1871.01.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 15

Τῆς 18 Ἰανουαρίου 1871.

(Δευτέρα).

(Ὥρα 1 Μ. Μ. Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρέθησαν παρόντες οἱ ἑξῆς Κ. Κ. βουλευταί.

Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά. Εἰσέρχεται ὁ Κ. Γ. Α. Γεωργιάδης.

§1Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρακαλῶ, εἰς τὰ πρακτικὰ γίνεται λόγος, ὅτι ἡ τροπολογία μου ἀπεῤῥίφθη ἐνῷ δὲν ἀπεῤῥίφθη· ἡ Βουλὴ εἶπεν ὅτι δὲν ἦτο ὁ κατάλληλος τόπος διὰ νὰ ἐπιψηφισθῇ.

§2ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἐὰν οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα.

§3ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρὸς τούτοις ἔχω μίαν ἐξήγησιν νὰ ζητήσω ὡς πρὸς τὰς ἐξαιρέσεις. Χθὲς παρεδέχθημεν δύω τροπολογίας τοῦ Κ. ὑπουργοῦ καὶ ἐξῃρέσαμεν ἀπὸ τὸν νόμον αὐτὸν τὰ μοναστηριακὰ κτήματα, ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τί θὰ γίνουν αὐτά. Διατηρεῖ τὸ δημόσιον ἀορίστως τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσῃ;

§4ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Βεβαίως.

§5ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρέπει νὰ τὸ σημειώσωμεν διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἀμφιβολία.

§6ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ὁ προκείμενος νόμος ὁμιλεῖ περὶ φυτειῶν, ὄχι περὶ ἐνοικιαστῶν.

§7ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐξαιροῦνται ἐν ὅσῳ ὑφίσταται ἡ ἐνοικίασις.

§8ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὰ εἰς ποῖον μένει τὸ δικαίωμα αὐτό;

§9ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Εἰς τὸ δημόσιον.

§10ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ τοῦτο.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπὶ τῶν πρακτικῶν· αὐτὸ ἐξηγεῖται ἔπειτα διὰ νέας συζητήσεως.

§12ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου ἐγένετο συζήτησις, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐξαιρεθοῦν τὰ ἐκκλησιαστικὰ καὶ νὰ μένῃ ἡ ἐνοικίασις ἐν ὅσῳ ὑφίσταται, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο δίκαιον. Ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐνοικίασε τότε τὰ κτήματα αὐτὰ τῶν διαλελυμένων μονῶν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι θέλει διαθέσει καὶ αὐτά, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἤθελε διαθέσει καὶ τὰ ἄλλα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἀκόμη εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον.

§14ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ἐπὶ τῆς ἐξαιρέσεως ὁμιλῶν ὁ κ. ὑπουργὸς, εἶπεν, ὅτι αὐτὸ τὸ ἐδάφιον νὰ μείνῃ ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ νόμος περὶ γαιῶν διὰ νὰ συναποφασισθῇ καὶ δὲν εἶναι σημειωμένον.

§15ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον καὶ προχθὲς, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῶν φυτειῶν αὐτῶν· διότι αἱ φυτεῖαι εἶναι συνεννωμέναι ὁμοῦ μὲ γαίας. Παρεκάλεσα λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἀπόφασίν της διὰ νὰ τὴν φέρῃ ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲ νὰ κάμῃ μόνον τὴν ἐξαίρεσιν.

§16ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ δὲν τὸ λέγουν τὰ πρακτικά.

§17ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἄμπελοι, κύριοι, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσι εἰς τὰς διαλελυμένας μονὰς εὑρίσκονται παραχωρημέναι εἰς μισθωτὰς ὁμοῦ μὲ τὰς ἀσκεπεῖς γαίας, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσιν εἰς τὰς μονάς. Ἐννοῶ ὅτι πρέπει ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐξαιρεθοῦν τοιαῦται γαῖαι, διότι διαρκούσης τῆς μισθώσεως δὲν δύναται τὸ δημόσιον νὰ τὰς διαθέσῃ. Ὁ κ. Πετσάλης θέλει νὰ μάθῃ τί ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ γίνουν αἱ ἄμπελοι αὐταὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς μισθώσεως. Κατ’ ἐμὲ νομίζω, ὅτι αἱ ἄμπελοι αὗται εἶχον ἐμφυτευθῆ ἀπὸ τοὺς μοναχοὺς καὶ ἦσαν περιουσία τοῦ μοναστηρίου ἀνεξάρτητος καὶ αὐτοτελής· δὲν δύνανται νὰ παραχωρηθοῦν εἰς κανένα.

§18ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὰ ἐλαιόδενδρα.

§19ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε τὰ ἐλαιόδενδρα, οὔτε τ’ ἄλλα ὡς φθαρτὰ κτήματα. Ἐὰν ὅμως ὑπάρχουν ἄμπελοι, τὰς ὁποίας ἐνεφύτευσαν ἰδιῶται ἐπὶ μοναστηριακῶν γαιῶν, καὶ ἀπὸ τὰς ὁποίας ἡ μονὴ ἐλάμβανε δικαίωμα ἐπικαρπίας, τὸ ὁποῖον λαμβάνουν σήμερον οἱ ἐνοικιασταί, ἐννοῶ, ὅταν τελειώσῃ ἡ μίσθωσις, οἱ τοιοῦτοι ἐμφυτευταὶ θὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου.

§20ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ σημειωθοῦν ὅλα αὐτά.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι σημειωμένα.

§22ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Καρυστίας, κ. Πρόεδρε, φυτεῖαι ἀμπέλων δὲν ὑπάρχουν, ἂν ὑπάρχουν θὰ ὑπάρχουν λόγου δύο χάριν ἢ τρεῖς ἀγροὶ ἐκ τῶν ἐνοικιασθέντων ἐκκλησιαστικῶν γαιῶν, φυτευθέντες τώρα ἐσχάτως. Εἰς τὴν ἐνοικίασιν ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπεφύλαξεν εἰς τὸ δημόσιον, ὅτι ὀψέποτε θέλει νὰ διαθέσῃ τὰς γαίας του δὲν ἐμποδίζεται. Ἔρχεται λοιπὸν σήμερον ἡ ἐποχὴ ἐκείνη κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ἔθνος ἀποφασίζει νὰ ἀπαλλοτριώσῃ τὰ κτήματα αὐτά. Ὑπάρχουν λοιπὸν δύο χωράφια πεφυτευμένα ἀμπέλια. Τώρα, ἡ ἐνοικίασις αὕτη νὰ ὑφίσταται 5 ὁλόκληρα ἔτη καὶ νὰ τιμωρῆται μία ἐπαρχία ὁλόκληρος, διότι δυστυχῶς οἱ γονεῖς μας διὰ νὰ ἔχουν ψυχικὸ δὲν ἀγόρασαν μοναστηριακὰ κτήματα, τὰ ἐδώριζον ἢ τὰ ἐνοικίαζον, καὶ οἱ ἐνοικιασταὶ δὲν μᾶς ἀφίνουν μήτε νὰ πατήσωμεν μέσα μήτε τίποτε νὰ κάμωμεν. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν, νὰ μάθω θὰ διαλυθῇ αὐτὸς ὁ ὅρος νὰ ἀπαλλαχθῶμεν ἀπὸ τὰ βασανιστήρια αὐτὰ ναί; ἢ ὄχι;

§23ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον καὶ προχθές, ὅτι σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ διαλύσωμεν τὴν ἐνοικίασιν προκειμένου περὶ φυτειῶν μόνον· ἐὰν ψηφισθῇ, ὅπως ἐλπίζω ταχέως, καὶ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, τότε βεβαίως θὰ σκεφθῶμεν.

§24ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Δὲν ἀποκλείεται ἀπὸ τὴν διάταξιν αὐτὴν τῆς ἐξαιρέσεως;

§25ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι παντελῶς.

§26ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Νὰ σημειωθῇ λοιπὸν, ὅτι πρῶτον δὲν ἀποκλείεται.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ ἐσημειώθη. Εἶναι ἄλλη παρατήρησις εἰς τὰ πρακτικά;

§28ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται. — Οἱ κύριοι Παγκράτης, Καρύδας Κοκκινέρης βουλευταὶ Μέσης, εἰσάγουν ἓν νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συγχωνεύσεως τῶν νόμων ΣΞΘ καὶ ΣΞΗ. περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ἐν Κερκύρᾳ κτημάτων κλπ. εἶναι 86 ἄρθρα. Νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν;

§30ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§31ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης.

§32ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τῶν οἰκονομικῶν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ὑπάγῃ καὶ εἰς τὰς δύο ἐπιτροπάς;

§34ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεώργιος Λέσβιος μουσικοδιδάσκαλος ζητεῖ ἀπονομὴν μηνιαίας βοηθείας διὰ τὰ ἐπὶ 40 ἔτη μαθήματά του τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουτικῆς. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Ὁ κ. Ἀλέξ. Ἀνεμογιάννης ὁ διερμηνεὺς τῶν αἰχμαλωτισθέντων καὶ θυσιασθέντων εἰς Δήλεσι, παρουσιάζει ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ὁποίαν παριστάνει, ὅτι ἕνεκα τῆς καταδιώξεως ἡ ὁποία ἐγένετο κατ’ αὐτοῦ ἐστερήθη ὅλην του τὴν περιουσίαν, τοῦ ἐπωλήθη εἰς τὴν δημοπρασίαν ἡ οἰκία του, ὅτι μένει ἐγκαταλελειμμένος καὶ ἐπικαλεῖται τὴν βοήθειαν τῆς Βουλῆς.

§36ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§37ΕΤΕΡΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ λοιπόν;

§39ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐλάβαμεν τὴν ἀρχὴν νὰ μὴ ἀναγινώσκωνται αἱ ἀναφοραί.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἅμα ἕνας ἀριθμὸς οἱοσδήποτε βουλευτῶν ζητήσῃ τὴν ἀνάγωσιν δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται ἡ ἀναφορά). Πρὸς τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων. Πεπρωμένον ἦτον ἡ ἐν Δήλεσι λαβοῦσα χώρα κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ παρελθόντος ἔτους σπαραξικάρδιος σκηνὴ, νὰ συμπαρασύρῃ ὡς θῦμα της καὶ ἐμὲ τὸν ἀτυχῆ οἰκογενειάρχην. Ὡς διερμηνεὺς ἐγνωσμένης τιμιότητος καὶ ἱκανότητος, συνώδευον τοὺς ἐν Πηκέρμι ὑπὸ τῆς λῃστρικῆς συμμορίας τοῦ λῃστάρχου Τάκου συλληφθέντας καὶ ἐν Δήλεσι ὑπὸ τῆς ῥηθείσης λῃστρικῆς συμμορίας φονευθέντας ἀειμνήστους ξένους καὶ μετ’ αὐτῶν συνηχμαλωτίσθην ὑπὸ τῶν λῃστῶν καὶ ἐγὼ, ὅλως δὲ τυχαῖον καὶ πασίδηλον ἤδη εἰς τὸ κοινὸν γεγονὸς, ἔκαμε νὰ ὑπεκφύγω τὴν σκληρὰν τύχην τῆς καταστροφῆς τῶν ξένων ἐκείνων καὶ νὰ μείνω εἰς τὴν ζωὴν, ὅπως βλέπω καθ’ ἑκάστην θνήσκοντα ἐξ ἐνδείας ὄχι μόνον ἐμαυτὸν, ἀλλὰ καὶ τὴν πολυάριθμον καὶ ἀδύνατον οἰκογένειάν μου. Εὐθὺς μετὰ τὴν καταστροφὴν τοῦ ἐν Δήλεσι τραγικοῦ δράματος, ἐκρατήθην ὑπὸ τῆς ἀνακριτικῆς ἀρχῆς καὶ διέμεινα προφυλακισμένος ἐπὶ ὀκτὼ ὁλοκλήρους μῆνας, ὅταν τὸ βούλευμα τοῦ συμβουλίου τῶν ἐνταῦθα πλημμελειοδικῶν κηρῦξαν πανδήμως τὴν ἀθωότητά μου, διέταξε τὴν ἀπὸ τῆς προφυλακίσεως ἀπόλυσίν μου, ἀπηλλαγὴν ἀπὸ τῆς ἀδίκου κρατήσεώς μου, ἀλλ’ ἔμεινα στερημένος ἐγώ τε καὶ ἅπασα ἡ οἰκογένειά μου ὄχι μόνον τῶν πρὸς διατήρησιν καὶ ζωάρκειαν ἀπολύτως ἀναγκαίων μέσων, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς ἀκόμη τῆς στέγης, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐστεγαζόμην μετὰ τῆς πτωχῆς καὶ ἀδυνάτου οἰκογενείας μου τῆς συγκειμένης ἐκ τῆς γηραιᾶς μητρός μου, τῆς ἀδυνάτου συζύγου μου καὶ ἐκ τριῶν θηλέων καὶ τριῶν ἀῤῥένων τέκνων μου, ἁπάντων ἀνηλίκων καὶ μὴ ἐχόντων ἄλλον προστάτην καὶ ἕτερον ὑποστήριγμα ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, εἰμὴ ἐμὲ μόνον, καὶ μὴ ἔχοντα ἄλλα μέσα, εἰμὴ μόνον τὴν ἐλευθέραν ἐνάσκησιν τοῦ διερμηνευτικοῦ ἐπαγγέλματός μου· καθότι κρατούμενος εἰς προφυλάκισιν, ἐπὶ ὀκτὼ ὅλους μῆνας δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐργασθῶ καὶ οὕτω ἱκανοποιήσω τὸν δανειστὴν στρατιωτικὸν ἰατρὸν κύριον Τ. Μαράτον, ὅστις πρὸς πληρωμὴν τοῦ πρὸς αὐτὸν χρέους μου ἐπώλησεν εἰς πλειστηριασμὸν ἀναγκαστικὸν τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν τὴν κατὰ τὸ προάστειον τῆς Νεαπόλεως τῶν Ἀθηνῶν οἰκίαν μου. Εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἕνεκεν σκληρᾶς τύχης πολυχρονίου κρατήσεως καὶ ἀδίκου περιορισμοῦ τῆς προσωπικῆς μου ἐλευθερίας περιελθὼν ἐγώ τε καὶ ἡ οἰκογένειά μου εἰς οἰκτρὰν θέσιν προστρέχω εἰς τὴν σεβαστὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων καὶ μετὰ δακρύων ἐπικαλούμενος τὴν φιλανθρωπίαν της καὶ τὰ ἀγαθὰ αὐτῆς αἰσθήματα ὑπὲρ τῶν ἀναξιοπαθούντων καὶ τιμίων Ἑλλήνων, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ εὐσπλαγχνισθῇ ἐμένα καὶ τὴν οἰκογένειάν μου, νὰ μοὶ δοθῇ ἐξοικονόμησις δυναμένη νὰ θεραπεύσῃ κατά τι τὴν ἀνέκφραστον δυστυχίαν ἐμοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας μου.

Ὁ Εὐπειθέστατος

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Κ. ΑΝΕΜΟΓΙΑΝΝΗΣ.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ἀγαπᾶτε νὰ γίνῃ;

§42ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§43ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της πρὶν ἐξετασθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς χήρας Λόϋδ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρακαλεῖται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ γνωμοδοτήσῃ.

§45ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κ. πρόεδρε, δὲν εἶμαι ἐναντίος νὰ δοθῇ εἰς τὸν δυστυχῆ Ἀνεμογιάννην, ἐὰν ἔπαθέ τι, δίκαιον. Ἢ δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ διόλου ἡ ἀναφορὰ ὑπ’ ὄψιν, ἢ πρέπει νὰ ᾖναι γενικὸν τὸ μέτρον. Ἀλλ’ ἐὰν εἰς τὸν Ἀνεμογιάννην, διότι ὤφειλεν εἰς τὸν Α. ἢ τὸν Β. καὶ ἐπωλήθησαν τὰ κτήματά του πρέπει τὸ ἔθνος νὰ δώσῃ ἀποζημίωσιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὴν συζήτησιν κάμετε αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις.

§47ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν χρήζει συζητήσεως παντάπασι, χρήζει ἀποῤῥίψεως ἐκ προοιμίων. Τί θὰ γίνουν τόσοι αἰχμαλωτιαθέντες οἱ ὁποῖοι ἐπλήρωσαν ἁδρότατα λύτρα; Ὁ κ. Ἀνεμογιάννης ὤφειλεν καὶ τοῦ ἐπωλήθησαν τὰ κτήματα. Ἡ δικαιοσύνη εἶχεν ὑπονοίας καὶ τὸν ἐφυλάκισε· οἱ δανεισταί του τοῦ ἐπώλησαν τὰ κτήματά του. Εἶναι αὐτὰ σπουδαῖα πράγματα νὰ ἐπασχολοῦν τὴν Βουλήν; (διάλογοι).

§48ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς ποίαν συζήτησιν νὰ κάμωμεν, κ. πρόεδρε; Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τσιριμώκου, ὅτι τοιαῦται ἀναφοραὶ δὲν πρέπει νὰ ἀναγινώσκωνται καὶ νὰ συζητοῦνται εἰς τὴν Βουλήν.

§49ΔΑΓΡΕΣ. Κ. πρόεδρε, διὰ νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ χρειάζεται μία ἡμέρα, διότι ἀμφισβητοῦμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἀναφορᾶς. Εἰμπορεῖ κατ’ οὐσίαν νὰ ᾖναι ἀποῤῥιπτέα ἡ ἀναφορά του, ἀλλ’ οὐχὶ ἐκ προκαταλήψεως νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν εἶχε δικαίωμα ὁ πολίτης νὰ τὴν κάμῃ.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ ἀμέσως ἢ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν;

§51ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§53ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν νὰ σταλῇ καὶ οὐχὶ νὰ συζητηθῇ μὲ τὸ νομοσχέδιον τῆς χήρας Λόϋδ.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προχωροῦμεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ περὶ ἐμφυτεύσεως.

§55ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Παρακαλῶ κ. πρόεδρε, νὰ σταλῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ συνοικισμοῦ τῶν Βλάχων εἰς τὰς ἐπιτροπὰς διὰ νὰ τὸ ἐπεξεργασθῶσι.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἴσως παρεπέμφθη, καὶ λέγω ἴσως, διότι εἶπον ἤδη νὰ σταλῇ.

§57ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ ἐρώτησα τὰς ἐπιτροπὰς καὶ ἔμαθα ὅτι δὲν ἐστάλη.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον θὰ σταλῇ λοιπόν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου.

§59ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 2. Αἱ γαῖαι ἐφ’ ὧν ὑπάρχουσιν αἱ φυτεῖαι, διαιροῦνται κατὰ χωρίον εἰς δύο τάξεις, εἰς ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς. Διὰ τὰς γαίας ἑκάστης τάξεως προσδιορίζεται κατὰ χωρίον καὶ κατὰ στρέμμα ἓν μόνον τίμημα ὑπὸ ἐπιτροπῆς συγκειμένης ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου καὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Πρὸς τοῦτο ἡ ἀνωτέρω ἐπιτροπὴ συντάσσει πρωτόκολλον, ἀντίγραφον τοῦ ὁποίου ἐκτίθεται εἰς τὸ ἁρμόδιον δημαρχεῖον ἐπὶ δέκα συνεχεῖς ἡμέρας, ἐπιμελείᾳ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου. Κατὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς ἐκτιμήσεως δύναται πᾶς πολίτης νά φέρῃ ἐγγράφως ἐνστάσεις παραδίδων τὴν περὶ τούτου ἀναφοράν του εἰς τὸν δήμαρχον ἢ τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μία προσθήκη ἐγένετο εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν «καὶ οἰκεῖον παρεδρεῖον».

§61ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου).

§62ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Κύριε πρόεδρε, εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἀπετέλουν καὶ ἐγὼ μέρος....

§63ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ τροπολογίαν, κύριε πρόεδρε.

§64ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, ἀπὸ τοὺς προτείναντας τὴν εἰς τέσσαρας τάξεις διάκρισιν τῆς γῆς, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Θεωρῶ ὅτι τότε θὰ ὑπάρχῃ κἄτι τι περισσότερον, ἀκριβέστερον, καὶ ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καλλίτερον. Δύω τάξεις, αἱ ποτιστικαὶ, καὶ δύω αἱ ξηρικαὶ, διότι μία τάξις μόνον, ἐννοεῖται, ὅτι εἶναι γῆ καὶ 50 καὶ 60 καὶ 70 δραχμῶν, καὶ εἶναι καὶ τάξις ἡ ὁποία κουστίζει πέντε (διάλογοι). Διὰ τοῦτο λέγω εἰς 4 τάξεις νὰ διαιρεθοῦν, δύω αἱ ποτιστικαὶ καὶ δύω αἱ ξηρικαὶ......

§65Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§67Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, διότι τὸ ἄρθρον αὐτὸ κατ’ ἐμὲ εἶνε πηγὴ ἀδικιῶν, εἴτε εἰς τὸ δημόσιον, εἴτε εἰς τοὺς ἰδιώτας. Πραγματικῶς ἡ φύσις διαιρεῖ εἰς 4 τάξεις τὴν γῆν, εἰς ὀρεινὴν, μία τάξις, ἀλλ’ ἡ ὀρεινὴ διαιρεῖται εἰς δύω, εἰς ποτιστικὴν καὶ μὴ ποτιστικήν. Διαιρεῖται εἰς πεδινὴν, μία τάξις, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ εἶναι ποτιστικὴ καὶ μή. Εἶναι δύσκολον ν’ ἀποδειχθῇ ποῖα εἶναι ἡ ὀρεινὴ ξηρικὴ, ποία εἶναι ἡ πεδινὴ τάξις, διότι εἰς τὴν πεδιάδα ὑπάρχουν εἰς τὰς ὑπωρείας τῶν ὀρέων καὶ αὐτὰς τὰς λέγομεν ἡμεῖς γαίας λεπτοτάτας ἢ ξηροχώραφα, κάτω δὲ εἰς τὴν πεδιάδα εἶναι καὶ ξηρικὴ γῆ, ἀλλ’ εἶνε παχυτάτη καὶ ὑπάρχει πολὺ διάστασις μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης. Καὶ γνωρίζετε, ὅτι αὗται αἱ γαῖαι, τὰ ξηροχώραφα αὐτὰ τιμῶνται 10, 15, 20 τὸ πολὺ 25, κάτω δὲ εἰς τὴν πεδιάδα μολονότι εἶναι ξερικαὶ καὶ αὗται, τιμῶνται 200 καὶ 300. Ὥστε πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ διάκρισις. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἂν παραδεχθῆτε μίαν τροποποίησιν ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀξίας, τότε ἀποφεύγομεν τὴν διάκρισιν αὐτῶν ἂν ἦναι εἰς τὰς ὑπωρείας ἢ κάτω. Διὰ τὰς γαίας ἑκάστης τάξεως ἡ τιμὴ ἑκάστου στρέμματος ἐν ἑκάστῳ χωρίῳ προσδιορίζεται τμηματικῶς κατὰ θέσιν, ἡ ὁποία θέσις, προσδιορίζεται κατὰ τὸ ὁμοιόμορφον τῆς ποιότητος. Ἀκούσατε τὶ θὰ συμβῇ· εἰς ἓν χωρίον ὑπάρχουν (διότι εἰς τὴν Πελοπόννησον ὑπάρχουν βουνὰ) εἰς τὰς ὑπωρείας, αὗται αἱ γαῖαι ἀξίζουν 15, 20 τὸ πολὺ 25· κάτωθεν ὑπάρχουν τοιαῦται γαῖαι ἀξίας 100, 200 καὶ 300. Ἐὰν λάβωμεν ὡς βάσιν τὸ στρέμμα τῶν λεπτῶν γαιῶν τῶν ξηροχωράφων καὶ τὰ βάλωμεν 20, 25, ἀφανίζομεν τὸ δημόσιον· ἐὰν πάρωμεν τὰ κάτω, ὅπου ἔχουν 100, 200 καὶ 300 ἀφανίζομεν τοὺς ἐμφυτευτάς. Λοιπὸν καὶ τὸ δημόσιον πρέπει νὰ λάβῃ τὸ δίκαιόν του καὶ ὁ ἐμφυτευτής. Ἂν λοιπὸν τὸ ἀφήσωμεν ὡς ἔχει αὐτὸ τὸ ἐδάφιον, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ἢ νὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον τὰ μέγιστα καὶ ὠφεληθῇ ὁ ἰδιώτης, ἢ νὰ ζημιωθῇ ὁ ἰδιώτης καὶ νὰ ὠφεληθῇ τὸ δημόσιον. Καὶ σημειώσατε, ὅτι δὲν δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἰδιώτην, ἂν τῷ βάλωμεν μίαν μεγίστην τιμὴν, νὰ εἴπῃ δὲν τὸ θέλω, πάρετέ το.

§68ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ τὸ δίδομεν.

§69Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τὸ 2 ἄρθρον, μὲ αὐτὸ τὸ 2 ἐδάφιον νὰ γίνῃ ὅπως εἶπον· διότι σπιθαμὴ ἀπὸ σπιθαμῆς ἡ γῆ διαφέρει. Ἰδοὺ, πρακτικώτερον ἂς τὸ λύσωμεν τὸ ζήτημα· εἰς τὸ χωρίον Τζιπλαράχου εἶναι 200 ἡ τιμὴ, παρακάτω οὔτε μὲ 300 δὲν εὑρίσκεται νὰ ἀγοράσῃ τις. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν, διότι ἐδῶ εἶναι ἡ πηγὴ τῆς ἀδικίας. Νομίζω, λοιπὸν, ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν λέγω ἐγὼ, συμβιβάζει τὸ ξηρικὸν, τὸ ὀρεινὸν μὲ τὸ ποτιστικὸν καὶ τὰς τέσσαρας αὐτάς· ἄλλως ἂν δὲν γίνῃ ἡ τροπολογία αὕτη δεκτὴ, τότε ὑποστηρίζω νὰ γίνουν τέσσαρες τάξεις, διότι ἄλλο εἶναι ξηρικὴ, καὶ ἄλλο ποτιστικὴ καὶ ἄλλο πεδινὴ διάλογοι). Ἰδοὺ πῶς λέγω ἐγὼ νὰ γίνῃ· διὰ τὰς γαίας ἑκάστης τάξεως προσδιορίζεται ἐν ἑκάστῳ χωρίῳ ἡ ἀξία τοῦ στρέμματος τμηματικῶς τῶν θέσεων ἐκείνων προσδιορίζεται τὸ ὁμοιόμορφον αὐτῶν.

§70ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ θὰ σὲ παρακαλέσω νὰ τὴν ἀποσύρῃς αὐτὴν τὴν τροπολογίαν.

§71Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν σὲ ἀκούσω καὶ μὲ πείσῃς, τότε μάλιστα. Ἐγὼ πρακτικῶς σᾶς ὁμιλῶ, ἐπειδὴ ἀσχολοῦμαι περισσότερον ἀπὸ 25 χρόνια (θόρυβος) τοὐλάχιστον ἐκεῖ εἰς τὴν Ἀργολίδα... (διάλογοι παρατεταμένοι) ὁμιλῶ περὶ φυτειῶν, καὶ ὄχι περὶ γῆς ἀκαλύπτου, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν τὶ γῆν ἔχεις ἡ εὐγενεία σου καὶ τὶ γῆν ἐγὼ ἔχω; μάλιστα αὐτὸ ζητοῦμεν νὰ εὕρωμεν. Ἂν λάβωμεν ὡς μέτρον τὴν ἀξίαν τοῦ στρέμματος τῆς σχετικῆς γῆς τῶν ξηροχωράφων, δὲν θ’ ἀδικήσωμεν τὸ δημόσιον; βεβαιότατα· διότι ἂν ἔχω 5 στρέμματα καὶ ἐκτιμηθῇ ἀπὸ 25 τὸ στρέμμα θὰ δώσω 250· ἀλλ’ ἂν ᾖναι εἰς τὴν πεδιάδα ἔχουν 1000 δραχμάς.

§72Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε βουλευτά, διὰ νὰ καταστήσητε πλέον ὡρισμένην τὴν τροπολογίαν πρέπει νὰ προσδιορίσητε τὴν ἔκτασιν αὐτῆς τῆς ταύλας. Θὰ εἴπωμεν 200, 300 στρέμματα μία ταύλα.

§73Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὰ χωρία εἶναι διακεκριμέναι αἱ θέσεις καὶ οἱ ἀγροφύλακες ἀκόμη κατὰ θέσιν.

§74Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὰ τὸ ἀφίνῃς πολὺ ἀόριστον.

§75Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὴν θέσιν Κουρατζάρι π. χ. ὑπάρχουν.... (διάλογοι).

§76ΦΙΛΩΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι πλημμελές. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι μία γνώμη, τὴν ὁποίαν παρελείψατε εἶναι ὀρθοτέρα.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ δὲν εἶναι τάξις αὐτὴ κ. βουλευτά.

§78ΦΙΛΩΝΟΣ. Μὰ δύο λέξεις θὰ εἴπω. — Εἰς τέσσαρας τάξεις εἶναι τὸ ὁριστικώτερον, ἄνυδρον, ποτιστικόν, ὀρεινὸν, ἄνυδρον, ποτιστικὸν, πεδινὸν..... (διάλογοι) Αὐτὸ εἶναι ἀλάθαστον.

§79Γ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂν δὲν παραδεχθῆτε αὐτὴν τὴν τροπολογίαν εἶπον, τότε ἐπιμένω νὰ διαιρεθοῦν εἰς τέσσαρας τάξεις, ἀλλ’ ἂν τὸ θέλητε ὅπως λέγω, εἰς ἕκαστον χωρίον εἶναι χωρισμένα τὰ πράγματα. Καὶ ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ προσπαθήσῃ νὰ μὴ ζημιώσῃ τοὺς ἰδιώτας ἢ τὸ δημόσιον θὰ τὰ ἀνεύρῃ αὐτὰ (διάλογος παρατεταμένος).

§80ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν, κύριε πρόεδρε.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅποτε ἀγαπᾶτε ἐξακολουθοῦμεν. — Ὁρίστε, κ. Ζέγγελη.

§82ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Λυποῦμαι, διότι ἀναγκάζομαι νὰ διαφωνήσω μὲ τὴν γνώμην ἀμφοτέρων τῶν φίλων μου ἐντίμων βουλευτῶν Καρυστίας καὶ Ναυπλίου, οὐχὶ διότι εἶναι ἀναξία σκέψεως, ἀλλ’ ἡ γνώμη τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι ὀλιγώτερον ἐλαττωματική. Ἂν θέλητε, κύριοι, νὰ εὕρητε τὴν ἀκριβῆ δικαιοσύνην, ἀνάγκη νὰ ἐκτιμήσητε ἑκάστην φυτείαν μεμονωμένην κατ’ εἶδος. Δύνασθε τοῦτο νὰ τὸ πράξητε; καὶ δύσκολον εἶναι καὶ εἰς βαθμὸν ἀδύνατον, καὶ περιλαμβάνει τοιαύτην ἐλαστικότητα, ὥστε μύριαι θὰ προέλθουν ἀδικίαι. Εἶπεν ὁ πρῶτος λαλήσας νὰ διαιρέσωμεν τὰς φυτείας εἰς τέσσαρας τάξεις, ὁ ἕτερος εἶπεν νὰ διαιρεθῶσιν εἰς τόσα τμήματα, ὅσα ἀποτελοῦσιν αἱ ὁμοιόμορφοι ἐκτάσεις καὶ θέσεις, ὅ ἐστὶ εἰς τόσας, ὅσας ὑπαγορεύει τὸ ὁμοιόμορφον τῆς ποιότητος τῶν γαιῶν 8, 10, 20 κατηγορίας, ἀλλὰ κύριοι, δὲν ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν δυσκολίαν; Αὐτὸς εἶναι ὁ κυριώτερος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν γνώμην αὐτήν. Δὲν ὑποστηρίζω ὅμως ὅτι καὶ ἐν τῇ γνώμῃ τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὑπάρχει τὸ πλῆρες, εἶναι ἐλαττωματικὴ καὶ αὐτὴ, ἀλλ’ ὀλιγώτερον, διότι ἀφ’ ἑνὸς συμβάλλει εἰς τὴν ταχεῖαν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἐξ ἄλλου, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, προβάλλει καὶ μίαν ἐγγύησιν, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἓν ἢ δύο τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἢ καὶ ἅπατα ἡ ἐπιτροπὴ ἕνεκα ἀμφιβολίας ἢ ἄλλων λόγων πλαγίων θέλει νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων ἑνὸς οἰκείου ἐμφυτευτοῦ, ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ ἀποφασίσῃ κατὰ τάξιν, ἡ ὁποία περιλαμβάνει καὶ πολλὰς ἄλλας, θὰ τὸν ἀφοπλίσῃ ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἰσχύν, καὶ θὰ καταλήξῃ εἰς δικαιοτέραν ἐκτίμησιν. Αὐτὰ ὑποβάλλω, κύριοι, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μακρηγορήσω, διότι πάντες γνωρίζετε ὅλας τὰς διαφορὰς καὶ ὅσας ἀνέφεραν οἱ προλαλήσαντες καὶ πολλὰς ἄλλας, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι νὰ φθάσωμεν εἰς ἀδιέξοδον λαβύρινθον ἂν ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Δύναμαι μόνον νὰ προσθέσω εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπιτροπῆς νὰ προσέξωμεν καὶ ἠμποροῦμεν νὰ προσεγγίζωμεν εἰς τὴν ἀλήθειαν (διάλογοι), ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας.

§83ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Συμφωνῶ μὲ τὸν προλαλήσαντα ὡς πρὸς τὸ συμπέρασμα, ἀλλὰ διαφωνῶ ὡς πρὸς τοὺς λόγους, οἵτινες τὰ ὑπαγορεύουν, καὶ διὰ τοῦτο τὸν διαδέχομαι. Διότι περὶ τίνος πρόκειται; διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι οἱ προκαλοῦντες συζήτησιν διὰ τὴν διαίρεσιν τῶν τάξεων συγχύζουν τὴν ἰδιότητα τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῶν φυτειῶν μὲ τὸν περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς. Διότι, ἂν καλῶς ἐνόησα τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου περὶ φυτειῶν, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ τοιαύτη διάκρισις τάξεως, καὶ ἰδοὺ διατί. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ πρόκειται νὰ διαθέσωμεν τὰς φυτείας ἐκείνας, τὰς ὁποίας πολῖται, εἴτε ἀδείᾳ τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ἄνευ ἀδείας, ἐφύτευσαν ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς. Τούτου δοθέντος ἔχομεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὸ ἐνδόσιμον, ὅτι αἱ φυτευθεῖσαι γαῖαι ἦσαν ἐπιδεκτικαὶ φυτεύσεως, καὶ ἑπομένως γαῖαι ἀξίας, διότι τίς ἠδύνατο, προκειμένου νὰ καταλάβῃ γῆν ξένην, νὰ φυτεύσῃ ἐπὶ γῆς τοιαύτης, ὁποίαν τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ κ. Δημητριάδης; (διάλογοι) Εἰς τὰ βουνὰ φυτεύουν οἱ πολῖται ἰδιοκτήτους ἀγροὺς καὶ ἑπομένως δὲν ἐξετάζουν ἂν ὁ ἀγρὸς αὐτός, τὸν ὁποῖον φυτεύουν ᾖναι καλῆς ἢ κατωτέρας τινὸς ποιότητος· ὅταν ὅμως διανοηθῇ νὰ φυτεύσῃ τις ἐπὶ ἐθνικῆς ἐκλέγει πάντοτε τὴν καλλιτέραν. Ἀλλ’ ἀπαντῶν εἰς τὸν κύριον Μποῦτον λέγω, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ γῆς καὶ γῆς, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ εἰσόδημα ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχει σπουδαία διαφορά, διότι αἱ γαῖαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εἶναι κατωτέρας ποιότητος ἀπαιτοῦν καὶ ὀλιγωτέρας δαπάνας.

§84ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ ΚΑΙ ΜΠΟΥΤΟΣ. Περισσοτέρας (διάλογοι).

§85ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἂν δίδουν καὶ ὀλιγώτερον εἰσόδημα, εἶναι σχεδὸν ἴσαι μὲ τὰς γαίας τῆς καλλιτέρας ποιότητος, διότι ἀπαιτοῦν δαπάνας μεγαλειτέρας. Δύναται νὰ γίνῃ μία διάκρισις καὶ αὐτὴν ἐπρόβλεψε τὸ νομοσχέδιον, διότι ὑπάρχουν γαῖαι ἐπιδεκτικαὶ ἐμφυτεύσεως, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ ποτιστικαί, διότι ὅταν ᾖναι ποτιστικαὶ εἶναι καὶ μᾶλλον προσοδοφόροι. Εἴτε ἐν τῷ ὄρει εἴτε ἐν πεδιάδι δὲν βλέπω τὴν διάκρισιν μεταξὺ ποτιστικῶν ὀρεινῶν καὶ ποτιστικῶν πεδινῶν, διότι αἱ ποτιστικαὶ ὀρειναὶ εἶναι πολλῷ μᾶλλον προσοδοφόροι ἀπὸ τὰς ποτιστικὰς πεδινάς· ὀλίγη διαφορὰ μεταξὺ τῆς ποτιστικῆς ὀρεινῆς καὶ ποτιστικῆς πεδινῆς.

§86Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὁμιλεῖτε ἐναντίον τῶν μέχρι τοῦδε παραδεδεγμένων. Ὁ κ. Αὐγερινὸς ἀνήγγειλεν, ὅτι ἀναχωρεῖ. Εἰς τὰ μέρη μου μάλιστα, κύριοι, ὑπάρχουν καὶ ποτιστικαὶ πεδιναὶ καὶ ποτιστικαὶ ὀρειναί, καὶ αἱ ὀρειναὶ αἱ ποτιστικαὶ ἔχουν μεγαλειτέραν ἀξίαν ἀπὸ τὰς πεδινὰς τὰς ποτιστικάς.

§87ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Αὐτὸ εἰμπορεῖ νὰ συμβῇ καὶ εἰς τὰς πεδινάς.

§88ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἡ ἀνάγκη τῆς διαιρέσεως εἰς τάξεις ἀνάγεται εἰς τὸν νόμον περὶ διαθέσεως, διότι ὅταν διαθέσωμεν ὅλας τὰς γαίας μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουν ὀρειναὶ 10 δραχμῶν 20, 100 καὶ 200 δραχμῶν ἐκεῖ νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη, ἐδῶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, τὸ πολὺ ἐδῶ δυνάμεθα νὰ διαιρέσωμεν τὰς γαίας εἰς ποτιστικὰς, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, καὶ μὴ ποτιστικάς.

§89ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξετάζουσα κατὰ πλάτος τὸ ζήτημα διῄρεσε εἰς πολλὰς τάξεις τὰς γαίας, ἐφ’ ὧν αἱ φυτεῖαι· γνωρίζουσα, τὸ ὅλον τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι εἰμποροῦν νὰ συμβοῦν ἀδικήματά τινα ὡς ἐκ τῆς μὴ διαιρέσεως εἰς ποτιστικὰς τάξεις, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς περιπλοκὰς, αἱ ὁποῖαι ἤθελον γεννηθῆ ἕνεκα τῆς διατάξεως αὐτῆς τοῦ νόμου, τὰς δυσκολίας καὶ τὰς ἐνδεχομένας καταχρήσεις, ἐπροτίμησε νὰ ἀφήσῃ τὸ νομοσχέδιον ὅπως εἶχε· ὅλοι οἱ ἀγορεύσαντες, κύριε πρόεδρε, καὶ ἐξετάσαντες καὶ συζητήσαντες τὸ ζήτημα αὐτὸ ὑπέπεσαν εἰς ἓν λάθος, διότι ὑποθέτουν τὸν ἐμφυτευτὴν ἀπέναντι τοῦ δημοσίου, ὅπως ὑποθέτουν τὸ ἄτομον ἀπέναντι τοῦ ἀτόμου· ἐὰν σκεφθοῦν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν εἰμποροῦν νὰ ἔλθουν εἰς συμφωνίαν πρὸς τὸ δημόσιον, ὅπως τὸ ἄτομον πρὸς τὸ ἄτομον, τότε βεβαίως δὲν ἤθελαν εὑρεθῆ εἰς αὐτὴν καθὼς καὶ εἰς τὰς ἄλλας δυσκολίας· ἤθελον ἰδεῖ ὅτι πρέπει ἄλλως πως νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο· διότι ποῦ πωλεῖται 200 δραχμὰς τὸ στρέμμα; πούποτε. Νομίζετε ὅτι ἐὰν ἐλαττωθῇ καὶ ἡ τιμὴ, τὸ δημόσιον χάνει; ὄχι, κύριοι, τοὐναντίον συμβαίνει· τὸ δημόσιον βλάπτεται, ὅταν ἀφαιρῆται ὅλη ἡ ὕλη ἀπὸ τὴν τάξιν τὴν παραγωγικὴν, διὰ τοῦτο δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἄτοπον νὰ εἴπω, ὅτι ἀνώτερος ὅρος δὲν πρέπει νὰ τεθῇ, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ προτείνω τοῦτο· διότι φοβοῦμαι μήπως ἀκούσω πικροὺς ἐλέγχους, διότι θὰ εὑρεθοῦν ἄνθρωποι νὰ διασύρουν καὶ ὑπολήψεις καὶ ἰδέας καὶ ἀρχάς. Ἡ ἐπιτροπὴ παραδέχεται τὴν διαίρεσιν εἰς δύο τάξεις· κάμνω μίαν προσθήκην ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, ὅτι εἰς τὴν διαίρεσιν τῶν τάξεων καὶ προσδιορισμὸν τῆς ἀξίας, νὰ μὴ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ἐξωτερικὰ γνωρίσματα, ἀλλὰ ἡ γονιμότης τῆς γῆς καὶ ἡ ἀξία τῶν προϊόντων. Ἡ γονιμότης τῆς γῆς εἶναι σπουδαῖον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀξία τῶν προϊόντων ἐπίσης, διότι μία γῆ ἄγονος εἰμπορεῖ νὰ παράγῃ προϊόν ἀξίας διπλασίας ἀπὸ τὸ προϊόν, τὸ ὁποῖον ἄλλη γῆ δίδει· ἄλλη γῆ παράλιος ὡς ἐκ τῆς θέσεως τὴν ὁποίαν ἔχει, ἔχει ἄλλην ἀξίαν, ἄλλη γῆ, καὶ ἀναγκάζομαι νὰ φέρω πάλιν ὡς παράδειγμα τὴν γῆν τῆς Ἀττικῆς, ἐνῷ παράγει ὀλιγώτερα προϊόντα, διὰ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν ἔχει, δύναται νὰ μετατραπῇ εἰς κῆπον, ἑπομένως ἔχει μεγαλειτέραν ἀξίαν. Ὅλα αὐτὰ βεβαίως πρέπει νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ πιστεύω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐμφορῆται ἀπὸ πνεῦμα δικαιοσύνης καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ εὐρύτατον στάδιον καὶ δὲν πρέπει νὰ τὴν ἐμποδίζωμεν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προστεθῇ, ὅτι εἰς τὴν διάθεσιν καὶ τὸν κανονισμὸν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἡ γονιμότης τῆς γῆς καὶ ἡ ἀξία τῶν καρπῶν. Προσέτι δὲ ἀντὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου νὰ ἐκλέγῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἕνα ἐκ τῶν νοημονεστέρων, διότι εἰμπορεῖ νὰ τύχῃ νὰ ᾖναι ἀγράμματος.

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου, κύριοι, περὶ προσδιορισμοῦ οἵας δήποτε ἀξίας, δύω μέθοδοι ἢ συστήματα ὑπάρχουσιν, ἢ προσδιορίζεται ἡ ποιότης καὶ ἡ ἀξία ἑνὸς ἑκάστου ἀντικειμένου χωριστὰ, ἢ συγχωνεύονται εἰς μίαν κατηγορίαν διάφορα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα διαφέρουσι κατὰ τὴν ποιότητα καὶ ἀξίαν καὶ προσδιορίζεται κατὰ μέσον ὅρον μία τιμή. Τὸ πρῶτον σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἐξετάζεται ἡ ἀξία καὶ ἡ ποιότης ἑνὸς ἑκάστου ἀντικειμένου φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως ὅτι συνάδει περισσότερον μὲ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀλήθειαν· διότι ἕκαστον ἀντικείμενον διαφέρει ἀπὸ τὰ ἄλλα καὶ κατὰ τὴν ποιότητα καὶ τὴν ἀξίαν. Τὸ βʹ. σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον συγχωνεύονται εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν κατηγορίαν διάφορα ἀντικείμενα φαίνεται ἄδικον καὶ ἄνισον. Διότι, ὅταν τις περιλαμβάνῃ εἰς τὴν αὐτὴν τάξιν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των δὲν εἶναι ὅμοια καὶ δέχηται μίαν τιμὴν δι’ αὐτὰ, βεβαίως δὲν ἠμπορεῖ παρὰ τὰ μὲν νὰ ἐπιβαρύνῃ, τὰ δὲ νὰ τὰ ἐλαφρύνῃ, καὶ ἐπομένως νὰ πράξῃ μίαν ἀδικίαν. Ἀλλ’ εἰς τὴν πρακτικὴν τὸ πρῶτον σύστημα, τὸ ὁποῖον φαίνεται δίκαιον καὶ ἀληθὲς, ἀπέτυχε, καὶ ἐφαρμοσθὲν ἐγέννησε τὰς μεγαλειτέρας ἀδικίας καὶ ἀνισότητας. Καὶ τοῦτο συμβαίνει, διότι τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα ἐπιφορτίζονται νὰ προσδιορίσωσι τὴν ἀξίαν, εἴτε δὲν ἔχουσι τὰς ἀπαιτουμένας γνώσεις, εἴτε ἐπηρεάζονται ἀπὸ ἄλλας αἰτίας, καὶ δὲν ἀποφασίζουσιν ὀρθῶς καὶ δικαίως, διὰ τοῦτο προτιμᾶται συνήθως τὸ δεύτερον σύστημα. Γνωρίζετε, ὅτι μέχρι τινὸς, τὰ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσερχόμενα εἰς τὸ κράτος ἐμπορεύματα ἐτελωνίζοντο κατ’ ἐκτίμησιν, ἀλλὰ τοσαῦτα σκάνδαλα ἐγεννῶντο, τοσοῦτον παρεβλάπτετο ἡ ἰσοῤῥοπία τοῦ ἐμπορίου καὶ ἐζημιοῦτο τὸ δημόσιον, ὥστε ἐδέησε νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον περιέλαβεν εἰς γενικὰς κατηγορίας ὁμοειδῆ ἀντικείμενα. Μ’ ὅλην δὲ τὴν ἀγριότητα τὴν ὁποίαν παρουσιάζει τὸ δασμολόγιον, οὐδεὶς παραπονεῖται· ὅλοι οἱ ἵπποι π. χ. πληρόνουν τὸ αὐτὸ εἰσαγωγικὸν τέλος, ἀλλὰ δὲν ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν· ἡ σταφὶς ὑποβάλλεται εἰς τὸν αὐτὸν δασμόν, ἐνῷ ἡ μὲν βρεγμένη πωλεῖται κάτω τῶν ἑξῆντα δραχμῶν τὴν χιλιάδα, ἡ δὲ, ἄβροχος τῆς καλλιτέρας ποιότητος φθάνει μέχρι τῶν 240 καὶ 300 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα. Προκειμένου περὶ τοῦ νόμου τῆς διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἐγὼ, ὅστις εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συντάξω τὸ σχέδιον τὸ περιέχον τὰς βάσεις ἐφ’ ὧν εἰργάσθη τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, εἶχον διαιρέσει τὴν γῆν εἰς γενικὰς κατηγορίας, στηριζομένας εἰς φυσικὰ καὶ διακεκριμένα γνωρίσματα· εἰς ὀρεινὰς ποτιστικὰς καὶ ὀρεινὰς ξηρικὰς, εἰς πεδινὰς ποτιστικὰς καὶ πεδινὰ ξηρικάς· ἀλλὰ ὅτε ἐπεχείρησα νὰ συντάξω τὸ ἤδη ζητούμενον νομοσχέδιον μὲ ἔγεινεν παρὰ πολλῶν ἡ παρατήρησις, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολος ἡ διάκρισις μεταξὺ ὀρεινῶν καὶ πεδινῶν, ἔμαθον δὲ ὅτι καὶ ὁ ἔντιμος προκάτοχός μου ὁ κ. Χρηστίδης, εἶχεν ἀποφασίσει νὰ παραδεχθῇ τὴν διαίρεσιν τῶν γαιῶν εἰς δύο τάξεις, δηλ. εἰς ποτιστικὰς καὶ ξηρικὰς, διότι μόνη ἡ τοιαύτη ἐξαίρεσις εἶναι ἀπηλλαγμένη ἀμφισβητήσεων. Ἐὰν ὅμως νομίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι ἐντὸς τῶν δύο τάξεων ᾖναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τέσσαρας ἢ καὶ περισσοτέρας, ἐγὼ δὲν ἀντιλέγω, ἀρκεῖ πᾶσα τάξις νὰ ἔχῃ φυσικὰ καὶ εὐδιάκριτα γνωρίσματα, διότι ἐν Ἑλλάδι τότε μόνον δύναται νὰ γείνῃ ἡ ἄνευ σκανδάλων κατάταξις, ὅταν αὕτη δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσίαν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ στηρίζεται εἰς ἐξωτερικὰ γνωρίσματα, ἐξ ὧν εἶναι εὔκολον εἰς ἕκαστον νὰ βλέπῃ ἐκ πρώτης ὄψεως εἰς ποίαν τάξιν ἀνήκει ἑκάστη γῆ. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον λέγω, ὅτι δύναται νὰ κάμῃ ἡ Βουλὴ, ἐὰν θέλῃ, εἶναι νὰ παραδεχθῇ τὴν διαίρεσιν τῶν γαιῶν εἰς ὀρεινὰς καὶ πεδινὰς, ἀλλὰ πρέπει νὰ θέσωμεν τὸν ἑξῆς ὁρισμόν· «ὀρειναὶ γαῖαι εἶναι αἱ εἰς τὴν κατωφέρειαν τῶν ὀρέων καὶ λόφων εὑρισκόμεναι», διὰ νὰ μὴ ἐκληφθῇ, ὅτι εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην ὑπάγονται καὶ τὰ ὀροπέδια, τῶν ὁποίων ἡ γῆ εἶναι πολὺ καλλιτέρα ἀπὸ τὴν τῶν πεδινῶν μερῶν.

§91ΔΑΓΡΕΣ. Εἰς πεδινὸν μέρος ὑπάρχει καὶ ἀμμώδης γῆ ὅπως τοῦτο συμβαίνει εἰς τὴν Μεσσηνίαν εἰς τὸν δῆμον τοῦ Ἄρεως. Ὅταν ἐτέθη ἡ φορολογία τῶν τριάκοντα λεπτῶν ὅσαι συκαὶ ἦσαν τὰς ἐξεῤῥίζωσαν, διότι δὲν παράγουν.

§92ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ὑπάρχει ξηρικὴ γῆ, ἡ ὁποία ἔχει ἀξίαν καὶ ἄλλη ἡ ὁποία δὲν ἔχει.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ ἔχωμεν δύω τάξεις.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μποῦτος ἔχει τὸν λόγον.

§95ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὁμολογουμένως, κύριοι, τὸ 2 ἄρθρον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, εἶναι τὸ σπουδαιότατον πάντων, διότι μεθ’ ὅσα σᾶς ἐξέθεσαν οἱ προλαλήσαντες καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ χαρακτηρίσῃ τις ἐντεῦθεν τὰς τάξεις καὶ θέσῃ ὁριστικῶς τὰς βάσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ ἡ μέλλουσα νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον ὀφείλει νὰ ἀκολουθήσῃ, προσδιορίζουσα ἀληθῶς καὶ ἀκριβῶς τὴν ἀξίαν. Ἐγώ, κύριοι, ὑποστηρίζω τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει, τὰς τροπολογίας τινῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν νὰ κάμουν δύο πεδινὰς καὶ δύο ὀρεινὰς τάξεις, ἢ, διὰ νὰ εἴπω καλλίτερον, ἠθέλησαν ν’ αὐξήσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν τάξεων ἀπὸ δύο εἰς τέσσαρας καὶ εἶμαι ἐναντίος, διότι ἡ αὔξησις τῶν ἀριθμῶν τῶν τάξεων δὲν θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς ἓν ἀσφαλὲς πεδίον ἐπὶ τοῦ ὁποίου βαδίζοντες δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἐμφυτευτάς. Ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς ἡ διαίρεσις τῶν τάξεων δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν γνωρισμάτων· τουτέστι, ἐὰν αἱ γαῖαι ἦναι ποτιστικαὶ ἢ ξηρικαί. Γνωρίζεται δὲ ὅτι εἶναι δυνατὸν γαῖαι ξηρικαὶ νὰ ἦναι καλλίτεραι ἀπὸ ποτιστικὰς δι’ ἐμφύτευσιν, καὶ ποτιστικαὶ νὰ μὴ ἦναι τόσον χρήσιμοι διὰ φυτουργείαν, ὅπου δὲν ἐφυτουργήθησαν ποτιστικαὶ γαῖαι, ἢ ἀπέτυχον ὁλοτελῶς οἱ ἐμφυτευταὶ ἢ δὲν ἔφεραν τόσον καρπὸν ὅσον αἱ ξηρικαὶ γαῖαι, μολονότι ἡ καλλιέργεια αὐτῶν ἀπαιτεῖ δαπάνας περισσοτέρας, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ πρόσοδος τὴν ὁποίαν ἀπελάμβανον οἱ ἐμφυτευταὶ δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς δαπάνας. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὴν τελευταίαν ἰδέαν τοῦ κ. Δαγρὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τὴν ἐκτίμησιν ὅλων τῶν συντρεχόντων λόγων εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀξίας ἑκάστης τάξεως· διότι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐκείνην, ἀφ’ οὗ δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ προσδιορίσῃ ἐὰν αἱ γαῖαι ἦναι ποτιστικαὶ ἢ ξηρικαὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ μὴ ἀφήσητε εἰς τὴν ἰδίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις εἶναι ἐν γνώσει ὅλων τῶν περιστάσεων νὰ κανονίσῃ τὴν ἀξίαν. Ἄλλως νὰ ἠξεύρητε, κύριοι, ὅτι θὰ συμβῇ σύγχισις εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ νὰ μὴ γνωρίζῃ ἐὰν ἓν μέρος ἦναι ποτιστικὸν ἢ ξηρικόν· διότι ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ὅλοι θὰ παρακολουθοῦν τὴν ἐπιτροπήν. Τὴν ἰδέαν μου αὐτὴν τὴν εἶπον εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν, ὅστις μὲ εἶπεν ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ ἐμφυτευτὴς χάνει τὸ δικαίωμα τῆς δουλείας ἐπὶ τοῦ ὕδατος· ἀλλ’ ἐγὼ εἶπον δὲν βλάπτεται ὁ ἐμφυτευτὴς διότι ἀφοῦ ἤδη κατέστησε τελείαν τὴν φυτείαν του, τὰ ἐλαιόδενδρα ἢ τὰ μωρεόδενδρα, δὲν ἔχουν ἀνάγκην ὕδατος· τοῖς εἶναι περιττὸν, ὁ δὲ ἐμφυτευτὴς θὰ ἰσχυρίζεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι τὸν ἀγρόν του τὸν ἀποδέχεται ὡς ξηρικὸν, καὶ τότε θὰ ὑποπέσητε εἰς κίνδυνον, καὶ ἀντὶ νὰ εὕρητε τὴν ἀληθῆ ἀξίαν, θὰ πράξητε ἀδικίας. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω ὑποστηρίζων, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῆτε τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ν’ ἀφήσητε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν κατάταξιν εἰς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην κατηγορίαν· διότι ἂν παραδεχθῆτε ἄλλο σύστημα καὶ ἀδικήματα θὰ λάβωσι χώραν καὶ περιπλοκαὶ θὰ παρουσιασθῶσιν. Ἐγὼ, κύριοι, ἤθελον προτείνει, ἓν ἄλλο κατόπιν ἐκείνης τῆς προτάσεως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ὁ πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ἀλλὰ ἓν μέλος ἐκλεγόμενον ἐκ τῶν δημοτῶν ὑπὸ τοῦ συμβουλίου. Θέλω τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, νὰ ἐκλέγῃ ἴδιον μέλος δι’ ἕκαστον χωρίον, τὸ ὁποῖον ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τοὺς ἐμφυτευτὰς τοῦ τόπου, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ γνωρίζῃ τὰς περιστάσεις ἐν γένει, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν εἰς τὴν κατάταξιν τῆς δεῖνα ἢ δεῖνα τάξεως.

§96ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ προέλθωσιν περιπλοκαὶ ἐκ τούτου.

§97ΜΠΟΥΤΟΣ. Δὲν θὰ συμβῶσι περιπλοκαὶ, διότι καὶ ἂν δὲν πρόκηται ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὰ συμφέροντα αὐτῶν, θὰ δώσῃ ὅμως τὰς δεούσας πληροφορίας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του (θόρυβος). Ἡμεῖς λέγοντες, ὅτι δύναται ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τοὺς ἐμφυτευτάς, πιστεύομεν, ὅτι τόσον αὐτὸς καθὼς καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, θὰ ἐμφοροῦνται ὑπὸ τῆς ἰδέας τοῦ νὰ ἐξευρεθῇ ἡ ἀλήθεια. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπιμένω ὑποστηρίζων τὸ νομοσχέδιον νὰ γίνῃ δεκτὸν, τοὐτέστι νὰ παραδεχθῶμεν δύω τάξεις, ἀλλὰ νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸν προσδιορισμὸν τῶν τάξεων.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Μπαλάφας ἔχει τὸν λόγον.

§99ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε, κύριε πρόεδρε, διότι ἀρκετὰ ἐῤῥέθησαν, ἀλλὰ θέλω μόνον νὰ ἀποκρούσω τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Κατζικαπῆ, ὅστις λέγει, ὅτι δὲν φυτεύουν εἰς λοφώδη μέρη· ἐγὼ λέγω, ὅτι εἰς πεδινὰ μέρη, ὅπου δύνανται νὰ παράγουν καὶ ἄλλους καρποὺς, δύσκολα φυτεύουν. Εἰς τὰ ὀρεινὰ συνήθως φυτεύουν. Εἰς πολλὰ μέρη μὲ τοὺς λοστοὺς ἀνοίγουν τοὺς βράχους καὶ φυτεύουν, καὶ κάμνουν δύω καί τρεῖς ἡμέρας νὰ φυτεύσουν ἓν δένδρον, δι’ αὐτὸ ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει νὰ διαιρεθοῦν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Βακαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§101ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι οἱ προαγορεύσαντες, κύριε πρόεδρε, ἔχουν ἰδίαν ἰδέαν, διότι καθεὶς κατὰ τὴν τοπικὴν γνῶσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁμιλεῖ· ἂν ὅμως ἐξετάσωμεν, ὅτι αὗται διαφέρωσι κατὰ διαφόρους τόπους, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἔχουν τὴν ἰδέαν αὐτήν. Ἐγὼ, κύριοι, εἰς τὸν αὐτὸν ἀγρὸν εἰς τήν ἰδίαν θέσιν παρατηρῶ, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ κατὰ δέκα βαθμοὺς, ἐὰν δὲ ἐξετάσωμεν αὐτὸ εἰς τὸ αὐτὸ χωρίον, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι αἱ γαῖαι, ἔχουσιν ἀξίαν ἀπὸ πέντε δραχμὰς ἕως 500. Λοιπὸν, νομίζω, ὅτι αἱ τάξεις πρέπει νὰ ᾖναι πολλαὶ, διὰ νὰ μὴ γίνουν ἀδικίαι. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξωμεν εἶναι, ἡ Ἐπιτροπὴ, ἥτις θά ἐξετάσῃ τὴν ποιότητα τῶν γαιῶν αὐτὴ νὰ ᾖναι ὅπως πρέπει. Διὰ τοῦτο προτείνω τὰς δύω παραγράφους, τὰς πρώτας, νὰ τὰς καθαρίσωμεν οὕτως, (ἀναγινώσκει). Καθόσον ἀφορᾶ τώρα ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ᾖναι, ἢ ὄχι, τοῦτο διαφέρει.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε τὴν πρότασίν σας.

§103ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγω, ἐγὼ θέλω τὰς δύω πρώτας παραγράφους, νὰ τὰς συνδέσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σημειώσατε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε.

§105ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀληθῶς, κύριοι, εἴμεθα εἰς τὸ δύσκολον μέρος, τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον, διὰ τοῦ ἄρθρου παρεδέχθημεν. Πρόκειται ἡ ἀπόφασίς σας νὰ πλησιάσῃ εἰς τὴν ἀλήθειαν, διότι τὴν ἀπόλυτον ἀλήθειαν δὲν τὴν εὑρίσκω, συνάμα δὲ καὶ εἰς τὴν δικαιοσύνην, καὶ ἐννοῶ τὴν σχετικὴν, διότι πλέον τὴν ἀπόλυτον, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν εὕρωμεν. Γνωρίζετε, κύριοι, διὰ τὶ τὸ λέγω αὐτὸ; Διότι πρέπει νὰ προσέξωμεν, νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ πάθη καὶ τὰς ἐκδικόσεις, τὰς ὁποίας ἄλλως θὰ ἔχωμεν. Κύριοι, ἠξεύρετε τὶ λέγει τὸ νομοσχέδιον; λέγει, ὅτι, ὅταν προσδιορίσωμεν εἰς χωρίον τὴν τιμὴν, ἡ τιμὴ ἢ ἀξία τοῦ ἑνὸς στρέμματος, θὰ κανονίσῃ τὴν ἀξίαν ὅλων τῶν στρεμμάτων τοῦ χωρίου. Αὐτὴ εἶναι ἡ γενικὴ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν παραδέχεται τὸ νομοσχέδιον. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, εἶναι ἀληθὲς τοῦτο ἢ ὄχι; Ὅλοι γνωρίζετε ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, ὅτι ὑπάρχει μεγίστη διαφορὰ μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης θέσεως· δὲν εἴμεθα λοιπὸν ἐντὸς τῆς ἀληθείας, ἐὰν πάρωμεν, ὅτι ὁποιονδήποτε στρέμμα καὶ ἂν λάβωμεν εἰς τὸ δεῖνα μέρος θὰ ᾖναι ἴσον μὲ ὅλην τὴν ἔκτασιν τοῦ χωρίου καθ’ ὅλας τὰς διαιρέσεις του. Δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι σᾶς εἶπον ἐὰν πάρητε ἀπὸ τὸ μέσον θὰ ἀφανίσητε τὰς ὑπωρείας, ἐὰν πάρητε ἀπὸ τῆς ὑπωρείας θὰ ἀφανίσητε τὸν ἄλλον. Λοιπὸν δὲν θὰ πλησιάσωμεν εἰς τὴν ἀλήθειαν, εἰς τὴν δικαιοσύνην· θὰ τὴν ἀρνηθῶμεν, θὰ τὴν παραγνωρίσωμεν, καὶ θὰ γίνωμεν πρόξενοι πικρῶν παραπόνων καὶ μεγάλων ἀδικιῶν, εἴτε εἰς τὸν ἐμφυτευτὴν εἴτε εἰς τὸ δημόσιον. Διὰ τοῦτο, κύριοι, σᾶς εἶπον, ὅτι πρέπει ἡ ἐπιτροπὴ νὰ χωρίσῃ κατὰ τμήματα κατὰ θέσεις λεγομένας καὶ τότε νὰ εὕρωμεν αὐτῆς τῆς ἐκτάσεως αὐτοῦ τοῦ τμήματος, τῆς θέσεως τὴν ἀξίαν καὶ νὰ εὕρωμεν καὶ τῆς ἄλλης θέσεως, ὥστε ὅλαι αἱ γαῖαι τῆς μιᾶς θέσεως θὰ ἦναι σχεδὸν τῆς αὐτῆς ποιότητος. Ὁμολογῶ ὅτι ὑπάρχουν διαφοραί, ἀλλ’ αὐτὰς τὰς λεπτότητας, αὐτὰς τὰς μικρὰς διαφορὰς δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν, μὲ τὴν τροπολογίαν ὅμως δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν ἐγγύτερον καὶ εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ εἰς τὴν δικαιοσύνην, μὲ τὴν τροπολογίαν δηλαδὴ, ὅτι πρέπει ἡ τιμὴ ἑκάστου στρέμματος νὰ ὁρίζηται κατὰ θέσεις, καὶ ἡ θέσις νὰ διακρίνηται κατὰ ποιότητα, τὴν ὁποίαν βεβαίως ἡ ἐπιτροπὴ θὰ εὕρῃ. Καὶ ὑπάρχει μεγίστη διαφορὰ τῆς ποιότητος μιᾶς θέσεως ἀπὸ τῆς ἄλλης, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αἱ ξηρικαὶ καὶ αἱ ποτιστικαὶ εἶναι μιᾶς ποιότητος. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῇ διὰ τὸν λόγον, ὅτι πλησιάζει μᾶλλον εἰς τὴν ἀλήθειαν, πλησιάζει εἰς τὴν δικαιοσύνην τὴν σχετικὴν καλλίτερον παρὰ τὸ ἕτερον σύστημα, καὶ διότι δὲν ἀφίνομεν μεγάλας διαστάσεις, μεγάλην διαφορὰν ὡς πρὸς τὴν τιμὴν τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης γῆς, διότι π. χ. καθὼς γνωρίζετε, ὅσοι γνωρίζετε τὸ Ναύπλιον καὶ τὴν Πρόνοιαν, θὰ παραδεχθῆτε αὐτὴν τὴν μεγίστην διαφοράν. Ἔξω ἀπὸ τὴν Πρόνοιαν εἰς τὸν κάμπον εἶναι πεδιάδες καλαὶ, ἐπάνω εἰς τὸ Παλαμίδι ποῦ ἐπῆγαν εἰς τὰ ὄρη καὶ ἐφύτευσαν εἰς τὴν ἁγίαν Παρασκευὴν εἰς τὰς ὑπωρείας τοῦ Παλαμιδίου καὶ ἤνοιξαν φουρνέλα, θὰ βάλητε ἴσα αὐτὴν τὴν γῆν μὲ τὰς πεδιάδας; ἐγὼ εἶμαι εἰς τὴν πεδιάδα, ἀλλὰ δὲν ἀνέχομαι τὴν ἀδικίαν. Εἶναι δίκαιον ὁ Παπαβασίλης, ὁ Καλυδιώτης, ὁ Σκάφτης, ὁ Ῥάπτης, ὁ Χαμάλης, ὁ ὁποῖος ἔβανεν εἰς τὸ βουνὸ ἐλαιόδενδρα νὰ πληρώσῃ τὴν αὐτὴν ἀξίαν, μὲ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἐφύτευσεν εἰς τὴν πεδιάδα; Ἐὰν λάβητε ἐκείνην τὴν ἀξίαν ἠφανίσατε τὸ δημόσιον, ἐὰν λάβητε τὴν ἀξίαν τοῦ κάμπου ἠφανίσατε ἐκεῖνον. Ἐφαρμόσατε σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς φέρῃ ἐγγυήσεις, εἰς τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ δίκαιον. Προσέξατε, διότι θὰ ἀναγκασθῆτε ἔπειτα νὰ δεχθῆτε ἀναφορὰς ὁλοκλήρου λαοῦ νὰ σᾶς λέγουν μᾶς ἠφανίσατε, μᾶς ἠδικήσατε. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον λέγω εἶναι τὸ σχετικῶς καλλίτερον.

§106ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνεῖτε μὲ τὸν κ. Βακαλόπουλον κατὰ θέσεις;

§107ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα κατὰ θέσεις.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετσάλης.

§109Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ἤκουσα τινὰς ἰδέας τὰς ὁποίας καὶ ἡ πεῖρα καὶ ἡ ἐπιστήμη ἀποκρούει. Σᾶς εἶπον, ὅτι αἱ ποτιστικαὶ γαῖαι ἀπέναντι τῶν ξηρικῶν δὲν ἔχουν καμμίαν μεγαλειτέραν ἀξίαν, ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι, γνωρίζω, ὅτι εἷς διακεκριμένος φυσικὸς ἐν Γαλλίᾳ εἶπεν, ὅτι ἡ μεγαλειτέρα δύναμις πρὸς παραγωγὴν εἶναι τὸ ὕδωρ καὶ ὁ ἥλιος. Δός μοι ἥλιον καὶ ὕδωρ καὶ τὰ βουνὰ θὰ κάμω παραγωγικὰ, διότι ἔδαφος νέον θὰ κάμω. Τὸ ὕδωρ λοιπὸν εἶναι δύναμις μεγάλη καὶ ὀρθῶς τὸ νομοσχέδιον ἔκαμεν αὐτὴν τὴν διαφοράν. Σᾶς εἶπον, ὅτι περαιωθείσης τῆς φυτείας τὸ ὕδωρ δὲν εἶχε σημασίαν καὶ κατὰ τοῦτο λανθάνονται. Ἐγὼ ἔχω κτήματα πεφυτευμένα καὶ ξηρικὰ καὶ ποτιστικά. Ἐν τούτοις τὰ ξηρικὰ ἐλαιόδενδρα δὲν παράγουν παρὰ ὀλίγον καρπὸν, ὀλίγην πρόσοδον, ἐνῷ τὰ ποτιστικὰ παράγουν κατ’ ἔτος. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν εἶναι μεγάλη, καὶ ἡ παραγωγὴ ἐπίσης μεγάλη, ἑπομένως λοιπὸν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν εἰς δύω τάξεις, κατάταξιν τῶν ποτιστικῶν καὶ τῶν ξηρικῶν γαιῶν. Ἀλλά, κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ διαίρεσις τῶν φυτειῶν αὐτῶν εἰς δύω καὶ μόνας τάξεις εἶναι ἀνεπαρκῆς, διότι ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ὑπάρχει διαφορά τις μεταξὺ τῶν ξηρικῶν καὶ τῶν ποτιστικῶν γαιῶν, καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη ὑπάρχει ἐν τῇ φύσει. Καὶ πρὸς τούτοις ἡ ἐπιστήμη εἶναι τόσον προωδευμένη, ὥστε ἀκόμη καὶ αὐτὸς ὁ γεωργὸς γνωρίζει νὰ εὕρῃ διαφορὰν μεταξὺ τῆς καλῆς ποιότητος ξηρικῆς γῆς καὶ τῆς μὴ καλῆς ποιότητος. Ἑπομένως λοιπὸν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν κατάταξιν τῶν ξηρικῶν γαιῶν εἰς δύο τάξεις, εἰς πρώτης καὶ εἰς δευτέρας ποιότητος ξηρικὴν γῆν, διότι ἀκόμη ὅταν ᾖναι γόνιμος, ἡ ξηρικὴ γῆ παράγει περισσοτέραν πρόσοδον καὶ ἀπαιτεῖ ὀλιγώτερα ἔξοδα. Ἡμεῖς λοιπὸν διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ταυτίζομεν τὰ κτήματα, ἐνῷ πρέπει νὰ τὰ διακρίνωμεν. Πρέπει λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν διαίρεσιν, διότι προσεγγίζομεν περισσότερον εἰς τὴν ἀλήθειαν, διότι βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εὕρωμεν τὴν ἄκραν ἀλήθειαν. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διαιρέσωμεν τὰς ποτιστικὰς γαίας εἰς δύο τάξεις, καὶ τὰς ξηρικὰς γαίας εἰς δύο τάξεις, εἰς πρώτης καὶ δευτέρας ποιότητος, διότι οὔτε τὸ δημόσιον δι’ αὐτῆς τῆς διαιρέσεως θὰ ζημιωθῇ, οὔτε οἱ ἐμφυτευταὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν χειροτέρας ποιότητος γῆν πεφυτευμένην. Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει διόλου νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσηνίας κ. Δαγρὲ, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας.

§110ΔΑΓΡΕΣ. Τὴν γονιμότητα τῆς γῆς καὶ τὴν τιμὴν τῶν καρπῶν.

§111ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν γονιμότητα, τοῦτο εὑρίσκεται διὰ τῆς διαιρέσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν καρπὸν λέγω, ὅτι αἱ φυτεῖαι αὗται παράγουν καρποὺς οἱ ὁποῖοι δὲν καταναλίσκονται εἰς τὸν τόπον. Ἐὰν πρόκηται, κύριοι, περὶ τῶν σταφιδαμπέλων, ὁ καρπὸς αὐτὸς ἀποστέλλεται εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ εἶναι ἀδιάφορον ποῦ παράγεται. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ ὑπάρξῃ διαφορὰ, διότι τότε πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν διαφορὰν τοῦ ἡμερομισθίου, μεταξὺ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου τόπου. Βλέπετε λοιπὸν, διὰ νὰ παραδεχθῶμεν τοιοῦτον σύστημα κατὰ τὸν κ. Δαγρὲν, πρέπει νὰ ἑκατονταπλασιάσωμεν τὰς τάξεις, ὥστε λοιπὸν πρέπει νὰ δεχθῶμεν ἕνα ἁπλοῦν σύστημα, τὸ σύστημα τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἀλλὰ νὰ διαιρέσωμεν εἰς περισσοτέρας τάξεις, καὶ διαιροῦντες δὲν πλάττομεν νέαν τάξιν, ἀλλὰ παραδεχόμεθα τὸ σύστημα τὸ γνωστὸν, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζουν οἱ χωρικοί· ποτιστικαί, πρώτης τάξεως καὶ δευτέρας τάξεως, καὶ τοιουτοτρόπως φθάνομεν ἐγγυτέρω πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἀποφεύγομεν τὰς ἀδικίας.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, θέλετε 4 τάξεις.

§113ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα 4.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§115ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέχθησαν ἀρκετά. Μίαν παρατήρησιν θὰ προσθέσω ἵνα καθησυχάσω κάπως τοὺς ἔχοντας τὴν ἰδέαν, ὅτι θὰ συμβῶσιν ἀδικήματα, ἂν μείνῃ ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου Ἂν ἦτο ὁ νόμος περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἡ διαίρεσις τῶν τάξεων ἦτο ἀπολύτως ἀναγκαία, διότι μεταξὺ τῶν πεδινῶν γαιῶν ὑπάρχει διαφορὰ ἀπὸ 70 δραχ. μέχρι 5 καὶ 10. Ἀλλ’ ἐπὶ φυτειῶν τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτως. Αἱ φυτεῖαι δὲν γίνονται, ὡς ἔτυχε· ἕκαστον χωρίον ἔχει μίαν ἢ δύο θέσεις, ὅπου ἔχει ὅλας τὰς φυτείας. Δὲν γίνονται σποράδην. Αἱ φυτεῖαι γίνονται εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ μέρος καὶ μεταξὺ τῶν θέσεων ὁμολογουμένως δύναται νὰ εὑρεθῇ διαφορὰ, δὲν εἶναι ὅμως τοσαύτη ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ προέλθῃ εἰς ὑποδιαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι ἔχουν πολλοὺς κινδύνους εἰς τὴν ἐκτίμησιν, καὶ τοῦτο παραδέχεσθε, πιστεύω, καὶ ὑμεῖς οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν διαίρεσιν, διότι τότε θὰ ἐπέλθουν αἱ μεγαλείτεραι καταχρήσεις καὶ αἱ μεγαλείτεραι παρεννοήσεις. Οἱ ἀγροὶ, κύριοι, γνωρίζετε, ὅτι διὰ τῆς καλλιεργείας, διὰ τῆς τεχνικῆς παραγωγῆς, διὰ τῆς ἐπιστήμης, τῆς κόπρου, τοῦ ποτίσματος ἐνισχυόμενοι, δὲν παρουσιάζουν μεταξὺ των, μεγάλας διαφοράς. Εἶμαι λοιπὸν σύμφωνος μετὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§116ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἰς ὅσον περισσοτέρας τάξεις ὑποδιαιρέσωμεν, τόσον δυσχερέστερον θὰ ᾖναι τὸ πρᾶγμα. Ἀριστεῖδαι σήμερον δὲν εὑρίσκονται, τὸν μέσον ὅρον θὰ εὕρωμεν, ὁ μὲν ἴσως ὠφεληθῆ ὀλίγον, ὁ δὲ πολύ. Ἀλλὰ τελοσπάντων προλαμβάνομεν τά περισσότερα ἀτοπήματα. Ἀφήσατε τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§117ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ἄπορον μοὶ ἐφάνει ν’ ἀκούσω τὸν κ. Δανόπουλον νὰ λέγῃ, ὅτι αἱ φυτεῖαι εἶναι εἰς ἕνα μέρος μόνον προσδιωρισμέναι (θόρυβος). Αἱ φυτεῖαι εἰς τὰ μέρη τὰ ἰδικά μας δὲν εἶναι περιωρισμέναι, ἀλλὰ σποράδην· ὁ εἷς ἔχει ἕνα ἀγρὸν καὶ τὸν φυτεύει, ἀλλὰ ἄλλος πηγαίνει εἰς ἄλλο ἄκρον· εἰς ἡμᾶς ὑπάρχουν μόνον φυτεῖαι, ἀπὸ ἐλαιόδενδρα καὶ μωρέας, καὶ κεῖνται εἰς τὰ ἄκρα τοῦ χωρίου σποράδην (θόρυβος).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, δὲν ἀκούομεν.

§119ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Ἔστω· τοῦ κ. Δανοπούλου αἱ πληροφορίαι δὲν εἶναι σωσταὶ διὰ τὰ μέρη τὰ ἰδικά μας· διὰ τοῦτο προτείνω καὶ ἐγὼ τὴν διαίρεσιν εἰς τέσσαρας τάξεις, διότι ἄλλως θὰ γεννηθοῦν μεγάλαι ἀδικίαι.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύω ξηρικαὶ καὶ δύω ποτιστικαί.

§121ΔΑΓΡΕΣ. Προτείνω ἔνστασιν, ἡ ὁποία δὲν ἐπροτάθη. Νὰ περιορισθῶσιν εἰς δύω τάξεις, ἀλλὰ νὰ διαγραφῇ ἡ λέξις ποτιστικαὶ ἢ ξηρικαί, καὶ ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ καθῆκον νὰ διαιρέσῃ καὶ νὰ ὁρίσῃ τὴν τιμὴν ἑκάστης τάξεως, καὶ ἰδοὺ διατί· γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχουν γαῖαι ξηρικαί, αἱ ὁποῖαι ἔχουν περισσοτέραν ἀξίαν ἀπὸ τὰς ποτιστικάς, ὑπάρχουν δὲ καὶ γαῖαι ποτιστικαί, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνωτέρας ἀξίας.

§122ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ.). Παραδέχεσθε λοιπὸν τὴν ἐκτίμησιν;

§123ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι. Διαιρῶ τὴν περιφέρειαν τὴν κατεχομένην ἀπὸ μίαν καὶ μόνην κοινότητα.

§124ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ δοκοῦν θὰ κατατάττῃ ἡ ἐπιτροπή;

§125ΔΑΓΡΕΣ. Εἰς τὴν κρίσιν της τὸ ἀφίνω.

§126ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀφίνω τίποτε.

§127ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τετάρτη φορά, καθ’ ἣν ὁμιλεῖ ὁ κύριος Δαγρές.

§128ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Βακαλόπουλε, ὅταν ἔλθουν τὰ νομοσχέδια περὶ παιδείας δὲν θὰ ὁμιλήσω καθόλου, διότι θεωρῶ ἐμαυτὸν ἀνίκανον. Σᾶς φέρω δὲ, κύριοι, καὶ παραδείγματα, εἰς τὴν Μεσσηνίαν ὑπάρχουσι γαῖαι ποτιστικαί, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀμμώδεις καὶ δὲν ἔχουν κἀμμίαν ἀξίαν· δὲν εἶναι οὔτε δεκάτης τάξεως, ἐν τούτοις ξηρικαὶ καὶ αἱ μὲν καὶ αἱ δὲ, διατί θέλετε νὰ διακρίνητε τὰς τάξεις εἰς ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς; τοῦτο εἶναι ἄδικον· γεννᾶται δὲ ὑποψία εἰς τὸν κύριον ὑπουργόν, ὅτι ἅμα ἀφαιρέσωμεν τὰ ἐξωτερικὰ γνωρίσματα, ἡ ἐπιτροπὴ θὰ εὑρεθῇ εἰς δυσκολίας, θὰ κατασταθῇ αὐθαίρετος· ἂν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ὁρμᾶται ἀπὸ πνεῦμα εὐσυνειδησίας καὶ δικαιοσύνης πάντοτε θὰ κάμῃ αὐθαιρεσίας.

§129ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸ σπουδαιότερον πρᾶγμα εἶναι ἡ ἀρχὴ ἡ ὁποία θὰ ἐκτιμήσῃ, διὰ τοῦτο ἐγὼ ἐνθυμίζω εἰς τοὺς βουλευτὰς, ὅτι ἔχω πρότασιν.

§130ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου ἤδη, πρόκειται περὶ τῶν τάξεων.

§131ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κάμνω παρατήρησιν τινὰ ἐπὶ τῆς τελευταίας προτάσεως τοῦ κυρίου Δαγρέ. Ἂν ἐννοῇ νὰ διαιρεθῶσι τὰ κτήματα, εἰς δύο τάξεις, ἀλλ’ ἁπλῶς ν’ ἀφεθῇ ὁ προσδιορισμὸς τῆς τιμῆς εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἐκτιμητῶν.

§132ΔΑΓΡΕΣ. Τοῦτο ἐννοῶ!

§133ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Διαφωνῶ ἐγώ. Ὅλοι, κύριοι, ὁμολογοῦμεν, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ ἐξεύρωμεν τὸν τρόπον τῆς εὑρέσεως τῆς ἀληθοῦς τιμῆς, τῶν ἑκάστης τῶν ἐκτιμητέων φυτειῶν. Τοῦτο εἶπε καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν χρῄζει πολλῆς συζητήσεως, διότι πάντες γνωρίζετε, ὅτι ἀγρὸς ἀπὸ ἀγροῦ διαφέρει. Ἀλλὰ δι’ οὓς λόγους εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, δι’ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐξηγήσω εἰς ὑμᾶς, φαίνεται προτιμητέα ἡ γνώμη τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, διότι περιλαμβάνει ὀλιγώτερα ἐλαττώματα, καὶ εἶναι ἧττον πλημμελής. Ἀλλά, κύριοι, κατ’ οὐδεμίαν περίπτωσιν ἐννοῶ, ὅτι δὲν εἶνε ἀναγκαία ἡ διάκρισις τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ νομοσχέδιον εἰς ξηρικὰς καὶ ποτιστικάς. Βεβαίως, κύριοι, ἡ ἀξία τῆς γῆς προσδιορίζεται ἀπὸ τὴν ἰδιότητα αὐτῆς, ἂν εἶναι ποτιστικὴ, ἢ μὴ ποτιστική. Προσδιορίζεται ἀπὸ τὴν γονιμότητά της, ἀπὸ τὸ εἶδος τῶν παραγομένων καρπῶν· διότι αἱ παράγουσαι δημητριακοὺς καρποὺς εἶναι κατώτεραι τῶν παραγουσῶν σταφίδας, βάμβακα, σῦκα κτλ. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ συμπεριλάβωμεν καὶ προσδιορίσωμεν ἐκ τῶν προτέρων καὶ διὰ τοῦτο ἀφίνονται εἰς τὴν συνείδησιν τῆς ἐπιτροπῆς· ἡ διάκρισις ὅμως τοῦ ἂν ᾖναι ξηρικαὶ ἢ ποτιστικαὶ πρέπει νὰ μένῃ, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφιβάλῃ τὴν αὐταλήθειαν, ὅτι πάντοτε ἡ ποτιστικὴ γῆ εἶναι παραγωγικωτέρα. Ὁ λόγος δὲ, τὸν ὁποῖον φέρει ὁ κ. Δαγρὲς, ὅτι ὑπάρχουν ποτιστικαὶ γαῖαι εἰς τὴν πατρίδα του, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ὁμοειδεῖς καὶ ὅτι ἔχουν τινὲς ἀξίαν μικροτέραν, τοῦτο δὲν φέρει κίνδυνον εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς, διότι τί λέγομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου; Ἡ ἐπιτροπὴ θὰ διακρίνῃ τὰς φυτείας κατὰ χωρίον καὶ εἰς δύο τάξεις. Ὑποθέσωμεν, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ χωρίον, περὶ τοῦ ὁποίου μᾶς ἐλάλησεν ὁ κ. Δαγρές· βεβαίως ὁ ἐκτιμητὴς, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἶναι τίμιος, καὶ τοιοῦτος πρέπει νὰ ᾖναι, θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐξαιρετικὴν περίπτωσιν τῆς γῆς καὶ οὕτως θὰ ὑποβιβάσῃ ἢ θὰ ἀναβιβάσῃ τὴν ἀξίαν· δὲν πρέπει ὅμως διὰ τοῦτο ν’ ἄρετε τὸ σπουδαιότατον περὶ τῆς ἀξίας τῆς γῆς στοιχεῖον, διότι θὰ ὑποπέσετε εἰς μίαν πλάνην καὶ εἰς μίαν τοιαύτην δυσχέρειαν, ὥστε θὰ παρακινδυνεύσετε νὰ ἐπιφέρετε σπουδαίαν ζημίαν, εἴτε εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς, εἴτε εἰς τὸ δημόσιον. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ ἀποκρούω τὴν τοῦ κ. Δαγρέ.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ πρώτου ἐδαφίου τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἤδη θὰ ψηφίσωμεν τὰς τροπολογίας· νομίζω, ὅτι ἀπωτέρα πασῶν εἶναι τοῦ κ. Βακαλοπούλου, ἡ ὁποία παραδέχεται οὐ μόνον διαίρεσιν, ὡς ἔχει, τοῦ νομοσχεδίου ἀλλὰ ἀκόμη ἡ ἀξία νὰ προσδιορίζεται κατὰ χωρίον καὶ κατὰ θέσεις ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§135ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠδυνάμην νὰ παραδεχθῶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βακαλοπούλου, ἀφ’ οὗ ἐκ τῆς συζητήσεως προέκυψεν, ὅτι αἱ γαῖαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ χωρίου διαφέρουν τὰ μέγιστα κατὰ τὴν ποιότητα καὶ τὴν ἀξίαν, καὶ ἑπομένως θὰ συμβοῦν ἀδικήματα εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς ἢ ζημίαι εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλὰ δέχομαι τὴν τροπολογίαν ταύτην ἐὰν συναινέσῃ καὶ ὁ κ. Βακαλόπουλος νὰ μὴ ἔχωμεν εἰς κανὲν χωρίον περισσοτέρας τῶν δύο θέσεων.

§136ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς κανέν;

§137ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Βακαλοπούλου, ὡς ἔχει, θὰ καταντήσωμεν περίπου εἰς τὸ σύστημα τῆς κατὰ τεμάχιον ἐκτιμήσεως, διότι ἕκαστος θὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι τὸ τεμάχιόν του δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν δεῖνα θέσιν, ἀλλ’ ἀποτελεῖ ἰδιαιτέραν καὶ θὰ ζητῇ χωριστὰς ἐκτιμήσεις.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ τακτοποιήσωμεν τὸ ζήτημα, διότι δὲν θὰ τελειώσωμέν ποτε. Δύο ἀρχαὶ ἀντίθετοι ὑποστηρίζονται διὰ τῶν ὑπαρχουσῶν διαφόρων τροπολογιῶν. Ὁ μὲν κ. ὑπουργὸς λέγει νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο τάξεις αἱ γαῖαι, εἰς ξηρικὰς καὶ εἰς ποτιστικάς, οἱ ἄλλοι δὲ λέγουν ὅτι αἱ γαῖαι νὰ ἐκτιμῶνται κατὰ τμήματα ἀδιαφόρως ἂν ἦναι εἰς τρεῖς ἢ τέσσαρας τάξεις ἢ ὀκτώ, κατόπιν ἀφοῦ παραδεχθῆτε τὴν ἀρχήν, προβαίνομεν εἰς τὰς τροπολογίας. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀπωτέρω, τὴν ἰδέαν δηλ. τοῦ κατὰ τμήματα προσδιορισμοῦ τῆς ἀξίας. — Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν ἀρχήν, ὅτι ὁ προσδιορισμὸς τῆς ἀξίας θὰ γίνει κατὰ τμήματα, εἴτε κατὰ χωρίον, εἴτε κατὰ τοποθεσίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Τὸ προεδρεῖον ἀμφιβάλλει.

§139ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῶμεν. Παραδέχομαι κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ διαιρεθῶσιν αἱ γαῖαι ἑκάστου χωρίου εἰς δύω τάξεις, καὶ νὰ διακριθῶσιν ἀπ’ ἀλλήλων μὲ τὰ φυσικὰ καὶ εὐδιάκριτα γνωρίσματα τοῦ ποτιστικοῦ καὶ ξηρικοῦ, αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη διαίρεσις τὴν ὁποίαν παραδέχομαι. Διὰ τὰς ποτιστικὰς γαίας ἑκάστου χωρίου θὰ ἦνε μία τιμή, διὰ τὰς ξηρικὰς θὰ ἦνε μία ἄλλη. Τώρα ἐὰν ἐννοῇ ἡ Βουλὴ ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν ἀκόμη μίαν ὑποδιαίρεσιν τῶν ξηρικῶν ἢ ποτιστικῶν γαιῶν ἑκάστου χωρίου, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὸ δεχθῶ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι διὰ τοῦ προσδιορισμοῦ μιᾶς καὶ μόνης τιμῆς διὰ τὰς ξηρικὰς ἢ ποτιστικὰς ἑνὸς χωρίου θὰ γεννηθοῦν ἀδικήματα, παραδέχομαι ἀντὶ μιᾶς νὰ ἔχωμεν δύω τιμὰς διὰ τὰς ξηρικὰς καθὼς καὶ διὰ τὰς ποτιστικάς. Θέλω μόνον ἡ κατάταξις εἰς τὴν δευτέραν ὑποδιαίρεσιν νὰ μὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσίαν κανενός, ἀλλὰ νὰ στηρίζεται εἰς μίαν φυσικὴν διαίρεσιν. Ἐννοῶ νὰ διαιρέσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν περιφέρειαν τοῦ χωρίου εἰς δύω τμήματα καὶ οὐχὶ περισσότερα.

§140ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά.

§141ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διατυπώσατε αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἕως ὅτου ὁ κύριος ὑπουργὸς διατυπώσῃ τὴν πρότασίν του, μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἐδάφιον δεύτερον. Διὰ τὰς γαίας ἑκάστης τάξεως προσδιορίζονται κατὰ χωρίον καὶ κατὰ στρέμμα ἓν μόνον τίμημα ὑπὸ ἐπιτροπῆς συγκειμένης ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου καὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου.»

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἐπιτροπῆς· τὸ νομοσχέδιον προτείνει νὰ σύγκηται ὑπὸ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου καὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ῥοντήρη, ὁ ὁποῖος προτείνει ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῆς τιμῆς τῶν φυτειῶν ὁρίζεται προτοῦ κατὰ στρέμμα ὑπὸ ἀρχῆς συγκειμένης ὑπὸ τοῦ Νομάρχου, τοῦ προέδρου τοῦ δικαστηρίου, τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν εἰρηνοδικῶν τοῦ νομοῦ, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν κατὰ καιροὺς πωλήσεων κατὰ δήμους καὶ κατὰ χωρία.

§145ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις, κύριε Ῥοντήρη.

§147ΜΠΟΥΤΟΣ. Βέβαια· διότι ἄλλως θὰ ζητήσω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτήτερα εἴχατε τὸν λόγον καὶ τὸν διεκόψατε.

§149ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κατέβην τοῦ βήματος, διότι μοὶ εἴπατε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε δίκαιον· εἶναι τὸ δεύτερον ἐδάφιον.

§151ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀναπτύξω (διάλογοι). Ἐννοῶ νὰ γείνῃ ἐπιτροπὴ νομαρχιακὴ ἡ ὁποία νὰ ἐκτιμήσῃ. Ἐννοῶ ὁ νομάρχης, ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου, ὅλοι οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι, ὅλοι οἱ εἰρηνοδίκαι καὶ οἱ πρόεδροι τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀγοραίας τιμὰς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ προσδιορίσωσι τὴν τιμὴν κατὰ τὰς τάξεις καὶ τὰς κλάσεις, τὰς ὁποίας ὑπέδειξεν ὁ κ. ὑπουργός· αὐτὸ ἐννοῶ.

§152Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μοὶ φαίνεται αὐτὸ ὅλως διόλου ἀλυσιτελές, διότι τὶ ζητεῖ ὁ κ. Ῥοντήρης; Νὰ συνέλθουν ὅλοι οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι τῶν ἐπαρχιῶν, ὅλοι οἱ εἰρηνοδίκαι τοῦ νομοῦ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄπειροι, καὶ τούτων κωλυομένων νὰ ἔλθουν οἱ πάρεδροι, καὶ τέλος πάντων καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ συγκαλέσῃ μίαν οἰκουμενικὴν σύνοδον δι’ αὐτὰ τὰ ζητήματα (γέλως). Δὲν ἐννοῶ τὶ θέλει νὰ κάμῃ· ἐννοεῖ νὰ συγκεντρώσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀρχὰς, δυσπιστεῖ πρὸς τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου:

§153ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Μάλιστα.

§154Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν δύναται νὰ δυσπιστήσῃ πρὸς αὐτόν, διότι αὐτὸς ἀντιπροσωπεύει τὸν δῆμον· ἀλλὰ μήπως ὁ νομάρχης δὲν εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ δημοσίου; φυσικώτατον εἶναι ὅτι λέγει τὸν νόμον, καὶ αὐτὸ εἶναι λυσιτελές· ἂν μάλιστα ἐξακολουθῶμεν νὰ σκεπτώμεθα ὅπως ὁ κ. Ῥοντήρης, θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄτοπον νὰ χάσωμεν καιρὸν καὶ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀποῤῥιφθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ῥοντήρη (διάλογοι).

§155ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Τῷ ὄντι θεωρητικῶς ἐξεταζομένη ἡ γνώμη τοῦ κ. Ῥοντήρη εἶναι ἀξία λόγου, ἀλλ’ εἰς οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα δύναται νὰ φέρῃ ὅπως εἶπεν ὁ κ. Δημητριάδης· διότι ἐκτὸς τῶν δυσχερειῶν θὰ ὑποβάλῃ τὸ δημόσιον εἰς μεγάλας δαπάνας.

§156ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν κ. πρόεδρε.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Ζέγγελη, παραπονοῦνται ὅτι δὲν ἀκούουν.

§158ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ἀντὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου νὰ δεχθῶμεν ἓν μέλος ἐκ τῶν πολιτῶν τὸ νοημονέστερον προσδιοριζόμενον ἀπὸ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον. Ἐγὼ δὲν ἀσπάζομαι αὐτὴν τὴν γνώμην, διότι καὶ εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου καὶ τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου θὰ εὕρωμεν τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ζητοῦν νὰ ἔχῃ ὁ νοήμων πολίτης. Ἀλλά, κύριοι, ὑπάρχει καὶ εἷς ἕτερος λόγος, ἂν παραδεχθῶμεν αὐτὴν τὴν γνώμην, τότε πῶς θὰ τιμωρήσωμεν αὐτὸν ἐν παρεκτροπῇ; ἔχομεν ἐν τέλει τοῦ νόμου μίαν ποινὴν ἥτις ὁπωσδήποτε εἶναι μία ἐγγύησις, καθ’ ἣν ὁ ῥᾳθυμῶν εἴτε ἐλαφρῶς εἴτε καὶ μεγάλως ὑπόκειται εἰς ποινήν. Ἡ ἰδική μου τροπολογία, κύριοι, ἀφορᾷ τὴν ἑξῆς περίπτωσιν. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, τὸ νομοσχέδιον, λέγει ἡ ἐπιτροπή, σύγκειται ἀπὸ τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον καὶ τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου· ἄν τις ἐξ αὐτῶν κωλύεται, κύριοι, ἢ διότι εἶναι κενὴ ἡ θέσις, τί θὰ συμβῇ εἰς ἐκείνην τὴν περίπτωσιν; (διάλογοι).

§159ΜΠΟΥΤΟΣ. Κάμετε ἡσυχίαν, κύριε πρόεδρε, διὰ νὰ ἀκούωμεν.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ ἡ ἀδιαφορία δεικνύει ὅτι δὲν θέλει ἡ Βουλὴ νὰ ἀκούσῃ ἄλλο.

§161ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια.

§162ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἂν πρόκηται νὰ ἀναπληρωθῇ ἀπὸ τοὺς γραμματεῖς ἢ τοὺς νομίμους ἀντιπροσώπους, ὅπως καὶ διὰ τὰς δημοσίους ὑπηρεσίας, ἐγώ, κύριοι, εἶμαι ἐναντίος, καὶ ὄχι ὁρμώμενος ἀπὸ πλαγίαν σκέψιν, διότι ὑποθέτω τουτέστιν ὅτι ὁ γραμματεὺς μιᾶς ἐφορίας π. χ. τρίτης τάξεως ἢ ἑνὸς ἐπαρχείου ἤθελεν εἶσθαι ὀλιγώτερον εὐσυνείδητος ἀπὸ τὸν ἔφορον ἢ τὸν ἔπαρχον, καθόλου. Ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύω ὅτι καὶ αὐτοὶ φιλοτιμῶνται νὰ ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκόν των. Ἔχω ὅμως δύο ἄλλους λόγους. Ἄτοπον κύριοι, εὑρίσκω ὁ γραμματεὺς μιᾶς ἐφορίας βʹ. τάξ. π.χ. νὰ παρακάθηται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς τῆς λειτουργίας μὲ ἕνα Νομάρχην, ἐνῷ ὁ βαθμὸς τοῦ ἑνὸς πρὸς τὸν ἄλλον εἶναι ὅλως διάφορος· ἄτοπον ὁ γραμματεὺς μιᾶς ἐφορίας γʹ. τάξεως νὰ συνεδριάζῃ μὲ ἕνα ἔπαρχον. Ἂν ὑμεῖς δύνασθε νὰ ἔχητε καὶ ἄλλους λόγους ἐκθέσατέ τους. Ἔρχεται τώρα καὶ ὁ δεύτερος λόγος, τὸν ὁποῖον οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ. Ὑποτίθεται κατὰ κανόνα, ὅτι ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος ἔχει περισσοτέρας γνώσεις ἀπὸ τὸν γραμματέα του, ὁ νομάρχης καὶ ὁ ἔπαρχος ἐπίσης ἀπὸ τοὺς γραμματεῖς των ἔχουσι περισσοτέραν πεῖραν.... (διάλογοι).

§163ΜΠΑΛΑΦΑΣ. Τί κατάστασις εἶναι αὐτή, κ. πρόεδρε;

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θέλει ἡ Βουλὴ ν’ ἀκούσῃ, τί νὰ κάμω ἐγώ. Φαίνεται ἡ Βουλὴ ἐσχημάτισε γνώμην.

§165ΤΙΝΕΣ. Μὰ δὲν ἀκούομεν, κ. πρόεδρε.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, διότι τὸ ἀντικείμενον εἶναι οὐσιῶδες.

§167ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐγὼ λοιπὸν, κύριοι, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἀναπληρώνωνται οὕτως· ὁ ἔφορος ἀπὸ τὸν ταμίαν, ὁ νομάρχης ἀπὸ ἕνα πρωτοδίκην, διότι τότε θὰ ἔχωμεν πάντοτε μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις. Αὐτὸ εἶναι τὸ ά. μέρος τῆς τροπολογίας. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ βʹ. (διάλογοι). Ἐπειδὴ τὰ πάντα ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν εὐσυνειδησίαν καὶ τὴν ἰδιάζουσαν ἐμπειρίαν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ τοῦ λειτουργήματος, μοὶ φαίνεται, ὅτι (διάλογοι παρατεταμένοι).

§168ΓΙΑΝΝΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐπιφέρετε σιωπὴν, κύριε πρόεδρε, διὰ ν’ ἀκουώμεθα.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, μὴ διακόπτετε τὸν ἀγορεύοντα.

§170ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Διακόψατε τὴν συζήτησιν, κ. πρόεδρε, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή.

§171ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Λοιπὸν λέγω, κύριοι, ἐπειδὴ πάντες ζητοῦμεν τὴν δικαιοσύνην ἀπὸ τὴν ἐμπειρίαν, ἀπὸ τὴν εὐσυνειδησίαν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, συμβάλλει, νομίζω, νὰ θέσωμεν καὶ μίαν ἐγγύησιν, καὶ αὐτὴ εἶναι κατ’ ἐμὲ, νὰ λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀγοραπωλησίας αἱ ὁποῖαι ἔγειναν τὸ ἀμέσως προηγούμενον ἔτος ἀπὸ ἰδιώτας. Αὐτὸ εἶναι σπουδαιότατον, διότι ὁ ἰδιώτης εἶχε συμφέρον κατὰ τὴν ἀγοροπωλησίαν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαμῶν ἀνέφερε, καὶ τότε νὰ τὸ ἀγοράσῃ (διάλογοι).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλετε, κύριοι, νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν, νὰ τὴν διακόψωμεν.

§173ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσοι δὲν ἔχουν ὄρεξιν ἂς φύγουν· αὐτὴ εἶναι ὀχλαγωγικὴ κατάστασις. Πρόκειται περὶ σπουδαίου ζητήματος, κ. πρόεδρε, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἡσυχάσουν οἱ κύριοι, εἴδ’ ἄλλως ἂς φύγουν.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ κ. Μιχαλόπουλος· κάμετε ἡσυχίαν, κύριοι βουλευταί.

§175ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι σημαντικὸν, κύριοι, πρὸς ἐξεύρεσιν τῆς ἀληθείας, διότι ὁπωσδήποτε παρέχεται μία ἐγγύησις ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἐπροσπάθησε νὰ εὕρῃ τὴν ἀλήθειαν. Καὶ εἶναι τοῦτο ἀναγκαῖον καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔχει ἐν τέλει μίαν διάταξιν καθ’ ἣν λέγει, ὁ ῥᾳθυμῶν ἢ ἐλαφρῶς ἢ βαρέως ἐκ τῶν καλουμένων εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς θέλει τιμωρηθῇ μὲ πρόστιμον· ἐννοεῖ σπουδαίως νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν τὴν διάταξιν; Ἐγὼ δὲν ἀμφιβάλλω, καὶ ἴσως ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ μέρος αὐτὸ θέλω ὑποδείξει πότε δύνανται νὰ ὠφελήσωσιν αἱ διατάξεις αὗται. Ἂν λοιπὸν εἶνε ἀληθὲς ὅτι σπουδαίως σκοπεῖ νὰ τιμωρήσῃ, πῶς θὰ εὕρῃ τὴν ἀμέλειαν, ἂν δὲν προνοήσῃ νὰ ἔχῃ καὶ στοιχεῖα ἐνδεικνύοντα ταύτην; Ἐγὼ λέγω νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ συμβόλαια· ὁ συμβολαιογράφος νὰ ὑποβάλλῃ ταῦτα εἰς τὸν ἔφορον· νὰ τὰ πρωτοκολλῇ. Τούτου γενομένου ἂν ὁ ἔφορος πρὸς ζημίαν τοῦ δημοσίου ἢ τοῦ πολίτου δὲν μεριμνᾷ νὰ ἐξεύρῃ τὴν ἀληθῆ ἀξίαν τῆς γῆς, βεβαίως ἔχει ἕναν λόγον καὶ ἓν μέσον νὰ τὸν τιμωρήσῃ, ἄλλως πῶς θὰ τὸν τιμωρήσῃ; δικαία θὰ ἦτο ἡ ἀπόφασις τοῦ ὑπουργοῦ νὰ τοῦ εἴπῃ ἁπλῶς; μανθάνω ὅτι ἐῤῥᾳθύμησες δὲν εὗρες τὴν ἀληθῆ ἀξίαν, ἐνῷ ἐκεῖνος θὰ ἔχῃ λόγον νὰ εἴπῃ ὅτι λανθάνεται ὁ κύριος ὑπουργός; Ἰδοὺ οἱ λόγοι δι’ οὓς ὑποστηρίζω καὶ τὴν μίαν καὶ τὴν ἑτέραν πρότασιν· (διάλογοι).

§176ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Δύω ἀντικείμενα περιέχει, κύριοι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη, πρῶτον ὅτι ἐν περιπτώσει κωλύματος τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς νὰ μὴν ἀντιπροσωπεύωνται ἀπὸ τοὺς νομίμους ἀντιπροσώπους αὐτῶν, ἀλλ’ ἀπ’ ἄλλους ὑπαλλήλους. Ἐν πρώτοις ἄλλοι ὑπάλληλοι δὲν περισσεύουν· διότι καθὰ εἴδατε εἰς τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ μόνη ἐπιτροπὴ, ἀλλ’ ἐὰν γίνῃ ἔνστασις κατὰ τῆς ἐκτιμήσεως εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ ἐγκριθῇ ὑπ’ αὐτοῦ, ἐνεργεῖται ἀναθεώρησις ἀπὸ ἄλλην εἰς τὴν ὁποίαν λαμβάνει μέρος ὁ ταμίας, καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι.

§177ΖΕΓΓΕΛΗΣ. ........ (διάλογοι).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§179ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Εἰς τὴν δευτέραν αὐτὴν ἐπιτροπὴν δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀναπληρώσῃ τὸν ἔφορον π. χ. (διάλογοι).

§180ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν κ. πρόεδρε.

§181ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Πρὸς τούτοις, ἀφοῦ ὁ νόμος ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς γραμματεῖς ν’ ἀντιπροσωπεύωσι τοὺς προϊσταμένους των εἰς ὅλα τὰ στάδια τῆς δημοσίου ὑπηρεσίας, δὲν ἐννοῶ διατί νὰ τοὺς ἀποκλείσωμεν εἰς τὴν παροῦσαν ἐργασίαν, ἀφοῦ τοὺς ἀντιπροσωπεύουν εἰς πολὺ μεγαλείτερα συμφέροντα; διατί λοιπὸν, λέγω, νὰ μὴ δύναται νὰ τὸν ἀναπληρώσῃ ὁ νόμιμος ἀντιπρόσωπος τὸν ἔφορον π. χ. ὁ γραμματεὺς αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ καταφεύγωμεν εἰς ἄλλην ἀρχήν; Ἔπειτα ἡ ἐργασία αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι ὁριστική· ὑπόκειται εἰς τὸν ἔλεγχον ὅλων τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον δύναται, ἂν τὸ ἐγκρίνῃ, νὰ διατάξῃ τὴν ἀναθεώρησιν ἀπὸ μίαν ἄλλην ἐπιτροπήν. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν τροπολογίαν, ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν αἱ γενόμεναι ἀγοροπωλησίαι ὑπὸ ἰδιωτῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος, παρατηρῶ, ὅτι τότε ἠμποροῦν νὰ γίνουν πολλαὶ εἰκονικαὶ πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου· ἂν ὅμως ἐννοῇ ὁ κ. Ζέγγελης νὰ λογισθῇ τὸ ἔτος μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, τότε παρατηρῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ τοῦτο πολύ· διότι εἰς τὰ περισσότερα μέρη εἶναι ὅλαι αἱ γαῖαι ἐθνικαὶ, ἑπομένως δὲν ὑπάρχουν ἰδιόκτητοι, καὶ ἠμποροῦν νὰ παρέλθουν πολλὰ ἔτη καθ’ ἃ νὰ μὴ συμβοῦν ἀγοραπωλησίαι· ἐπὶ ἰδιωτικῶν γαιῶν εἶναι τόσον ὀλίγαι καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐγένοντο τοιαῦται, καὶ ἂν τυχὸν ὑπάρχουν καὶ γίνῃ μία ἢ δύο, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ληφθοῦν αὐταὶ ὡς βάσις τῆς γενικῆς τιμῆς τῶν γαιῶν τοῦ χωρίου, διότι ἐνδέχεται ἡ γῆ αὐτὴ νὰ ἦτο ἄχρηστος καὶ ἐδόθη διὰ δέκα καὶ δεκαπέντε δραχμὰς, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ δεχθῶμεν τοῦτο ὡς βάσιν· ἴσως ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ καὶ τ’ ἀνάπαλιν, νὰ ἔχῃ τις ἀνάγκην νὰ ἀγοράσῃ ἓν μικρὸν τεμάχιον καὶ νὰ χρησιμεύσῃ τοῦτο ὡς βάσις τῆς γενικῆς τιμῆς. Ἐννοῶ, ὅτι τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὰς ὁδηγίας τοῦ ὑπουργείου πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους, ὅτι μεταξὺ τῶν ὁδηγιῶν θὰ ᾖναι καὶ τὰ συμβόλαια ἀγοραπωλησίας διὰ νὰ τὰ λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν· οὐδέποτε ὅμως, νομίζω, εἶναι ὀρθὸν νὰ τοὺς δεσμεύσωμεν νὰ τρέχουν ὑποχρεωτικῶς εἰς αὐτὰ, διότι ὄχι μόνον δὲν λαμβάνουν χώραν εἰς ὅλα τὰ χωρία, ἀλλὰ καὶ ὅπου λαμβάνει τὸ τοιοῦτον χώραν, δύναται νὰ φέρῃ πολλὰς βλάβας.

§182ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἂν εἰς τὴν πρώτην λάβῃ μέρος ὁ ἔφορος, εἰς τὴν δευτέραν ὁ ταμίας καὶ τ’ ἀνάπαλιν (διάλογοι παρατεταμένοι).

§183ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ τρία μέλη τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς πρέπει νὰ ὁρκίζωνται.

§184ΤΙΝΕΣ. Κατόπιν εἶναι αὐτό.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θέλω θέσει εἰς ψηφοφορίαν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥοντήρη. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρεται μόνον ὁ κ. Ῥοντήρης). Ἀπεῤῥίφθη. Ἔρχεται τώρα ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἀπεῤῥίφθη. — Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἰδέαν τοῦ νομοσχεδίου...

§186Α. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Μὲ τὰς ὑποδιαιρέσεις ὅπου ἔκαμεν ὁ κύριος ὑπουργὸς (θόρυβος);

§187ΜΠΟΥΤΟΣ. Εἶναι καὶ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, π. πρόεδρε.

§188ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ζέγγελη δὲν ἐψηφίσθη κ. πρόεδρε!

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη καὶ ἀπεῤῥίφθη· δὲν ἐσηκώθη οὔτε ὁ ἴδιος (γέλως).

§190ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἀντὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ἡ ἐπιτροπὴ λέγει εἷς ἐκ τῶν εὐϋποληπτοτέρων πολιτῶν ἐκλεγόμενος ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου (διάλογοι).

§191ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Δημητριάδης, ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ὁ κύριος Μποῦτος συνεχώνευσαν τὰς τροπολογίας των καὶ ἔκαμαν τὴν ἀκόλουθον ὑποδιαίρεσιν· δι’ ἑκάστην ξηρικὴν γῆν θὰ ἔχωμεν δύο ὑποδιαιρέσεις ....

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται τώρα περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τῆς ἐπιτροπῆς.

§193ΤΙΝΕΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς παραδέχεται, κύριε πρόεδρε, τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§194ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Παραδέχομαι τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς (διάλογοι).

§195ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχῃ.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τῆς τροπολογίας τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§197ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἀκόμη, κ. πρόεδρε, δὲν ἠκούσαμεν τί εἴπατε .... (θόρυβος).

§198ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἠμποροῦμεν νὰ παραδεχθῶμεν μίαν ὑποδιαίρεσιν, ἀλλ’ ὅπως τὴν διετύπωσαν ὀλίγη θὰ ᾖναι ἡ πρακτικὴ ὠφέλεια, διότι ἄλλο δὲν δύναται νὰ γίνῃ, παρὰ νὰ διαιρεθοῦν τὰ χωρία εἰς δύο συνεχεῖς περιφερείας καὶ προσδιορισθῇ ἰδία τιμὴ δι’ ἑκάστην περιφέρειαν.

§199ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προτιμότερον εἶναι τὸ νομοσχέδιον.

§200ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Διότι εἶπον τινὲς νὰ προσδιορίζεται ἰδιαιτέρα τιμὴ δι’ ἑκάστην θέσιν, ἀλλὰ τὰ ὅρια τῶν θέσεων δὲν εἶναι διακεκριμένα καὶ ἑπομένως δὲν θὰ κωλύῃ τὸν τυχόντα νὰ λέγῃ ὅτι δὲν ἀνήκει ἐκεῖ ἀλλ’ ἀλλοῦ, καὶ πολλοὶ θὰ λέγουν, ὅτι ἀποτελοῦν ἰδιαιτέραν χώραν τὰ κτήματά των. Λοιπὸν ἂν νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ ὑπάρχῃ μία τιμὴ διὰ τὰς ξηρικάς, τότε τὸ πολὺ ἠμπορεῖ νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο περιφερείας καὶ νὰ προσδιορισθῇ μία τιμὴ διὰ τὰς γαίας αἱ ὁποῖαι θὰ ᾖναι...

§201Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καλλίτερα νὰ ᾖναι μία.... (διάλογοι).

§202ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἂν νομίζῃ ἡ Βουλὴ ὅτι δύναται ἡ ὑποδιαίρεσις νὰ φέρῃ θεραπείαν εἰς τὴν μεγάλην ἀνισότητα ἡ ὁποία.... (θόρυβος).

§203ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Ἂν εἰς μίαν περιφέρειαν ᾖναι ποτιστικαὶ καὶ ξηρικαὶ μίαν τιμὴν θὰ ἔχουν;

§204ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία αὐτὴ, ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ αἱ ποτιστικαὶ, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται πρὸς ἄρκτον ἔχουν αὐτὴν τὴν τιμὴν καὶ αἱ πρὸς μεσημβρίαν αὐτὴν τὴν τιμήν· (διάλογοι· πολλοὶ ἵστανται ὄρθιοι).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Δημητριάδη, κύριε Δανόπουλε, ἡσυχία παρακαλῶ. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ· «ἂν ἡ ἐπιτροπὴ ἐγκρίνῃ δύναται νὰ διαιρέσῃ τὰ χωρία εἰς δύω διακεκριμένας περιφερείας καὶ προσδιορίσῃ ἰδίαν τιμὴν δι’ ἑκάστην περιφέρειαν».

§206ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, κύριε ὑπουργέ. (θόρυβος).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρακαλῶ, κύριοι.....

§208ΜΠΟΥΤΟΣ. Τέλος πάντων ἡ συζήτησις ἐτελείωσε, θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἄρθρον, κύριε πρόεδρε.

§209Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος (θόρυβος).

§210ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. Πετσάλης ἂς ψηφίσῃ ὅπως θέλῃ.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα πρόκειται περὶ τῆς κατὰ τμήματα ἢ κατὰ τάξεις διαιρέσεως. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει δύω τάξεις, ξηρικὰς καὶ ποτιστικάς.

§212ΔΑΓΡΕΣ. Ὑποθέσατε ὅτι εἰς ἓν μέρος ὑπάρχουν μόνον ξηρικαὶ γαῖαι ἢ ποτιστικαί, ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὀφείλει νὰ ὑποδιαιρέσῃ αὐτὰς τὰς γαίας εἰς δύω τάξεις; (θόρυβος).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι διάφοραι τροπολογίαι, εἶναι μία, ἡ ὁποία εἶναι ἀποτέρω, καὶ ἥτις λέγει, νὰ διαιρεθοῦν αἱ ποτιστικαὶ εἰς δύω τάξεις, καὶ αἱ ξηρικαὶ εἰς ἄλλας δύω τάξεις. Ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ αὕτη, τότε ἐμβαίνομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον. Λοιπὸν θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν αὐτὴν τὴν τροπολογίαν.

§214ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ γίνουν τέσσαρες κατηγορίαι.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐσεῖς παραδέχεσθε τὴν τροπολογίαν, ἥτις λέγει νὰ ὑπάρχουν τέσσαρες κατηγορίαι. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, οἱ παραδεχόμενοι νὰ διακριθοῦν αἱ δύω τάξεις αἱ ποτιστικαὶ καὶ αἱ δύω τάξεις αἱ ξηρικαὶ, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)· ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. —Τώρα αἱ γαῖαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσιν αἱ φυτεῖαι, διαιροῦνται εἰς ποτιστικὰς καὶ ξηρικάς, ἑκάστη δὲ τούτων εἰς ἑτέρας δύω τάξεις.

§216ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ γίνῃ αὐτό;

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη νὰ γίνουν δύω τάξεις ποτιστικαὶ πρώτη καὶ δευτέρα καὶ δύω τάξεις ξηρικαὶ πρώτη καὶ δευτέρα.

§218ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§219ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν διαίρεσιν εἰς τέσσαρας τάξεις.

§220ΤΙΝΕΣ. Εἰς δύω τάξεις καὶ τέσσαρας κατηγορίας.

§221ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ὑποδιαιρέσεως· ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ὅτι εἰς ἕκαστον χωρίον ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι δύω τάξεις γαιῶν, δηλαδὴ ποτιστικαὶ καὶ ξηρικαί, ἀλλὰ τίνι τρόπῳ ἐννοεῖ νὰ γίνῃ ἡ κατάταξις; Ἐγὼ ἔχω γῆν ποτιστικὴν, καὶ ἐσεῖς ἔχετε γῆν ποτιστικὴν, ἡ ἐπιτροπὴ προσδιώρισεν 100 δραχμὰς διὰ τὴν πρώτην τάξιν, τὴν ποτιστικὴν, καὶ 50 δραχμὰς διὰ τὴν δευτέραν. Ποῖος τώρα θέλει κατατάξει τὴν ἐδικήν μου γῆν, ἐὰν ᾖναι τῆς πρώτης ἢ τῆς δευτέρας;

§222ΙΩΑΝΝΗΣ ΦΛΕΣΣΑΣ. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταλόγων τῆς ἐφορίας.

§223ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν κατάταξιν ἑνὸς τεμαχίου εἰς τὴν οἰκείαν τάξιν, πρέπει νὰ εὕρωμεν καὶ προσδιορίσωμεν τὴν κατάταξιν φυσικῶν γνωρισμάτων· περὶ αὐτοῦ δὲν εἶναι παρὰ δύω ἰδέαι. Θὰ εἴπωμεν, ὅτι εἰς τὴν μίαν τάξιν θὰ ᾖναι αἱ ὀρειναὶ καὶ εἰς τὴν ἄλλην αἱ πεδιναί, ἢ θὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ χωρίζει τὸ χωρίον εἰς δύω περιφερείας, καὶ τὴν μίαν τάξιν τὴν ὀνομάζει οὕτω καὶ τὴν ἄλλην οὕτως;

§224ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀνὰ ἓν ἕκαστον μέρος κατὰ τὴν γονιμότητά του.

§225ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναβληθῇ αὐτὸ, κύριε πρόεδρε, δι’ αὔριον.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἶναι, ὅτι δύω εἴδη, δύω κατηγορίαι ὑπάγονται εἰς ἑκάστην κλάσιν, αὔριον δὲ θὰ σαφηνίσωμεν αὐτὴν τὴν ἰδέαν. — Τώρα ἔχομεν διὰ τὴν ἐπιτροπήν.

§227ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὸ ὅλον νὰ ἀναβληθῇ, κύριε πρόεδρε, διὰ τὴν αὔριον, διότι εἶναι πολὺ σπουδαῖον.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θὰ σχηματισθῇ ἡ ἐπιτροπή; τὸ νομοσχέδιον προτείνει, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ σύγκειται ὑπὸ τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς, τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου καὶ τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου. — Εἶναι μία τροπολογία τοῦ κ. Ῥοντήρη.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μένει τὸ νομοσχέδιον μὲ τὴν προσθήκην τῆς ἐπιτροπῆς.

§230ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ κάμνω μίαν πρότασιν, «ὑπὸ ἐπιτροπῆς συγκειμένης ὑπὸ ἑνὸς ἀνωτάτου ὑπαλλήλου τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν......» (θόρυβος). Κύριε πρόεδρε, δὲν ἔχω τόσην ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ἑαυτόν μου, καὶ διὰ τοῦτο λέγω ὅτι μεταξὺ τῶν δύω νὰ ᾖναι ἕνας ὑπάλληλος εἰδικὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Βακαλοπούλου νὰ ἐγερθῶσιν (οὐδεὶς ἐγείρεται)· ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§232ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Πρὸς τοῦτο ἡ ἀνωτέρω ἐπιτροπὴ συντάσσει πρωτόκολλον, ἀντίγραφον τοῦ ὁποίου ἐκτίθεται εἰς τὸ ἁρμόδιον δημαρχεῖον ἐπὶ 10 συνεχεῖς ἡμέρας, ἐπιμελείᾳ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου».

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει προσθήκη «ἐντὸς τῆς τελευταίας προθεσμίας».

§234ΖΑΪΜΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ἡ προσθήκη εἰς αὐτὸ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον, εἶναι εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον.

§235ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀφαιρεθῇ.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μένει ἡ προσθήκη «τοῦ οἰκείου παρέδρου;»

§237Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Πρέπει νὰ ψηφισθῇ.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη μὲ τὴν προσθήκην «τοῦ οἰκείου παρέδρου» ......

§239ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.

§241ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Κατὰ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς ἐκτιμήσεως δύναται πᾶς πολίτης νὰ φέρῃ ἐγγράφως ἐνστάσεις, παραδίδων τὴν περὶ τούτου ἀναφοράν του εἰς τὸν δήμαρχον ἢ τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον».

§242ΤΙΝΕΣ. Ἐδῶ εἶναι ἡ προσθήκη, «ἐντὸς τῆς ἀνωτέρω δεκαημέρου προθεσμίας».

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἐδάφιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη μὲ τὴν προσθήκην «ἐντὸς τῆς ἀνωτέρω δεκαημέρου προθεσμίας».......

§244ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον. Ὁ κύριος Ζέγγελης ἔχει τροπολογίαν· «ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3ου μετὰ τὰς λέξεις γενομένων ἐνστάσεων νὰ προστεθῇ ἢ διαφωνίας τυχούσης μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς.

§246ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Εἶναι ἀναγκαῖον αὐτὸ, διότι ἠμποροῦν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ διαφωνήσωσι.

§247ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγινώσκεται τὸ ἄρθρον, κύριοι.

§249ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 3, Γινομένων ἐνστάσεων ἢ ἂν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον κρίνῃ ἀναγκαῖον, γνωμοδοτεῖ ἑτέρα ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ὑφ’ ἑνὸς πρωτοδίκου, ἐκλεγομένου ὑπὸ τοῦ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν, τοῦ ταμίου καὶ τοῦ προέδρου τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου. Ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω δὲ γνωμοδοτήσεων ἀποφαίνεται τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἢ παραδεχόμενον τὴν ἑτέραν τῶν γνωμῶν, ἢ σχηματίζον ἰδίαν ἐντὸς τῶν ὅρων αὐτῶν. Ἡ κατὰ τὴν γνώμην τῆς πρώτης ἐπιτροπῆς ἐκτίμησις καθίσταται ὁριστικὴ, ὅταν δὲν γίνωσι κατ’ αὐτῆς ἐνστάσεις, καὶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον δὲν κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκτιμήσεως· ἐὰν αἱ γνῶμαι τῶν δύο ἐπιτροπῶν ὦσι σύμφωνοι, ἡ ἐκτίμησις καθίσταται ὁριστική. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκτιμήσεων γνωστοποιοῦνται διὰ δηλοποιήσεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δημοσιευμένων διὰ τῆς ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως.

§250Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ᾖναι καὶ ἕνας πολίτης, ἑπομένως πρέπει νὰ δόσῃ ὅρκον· λέγω λοιπὸν ὅτι, τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς πρὶν ἐπιληφθῶσι τῶν ἔργων των, πρέπει νὰ δόσωσι τὸν νενομισμένον ὅρκον διὰ νὰ ἔχωμεν μίαν ἐγγύησιν.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πετσάλη νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἡ βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4.

§253ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 4. Τὸ τίμημα τῶν παραχωρουμένων φυτειῶν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 8 προκαταβολῶν ἀποδίδεται εἰς δέκα ὀκτὼ ἐτησίας ἴσας δόσεις· ἑκάστη δόσις περιέχουσα 4 τοῖς ἑκατὸν χρεώλυτρον καὶ 4 τοῖς ἑκατὸν τόκον ἐπὶ τοῦ τιμήματος, θέλει πληρόνεσθαι τὴν 1 Σεπτεμβρίου ἑκάστου ἔτους διὰ τὰς λοιπὰς φυτείας, διὰ δὲ τὰς ἐλαιοφυτείας τὴν 1 Δεκεμβρίου ἀρχομένης τῆς πληρωμῆς ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς παραχωρήσεως. Οἱ λαβόντες ὅμως τὰ παραχωρητήρια μετὰ τὴν 15 Ἰουνίου πληρόνουσι τὴν πρώτην δόσιν κατὰ τὰς ὁρισθείσας ἐποχὰς τοῦ ἑπομένου ἔτους, ὑποχρεοῦνται δὲ διὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς παραχωρήσεως εἰς τὴν πληρωμὴν δικαιώματος ἐπικαρπίας κατὰ τὸν φορολογικὸν νόμον.

§254ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν ἡ ὁποία βεβαίως θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ καιρὸς παρῆλθε θέλω νὰ τὴν καταθέσω εἰς τὸ προεδρεῖον νὰ τυπωθῇ.

§255ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§256ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἀναπτύξατέ την κ. Κεχαγιᾶ.

§257ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα. Σκοπὸς κύριοι, τῆς προτάσεώς μου ταύτης εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἐπειδὴ τὸ δημόσιον διὰ τὸ ὁποῖον φέρομεν τὸν νόμον αὐτὸν θὰ παύσῃ νὰ ᾖναι ἰδιοκτήτης, ἢ συνιδιοκτήτης, οἱ δὲ ἐμφυτευταὶ θὰ παύσουν τοῦ νὰ ᾖναι ἐμφυτευταὶ, καὶ θὰ γίνουν ἰδιοκτῆται, τουτέστι θὰ ἀλλάξουν τὴν ἰδιότητα των, καὶ τὸ δημόσιον θὰ παύσῃ τοῦ λοιποῦ νὰ λαμβάνῃ δικαίωμα ἐπικαρπίας, διότι τὸ δικαίωμά του τὸ ἀπώλεσε, καὶ ἀντὶ αὐτοῦ θὰ λαμβάνῃ τόκον τῶν κεφαλαίων του, τὰ ὁποῖα θὰ χρεωστοῦν εἰς αὐτὸ οἱ ἰδιῶται, σκοπὸς τῆς προτάσεώς μου λέγω εἶναι οὗτος, τὸ ποσὸν τοῦ τόκου τὸ ὁποῖον θὰ λαμβάνῃ τὸ δημόσιον ἀπὸ τοὺς ὀφειλέτας αὐτοῦ τοὺς ἐμφυτεύσαντας, καὶ ἤδη γενομένους ἰδιοκτήτας νὰ ᾖναι τόσον, ὥστε νὰ ἐξισοῦνται μὲ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀπολαμβάνει τὸ δημόσιον ὡς δικαίωμα ἐπικαρπίας. Δὲν ἔχωμεν κύριοι τὰ στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ βασισθῶμεν καὶ νὰ κάμωμεν ἕνα ὑπολογισμὸν κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ εἴπωμεν, τόσον κεφάλαιον πρὸς τόσα τοῖς ἑκατὸν μᾶς δίδουν τόσα, ὅσα λαμβάνομεν καὶ δικαίωμα ἐπικαρπίας. Τουτέστι ἀπολαμβάνομεν περὶ τὰς 630 χιλιάδας δραχμὰς, ὡς δικαίωμα ἐπικαρπίας, τὸ ὁποῖον θὰ τὸ καλύψωμεν μὲ τὸν τόκον τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ λάβωμεν, διότι δὲν πρόκειται νὰ πληρωθῇ τὸ τίμημα ἀμέσως, ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν 20 ἐτῶν. Ἐὰν σήμερον ἐξεύραμεν, πόση εἶναι ἡ ἔκτασις τῶν φυτειῶν, καὶ πόσον ἐξετιμήθη ἕκαστον στρέμμα, φυσικῷ τῷ λόγῳ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τόση ἔκτασις, πρὸς τόσον μᾶς φέρει τόσον, ἑπομένως πόσον τόκον πρέπει νὰ πάρωμεν διὰ νὰ ἔχωμεν 63 χιλιάδας δραχμάς. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν οὔτε τὴν ἐκτίμησιν οὔτε τὴν ἔκτασιν· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ ὑπουργὸς κατ’ αἴτησιν ἑνὸς τῶν κυρίων βουλευτῶν, κατέθεσε πίνακα, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ὅλη ἡ ἔκτασις ὑπολογίζεται εἰς τόσων χιλιάδων στρεμμάτων ἔκτασιν. Πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἠμφισβήτησαν τὴν ἀκρίβειαν τοῦ πίνακος, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς ὑπέβαλε τὸν πίνακα δυνάμει πληροφοριῶν τῶν ἐφόρων. Ἀλλ’ οἱ ἔφοροι δὲν ἔχουν καταμετρήσει τὰς φυτείας· ἑπομένως ἔδωσαν πληροφορίας ἀορίστους· τόσον δὲ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐπικρατεῖ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀκριβείας, ὥστε σᾶς ἀναφέρω καὶ τὸ ἑξῆς. Εἰς τὰ 1866 ἢ 1865, ὅταν ὑπεβλήθη τοιοῦτον νομοσχέδιον, ἡ ἐπιτροπὴ ἐσημείωσεν εἰς τὴν ἔκθεσίν της, ὅτι τὸ ὅλον τῶν στρεμμάτων ἀναβαίνει εἰς 160 χιλιάδες στρέμματα, ὁ κύριος Ῥοντήρης τὰ ἀνεβίβασεν εἰς 700 χιλιάδας στρέμματα, καὶ διάφοροι βουλευταὶ εἶχον δικαίωμα νὰ λέγουν ὁ εἷς τὸ ἓν καὶ ὁ ἄλλος τὸ ἕτερον, διότι δὲν ἔγεινε καταμέτρησις, ἑπομένως δὲν ἠξεύρει ἡ Βουλὴ πόσον ποσὸν εἶναι ἐμφυτευμένον, καὶ πόσον θὰ ἐκτιμηθῇ· καὶ ὅταν δὲν εἶναι αὐτὰ τὰ δύο στοιχεῖα δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ τόκος 4% καλύπτει τὰς χιλιάδας αὐτάς. Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς εἶναι ἀκριβὴς καὶ ὅτι κατὰ μέσον ὅρον ἡ τιμὴ θὰ ᾖναι 50 δραχμαὶ, θὰ ἔχωμεν κεφάλαιον 11 ἑκατομμύρια. Τὸ νομοσχέδιον προτείνει τόκον 4% θὰ ἔχωμεν λοιπὸν 440 χιλιάδας τόκον διὰ τὰ 11 ἑκατομμύρια. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ζημιοῦται τὸ δημόσιον κατὰ τὸ ἓν τρίτον. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπετε εἶναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι; βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι εἶναι ἀκριβεῖς. Διὰ νὰ μὴ ὑποπέσωμεν εἰς σφάλματα ὡς ἐκ τούτου ζημιώσωμεν τὸ δημόσιον, διότι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, νὰ καταστήσῃ μὲν ἰδιοκτήτας τοὺς μέχρι τοῦδε ἐμφυτευτὰς, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ χάσῃ ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐλάμβανε. Δὲν θὰ φθάσῃ δὲ ἐὰν παραδεχθῆτε ὅτι ὁ τόκος 4% εἶναι ἀρκετὸς, διότι βλέπετε ὅτι μὲ 4% θὰ ἔχωμεν 480,000 ἐνῷ κατ’ ἔτος ἀπολαμβάνει τὸ δημόσιον 650,000 καὶ καθ’ ἕκαστον ἔτος αὐξάνει κατὰ τὸν πίνακα· εἰς τὸ μέλλον δὲ ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος οὗτος καὶ προσδιορισθῇ τόκος δὲν θὰ ἐπέλθῃ αὔξησις· διότι τὸ δημόσιον δὲν θὰ λαμβάνῃ δικαίωμα ἐπικαρπίας ἀλλὰ τόκον, τὸ δὲ κεφάλαιον θὰ ᾖναι πάντοτε ἓν καὶ τὸ αὐτό. Εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσω, κύριοι, περισσότερα διὰ νὰ ἐννοήσητε αὐτὰ τὰ ὁποῖον λέγω;

§258ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, τὸ ἐννοήσαμεν.

§259ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Κεχαγιᾶ, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ὁ σκοπός σας εἶναι νὰ ἀσφαλίσητε τὴν πρόσοδον τὴν μέχρι τοῦδε τῶν 650000 δραχμῶν.

§260ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Προερχομένων μόνον ἀπὸ τόκον ὄχι ἀπὸ χρεώλυτρον. Σᾶς εὐχαριστῶ, διότι μὲ δίδετε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναφέρω ἓν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον παρέλειψα, ὡς κατ’ ἐμὴν κρίσιν πάντῃ περιττόν. Τὸ χρεώλυτρον δὲν εἶναι πρόσοδος, εἶναι χρήματα, τὰ ὁποῖα τῳόντι εἰσέρχονται εἰς τὸ ταμεῖον ἀλλ’ εἶναι χρήματα προερχόμενα ἀπὸ πώλησιν κτημάτων ἀπὸ τὰ ὁποῖα τοῦ λοιποῦ δὲν θὰ ἔχωμεν πρόσοδον, καὶ ἀπόδειξις τρανὴ εἶναι ὅτι μετὰ παρέλευσιν δεκαοκτὼ ἐτῶν δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον ὡς εἰσόδημα τοῦ Κράτους οὔτε τόκον οὔτε δικαίωμα ἐπικαρπίας. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει ὁλοτελῶς ν’ ἀναμίξωμεν τὸ χρεώλυτρον μὲ τὸν τόκον· εἶναι πώλησις κτήματος. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅταν εἷς ἰδιώτης πωλεῖ κτήματα καὶ τρέφεται δὲν εἶναι πρόσοδος αὕτη· εἶναι ἐλάττωσις τῆς περιουσίας του, καὶ διὰ τοῦτο τὸ χρεώλυτρον δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς πρόσοδος, προκειμένου λόγου νὰ συγκρίνωμεν τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου τὸ ὁποῖον θ’ ἀπαρτισθῇ ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν κτημάτων μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἀπολαμβάνει τὸ δημόσιον· διότι τί ἐστὶ δικαίωμα ἐπικαρπίας; τίποτε ἄλλο, παρὰ ἐνοίκιον τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, ὅπως εἶναι καὶ τὸ ἐνοίκιον τῶν κτημάτων τοῦ δημοσίου, τὸ ὁποῖον θ’ ἀφίσῃ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι πρόκειται νὰ πληρώσουν ὄχι τοῖς μετρητοῖς, ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν. Τοῦτο δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ προφυλάξω μόνον τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου, μήπως δηλ. ὁ τόκος εἶναι κατώτερος τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας, καὶ ὡς ἐκ τούτου πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν ὥστε νὰ προφυλάξωμεν τὸ δημόσιον; Τὸ λέγω, κύριοι, καὶ ὑπὲρ τῶν ἐμφυτευτῶν, ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι τότε μετὰ δικαιοσύνης θὰ λύσωμεν τὸ σπουδαῖον αὐτὸ ζήτημα, ὅταν τὸ δημόσιον χωρὶς νὰ ὠφεληθῇ, ἀλλὰ καὶ χωρὶς νὰ ζημιωθῇ καταστήσῃ ἰδιοκτήτας τοὺς μέχρι τοῦδε καλλιεργητὰς τῶν κτημάτων τούτων. Ἑπομένως ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ αὐτοὶ δὲν ᾖναι ἀκριβεῖς, καὶ ὅτι θὰ ἐπαληθεύσῃ μίαν ἡμέραν δηλ. μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους, ὁ κ. Ῥοντήρης, δὲν ἠξεύρω τίς τῶν βουλευτῶν εἶπεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ μέχρι 500,000 στρεμμάτων, ἐγὼ λέγω μέχρι 400,000 στρεμμάτων πρὸς 50 δραχμὰς κατὰ στρέμμα ἔχομεν 20,000,000· πρὸς 4% ὅπως λέγει τὸ νομοσχέδιον θὰ ἔχωμεν 800,000, ἄρα τὸ δημόσιον θὰ λαμβάνῃ πλειότερον, παρὰ ὅ,τι σήμερον λαμβάνει. Δὲν θέλω πλειότερον, διότι δὲν θέλω οἱ ἰδιοκτῆται νὰ πληρώνουν 4%, ἐνῷ μᾶς μένει στάδιον νὰ πληρώσουν 3%. Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν ἔχομεν τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα ἐφ’ ὧν νὰ βασισθῶμεν διὰ νὰ προσδιορίσωμεν τὸν τόκον προτείνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Τὸ ποσὸν τοῦ τόκου δὲν πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ἐντὸς τοῦ νόμου, ἀλλὰ νὰ προσδιορισθῇ διὰ Β. Διατάγματος πότε; Ὅταν ἔχει τὸ σύνολον τῆς ἐκτιμήσεως καὶ τῆς ἐκτάσεως. Ἀλλά, μὴ ἀνησυχῆτε, ἀλλὰ δὲν θέλω πάλιν νὰ ἀφήσω εἰς τὸ αὐθαίρετον τοῦ δημοσίου νὰ προσδιορίσῃ ὅσον θέλει τόκον διὰ νὰ ὠφεληθῇ περισσότερον. Ὄχι, θέτω διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ προκαλέσῃ τὸ διάταγμα ἐκεῖνο τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ποσοῦ τοῦ τόκου, πρέπει νὰ προσδιορίσῃ τόσον ποσὸν τόκου ὅσον ἀρκεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου πρόσοδον ἐτησίαν ἐκ τοῦ τόκου 600 μέχρι 650 χιλιάδων δραχμῶν.

§261ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κ. πρόεδρε τὸν λόγον.

§262Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν συγκεντρωθοῦν τὰ πρωτόκολλα.

§263ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ ἂν δὲν δηλώσουν ὅλοι;

§264ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὔριον τὰ λέγομεν. Κύριοι σᾶς παρακαλῶ, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν παραδεχθῇ αὐτὸ ὡς ἀόριστον, τότε ἀντὶ 4% προτείνω 6%, διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰς 650 χιλιάδας, ἀλλὰ νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν τοῦ χρεωλύτρου ἀπὸ 4 εἰς 2, ὥστε τὸ ποσὸν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλύτρου νὰ ᾖναι πάλιν 8%, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι θὰ πληρωθῇ τὸ χρέος ἐντὸς 24 ἐτῶν.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 5 παρὰ τέταρτον.