιτῶν. Ἡ πρότασίς μου στηρίζεται εἰς τὸ δίκαιον· ἐπιδιώκουσα τοῦτο μόνον, οὔτε τὸ δημόσιον, οὔτε οἱ ἐμφυτευταὶ νὰ ζημιωθῶσι. Οἱ ἐμφυτευταὶ, κύριοι, εἶναι εὐχαριστημένοι ἀπὸ δύο πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἔχει δι’ αὐτοὺς ὁ παρὼν νόμος, τὸ μὲν, ὅτι ὅσῳ περισσότερον καλλιεργῶσι τὸ κτῆμα, τόσῳ περισσότερον θ’ ἀπολαμβάνουν, καὶ ἐν τούτοις θὰ πληρώνουν ὡρισμένον τόκον ἐνῷ ἕως τώρα ὁ ἐπιμελέστερον καλλιεργῶν τιμωρεῖται ὑποβαλλόμενος εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῆς ἐπικαρπίας ἐπὶ τοῦ παραγομένου ποσοῦ. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, οὐχὶ τοὺς ὀκνηροὺς, ἀλλὰ τοὺς φιλοπόνους, καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐνισχύσωμεν δι’ ὅλων τῶν μέσων τὴν φιλοπονίαν καὶ τὴν ἱκανότητα τῶν ἐμφυτευτῶν. Τὸ δ’ ἕτερον πλεονέκτημα, τὸ καὶ σπουδαιότερον, εἶναι ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπερχομένη ὑπὲρ τοῦ ἐμφυτευτοῦ σημαντικὴ βελτίωσις· διότι ἐνῷ ἕως τώρα ἐθεωρεῖτο ὡς δουλοπάροικος, ὡς φελάχος, καλλιεργῶν τὴν γῆν τοῦ δημοσίου, χωρὶς νὰ ᾖναι ἰδιοκτήτης, σήμερον θὰ γίνῃ ἰδιοκτήτης καὶ θὰ δύναται νὰ διαθέτῃ τὴν γῆν, νὰ τὴν ὑποθηκεύῃ, ἂν ἔχῃ ἀνάγκην χρημάτων, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο ἄχρι τοῦδε νὰ πράξῃ· διὰ τῆς διαθέσεως τῶν φυτειῶν μία περιουσία 20,000,000 δύναται νὰ τίθηται εἰς κίνησιν καὶ νὰ αὐξήσῃ οὐσιωδῶς τὴν κτηματικὴν πίστιν, ἐξ οὗ θὰ προέλθωσι μεγάλα εἰς τὸν τόπον πλεονεκτήματα· διὰ τοῦτο ἤμην καὶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς διαθέσεως αὐτῶν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, ἀλλ’ οὐδέποτε θὰ συγκατατεθῶ νὰ δοθῇ λύσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὰ εἰσοδήματα τοῦ κράτους, τοῦ κράτους τοῦ οἱονεὶ χρεωκοπημένου, ἂς μὴ διστάζωμεν νὰ τὸ εἴπωμεν· διὰ τοῦτο ὁ κύριος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως σᾶς εἶπεν, ὅτι διάφορα μέτρα πρέπει νὰ ληφθῶσιν, ἵνα ἐπιτύχωμεν τέλος πάντων τὴν ἰσοῤῥοπίαν, ὑποβαλλομένων καὶ ἐν ὑπηρεσίᾳ ἀτόμων καὶ τῶν πολιτῶν εἰς θυσίας διὰ νὰ μὴ κλείῃ πᾶς ἀπολογισμὸς μὲ ἐλλείμματα. Ἓν τῶν μέτρων τούτων, ἐθεώρησε καὶ τὴν λύσιν τοῦ περὶ τῶν φυτειῶν ζητήματος. Οὐδέποτε βεβαίως ἐφανταζόμην, ὅτι ἠδύνατο ἡ λύσις αὕτη νὰ χειροτερεύσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου. Τοιαύτην λύσιν φυσικῷ τῷ λόγῳ τὴν ἀπεύχομαι. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἤκουσα ὡς ἀποκρούοντας τὴν πρότασίν μου, ἂν καὶ δὲν ἠξεύρω ἀκόμη τοὺς λόγους τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Καὶ πρῶτον εἶπον, ὅτι δι’ αὐτῆς θὰ βραδύνῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου. Σᾶς ἐρωτῶ, συμφέρει καλλίτερον νὰ νομοθετήσωμεν ἐπιπολαίως ἢ νὰ ὁρίσωμεν τὸ ποσὸν τοῦ τόκου, ὅταν ἡ κυβέρνησις ᾖναι εἰς θέσιν νὰ τὸ ὁρίσῃ, ἤτοι ὅταν συγκεντρώσῃ ὅλα τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκτάσεως καὶ ἀξίας τῶν φυτειῶν;

§77Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀντικοινοβουλευτικόν.

§78ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀντικοινοβουλευτικὸν, μοὶ λέγετε. Ἐγὼ διὰ τῆς προτάσεώς μου δὲν ἀφίνω τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ τὸν τόκον ὅσον θέλει, θέτω ὅρια παραδεχόμενος τόσον ποσὸν τόκου, ὅσον ἀρκεῖ νὰ καλύψῃ τὸ ποσὸν τῶν 600,000 ἕως 650,000. Ἔθεσα δὲ δύο ὅρους, ἵνα μὴ εἴπητε, ὅτι εἶναι ἀντικοινοβουλευτικόν. Ὡς δὲ ὁ κ. Ζέγγελης εἶπεν, ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ περιμένῃ τὴν ἀποπεράτωσιν ὅλου τοῦ ἔργου, καὶ τότε νὰ προβῇ, τοῦτο ἤθελε μοὶ ἀποδώσει σχολαστικότητα. Ἐγὼ ἔθεσα τὸν ὅρον ἀπὸ 600 μέχρι 650,000, ἵνα ἔχῃ στάδιον ἡ Κυβέρνησις, δὲν τὴν περιορίζω μέχρι λεπτοῦ εἰς 600,000. Ἑπομένως, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἰδεῖ, ὅτι εἰς μερικὰς ἐπαρχίας δὲν ἐδηλώθησαν ὅλαι, ἢ δὲν ἔλαβεν ἔστω μερικῶν χωρίων τ’ ἀποτελέσματα, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σταυρώσῃ τὰς χεῖράς της, ἵνα περιμένῃ τὴν συγκέντρωσιν, διότι ἔχει τὸ στάδιον τῶν 50,000 δραχ. Καὶ ἠξεύρετε τὶ ποσὸν τιμήματος ἀντιπροσωπεύει ὁ τόκος τῶν 50,000; Ἓν καὶ ἥμισυ περίπου ἑκατομμύριον. Μὴ προτείνετε λοιπὸν τὴν βραδύτητα, διότι τὴν προλαμβάνω δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως. Δύναται τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, καὶ ἄνευ τῆς συγκεντρώσεως ὅλων τῶν ἀποτελεσμάτων νὰ προσδιορίσῃ τὸ ποσὸν τοῦ τόκου, ὥστε ὁ λόγος τῆς βραδύτητος δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ σπουδαῖος διὰ τὴν μὴ παραδοχὴν τῆς προτάσεώς μου. Ἀλλά, λέγουν, ἡ πρότασίς μου περιέχει τὶ ἀόριστον. Τοὐναντίον ἐνῷ ἐπὶ τῶν ἀορίστων πραγμάτων προκαλούμεθα νὰ νομοθετήσωμεν, ἡ πρότασίς μου ἀπομακρύνει τὴν ἀοριστίαν χορηγοῦσαν ἀνάλογον χρόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ συλλέξῃ τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα, καὶ νὰ προσδιορίσῃ τὸ ποσὸν τοῦ τόκου. Ἠξεύρετε, Κύριοι, τί δύναται νὰ συμβῇ μὲ τὸν ἐκ τῶν προτέρων διὰ τοῦ νόμου προσδιορισμὸν τοῦ τόκου; ἢ ἀδικηθῇ τὸ δημόσιον, ἢ οἱ ἐμφυτευταί, τὴν εὐθύνην θὰ τὴν λάβωμεν ἡμεῖς. Ἀλλ’ ἂν ἔχῃ καί τι ἀόριστον ἡ πρότασίς μου, πταίομεν ἡμεῖς διὰ τὴν ἀοριστίαν, ὅταν δὲν ἔχωμεν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασιζόμενοι δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ τέσσαρα ἢ τὸ πέντε τοῖς ἑκατὸν πρέπει νὰ προσδιορισθῇ, καὶ οὐχὶ περισσότερον, ἢ ὀλιγώτερον. Ἀλλ’ ἔστω, κύριοι, ἂς παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ τόκος πρέπει νὰ προσδιορισθῇ, ὅταν συγκεντρωθοῦν ὅλα τὰ ἀποτελέσματα· τί κακὸν θέλει προκύψει; κἀνὲν κατ’ ἐμέ, διότι θὰ ἐξακολουθῇ πληρωνόμενον τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, ἐκτὸς ἂν ὁ κύριος ὑπουργός, καὶ εἶμαι περίεργος νὰ τὸν ἀκούσω, ἐννοῇ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ μέτρον τοῦτο κατ’ ἐπαρχίας, διότι ἐγὼ ἐννοῶ τὴν ἐφαρμογὴν γενικὴν καθ’ ὅλον τὸ κράτος, ἴσα ἴσα διὰ νὰ μὴ πέσωμεν εἰς λαβύρινθον ἐφαρμόζοντες τὸν Νόμον κατ’ ἐπαρχίας. Κύριοι, εἴδετε εἰς τὴν πρότασίν μου, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δὲν παραδεχθῇ τὸν ὑποδειχθέντα ἀνωτέρω τρόπον τοῦ διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος προσδιορισμοῦ τοῦ τόκου, προτείνεται ἡ αὔξησις τοῦ ποσοῦ τοῦ τόκου, ἀπὸ 4 εἰς 6, τὸ δὲ χρεώλυτρον ἐλαττοῦται ἀπὸ 4 εἰς δύω, παρατείνεται δὲ ὁ χρόνος τῆς ἐξοφλήσεως, ὅπερ εἶναι συνέπεια. Προτείνω τοῦτο, βασιζόμενος εἰς τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ἔφερεν ὁ κύριος ὑπουργός. Κατὰ τὸν πίνακα αὐτόν, καὶ κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους ἐκάμαμεν ὡς πρὸς τὸν μέσον ὅρον τῆς ἐκτιμήσεως, βλέπετε, ὅτι θὰ προκύψῃ ὡς τίμημα ἓν κεφάλαιον 11,600,000 πρὸς 6 τοῖς ἑκατὸν ἔχομεν τὰς 660,000 δραχάς. Ἤκουσα δὲ, κύριοι, πολλοὺς νὰ συγχύζουν πράγματα ὅλως διόλου διακεκριμένα, ἤτοι νὰ ἐξομοιόνουν τὸ χρεώλυτρον μὲ τὸν τόκον, καὶ τὸ ἤκουσα ἀπὸ τὸν κύριον Ζέγγελην· τὸ χρεώλυτρον δὲν εἶναι τόκος, τὸ χρεώλυτρον εἶναι ἀπόδοσις κεφαλαίου, εἶναι βαθμιαία εἰς δόσεις πληρωμὴ τοῦ τιμήματος, εἶναι κατάθεσις πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ κεφαλαίου τοῦ δανείου. Ἠξεύρετε δὲ διὰ τῆς πληρωμῆς τοῦ χρεωλύτρου ὁποῖον ἐπέρχεται ἀποτέλεσμα; Μετὰ παρέλευσιν 18 ἐτῶν, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον, τὸ δημόσιον οὐδὲν θὰ εἰσπράττῃ ἐκ τῶν κτημάτων αὐτῶν· ἑπομένως ἡ πρόσοδος ἡ προερχομένη ἀπὸ τόκον θὰ ἐκλείψῃ. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ νομίσῃ κανεὶς, ὅτι ἡ πληρωμὴ τοῦ χρεωλύτρου ἀναπληροῖ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλομεν χάσει ἐκ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας, διότι τὸ χρεώλυτρον εἶναι τὸ τίμημα τῶν κτημάτων καὶ ὄχι πρόσοδος.

§79ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχομεν κατωτέρω διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν, καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν, ἂν ὁ ἐμφυτευτὴς θέλῃ νὰ πληρώσῃ πρὶν ἢ παρέλθουν τὰ 18 ἔτη, ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἂν πληρώσῃ, ἀπαλλάσσεται πάσης ὑποχρεώσεως πληρωμῆς τόκου, ἑπομένως ἂν οἱ πολλοὶ πληρώσωσι θὰ μειωθῇ καὶ τὸ ὑπολογιζόμενον ποσὸν τὸ ἱκανὸν νὰ ἐκαλύψῃ τὰς 650,000· ἄρα κατ’ ἄλλον τρόπον πρέπει νὰ ἐξασφαλίσωμεν, ὅτι ὑμεῖς ζητεῖται.

§80ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θὰ πληρώσῃ τὸ ὀφειλόμενον κεφάλαιον, ἀφαιρέσει τοῦ πληρωθέντος, ἕως ἐκείνην τὴν ἐποχὴν χρεωλύτρου, τουτέστι θὰ ἐξοφλήσῃ τὸ τίμημα, ὅτε βεβαίως παύει καὶ ἡ πληρωμὴ τόκου· δὲν ἐλλατοῦται ὅμως ἐκ τούτου ἡ πρόσοδος τοῦ δημοσίου, διότι τὰ προκαταβληθησόμενα τιμήματα δύναται νὰ μεταχειρισθῇ εἰς πληρωμὴν χρεῶν του, δι’ ἃ πληρώνει τόκον 8–11%. Ἀκόμη μίαν λέξιν, ὡς πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης, διὰ τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐσυζητήσαμεν. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τὰ σχετίσῃ· λέγει «ἀναγνώσατε τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἴδητε εἰς ποίας ποινὰς εἰς ποίας ὑποχρεώσεις ὑποβάλλονται οἱ ἐμφυτευταὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ δεχθοῦν τὸν νόμον αὐτὸν», ἀλλ’ ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ ἐπὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου; Ἀκόμη δὲν γνωρίζομεν τί θ’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῶν μὴ ψηφισθέντων ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου.

§81ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐφρόντισε περὶ τοῦ δημοσίου καὶ ἐπίεσε τὸν λαόν.

§82ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂν φέρετε πρότασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν, νὰ μείνουν ἐλεύθεροι οἱ ἐμφυτευταὶ νὰ ἐκλέξουν μεταξὺ τοῦ συζητουμένου νόμου καὶ ἐκείνου τοῦ 1837, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνεφύτευσαν, ἐγὼ, κύριοι, ἀπὸ τοῦδε σᾶς λέγω, ἐπειδὴ τὸν νόμον αὐτὸν τὸν θεωρῶ ἰσχυρὸν διαφωνῶν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν, θέλω τὸν ὑποστηρίξει, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἐκπληροῖ ὁ ἐπιθυμῶν νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν νόμον τοῦ 1837 τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ, τοὐτέστι νὰ ἔχῃ πλήρη φυτείαν κλπ. Ἀλλ’ ὅταν ἔχῃ πλήρη φυτείαν, μὴ πιστεύσετε, κ. Κρεστενίτη, ὅτι θὰ προτιμήσῃ τὸν νόμον τοῦ 1837. Ἠξεύρετε ἀπὸ ποίους δύνασθε ν’ ἀκούσητε τὸ τοιοῦτον, ἤτοι νὰ ζητήσουν τὸν διαμερισμὸν τοῦ κτήματος εἰς δύω, καὶ τὸ μὲν ἥμισυ νὰ λάβῃ τὸ δημόσιον, τὸ δὲ ἄλλο ἥμισυ νὰ κρατήσῃ ὁ ἐμφυτευτής; ἀπὸ ἐκείνους μόνον, οἵτινες σκοπὸν ἔχουσι ὄχι νὰ ὠφεληθοῦν καλῶς φυτεύοντες καὶ ἐπιμελῶς καλλιεργοῦντες, ἀλλὰ νὰ καταλάβουν μίαν ἔκτασιν γῆς, φυτεύοντες σποραδικῶς δένδρα τινα· δι’ αὐτοὺς λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ νὰ μερισθοῦν μὲ τὸ δημόσιον κατὰ τὸν Νόμον τοῦ 1837· διὰ τοὺς συμμορφωθέντας ὅμως μὲ αὐτὸν ὀφείλομεν νὰ μὴ μεταβάλλωμεν τὰς προγενεστέρας συμφωνίας, ἀλλὰ ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἐκλογὴν εἰς τὴν ἐλευθέραν θέλησιν τῶν ἐμφυτευτῶν· ἄλλως προσβάλλομεν κεκτημένα δικαιώματα.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσικαπῆς.

§84ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε......

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριοι, ἐν ὀλίγοις θέλω ἐξετάσει ἂν ἡ τροπολογία τοῦ ἐντίμου φίλου μου, κυρίου Κεχαγιᾶ, συνᾴδει μὲ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν παρεδέχθημεν, καὶ ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ συμβιβασθῇ μὲ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τοῦ νόμου. Νομίζω ὅτι δὲν χρειάζεται πολὺς κόπος διὰ νὰ ἐννοήσῃ τις, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη καταστρέφει τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν καθιερώσαμεν διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ὅτι τὸ δημόσιον θέλει λάβει ἀπὸ τοὺς ἐμφυτευτὰς τὴν ἀξίαν τῆς γῆς τῆς ἐμφυτευθείσης, ἡ ὁποία δὲν ἔχομεν ἀποδείξεις, ὅτι εὑρίσκεται εἰς ἀναλογίαν μὲ τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν σήμερον, τῶν 10% ἐπὶ τῶν παραγομένων προϊόντων· καὶ ἄλλο εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον παράγει ἓν εἶδος, καὶ ἄλλο εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον παράγει ἄλλο εἶδος, ἐνῷ ἡ ἀξία εἶναι ἡ αὐτή· ἐὰν λοιπὸν θέλῃ τις, ἀφοῦ παραδέχθη μὲν, ὅτι οἱ ἐμφυτευταὶ εἶναι ὑπόχρεοι νὰ πληρώσωσι τὴν ἀξίαν, ἂν θέλῃ νὰ ἔχῃ τὸ αὐτὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε διὰ τῆς ἐπικαρπίας, τότε καταστρέφει τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου· τότε ἔπρεπε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι θέλουν πληρώσει ἀνάλογον τίμημα πρὸς τὴν ἐπικαρπίαν, τὴν ὁποίαν ἤδη ἀποδίδουν, καὶ τοῦτο δὲν τὸ ἐψηφίσατε. Ἀλλὰ, κύριοι, ἀφίνον τοῦτο, θέλω ἐξετάσει ἐν ὀλίγοις, ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ ἐὰν δὲν θέλῃ καταστρέψει καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ νομοσχέδιον. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς, σᾶς λέγει, ὅτι πρέπει τὸ δημόσιον νὰ περιμένῃ νὰ διαιρεθῶσιν ὅλαι αἱ φυτεῖαι, νὰ γίνῃ ἡ καταμέτρησις τῆς ἐκτάσεως αὐτῶν νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις, διὰ νὰ ἴδῃ ποῖον τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον διὰ τῶν φυτειῶν θέλει ἐξαφανισθῆ, καὶ ἀφοῦ μάθει τοῦτο, τότε θὰ σκεφθῇ πόσον τόκον πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ἀπὸ τοὺς ἐμφυτευτὰς, διὰ νὰ ἔχωμεν πρόσοδον ἴσην μὲ τὴν ἐπικαρπίαν τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν σήμερον, καὶ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Κεχαγιᾶς προσδιορίζει εἰς 600–650 χιλ. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο καθιεροῖ μίαν ἀλληλεγγύην μεταξὺ τῶν φυτευτῶν ὁλοκλήρου τῆς ἐπικρατείας, καὶ ὅτι αὐτοὶ ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν ἔκβασιν τοῦ νομοσχεδίου καθ’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν. Ἑπομένως ἐγὼ ὁ ἐμφυτευτὴς δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ποῖαι αἱ ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνω, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκέπτωμαι τὶ θὰ κάμουν ὅλοι οἱ ἐμφυτευταὶ τῆς ἐπικρατείας, διότι, ἂν συμβῇ πολλοὶ νὰ μὴ δηλώσουν, ἂν αἱ ἐπιτροπαὶ τῶν διαφόρων χωρίων καὶ δήμων δὲν κάμουν ἀκριβῶς τὴν ἐκτίμησιν κινδυνεύω νὰ καταστραφῶ, καὶ εὑρεθῶ ἐκτεθειμένος εἰς τὴν πληρωμὴν τόκου λίαν ὑπερόγκου. Ὑποθέσατε, ὅτι ἀντὶ 200 καὶ 300 χιλιάδων, δηλόνονται 50,000 καὶ ἀπὸ τὰς 640 τὸ στρέμμα βεβαιοῦνται 2,000,000, ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ λαμβάνῃ ἐξ αὐτῶν 600,000 κατ’ ἔτος τότε πρέπει ν’ ἀπαιτήσῃ 30% ἀπ’ αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι θὰ δηλώσουν, διότι ἄλλοι δὲν ἠθέλησαν νὰ συμμορφωθοῦν μὲ τὸν νόμον καὶ δηλώσουν τὰς φυτείας τὰς ὁποίας ἔχουν......

§86ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Αἱ ἐπίλοιποι τὶ θὰ γένουν;

§87ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Θὰ τὰ πάρῃ τὸ δημόσιον νὰ τὰ πωλήσῃ κατὰ νόμον. Ἄλλο πρᾶγμα ἐκεῖνο· (διάλογοι)· μὲ ἐρωτᾷ κύριοι, ὁ κ. Ῥοντήρης τὶ θὰ γείνῃ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδήλωσαν· αὐτὸ εἶναι ἄλλη θεωρία, κ. Ῥοντήρη (διάλογοι).

§88ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν, κ. Πρόεδρε.

§89ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜ. Μὲ ἐρωτοῦν τί θὰ γείνῃ διὰ τὰ ἐπίλοιπα· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἄλλη θεωρία, δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸν νόμον. Ὅσα δὲν δηλωθοῦν θὰ εἰπῇ, ὅτι οἱ κατέχοντες θέλουν νὰ τὰ σφετερισθοῦν, θὰ τοὺς ἐνάξῃ τὸ δημόσιον καὶ θὰ τὰ λάβῃ, ἂν δικασθῇ ἀπὸ τὰ δικαστήρια.

§90ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θὰ λαμβάνῃ ὅμως τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας;

§91ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἂν τοῦ τὸ δίδουν (γέλως)· θὰ παύσῃ ὅμως ἀπὸ τοῦ νὰ λαμβάνῃ, διότι, ἂν πληρώνῃ δικαίωμα ἐπικαρπίας ἔχει τὸ δημόσιον τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὰ κτήματα καὶ νὰ τὰ πωλήσῃ.

§92ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἔτσι λέγομεν καὶ ἐδῶ εἰς τὸν νόμον.

§93ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜ. Ἐσεῖς πρέπει νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἂν δηλωθοῦν ὀλίγαι φυτεῖαι καὶ ἰδοῦν οἱ ἐμφυτευταὶ, ὅτι ὁ τόκος θὰ ᾖναι μέγας θὰ πληρώσουν ἐπὶ χεῖρας τὸ τίμημα, καὶ τότε πῶς θὰ λαμβάνετε τὸν τόκον;

§94ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἂν πληρώσουν τοῖς μετρητοῖς, τότε ὁ τόκος ἔρχεται 12%, διότι τόσον πληρόνομεν διὰ τὰ χρέη μας.

§95ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜ. Κύριοι, τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσετε ὑπὸ τὴν κανονικὴν αὐτοῦ μορφήν. Πρόκειται ν’ ἀπαλλοτριώσωμεν γαίας, τὰς ὁποίας τὸ δημόσιον ἔχει σήμερον εἰς τὴν κυριότητά του. Παρεδέχθητε, ὅτι διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν θὰ παραδεχθῆτε τὸ μέσον τῆς ἐκτιμήσεως καὶ ἐκανονίσατε πῶς θέλει γείνει ἡ ἐκτίμησις. Τώρα μένει νὰ προσδιορίσητε ἂν τὸ τίμημα θὰ τὸ λάβετε ἐπὶ χεῖρας ἢ ὄχι, καὶ ἂν δὲν θὰ τὸ λάβετε ἐπὶ χεῖρας τότε πρέπει νὰ προσδιορίσητε καὶ τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ πληρόνουν οἱ ἐμφυτευταὶ, διότι αὐτοὶ γίνονται ἀπέναντι ὑμῶν ὀφειλέται, καὶ δὲν ἠμποροῦν παρὰ νὰ σᾶς πληρόνουν ἕνα τόκον. Σᾶς φαίνεται ὀλίγον τὸ 4%; ἠμπορεῖτε νὰ ζητήσετε ἀνώτερον, ὄχι ὅμως νὰ φέρετε μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας καθιεροῦται μία ἀλληλλεγγύη μεταξὺ τῶν ἐμφυτευτῶν καὶ περιπλέκεται τὸ δημόσιον. Ἔλαβα, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν τὸν πίνακα τῆς ὑπηρεσίας καὶ εἶδον 220,000 στρέμματα. Ἠρώτησα τοὺς ὑπαλλήλους, ἐσυμβουλεύθη τὴν πεῖράν μου καὶ ἐπείσθην, ὅτι, ἂν ἡ ὑπηρεσία γνωρίζει τόσα, πράγματι πρέπει νὰ ὑπάρχουν τοὐλάχιστον 350,000, καὶ στηριζόμενος εἰς τὴν σκέψιν ταύτην, εὗρον, ὅτι τὸ 4% εἶναι ἀρκετόν, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πρόσοδον, τὴν ὁποίαν λαμβάνει σήμερον τὸ δημόσιον. Μὲ ἐκλόνισαν τὴν πρώτην ἡμέραν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κυρίου Ῥοντήρη, διότι ἀνεβίβασε τὸν ἀριθμὸν εἰς 700,000 στρέμματα καὶ ὁμολογῶ, ὅτι, ἐὰν ᾖναι τόσα, ἀδικοῦνται οἱ ἐμφυτευταὶ καὶ πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τόκον δύω τοῖς ἑκατὸν ἢ ἓν τοῖς ἑκατὸν, σήμερον ὅμως ἐπιμένω εἰς τὸ 4 τοῖς ἑκατὸν, διότι νομίζω, ὅτι ὑπερβαίνουν τὰς 300,000. Τὸ νὰ ζητοῦμεν ὅμως νὰ περιπλέξωμεν τὸ ζήτημα, ὅπως τὰς ἐπὶ τοῦτο, ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ, τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ τὸ παραδεχθῇ, διότι ματαιοῦται τότε καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ νομοσχέδιον.

§96ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§97ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Χάριν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ δὲν ἠθέλησα νὰ φέρω πρότασιν ἐλαττώσεως τοῦ τόκου, ἀλλὰ τὸ ἄφησα εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν του. Παραδέχομαι μ’ ὅλον τοῦτο τὴν ἐλάττωσιν μέχρι τοῦ ἡμίσεως. Κύριοι, ἐνόμιζα, ὅτι κινδυνεύει μόνον τὸ κεφάλαιον, ἤδη βλέπω, ὅτι καὶ ἡ πρόσοδος ἐλαττοῦται σπουδαίως (διάλογοι).

§98ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν!

§99ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν εἶναι καὶ τόσον ἀνάγκη νὰ ἀκούετε (γέλως).

§100ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε διὰ τί νὰ ὁμιλῆτε; Φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχετε πεποίθησιν οὔτε ὁ ἴδιος εἰς ὅσα λέγετε (θόρυβος).

§101ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον ἄλλοτε, ὅτι ψήφισις Νόμου ἄνευ διασκέψεως εἶναι τίποτε. — Λοιπὸν λέγω ἐνόμιζον, ὅτι ἐλαττοῦται τὸ κεφάλαιον, τώρα βλέπω, ὅτι ἐλαττοῦται καὶ ἡ πρόσοδος. Ἐνόμιζα, ὅτι ἐλήφθη πρόνοια, τοὐλάχιστον ἐκείνη, τὴν ὁποίαν λαμβάνουν οἱ ἐφήμεροι, νὰ ζήσωμεν ἔτη τινὰ, ἐπαρκοῦντες εἰς τὰς ἀνάγκας ἡμῶν τὰς ἀναποφεύκτους ἢ καὶ εἰς τὴν εὐζωΐαν ἡμῶν, χρώμενοι καὶ τῷ κεφαλαίῳ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐλαττοῦται καὶ ἡ πρόσοδος, καὶ τοῦτο νομίζω δὲν εἶναι δίκαιον, οὔτε συμφέρον· δὲν εἶναι δίκαιον, διότι ἀδίκως ἐλαττοῦται, οὔτε συμφέρον, διότι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι εὐποροῦμεν. Δὲν εἴμεθα λοιπὸν εἰς ἐποχὴν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς προσόδους· ἐπιζητοῦμεν μάλιστα τὴν αὔξησιν αὐτῶν. Ἀλλὰ καθὼς ἀκούσατε αἱ πρόσοδοι κινδυνεύουσι νὰ ἐλαττωθῶσιν ἀπὸ 650 χιλιάδας εἰς 400,000, ἴσως καὶ εἰς 300,000 δραχμάς. Ἂν ἐλαττωθῶσι ποῦ θὰ εὕρωμεν τότε τὸ ποσὸν τῶν 350,000; διότι, νὰ εἴπωμεν, ὅτι περισσεύει, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ εἴπωμεν, διότι ἠξεύρομεν δυστυχῶς, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς παριστάνει ἔλλειμα καὶ οὐχὶ περίσσευμα. Ἂν λείψῃ λοιπὸν καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ, τότε τὸ ἔλλειμα θὰ εἶναι μεγαλήτερον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λείψῃ, τὶ θὰ γείνῃ λοιπόν; Αἱ 300,000 δραχμαὶ θὰ πέσωσιν εἰς βάρος τῶν μὴ ἐμφυτευτῶν, τῶν ἄλλων φορολογουμένων, διότι ὑμεῖς θέλετε τοὺς μὴ κυρίους τῶν κτημάτων νὰ καταστήσητε κυρίους δηλ. οἱ μὴ ἐμφυτευταὶ θὰ πληρώσουν μίαν πρόσοδον 350,000 δραχμῶν, διότι δίδομεν εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς δικαιώματα κυριότητος ἐπὶ 700,000. Δηλαδὴ τιμωρούμεθα, διότι διαιρούμεθα. Μάλιστα αὐτὸ εἶναι ἄδικον. Κύριοι, ἡ πρόθεσις τῆς Βουλῆς δύναται νὰ πραγματοιηθῇ καὶ ἄλλως. Νὰ γείνωσι κύριοι οἱ φυτευταὶ ὄχι δωρεὰν, ἀλλὰ πληρόνοντες τὸ τίμημα. Ὁ κ. ὑπουργὸς λέγει, ὅτι ἂν πληρωθῇ σήμερον τὸ τίμημα δὲν ὀφείλεται τόκος. Ἐγὼ ἤθελον ὀφείλει μίαν εὐγνωμοσύνην εἰς αὐτούς, ἂν ἐπλήροναν ἀμέσως τὸ κεφάλαιον, διότι τὸ τίμημα αὐτὸ θὰ ἐτοκίζετο πρὸς 12% ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ὑπὸ τοῦ δημοσίου πληρονόμενος τόκος, πληρονομένου τοκοφόρων γραμματείων διαφόρων δανείων καὶ ῥητῶς τοῦ δανείου τῶν 28,000,000, τὸ ὁποῖον ἀποφέρει τόκον 11 τοῖς 00. Αὐτὴ λοιπὸν ἡ ἀπάντησις τοῦ ὑπουργοῦ δὲν εἶναι σπουδαία, διότι σήμερον, ἂν πληρώσουν ἦναι καλὸν δι’ ἡμᾶς, διότι ἐνῷ ζητοῦμεν 6% λαμβάνομεν 12, πληρονομένου τοῦ τιμήματος ἀμέσως. Κύριοι, κατὰ τὴν διατύπωσιν, κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ νόμου τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ ἑξῆς· νὰ πληρώσουν οἱ ἐμφυτευταὶ τὸ ἥμισυ ἢ τὰ δύο τρίτα τῆς ἐπικαρπίας τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πληρόνουν σήμερον ἐπὶ δέκα ὀκτὼ ἔτη καὶ κατόπιν νὰ μείνωσι κύριοι, δηλ. νὰ πληρώνουν κανὲν τίμημα, νὰ πληρόνουν μόνον ἐπικαρπίας δικαίωμα καὶ αὐτὸ ὄχι ὁλόκληρον καὶ μετά τινα ἔτη νὰ παύσῃ, δηλ. εἰσάγομεν σύστημα, καθ’ ὃ ζητοῦμεν νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ τόκος ἐπί τινα ἔτη καὶ μετὰ ταῦτα νὰ παύσῃ. Ἡ πρόθεσις τοῦ νόμου δὲν εἶναι αὐτή. Σκοπὸς εἶναι νὰ δώσωμεν τὴν γῆν εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς, ἐν ᾧ εἴμεθα κύριοι φυτείας νὰ πληρωθῶμεν γῆν, θυσιάζοντες τὴν φυτείαν, ἡ ὁποία εἶναι πολύτιμος. Κύριοι ἐγὼ νομίζω, ὅτι οἰκονομεῖται τὸ πρᾶγμα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν δύναται νὰ κάμῃ ὁ κ. ὑπουργὸς, διότι δὲν πιστεύω νὰ θέλῃ πλέον νὰ ἐξαγάγῃ ἐκ τῆς ἀκενώτου φαρέτρας τῶν ἐπιχειρημάτων του οὐδὲν ἐπιχείρημα. Παραδέχομαι, ἂν ἦναι 700,000 στρέμματα, καθὼς ἐγὼ ὑποστηρίζω νὰ καταβῇ ὁ τόκος εἰς 1%, φθάνει μόνον τὸ ποσὸν νὰ συμπληροῦται. Φθάνει μόνον ἐκ τοῦ ποσοῦ τῆς τιμῆς κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἡμίσεως τοῖς ἑκατὸν νὰ συμπληροῦται τὸ ποσὸν τῶν 650,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ φαίνεται κἄπως εἰρωνευόμενος τὴν ἰδέαν τῶν 700,000 στρεμμάτων. Μήπως εἶπον ἐγὼ, ὅτι γνωρίζω, ὅτι εἶναι τόσον; Τὸ παράπονον τὸ ἰδικόν μου εἶναι, ὅτι δὲν γνωρίζομεν τί δωρούμεθα καὶ αὐτὸ οὐδεὶς καλὸς οἰκογενειάρχης τὸ κάμνει, καὶ ἂν πρόκηται νὰ δωρήσῃ ὅσον θέλετε ἄχρηστον πρᾶγμα, πρέπει νὰ ἠξεύρῃ τί εἶναι. Καὶ βλέπετε, ὅτι κατά τι μὲ ὑποστηρίζει καὶ ὁ ἴδιος ὑπουργός. Τί σᾶς εἶπεν; ἐνῷ φέρει ἐπίσημον βεβαίωσιν, ὅτι εἶναι 220,000, σήμερον εἶπεν, ὅτι καθ’ ἃ ἐπληροφορήθη ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους καὶ οἶδε ἀπὸ τῆς ἰδίας πείρας εἶναι πλέον τῶν 350,000. Βλέπετε λοιπὸν ἕνα ἀριθμὸν πολὺ μεγάλον, 150,000 ὀλιγώτερον. Παιγνίδια εἶναι 150,000 στρέμματα γῆς; Εἶναι 50 ἑκατομμύρια δραχμῶν· (θόρυβος). Προχθὲς ἡ Βουλὴ ἴσως ἤθελε παραδεχθῆ τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν μου, ὅστις ἰσχυριζόμην, ὅτι ἡ θυσία εἶναι μεγάλη, διότι εἶναι 700 χιλιάδες, ἂν ἦτο ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἦτο 350 χιλιάδες, καὶ ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ ἕκαστος βουλευτὴς τὴν ψῆφόν του ἄλλως. Λοιπὸν δὲν τὸν ὠφελεῖ τὸν κ. ὑπουργὸν τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἦναι 700 χιλιάδας, διότι ἐγὼ τὸ παραδέχομαι αὐτὸ, ἀλλὰ καταβιβάζω τὸν τόκον εἰς ἥμισυ τοῖς ἑκατόν· καὶ σᾶς ἐξήγησα προχθὲς, ὅτι αὐτὸ ἦτο παράπονον ἰδικόν μου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνέτρεπον μίαν τῶν βάσεων τοῦ ὑπουργοῦ. Νομίζω, ὅτι τὸ πρᾶγμα οἰκονομεῖται, ἐὰν τροποποιηθῇ ὀλίγον ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, καὶ ὄχι τροποποιηθῇ· μοὶ φαίνεται, ὅτι δύναταί τις νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς δευτέρας τροπολογίας τοῦ κ. Κεχαγιᾶ. «Ἄρθρον 4. Τὸ τίμημα τῶν παραχωρουμένων φυτειῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 8 προκαταβολῶν, πληρωθήσεται εἰς 24 ἐτησίας ἴσας δόσεις ἐντόκως, κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας· καὶ ὁ μὲν τόκος διὰ τὴν πρώτην δόσιν ὁρίζεται εἰς 6%, τὸ δὲ χρεώλυτρον εἰς 2%». Ἐγὼ τί λέγω; τὸ τίμημα πληρόνεται ἐπὶ τόκῳ 6%, δίδεται δὲ ἡ ἄδεια εἰς τὴν κυβέρνησιν διὰ Β. Διατάγματος ἐκδιδομένου ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου νὰ ἐλαττώνῃ τὸν τόκον μέχρις ½%, ἀλλὰ πάντοτε μέχρις συμπληρώσεως τοῦ ποσοῦ τῶν ἑξακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας εἰσπράττομεν σήμερον. Αὐτὴ ἡ πρότασις οἰκονομεῖ τὰ πάντα καὶ τὴν μεγάλην στοργὴν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ τὴν μεγάλην στοργὴν τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς τοὺς ἐμφυτευτάς· διότι ἐδῶ τάττεται ὁ ἀνώτατος ὅρος 6%, ἔπειτα δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐλαττώσῃ. Τώρα οὐδεὶς ποτε εἶπεν, ὅτι ἡ ἐλάττωσις παροχῆς, τὴν ὁποίαν χρεωστεῖ ὁ πολίτης πρὸς τὸ δημόσιον γινομένη ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως εἶναι κἄτι τι ἀντικοινοβουλευτικόν· τὸ νὰ λάβῃ ἡ κυβέρνησις περισσότερον τῆς ὀφειλομένης παροχῆς εἶναι ἀπηγορευμένον· τὸ νὰ ἀφήσῃ ὅμως δὲν εἶναι ἀπηγορευμένον· ὁ λαὸς κερδαίνει, δὲν ζημιοῦται τίποτε. Κύριοι, ἐγὼ νομίζω, ὅτι διὰ νὰ λείψῃ πᾶσα περιπλοκὴ πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ τοῦτο, ὅτι τὸ ὑπάρχον σύστημα τῆς εἰσπράξεως τῆς ἐπικαρπίας πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὡς ἐξακολουθεῖ μέχρι τῆς βεβαιώσεως τοῦ ποσοῦ τῶν στρεμμάτων καὶ τῆς ἐκτιμήσεως αὐτῶν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ διαρκέσῃ ἓν ἔτος, δύω ἔτη λέγουν, κατ’ ἐμὲ ὅμως δὲν δύναται νὰ διαρκέσῃ πλέον τῶν δύω τριῶν μηνῶν εἰς χεῖρας μιᾶς Κυβερνήσεως ἐνδιαφερομένης καὶ δραστηρίας, διότι εἷς μὴν ἀρκεῖ διὰ τοὺς διαφόρους δήμους διὰ νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐργασία· τέσσαρες πέντε εἶναι αἱ ἐπαρχίαι αὐταί. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν βεβαίωσιν τῆς προσόδου ταύτης, ἡ ὁποία εὐκολύνει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα. Πῶς τόσα ἔτη ἠδυνήθημεν νὰ ζήσωμεν μὲ αὐτὸ τὸ σύστημα τῆς ἐπικαρπίας καὶ σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ ζήσωμεν! Κύριοι, ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς ἀνέφερεν ἓν ἐπιχείρημα κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κεχαγιᾶ τὸ ἑξῆς· Ἐὰν δηλώσωσι 70 χιλιάδας στρέμματα μόνον, τότε τί θὰ γίνῃ; θὰ πληρώσωσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ κατέχοντες 50 χιλιάδας στρέμματα τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον ἤθελε τεθῆ ἐπὶ τῶν 400,000 στρεμμάτων καὶ 700,000, πῶς γίνεται αὐτό; Ἀπαντῶ, ἐὰν δηλωθῶσι 50,000 μόνον στρέμματα γῆς, αἱ ἄλλαι γαῖαι τί θὰ γίνουν; αἱ ἄλλαι γαῖαι θὰ διαιρεθῶσιν εἰς τὸ μέσον, θὰ λάβῃ τὸ ἥμισυ τὸ δημόσιον, καὶ τὸ ἥμισυ αὐτὸ δύναται νὰ τὸ ἀπαλλοτριώσῃ, καὶ ἐκ τῆς ἀπαλλοτριώσεως αὐτῆς ὄχι μόνον πρόσοδον, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἑκατομμυρίων 30 καὶ 40 ἀπέναντι τοῦ κεφαλαίου. Ἔπειτα λέγω, τὰ 50,000 στρέμματα ὡς πρὸς τὰ στρέμματα, τὰ ὁποῖα δὲν πωληθῶσι, τὸ δημόσιον εἰσπράττει τὸν φόρον τῆς ἐπικαρπίας πρὸς 6%· καὶ ἐὰν εἰσπράξωμεν 49,000 τὰ 50,000 στρέμματα δὲν ἔχουν νὰ πληρώσουν παρὰ 2000· ἐὰν δὲ εἰσπράττωνται τὸν φόρον τῆς ἐπικαρπίας ὡς σήμερον, αἱ εἰσπράξεις νὰ ἀναβοῦν εἰς 650,000 τὰ δηλωθέντα δὲν θὰ πληρώσουν τίποτε.

§102ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ καταργεῖται τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαιωνισθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις.

§103ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὅταν ἐπέλθῃ μία τοιαύτη ἰδέα, τότε βλέπομεν. Ὅταν θέσωμεν, κύριοι, ἀνώτατον ὅρον 6% οὐδὲν ἐπιχείρημα ὑπάρχει, ἐὰν δηλωθῶσι 50,000 στρέμματα πρὸς 100 δραχμὰς, θὰ ἔχωμεν τόσας χιλιάδας δραχμὰς, αὗται ἐὰν πληρώσωσιν 6% ὁ τόκος δὲν εἶναι ὑπέρογκος. Ἀλλὰ, ὁ κ. ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι τὰ δηλωθέντα, 50,000 στρέμματα, θὰ πληρώσωσι τὸ ὅλον τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας, ἑπομένως 30 καὶ 40%. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν αὐτὸ, καὶ ἀποροῦμεν διὰ τί νὰ διαστρέφετε ἡ πρότασις ὑμῶν δι’ ἑνὸς τοιούτου ἐπιχειρήματος. Ἡ πρότασις δὲν ἔχει οὕτω, ἡ πρότασις εἶναι νὰ μὴ πληρώσωσι βαρὺ τόκον, καὶ νὰ πληρώσωσι τὸ ἥμισυ τοῦ τόκου τὸν ὁποῖον πληρόνει τὸ δημόσιον αὐτὸ, πληρόνει 12% αὐτοὶ νὰ πληρώσωσι τὸ ἥμισυ, καὶ πότε τοῦτο, ὅτε εὑρισκόμεθα εἰς τὴν χειρίστην οἰκονομικὴν κατάστασιν, καὶ τὸ παράδοξον εἶναι, ὅτι εἶπον, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ νὰ μὴ θέλουν τὰς φυτείας καὶ νὰ τὰς ἐγκαταλείψουν. Διατυπῶ λοιπὸν τὴν πρότασίν μου καὶ λέγω, ὅτι ὡς ἀνώτατος τόκος ὁρίζεται 6% ἐπὶ τῆς τιμῆς τῶν φυτειῶν, ἀλλὰ μέχρι τῆς συμπληρώσεως ἐν ὅλῳ τοῦ ποσοῦ τῶν 650,000 δραχμῶν. Χορηγεῖται δὲ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν διὰ βασιλικοῦ διατάγματος τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου νὰ ἐλαττωθῇ μέχρι 2% καὶ τοῦτο ὅπως μὴ ὑπερβῇ τὰς 650,000 δραχμάς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξασφαλίζονται οἱ δηλώσαντες, διότι δὲν εἶναι ὑπόχρεοι νὰ πληρώσουν περισσότερον.

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ δύο λέξεις, ἐπειδὴ χθὲς ἀπέτεινα μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν κύριον βουλευτὴν ἐκ Παρνασίδος. Πιστεύω, κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις, οὔτε χρηματικῶς εἶναι ἀκριβὴς, οὔτε νόμιμος, οὔτε δικαία. Πρῶτον ἐπιθυμῶ νὰ συμφωνήσωμεν προκαταρκτικῶς, εἰς ὅ,τι ἕως τώρα ἐπράξαμεν, δηλαδὴ, ἀπεφασίσαμεν νὰ διαθέσωμεν τὰς φυτείας, τὸ ἐπράξαμεν καλὸν, ὀρθὸν καὶ δίκαιον· ναὶ ἢ ὄχι; Δεύτερον, ἀπεφασίσαμεν νὰ ἐκποιήσωμεν, ὄχι νὰ δωρήσωμεν, ὡς λέγει ὁ κ. Ῥοντήρης εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς τὴν γῆν, καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀξίαν τῆς γῆς· ἐπράξαμεν· καλὸν ναὶ ἢ ὄχι; Ἐὰν εἰς αὐτὰ ἤμεθα σύμφωνοι θέλετε ἰδεῖ ὅτι ἔχετε ἄδικον. Πρῶτον ἐρωτῶ, οἱ ἐμφυτευταὶ, διότι κατέβαλον κεφάλαια, διότι εἰργάσθησαν, διότι ἐκοπίασαν, πρέπει νὰ ᾖναι εἰς χείρονα θέσιν, ἀπὸ τοὺς ἀγοραστὰς φθαρτῶν ἐθνικῶν κτημάτων ναὶ ἢ ὄχι; Ἐὰν δὲν πρέπει νὰ ᾖναι εἰς χείρονα θέσιν οἱ ἐμφυτευταὶ ἀπὸ τοὺς ἀγοραστὰς ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων, τότε διατί νὰ ζητοῦμεν ἀπὸ τοὺς ἐμφυτευτὰς ν’ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν εἰσοδημάτων διὰ τὸν τόκον, καὶ νὰ μὴ πληρόνουν μόνον τὸ κεφάλαιον, ὅπως ἔγεινεν εἰς τοὺς ἀγοραστὰς τῶν ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων; καὶ ἐξηγοῦμαι, τὸ δημόσιον εἶχε φθαρτὰ κτήματα, ἐλάβομεν ἀπὸ αὐτὰ τὸ ὅλον, τὰ ἐπωλήσαμεν καὶ ἐζητήσαμεν, ἓν τίμημα, καὶ αὐτὸ τὸ τίμημα εἴπομεν, ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν τιμὴν τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ, ἀλλὰ ἐπὶ τῶν ἐμφυτευτῶν εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν καὶ τόκους· διὰ τοῦτο ὁ ἐλαιὼν τῆς Παρνασίδος πωληθεὶς ἀντὶ τόσων δραχμῶν, καὶ ἀγορασθεὶς ἀπὸ τοὺς κατοίκους, οἱ κάτοικοι, πληρώνουν εἰς τὸ δημόσιον τὸ τίμημα ἄνευ τόκου, καὶ τὸ τίμημα ἀνταποκρίνεται πρὸς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λαμβάνει τὸ δημόσιον. Τώρα, κύριοι, εἰς τὴν ἰδίαν κατηγορίαν εἶναι οἱ ἐμφυτευταί· τί ἔχει τὸ δημόσιον; τὴν γῆν· ἡ γῆ ἀνήκει εἰς αὐτό; τὴν γῆν τὴν πωλεῖ, καὶ ἡ γῆ του τί τοῦ δίδει; τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς ἐπικαρπίας, αὐτὸ τὸ δικαίωμα πωλεῖ τώρα τὸ δημόσιον εἰς τοὺς ἐμφυτευτάς· τί ζητοῦμεν τώρα ἀπὸ τοὺς ἐμφυτευτάς; ὄχι νὰ πληρώσουν τὸ τίμημα, τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας, ἀλλὰ λέγομεν, ὅτι τὸ δικαίωμα πρέπει νὰ τὸ παρακολουθήσῃ ὁ τόκος. Ἀπὸ μὲν τοῦ ἀγοραστοῦ ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων ζητοῦμεν τίμημα, τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται πρὸς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λαμβάνει τὸ δημόσιον· ἀπὸ δὲ τοὺς ἐμφυτευτὰς ὄχι μόνον τὸ τίμημα, ἀλλὰ καὶ τόκον, ὅστις ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας τὸ ὁποῖον λαμβάνει. Βλέπετε, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν ἐμφυτευτῶν εἶναι χειροτέρα, ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῶν ἀγοραστῶν ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων. Ἐὰν λοιπὸν, κύριοι, τώρα λέγω τὸ τίμημα, ἢ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας τῶν φυτειῶν, αὐτὸ τὸ ἀντιπροσωπεύει ὄχι μόνον ὁ τόκος. Ὡς κατ’ ἐξαίρεσιν τὸ ἀντιπροσωπεύει ἐδῶ, ἐνῷ δὲν τὸ ἀντιπροσωπεύει εἰς τὰ ἄλλα φθαρτὰ κτήματα. Ἐὰν τὴν πρόσοδον τὴν ἀντιπροσωπεύει ὁ τόκος καὶ τὸ κεφάλαιον τώρα λέγομεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται καὶ ἄλλα χρήματα νὰ συμπληρώσωμεν αὐτὴν, καὶ ἡ συμπλήρωσις ἔπρεπε νὰ γίνῃ μεγαλειτέρα ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε λαμβάνομεν, διότι τί ἐλαμβάναμεν ἕως τώρα, κύριοι; ἐγὼ δέχομαι τοὺς ἰσολογισμοὺς ὅπως τοὺς θέτουσι, καὶ δέχομαι ὅτι ἐλαμβάναμεν ἀπὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας 600,000 δραχ. πωλοῦντες τὸ δικαίωμα τοῦτο, τί θέλομεν λάβει τόκον καὶ κεφάλαιον; Ὁ τόκος ἀνταποκρίνεται; Ναί· ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι δὲν ἔχομεν νὰ λάβωμεν, ὅπως τὸ παρουσίασεν ὁ Κ. Ῥοντήρης, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἔλλειψιν 300,000 δραχμῶν, διότι τὰς 300,000 δραχμὰς θὰ τὰς λάβωμεν ὡς κεφάλαιον, καὶ τὰς ἄλλας ὡς τόκον, καὶ συμπληροῦντες αὐτὰ θὰ λάβωμεν τὸ ὅλον.

§105ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον λήγει ἐπὶ 18 ἔτη καὶ οὐχὶ ἐπὶ 10 ὡς ἔγεινε εἰς τὰ φθαρτὰ κτήματα.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἔνστασιν τὴν ἐπερίμενα, κύριοι, τὴν ἔνστασιν τοῦ πλειστηριασμοῦ, ἀλλὰ ὁ πλειστηριασμὸς ἦτο κακὸν καὶ τον ἀπεῤῥίψατε· εἴπετε, ὅτι δὲν θέλετε τὸν πλειστηριασμόν· εἶναι ἄδικον κακόν· ζητοῦμεν τὴν ἐκτίμησιν, ζητοῦμεν νὰ εὕρωμεν τὴν ἀλήθειαν, τὴν ἀξίαν, δι’ αὐτὸ ὅμως πρέπει νὰ βάλλετε καὶ εἰς αὐτὰ τὰ ἴδια βάρη; ἄλλως θέλετε ἀποζημιωθῆ, διότι ἀπεῤῥίψατε ἓν ὀλέθριον σύστημα. Λοιπὸν κύριοι, οἱ ἀγορασταὶ τῶν ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων ἐντὸς δεκαετίας, δικαιοῦνται νὰ πληρώσωσιν ἄνευ τόκου τὸ ὅλον κτῆμα τὸ ὁποῖον τοῖς ἀνῆκεν, ἐνῷ οἱ ἐμφυτεύσαντες ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς καὶ τὸ κεφάλαιον καὶ τόκον. Τώρα σᾶς λέγω ἐὰν αὐτὸ ἦναι ἐπιεικὲς διὰ τοὺς ἐμφυτευτάς; ναὶ ἢ ὄχι. Μετὰ τοῦτο κύριοι ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐγὼ, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θέλουν νὰ σᾶς εἰσάξουν ἔχει καὶ τί κακὸν, ὅτι τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δικαιώματος τὴν ἐξαρτᾷ ἀπὸ τὴν θέλησιν ἑνὸς τρίτου· διότι διὰ νὰ κανονίσετε τὰ δίκαιά μου, πρέπει πρῶτον ὅλοι ν’ ἀποφανθῶσι, καὶ ἐὰν δὲν ἀποφανθῶσιν ὅλοι, διὰ νὰ ἦσθε δίκαιοι, διὰ νὰ ἦσθε εἰλικρινεῖς, πρέπει νὰ ἴδητε, ποῖοι δὲν ἀπεφάνθησαν, ποῖοι δὲν συνεμορφώθησαν μὲ τὸν νόμον, διὰ νὰ κάμετε τὴν ἔνστασιν, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ κάμητε. Ἄλλως ἢ δὲν θὰ πραγματοποιήσητε τὸ δίκαιον τὸ ὁποῖον ζητεῖτε, ἢ θὰ μοῦ ἐπιβάλλητε ἕνα φόρον περισσότερον τοῦ δέοντος, δηλ. ἢ θὰ περιμείνετε ὅτι ἐγὼ ἔχω συμφέρον, καὶ συμφέρον μέγιστον, καὶ νὰ σᾶς εἴπω ποῖον, νὰ μεταβάλλω τὰς φυτείας μου εἰς ἰδιοκτησίαν· καὶ ἂν θέλω δὲν εἰμπορῶ, διότι τὸ δημόσιον δὲν συνέλεξεν ὅλας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θέλει διὰ νὰ ἴδῃ ποία εἶναι ἡ ἀναλογία, τὴν ὁποίαν θὰ πληρώσω ἐγώ, ἢ ἐὰν ἐπισπεύσῃ τὸ δημόσιον εἰμπορεῖ νὰ συμβῇ τοῦτο. Ἐπειδὴ τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον θὰ δώσω δὲν ἐκπηγάζει ἀπὸ τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματός μου, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἔκτασιν, ἐνδέχεται νὰ πληρώσω περισσότερον ὄχι διότι τὸ κτῆμά μου ἀξίζει περισσότερον, ἀλλὰ διότι αἱ ἀνακαλυφθεῖσαι φυτεῖαι εἶναι ὀλιγώτεραι τοῦ ζητουμένου ἀπὸ τοῦ κυρίου ποσοῦ. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τὸ ἀντίθετον ἢ παραλύει τὸν νόμον ἢ γεννᾷ μίαν ἀδικίαν τῆς ὁποίας ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι ὁ ἔνοχος, οὔτε ἄξιος νὰ ὑποστῶ αὐτὴν τὴν ἀδικίαν. Πιστεύω λοιπὸν, κύριοι, ἂν καὶ ἡ Βουλὴ τὸ νομίζει ὀρθὸν ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα εἶναι τὸ κατάλληλον καὶ τὸ ὀρθότερον διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διότι πρῶτον αὐτὸ τὸ σύστημα ἔχει τοὺς ἐμφυτευτὰς ἐν ἴσῃ οὕτως εἰπεῖν μοίρᾳ μὲ ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάγονται ὅλοι οἱ ἀγορασταὶ ἐθνικῶν κτημάτων· διότι ἀποκρούει πᾶσαν ἀδικίαν, καὶ διότι ἐπιτρέπει καὶ εἰς τὰ ἄτομα καὶ εἰς τὰς κοινότητας νὰ πραγματοποιήσωσι τὸ δίκαιόν των ὁπόταν θέλουν καὶ ὅπως θέλουν· καὶ τοῦτο εἶναι οὐσιῶδες οὐσιωδέστατον. Εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ κτήματα ταῦτα εἶναι, κύριοι, ἐντελῶς ἀργὰ οὕτως εἰπεῖν. Ἀπὸ τὰ κτήματα ταῦτα δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀπολαύσητε ἤδη παρὰ τὴν πρόσοδον, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὰ μεταβάλητε εἰς κινητὰ οὕτως εἰπεῖν κεφάλαια, οὔτε νὰ τὰ ὑποθηκεύσητε οὔτε ἐπ’ αὐτῶν νὰ στηρίξητε καμμίαν πίστιν. Ἠμπορεῖτε νὰ στηρίξητε πίστιν πλησίον τῶν τοκογλύφων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σᾶς λαμβάνουν 30 καὶ 40%· ἀλλὰ, κύριοι, κατάστημα τὸ ὁποῖον ὁποσοῦν εὐεργετικῶς ἠμπορεῖ νὰ δανείζῃ καὶ ὁπωσοῦν εὐεργετικῶς νὰ συνδράμῃ, τὸ ὁποῖον δὲν κερδοσκοπεῖ ἐπὶ τῶν δυσχερειῶν καὶ τῆς δυστυχίας τοῦ πολίτου, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῆς περιουσίας αὐτῆς νὰ πραγματοποιήσῃ κανὲν δάνειον. Ἐρωτῶ τὴν τράπεζαν δέχεται ἐθνικοϊδιόκτητα κτήματα ὅπως ἔχουν ἤδη εἰς εἰς ὑποθήκην διὰ νὰ δώσῃ δάνειον; ὄχι, κύριοι· δέχεται ποῖος; δέχεται ὁ τοκογλύφος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀντὶ ἀξίας 1000 δραχμῶν δίδει 100, διότι τοῦ εἶναι ἀδιάφορον ἂν πάρῃ τὸ κτῆμα ἔπειτα, ζητεῖ 30 καὶ 40% τόκον. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι κατεπεῖγον ζήτημα καὶ κατεπείγουσα ἀνάγκη λύσεως αὐτοῦ τοῦ ζητήματος εἶναι ἐξ αἰτίας τούτου, διότι μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου τὸ κεφάλαιον αὐτὸ τὸ ἐκ πολλῶν ἑκατομμυρίων θὰ κυκλοφορήσῃ εἰς τὴν κοινωνίαν, θὰ αὐξήσῃ τὰ μέσα τοῦ πολίτου, θὰ ἐλαττώσῃ ἴσως τοὺς τόκους οἱ ὁποῖοι καταπιέζουν τὸν κόσμον καὶ θὰ λύσῃ τὰς χεῖρας τῆς κοινωνίας, ἡ ὁποία εὐκολότερον θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸν οἰκονομικὸν δρόμον τὸν ὁποῖον διατρέχει.

§107ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχω, κύριοι, ἄπειρον ὑπόληψιν εἰς τὰ φῶτα καὶ τὴν ὀρθὴν κρίσιν τόσον τοῦ κ. Κουμουνδούρου, καθὼς καὶ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἀλλὰ ἂς μοὶ ἐπιτρέψουν νὰ διαφωνῶ πρὸς αὑτοὺς ἐπὶ τοῦ προκειμένου· ἂν καὶ ἐπρόσεξα πολὺ, μήπως ἐγὼ ἀπατῶμαι δὲν εὗρον, δὲν ἤκουσα λόγους οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ μὲ πείσουν περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς γνώμης των· δὲν ἤκουσα, λέγω, λόγους ἰσχυροὺς οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ μεταβάλλουν τὴν κρίσιν μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἐννοῶ, κύριοι, τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον, ὁ ὁποῖος λέγει νὰ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος, ἐὰν ὠφεληθῇ τὸ δημόσιον ἢ ὄχι τουτέστι ἐὰν προκύψῃ ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων ἢ ὄχι, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὴν θέσιν τῶν ἀγοραστῶν, ἐὰν πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς αὐτοὺς ὅρους βαρεῖς καὶ τοιούτους, ὥστε νὰ ζημιωθῶσιν. Ἀλλὰ τὸν κ. Σωτηρόπουλον δὲν τὸν ἐννοῶ λέγοντα, ὅτι καὶ μὲ αὐτοὺς τοὺς ὅρους τὸ δημόσιον θὰ ὠφεληθῇ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος πίπτει εἰς μίαν ἀντίφασιν μὲ τὸν κύριον σκοπὸν τῆς κυβερνήσεως, ἤτοι πρὸς ὅτι ὁ ἴδιος εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ βελτιώσωμεν τὰ οἰκονομικά μας. Ἐὰν ἡ λύσις αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ἐπιφέρει ἐλάττωσιν εἰς τὰ δημόσια ἔσοδα, βελτιόνομεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους; βεβαίως ὄχι. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶπεν ὅτι ἀπὸ πνεῦμα δικαιοσύνης ὁρμώμενοι δὲν πρέπει νὰ ἀπαιτήσωμεν ἀπὸ τοὺς ἐμφυτευτὰς καὶ τοὺς μέλλοντας ἀγοραστὰς βαρὺν τόκον, ἐννοεῖ τὸν τυχὸν ἀνώτερον τῶν 4%· διατί; Διότι παρεδέχθημεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δικαιοσύνης, τὸ νὰ παραχωρήσωμεν ὅλην τὴν ἔκτασιν τὴν ἐμφυτευθεῖσαν κατ’ ἐκτίμησιν. — Μὲ γίνονται δύο συζητήσεις.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (κτυπᾷ τὸν κώδωνα.)

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀκούω.

§110ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατ’ ἐκτίμησιν καὶ ἐγὼ ἀμφισβητῶ, ὅτι κατ’ ἐκτίμησιν παρεδέχθη ἡ Βουλὴ νὰ παραχωρήσῃ τὰς γαίας ταύτας. Ἀλλ’ ἔρχεται ὁ ἄλλος ὅρος, ἡ πληρωμὴ τοῦ ἀντιτίμου τῶν γαιῶν αὐτῶν. Θέλομεν νὰ μείνωμεν εἰς τὸ σημεῖον τῆς δικαιοσύνης. Νομίζω, ὅτι δὲν ἀδικοῦμεν κανένα, ὅταν εἴπωμεν· «δὲν θέλεις, δὲν σὲ συμφέρει νὰ πληρώσῃς ἀνώτερον τόκον τοῦ 4%; Πλήρωσε ἀμέσως!......

§111ΔΑΓΡΕΣ. Ὡραῖα!

§112ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὰ ὁμιλοῦμεν περὶ δικαιοσύνης τώρα· δὲν ἐρωτῶμεν, τί συμφέρει εἰς αὐτόν. Ἐὰν ἦναι βαρὺς ὁ τόκος δὲν τὸν ὑποχρεώνωμεν ἐναντίον τῆς θελήσεώς του νὰ τὸν πληρώσῃ, οὐδὲ τὸν ἀδικοῦμεν ἀφίνοντες αὐτὸν ἐλεύθερον νὰ πληρώσῃ ἂν θέλῃ τὸ κεφάλαιον, τὸ χρέος του· θέλετε καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ δημοσίου συμφέροντος νὰ τὸ ἐξετάσωμεν: Ἐὰν τὸ 4% εἶναι πρὸς ὄφελός του, νομίζω, εἶναι περιττόν, νὰ σᾶς εἴπω λέξεις, ὅταν γνωρίζωμεν, ὅτι ἡ κυβέρνησις πληρόνει ἐπὶ τῶν χρεῶν της 10 καὶ 11%. Λοιπὸν μία κυβέρνησις, ἡ ὁποία πληρόνει διὰ τὰ ἴδιά της χρέη 10 καὶ 11%, ἀδικεῖ τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ πληρώσουν ἀμέσως τὸ τίμημα ἑνὸς κτήματός της, ἐὰν τοῖς εἴπῃ «ἐγὼ δὲν σᾶς ζητῶ 10%, ἀλλὰ μόνον 6»; ἄλλως ἀδικεῖ τὸ σύνολον ἡ Κυβέρνησις, ὅταν αὕτη μὲν ἡ ἰδία δανειζομένη πληρόνῃ τόκον 10%, ὅταν δὲ πρόκηται νὰ δανείσῃ δέχεται μόνον 4%· λέγω τὸ σύνολον, διότι ὅλοι οἱ πολῖται ἔχουν συμφέρον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Λοιπὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δικαιοσύνης φρονῶ, ὅτι δὲν πιέζεται, δὲν ἀδικεῖται κἀνεὶς πολίτης· μένει ἐλεύθερος ἢ νὰ πληρώσῃ ἀμέσως τὸ τίμημα ἢ νὰ πληρώσῃ τὸν τόκον τὸν ὁποῖον ἐπρότεινα. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἶπε προσέτι, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ μέγιστον ἀδίκημα, ἐὰν εἰς τοὺς ἀγοραστὰς τῶν φυτειῶν ἐπιβάλλει τόκον 4 ἢ καὶ περιπλέον, ἐνῷ εἰς τοὺς ἀγοραστὰς τῶν ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων δὲν ὑπεβλήθη τόκος. Λοιπὸν ἡ Συνέλευσις, ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἡ ὁποία ἀπεφάσισε τὸ τοιοῦτον ἠθέλησε νὰ χαρισθῇ εἰς τοὺς ἀγοραστὰς τῶν φθαρτῶν κτημάτων; Τί εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος; ἀπεδείχθη, εἶπεν, ὅτι ἡ δημοπρασία καταστρέφει τὸν ἀγοραστήν, ἐρεθίζει τοὺς πολίτας, καὶ ἑπομένως αὐξάνει τὸ τίμημα. Αὐταὶ εἶναι αἱ συνέπειαι τοῦ συναγωνισμοῦ ἤτοι τῆς δημοπρασίας, δι’ ἧς ἐπωλήθησαν τὰ κτήματα τὰ φθαρτά.

§113ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν τὰ κατατάσετε;

§114ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μὴ βιάζεσθε. Λοιπὸν ὅσοι ἠγόρασαν διὰ δημοπρασίας, ἕπεται, ὅτι ἐπεβαρύνθησαν μὲ μεγαλεῖτερα τοῦ πραγματικοῦ τιμήματος ποσά. Τί τὸν ὠφελεῖ αὐτόν, ὅταν ἓν κτῆμα ἀξίζον κατ’ ἐκτίμησιν 100 δραχμάς, τὸ ἠγόρασε 200· τῷ ἐκάματε χάριν; ὄχι· καὶ διὰ τοῦτο ὅλοι ἀποδοκιμάζομεν τὰς δημοπρασίας. Δὲν ἔπρεπε λοιπὸν νὰ γίνῃ ἡ ἐλαχίστη ἐξομοίωσις μεταξὺ τῆς πωλήσεως τῶν φθαρτῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπωλήθησαν διὰ δημοπρασίας, καὶ τῆς διαθέσεως τῶν φυτειῶν, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ παραχωρηθοῦν δι’ ἐκτιμήσεως εἰς τὴν δημοπρασίαν. Ἄλλως τε ὁ ἀγοραστὴς εἶχεν ἐθνικὰ φθαρτὰ κτήματα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ κεφάλαιον τοῦ τιμήματος πλὴν τοῦ πεμπτημορίου ἀμέσως καταβληθέντος θὰ πληρώσῃ ἀτάκτως ἐντὸς 10 ἐτῶν. Ὡς ἐκ τούτου διὰ κτῆμα, τὸ ὁποῖον ἤξιζεν 100 προσέφερεν 150, ὥστε τὸ ἄτοκον τῶν δόσεων διὰ τοὺς ἀγοραστὰς ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων ὑπηγορεύθη μᾶλλον ὑπὸ τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Σωτηροπούλου· δὲν ἀντικρούω ὅλα, διότι καί τινα αὐτῶν ὁ κ. Ῥοντήρης ἀντέκρουσε· θὰ εἶμαι δὲ πολὺ σύντομος· εἶπεν, ὅτι διὰ τῆς προτάσεώς μου καθιεροῦται ἡ ἀλληλεγγύη μεταξὺ ὅλων τῶν ἐμφυτευτῶν, καὶ ὡς ἐκ τούτου, ἐὰν εἷς θελήσῃ καὶ εὕρῃ τὸν τρόπον νὰ ἐλαττώσῃ τὸ τίμημα τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας ἐφύτευσεν, αὐτὸς θὰ ὠφεληθῇ καὶ ὁ ἄλλος θὰ ζημιωθῇ. Ἴσα ἴσα ἐγὼ τὸ θεωρῶ προτέρημα τοῦτο. Ὅταν γνωρίζῃ ἕκαστος τῶν πολιτῶν καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία κυβέρνησις ὅτι αἱ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν εἴτε εἰς μίαν ἐπαρχίαν, εἴτε εἰς ἄλλην, θὰ ἐπιβαρύνουν καὶ ἐκείνας τῶν ἐπαρχιῶν, εἰς τὰς ὁποίας καὶ ἡ ἔκτασις καὶ ἡ ἐκτίμησις διεξήχθησαν εἰλικρινῶς, τότε καὶ οἱ πολῖται θὰ καταγγείλωσι τὰς καταχρήσεις καὶ ἡ κυβέρνησις θὰ σταματήσῃ, δὲν θὰ προβῇ εὐκόλως εἰς τὴν παραδοχὴν τοῦ πρωτοκόλου τῶν ἐκτιμήσεων· ὁ γείτων δὲν θὰ ἀφήσῃ τὸν γείτονά του νὰ ὑποκρύψῃ τὴν ἔκτασιν, γνωρίζων ὅτι πᾶσα ὑπόκρυψις ἡ ὁποία γίνεται ἀπὸ ἕνα πολίτην κακῆς πίστεως, ἐλάπτει καὶ ἑαυτὸν καὶ τὸ σύνολον. Εὑρίσκω λοιπὸν ὡς προτέρημα τὴν ἀλληλεγγύην καὶ ὄχι ὡς ἐλάττωμα.

§115ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ποίαν ἀρχὴν τοῦ δικαίου λαμβάνετε διὰ τὴν ἀλληλεγγύην; ποία σχέσις τοῦ δικαίου ὑποβάλλει τὴν ἀλληλεγγύην; αὐτὸ νὰ μᾶς εἴπητε, καὶ ὄχι πως τὴν εὑρίσκεται τὴν ἀλληλεγγύην.

§116ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπειδὴ διὰ Β. Διατάγματος πρόκειται νὰ κανονισθῇ τὸ ποσὸν τοῦ τόκου, ἡ κυβέρνησις ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ἀποτελέσματα, καὶ θέλουσα νὰ ἐνεργήσῃ μετὰ δικαιοσύνης, δὲν θὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν παραδοχὴν τῶν ἐκτιμήσεων, ὅταν ὑποπτευθῇ ἐλαττωματικὰς αὐτὰς ἀλλά, θὰ διατάξῃ ἐπανάληψιν, ἔχει δὲ τὸ δικαίωμα, ὅπως τὸ παρετηρήσατε, ἡ κυβέρνησις εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, ἔνθα ἐπείσθη ἢ ὑποπτεύθη ὅτι ἔλαβε χώραν κατάχρησις, καὶ ἄνευ ἐνστάσεων νὰ διατάξῃ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐκτιμήσεων. Ἐννοεῖτε δὲ, ὅτι πᾶσα κυβέρνησις αὐτὸ ἐπαγγέλεται, νὰ θεωρῇ ὅλους ἴσους ἐνώπιον τοῦ νόμου καὶ νὰ φροντίζῃ, ὥστε οὐδεμία νὰ λαμβάνῃ χώραν ἀδικία.

§117ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε κ. Κεχαγιᾶ νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν.

§118ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§119ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ μᾶς λύσετε αὐτὴν τὴν ἀπορίαν σᾶς παρακαλῶ. (Ὁ κ. Κατσικαπῆς ἀναβαίνει τὸ βῆμα)

§120ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ κ. Κατσικαπῆ.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, ἀφήσατε τὸν κ. Κατσικαπῆν νὰ ὁμιλήσῃ.

§122ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἡ συζήτησις, κύριοι, ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κεχαγιᾶν, ἔλαβε τὸ ἐννοῶ χαρακτῆρα κἄπως οἰκονομολογικὸν, ἑπομένως ἐγὼ δὲν εἶμαι ὁ ἁρμόδιος νὰ συζητήσω, ἀλλὰ μὲ τὰς μικράς μου πρακτικὰς γνώσεις, θέλω πολεμήσει, καὶ κολακεύομαι πιστεύων, ὅτι θέλω πείσει τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ἀντιστρατεύεται εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ἠκούσατε, κύριοι, τὸν κ. Κεχαγιᾶν, ἀρχόμενον τοῦ λόγου του κατὰ τὴν πρώτην ὁμιλίαν, λέγοντα, ὅτι ἐὰν ὡρίμασε ἐν Ἑλλάδι ποτὲ ἰδέα τις ὡρίμασεν ἡ ἰδέα τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ, περὶ οὗ πρόκειται. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἀληθέστατον· οἱ πάντες τέλος πάντων θέλομεν νὰ ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν ἕνας τοιοῦτος νόμος διὰ νὰ λυθῇ τέλος πάντων ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον παρατεινόμενον δὲν ἠμποροῦσε παρὰ νὰ ἔχῃ ἐπιβλαβεῖς συνεπείας καὶ διὰ τὸ δημόσιον, καὶ διὰ τὸν τόπον. Ἐδῶ πρέπει νὰ σταθῶμεν, κύριοι, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Κεχαγιᾶν νὰ ἀκούσῃ καὶ νὰ συζητήσωμεν τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν σύνταξιν τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν· διότι ἐὰν οἱ λόγοι εἶναι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἐγὼ αἰσθάνομαι καὶ νομίζω πῶς ὅλη ἡ Βουλὴ ἀναγνωρίζει καὶ θέλει ἀναγνωρίσει, τότε ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ὡς ἄντικρυς ἀντικειμένη εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, εἶναι ἐκτὸς πάσης συζητήσεως. Ἐὰν τοὐναντίον εἰς τὴν ὡρίμανσιν τῆς ἰδέας τῆς πραγματοποιήσεως τῆς διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν ἢ ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν εἶναι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους αἰσθάνεται ὁ κ. Κεχαγιᾶς, τότε ὁλόκληρος ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου ἀντίκειται εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν· διότι κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, φαίνεται ὅτι ὡς μόνος λόγος, ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν διάθεσιν τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων ἀμπέλων, ἦτο νὰ γίνῃ πάγιος ὁ φόρος ὅστις ἐπήγαζε, ἢ ἡ ἐπικαρπία ἥτις ἐπήγαζεν ἐκ τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων αὐτῶν ἀμπέλων ἢ γαιῶν, καὶ ἑπομένως ὁ κ. Κεχαγιᾶς θέλει μέχρι λεπτοῦ τὸν φόρον αὐτὸν νὰ τὸν καταστήσῃ τοῦ λοιποῦ πάγιον. Ἐγὼ ὅμως κύριοι, φρονῶ, ὅτι πᾶς ἄλλος λόγος ἢ αὐτὸς ὑπηγόρευσε τὴν σύνταξιν καὶ τὴν ἀποβολὴν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου αὐτοῦ, διότι τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου τὴν ὑπηγόρευσεν ἰδίως ὁ λόγος τῆς τακτοποιήσεως, ἢ τῆς κανονικότητος εἰς τὸ μέλλον τῶν γαιῶν αὐτῶν, ἡ ὁποία τακτοποίησις θέλει ἀποφέρει ἔσοδα πλέον βεβαίως τῶν βεβαιωμένων μέχρι τοῦδε, ἢ ἐκείνων τῶν ὁποίων ζητεῖ ν’ ἀσφαλίσῃ ὁ κύριος Κεχαγιᾶς. Οἱ πάντες γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι μέσα εἰς τὴν αὐθαίρετον αὐτὴν πρᾶξιν πολιτῶν τινων νὰ καταλάβουν καὶ ἐμφυτεύουσιν γαίας ἐθνικὰς, ἐπήγασεν ἢ οὐ μέγιστον συμφέρον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, καὶ εἶναι καταφανέστατον τὸ συμφέρον, διότι ἐπισήμως ὁμολογεῖται σήμερον, ὅτι οἱ φόροι οἱ πληρωνόμενοι εἰς τὸ δημόσιον ἀναβαίνουν μέχρις 650 χιλιάδων καὶ ἐπέκεινα δραχμῶν. Ἐὰν μία κυβέρνησις ἐμπόδιζεν ἐκ παντὸς τρόπου τὴν αὐθαίρετον αὐτὴν ἐμφύτευσιν τῶν γαιῶν, θὰ ἐστερεῖτο τὸ δημόσιον τῶν 650 χιλιάδων δραχμῶν; βεβαίως ναί· ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου συμβαίνει τὸ ἄτοπον, ὥστε καὶ τῶν κτημάτων τούτων νὰ μὴ ᾖναι οὐδεὶς ἰδιοκτήτης, διότι οὔτε τὸ δημόσιον ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἰδιοκτήτης, μήτε ὁ ἐμφυτευτής· ἦτο μία ἀμφίβολος ἰδιοκτησία. Πλὴν τούτου ἡ παρέλευσις τοῦ χρόνου κινδυνεύει νὰ καταστήσῃ τὰ κτήματα αὐτὰ μᾶλλον ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου καὶ οὐχὶ τοῦ δημοσίου, διότι ἡ ἀντιποίησις προεχώρησε παρὰ πολύ, ἡ ἐθνικὴ περιουσία ἠλαττώθη καὶ ἐξακολουθεῖ ἠλαττωμένη πάντοτε δι’ ἔλλειψιν προνοίας ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως καὶ ἐπιψήφισιν νόμου παγίου. Διότι, κύριοι, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι καὶ εἰς τὸν τόπον μου αὐτόν, ὅπου δὲν ἔχομεν τοιούτου εἴδους κτήματα, ἀλλὰ ἄλλου εἴδους κτήματα ἐθνικὰ ἀντεποιήθησαν καὶ ἤδη ἀνήκουν εἰς τοὺς πολίτας, ἐνῷ ἀνῆκον εἰς τὸ δημόσιον πρὸ 20 ἐτῶν· ἀλλ’ ἴσως ὠφέλεια προέκυψεν ἐκ τούτου. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἐπειδὴ ὁ σκοπὸς τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου δὲν ἦτο ἡ παγίωσις τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου, νὰ κατασταθῇ δηλ. τὸ ποσὸν τῆς ἐπικαρπίας αὐτῆς πάγιον διὰ τὸ μέλλον, ἀλλ’ ἡ τακτοποίησις μιᾶς ἀμφιβόλου περιουσίας, ἡ ὁποία θέλει ἐπιφέρει τόσα ἄλλα πλεονεκτήματα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου πάντοτε, διὰ τοῦτο ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ ἀντιστρατεύεται εἰς αὐτοὺς τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν ὑποβολὴν τοῦ νόμου, ἑπομένως καὶ εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νόμου αὐτοῦ, καὶ εἰς τὰς ἐπιψηφισθείσας διατάξεις· ἐπειδὴ ἐὰν ἠθέλαμεν τείνει πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν τόσον διάφορον οἰκονομίαν τοῦ νόμου τούτου, καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι οὐδὲν ἄλλον ἐπιζητοῦμεν, ἢ νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου συμφέροντος 600 ἢ 650 χιλιάδας δραχμὰς κατ’ ἔτος. Λοιπὸν προσκαλοῦμεν πάντας τοὺς ἐμφυτευτὰς νὰ δηλώσουν ἐνώπιον τῆς κυβερνήσεως· ἡ κυβέρνησις λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὰς δηλώσεις αὐτὰς, τὸ ποσὸν τῶν στρεμμάτων νὰ εἴπῃ εἰς ἕκαστον, τόσην ἀναλογίαν νὰ πληρώσῃ; διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τὸ ποσὸν τῶν 650 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐκτὸς λοιπὸν, ὅτι αὐτὴ ἡ πρότασις ἀντιστρατεύεται καθολοκληρίαν εἰς τὸν νόμον καὶ εἰς τὰς παραδεδειγμένας μέχρι τοῦδε διατάξεις τοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως δὲν δύναται ν’ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἀλλὰ καθιστᾶ καὶ αὐτὸν τὸν νόμον ἀνεκτέλεστον. Μικρά τις ἀναβολὴ εἶπεν ὁ Κ. Κεχαγιᾶς, καὶ ἐπανέλαβεν ὁ Κ. Ῥοντήρης θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς. Καὶ ἠξεύρετε ποία εἶναι; ἀκούσατε. Ἐὰν αἱ δηλώσεις παρουσιάσουν ὀλιγώτερον τοῦ ἐλπιζομένου ποσοῦ τῆς ἐκτάσεως τῶν ἐθνικῶν αὐτῶν γαιῶν, τὸ δημόσιον βεβαίως θὰ φροντίσῃ νὰ ἐξετάσῃ, διὰ νὰ ἀνακαλύψῃ, διότι ἐκ τῶν προτέρων δὲν εἶναι ἀκριβῶς γνωστὸν ποῖαι καὶ πόσαι εἶναι αἱ ἐθνικοϊδιόκτητοι ἐκτάσεις. Αὐτὴ λοιπὸν θὰ φροντίσῃ νὰ ἐξετάσῃ διὰ νὰ ἀνακαλύψῃ ποῖοι ἀντιποιοῦνται. Δύνασθε νὰ ἐννοήσητε πόσος καιρὸς ἀπαιτεῖται διὰ τὴν ἐξέτασιν αὐτήν. Μετὰ τὴν ἐξέτασιν θὰ ἔλθῃ ἡ διεκδίκησις, τὸ δημόσιον διὰ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς κατόχους τὰς ἀμφισβητουμένας γαίας (ψιθυρισμοὶ καὶ διάλογοι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἡσυχάσατε, ἀφίσατε νὰ τελειώσωμεν.

§124ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Διὰ νὰ διεκδικήσῃ τὸ δημόσιον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων αὐτὰς τὰς γαίας, θὰ δαπανήσῃ 4 καὶ 5 καὶ 10 ἔτη πολλαχοῦ, ὅπως βλέπωμεν νὰ συμβαίνῃ εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ὑποθέσεις, ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ παρέλθουν 20 ἴσως ἔτη, μέχρι τῆς ἐντελοῦς ἐκδικάσεως τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν διὰ νὰ κανονίσῃ τὸν φόρον καὶ τὸ ἀντίτιμον τῆς πληρωμῆς τῶν δηλωσάντων. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Κεχαγιᾶς δὲν ἐνδιαφερόμεθα ἡμεῖς διὰ τοὺς ἐμφυτευτὰς, ἀλλὰ τί πρέπει νὰ πράξωμεν διὰ τὸ δημόσιον. Εἰξεύρετε, κύριοι, ὅτι μέχρι πρὸ ὀλίγου, εἰς τὸν πάγιον νόμον τὸν φορολογικὸν ὑπῆρχε μία διάταξις καθ’ ἣν αἱ βρώσιμοι ἐλαῖαι ἐξετιμῶντο ἐν τοῖς κάδεσι, ἢ ἐξετάζοντο, εἰς τοὺς κάδους· τοῦτο ἀπεδείχθη ἐπιβλαβέστερον διὰ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Παρνασσίδος καὶ ἄλλας, διότι οἱ πολῖται δὲν ἠδύναντο κατὰ τὴν ἐκτίμησιν νὰ ἐξάγουν τὰς ἐλαίας ἐκ τῶν κάδων καὶ νὰ τὰς ζυγίζουν. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς ἐπρότεινε τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου πρὸς εὐκόλυσιν τῶν φορολογουμένων. Ἦτο πολὺ δικαίαν ἡ πρότασις καὶ ὤφειλε ἡ Βουλὴ νὰ τὴν παραδεχθῇ ὅπως τὴν παραδέχθη. Καθ’ ὃν δὲ χρόνον ἡ Βουλὴ παραδέχετο τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, δὲν ἐξέτασεν ποῖον ποσὸν ἤθελε νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀπεναντίας ὡδηγήθη ἀπὸ τὸ συμφέρον τῶν πολιτῶν, καὶ μόνον ἀπὸ τὸ συμφέρον αὐτὸ ὁδηγουμένη παραδέχθη τὴν πρότασιν. Τίποτε ἱερώτερον τοῦ καθήκοντος τούτου· βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν δύναται εἰς τὰς ἀποφάσεις της παρὰ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ καλῶς ἐννοούμενα συμφέροντα τῆς πολιτείας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύομεν ἐνταῦθα. Καὶ ὅταν παραδώσωμεν τοὺς ἐμφυτευτὰς αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου των παρουσιάζουν μίαν περιουσίαν τοῦ δημοσίου, εἰς τὴν διάκρισιν ἑνὸς ὑπουργοῦ, τί κάμνομεν; Τί καθῆκον ἐκπληροῦμεν ἐνώπιον τοῦ σώματος; διότι ἐδηλώθησαν ὄχι 50 χιλιάδες στρέμματα, ἀλλὰ 150 χιλιάδες καὶ εὑρεθῇ εἷς ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ, ὅτι αὐτὰ ἦσαν, αὐτὸ τὸ ποσὸν ἦτο πεποτισμένον ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς, καὶ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῶν 150 χιλιάδων στρεμμάτων κάμνει τὴν διανομὴν τοῦ ἀντιτίμου, δὲν θὰ ὑποχρεώσητε τότε τὸν ἐμφυτευτὴν νὰ πληρώσῃ ὄχι 30 καὶ 20 ἀλλὰ 15%;

§125ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὁ κ. Ῥοντήρης ἔθεσεν ὅρον τὸ 6%.

§126ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Συζητῶ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κεχαγιᾶ. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι καθ’ ὅλους τοὺς λόγους ἀντίκειται.

§127ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετὰ κ. πρόεδρε.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλητε νὰ κυρήξω τὴν συζήτησιν περαιωμένην;

§129ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα, εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλὰ, ἀλλὰ προτήτερα νὰ παρατήσωμεν τὸ 2 ἄρθρον, ὁ κ. ὑπουργὸς καθυπέβαλε........

§131ΖΑΪΜΗΣ. Καὶ ἕτεροι. Νὰ τελειώσωμεν αὐτὸ πρῶτον κύριε Πρόεδρε.

§132ΥΠΟΥΡΓΟΣ. Οἰκονομικῶν. Ἀναγγέλω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἔχω νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, καὶ ἅμα τελειώσῃ τὸ παρὸν ζήτημα νὰ μὴ φύγουν οἱ κύριοι βουλευταί.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν κύριοι βουλευταὶ νὰ μὴ φύγητε.

§134ΑΘ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἀναγγέλω κ. Πρόεδρε ὅτι ἐδῶ μέσα ἐξεπαγιάσαμεν.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κεχαγιᾶ. Νὰ ἐξέλθουν οἱ βουλευταὶ ἀπὸ τὰ δωμάτια. Ἢ ἀγαπᾶτε νὰ ἀναγνώσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥοντήρη.

§136ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ προηγηθῇ τοῦ κ. Κεχαγιᾶ.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν προσέξατε. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ.

ΠΡΟΤΑΣΙΣ

περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ περὶ τῶν ἐπ’ ἐθνικῆς γῆς ἐμφυτεύσεων νομοσχεδίου. Ἄρθρον 4. Τὸ τίμημα τῶν παραχωρουμένων φυτειῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 8 προκαταβολῶν, πληρωθήσεται εἰς εἴκοσιν ἐτησίας ἴσας δόσεις ἐντόκως, κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας. Διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδοθησομένου ἅπαξ τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μετὰ τὴν ὁριστικότητα τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκτιμήσεων κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον, ὁρίζεται ὁ μὲν τόκος εἰς ποσὸν τοιοῦτον, ὥστε ἡ ἐκ τοῦ τόκου ἐτησία πρόσοδος τοῦ δημοσίου ἐν συνόλῳ δι’ ὅλην τὴν ἐπικράτειαν ν’ ἀνέλθῃ εἰς δρ. 600,000 μέχρις 650,000, τὸ δὲ χρεώλυτρον, ὅσον ἀπαιτεῖται πρὸς ὁλοσχερῆ ἐξόφλησιν τοῦ χρέους ἐντὸς εἴκοσιν ἐτῶν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν τροπολογίαν νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ ὀλιγότεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἰδοὺ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ῥοντήρη. «Ἄρθρον 4. Τὸ τίμημα τῶν παραχωρουμένων φυτειῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 8 προκαταβολῶν πληρωθήσεται εἰς 24 ἐτησίας δόσεις ἐντόκως κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας· καὶ ὁ μὲν τόκος ὁρίζεται εἰς 6%, τὸ δὲ χρεώλυτρον κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς 2%· οὕτως ὥστε ἐκ τῶν δύω ποσοστῶν νὰ συμποσοῦται τὸ ποσὸν 8%, ἐπὶ τοῦ τιμήματος. Ὁ τόκος 6% ἐὰν ἡ ἀπὸ τῶν τόκων εἴσπραξις ὑπερβαίνει τὴν νῦν εἰσπραττομένην ἐπικαρπίαν τῶν δραχ. 650,000 ἐλαττοῦται ἀναλόγως μέχρι 2% ἐπὶ τοῦ τιμήματος οὕτως ὥστε τὸ εἰσπραττόμενον ὅλον ποσὸν νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὴν εἰσπραττομένην ἐπικαρπίαν τῶν δραχ. 650,000.

Α. ΡΟΝΤΗΡΗΣ.

Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κ. Ῥοντήρη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι τινες). Ἀπεῤῥίφθη.

§139ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κ. Πρόεδρε.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δεκαπέντε οἱ ὁποῖοι τὸ ζητοῦν;

§141ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Καὶ ἕτεροι (ἐγειρόμενοι) μάλιστα.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (μετροῦν τοὺς ἐγερθέντας). Εἶναι ἀκριβῶς 15.

§143ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττὴ ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις, ἔπειτα δὲν εἶναι καὶ 15.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μία διαφωνία εἶναι εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἐγὼ ἐμέτρησα 15, τ’ ἄλλα μέλη ἐμέτρησαν 14. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§145ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἂς σημειωθοῦν τὰ ὀνόματά των εἰς τὰ πρακτικά· τί θέλουν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§146ΑΘ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἀφοῦ τοὺς ἐμετρήσατε ὑμεῖς κ. Πρόεδρε 15, ἂς ψηφοφορήσωμεν κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥοντήρη, λέγουσι ναὶ· ἢ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Δύο ψηφολέκται (προσέρχονται οἱ κ. Πονηρόπουλος καὶ Ῥοντήρης). Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ὡς ἑξῆς. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 τροπολογίαν τοῦ βουλευτοῦ Ῥοντήρη, ναὶ ἢ ὄχι;

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφορήσαμεν ἐν ὅλῳ 109, ἐψηφοφορήσαμεν ὑπὲρ τοῦ Ναὶ 23 καὶ ὑπὲρ τοῦ Ὄχι 86, ὥστε ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη 86 κατὰ 23.

§149ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Προκειμένου, κ. Πρόεδρε, νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ, μετὰ τὰς λέξεις «18 ἐτησίας ἴσας δόσεις» νὰ προστεθῇ χάριν σαφηνείας, «κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας,» ἐπειδὴ ἔγειναν παρατηρήσεις ἀπὸ μερικούς, ὅτι μένουν ἀμφιβολίαι τινές.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἀγαπᾶτε νὰ ἀναγνώσωμεν τὸ ἄρθρον;

§151ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, (ἀναγινώσκεται). Περὶ πληρωμῆς τοῦ τιμήματος. «Ἄρθρον 4. Τὸ τίμημα τῶν παραχωρουμένων φυτειῶν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρ. 8 προκαταβολῶν ἀποδίδεται εἰς δέκα ὀκτὼ ἐτησίας ἴσας δόσεις, κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας, ἑκάστη δόσις περιέχουσα 4 τοῖς ἑκατὸν χρεώλυτρον καὶ 4 τοῖς ἑκατὸν τόκον ἐπὶ τοῦ τιμήματος, θέλει πληρόνεσθαι τὴν 1 Σεπτεμβρίου ἑκάστου ἔτους διὰ τὰς λοιπὰς φυτείας, διὰ δὲ τὰς ἐλαιοφυτείας τὴν 1 Δεκεμβρίου ἀρχομένης τῆς πληρωμῆς ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς παραχωρήσεως. Οἱ λαβόντες ὅμως τὰ παραχωρητήρια μετὰ τὴν 15 Ἰουνίου πληρόνουσι τὴν πρώτην δόσιν κατὰ ὁρισθείσας ἐποχὰς τοῦ ἑπομένου ἔτους, ὑποχρεοῦνται δὲ διὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς παραχωρήσεως εἰς τὴν πληρωμὴν δικαιώματος ἐπικαρπίας κατὰ τὸν φορολογικὸν νόμον. Ἰδοὺ καὶ ἡ προσθήκη τῆς ἐπιτροπῆς, δύναται ἕκαστος εἰς ὁποιανδήποτε ἐποχὴν θέλει νὰ πληρώνῃ τὸ ὅλον, ἢ μέρος τῆς ὀφειλῆς αὑτοῦ ἀτόκως.»

§153ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι ὁ τόπος αὐτοῦ.

§154ΔΑΓΡΕΣ. Ἐδῶ εἶναι ἡ θέσις του.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ψηφοφορεῖται τὸ ἄρθρον ἄνευ τῆς προσθήκης. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἀνεγνώσθη, νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι) παρεδέχθη. Τώρα, κύριοι, νὰ τακτοποιήσωμεν τὸ 2 ἄρθρον. Ἰδοὺ ὅπως τὸ διετύπωσεν ὁ κ. ὑπουργός. «Ἄρθρον 2. Αἱ γαῖαι ἐφ’ ὧν ὑπάρχουσιν αἱ φυτεῖαι, διαιροῦνται εἰς δύο κλάσεις, εἰς ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς, ἑκάστη δὲ τῶν κλάσεων ὑποδιαιρεῖται εἰς δύο τάξεις Αʹ. καὶ Βʹ. Ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ἐπιτροπή, συγκειμένη ἀπὸ τὸν δήμαρχον, ἕνα εἰδικὸν πάρεδρον ἢ τὸν ἁρμόδιον εἰδικὸν καὶ τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, διαιρεῖ τὴν περιφέρειαν ἑκάστου χωρίου εἰς γενικὰς τοποθεσίας ὄχι πλείονας τῶν ἕξ καὶ περιγράφει ἐν πρωτοκόλλῳ ἀκριβῶς τὰ ὅρια ἑκάστης τοποθεσίας. Τὸ πρωτόκολλον τοῦτο συντάσσεται εἰς διπλοῦν, ἐξ ὧν, τὸ μὲν ὑποβάλλεται εἰς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον, τὸ δὲ ἕτερον κατατίθεται εἰς τὸ δημαρχεῖον καὶ οἰκεῖον παρεδρεῖον. Ἐπιτροπὴ συγκειμένη ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου καὶ ἑνὸς τῶν εὐϋποληπτοτέρων καὶ νοημονεστέρων δημοτῶν, ἐκλεγομένου ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ἐνεργεῖ τὴν ἐκτίμησιν τῶν γαιῶν, προσδιορίζουσα κατὰ χωρίον ἓν μόνον τίμημα διὰ τὰς γαίας ἑκάστης τάξεως. Συνάμα δὲ λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ πρωτόκολλον τῶν τοποθεσιῶν, ἀποφαίνεται εἰς ποίαν τάξιν πρέπει νὰ καταταχθῶσιν αἱ γαῖαι ἑκάστης τοποθεσίας». Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου;

§156ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω μίαν παρατήρησιν, διότι πρέπει νὰ διορθώσωμεν τὰ σημερινὰ πρακτικὰ εἰς ἓν μέρος «Οὕτω δὲ τὸ βʹ. ἄρθρον ἐγένετο δεκτὸν ὁλόκληρον, μετὰ τῶν προηγουμένων ἐπὶ αὐτοῦ μεταβολῶν, καὶ μετὰ τὰς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς, κατὰ τὴν βʹ. συζήτησιν δι’ ἀναστάσεως» ἐνταῦθα νὰ προστεθῇ, ὅπερ ἔπρεπε ν’ ἀναγνωσθῇ εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον καὶ καταχωριθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§158ΔΑΓΡΕΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἄρθρον (ἀναγινώσκεται ὡς ἀνωτέρω).

§159ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριοι, μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ἐκεῖ ὅπου λέγει ἓν μόνον τίμημα, δὲν λέγει τὸ ἀνάλογον τίμημα;

§160ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ δι’ ἑκάστην τάξιν.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται λοιπὸν δεκτὸν ὡς ἀνεγνώσθη;

§162ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 5. «Ἄρθρον 5. Πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ὀφειλομένων δόσεων τὸ δημόσιον ἔχει ἐπὶ τῆς φυτείας δικαίωμα πρώτης ὑποθήκης, ἀποκτωμένης δι’ ἐγγραφῆς εἰς τὸ βιβλίον τῶν ὑποθηκῶν. Πᾶσα τυχὸν προγενεστέρα ὑποθήκη ἐπὶ τοῦ ὅλου ἢ μέρους τῆς φυτείας ὡς καὶ πᾶν ἄλλο ἐπ’ αὐτῆς ἀποκτηθὲν πραγματικὸν δικαίωμα ἕπονται τῆς ὑποθήκης τοῦ δημοσίου. Ὅσαι δ’ ἐξ αὐτῶν εἰσι ἐγγεγραμμέναι ἐπὶ φυτειῶν γενομένων μέχρι τέλους Ἰανουαρίου 1837 συμφώνως μὲ τὸν ἀπὸ 15 (27) Ἰανουαρίου 1837 νόμον περὶ φυτειῶν ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν λαμβάνουσι θέσιν μετὰ τὴν ὑποθήκην τοῦ δημοσίου, ἐκτείνονται δυνάμει τοῦ παρόντος νόμου ἐφ’ ὅλου τοῦ κτήματος καὶ ἂν τυχὸν εἶχον ἐγγραφῆ ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως.»

§164ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἔχω πρότασιν ὡς πρὸς τὴν μεταφορὰν τῶν ὑποθηκῶν, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὰ κτήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐφυτεύθησαν δυνάμει τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος.

§165ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ τροπολογίαν.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Τσιτσάρα.

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑ.

Μετὰ τὸ τέλος τῆς διατάξεως......νὰ προστεθῇ· «Ἐκτὸς ἂν ὁ πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1837 ἀποκτήσας ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως τῆς φυτείας προτιμᾷ τὴν διατήρησιν τοῦ δικαιώματος τούτου, ὅτε ἡ ὑποθήκη ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως θεωρεῖται ὡς πρώτη. Ἡ δὲ ὑποθήκη τοῦ δημοσίου περιορίζεται ἐπὶ τοῦ

ἑτέρου ἡμίσεως.»

Δ. ΤΣΙΤΣΑΡΑΣ.

§167ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ ἔχω ἄλλην τροπολογίαν. Κύριοι ὡς εἶπον καὶ προχθὲς διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς ....

§168ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐννοεῖτε τὰς ἐγγεγραμμένας ὑποθήκας;

§169ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὰς ἐγγεγραμμένας ἐπὶ φυτειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐφυτεύθησαν δυνάμει τοῦ διατάγματος τοῦ 1833 μέχρι 1837. Κατὰ τὸ τρίτον ἐδάφιον τοῦ νόμου αὐτοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐγγίσωμεν κατ’ ἐλάχιστον, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησεν ὡς δανειστὴς, στηριχθεὶς εἰς ἕνα τίτλον τοῦ δημοσίου. Δυνάμει ἐκείνου τοῦ διατάγματος κατὰ τὸ ὁποῖον ἐφύτευσαν ἠδύναντο τὸ ἥμισυ νὰ τὸ διαθέτωσιν καὶ ἑπομένως καὶ νὰ τὸ ὑποθηκεύουσι· τώρα πῶς ἐγγίζομεν τὸ δικαίωμα, τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἀπέκτησεν. Ὁ κύριος ἤκουσα ὅταν ἐγένετο ἡ συζήτησις, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ν’ ἀμφισβητῇ τὴν ἰσχὺν τοῦ διατάγματος τοῦ 1833 λέγων, ὅτι δὲν ἰσχύει, καὶ ἑπομένως, δὲν ἀναγνωρίζει κανένα τίτλον, διότι οἱ ἐμφυτευταὶ, δὲν συνεμορφώθησαν, μὲ τὰς διατάξεις τοῦ διατάγματος ἐκείνου. Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ διατάξεις αὗται; Μετὰ παρέλευσιν ἑπταετίας δύναται νὰ διαχωρισθῇ τὸ ἐμφυτευθὲν κτῆμα εἰς δύο μερίδας, ὧν ἡ μὲν θὰ μείνῃ διὰ τὸ δημόσιον, ἡ δὲ διὰ τὸν ἐμφυτευτήν. Τὸ τοιοῦτον ὅμως δὲν ἔλαβε χώραν, διότι οὐδεὶς τῶν ἐμφυτευτῶν ἐζήτησε τὴν διαίρεσιν, καὶ ἑπομένως δὲν συνεμορφώθη μὲ τὸ διάταγμα τοῦ 1833· τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, τὸ διάταγμα ἐκεῖνο δὲν ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὸν ἐμφυτευτὴν νὰ προκαλέσῃ τὴν διαίρεσιν ἦτο χρέος καὶ συμφέρον τοῦ δημοσίου νὰ κάμῃ τὴν διαίρεσιν, ἀλλὰ ἀφοῦ τοῦτο δὲν τὴν ἔκαμε, ὁ πολίτης ἔχασε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησε διὰ τοῦ διατάγματος ἐκείνου; Ὅταν ἡ ἰδία κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ λαμβάνῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας χωρὶς νὰ ζητῇ τὴν διαίρεσιν, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ εἴπετε, ὅτι ἡ ἰσχὺς τοῦ διατάγματος ἐκείνου ἔπεσεν. Ἂς λάβῃ τὴν καλωσύνην ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀναγνώσῃ αὐτὸ τὸ διάταγμα, καὶ ἂν ὑπάρχῃ διάταξις καθ’ ἣν ὁ ἐμφυτευτὴς ὀφείλει μετὰ παρέλευσιν ἑπταετίας νὰ ζητήσῃ τὴν διαίρεσιν, καὶ δὲν τὴν ἐζήτησε, τότε φυσικῷ τῷ λόγῳ δὲν συνεμορφώθη μὲ τὰς διατάξεις ἐκείνου, ἂν ὅμως ἐκ τῆς ὑφῆς τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ δημόσιον ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ τὴν διαίρεσιν, καὶ δὲν τὴν ἐζήτησε, πταίει ὁ πολίτης; Ἑπομένως ἂν ὁ κύριος ὑπουργὸς ἰσχυρισθῇ καὶ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ διάταγμα ἐκεῖνο δὲν ἔχει ἰσχὺν, διότι δὲν συνεμορφώθησαν οἱ ἐμφυτευταὶ, τότε φυσικῷ τῷ λόγῳ δὲν ἀναγνωρίζομεν κανὲν δικαίωμα εἰς τοὺς ἐγγράψαντας ὑποθήκην· ἂν ὅμως ἀποδεικνύηται τὸ ἐναντίον, τότε εἶναι ἔργον κακῆς πίστεως νὰ ἐγγίζωμεν τὰ συμφέροντα τρίτων διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸ δημόσιον, καὶ περὶ ἑκατομμυρίων ἂν ἐπρόκειτο, ποτὲ ἡ κυβέρνησις λόγῳ ἠθικῆς, καλῆς πίστεως, δὲν πρέπει νὰ ἐγγίσῃ τὰ συμφέροντα τρίτων, ἑπομένως προτείνω διὰ τὰς τοιούτου εἴδους φυτείας νὰ μείνωσι τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι, τὸ δὲ δημόσιον νὰ ἐγγράψῃ ὑποθήκην εἰς τὸ ἕτερον ἥμισυ, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ὁ ἐμφυτευτὴς νὰ διαθέσῃ. Ἀλλ’ ἵνα μᾶς ἡσυχάσῃ προχθὲς κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, μᾶς εἶπε, μὴ ἀνησυχῆτε, διότι ναὶ μὲν θὰ μεταφερθῇ ἡ ὑποθήκη ἡ ἐγγεγραμμένη ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως εἰς βʹ ἄρθρον, ἀλλὰ θὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ τοῦ ὅλου, διότι ὑπῆρχε προηγουμένως ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως, καὶ νὰ μὴν ἀνησυχῆτε· λέγω ὅτι τοῦτο εἶναι λογαριασμὸς τὸν ὁποῖον θὰ κάμῃ ὁ ἔχων συμφέρον, ἡμεῖς δὲν εἴμεθα κηδεμόνες ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἐδάνεισαν εἴτε διέθεσαν, ἵνα εἴπωμεν ἡσυχάσατε, αἱ ὑποθῆκαί σας εἶναι ἀσφαλεῖς, ὄχι διότι πολλαὶ φυτεῖαι σήμερον ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν εἶχον, ἐὰν ἦσαν γαῖαι, καὶ δύναμαι, κύριοι, νὰ σᾶς τὰ βεβαιώσω μὲ τὰ πράγματα. Ἡ Τράπεζα εἰς τὴν Κόρινθον καὶ Ἠλείαν ἐπώλησε διάφορα κτήματα τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ἔφθανε μὲ τὴν ἀξίαν τῆς γῆς. Λοιπὸν δὲν δύναται ὁ κύριος ὑπουργὸς νὰ διϊσχυρισθῇ ὅτι ἐνέγραψεν ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως. Ἐπειδὴ σήμερον ἡ ἀξία τῶν κτημάτων εἶναι ἀνωτέρα τῆς γῆς, ἄρα ὁ δανειστὴς εἶναι ἐξησφαλισμένος. Καὶ εἷς πολίτης, κύριοι, ν’ ἀδικηθῇ θὰ ᾖναι τὸ μεγαλείτερον ἀδίκημα διατί νὰ πάθῃ, ὅταν αὐτὸς καλῇ τῇ πίστει ἔδωσε πίστιν εἰς τὸ Διάταγμα τοῦ 1833; Τώρα νὰ δώσωμεν ὀπισθενεργὸν δύναμιν καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν ἰσχύει, ὅτι τίτλος καὶ ὑποθήκη εἶναι κακῶς ἐγγεγραμμένα, τὸ θεωρῶ ἀδικώτατον.

§170ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§171ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς τὸ ἀφήσωμεν δι’ αὔριον.

§172ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ μελετήσῃ, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν· ἂς μείνῃ τὸ ζήτημα δι’ αὔριον. Ἤδη σᾶς ὑποβάλλω διαφόρους πιστώσεις· ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν ἐπὶ τῆς χρήσεως 1870 τῶν διαφόρων ὑπουργείων ἐκ δραχμῶν 324,000, ὑποβάλλω ὡσαύτως ἑτέραν πίστωσιν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1871 ἐκ δραχμῶν 130,000 πρὸς ἐπισκευὴν τοῦ πλοίου τῆς Ἀμφιτρίτης, σᾶς ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων.

§173ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῶσιν.

§174ΜΑΝΕΤΑΣ. Ὑποβάλλω τὴν ἔκθεσιν τοῦ περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας νομοσχεδίου.

§175ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§176ΛΑΠΑΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς ὑποβάλλω ἔκθεσιν περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ αὐτή.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 5 μ. μ.