1871.01.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 13

Τῆς 15 Ἰανουαρίου 1871.

(Παρασκευή)

Ὥρα 1 παρὰ 5|60 Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Τσιριμῶκος.

Ἀναγινώσκονται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος εὑρεθέντων παρόντων τῶν ἑξῆς βουλευτῶν.

Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας συνεδριάσεως καὶ ἐπικυροῦνται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κριεζώτης ἐσημειώθη χθὲς ὡς ἀπών· μοὶ ἀνήγγειλε δὲ ὅτι τοῦτο ἐγένετο ἕνεκα πένθους. Ἡ Βουλὴ γνωρίζει ὅτι εἰς μίαν τῶν προλαβουσῶν συνεδριάσεων εἶχεν ὁρισθῆ ἡ σημερινὴ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Δήλεσι· ἐπ’ αὐτῆς λοιπὸν τῆς ὑποθέσεως ἄρχεται ἡ συζήτησις.

§2Σ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Παρακαλῶ, δύο λέξεις νὰ εἴπω σχετικῶς ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον αὐτό. Κύριοι βουλευταί, μανθάνω ὅτι σήμερον πρόκειται νὰ συζητηθῇ μία κατηγορία κατὰ τοῦ ὑπουργείου τοῦ Κ. Ζαΐμη, καὶ δὲν βλέπω τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ μᾶς δώσουν ἀφορμὴν νὰ δικαιωθῶμεν ἀπέναντι ὑμῶν· δὲν βλέπω ταῦτα δημοσιευμένα καὶ διανεμημένα εἰς τὴν Βουλήν. Ὡς ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν τότε, ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ δικαιολογήσω τὴν πορείαν μου καθόλου, ἀλλὰ πρέπει νὰ βασισθῶ ἐπὶ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, καὶ νομίζω ὅτι σήμερον ἡ συζήτησις εἶναι ἄσκοπος· διότι τί θὰ εἴπωμεν; λόγους μόνον· ὅταν ἔχωμεν τὰ ἔγγραφα θὰ στηρίξωμεν ἐπ’ αὐτῶν τὰς ἀποδείξεις, καὶ θὰ δικαιολογήσῃ ὁ κ. Ζαΐμης τὴν πορείαν του καθὼς καὶ ἐγὼ, ὅστις ἀπετέλουν μέρος τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ λοιπὸν ἡ συζήτησις ἑωσότου διανεμηθῶσι τὰ ἔγγραφα.

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε διὰ σήμερον.

§4ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἐγὼ ἔφθασα χθὲς καὶ δὲν γνωρίζω τίποτε, ἤκουσα μόνον ὅτι θὰ γίνῃ σήμερον ἡ συζήτησις· ποῦ εἶναι τὰ ἔγγραφα;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε, κύριε βουλευτὰ, νὰ τυπωθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ ἀρχίσῃ σήμερον ἡ συζήτησις, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχεν ὁ ὑλικὸς καιρὸς πρὸς ἐκτύπωσιν, ἀπεφάσισε κατόπιν νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὸ γραφεῖον, καὶ κατετέθησαν, ὥστε ἕκαστος τῶν κ. βουλευτῶν δύναται νὰ τὰ παρατηρήσῃ.

§6ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον εἰς ὀλίγας στιγμὰς νὰ παρατηρήσῃ τις τὰ ἔγγραφα. Πρὸς τί ἡ τοιαύτη βία; μήπως κινδυνεύει ἡ πατρὶς ἂν γίνῃ ἀναβολὴ 5 ἢ 6 ἡμερῶν;

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (πρωθυπουργός). Τὸ ὑπουργεῖον Ζαΐμη ἐζήτησε τὴν συζήτησιν διὰ σήμερον.

§8ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ ἤμουν ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πρέπει νὰ δικαιολογήσω μερικὰ πράγματα, θὰ βασισθῶ ἐπὶ τῶν ἐγγράφων. Ὡς μέλος τοῦ ὑπουργείου Ζαΐμη συμμερίζομαι τὴν εὐθύνην τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, ἔχω ὅμως ἀνάγκην τῶν ἐγγράφων, καὶ λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἐνταῦθα παρὼν, διότι ἤθελον τὸν παρακαλέσει νὰ καταθέσῃ καὶ ἓν ἔγγραφον τῆς πρεσβείας τῆς Γαλλικῆς, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἐδὼ, ἐπειδὴ ἐζητήθησαν τὰ ἔγγραφα τ’ ἀποβλέποντα τὴν ἀλληλογραφίαν μεταξὺ τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς κυβερνήσεως· τὸ ἔγγραφον δὲ τοῦτο τοῦ πρέσβεως τῆς Γαλλίας ὅταν ἔλθῃ, θέλω κάμει λόγον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ν’ ἀντικρούσῃ τὸν κ. βουλευτὴν ἢ νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν;

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι λελυμένον τὸ ζήτημα.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν λέξιν παρακαλῶ πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις αὕτη, τὴν ὁποίαν οὔτε ἐπισπεύδομεν οὔτε ἐμποδίζομεν· ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία ν’ ἀποφασίσῃ νὰ συζητήσῃ μ’ ἔγγραφα ἢ χωρὶς ἔγγραφα. Παρακαλῶ μόνον τὴν Βουλὴν νὰ θέσῃ ἕνα ὅρον εἰς τὴν συζήτησιν. Ἡ ὑπόθεσις πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο στάδια, εἰς τὸ στάδιον τὸ δικαστικὸν, καὶ εἰς τὸ ἀφορῶν τὴν ἐνέργειαν τοῦ ὑπουργείου τοῦ κ. Ζαΐμη ὡς πρὸς τὴν καταδίωξιν τῆς ληστείας κτλ. Τὸ στάδιον τὸ δικαστικὸν δὲν ἐπεραιώθη· ἑπομένως ὑπάρχει ἐκκρεμὴς διαπραγμάτευσις, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ καθυποβάλλωμεν τὰ ἔγγραφα τ’ ἀφορῶντα ἰδίως αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, καὶ θὰ ἀντιταχθῶ μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις μου ὅπως μὴ ἐκτείνῃ τὴν συζήτησιν μέχρι τοῦ δικαστ. σταδίου. Τὸ δικαστικὸν στάδιον θὰ μείνῃ ἐλεύθερον καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν ἐλπίζω νὰ περαιωθῇ καὶ νὰ περαιωθῇ κατ’ εὐχὴν, ὅπως ἐλπίζω τότε θὰ παρουσιασθοῦν ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ θὰ συζητηθῇ καὶ αὐτὸ τὸ μέρος, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ.

§12Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε χθὲς νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῶν Δηλιακῶν καὶ ἀπεφάσισε νὰ συζητήσῃ σήμερον μετὰ πολλὰς καὶ ἐπανειλημμένας συζητήσεις καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν ἐνέργειαν τῆς κυβερνήσεως, καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἐξωτερικὴν, ἤτοι τὰς διαπραγματεύσεις περὶ τῆς δικαστικῆς ἀνακρίσεως καὶ περὶ τῆς αἰτήσεως χρηματικῶν ἀποζημιώσεων, ἡ Βουλὴ βεβαίως δὲν θέλει ἐπιληφθῇ τῶν ζητημάτων τούτων, καὶ εἰς παρελθοῦσαν τινὰ συνεδρίασιν ἐμείναμεν σύμφωνοι μετὰ τοῦ ὑπουργείου νὰ μὴ ἐπιληφθῶμεν τοῦ ζητήματος τῆς ἐξωτερικῆς ἐνεργείας, διότι τὸ ὑπουργεῖον ὀρθῶς καὶ συμφώνως πρὸς τὰ παραδεδεγμένα ἐν ἄλλαις πολιτείαις, εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, διότι ὑπάρχει ἐκκρεμής τις ὑπόθεσις μεταξὺ τῆς Ἀγγλικῆς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν ἐν γνώσει ἀπεφάσισε σήμερον νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, διὰ τὴν ὁποίαν ὀλίγιστα ὑπάρχουσι ἔγγραφα. Ἂν ὁ κ. Βαλαωρίτης πρώην ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, ἀνέφερεν ἔγγραφόν τι ἑνὸς πρέσβεως τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι κατατεθειμένον........

§13ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι κατατεθειμένον.

§14ΖΑΙΜΗΣ. Ἂν δὲν ᾖναι, θέλω κάμει λόγον περὶ αὐτοῦ, μολονότι δὲν εἶναι πολὺ συνδεδεμένον μὲ τὴν ὑπόθεσιν........

§15ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Πολὺ μάλιστα.

§16ΖΑΙΜΗΣ. Ἥτις ἀπασχολεῖ σήμερον τὴν Βουλὴν· διὰ τοῦτο ἐπιμένω σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν τῶν Δηλιακῶν, καθόσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς ἐσωτερικῆς ἐνεργείας τῆς κυβερνήσεως.

§17ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἐξαγόμενον σύμφωνον πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ἁπάντων, καὶ νομίζω ὅτι εἰμποροῦμεν νὰ φθάσωμεν. Ἡ Βουλὴ αὐτὴ ἅμα συνῆλθεν, εἶχε δικαίωμα νὰ ἐρωτήσῃ ποῦ εἶναι ἡ κυβέρνησις τὴν ὁποίαν εἶχον μέχρι τῆς λήξεώς μου, ἀδιάφορον πῶς ἐπῆλθεν ἡ λῆξις· τὰ μέλη τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης τὰ παρόντα ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ εἶχον καθῆκον ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν συνῆλθεν ἡ Βουλὴ αὕτη, νὰ ἐκθέσωσι τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ δὲν τοὺς εὗρεν εἰς τὴν κυβέρνησιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο τὸ ὁποῖον συνέβη μόνον ἐν τῇ ἀπουσίᾳ τῆς βουλῆς· συνέβη τὸ δρᾶμα τοῦ Πικέρμι καὶ τοῦ Δηλίου· ἡ βουλὴ αὐτὴν τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν συνῆλθεν, ὤφειλε νὰ ζητήσῃ λόγον τί ἔπραξεν. Ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία εὑρέθη εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀπὸ τότε ἔπρεπε νὰ δώσῃ λόγον τῶν γεγονότων. Ἤδη δὲ ἀφοῦ παρῆλθον πλέον τῶν τριάκοντα ἡμερῶν ἀφότου συνήλθομεν, τὰ μέλη τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης παρουσιάζονται καὶ ἐπιμένουσι νὰ δώσωσι λόγον ἢ νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν, καθότι οὐδεὶς παρουσιάσθη νὰ φέρῃ κατηγορίαν κατὰ τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης· ἐγένετο καὶ ἐπερώτησις ἐκ μέρους ἐμοῦ πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῆς τότε κυβερνήσεως, ὅτι ὀφείλει νὰ μᾶς πληροφορήσῃ διατὶ δὲν εἶναι εἰς τὰ πράγματα σήμερον. Ἀφοῦ λοιπὸν θέλουν νὰ δώσουν λόγον πρέπει νὰ τοὺς ἀφήσωμεν νὰ ὁμιλήσουν. Τόσῳ δὲ περισσότερον νομίζω ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν νὰ ὁμιλήσωσι σήμερον, καθόσον κατ’ εὐτυχῆ σύμπτωσιν εὑρίσκονται ὅλα τὰ μέλη τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης ἐνώπιόν μας· δηλαδὴ τὰ ἐν τῇ βουλῇ μέλη τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, καὶ μ’ εὐχαρίστησίν μου εἶδον τὸν κ. Βαλαωρίτην ν’ ἀναβῇ ἐπὶ τοῦ βήματος ἕτοιμος νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν βουλὴν περὶ τῶν διατρεξάντων· ἀλλ’ ἐνίσταται ὁ κύριος Βαλαωρίτης λέγων, ὅτι δὲν δύναται νὰ δώσῃ λόγον ἂν δὲν ἔλθουν τὰ ἔγγραφα ἐδῶ. Ἐγὼ εἰς τοῦτο παρὰ πάντα ἄλλον ὀφείλω νὰ τὸν ὑποστηρίξω, καὶ αἰσθάνομαι καθῆκον νὰ τὸν ὑποστηρίξω, διότι ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι εἶμαι εἰς διάστασιν πολιτικὴν μετὰ τοῦ κυρίου Βαλαωρίτου, καὶ ὅταν λέγῃ ὅτι πρὸς πληροφορίαν τῆς Βουλῆς ἔχει ἀνάγκην ἐγγράφων, ἐγὼ πρῶτος ὀφείλω νὰ τὸν ὑποστηρίξω καὶ νὰ τοῦ δώσω τὴν ψῆφόν μου. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀμφότεροι ζητοῦμεν; Ν’ ἀκούσωμεν τὸν κ. Ζαΐμην, τὸν κ. Σαράβαν, τὸν κ. Δεληγιάννην, ἂν ᾖναι παρὼν, ἀλλὰ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ἓν ὁριστικὸν συμπέρασμα σήμερον, καὶ οὕτως, καὶ ἂν ὑπάρχουν μέλη τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, τὰ ὁποῖα νομίζουν ὅτι ἔχουν ἀνάγκην ἐγγράφων ὅπως δικαιολογηθῶσι, νὰ ἔχουν καιρὸν νὰ τὰ προσαγάγωσι. Τοῦτο ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς καὶ ὁ σεβασμὸς πρὸς ἡμᾶς αὐτούς, προκειμένου περὶ ἑνὸς ἀντικειμένου οἷον τὸ δρᾶμα τοῦ Δήλεσι. Δυνάμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν, νὰ ἐπιφέρωμεν μίαν οἱανδήποτε γνώμην χωρὶς νὰ ἴδωμεν τὰ ἔγγραφα, ἀφοῦ μάλιστα ἓν μέλος τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης μᾶς λέγει σταματήσατε, διότι ὑπάρχουν ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπαρουσιάσθησαν καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ἰδῆτε; πολὺ δὲ περισσότερον καθότι ἐπανειλημμένως ἐγένετο λόγος περὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα, ἂν ἕως τώρα δὲν διενεμήθησαν, εἶναι ἐξ αἰτίας τοῦ ὄγκου των. Εἶναι αὐτοὶ οἱ δύο φάκελοι (δεικνύει τοὺς φακέλους), κατεβλήθη δὲ, ὡς σᾶς εἶπον ἄλλοτε, πᾶσα προσπάθεια ὅπως τυπωθῶσι. Σᾶς εἶπον προχθὲς τὸ ἑσπέρας συνοδευόμενος ἀπὸ τρεῖς ἄλλους βουλευτὰς, ὑπὸ τοῦ κ. Σέρβου, τοῦ κ. Πολυλᾶ καὶ κ. Καβαλιεράτου (κάμνω τὴν διασάφησιν ταύτην, ἀξιότιμε κ. Ζαΐμη, διότι εἶπε τις ὅτι δὲν κατεβλήθη ἡ δέουσα προσπάθεια ἀπὸ τὸ προεδρεῖον διὰ τὴν τύπωσιν τῶν ἐγγράφων) ἐπορεύθημεν λοιπὸν εἰς τὸ τυπογραφεῖον, καὶ μοὶ ἔφερον τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνέφερον, χθὲς πάλιν συνοδευόμενος ἀπὸ ἄλλους τέσσαρας βουλευτὰς ἐπῆγα εἰς τὸ τυπογραφεῖον καὶ σήμερον ἐκομίσθησαν τὰ ἔγγραφα ἐνταῦθα ἐν χειρογράφῳ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸν κ. Ζαΐμην ὅπως μᾶς πληροφορήσῃ, ὅπως ἐκθέσῃ ὅ,τι νομίζει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καθὼς καὶ περὶ τῆς παραιτήσεώς του ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ζητήσῃ νὰ μάθῃ, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τελικὴν ἀπόφασιν τοὐλάχιστον ἡ ἐδική μου πεποίθησις εἶναι αὕτη, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ ἄλλως, ἐγὼ δὲν θὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, καθότι ἐπιφυλάσσομαι νὰ φέρω τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκ νέου ἐν τῇ Βουλῇ ἀφοῦ τυπωθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ τὰ ἐξετάσω· καὶ δὲν δυνάμεθα οὔτε νὰ ἀποφύγωμεν τὴν συζήτησιν, καθότι τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς χήρας Λόϋδ εἶναι ἐκκρεμὲς καὶ τὸ ζήτημα θὰ ἔλθῃ καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς διαστάσεις, καὶ ἀναλογίας, καὶ ἐκεῖ θὰ λάβω κἀγὼ καὶ ἄλλοι τὸν λόγον. Ἐπομένως συμπεραίνω ὅτι, διὰ νὰ φυλάξωμεν ὅλας τὰς ἀνασκοπὰς, (ἂν δὲν σᾶς ἀρέσῃ ἡ λέξις πρέπει νὰ τὴν ὑποφέρητε διότι δὲν ἔχομεν ἄλλην) ὀφείλομεν νὰ ἀκούσωμεν τὴν προηγουμένην κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θέλει νὰ λαλήσῃ, ὀφείλομεν δὲ καὶ νὰ σεβασθῶμεν τὴν θέσιν τοῦ κ. Βαλαωρίτου, ὅστις ζητεῖ ἔγγραφα ὅπως ὑπερασπισθῇ, ὀφείλομεν δὲ νὰ σεβασθῶμεν καὶ τὴν θέσιν τὴν ἰδικήν μας, νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τελειωτικὴν ψῆφον ἄνευ ἐγγράφων· δὲν συμφέρει καὶ εἰς τὸν κ. Ζαΐμην ψῆφος ἀθωωτικὴ τῆς Βουλῆς, ἵνα φανῇ ἀθωωτικὴ πρέπει τοῦτο νὰ τὸ ἴδωμεν καὶ ἐκ τῶν ἐγγράφων.

§18ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, ὕστερον ἀπὸ τὴν προχθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκε ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἰδικῆς μου τοῦ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν τότε, μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Λομβάρδου ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου καὶ μετὰ τὴν σημερινὴν ὁμιλίαν του, εὑρίσκετε πιστεύω τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος μ’ ἔφερεν ἐπὶ τοῦ βήματος. Τί εἶπον ἐγὼ τότε; τί ἠννόουν διὰ τῆς προτάσεώς μου; ὅτι, τό γε νῦν ἔχον, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς καμμίαν ὁριστικὴν περὶ τοῦ λυπηροῦ δράματος ἀπόφασιν. Ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Λομβάρδος μετ’ ἀγανακτήσεως κατέλαβε τὸ βῆμα καὶ εἶπε πῶς ἐτόλμησε νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην πρότασιν Ἕλλην βουλευτής· τὸν διεβεβαίωσα ὅτι ἡ πρότασίς μου δὲν ἀπέκλειε πᾶσαν νέαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἤρκεσε νὰ ἐπαναπαύσῃ τὸν κ. Λομβάρδον. Ὁ δὲ ἕτερος τῶν φίλων μου κ. Μίλησης ἐπιμένων πλειότερον, διετύπωσε κἄπως ἐκφραστικωτέραν πρότασιν· εἶπεν, ὅτι πρόκειται νὰ συζητήσωμεν περὶ κοινοβουλευτικῆς εὐθύνης διὰ τὸν κ. Ζαΐμην, καὶ ὁ κ. Ζαΐμης εἶχε καὶ ἔχει δίκαιον ἐπιμένων εἰς τὴν ταχεῖαν συζήτησιν. Ταῦτα, κύριοι, ἠναγκάσθην νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν πρότασίν μου, ἡ ὁποία ἔδωκε χώραν εἰς παρεξηγήσεις τινάς, ἀλλὰ σήμερον τὰ πράγματα αὐτὰ μὲ δικαιοῦσιν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βαλαωρίτου. Ὁ κ. Βαλαωρίτης εἶναι λίαν ἀξιέπαινος, διότι μετὰ παῤῥησίας ἔρχεται νὰ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών του ὡς ὑπουργὸς τότε τῶν Ἐξωτερικῶν· νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον νὰ ἐπιμένῃ διὰ νὰ δημοσιευθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς βουλευτάς, διότι τοῦτο θέλει συντελέσει εἰς τὸ νὰ σχηματίσῃ ἡ Βουλὴ πεποίθησιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ ἢ νὰ διαφωτισθῇ, ἀλλ’ ὁ κ. Βαλαωρίτης, ὡς διεξαγαγὼν τότε τὴν ὑπόθεσιν, εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλή, διότι εὑρίσκεται βεβαίως ἐν γνώσει καὶ τῶν ἐγγράφων καὶ τῶν πράξεων· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Λομβάρδου, τοῦ νὰ διαγράψωμεν τὸ σημεῖον, μέχρι τοῦ ὁποίου θὰ φθάσῃ ἡ συζήτησις, νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ.

§19ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§20ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἴπατε νὰ μὴν ἔλθωμεν εἰς ἀνάγνωσιν παρὰ ν’ ἀρκεσθῶμεν ἀκούοντες τὰς ἐξηγήσεις ἢ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλωσιν οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοί· τοῦτο ἤκουσα, ἀλλὰ τοῦτο ἐκ τῶν προτέρων δὲν κανονίζεται, θὰ τὸ κανονίσῃ ἡ συζήτησις, ἥτις ἐὰν φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον, μέχρι τοῦ ὁποίου ἀρκεῖ διὰ νὰ ἐκφέρωμεν ἀπόφασιν, θὰ τὴν ἀναφέρωμεν, ἂν δὲ ἔχωμεν ἀνάγκην πληροφοριῶν, τοῦτο θὰ τὸ ἴδωμεν ἐκ τῆς συζητήσεως, τοῦτο κάμνουν καὶ τὰ δικαστήρια, ὅταν ἔχουν ἀνάγκην περαιτέρω ἀνακρίσεων· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως.

§21ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπορῶ, τῇ ἀληθείᾳ, κύριοι, διὰ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία ἠγέρθη σήμερον. Τί ζητοῦν νὰ πράξωμεν. Πρᾶγμα πρῶτον μὲν ἐναντίον ῥητῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν ἐν μιᾷ τῶν ἡμερῶν ἐκάμαμεν παμψηφεί, δεύτερον δ’ ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ ὀρθοῦ λόγου καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος. Τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐγένετο προκαταρκτική τις συζήτησις ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, τί ἀπεφάσισε παρακαλῶ, τὸ Σῶμα; ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις ἄνευ ἐγγράφων. Ἡ ἀπόφασις δὲ αὕτη ἐξετελέσθη ἀμέσως, καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν κατέθεσεν τὸν φάκελον τῶν ἐγγράφων μέχρι τῆς τελευταίας ἡμέρας τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Δεληγεώργη. Τί ὑπελείπετο νὰ πραχθῇ μετὰ ταῦτα; προδήλως νὰ μεταφρασθοῦν τὰ ἔγγραφα τὰ εἰς ξένην γλῶσσαν γεγραμμένα, νὰ τυπωθοῦν δὲ πάντα καὶ διανεμηθοῦν εἰς τοὺς βουλευτάς. Ἄλλως ἡ ἁπλῆ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων θὰ ἦτο καθαρὰ εἰρωνεία. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου τί ἐπράχθη; Τὰ ἔγγραφα μέχρι τῆς χθὲς οὔτε μεταπεφρασμένα ἦσαν, οὔτε τετυπωμένα, οὔτε διανεμημένα. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ διατί, προσθέτω μόνον, ὅτι χθὲς, ἐθεώρησα χρέος μου νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι σήμερον ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ τούτου, καὶ ὅτι οἱ βουλευταὶ δὲν ἔλαβον ἀκόμη τὰ ἔγγραφα· ἐνθυμεῖσθε δὲ τί ἀπήντησεν ὁ κ. πρόεδρος, ὅτι οὔτε σήμερον, οὔτε αὐτὴν τὴν στιγμὴν τῆς συζητήσεως θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὰ ἔγγραφα. Ἆ! λοιπὸν, κύριοι! θέλετε νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν μετὰ μακρὰν συζήτησιν ἐκάματε ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου; Εἶσθε κύριοι νὰ τὸ πράξητε· ἔχετε τὴν ἐξουσίαν νὰ ἀποφασίσητε σήμερον τι, καὶ τὸ ἀναιρέσητε αὔριον, ἀλλὰ σκεφθῆτε, ὅτι αἱ ἀποφάσεις σας κεῖνται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς δημοσίας γνώμης, καὶ ὅτι αἱ ἀρχαὶ τοῦ κράτους, δὲν πρέπει, δὲν δύνανται νὰ μὴ ποιῶνται λόγον τῆς ὑπερτάτης ταύτης δυνάμεως. Συλλογισθῆτε προσέτι, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο θίγει σπουδαιότατα συμφέροντα τοῦ ἔθνους, αὐτὴν τὴν τιμὴν, αὐτὴν τὴν ὑπόληψίν του, καὶ δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὰ πρῶτα βήματα τῆς ἐξετάσεως νὰ προσκόψωμεν ἀποφασίζοντες ἄλλα καὶ πράττοντες ἄλλα, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ νὰ ἤμεθα σοβαρὸν Σῶμα, καὶ νὰ σεβώμεθα ἡμᾶς αὐτούς, ἐὰν ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν νὰ μᾶς σέβωνται οἱ ξένοι. Εἶπον προσέτι, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον μᾶς ζητοῦν, εἶναι ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ ὀρθοῦ λόγου· καὶ βεβαίως πῶς θέλετε νὰ γίνῃ συζήτησις, ἀφοῦ ἔγγραφα δὲν ὑπάρχουν; Ποῦ θέλετε νὰ στηριχθῶ...

§22ΖΑΪΜΗΣ. Ὑπάρχουν κατατεθειμένα.

§23ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. ........ (θόρυβος).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ καὶ θ’ ἀποφασίσῃ— Ἡσυχάσατε, κ. Ῥηγόπουλε. Ἂς παύσουν οἱ διάλογοι.

§25ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ ἀκούσω, κύριοι, εὐχαρίστως τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς τότε κυβερνήσεως, ἐκτιθέντα τὰ γεγονότα, ὅπως νομίζει ὅτι πρέπει ταῦτα νὰ ἐκτεθοῦν. Θὰ ἀκούσω ἐπίσης τὸν τότε ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν, καὶ τὰ λοιπὰ ἔντιμα μέλη τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὁμιλοῦντα ὑπὸ τὸ αὐτὸ ἢ καὶ διάφορον πνεῦμα. Ἀλλὰ θὰ ᾖμαι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσω ἂν τὰ λεγόμενα ᾖναι ἀκριβῆ; (θόρυβος).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτὲ, κύριοι, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§27ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. .... (θόρυβος).

§28ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Βαλαωρίτη, ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ δυσπιστῶ πρὸς πάντα καὶ νὰ ζητῶ νὰ φωτισθῶ ἐκ τῶν πραγμάτων, διότι αὐτὸ μοῦ ἐπιβάλλει ἡ θέσις μου. Ἂν δὲν ἤθελον, ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ δυσπιστῶ, δὲν θὰ ἐζήτουν οὐδένα ἔλεγχον παρ’ οὐδενὸς, ἀλλὰ θὰ ἔλεγον ἁπλῶς, «ὁ κ. Βαλαωρίτης εἶναι ἀξιόπιστον καὶ ἀξιότιμον πρόσωπον, καθὼς καὶ ὁ κ. Ζαΐμης· ἑπομένως τὰ πράγματα ἐπράχθησαν ὡς ἄριστα, καὶ οὐδένα δύναμαι καὶ πρέπει νὰ ζητήσω λόγον»· ἄλλως δὲ, ὅταν ζητῇ ὁ Βουλευτὴς ἔλεγχον, δὲν τὸν ζητεῖ μόνον διὰ τὸν ἑαυτόν του, ἀλλὰ δι’ ὅλον τὸ ἔθνος. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ μάθωμεν ἡμεῖς μόνον ἀλλὰ μεθ’ ἡμῶν καὶ ὁλόκληρον τὸ ἔθνος τί συνέβη ἐπὶ τῆς θλιβερᾶς, τῆς δυστυχοῦς ταύτης ὑποθέσεως, ἡ ὁποία καθήλωσεν εἰς τὸν σταυρὸν τὴν Πατρίδα ἐνώπιον τῶν λαῶν τῆς Εὐρώπης. Δὲν χωρεῖ λοιπὸν ἐνταῦθα ἡ ἀτομικὴ ὑπόληψις καὶ ἐμπιστοσύνη τοῦ βουλευτοῦ. Ἀλλὰ πῶς, ἐρωτῶ καὶ πάλιν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ συζήτησις σπουδαία, συζήτησις, τὴν ὁποίαν νὰ παρακολουθῇ ὁ διὰ τῶν πραγμάτων ἔλεγχος, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν τὰ ἔγγραφα, οὔτε τὰ διαμειφθέντα μεταξὺ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως καὶ τῶν λοιπῶν Εὐρωπαϊκῶν Κυβερνήσεων, οὔτε αὐτὰ τὰ ἀφορῶντα τὰς ἐσωτερικὰς σχέσεις; Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ τὸ πράξῃ, ἀκούσατέ με, κύριοι, διότι ὁμιλῶ ἐν συνειδήσει, οὐδ’ ἐμφοροῦμαι ὑπ’ οὐδενὸς κομματικοῦ σκοποῦ ἢ συμφέροντος, ἂν τὸ πράξῃ ἡ Βουλὴ, πιστεύσατε ὅτι τὸ ἔθνος καὶ ἡ Εὐρώπη θὰ εἴπωσιν ὅτι δὲν ἐζητήσαμεν ἔλεγχον, ἀλλ’ ἐχορηγήσαμεν δωρεὰν ἓν bill d’ indemnité, δὲν ἐπεδιώξαμεν τὴν ἐξέτασιν καὶ τὴν βάσανον, ἀλλ’ ἐδωρήσαμεν τὸν ἐξιλασμόν. Μὴ τὸ πράξητε, κύριοι, ἐν ὀνόματι τῆς πατρίδος, ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς τιμῆς σας! Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω τί βλάπτει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας. Οὐδεὶς οὐδὲν χάνει· τὸ ἔθνος ὅμως χάνει πολὺ ἐκ τῆς ἀκατανοήτου σπουδῆς μὲ τὴν ὁποίαν θέλουσι τινὲς νὰ ἀποφασίσωμεν κλείοντες τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ μὴ συμβουλευόμενοι τὰ ἔγγραφα. Προτείνω ὅθεν οὔτε κἂν ν’ ἀκούσωμεν, καὶ κατὰ τοῦτο ζητῶ τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κ. Λομβάρδον νὰ μὴ ἦμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην του, οὔτε κἂν ν’ ἀκούσωμέν τινα, ἀλλὰ ν’ ἀπαιτήσωμεν τὴν μετάφρασιν τῶν ἐγγράφων καὶ τὴν τύπωσιν καὶ διανομήν των, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἀνοιχθῇ ἡ συζήτησις εἰς τακτήν τινα ἡμέραν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶπεν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι ἡ ἡμέρα εἶναι σήμερον· ὁ κ. Βαλαωρίτης, ὅστις δὲν ἦτο ἐδῶ τότε, ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ζητεῖ ἀπολύτως τὴν ἀναβολὴν, διὰ νὰ παρουσιασθοῦν ὅλα τὰ ἔγγραφα, νὰ τυπωθοῦν, νὰ διανεμηθοῦν. Τὴν ἔνστασιν αὐτὴν ὑποστηρίζει μόνος ὁ κ. Μίλησης, διότι ἡ ἑτέρα ἔνστασις τοῦ κ. Λομβάρδου εἶναι συναφὴς μὲ τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Βουλήν· δέχεται τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν τοῦ κ. Βαλαωρίτου; ὅσοι δέχονται, τουτέστι νὰ μὴ γίνῃ συζήτησις κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν· ἐὰν δὲν τὴν δεχθῇ, τότε φέρομεν τὴν ἰδικήν σας, κ. Λομβάρδε.

§30ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὄχι, ἀπολύτως, διὰ 2 ἢ 3 ἡμέρας.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα ἐτέθη οὕτω· «νὰ ἀναβληθῇ διὰ νὰ ἐκτυπωθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ διανεμηθῶσι, καὶ τότε νὰ ὁρισθῇ ἄλλη ἡμέρα·» κ. Λομβάρδε, τί ἀγαπᾶτε; Ἡ θέσις τοῦ ζητήματος εἶναι καλή;

§32ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα.

§33ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἂν ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην τῆς μεταφράσεως καὶ τῆς τυπώσεως τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων (θόρυβος). Οἱ πεφωτισμένοι καὶ ἄνευ τῆς μεταφράσεως, καὶ τῆς τυπώσεως τῶν ἐγγράφων δύνανται νὰ εἴπωσι μάλιστα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι λελυμένον τὸ ζήτημα, κ. Καλλιφρονᾶ. Λοιπὸν παρακαλῶ, κύριοι, νὰ θέσω ὑπὸ ψηφοφορίαν τῆς Βουλῆς, πρῶτον τὴν ἰδικήν μου, καὶ κατόπιν τὴν ἰδικήν σας πρότασιν.

§35ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, διατυπώνω τὴν πρότασίν μου. Προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μέχρι τοῦ προσεχοῦς Σαββάτου.

§36ΤΙΝΕΣ. Αὔριον;

§37ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὄχι, τοῦ μεθεπομένου, ὅτε ἐλπίζω νὰ ἦναι τυπωμένα καὶ διανεμημένα ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα.

§38ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θέσετε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Ἑρμιονίδος κ. Μίληση, ἐγὼ προτείνω ἄλλο· ἡ Βουλὴ ἀνακαλεῖ τὰς δύω προηγουμένας ἀποφάσεις της; Ἡ Βουλὴ καὶ χθὲς καὶ προχθὲς ἀπεφάνθη, ὅτι θὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τὴν Παρασκευὴν, δηλ. σήμερον, εἴτε τυπωθοῦν εἴτε ὄχι τὰ ἔγγραφα· ἀρκοῦμαι, εἶπε, εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. Τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν· τὸ ζήτημα σήμερον εἶναι καθαρώτατον.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν μοῦ φαίνεται, ὅτι ὁ καθεὶς ἠμπορεῖ νὰ θέτῃ ἓν ζήτημα. Διὰ τοῦτο ἔχετε προεδρεῖον διὰ νὰ ἀντιλαμβάνεται τῆς συζητήσεως, καὶ θέτει τὸ ζήτημα.

§40ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ. Ἡ μόνη πρότασις τὴν ὁποίαν νομίζει τὸ προεδρεῖον ὅ, τι ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν εἶναι ἡ τοῦ κ. Βαλαωρίτου.

§42ΛΕΚΚΑΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε· ἀληθὲς, ἀληθέστατον εἶναι, ὅτι ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν κατόπιν ἐμοῦ ἀγορεύσαντα κ. Κατσικαπῆν ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν ἀρκεῖται εἰς τὴν γενομένην συζήτησιν, καὶ ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἐγγράφων. Ἐγὼ ἤμην ἐκ τῶν ὀλίγων ὁμιλησάντων, οἵτινες ἐπέμενον νὰ διέλθῃ αὕτη ἡ ὑπόθεσις, ὅπως δήποτε ὑπὸ μικροτέραν διάστασιν. Ἡ βουλὴ ὅμως ἀπεφήνατο ὅτι δὲν θέλει, θέλει ἔγγραφα, διότι ἐσχετίσθη ἡ ἀπολογία ἡ κοινοβουλευτικὴ τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἡ βουλὴ ἀπεφάνθη νὰ ἔλθωσι τὰ ἔγγραφα· οἱ πάντες ὑποθέτομεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ μεταφρασθῶσιν ὀλίγα ἔγγραφα εἰς ξένην διάλεκτον γεγραμμένα. Τὰ πράγματα ὅμως μᾶς ἀπέδειξαν ὅτι δὲν ἦτο δυνατόν. Κατόπιν ἐπῆλθε νέα περίστασις, κύριοι, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας, περίστασις σοβαρὰ, περίστασις ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ τὴν βαρύτητα, ἴσην μὲ τὰ πτερόεντα ἔπη, τὰ ὁποῖα ἴσως εἴπομεν ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ ἀντικειμένου. Προχθὲς ἢ χθὲς ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν μᾶς ἔφερεν ἔγγραφα καὶ διακοινώσεις· μᾶς ζητεῖται πληρωμὴ χρημάτων. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἐκεῖ εἶναι τὸ σοβαρὸν τῆς ὑποθέσεως. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν πληρωμὴν τῶν χρημάτων, θὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐνοχήν μας (θόρυβος). Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ τὰ ἔγγραφα δὲν εἶναι ἕτοιμα, ν’ ἀναβάλλωμεν μέχρι τοῦ Νομοσχεδίου ἐκείνου τὴν προκειμένην συζήτησιν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνεῖτε καὶ σεῖς περὶ ἀναβολῆς;

§44ΛΕΚΚΑΣ. Ὄχι ἀορίστως, ἀλλὰ μέχρι τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τῆς πληρωμῆς τῶν χρημάτων, τοιαῦται εὐτελεῖς ἀποφάσεις δὲν μ’ ἀρέσκωσι.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν Κύριοι....

§46ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· δύο θέματα εἶναι· μία ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Βαλαωρίτου, καὶ ἡ ἄλλη τοῦ κ. Μίληση διὰ τὸ Σάββατον.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρακαλῶ, κύριοι, καθήσατε. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Βαλαωρίτου, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἀορίστως....

§48ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι ἀορίστως, ἀλλὰ μέχρι τῆς τυπώσεως τῶν ἐγγράφων.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται μόλις τινές). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν μέχρι τῆς ἐκτυπώσεως τῶν ἐγγράφων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἑτέραν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁ κύριος βουλευτὴς Ἑρμιονίδος ἔκαμε, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μέχρι τοῦ προσεχοῦς Σαββάτου διὰ νὰ ἐκτυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι τὰ ἔγγραφα, νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε καὶ τὴν πρότασιν αὐτήν.

§50ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε πρόεδρε.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι· καὶ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν ἂν θέλετε τὴν κάμνομεν, ἀλλ’ ἀκούσατε τὴν γνώμην μας. Τὰ μὲν τρία μέλη τοῦ προεδρείου λέγουσιν ὅτι ἀπεῤῥίφθη, ἓν δὲ ἐκ τῶν μελῶν λέγει, ὅτι παρεδέχθη. Θέλετε λοιπὸν ὀνομαστικὴν κλῆσιν; Τὴν ὑποστηρίζουν δεκαπέντε;

§52ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. (Ἐγειρόμενοι ὑπὲρ τοὺς 15). Μάλιστα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ τὸ ζητοῦν 15 δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ προκαλέσω ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Δύω ψηφολέκται. (Προσέρχονται ὡς τοιοῦτοι οἱ κύριοι Γρ. Δημητριάδης καὶ Χ. Α. Χριστόπουλος). Ἐπιμένετε, κύριοι, εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§54ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν μέχρι τοῦ Σαββάτου, διὰ νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι τὰ ἔγγραφα, λέγουσι ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν καὶ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Δηλίου μέχρι τοῦ μεθεπομένου Σαββάτου;

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ διὰ ψήφων 85 κατὰ 45 ἀπέῤῥιψε καὶ τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ ἑπομένως θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ ἐξέλθουν τῶν δωματίων καὶ νὰ γίνῃ σιωπή.

§57ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δύο λέξεις πρὶν γείνῃ ἡ συζήτησις. Σεβόμεθα τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, δὲν ἐννοοῦμεν ὅμως, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ περαιωθῇ σήμερον· ἐπιφυλασσόμεθα νὰ τὴν ἐπαναφέρωμεν, ὅταν ὑποβληθοῦν τὰ ἔγγραφα καὶ τὰ ἀναγνώσωμεν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἔχει ὁ κύριος Ζαΐμης τὸν λόγον· οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ καθίσουν εἰς τὰς θέσεις των, τὸ ἀκροατήριον νὰ ἡσυχάσῃ, οἱ κλητῆρες νὰ μὴ κάμνουν θόρυβον, ὅσοι εἶναι πλησίον τῶν στενογράφων παρακαλοῦνται νὰ ἀποσυρθῶσιν ὀλίγον διὰ νὰ μὴ τοὺς ταράττουν, διότι παρεπονέθησαν.

§59Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ζητηθέντες, κύριοι, πρό τινων ἡμερῶν νὰ δώσωμεν λόγον τῆς διαγωγῆς ἡμῶν κατὰ τὸ ὀδυνηρὸν δρᾶμα τοῦ Δηλίου, ὄχι μόνον δὲν ἀπεκρούσαμεν τὴν πρόσκλησιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπεδέχθημεν, καὶ ἐσπεύσαμεν, ὅσον εἶναι δυνατὸν τὸ ταχύτερον νὰ δώσωμεν τὸν λόγον τοῦτον. Ἐπροτάθη πρὸς ἀναβολὴν ἡ ἔλλειψις τῶν ἐγγράφων, καὶ ἴσως, κύριοι, νομίσῃ τις ὅτι ἠθελήσαμεν ἐπιμένοντες νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἄνευ τῆς τυπώσεως τῶν ἐγγράφων, ἀλλὰ μόνον διὰ τῆς ἁπλῆς καταθέσεως.

§60ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ κλεισθοῦν αἱ θύραι.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, εἰς τὰ δωμάτια.

§62Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ἴσως, λέγω, τινὲς ἐνόμισαν, ὅτι ἠθέλομεν νὰ ὑπεκφύγωμεν τὸν ἔλεγχον, ὅστις δύναται νὰ πηγάσῃ ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων. Οὐδὲν τούτου, κύριοι, μὴ βασιμώτερον! Διῃρέσαμεν κατὰ προηγουμένην τινὰ συνεδρίασιν τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ δρᾶμα τοῦτο εἰς τέσσαρα διακεκριμένα στάδια· τὸ στάδιον τῆς τελέσεως τοῦ ἐγκλήματος, τὸ στάδιον τῆς διαπραγματεύσεως πρὸς ἀπολύτρωσιν τῶν εὐγενῶν ξένων, τὸ στάδιον τοῦ ἀναφυέντος μύθου περὶ ἀναμίξεως τῶν πολιτικῶν εἰς τὰ τῆς ληστείας καὶ εἰς τὸ στάδιον τῆς δικαστικῆς ἀνακρίσεως. Ἡ διαίρεσις αὕτη, κύριοι, ἀποβλέπει δύο διαφορετικὰς ἐνεργείας τῆς τότε Κυβερνήσεως, τὴν ἐσωτερικὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν ἐνέργειαν αὐτῆς, τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς δικαστικῆς ἀνακρίσεως. Ἀπεδέχθημεν συμφώνως μετὰ τοῦ ὑπουργείου τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ τετάρτου σταδίου τῆς πορείας ἡμῶν καὶ τὴν ἀπεδέχθημεν διὰ τὸν ὀρθότατον λόγον, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη μένει εἰσέτι ἐκκρεμής. Ἐζητήσαμεν νὰ συζητήσωμεν τὰ τρία στάδια, διότι ἐπὶ τῶν σταδίων τούτων τῆς πορείας ἡμῶν ὀλίγιστα ὑπάρχουν ἔγγραφα. Τὰ ἔγγραφα δὲ ταῦτα, καθὼς θέλετε ἰδεῖ μετ’ ὀλίγον, ἐδημοσιεύθησαν εἰς ὅλας τὰς ἑλληνικὰς ἐφημερίδας. Δὲν ἠθελήσαμεν λοιπὸν, κύριοι, ἐπιμείναντες εἰς τὴν σημερινὴν συζήτησιν νὰ ὑπεκφύγωμεν τὸν ἔλεγχον, ὅστις δύναται νὰ πηγάσῃ ἐκ τῶν ἐγγράφων· δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν δημοσιότητα, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπισπεύδουσι, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ δώσωσι τὸ ταχύτερον λόγον καὶ εὐθύνην τῶν πράξεών των, δὲν δύνανται νὰ φοβηθῶσι τὴν δημοσιότητα τῶν ἐγγράφων. Εἰσέρχομαι λοιπὸν, εἰς τὴν διήγησιν, εἰσέρχομαι, λέγω, εἰς τὴν ἐκτεταμένην ὅσον εἶναι δυνατὸν συζήτησιν, περὶ τῶν τριῶν σταδίων τῆς πορείας τῆς κυβερνήσεως, ἣν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω. Τρία, εἶπον, εἰσὶ τὰ στάδια ταῦτα· ἡ τέλεσις τοῦ ἐγκλήματος, ἡ διαπραγμάτευσις πρὸς ἀπολύτρωσιν τῶν ξένων καὶ ὁ γεννηθεὶς μῦθος περὶ ἀναμίξεως τῶν πολιτευομένων εἰς τὰ τῆς ληστείας. Ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ πρώτου. Κατὰ τὰς ἀρχὰς Ἰανουαρίου τοῦ παρελθόντος ἔτους τηλεγραφικῶς εἰδοποιήθη τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι ἡ συμμορία τῶν Ἀρβανιταίων καταδιωχθεῖσα κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1869, καὶ εἰσελθοῦσα εἰς τὸ σύνηθες ἄσυλον αὑτῆς, τὸ ὀθωμανικὸν ἔδαφος, εἰσῆλθε περὶ τὰς ἀρχὰς Ἰανουαρίου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὴν αὐτὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἔλαβον τὴν εἴδησιν ταύτην, διέταξα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας εἰς τὰς ὁποίας ὑπωπτευόμην, ὅτι δύναται νὰ εἰσέλθῃ ἡ κακοῦργος συμμορία, διέταξα ὅλα τὰ προσήκοντα καὶ αὐστηρὰ μέτρα. Αἱ ἀρχαὶ ἐτέθησαν εἰς κίνησιν· τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα ἐτέθησαν ἐπίσης εἰς κίνησιν. Κατὰ τὴν 17 Ἰανουαρίου τὸ μεταβατικὸν ἀπόσπασμα τὸ ὑπὸ τὸν ἄξιον καὶ συνετὸν λοχαγὸν κύριον Λαδόπουλον ἐπέτυχε τὴν συμμορίαν ταύτην εἰς Λεβαδείαν ἐν τῷ δήμῳ Χαιρωνείας εἰς τὴν θέσιν Καραμοῦζαι, ὅπου ὑπεθάλπετο ὑπὸ δύο ποιμένων. Ἐκεῖ τὸ ἀπόσπασμα, καί τοι ἀσθενές, ἐπετέθη κατὰ τῆς συμμορίας αὐτῆς, συγκειμένης τότε ἐξ 28 λῃστῶν· συνελήφθη ἐκεῖ ὁ λῃστὴς Ἀθαν. Τασούλας πληγωθείς, ἀλλ’ ἔπεσον δύω ἄξιοι ὑπαξιωματικοὶ ὁ Σπηλιωτόπουλος καὶ ὁ Καρύκης, ἐπληγώθη δὲ ὁ ἄξιος ὑπαξιωματικὸς Ἀναγνωστόπουλος, καὶ δύω στρατιῶται ὁ Λεκατζᾶς καὶ ὁ Κυρέπης. Ἀναφέρω, κύριοι, τὰ ὀνόματα ταῦτα, διότι πρέπει ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ κοινοβουλίου νὰ μνημονεύωνται τὰ ὀνόματα τῶν ἀξίων αὐτῶν στρατιωτῶν τῆς πατρίδος, οἱ ὁποῖοι θυσιάζουσι τὴν ζωὴν αὑτῶν ὑπὲρ τῆς τάξεως καὶ τῆς εὐνομίας, καὶ ἀγωνίζονται τὸν καλὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ τόπου ἀπὸ τῆς μάστιγος τῆς λῃστείας. Εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι εἰς τὸν καλὸν τοῦτον ἀγῶνα, εἰς τὸν ὁποῖον συναγωνίζονται καὶ οἱ πολῖται, πρωταγωνιστεῖ ὁ στρατός, ὁ ἀείποτε ἐκπληρῶν θαυμασίως τὸ ἔργον του, καὶ ἀψηφῶν κακουχίας καὶ κόπους, τοὺς ὁποίους μόλις ἐν τακτικῷ πολέμῳ δύναται νὰ ἀπαντήσῃ στρατός. Τὰ ἀποσπάσματα ἐξηκολούθουν νὰ καταδιώκουν τὴν λῃστρικὴν ταύτην συμμορίαν, ἥτις ἐφάνη εἰς τὴν θέσιν Τοπόλια. Ἐκεῖ εἷς ποιμήν, καὶ πρέπει νὰ ἀναφέρω καὶ τὸ ὄνομα τούτου τοῦ ποιμένος, διότι πολλάκις προσήνεγκεν εἰς τοὺς διοικητὰς τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων ἀξιολόγους ὑπηρεσίας, ὁ ποιμὴν Ζυγογιάννης κατήγγειλεν τὴν συμμορίαν. Τὰ ἀποσπάσματα ἐξηκολούθησαν τὴν ἀνίχνευσιν τῆς συμμορίας· εὗρον αὐτὴν εἰς τὰ Ξηροπονάρια, διῆλθον ἀπὸ τὴν θέσιν Τούρλα· ἐπυροβολήθησαν ὑπὸ τοῦ ἀποσπάσματος, τοῦ διοικουμένου ὑπὸ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Ἀϊβαλιώτου, ἀλλὰ δυστυχῶς ἄνευ ἀποτελέσματος. Προέβησαν τὰ ἀποσπάσματα κατ’ ἴχνος καταδιώκοντα τὴν συμμορίαν, καὶ ἀνεκάλυψαν αὐτὴν εἰς τὴν θέσιν Σκάλαν, ὑποθαλπομένην ὑπὸ τῶν ποιμένων τῆς Μονῆς τοῦ Σαγματᾶ, οἵτινες δυστυχῶς συνεδέοντο διὰ συγγενικοῦ δεσμοῦ μετὰ τοῦ ἀρχιλῃστοῦ Κουτζοδράκου. Τὰ ἀποσπάσματα, καίτοι κατὰ βῆμα καταδιώκοντα τὴν λῃστρικὴν αὐτὴν συμμορίαν, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τὴν προσβάλουν, διότι, καθὼς λέγει ἡ ἀξιόλογος ἔκθεσις τοῦ κυρίου Παππαφράγκου, ἑνὸς τῶν ἀρίστων, ὡς γνωρίζετε, εἰσαγγελέων τοῦ κράτους, «οἱ λῃσταὶ εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ ἀποκρυβῶσιν ἐν τῷ μέσῳ σχεδὸν τῶν ποιμνιοστασίων ὅλων τῶν εἰρημένων, καὶ οὐδεὶς αὐτῶν κατήγγειλε τὴν διατριβὴν τῶν λῃστῶν, μ’ ὅλον ὅτι τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα βῆμα πρὸς βῆμα κατεδίωκον τοὺς λῃστάς». Ἐν τῷ μέσῳ τῆς χιόνος ἐξηκολούθησαν τὴν καταδίωξιν καὶ εἰς τὴν θέσιν Στεφάνι κατὰ τὴν 21 Ἰανουαρίου τὸ ὑπὸ τὸν ἄξιον λοχαγὸν κύριον Λιακόπουλον στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα προσέβαλε τὴν λῃστρικὴν αὐτὴν συμμορίαν. Εἰς τὴν θέσιν ταύτην προπορευόμενος ὁ ἀξιόλογος λοχίας Ἀντωνιάδης, ἐκτύπησε τὴν συμμορίαν ταύτην, ἥτις εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν ἄφησε τρεῖς πληγωθέντας καὶ τρεῖς φονευθέντας, καὶ μεταξὺ αὐτῶν τὸν νοῦν καὶ τὴν διεύθυνσιν τῆς συμμορίας αὐτῆς, τὸν διαβόητον ἀρχιλῃστὴν Κουτσοδράκον. Κατὰ τὴν συμπλοκὴν ταύτην ἐφονεύθη ὁ ὁδηγὸς Μαγγανᾶς καὶ ὁ λοχίας Τοπολιάτης. Τὰ ἀποσπάσματα ἀκολουθοῦντα τοὺς λῃστὰς ἔφθασαν εἰς τὸ χάνι τῆς Ῥετσώνας καὶ ἐκεῖ εὗρον δύο λῃστὰς ἐξ ὧν εἷς ἐσχάτως ἀπεκεφαλίσθη ἐνταῦθα. Μετὰ ταῦτα οἱ λῃσταὶ ἐπροχώρησαν πρὸς τὸ Δήλεσι, τὸ ὁποῖον ἦτο, φαίνεται, προωρισμένον νὰ ποτίσῃ μὲ τόσας πικρίας καὶ τὸ ἔθνος καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Μετὰ ταῦτα ἐκ Δηλεσίου μεταβαίνουσιν εἰς τὸ χωρίον Σταμάτα, ὑποθάλπονται ἐκεῖ ὑπὸ ποιμένων, καὶ ἐνῷ τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα εὑρίσκοντο πλησιέστατα εἰς τὸ Λιάτανι καὶ τὸ Σχηματάρι οὐδεὶς εἰδοποίησε τοὺς ἀξιωματικούς. Ἔκτοτε, κύριοι, χάνονται τὰ ἴχνη τῆς συμμορίας ταύτης, εἰς τὰς Θήβας καὶ ἀναφαίνονται μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἰς τὴν Μεγαρίδα. Εἰς τὴν Μεγαρίδα, κύριοι, 120 στρατιῶται εἶχον ὁρισθῆ πρὸς καταδίωξιν τῆς λῃστρικῆς ταύτης συμμορίας. Ἐπὶ δώδεκα ἡμέρας τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα ἔχασαν τὰ ἴχνη τῶν λῃστῶν. Περὶ τὴν 12 Ἰανουαρίου τὴν ἀνεκάλυψαν. Δυστυχῶς ἐκεῖ εἰς τὴν Βένιζαν ἔλαβε χώραν ἀποτυχία τις. Ἐκ τῆς Μεγαρίδος εἰσῆλθον εἰς τὴν Ἀττικήν. Ἡ μομφὴ πολλῶν, κύριοι, ἐστράφη κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι, εἶπον, ἐν τῇ Ἀττικῇ δὲν ἐγένετο ἡ προσήκουσα καταδίωξις, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἀλλά, κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο. Ἡ Ἀττικὴ εἶχεν μεταβατικὰ ἀποσπάσματα, ὑπὸ ἀξιωματικοὺς διακριθέντας ἄλλοτε εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας, ἡ προσοχὴ ὅμως τῶν ἀποσπασμάτων ἐστρέφετο πάντοτε πρὸς τὴν Ἐλευσῖνα, ἦτο δὲ τότε δύσκολον νὰ στραφῇ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς χιόνος ἐπὶ τοῦ Πάρνηθος. Πῶς ἦτο δυνατόν, κύριοι, μὲ ὅλην τὴν δραστηριότητα τῶν ἀποσπασμάτων, νὰ ἀνακαλυφθῇ ἡ συμμορία αὕτη, ὅταν αὐτὸ τὸ βούλευμα, τὸ ὁποῖον ἔχετε εἰς τὰς χεῖράς σας, σᾶς ἀποδεικνύῃ τὰς ἐκτεταμένας, τὰς πολυποικίλους, τὰς πολυειδεῖς σχέσεις τῆς συμμορίας ταύτης μετὰ τῶν ποιμένων; Ὑπὲρ τοὺς 20 ποιμένας, κύριοι, παραπέμπει τὸ συμβούλιον τῶν πλημμελειοδικῶν, διότι ὑπέθαλψαν, ἐτροφοδότησαν, ὑπεστήριξαν καὶ ὡδήγησαν τὴν συμμορίαν ταύτην κατὰ τὴν διαμονήν της ἐν τῇ Ἀττικῇ. Ὅσον, κύριοι, περισσότερον ἐκτεταμέναι, ὅσον περισσότερον πολυειδεῖς εἶναι αἱ σχέσεις τῶν λῃστῶν μετὰ τῶν ποιμένων, τόσον δυσχερεστέρα εἶναι εἰς τὰ μεταβατικὰ σώματα ἡ ἀνακάλυψις τῶν κακούργων. Εἴδατε, κύριοι, πρὸ ὀλίγου τὶ συνέβη εἰς τὰς Θήβας· τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα εἶχον περικυκλώσει τοὺς λῃστάς, καὶ οἱ λῃσταὶ ἐκρύβησαν ἐντὸς τῶν ποιμνιοστασίων τῶν ποιμένων. Βεβαίως, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπαιτήσωμεν ἀστυνομίαν τόσον ἰσχυράν, τόσον δραστηρίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα· δὲν τὴν ἔχομεν, καὶ δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ τὴν ἔχωμεν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ἡ ἀστυνομία αὕτη καὶ δαπανηροτέρα θέλει εἶσθαι καὶ δυσκατόρθωτος. Δὲν ἦτον λοιπὸν δυνατόν, κύριοι, ἀνθρωπίνως δυνατόν, ἀφοῦ ἡ λῃστρικὴ συμμορία ὑπεθάλπετο ὑπὸ τοσούτων ποιμένων, νὰ ἀνακαλυφθῇ καὶ καταδιωχθῇ ἐν Ἀττικῇ. Ὑπῆρχε λοιπὸν ἡ συμμορία αὕτη, ὡς σᾶς ἀποδεικνύει τὸ βούλευμα τοῦτο, ἐνδιαιτᾶτο τότε ἐπὶ τοῦ Πάρνηθος καὶ τοῦ Πικερμίου, κρυπτομένη εἰς τὰς σκηνὰς τῶν ποιμένων, οἵτινες εἶχον τοποθετηθῆ ἐκεῖ. Ὑπαρχούσης τῆς συμμορίας ταύτης ἐν Ἀττικῇ, οἱ ἀξιότιμοι καὶ εὐγενεῖς ἐκεῖνοι ξένοι ἠθέλησαν νὰ ἐπισκεφθῶσι τὸν Μαραθῶνα. Συνήθεια, κύριοι, ἐπεκράτησε πάντοτε, τοὐλάχιστον ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας μου, ὁσάκις περιηγηταὶ ἠθέλησαν νὰ διατρέξωσιν οἱονδήποτε μέρος τῆς Ἑλλάδος, οἱ ἁρμόδιοι ἐκ τῶν πρέσβεων μοὶ ἔκαμνον τὴν τιμὴν νὰ μὲ εἰδοποιῶσι καὶ προκαλῶσιν συνοδείαν πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν περιηγητῶν. Εἴχομεν δὲ κατὰ τὸ 1869 καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ 1870 πληθὺν περιηγητῶν· καὶ Ἀμερικανοὶ, καὶ Ἄγγλοι, καὶ Γάλλοι, καὶ Πρῶσσοι, καὶ Σουηδοὶ ἀκόμη ἐπεσκέφθησαν τὴν πατρίδα ἡμῶν καὶ οὐδεὶς εὐτυχῶς ἔπαθέ τι. Ἀπὼν τότε ἐγὼ μετὰ τῆς Α. Μ. εἰς Σύρον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰδοποιηθῶ· δὲν εἰδοποιήθη δὲ οὐδὲ ὁ ἀναπληρωτής μου, ἀλλὰ τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω πρὸς τιμὴν αὐτῶν, ἔλαβον ὅσα μέτρα ἦτον δυνατὸν, διότι ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι περὶ τοὺς 20 στρατιώτας διετάχθησαν νὰ συνοδεύσωσι τοὺς εὐγενεῖς περιηγητάς. Ἀλλὰ δυστυχῶς, μὲ ὅλην αὐτὴν τὴν προφύλαξιν, τὸ δυστύχημα ἔλαβε χώραν· ἀλλ’ ἔλαβε χώραν, κύριοι, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔδειξεν ἀκηδείαν; Ἔλαβε χώραν διὰ τὸν αὐτὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου εἷς μεγάτιμος φίλος ἡμῶν, ὁ κ. Φίλων, ᾐχμαλωτίσθη, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, δι’ ὃν εἰς ἀπωτέραν ἐποχὴν εἰς τὰ πρόθυρα τῆς πρωτευούσης ἐκρεουργήθη εἷς ἱερεὺς τοῦ Ὑψίστου, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον εἰς ἀπωτέραν ἔτι ἐποχὴν, ἐν τῷ μέσῳ ἑπτακισχιλίων ἀνδρῶν ἐλήστευσαν κατὰ τὴν ὁδὸν τοῦ Πειραιῶς καὶ ἔλαβον αἰχμαλώτους. Νομίζετε ὅτι αἱ Κυβερνήσεις αὗται εἶχον ἀκηδείαν τοιαύτην; Ἐσχάτως ὁ κ. Δεληγεώργης, ἂν καὶ δὲν ἐγκρίνω ἀκριβῶς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν, οὐχ ἧττον ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι προσεπάθησε καὶ κατεδίωξε μὲ τὴν μεγαλειτέραν δραστηριότητα τὴν λῃστείαν, καὶ ὅμως ἔγεινεν ἡ λῃστεία τοῦ Φίλωνος· ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἦτον πρωθυπουργὸς, ὅταν ὁ Κίτσος ἐλυμαίνετο τὴν Ἀττικήν· τὸ πᾶν ἔθεσεν εἰς κίνησιν ὅπως τὸν καταστρέψῃ, καὶ ὅμως παρῆλθε πολὺς καιρὸς καὶ ἔμενεν ὁ Κίτσος ἀβλαβής· δὲν λέγω περὶ τοῦ 1855, ὅτε 7,000 χιλιάδας στρατοῦ ὑπῆρχον περὶ τὸν Πειραιᾶ καὶ ἡ αἰχμαλωσία ἔλαβε χώραν. Ἔλαβε χώραν ἡ αἰχμαλωσία, διότι πάντοτε, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν λῃσταί, θέλουσι λαμβάνει χώραν τὰ τοιαῦτα. Δυστυχῶς ἡ διαστροφὴ τῆς καρδίας, ἡ ἀπελπισία τῶν θηρίων αὐτῶν, ἐμπνέει τοσοῦτον θράσος, τὸ ὁποῖον βεβαίως μόνον εἰς μυθιστορίας δύναταί τις νὰ ἀναγνώσῃ. Ἀλλὰ γνωρίζετε, ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι τὸ ἐπικινδυνωδέστατον θηρίον, κατὰ τὴν ῥῆσιν ἀρχαίου φιλοσόφου, ὅταν ἀποχωρισθῇ τῆς δικαιοσύνης. Ὅσον ὑπάρχουν λῃσταὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποφύγωμεν αὐτὰ τὰ συμβάντα. Ἔλαβε λοιπὸν χώραν ἡ λῃστεία αὕτη. Ὅταν συνέβη ἡ αἰχμαλωσία, κύριοι, καὶ εἰσέρχομαι ἤδη εἰς τὸ δεύτερον στάδιον, ὅταν, λέγω, συνέβη ἡ αἰχμαλωσία, δύω ὁδοὶ παρουσιάζοντο εἰς τὴν κυβέρνησιν. Ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ τιμὴ τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον ὡς ἓν σῶμα ἐξηγέρθη ὑπὸ τῆς ἀγανακτήσεως κατὰ τοῦ ἐγκλήματος, ἀπῄτουν τὴν ἄμεσον καὶ αὐστηροτάτην καταδίωξιν τῶν κακούργων· ἀλλὰ, κύριοι, ἡ φιλανθρωπία καὶ ἡ φιλοξενία ἀπῄτουν νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις περὶ τῆς σωτηρίας τῆς ζωῆς τῶν ξένων. Δύω λοιπὸν ὁδοὶ ὑπῆρχον· ἡ κυβέρνησις ἐπροτίμησε τὴν ὁδὸν τὴν δευτέραν, τὴν ὁδὸν τῆς φιλανθρωπίας, τοὐτέστι νὰ προφυλάξῃ τὴν ζωὴν τῶν αἰχμαλώτων, καὶ εἰς τοῦτο ἡ κυβέρνησις ἠναγκάσθη καὶ ὑπὸ τῆς σκέψεως, ἣν σᾶς εἶπον, καὶ ὑπὸ τῆς ἐπιμονῆς τῶν Πρέσβεων, οἵτινες ἐζήτουν τὴν ἄμεσον κατάπαυσιν τῆς καταδιώξεως. Κατηγόρησαν, κύριοι, τὸ ὑπουργεῖον, διότι ἐδέχθη τὴν ἀπαίτησιν ταύτην τῶν Πρέσβεων. Ἐνταῦθα ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἷς φιλόπατρις βουλευτὴς, ὁ κύριος Λέκας, ἐξήγησεν εἴς τινα προηγουμένην συνεδρίασιν· σᾶς εἶπε τότε, ὅτι πᾶσα κυβέρνησις εὑρισκομένη εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθημεν ἡμεῖς τότε, ἤθελε πράξει τὸ αὐτό. Καὶ, κύριοι, ἀληθῶς· ἐὰν ἀπεκρούαμεν τὴν ἀπαίτησιν τῶν δύω Πρέσβεων, ἐὰν ἐλέγομεν εἰς τοὺς δύω Πρέσβεις, ὅτι δὲν παύομεν τὴν καταδίωξιν, ὅτι ἀμέσως θέλομεν διατάξει τὴν καταδίωξιν τῶν λῃστῶν, ἀνελαμβάναμεν μεγίστην εὐθύνην· ἐὰν οἱ αἰχμάλωτοι ἀπελυτροῦντο, τότε οὐδεὶς λόγος ἠδύνατο νὰ γείνῃ περὶ εὐθύνης, ἐὰν ὅμως οἱ αἰχμάλωτοι δὲν ἀπελυτροῦντο, ἐὰν ἐπήρχετο ἡ καταστροφὴ τῆς ζωῆς αὐτῶν, ἡ κυβέρνησις ἤθελεν ἀναλάβει μεγίστην εὐθύνην καὶ ἤθελεν ἐκθέσει καὶ τὸ ἔθνος τὸ ἀντιπροσωπευόμενον παρ’ αὐτῆς εἰς τὰς διεθνεῖς σχέσεις. Εἶναι μεγίστη ἡ εὐθύνη αὐτή. Ἀπέναντι τῆς εὐθύνης αὐτῆς, τὸ ὁμολογῶ, ὠπισθοδρομήσαμεν καὶ εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἐπιθυμίαν τῶν δύω Πρέσβεων. Αὐτὴν τὴν ὁδὸν, κύριοι, ἠκολουθήσαμεν· ἴσως ἄλλοι ἠδύναντο νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν πρώτην, ἤτοι τὴν ὁδὸν τῆς ἀμέσου καὶ αὐστηρᾶς καταδιώξεως τῶν κακούργων· ἡμεῖς ὅμως μεθ’ ὥριμον σκέψιν ἐνομίσαμεν ὅτι διατρέχομεν μέγιστον κίνδυνον καὶ ἀνελαμβάνομεν μεγίστην εὐθύνην, ἐὰν δὲν ἐνεδίδαμεν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν Πρέσβεων. Κατέπαυσε λοιπὸν ἡ καταδίωξις καὶ ἤρχισεν ἡ διαπραγμάτευσις περὶ ἀπολυτρώσεως. Οἱ Πρέσβεις ἀπῄτησαν, καὶ ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν, νὰ σταλῶσιν ἀπεσταλμένοι τινὲς διὰ νὰ διαπραγματευθῶσι περὶ τῶν λύτρων. Εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ἡ ἀπόδοσις λύτρων τόσων πλουσίων, ἤθελε γείνει δεκτὴ παρὰ τῶν κακούργων. Δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἤθελε διεγερθῆ ἡ ἀπαίτησις τῆς ἀμνηστείας. Τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν γνωρίζω, μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον, ἀπαίτησιν τοιαύτην ληστρικῆς συμμορίας, καὶ μάλιστα, μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ συντάγματος τοῦ 1864, τὸ ὁποῖον ἐν γένει ἀπαγορεύει τὴν χορήγησιν ἀμνηστείας εἰς τοιαῦτα ἐγκλήματα. Ἐπέμψαμεν, κύριοι, ἀπεσταλμένους, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἔφερον ἀποτέλεσμα· ἐκρίθη εὔλογον νὰ σταλῇ ἀνήρ τις ἔχων κοινωνικὴν θέσιν, καὶ ὡς τοιοῦτον ἐξελεξάμεθα τὸν ἀντισυνταγματάρχην Κ. Θεαγένην, ἄνδρα συνετὸν καὶ ἱκανώτατον, καὶ τὸν παρεκαλέσαμεν νὰ μεταβῇ ἐκεῖ ὅπου ἐνδιαιτῶντο οἱ λησταί. Ἰδοὺ ποῖαι ἦσαν αἱ ὁδηγίαι τὰς ὁποίας ἐδώκαμεν εἰς τὸν Κ. Θεαγένην, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ εὐαρεστῆται ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου πρὸς αὐτόν. (ἀναγινώσκει). Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Πρὸς τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Β. Θεαγένην. Ἀθῆναι, 6 Ἀπριλίου 1870. Κύριε Θεαγένη, γνωρίζετε τὸ λυπηρὸν γεγονὸς τῆς αἰχμαλωσίας δύω γραμματέων πρεσβειῶν καὶ ἑτέρων περιηγητῶν. Οἱ πρέσβεις τῆς Ἀγγλίας καὶ Ἰταλίας ἐζήτησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὴν κατάπαυσιν τῆς καταδιώξεως κατὰ τῶν Ἀρβανιταίων, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ ἀποδεχθῇ τοῦτο, ἐνόσῳ οἱ αἰχμαλωτισθέντες ἔμενον πλησίον τῶν Ἀθηνῶν. Ἐν τούτοις οἱ Ἀρβανιταῖοι, ἀντὶ νὰ μένωσιν εἰς Κεραμίδι, παρέλαβον τοὺς αἰχμαλώτους καὶ μετέβησαν μακρύτερα τῶν Ἀθηνῶν, εἰς Ὠρωπόν. Ἀπεσταλμένοι κατ’ ἐπανάληψιν διεβεβαίωσαν τοὺς Ἀρβανιταίους, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ χορηγήσῃ αὐτοῖς ἀμνηστείαν, διότι δὲν ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα ἐκ τοῦ συντάγματος, ἀλλ’ οὗτοι ἐπιμένουν καὶ τὰ λύτρα νὰ παραλάβωσι καὶ ἀμνηστείαν ν’ ἀπολαύσωσιν. Ἔχοντες πεποίθησιν εἰς τὴν ἱκανότητά σας, παρακαλοῦμεν ὑμᾶς νὰ μεταβῆτε εἰς Ὠρωπὸν καὶ διαβεβαιώσητε αὐτοὺς περὶ τῶν ἑξῆς. Πρῶτον, ὅτι κατὰ τὰς δοθείσας ἡμῖν παρὰ τῶν ἐνδιαφερομένων πληροφορίας, ὑπάρχουσι παρ’ αὐτοῖς ἕτοιμα τὰ λύτρα, καὶ ὅτι δύνανται νὰ παραλάβωσιν αὐτὰ καὶ ν’ ἀναχωρήσωσιν ἐκτὸς τοῦ Κράτους διὰ ξηρᾶς εἴτε διὰ θαλάσσης δι’ Ἀγγλικοῦ πολεμικοῦ πλοίου, ἂν τοῦτο κατορθωθῇ· δεύτερον, ὅτι ἀμνηστεία ἀδύνατον νὰ τοῖς δοθῇ· τρίτον, ὅτι πρέπει νὰ προσέξωσι νὰ μὴ κακοποιηθῇ κατὰ τὸ ἐλάχιστον οὐδεὶς τῶν εἰς χεῖράς των αἰχμαλώτων καὶ νὰ μὴ πάθῃ οὐδὲ τὸ νύχι τινὸς ἐξ αὐτῶν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις θὰ φερθῇ εἰς αὐτοὺς μετὰ πάσης σκληρότητος· τέταρτον, οἱ Ἀρβανιταῖοι πρέπει νὰ διαμείνωσιν ὁριστικῶς εἰς Ὠρωπὸν, διὰ νὰ ᾖναι εὔκολος ἡ μεταξὺ τῶν αἰχμαλώτων καὶ τῶν πρέσβεων συνεννόησις, διότι ἐὰν φύγουν ἀπὸ τὸν Ὠρωπὸν, ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι πλέον ὑποχρεωμένη νὰ τηρήσῃ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν πρέσβεων, τοῦ ν’ ἀναστείλῃ τὴν καταδίωξίν των. Τὰ λοιπὰ ἀπόκεινται εἰς τὴν ἡμετέραν σύνεσιν καὶ ἱκανότητα. Θ. Α. Ζαΐμης, Θ. Π. Δηλιγιάννης, Σ. Βαλαωρίτης, Α. Δ. Αὐγερινός, Γ. Τομπάζης, Δ. Σαράβας, Σ. Σοῦτσος. Παρεκαλέσαμεν λοιπὸν τὸν κύριον Θεαγένην ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἀποστολὴν ταύτην, καὶ ὁ κύριος Θεαγένης τὴν 7 Ἀπριλίου μετέβη εἰς τὸ χωρίον Μαρκόπουλον, καὶ ἐκεῖθεν μετέβη πρῶτον μὲν εἰς τὴν σκάλαν τοῦ Ὠρωποῦ, ἀκολούθως δὲ εἰς τὸν Ὠρωπόν. Ἀλλὰ κύριοι, ἔντρομος ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς σωτηρίας τῶν ξένων, προέβλεπεν ὅτι ἠθέλαμεν ἀναγκασθῆ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ ἔσχατον μέσον, τὴν καταδίωξιν τῶν λῃστῶν. Ἀνεκοινώσαμεν εἰς τοὺς πρέσβεις, ὅτι δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ μὴ καταφύγωμεν πλέον εἰς τὸ μέσον τοῦτο, καὶ οἱ κύριοι πρέσβεις, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, δὲν ἠμφισβήτησαν ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἡ καταδίωξις· διότι ἐὰν οἱ λῃσταὶ ἀνεχώρουν καὶ μετέβαινον εἰς τὸ Τουρκικὸν, ἡ ζωὴ τῶν εὐγενῶν ξένων ἔτρεχε μέγιστον κίνδυνον· διότι οἱ λῃσταὶ ἀπομακρυνόμενοι τῆς ὄψεως τῆς Κυβερνήσεως, ἠδύναντο νὰ ἐπιβουλευθῶσι καὶ καταστρέψωσι τὴν ζωὴν τῶν ξένων· ἄλλως τε οἱ ξένοι καί τινες αὐτῶν πάσχοντες, συνειθισμένοι εἰς βίον ἁβροδίαιτον, ἐὰν διήρχοντο ἐπὶ 10 καὶ 20 ἡμέρας ὁδοιπορίαν καὶ κακουχίαν καὶ κόπον, βεβαίως ἤθελον ὑποκύψει εἰς τὸν θάνατον. Ἡ ἀποχώρισις δὲ τῶν κακούργων συνεπέφερε πρὸς τούτοις καὶ τὸ ἄτοπον, ὅτι διέκοπτε τὴν συνεννόησιν μεταξὺ τῶν πρέσβεων καὶ τῶν αἰχμαλώτων. Ἀπεφασίσαμεν λοιπὸν νὰ σταλῇ ὁ κύριος Θεαγένης καὶ νὰ ληφθῶσιν ὅλα τὰ μέτρα πρὸς παρακώλυσιν τῆς ἐξ Ὠρωποῦ ἀναχωρήσεως τῶν λῃστῶν· πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν διετάχθη μία διλοχία πεζικοῦ καὶ ἀπόσπασμα ἱππικοῦ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ Μαρκόπουλον, καὶ ἀπὸ ἐκεῖ εἰς τὸ Σάλεσι· οἱ δύο δὲ ἀρχηγοὶ τῶν ἀποσπασμάτων τῆς Λεβαδείας καὶ Θηβῶν διετάχθησαν νὰ προσεγγίσωσιν εἰς τὰ ὅρια τῆς Ἀττικῆς μὲ ὅλας των τὰς δυνάμεις, ἤτοι τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα καὶ τοὺς πολίτας, οἵτινες προσέφερον προθύμως τὴν συνδρομήν των. Ἀνεχώρησε λοιπὸν ὁ κύριος Θεαγένης· τὸ πρῶτον ἔργον τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πράξῃ ἦτο νὰ ἔλθῃ εἰς συνέντευξιν μετ’ αὐτῶν τῶν θηρίων. Μετέβη εἰς Ὠρωπὸν, διέμεινεν 7 ὅλας ὥρας μετ’ αὐτῶν καὶ δὲν κατώρθωσε νὰ ἔλθῃ εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω τὴν πρώτην καὶ οὐσιωδεστέραν ἀπὸ τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Θεαγένης ἀπέτεινε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ τὴν ἀναχώρησίν του ἐκ τοῦ Ὠρωποῦ.

§63ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί ἡμερομηνίαν ἔχει;

§64ΖΑΪΜΗΣ. Ὀκτὼ Ἀπριλίου. (Ἀναγινώσκει). (Ἀντίγραφον). Ἀριθ. 4. Πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Ἐν Μαρκοπούλῳ, τῇ 8 Ἀπριλίου 1870. Κύριε πρόεδρε! Τὴν πρωΐαν, σήμερον, καί τοι βροχῆς ἐπικρατούσης, προσλαβὼν πέντε ἐκ τῶν ὑπ’ ἐμὲ ἱππέων μετέβην εἰς τὴν Σκάλαν Ὠρωποῦ, πρὸς ἐντάμωσιν τοῦ ἐκεῖ ἐκ Χαλκίδος ἐλθόντος κ. Νόελ μετά τινος ἀδελφοῦ τῶν Ἀρβανιταίων· ἀλλὰ δὲν τὸν ηὗρα ἐκεῖ, ἐπειδὴ ὁ Χρῆστος Ἀρβανίτης μετὰ τεσσάρων ἑτέρων λῃστῶν ὑπῆγεν ἀφ’ ἑσπέρας πρὸς ἐπίσκεψιν τοῦ ἀφιχθέντος ἀδελφοῦ του, καὶ συμπαραλαβὼν αὐτόν τε καὶ τὸν Κ. Νόελ μετέβη εἰς τὸ χωρίον Ὠρωπὸν, ὅπου ἐνδιατρίβει ἡ συμμορία μετὰ τῶν αἰχμαλωτισθέντων εὐρωπαίων. Ἀπεφάσισα λοιπὸν νὰ διευθυνθῶ κἀγὼ εἰς τὸ μνησθὲν χωρίον, καὶ φθάσας, εὗρον τοὺς λῃστὰς ἔξωθεν τῆς οἰκίας Σκουρτανιώτου, οἵτινες μὲ ὑπεδέχθησαν καὶ μὲ ὡδήγησαν εἰς τὸ δωμάτιον, ἐν ᾧ κατοικοῦσιν οἱ αἰχμάλωτοι, πρὸς οὓς ἐνεχείρισα ἐλευθέρως ὅσας εἶχον πρὸς αὐτοὺς ἐπιστολάς. Μετά τινας δὲ συνομιλίας, παραλαβὼν τὸν Τάκον Ἀρβανιτάκην, ἐπαγγελλόμενον τὸν ἀρχηγὸν καὶ τὸν κ. Νόελ, ἀπεσύρθην εἰς ἰδιαίτερον δωμάτιον, καὶ ἤρχισα τὴν περὶ ἀπελευθερώσεως τῶν αἰχμαλώτων συνδιάλεξιν. Παρέστησα πρὸς αὐτὸν ὅλας τὰς εὐκολίας καὶ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἡ κυβέρνησις χορηγεῖ καὶ πρὸς ὠφέλειαν καὶ πρὸς ἀσφάλειαν τῆς συμμορίας του, ὡς καὶ τὸν βέβαιον κίνδυνον καὶ τὴν ἄφευκτον ἀπώλειάν της, ἂν ἐπιμένῃ ἰσχυριζομένη ἀδύνατα καὶ ἐξακολουθῇ κρατοῦσα τοὺς ἐπισήμους ξένους. Τῷ ἀνέγνωσα τὰς ὁδηγίας μου, καὶ τῷ ἀνέπτυξα αὐτὰς ὑπὸ διαφόρους θεωρίας, ἀλλ’ εἰς μάτην· οὐδ’ αὐτὸς οὐδ’ ὁ προστεθεὶς ἀδελφός του Χρῆστος συγκατένευον· ἡ ἀμνηστεία εἶναι ὁ σταθερὸς ἰσχυρισμός των, καὶ ὅταν τοῖς ἐξήγησα, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔχει καὶ κατὰ τοῦτο πᾶσαν ἀγαθὴν προαίρεσιν, ἀλλὰ στερεῖται τοιαύτης δικαιοδοσίας, ὡς τοῦ συντάγματος ἀπαγορεύοντος,—«Καὶ ποῖος ἔκαμε τὸ σύνταγμα;» ἔλεγον· καὶ ὅταν τοῖς ἀπήντησα «Τὸ ἔθνος» — «Μὰ λοιπὸν, τὸ ἔθνος ἂς συνέλθῃ νὰ τὸ μεταβάλῃ. Ὅστις φτιάνει καὶ χαλνᾷ. Δὲν βιαζόμεθα· περιμένομεν καὶ δέκα μῆνας.» — «Καὶ κρατοῦντες τοὺς αἰχμαλώτους; τοὺς ἠρώτησα.»— «Βεβαίως, μοὶ ἀπήντησαν,» —αὐτοὺς μᾶς τοὺς ἔστειλε ὁ Θεὸς διὰ νὰ μᾶς σώσῃ.» κτλ. — Τοιαύτας καὶ ἄλλας ὁμοίας ἰσχυρίζοντο παραλογίας. Ἤλθομεν εἰς τὸ περὶ χάριτος μέτρον, καὶ ἐβεβαίωσα αὐτοὺς, ὅτι αὐτὸ εἶναι καὶ κατορθωτὸν, ἐπειδὴ ἀνήκει ἡ χάρις εἰς τὰ βασιλικὰ προνόμια, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται προηγουμένη ὁριστικὴ καταδίκη. — «Ἂς μᾶς καταδικάσῃ, ἔλεγον, καὶ δικαστήριον ἐρχόμενον ἐδῶ καὶ κρίνον ἡμᾶς, ὥστε νὰ πληρωθῇ τοῦ νόμου ἡ ἀξίωσις.» Ὅσον ἀνόητοι, τόσον καὶ ἀηδεῖς ἦσαν καὶ οἱ ἄλλοι ἰσχυρισμοί των. Ὅτε ἐπὶ τέλους τοῖς εἶπον, ὅτι ὀφείλουν νὰ μένωσιν εἰς Ὠρωπὸν χάριν τῶν ξένων καὶ πρὸς ἀσφάλειαν ἰδίαν, καθόσον ἐνταῦθα μένουσιν ἀκαταδίωκτοι, ἐνῷ πέραν τοῦ Ἀσωποῦ μεταβαίνοντες θέλουσιν ἀπαντήσει ἀποσπάσματα μὴ σεβόμενα τὴν ἐν Ὠρωπῷ ἐξαίρεσιν, ἐθύμωσαν καὶ εἶπον. — «Τὸ βλέπομεν, ἐπιβουλὴ μᾶς γίνεται, ἀλλὰ θὰ σφάξωμεν τοὺς αἰχμαλώτους.» — Μετ’ ὀλίγον διέταξαν νὰ ἑτοιμασθῶσιν πρὸς ἀναχώρησιν, καὶ πάλιν μετεμελήθησαν προσωρινῶς, ἀλλ’ ὑπεχρέωσαν τοὺς αἰχμαλώτους νὰ γράψωσι πρὸς τοὺς κκ. πρέσβεις τὴν περίστασιν αὐτὴν καὶ νὰ ζητήσωσιν ἀπάντησιν μέχρι τῆς ἑσπέρας τῆς αὔριον. Ἰσχυρίζοντο δὲ, ὅτι ἡ τελευταία ἀπόφασις εὑρίσκεται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν προηγηθεῖσαν, καθ’ ἣν τὴν περὶ χρήσεως καὶ ἐξοχικῶν οἰκιῶν διάταξιν ἐκλαμβάνουσιν ὡς γενικὴν καὶ ἀπόλυτον. Ἐνῷ πολλάκις ἐπανέλαβον πολυειδῶς τὰς συμβουλάς μου, ἀλλὰ πάντοτε ἀνωφελῶς, καὶ ἀφοῦ συγκατάβασις οὐδεμία ἐπαρουσιάζετο, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνετο πάντοτε ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι θέλουν ν’ ἀσφαλίσουν τὰ κεφάλια τους, καὶ νὰ τὰ ἀσφαλίσωσιν ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ, ἠναγκάσθην νὰ ἀναχωρήσω ἐκεῖθεν. Ἐξ ὅσων παρετήρησα ἐκ τῶν ἐκφράσεών των, σχηματίζω τὴν ἰδέαν, ὅτι θαῤῥοῦσιν εἰς τὸν καταναγκασμὸν τῆς κυβερνήσεως εἰς ὅλα καὶ καθ’ ὅλα ὑπὸ τῶν κκ. πρέσβεων, ἂν καὶ τοῖς ἐξήγησα τὴν γνώμην αὐτῶν, δικαιολογοῦσαν τῆς κυβερνήσεως τοὺς ἰσχυρισμούς. Φαίνεται, ὅτι ἐπιθυμίαν καὶ ἀπόφασιν ἔχουν νὰ προχωρήσωσιν εἰς τὴν Βοιωτίαν καὶ περαιτέρω, ἡ δὲ κατ’ αὐτῶν ἐπίθεσις βεβαίως καὶ εἰς ἄφευκτον ἐκτίθησι κίνδυνον· τοῦτον προαισθάνονται καὶ αὐτοὶ οἱ αἰχμάλωτοι. Αὔριον παραλαμβάνων τοὺς ἱππεῖς μεταβαίνω εἰς Σάλεσι, ἵνα κοινοποιήσω εἰς τὸν ἐκεῖ λοχαγὸν κ. Ἀποστολίδην ὡς καὶ εἰς τὸν ἕτερον λοχαγὸν κ. Λαδόπουλον τὴν ἀπόφασιν τῆς κυβερνήσεως τοῦ νὰ παρεμποδίσωσι, καὶ διὰ βίας, τὴν εἰς Βοιωτίαν προχώρησιν τῆς συμμορίας τῶν Ἀρβανιταίων. Ἐκεῖ ἀναμένω τὰς διαταγάς σας, ἂν ἡ κυβέρνησις θεωρῇ μετὰ τὸ ἐκτιθέμενον ἀποτέλεσμα λήξασαν τὴν ἀποστολήν μου, ὡς ἐγὼ φρονῶ. Τὸ Σάλεσι καὶ τὰ παρακείμενα ἐπίκαιρα μέρη ἐλπίζω, ὅτι κατελήφθησαν σήμερον, κατὰ τὸ ἔγκλειστον γράμμα τοῦ κ. Ἀποστολίδου. Παράδοξον δὲ μ’ ἐφάνη, ὅτι οἱ λῃσταὶ οὐδεμίαν εἶχον γνῶσιν τῶν ἐνεργηθέντων. Εἰς τὴν Σκάλαν Ὠρωποῦ ἠγκυροβόλησε πρό τινων ὡρῶν βασιλικὸν ἀτμόπλοιον. Ἐρωτηθέντος δὲ τοῦ πλοιάρχου ὑπὸ ἀπεσταλμένου μου, ἂν ἔφερέ τι σχετιζόμενον μὲ τὰ ἐνεργούμενα, ἀπήντησεν, ὅτι ἁπλῶς περιπολεῖ. Ἐπιτρέψατέ μοι ἐν τούτοις τὴν τιμὴν νὰ ὑποσημειωθῶ εὐσεβάστως ταπεινότατος δοῦλός σας (ὑπογ.) Β. ΘΕΑΓΕΝΗΣ. Οἱ κύριοι Πρέσβεις, ἂν καὶ ἡ ἀπαίτησις τῆς ἀμνηστείας ὑπεστηρίζετο ἐν μέρει ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεών των, οἱ κύριοι Πρέσβεις καὶ τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ἰταλίας, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, καθὸ ἄνδρες φιλελεύθεροι καὶ σεβόμενοι τὰ δικαιώματα τοῦ τόπου, δὲν ἐπέμενον εἰς τὴν χορήγησιν τῆς ἀμνηστείας· κατεῖδον ἐξ ἀρχῆς, ὅτι τοῦτο ἦτον ἀδύνατον, ἰδίως, ἀφοῦ ἐξηγήσαμεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἡ βουλευτικὴ σύνοδος ἔκλεισε μὲ συζήτησιν κατὰ τὴν ὁποίαν σπουδαῖοι βουλευταὶ ἰσχυρίσθησαν, ὅτι ἡ ἀμνηστεία δὲν δύναται νὰ χορηγηθῇ οὐδὲ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας· ὡς πρὸς τὴν δίκην δὲ, τὴν ὁποίαν ἀπήτουν νὰ γίνῃ ἐκεῖ οἱ Ἀρβανιταῖοι, ἠθελήσαμεν νὰ ἐξαντλήσωμεν ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ πείσωμεν τοὺς Πρέσβεις, ὅτι οὐδὲ τοῦτο δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, χωρὶς νὰ ἐμπαίξωμεν τὴν δικαιοσύνην τοῦ τόπου ἡμῶν. Πρὸς ἐμπέδωσιν, κύριοι, τῆς γνώμης ἡμῶν, ἐπροκαλέσαμεν τὴν γνώμην τοῦ παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ εἰσαγγελέως, τοῦ κ. Προβελεγγίου, τοῦ ὁποίου ἡ νομομάθεια, καὶ ἡ ἀκεραιότης ἀποτελοῦσι καὶ παρὰ τοῖς Πρεσβευταῖς αὐθεντίαν. Τὴν γνωμοδότησιν αὐτοῦ εἶναι περιττὸν νὰ τὴν ἀναγνώσω· διότι καὶ ἐδημοσιεύθη καὶ ἐκοινοποιήθη. Ὅταν λοιπὸν εἴδομεν τὴν ἐπιμονὴν τῶν Ἀρβανιταίων, ἀπεφασίσαμεν νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν ἔξοδον αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Ὠρωποῦ. Ὁ κ. Θεαγένης τὴν πρωΐαν τῆς 9 Ἀπριλίου μετέβη, κύριοι, εἰς τὸ Σάλεσι διὰ νὰ προετοιμάσῃ τὰ ἀποχρῶντα μέτρα πρὸς παρακώλυσιν αὐτῶν. Ἀλλὰ ἦτον ἀδύνατον, κύριοι, νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ Ἀρβανιταῖοι ἤθελον ν’ ἀφήσωσι τὸν Ὠρωπὸν κατὰ τὴν 9 Ἀπριλίου· διότι εἶχον εἰπεῖ, ὅτι ἀνέμενον τὸ ἑσπέρας τῆς 9 Ἀπριλίου τὴν τελευταίαν καὶ τελειωτικὴν ἀπόφασιν τῶν Πρέσβεων. Αὐτοὶ ὅμως ἀπεφάσισαν ν’ ἀναχωρήσωσι τὴν 9 Ἀπριλίου. Περὶ τὴν 2 ὥραν μ. μ. ὁ κύριος Θεαγένης ἐπληροφορήθη αὐτό. Καὶ ἤλλαξαν 9 λοιπὸν ὁδοιπορίαν· ἠναγκάσθη ν’ ἀλλάξῃ καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶχε λάβει πρότερον. Κατηγόρησαν τὸ Θεαγένην, ὅτι ἔδωκεν ἀνταρτικὰς διαταγάς· δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο. Ὁ κύριος Θεαγένης εἶχε διατάξει τὸν κ. Λιακόπουλον νὰ μεταβῇ εἰς Δήλεσι, διότι ὑπέθεσεν ὅτι οἱ Ἀρβανιταῖοι ἔμελλον νὰ μείνωσι εἰς τὸν Ὠρωπόν. Ὅταν ὅμως ἀνεχώρησαν, τότε ἔδωκε διαταγὰς νὰ πλησιάσωσιν εἰς τὸ Συκάμινον, τουτέστι εἰς τὸ χωρίον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔμελλον νὰ διαμείνωσιν οἱ λῃσταί. Οὗτοι, παραλαβόντες τοὺς αἰχμαλώτους, ἀναχώρησαν ἐκ τοῦ Ὠρωποῦ, καὶ μετὰ μεγίστης δυσκολίας διέβησαν τὸν Ἀσωπὸν ποταμὸν, διότι κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας ὑπῆρχε βροχὴ μεγάλη. Ὅταν ἐπληροφορήθη ὁ Θεαγένης, ὅτι αὐτοὶ ἐτραβήχθησαν εἰς τὸ Συκάμινον, ἔδωκε διαταγὰς εἰς τοὺς στρατιώτας νὰ παρακωλύσωσι τὴν πορείαν πρὸς τὸ Συκάμινον· συνάμα δὲ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τηλεγράφημα ἐκ Χαλκίδος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδίδοντο ἀμυδραὶ ἐλπίδες, ὅτι ἤθελε κατορθωθῇ ἡ ἀπολύτρωσις τῶν αἰχμαλώτων, ἄνευ τῆς ἀμνηστείας· ἐνομίσαμεν λοιπόν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξαντλήσωμεν καὶ τὸ τελευταῖον μέσον, τὸ ὁποῖον εἴχαμεν, τοὐτέστι νὰ διατάξωμεν τὸν κύριον Θεαγένην, ὥστε, καὶ ἂν τοὺς καταλάβωσιν εἰς Συκάμινον, καὶ ἐκεῖ νὰ μὴ τοὺς κτυπήσωσι. Δυστυχῶς τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἐστάλη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἔφθασεν ἐγκαίρως εἰς τὸν κ. Θεαγένην. Οἱ λησταὶ ἔφθασαν εἰς τὸ Συκάμινον, εἶδον μακρόθεν στρατιώτας, ἀλλὰ πολὺ μακράν· ἐστάλη ἀπεσταλμένος ζητῶν νὰ μὴ καταδιωχθοῦν καὶ ἐν Συκαμίνῳ, ἀλλὰ πρὶν φθάσουν αἱ ὁδηγίαι ἔλαβον τοὺς αἰχμαλώτους οἱ λησταὶ καὶ ἐτράπησαν εἰς φυγήν. Πρῶτον θῦμα, κύριοι, ὡς γνωρίζετε, ἔπεσεν ὁ ἀτυχὴς γραμματεὺς Ἔρβερτ. Ὅταν τὰ ἀποσπάσματα εἶδον, ὅτι οἱ λησταὶ σφάζουν τοὺς αἰχμαλώτους καὶ πυροβολοῦν κατὰ τῶν ἀποσπασμάτων, τότε, ἐννοεῖτε καλῶς, ὁ στρατὸς δὲν ἠδύνατο νὰ κρατηθῇ, ὥρμησε κατὰ τῶν λῃστῶν καὶ οὕτως ἐτελείωσε τὸ ὀδυνηρὸν τοῦ Δήλεσι δρᾶμα. Ἔπραξε, κύριοι, ἡ κυβέρνησις ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ἀνθρωπίνως νὰ πράξῃ. Ἴσως τινὲς εἶπον ὅτι ἐπράξαμεν κακά, ἀποδεχθέντες τὴν παρέμβασιν τῶν πρέσβεων. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ παρέμβασις τῶν πρέσβεων ἦτο ἀδύνατον ἀπὸ ὁποιανδήποτε κυβέρνησιν ν’ ἀποκρουσθῇ. Ἀπεδέχθημεν αὐτὴν, διότι ἐσκέφθημεν, ὅτι ἐνεργοῦμεν πρὸς τὸ συμφέρον ἡμῶν· ἔπρεπε δὲ ν’ ἀκολουθήσωμεν καὶ τὰς παρακλήσεις των καὶ τὰς προτροπάς των, καθ’ ὅλον τὸ ὀδυνηρὸν στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων. Ἔμεινε, κύριοι, τελευταῖον στάδιον τὸ τῆς δικαστικῆς ἀνακρίσεως, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσέλθω σήμερον, ἀλλὰ, ἂν μοὶ ἦτο συγκεχωρημένον, ἤθελον σᾶς ἀποδείξει, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ ἡ κυβέρνησις προσεπάθησε νὰ προστατεύσῃ πρὸ παντὸς ἄλλου τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἀλλ’ εἰς μίαν προσεχῆ συνεδρίασιν θέλετε ἀκούσει τοὺς σπουδαίους λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν ἀποδοχὴν τῶν Ἄγγλων νομομαθῶν. Μοὶ μένει ἀκόμη ἓν στάδιον τὸ τῆς παρεννοήσεως μεταξὺ τοῦ ἐντίμου πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας κυρίου Ἔρσκιν καὶ ἐμοῦ. Πρὸ τούτου πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ οἱ δύω πρέσβεις καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κύριος Βαλαωρίτης καὶ ἐγὼ συνεννοούμεθα κατὰ τὸ δεκαήμερον ἐκεῖνο. Ἦτο ἀδύνατον δι’ ἐγγράφων νὰ γίνῃ συνεννόησίς τις. Τὰ πράγματα ἐπέσπευδον. Τὰ πράγματα ἦσαν κατεπείγοντα. Ἡ ἀπόφασις ἔπρεπε νὰ λαμβάνεται ἀμέσως καὶ ταχέως, αἱ πληροφορίαι νὰ χορηγῶνται αὐθωρεὶ εἰς τοὺς πρέσβεις. Ἐσυνηθίζαμεν λοιπὸν μετὰ τοῦ κυρίου Βαλαωρίτου, εἴτε ἔν τινι ὑπουργείῳ, εἴτε ἔν τινι οἰκίᾳ ἑνὸς ἐκ τῶν πρέσβεων νὰ συναπαντώμεθα, νὰ συνεννοώμεθα περὶ τῆς ὀδυνηρᾶς αὐτῆς ὑποθέσεως. Ὠφείλομεν, κύριοι, νὰ πληροφορῶμεν τοὺς πρέσβεις λεπτομερῶς καὶ περὶ τοῦ μικροτέρου γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἤρχετο εἰς τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν· διότι ἡ ἀπόκρυψις καὶ τοῦ πλέον ἐπουσιώδους περιστατικοῦ ἠδύνατο νὰ φέρῃ παρεξήγησιν. Πρέπει, κύριοι, νὰ γνωρίζητε, ὅτι ὁ ἔντιμος πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας κύριος Ἔρσκιν διετέλει εἰς ἀκατανόητον συγκίνησιν· δὲν ἐταράττετο μόνον, διότι ἐπρόκειτο περὶ Βρεττανῶν ὑπηκόων· ἐπρόκειτο περὶ προσφιλῶν εἰς αὐτὸν προσώπων· ἐπρόκειτο περὶ τοῦ γραμματέως αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου γνωρίζετε τὴν ἀξίαν ἐκ τῶν ἐπιστολῶν. Αἱ ἐπιστολαὶ τοῦ ἀτυχοῦς Ἔρβερτ ἀποπνέουν τῷ ὄντι γενναῖα, φιλελεύθερα καὶ μεγαλόφρονα αἰσθήματα. Ἐπρόκειτο περὶ νέου ἀνήκοντος εἰς μεγάλην οἰκογένειαν τῆς Ἀγγλίας καὶ συγγενοῦς τοῦ λόρδου Γρέϋ. Ἦτο λοιπὸν, κύριοι, εἰς ἄκρον τεταραγμένος καὶ εἰς διηνεκῆ θλίψιν. Αἱ ὁμιλίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο συνήθως μεταξὺ τῶν δύω πρέσβεων καὶ τῶν δύω ὑπουργῶν Ἑλλήνων, ἐγίνοντο εἰς τρεῖς διαφόρους γλῶσσας, εἰς τὴν Ἀγγλικὴν, εἰς τὴν Γαλλικὴν καὶ εἰς τὴν Ἰταλικήν. Μίαν ἡμέραν λοιπὸν, ὅτε μετέβημεν διὰ νὰ χορηγήσωμεν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔφερον οἱ ἀπεσταλμένοι περὶ τῶν αἰχμαλώτων, διηγήθην τὶ εἶχον εἰπεῖ οἱ ἀφιχθέντες ἀπεσταλμένοι πρὸ τῆς μεταβάσεως τοῦ κ. Θεαγένους. Τὸ τὶ εἶπον, τὸ εἴδατε ὅλοι εἰς τὴν ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν ἀπέτεινα πρὸς τὸν κ. Πρέσβυν. Ὅτε ἀφίχθη τὸ ἀτμόπλοιον τῆς Εὐρώπης, κατὰ τὴν 23 Ἀπριλίου, τὴν ἡμέραν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, πρῶτον ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν μετὰ τοῦ κ. Βαλαωρίτου ἀνέγνωσα τὴν διακοίνωσιν ἐκείνην τοῦ κ. Ἔρσκιν πρὸς τὸν λόρδον Κλαρενδῶνα περὶ τῆς συνομιλίας, τὴν ὁποίαν ἔσχεν μετ’ ἐμοῦ. Ἐταράχθην, κύριοι, πολύ. Καὶ ἐννοῶ τὴν ταραχὴν τὴν δικαίαν, τὴν ὁποίαν τότε ἔλαβεν ἡ ἀντιπολίτευσις ἐξεγερθεῖσα ὡς ἓν σῶμα. Εἶχον πληρέστατον δίκαιον. Νὰ ἀκούσουν, ὅτι ὁ πρόεδρος τοῦ Ἑλληνικοῦ ὑπουργείου κατήγγειλε ἐπὶ ἀναμίξει εἰς τὴν στυγερὰν αὐτὴν πρᾶξιν, εἴτε τοὺς ἀρχηγοὺς, εἴτε τοὺς ὑπαρχηγοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εἶχον πληρέστατον δίκαιον νὰ ταραχθῶσιν. Ἔγραψα πρὸς τὸν κ. Ἔρσκιν ἀνακαλῶν εἰς τὴν μνήμην αὑτοῦ τὸ τὶ εἶπον εἰς τὴν συνέντευξιν ἐκείνην. Ὁ κ. Ἔρσκιν μοὶ ἀπήντησε, δὲν ἀνῄρεσε τὰ ὅσα ἔγραψε, μοὶ διευκρίνησε φράσιν τινὰ, τὴν ὁποίαν ἐγὼ, μὴ γνωρίζων Ἀγγλικὰ, εἶχον ἐκλάβει ἄλλως παρ’ ὅ,τι ὤφειλον νὰ τὴν ἐκλάβω, διότι καὶ ὁ γνωρίζων τὴν ἀγγλικὴν γλῶσσαν, ὅστις μοὶ μετέφρασε τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ καλῶς τὴν διαφορὰν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν ἀγγλικὴν γλῶσσαν μεταξὺ τοῦ leader καὶ leading members Ἡ ἀντιπολίτευσις τότε μοὶ ἐζήτησε λόγον. Ἀπήντησα κύριοι, εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ εἶπον, ὅτι οὔτε εἶπον, οὔτε διενοήθην τοιοῦτόν τι, ὅτι ἁπλῆ παρεξήγησις ἔλαβε χώραν. Καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, κύριοι, ὅτι ἐν ἀγαθοπιστίᾳ ὁ κ. Ἔρσκιν ὑπέπεσεν εἰς τὴν πλάνην αὐτήν. Ὁ κ. Ἔρσκιν εἶναι ἀνὴρ εὐγενοῦς ἀνατροφῆς, εἶναι ἀνὴρ διακεκριμένων αἰσθημάτων, εἶναι ἀνὴρ ὅστις, ὡς ἐγὼ ἐγνώρισα ἐκ τῶν ἐπισήμων σχέσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἦλθον μετ’ αὐτοῦ ἐπὶ 17 μῆνας, οὐδεμίαν προκατάληψιν ἔχει κατ’ οὐδενὸς προσώπου πολιτικοῦ. Ὑπῆρξε λοιπὸν μία πλάνη, ἡ ὁποία συνήθως λαμβάνει χώραν. Ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ περιβόλου καθ’ ἑκάστην ἔχομεν τοιαύτας πλάνας· ἀπήντησα πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλ’ ὤφειλον νὰ πράξω καὶ τὸ ἄλλο. Ὤφειλον νὰ διευκρινήσω πρὸς τὴν κυβέρνησιν τὴν ἀγγλικὴν τὴν ὑπάρξασαν παρενόησιν. Παρεκάλεσα τότε τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Βαλαωρίτην καὶ ἐπισήμως ἀπέστειλεν εἰς τὸν πρέσβυν τῆς Α. Μ. κ. Μπράϊλαν τὴν διακοίνωσιν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν, ἂν ἐπιθυμῇ ἡ Βουλὴ, θέλω ἀναγνώσει.

§65ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§66Θ. ΖΑΪΜΗΣ. (Ἀναγινώσκει). Ἀριθ. 3374...

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ.

Πρὸς τὸν ἐν Λονδίνῳ Πρέσβυν τῆς Α. Μεγαλειότητος. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς διαβιβάσω ἀντίγραφα τῆς ἀνταλλαγείσης ἀλληλογραφίας μεταξὺ τοῦ προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Ζαΐμη καὶ τοῦ ἐνταῦθα πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας, συνεπείᾳ τῶν ἐσχάτως κατατεθέντων ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων καὶ δημοσιευθέντων ἐγγράφων περὶ τῶν ἐν Ὠρωπῷ λαβόντων χώραν λυπηρῶν συμβάντων. Ὡς παρατηρεῖτε ἐν τῇ ἐπιστολῇ του ὑπὸ χρονολογίαν 23 Ἀπριλίου (5 Μαΐου) ὁ κ. πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑπενθυμίζει τῷ κ. Ἔρσκιν τὴν συνομιλίαν, ἥτις ἔλαβε χώραν μεταξύ των κατὰ τὴν ἐπάνοδον τῶν ἀπεσταλμένων. Ἂν καὶ πέπεισμαι ὅτι ὁ κ. Ἔρσκιν διεβίβασε τὴν ἀνταλλαγεῖσαν ἀλληλογραφίαν εἰς τὸν λόρδον Κλαρενδῶνα, οὐχ ἧττον παρακαλῶ ὑμᾶς, ἵνα καὶ ὑμεῖς ἀνακοινώσητε αὐτὴν τῷ λόρδῳ Κλαρενδῶνι καὶ παραστήσητε συνάμα αὐτῷ τὴν λαβοῦσαν χώραν ἁπλῆν παρεξήγησιν. Περὶ τῶν ἀνωτέρω ἡ ἀντιπολίτευσις ἐζήτησεν ἐξηγήσεις παρὰ τοῦ κ. Ζαΐμη, ὅστις ἀπηύθυνεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἀντιπολιτεύσεως τὴν ἀπάντησιν ἧς σᾶς ἀποστέλω ἀντίγραφον. Ἀνέμενον, κύριοι, τὴν ἀπάντησιν τοῦ κυρίου Μπράϊλα, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἦλθεν, διότι ὁ κύριος Μπράϊλας εὑρίσκετο τότε λίαν ἀσχολημένος καὶ ἐλησμόνησε ν’ ἀπαντήσῃ περὶ τῆς λήψεως τῆς ἐπιστολῆς αὐτῆς, ἠναγκάσθην νὰ γράψω ἐκ νέου πρὸς τὸν κύριον Μπράϊλαν καὶ τὸν ἐρωτήσω διὰ ποῖον λόγον δὲν ἀπήντησε. Τότε ὁ κύριος Μπράϊλας μὲ ἀπήντησε, καὶ μοὶ ἔγραψε τὰ ἑξῆς· σᾶς παρακαλῶ νὰ προσέξητε. (Ἀναγινώσκει). Ἐν Λονδίνῳ, 3|15 Ἰουνίου 1870. Ὁ Κ. Βράϊλας πρὸς τὸν Κ. Ζαΐμην. ............................................................ «ὡς ἐκ τούτου ὁ λόρδος Κλάρενδων μ’ εὐχαρίστησε διὰ τὴν κοινοποίησιν ταύτην καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι τὴν ἐγνώριζεν, οὐδὲν προσθεὶς περὶ τῶν ἰδιαιτέρων αὑτοῦ ἐντυπώσεων, διότι ἡ ἰδέα, ὅτι οἱ λῃσταὶ ἔχουν ὑποστηρικτὰς ἐν Ἀθήναις μοὶ εἶχεν ἐκφρασθῆ ὑπὸ τοῦ λόρδου Κλαρενδῶνος ἀπ’ ἀρχῆς ἀνεξαρτήτως καὶ πρὶν τῆς ἐκθέσεως τοῦ κυρίου Ἔρσκιν, ἐν ᾗ ἀναφέρει τὴν μεθ’ ὑμῶν συνομιλίαν του.» Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι οὐδὲν παρέλειψα ἐκ τῶν καθηκόντων τὰ ὁποῖα μοὶ ἐπεβάλλοντο διὰ νὰ ἄρω πᾶσαν ὑποψίαν καὶ νὰ καταστήσω γνωστὴν τὴν παρεννόησιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν. Μετ’ ὀλίγον εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων εἷς ἔξοχος νομομαθὴς, ὁ κύριος Ῥάουνδελ Πάλμερ, ὁμιλῶν περὶ τῶν Δηλιακῶν ἔκαμε χρῆσιν τῆς παρεννοήσεως ταύτης. Ἠναγκάσθην νὰ γράψω πρὸς τὸν κύριον Ῥάουνδελ Πάλμερ διὰ νὰ τῷ ἐξηγήσω τὴν ἁπλῆν παρεννόησιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω, μολονότι ἐτυπώθη, ἀλλ’ ἴσως τινὲς δὲν τὴν ἀνέγνωσαν. Πρὸς τὸν κ. Ῥάουνδελ Πάλμερ, μέλος τοῦ ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου. Κύριε, Ἀνέγνων εἰς τὰς ἐφημερίδας τὸν λόγον, ὃν ἀπηγγείλατε ἐν τῇ Βουλῇ, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 8 (20) Μαΐου. Ἡ πρόθεσίς μου δὲν εἶναι, κύριε, ν’ ἀρχίσω μεθ’ ὑμῶν συζήτησιν περὶ τοῦ τρόπου, μεθ’ οὗ κρίνετε τὰ συμβάντα, ἅτινα ἔληξαν εἰς τὴν αἱματηρὰν τραγῳδίαν τοῦ Ὠρωποῦ. Ἐν τούτοις μὲ ὅλην τὴν ἐπιφύλαξιν, ἣν μοὶ ἐπιβάλλει ἡ ἐπίσημος θέσις, ἣν κατέχω, θὰ προσκρούσω εἰς τὴν τιμὴν καὶ εἰς ὅ,τι ὀφείλω εἰς τὸν ἴδιον ἑαυτόν μου, ἐὰν μὴ ἔσπευδον νὰ ἐπανορθώσω διαδόσεις σφαλερὰς, αἵτινες μὲ ἀφορῶσι προσωπικῶς. Οὕτω, ἂν καὶ ποιῆτε μνείαν τῆς μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἐντίμου κ. Ἔρσκιν ἀνταλλαγείσης ἀλληλογραφίας, ἐξακολουθεῖτε, κύριε, νὰ βεβαιῆτε, «ὅτι εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας, ὅτι ὁ πρωθυπουργὸς Ζαΐμης ἐξέφρασε τὴν πεποίθησιν, ὅτι πρόσωπα πολιτικὰ τῶν Ἀθηνῶν, ἀνήκοντα εἰς τὴν κατὰ τῆς κυβερνήσεως πολιτικὴν ἀντιπολίτευσιν, ἦλθον εἰς συνάφειαν μετὰ τῶν λῃστῶν, καὶ τοὺς συνεβούλευσαν νὰ αἰτήσωσιν ὅ,τι ἡ κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ παραδεχθῇ...» Τοιαύτη, κύριε, οὐδέποτε ἦτον ἡ πεποίθησίς μου, καὶ ἐπαναλαμβάνω ἐνταῦθα αὐτολεξεὶ ὅ,τι ἔγραφον τὴν 5 Μαΐου πρὸς τὸν κ. Ἔρσκιν· «Καθότον ἐνθυμοῦμαι, μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν ἀπεσταλμένων, οὓς ἡ κυβέρνησις ἔπεμψε πρὸς τοὺς λῃστὰς, σᾶς εἶπον, ἐκθέτων ὑμῖν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποστολῆς των, ὅτι, κατὰ τὰς πληροφορίας των, ἄλλοι ἀπεσταλμένοι, ὑπὸ προσώπων τὰ ὁποῖα ὑπὸ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως ἤθελον νὰ δημιουργήσωσι δυσκολίας εἰς τὴν κυβέρνησιν, μετέβησαν ἐπίσης εἰς τοὺς λῃστὰς διὰ νὰ τοὺς βιάσωσι νὰ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ἀμνηστείαν ὑπὲρ ἑαυτῶν καὶ τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς συντρόφων των. Δὲν ὠνόμασα τοὺς ἀρχηγοὺς τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ δὲν ὑπηνίχθην κανένα ἐξ αὐτῶν.» Ἐκ τῶν προεκτεθέντων ἐξάγεται φανερῶς ὅτι, μακρὰν τοῦ νὰ ἐκφράσω οἱανδήποτε ἰδέαν ἀτομικήν, ἐπανέλαβον μόνον εἰς τὸν κ. Ἔρσκιν ὅ,τι μὲ εἶπον οἱ ἀπεσταλμένοι μου. Ἄλλως τε οἱ λόγοι των οὐδόλως ἐνοχοποιοῦσι τὴν πολιτικὴν ἀντιπολίτευσιν, διότι αἱ λέξεις «πρόσωπα τὰ ὁποῖα ὑπὸ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως ἤθελον νὰ δημιουργήσωσι δυσκολίας εἰς τὴν κυβέρνησιν,» ἐφαρμόζονται φυσικώτερον εἰς τοὺς λῃσταποδόχους καὶ ἄλλους πράκτορας, οὓς οἱ κακοῦργοι ἔχουν πανταχοῦ ὡς καὶ ἐν Ἑλλάδι, καὶ οἵτινες εὑρίσκονται εἰς διαρκῆ ἐχθρότητα (hostilité permanente) κατὰ πάσης καθεστηκυίας κυβερνήσεως. Συνεπείᾳ τούτων, κύριε, δὲν δύναμαι νὰ πράξω ἄλλως ἢ νὰ διαμαρτυρηθῶ πάσῃ δυνάμει ἐναντίον τῆς ἐξηγήσεως, ἥτις ἐδόθη εἰς τοὺς λόγους μου, καὶ ἐκ τῆς ὁποίας δύναταί τις νὰ λάβῃ τὸ ἐνδόσημον ἵνα θέσῃ ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν ἐντιμότητα τῶν πολιτικῶν μου ἀντιπάλων.» Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη, κύριοι, καὶ πρὶν παρ’ ἐμοῦ σταλῇ εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς ἐφημερίδας, ἐδημοσιεύθη καὶ εἰς τὰς ἀγγλικὰς καὶ εἰς τὰς γαλλικὰς καὶ εἰς τὰς γερμανικὰς ἐφημερίδας. Ὁ κύριος Πάλμερ ἀπήντησεν εἰς ταύτην, εἰς ἣν μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι ὀφείλει ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ἐξήγησιν τὴν ἰδικήν μου. Ταῦτα εἶναι, κύριοι, τὰ διατρέξαντα περὶ τῆς ἰδέας αὐτῆς, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπροκλήθην νὰ δώσω ἐξηγήσεις. Ἐπείσθητε, νομίζω, ὅτι ἦτον ἁπλῆ παρεννόησις, ἡ ὁποία οὐδόλως ἐπήγασεν εἰμὴ ἀπὸ ἁπλῆν πλάνην τοῦ Πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας κυρίου Ἔρσκιν καὶ οὐχὶ ἀπὸ κακὴν πρόθεσιν τούτου· διότι σᾶς εἶπον, ὁ διακεκριμένος χαρακτήρ του καὶ τὰ ὑψηλὰ αἰσθήματά του δὲν ἐπιτρέπουν νὰ εἴπω, ὅτι ἐπίτηδες παρεννόησε. Ἀλλὰ ὁ κύριος Μίλησης εἶπεν· πρέπει νὰ ἴδωμεν πόθεν ἐγεννήθη ἡ ἰδέα τῆς ἀναμίξεως πολιτικῶν προσώπων εἰς τὰ τῆς λῃστείας. Δυστυχῶς, μετὰ τὴν διάπραξιν τοῦ ἐγκλήματος τοῦ Δηλίου ἓν μέρος τῆς Εὐρώπης ἐξανέστη, ἰδίως ἡ Ἀγγλία, ἀλλ’ ἐξανέστη ἀδίκως. Τὸ κακούργημα ἦτο μέγα, ἦτο ὀδυνηρόν· ἀλλά, κύριοι, ὅμοια κακουργήματα νομίζετε ὅτι δὲν διαπράττονται καὶ εἰς τὰ πλέον πολιτισμένα κράτη; Καὶ νομίζετε ὅτι ἡ ἱστορία τοῦ Τρόμπαν, εἶναι μικροτέρα τῆς ἱστορίας τοῦ Δηλίου; Καὶ τὰ ἐγκλήματα ταῦτα διαπράττονται εἰς μέρη κατοικημένα καὶ στολισμένα ἀπὸ ὡραίας ἐξοχικὰς οἰκίας καὶ ἀπὸ ἀπείρους σιδηροδρομικὰς γραμμάς. Ἀδίκως λοιπὸν ἐξηγέρθησαν καθ’ ἡμῶν. Ἡ λῃστεία τῆς Ἑλλάδος εἶναι βεβαίως μία πληγὴ ἀπὸ τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀπαλλαγῶμεν, καὶ οὐδεμία κυβέρνησις παρημέλησε τὸ καθῆκον αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ ὕπαρξις τῆς λῃστείας δὲν δικαιολογεῖ τὴν καταφορὰν ταύτην ἐναντίον ἡμῶν. Ἡ Εὐρώπη ὑπῆρξεν ἄδικος ὅταν ἐδημιούργησε τὸ Κράτος τοῦτο. Ἐδημιούργησεν, εἶπεν ὁ κ. Βούλγαρης εἰς τὸν κύριον Μουτιὲ διερχόμενον ἐντεῦθεν, Κράτος, τὸ ὁποῖον εἶναι τίποτε, καὶ ὁ κύριος Βούλγαρης εἶπεν ἀλήθειαν ἀναμφισβήτητον. Ἐπετέθη λοιπὸν ἀδίκως ὁ ἀγγλικὸς τύπος καθ’ ἡμῶν, καὶ δὲν ἐπετέθη, κύριοι, ὁ ἀγγλικὸς τύπος μόνον κατὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ καὶ μέλη τοῦ κοινοβουλίου ἐπετέθησαν κατ’ αὐτῶν τῶν ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν εἰς τὰ πράγματα. Δὲν ἐλησμονήσατε βεβαίως τὸν κύριον Κάρναβων εἰπόντα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τῶν Λόρδων, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος ἐλάμβανον λύτρα ἀπὸ λῃστάς. Δὲν ἐλησμονήσατε τὸν κύριον Ἑῤῥῖκον Βούλουερ ἀποκαλέσαντα ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Κοινοτήτων τοὺς τότε ὑπουργοὺς ἀτίμους καὶ ἀτιμοτέρους τοὺς διαδόχους αὐτῶν. Ὑπῆρχε λοιπὸν δυσμενὴς γνώμη εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἐκφραζομένη διὰ τοῦ τύπου· καὶ ἄλλοτε εἰς ἐμβριθῆ καὶ σπουδαίαν συζήτησιν εἶπον τὴν ἀλήθειαν ταύτην τὴν ὁποίαν ἄλλοι δὲν ἠθέλησαν ν’ ἀναγνωρίσουν· ἡ κοινὴ γνώμη τῆς δύσεως εἶναι, κύριοι, δυσμενὴς πρὸς ἡμᾶς. Ἐπλάσθη λοιπὸν ὁ μῦθος αὐτὸς, ὄχι μόνον κατὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ καθ’ ὅλων τῶν πολιτικῶν τῆς Ἑλλάδος, ἐπλάσθη, κύριοι, ὑπὸ τῆς δυσμενείας τῆς κοινῆς γνώμης τοῦ τύπου ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἡ γενεὰ, κύριοι, τοῦ Γουλιέλμου Δʹ. δὲν ὑπάρχει πλέον εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἀπέθανεν ὁ Γεώργ. Κάνιγκ, δὲν ζῇ ὁ Μπάϊρων, οὔτε ὁ Κόδριγκτων, οὔτε ὁ Ἅστιγξ, οὔτε ὁ Ἅμιλτων· ἄλλη γενεὰ διεδέχθη τὴν φιλελληνικὴν ἐκείνην γενεὰν, ἥτις παρῆλθε Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐπλάσθησαν ὅλα τὰ ψεύδη τῆς κοινῆς γνώμης, αἱ ἀποπλανήσεις τοῦ τύπου κατὰ τῆς Ἑλλάδος (εὖγε, εὖγε. Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου) Ὀφείλομεν ὅμως δικαιοσύνην, καὶ ὀφείλω ἐγὼ νὰ τὴν ὁμολογήσω. Ἐνῷ ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὁ τύπος καί τινα μέλη τοῦ κοινοβουλίου ἀπεπλανῶντο καὶ ἐῤῥίπτοντο καθ’ ὅλων τῶν πολιτικῶν τῆς Ἑλλάδος, οἱ ὑπουργοὶ τῆς Ἀγγλίας προσεπάθουν νὰ κατευνάσουν τὸν σάλον αὐτόν. Ὁ ἔξοχος καὶ περικλεὴς ἀνὴρ, ὅστις διευθύνει τὰς τύχας τῆς Ἀγγλίας σήμερον, ὁ κ. Γλάδστων, ἴσως εἰς τὴν ὁμιλίαν του ὑπέπεσεν εἴς τινα λάθη, ἀλλ’ ἐπροσπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ νὰ κατευνάσῃ τὴν θύελλαν, ἥτις εἶχεν ἀναπτυχθῆ εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Τὸ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ὁ μακαρίτης Κλάρενδων, καὶ ἐκεῖνος ὑπῆρξε μετριοπαθής. Τὸ κοινοβούλιον, ὅπου ἠκούσθησαν αἱ ὕβρεις τοῦ Καρναβὼν καὶ τοῦ Βοῦλβερ, τουτέστιν ἡ Βουλὴ τῶν λόρδων καὶ τῶν κοινοτήτων, δὲν συνεμερίσθη τὰς ἀποπλανήσεις αὐτάς· διετήρησαν πλήρη τὴν ἀξιοπρέπειάν των καὶ δὲν προέβησαν εἰς οὐδεμίαν ἀπόφασιν δυναμένην νὰ στιγματίσῃ τοὺς πολιτικοὺς τῆς Ἑλλάδος, ὡς ἔπραξαν ὁ Καρναβὼν καὶ ὁ Βοῦλβερ. Ἂς ἀποδώσωμεν λοιπὸν τὴν δικαιοσύνην αὐτὴν καὶ εἰς τὸ κοινοβούλιον καὶ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν κυβέρνησιν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐνῷ ἀνέφερα περὶ τῆς κοινῆς γνώμης ἐν Ἀγγλίᾳ, ἤθελον παραλείψει σπουδαῖον καθῆκον, ἂν δὲν ἐμνημόνευον τοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ πρέσβεως τῆς Ἑλλάδος κ. Βράϊλα. Ὁ κ. Βράϊλας, εὑρεθεὶς εἰς θέσιν λίαν δυσχερῆ, ἐσυνηγόρησεν ὑπὲρ τῆς τιμῆς τοῦ ἔθνους ὅσῳ ἦτο δυνατὸν, ἐσυνηγόρησεν εὐγλώττως καὶ θριαμβευτικῶς ὑπὲρ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος ἐναντίον τοῦ ὁποίου εἶχε τότε στραφῆ ἡ κοινὴ γνώμη. Πρέπει λοιπὸν, κύριοι, νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν δυσμένειαν τῆς κοινῆς γνώμης ἐν Ἀγγλίᾳ ὅλους τοὺς μύθους, οἵτινες ἐῤῥίφθησαν καθ’ ἡμῶν· ἂς ἐλπίσωμεν δὲ, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη τῆς Ἀγγλίας θέλει φωτισθῆ· ἂς ἐλπίσωμεν, ὅτι τὸ φῶς τῆς ἀληθείας θέλει ἄρει κύριοι, τὴν ἀχλὺν, ἥτις ἐπισκιάζει τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκείνων, ὅσοι καταφέρονται κατὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὁ χρόνος εἶναι ὁ καλλίτερος διδάσκαλος, ὁ χρόνος ἐλπίζω νὰ διδάξῃ τὴν κοινὴν γνώμην καὶ τῆς Ἀγγλίας καὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν, ὅτι οἱ πολιτικοὶ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἄξιοι ὀλιγωτέρων μομφῶν καὶ περισσοτέρων ἐπαίνων. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ εἰσέλθω, ὡς εἶπον, εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀνακρίσεως. Ἐλπίζω, ὅτι ἐκ τῶν τριῶν αὐτῶν σταδίων τὰ ὁποῖα διῆλθον, σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔπραξε τὸ καθῆκόν της, Ἂν, κύριοι, ἡ πεποίθησις ὑμῶν σχηματισθῇ ἑδραία ὑπὲρ τούτου, ἂν κατώρθωσα νὰ σᾶς πείσω, ὅτι ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκόν μας, ἐννοεῖτε, ὅτι θέλω αἰσθανθῆ μεγίστην εὐχαρίστησιν. Ἂν ἀπέτυχα, ἂν ἡ πεποίθησίς σας δὲν ἐσχηματίσθη τοιαύτη ὁποίαν τὴν ἐπιθυμῶ, θὰ λυπηθῶ βεβαίως, ἀλλὰ θέλει μοὶ μείνει ἡ παραμυθία, ὅτι ἐπράξαμεν τὸ καθῆκόν μας ὑπὲρ τοῦ τόπου, τοῦ ὁποίου τὴν Κυβέρνησιν εἴχομεν ἀναδεχθῆ.

§67ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κυρίου Βράϊλα, παρακαλῶ, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς τὴν δώσητε; διότι δὲν τὴν ἀνεγνώσατε ὅλην, ἐκτὸς ἐὰν ἐπιθυμῆτε νὰ τὴν καταθέσητε.

§68Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Καταθέτω ἀπόσπασμα αὐτῆς.

§69ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μίαν ἄλλην ἐρώτησιν. Εἰς τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν παρετήρησα, ὅτι ἀμφότεραι αἱ Κυβερνήσεις καὶ τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ἰταλίας μιᾷ φωνῇ ἠγανάκτησαν, ὡς εἴπατε, ὅταν ἔμαθον τὸ δρᾶμα τοῦ Δήλεσι, πῶς ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ ἔδωσεν ὑπόσχεσιν εἰς τοὺς λῃστάς, ὅτι δὲν θέλει τοὺς προσβάλει, πῶς ἤλλαξεν αὐτὰς τὰς διαταγὰς καὶ ἐπῆλθεν ὁ θάνατος τῶν αἰχμαλώτων (θόρυβος); Εἴπατε προηγουμένως, ὅτι ὁ κύριος Θεαγένης ἀνεχώρησε τῇ συναινέσει τῶν πρέσβεων.

§70Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Νομίζω, δὲν τὸ εἶπεν, ἀλλ’ ἔτσι εἶναι· ἀδιάφορον.

§71ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὅτι αἱ διαταγαί, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν......

§72ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε πρόεδρε. Αὐτὸ δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὴ εὐθύνη, καὶ σκεφθῆτε πολὺ καλά· διὰ τὸν ἑαυτόν σας, κύριε Ζαΐμη, δὲν ὀφείλετε νὰ ἀπαντήσητε διὰ τοιαύτας ἐρωτήσεις· δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὴ εὐθύνη, εἶναι λογοδοσία ποινική.

§73Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Πληροφορίαι νομίζω πῶς εἶναι, διότι βεβαίως δὲν θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ὑπόδικον.

§74ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἰς τὰ ἔγγραφα τὰ δημοσιευθέντα εἶδον, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, ἅμα μαθοῦσαι τὴν σφαγὴν τῶν αἰχμαλώτων, ἐξέφρασαν τὴν ἀπορίαν των περὶ τοῦ πῶς, ἀφ’ οὗ ἐδόθη ἡ ὑπόσχεσις εἰς τοὺς λῃστάς, ὅτι δὲν θὰ προσβληθῶσιν, ἐστάλησαν κατ’ αὐτῶν στρατεύματα, ἐξ οὗ προῆλθεν ἡ σφαγὴ τῶν αἰχμαλώτων· ἐφροντίσατε νὰ εἰδοποιήσετε τὰς Κυβερνήσεις ἐκείνας, ὅτι αὐτὸ ἐγένετο τῇ ἀμέσῳ ἐπεμβάσει ἢ ἀπαιτήσει τῶν πρέσβεών των; διότι τοῦτο θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ εἰς τὴν συζήτησιν περὶ συντάξεως τῆς Λόϋδ.

§75Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μετὰ τὴν καταστροφήν, συνέταξεν ἐγκύκλιον λίαν ἐκτεταμένην πρὸς ὅλους τοὺς παρὰ ταῖς ξέναις αὐλαῖς πρεσβευτὰς τῆς Ἑλλάδος, ἐν ᾗ διεπραγματεύθη ἐν λεπτομερείᾳ περὶ ὅλων τῶν διατρεξάντων, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν, ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι ἐγένετο μνεία καὶ τοῦ περιστατικοῦ τούτου, περὶ τοῦ ὁποίου ζητεῖτε πληροφορίας, καὶ ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἴσως ἔχω καὶ ἀντίγραφον τῆς διακοινώσεως αὐτῆς μεταξὺ τῶν ἐγγράφων, τὴν ὁποίαν θέλω σᾶς δώσει.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος βουλευτὴς Ἀττικῆς.

§77ΣΚΑΡ. ΣΟΥΤΣΟΣ. Κύριοι βουλευταί! Ἔλαβον τὸν λόγον, ὅπως συμπληρώσω μέρη τινὰ τοῦ λόγου τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος ὡς πρὸς τὸ πρῶτον στάδιον, ἤτοι τὴν αἰχμαλωσίαν τῶν εὐγενῶν ξένων. Θεωρῶ δύω τὰ ζητήματα ἐπὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς τότε Κυβερνήσεως· 1ον) Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐδύνατο νὰ προλάβῃ τὴν αἰχμαλωσίαν, καὶ δεύτερον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐδύνατο νὰ γνωρίζῃ τὴν παρουσίαν τῶν λῃστῶν, εὑρισκομένων τόσον πλησίον τῆς πρωτευούσης. Ἐκ τῆς πείρας καὶ τῆς ὑπηρεσίας θέλω ἀρυσθῆ ἐπιχειρήματά τινα, καὶ μοὶ ἐπιτρέπετε μικρὰν παρέκβασιν ὡς πρὸς τοῦτο. Περὶ τὰ τέλη τοῦ 1866 καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1867 διετέλεσα διευθύνων τὸ ἀρχηγεῖον ἐν Φθιώτιδι· κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ λῃστεία εἶχεν ἄρει κεφαλὴν θρασεῖαν. Κατὰ δεκαπενθημερίαν δὲ τὸ ἀτμόπλοιον ἤρχετο ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Στυλίδα, καὶ πολλοὶ ἔμποροι μὲ χρηματοδέματα καὶ ἄλλοι μετέβαινον ἀπὸ Στυλίδος εἰς Λαμίαν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀσφαλισθῇ ἡ ὁδὸς αὕτη. Ἐπομένως κατὰ δεκαπενθημερίαν, ἀποσπάσματα διετάττοντο καὶ κατελάμβανον τὴν ὁδόν, καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτό, ἤτοι ὑπὲρ τὸ ἔτος, δὲν συνέβη ἡ παραμικρὰ αἰχμαλωσία ἡ ληστεία ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης. Ὡς πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἐντίμων ἐκ Φθιώτιδος βουλευτῶν, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ κυρίου Προέδρου. Ὁ δεύτερος τρόπος, ὁ ἐξασφαλίζων τοὺς ὁδοιπόρους, εἶναι ὁ ἑξῆς· ὅταν γνωρίζῃ ἡ ἀρχὴ, ὅτι ὁδοιπόροι μεταβαίνουσιν ἀπὸ ἓν εἰς ἄλλο μέρος, τότε δίδει εἰς αὐτοὺς τὴν δέουσαν συνοδίαν· καὶ κατὰ τοῦτο, ὅσοι ἐκ Λαμίας μετέβαινον εἰς τὰ ἔξω ἢ ἄλλα μέρη τῆς Εὐρυτανίας, πάντοτε συνωδεύοντο καὶ δὲν συνέβη εἰς αὐτοὺς τίποτε.

§78ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Αὐτὸ εἶναι ἀληθὲς καὶ τὸ ὁμολογοῦμεν ὅλοι.

§79ΣΟΥΤΣΟΣ. Ὁ ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς κ. Τζιτζάρας ἦλθε δὶς ἢ τρὶς, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, καὶ μὲ εἰδοποίησε τὸ ἑξῆς· ὅτι οἱ λεγόμενοι Καρπενησιῶται, Κυρατζίδες, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιφορτισμένοι ἐκ Κωνσταντινουπόλεως νὰ φέρωσι χρήματα διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐμπορευομένων, καὶ αὐτοὶ δὲν φέρουν μικρὰ ποσὰ, ἀλλὰ 60, 70,100 χιλιάδας δραχμάς· εἶναι ἀληθὲς, κ. Τζιτζάρα; Ποτὲ δὲν συνέβη τὸ τοιοῦτον· Ἂς ἐφαρμόσωμεν λοιπὸν τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς τῆς πείρας ἐπὶ τῆς παρούσης ὑποθέσεως, ἤτοι τῆς αἰχμαλωσίας τῶν ξένων. Ἡ ὁδὸς Μαραθῶνος, ἐὰν μεταξὺ τῶν κυρίων γνωρίζουν τὴν ὁδὸν ταύτην, ὡς γνωστὸν, εἶναι ἔρημος· ἀπ’ ἐδῶ μέχρι Μαραθῶνος ὑπάρχει ἀπόστασις 42 χιλιομέτρων· ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἀνὰ δύο χιλιόμετρα θέτομεν ἓν ἀπόσπασμα, θ’ ἀναβοῦν τ’ ἀποσπάσματα εἰς εἴκοσι· καὶ τότε ἠμποροῦμεν νὰ ὑπολογίσωμεν, ἐὰν ἅπασα ἡ φρουρὰ τῶν Ἀθηνῶν ἐπαρκῇ διὰ νὰ διατηρήσωμεν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ταύτης τῆς ἐρήμου· ἀπ’ ἐδῶ μέχρι τοῦ πρώτου χωριδίου, τὸ ὁποῖον καλεῖται Χαρβάτι, εἶναι 15 χιλιόμετρα, ἐκεῖθεν δὲ μέχρι Μαραθῶνος δὲν ὑπάρχει ἴχνος κατοικίας, καὶ οἱ Βλαχοποιμένες, οἱ ὁποῖοι παραχειμάζουν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἶναι ἀπωτέρω τῆς ὁδοῦ δεξιὰ ἢ ἀριστερὰ ἓν τέταρτον, ἢ καὶ ἡμισείαν ὥραν. Ὁ πρῶτος λοιπὸν τρόπος ὁ ἐξασφαλίζων τὴν ὁδὸν ἦτο ἀδύνατος. Ὑπῆρχεν ὁ ἄλλος, τὸ νὰ δοθῇ συνοδία εἰς τοὺς ξένους αὐτούς· ἀλλὰ ὑπῆρξε μία παρεννόησις τότε καὶ εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὁ ξενοδόχος ἴσως ἐν ἀγνοίᾳ εἰδοποίησε τὴν Ἀστυνομίαν, καὶ ἀπόντος τοῦ διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας, ἐδόθη τὸ ἑξῆς ἔγγραφον πρὸς τὴν Μοιραρχίαν Ἀττικῆς, «Ἄγγλοι περιηγηταί.» «Ἀριθ. 2758. Διεκπ. 1112. «Ἡ Διεύθυνσις τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Πρὸς τὴν Μοιραρχίαν Ἀττικῆς. Ἄγγλοι περιηγηταὶ διαμένοντες ἐν τῷ Ξενοδοχείῳ τῆς Ἀγγλίας, κειμένῳ ἐν τῇ πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος, προτίθενται, καθ’ ἃ ἀνέφερον τῇ Διευθύνσει, νὰ μεταβῶσιν αὔριον, 30 λήγοντος, τὴν πέμπτην πρωϊνὴν ὥραν, εἰς Μαραθῶνα χάριν διασκεδάσεως. Εἰδοποιοῦντες ὑμᾶς, κ. Μοίραρχε, περὶ τούτου, σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ διατάξητε νὰ ἐξασφαλισθῇ δι’ ἐφίππων χωροφυλάκων ἡ εἰς Μαραθῶνα μετάβασίς των. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 29 Μαρτίου 1870. Ὁ Διευθυντὴς, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ, ὁ Γραμματεὺς

ΠΑΠΠΑΗΛΙΟΥ Δ.

Ἐν ἀπουσίᾳ δὲ τοῦ Μοιράρχου, ἐπειδὴ ἦτο ἡμέρα Κυριακὴ, ὁ ἀξιωματικὸς τῆς ὑπηρεσίας ἔδωκε συνοδείαν εἰς τοὺς κυρίους τούτους καὶ εἰδοποίησεν ἀμέσως τὸν διοικητὴν τοῦ μεταβατικοῦ, ὅστις διὰ νυκτὸς ἐξεκίνησεν ἄνθρωπον καὶ εἰδοποίησε τὸ ἀπόσπασμα, τὸ ὁποῖον ἔμενε πρὸ καιροῦ εἰς τὰ πέριξ τοῦ Μαραθῶνος, καὶ ἅμα οἱ περιηγηταὶ ἐφάνησαν εἰς τὸν Σωρὸν εἰς τὴν πεδιάδα τοῦ Μαραθῶνος, ἀμέσως παρουσιάσθησαν 25 στρατιῶται, λέγοντες ὅτι αὐτοὶ εἶχον διαταγὴν νὰ συνοδεύσωσι τοὺς εὐγενεῖς ξένους. Ἂν μεταξὺ των ὑπῆρχε παρεννόησις, ἢ οἱ ξένοι δὲν ἤθελον νὰ συνοδευθῶσιν, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα, ἀλλὰ τὸ ἀπόσπασμα εὑρέθη ἐκεῖ καὶ παρουσιάσθη, λέγον, «ἔχω διαταγὴν νὰ συνοδεύσω ὑμᾶς.» Τὸ δεύτερον ζήτημα, ἂν ἡ κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ γνωρίζῃ ὅτι οἱ λῃσταὶ εὑρίσκοντο ἐν τῇ Ἀττικῇ, οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν γνωρίζουν τί θὰ εἰπῇ «ἴχνη λῃστῶν», εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ ἐξευρεθοῦν τὰ ἴχνη ὅταν ἅπαξ ἀπολεσθῶσιν, ἀλλὰ κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εὑρέθησαν ἠπατημένα καὶ τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως μὴ γνωρίζοντα ἀκριβῶς ποῦ εὑρίσκονται οἱ Ἀρβανιταῖοι. Καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὁ νομάρχης Φθιώτιδος ἀνέφερε συνεπείᾳ ἐγγράφου τοῦ προξένου Λαρίσσης, ὅτι οἱ Ἀρβανιταῖοι μετέβησαν εἰς τὸ Τουρκικόν. Ἀπετάνθην τότε πρὸς τὸν διοικητὴν τοῦ μεταβατικοῦ Λεβαδείας, διὰ νὰ μὲ πληροφορήσῃ ὁποίαν ἰδέαν ἔχει περὶ τῆς εἰδήσεως ταύτης, καὶ ὁ διοικητὴς τοῦ μεταβατικοῦ, ἄνθρωπος πολύπειρος, καὶ ἄνθρωπος ἱκανώτατος περὶ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, μοὶ γράφει, ὅτι ἔστειλεν ἐπίτηδες ἄνθρωπον εἰς τὰ χωρία Μιξιάτης καὶ Κομποτάδες χωρία πλησίον τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, ὁ δὲ ἀποσταλεὶς ηὗρε δύο ἄλλους οἱ ὁποῖοι τῷ εἶπον, «ἡμεῖς διευκολύναμεν τὴν διάβασιν τῶν Ἀρβανιταίων διὰ τοῦ Σπερχειοῦ,» ὥστε καὶ τὰ ὄργανα αὐτὰ εὑρίσκοντο εἰς ἀπάτην. Ἔπειτα, κύριοι, καθὼς σᾶς εἶπεν καὶ ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ὅταν τὸ βούλευμα παραπέμπῃ 10–20 οἱ ὁποῖοι ἐβοήθουν, ἐτροφοδότουν, καὶ μάλιστα ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι εἷς ἐξ αὐτῶν τῶν βλαχοποιμένων εἶπεν εἰς τοὺς λῃστὰς οἱ ὁποῖοι ἔμελλον ν’ ἀναχωρήσουν, ἀναμείνατε ἀκόμη δύο ἡμέρας, καὶ πιθανὸν νὰ ἀπεράσουν ξένοι ἀπ’ ἐδῶ, τότε ποῖος εἶναι ὁ τρόπος, ποία εἶναι τὰ ὄργανα τῆς κυβερνήσεως, ὥστε ἐπὶ μιᾶς ὁδοῦ πάντῃ ἐρήμου ν’ ἀνακαλύψῃ ὅτι ὑπάρχει συμμορία τις ἐκεῖ; Ὑπάρχει καὶ ἄλλο τι, περὶ τοῦ ὁποίου θέλω κάμει λόγον. Περὶ τὸ μεσονύκτιον ὁ κύριος Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἦλθε καὶ ἀπῄτησε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος προλαλήσας εἶχεν εἰπεῖ, νὰ ἀνασταλῇ πᾶσα καταδίωξις. Περὶ δὲ τὴν μίαν ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἐπανῆλθεν ὁ αὐτὸς κύριος Πρέσβυς, καὶ μὲ εὐγενέστατον τρόπον παρεκάλεσεν ὅπως σταλῇ ἄνθρωπός τις διὰ νὰ ἴδῃ ποῦ εὑρίσκονται οἱ λῃσταὶ μετὰ τῶν αἰχμαλώτων. Ἐννοῶ κάλλιστα τὴν δικαίαν ἀνυπομονησίαν τοῦ κυρίου Πρέσβεως, διότι ἀκόμη δὲν ἦτον γνωστὸν, ἐὰν αἱ διαταγαὶ περὶ ἀναστολῆς τῆς καταδιώξεως ἐγένοντο ἤδη γνωσταὶ εἰς τὰ ἀποσπάσματα. Μετὰ τὴν ἀναχώρησίν του ἐσκεπτόμην τί κατ’ ἐκείνην τὴν ὥραν πρέπει νὰ πράξω, ἐπειδὴ ἐκ τῶν ποιμένων οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται περὶ τὸ Πικέρμιον, δὲν ἐγνώριζον ἐκ τοῦ πλησίον κανένα. Τότε ὁ κ. συνάδελφός μου Αὐγερινὸς μοὶ λέγει, δὲν καλεῖς τὸν μοίραρχον νὰ στείλῃ ἕναν χωροφύλακα ἐκεῖ, καὶ ὅποιον καὶ ἂν εὕρῃ νὰ τὸν φέρῃ εἰς τὴν στιγμήν; Μὲ συγχωρεῖτε δὲ νὰ εἴπω τὴν φράσιν, ὅπως τὴν εἶπα εἰς τὸν μοίραρχον. Εἶπον αὐτῷ, κύριε μοίραρχε, δύο ἱππεῖς χωροφύλακας νὰ στείλῃς εἰς τὴν θέσιν ὅπου ἐγένετο ἡ αἰχμαλωσία τῶν ξένων, καὶ ὅποιον διάβολον εὕρουν νὰ τὸν φέρουν ἐδῶ· καὶ οἱ χωροφύλακες ἔφερον ἕνα βλαχοποιμένα καλούμενον Σελιάμη, τὸν ὁποῖον δὲν ἐγνώριζον ἐκ τοῦ πλησίον, ὁμιλῶ περὶ τούτου, κύριοι ἰδίως διότι ἐγένετο λόγος πολὺς περὶ τοῦ Σελιάμη ὅτι δῆθεν ἐγὼ τὸν ἀπέστειλον ἐκεῖ διὰ νὰ συνομιλήσῃ μὲ τοὺς λῃστάς· οὔτε κατὰ νοῦν εἶχον νὰ στείλω τινά. Ἡ ἀποστολὴ δὲ αὐτοῦ δὲν ἦτον ἄλλη παρὰ νὰ ἴδῃ ποῦ εὑρίσκονται οἱ λῃσταὶ μετὰ τῶν αἰχμαλώτων αὐτῶν. Πραγματικῶς μετέβη οὗτος καὶ ηὗρε τοὺς αἰχμαλώτους μετὰ τῶν λῃστῶν, εἰς τὴν θέσιν Κεραμίδι, ἀλλ’ ἐπιστρέφων ἀπήντησεν ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἐστέλλοντο εἰς τὸ Κεραμίδι διὰ νὰ συνομιλήσουν μὲ τοὺς λῃστὰς καὶ δὲν ἐγνώριζον τὴν ὁδὸν, καὶ τὸν παρέλαβον διὰ νὰ τοὺς ὁδηγήσῃ ἐκεῖ, ὥστε αὐτὸς ἐπιστρέφων μᾶς ἔφερε μὲν τὴν εἴδησιν ποῦ εὑρίσκονται οἱ αἰχμάλωτοι μετὰ τῶν λῃστῶν, ἀλλ’ ἦτον ἀργὰ, διότι τὸ ἐγνώριζεν ἤδη ὅλος ὁ κόσμος. Λέγω τοῦτο, κύριοι, διότι ἰδίως ἐλέχθη, ὅτι ἐγὼ ἔστειλα τὸν ἄνθρωπον τοῦτον διὰ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἀμνηστείας μετὰ τῶν λῃστῶν, ἐνῷ ἐνθυμοῦνται καλῶς οἱ τότε συνάδελφοί μου, ὅτι ποτὲ δὲν ἐξέφρασα τοιαύτην γνώμην, καὶ ὅτι τὸ περὶ ἀπολυτρώσεως σχέδιόν μου ἦτον ὅλως διόλου ἀντίθετον. Μὲ συγχωρεῖτε ἐπὶ τέλους, κύριοι βουλευταὶ, ἀτομικόν τι νὰ εἴπω. Μετὰ τὰ γεγονότα ταῦτα καὶ ἀφοῦ παρετήρησα, ὅτι εἰσάγεται ἓν σύστημα ῥᾳδιουργίας, ἓν σύστημα συκοφαντίας ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω τὴν παραίτησίν μου εἰς τὸν τότε κ. πρωθυπουργὸν, ὅστις μὲ τὴν εὐγένειαν, ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει, ἐνήργησεν ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς αὐτῆς καὶ τοῦτο ὅπως δυνηθῶ ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ καὶ σήμερον ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου νὰ δώσω λόγον τῶν πράξεών μου.

§80ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἐζήτησε τὸν λόγον. Λοιπὸν νὰ κλείσωμεν τὴν συζήτησιν;

§82ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριοι, μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ἐπανήλθομεν εἰς τὸ ἀτελὲς ζήτημα τοῦ κ. Χατζίσκου, καὶ ἰδοὺ βλέπω ὅτι κατηντήσαμεν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ προείδομεν ὁ κ. Χατζίσκος καὶ ἐγώ· διότι εἴπομεν, ἂς ἴδωμεν ἀπ’ ἐδῶ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τί θὰ γείνῃ, καὶ εἴπομεν, ὅτι τὸ ἔθνος διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του, τῆς Βουλῆς, συνῆλθε νὰ γράψῃ εἰς τοὺς συγγενεῖς τῶν φονευθέντων, νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην του, διὰ τὸ συμβὰν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὅλον τὸ ἔθνος ἀποτροπιάζεται, διότι τὸ ἔθνος δὲν τὸ ἐξέφρασεν ἀκόμη. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα μου, καὶ ἐπιμένω μάλιστα νὰ τεθῇ καὶ εἰς ψηφοφορίαν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἀγαπᾷ ἡ Βουλὴ νὰ διακόψωμεν 5 λεπτὰ καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν.

§84ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§85Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κ. πρόεδρε, ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Ζαΐμη μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον γνωρίζει τὸ καθῆκόν του· ἕνεκα τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἀντικειμένου, θὰ δώσῃ ὀλίγας στιγμὰς εἰς ἕκαστον, διὰ νὰ σκεφθῇ τί πρέπει νὰ κάμῃ. Λοιπὸν, κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἔχει κἀνεὶς τὸν λόγον;

§87ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§88ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κάμνω πρότασιν, ὅτι ἡ βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ζαΐμη, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§89ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Κ. πρόεδρε, ὑποστηρίζω τὴν γνώμην σας ὡς ὀρθὴν, νὰ δοθῇ ὀλίγος καιρὸς, ὥστε οἱ βουλευταὶ νὰ διαθέσωσι τὰς σκέψεις των.

§90ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι σωστὸν αὐτό. Ἐγὼ συνεφώνησα πληρέστατα μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Μίληση, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ σήμερον ἡ συζήτησις· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ἄλλως. Τώρα νὰ βάλουν τὸ προεδρεῖον εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν καὶ νὰ προτείνῃ ὁ κ. Πλαστήρας, ὅτι πρέπει νὰ ἀνταλλάξουν τὰς ἰδέας των οἱ βουλευταὶ, εἶναι νέον σύστημα πρωτοφανὲς, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἐννοῶ. Ὅστις τῶν βουλευτῶν ἐπιθυμεῖ νὰ ὁμιλήσῃ ἂς ὁμιλήσῃ. Θὰ κάμω ἀκόμη μίαν παρατήρησιν, ἐπειδὴ ἔλαβον τὸν λόγον. Ὁ κ. Κρεστενίτης εἶπεν, ὅτι ἡ Βουλὴ διὰ τῆς συζητήσεως τῆς σημερινῆς κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον πρό τινων ἡμερῶν ἐξέφερε· τ. ἔ. ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάζῃ πάντοτε τὰ πράγματα τὰ μέλλοντα, καὶ νὰ μὴ στρέφῃ καθόλου τὰ βλέμματα πρὸς τὸ παρελθόν. Κατὰ τοῦτο δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Κρεστενίτην, καὶ θέλετε νὰ ἀκούσητε ἀκόμη, κ. πρόεδρε, δὲν εἶναι σύμφωνος οὔτε ὁ ἴδιος κ. Κρεστενίτης μὲ τὸν κ. Κρεστενίτην· (ἱλαρότης) καὶ ἰδοὺ πῶς. Ὅταν πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Μίλησης ἔφερε τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προχωρήσῃ σήμερον ἡ συζήτησις, ἀλλὰ ν’ ἀναβληθῇ, ἑωσότου τυπωθοῦν ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ ἔγεινε σπουδαία συζήτησις, ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Μίληση, καὶ ὁ κύριος Κρεστενίτης εἶπεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή. Σήμερον λέγει, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὰ παρελθόντα καὶ νὰ κυττάξωμεν ἐμπρὸς εἰς τὸ μέλλον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νομίζω, ὅτι ὁ κ. Κρεστενίτης δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν Κρεστενίτην. Ὅστις θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, ἂς λάβῃ τὸν λόγον· δὲν ἔχομεν ν’ ἀνταλλάξωμεν καμμίαν ἰδέαν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον δὲν ἔχει νὰ δώσῃ καμμίαν πρότασιν, παρὰ τὴν τοῦ κ. Χριστοπούλου. Ἀρκεῖται ἡ Βουλὴ εἰς τὰ λεχθέντα καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Ἀντίῤῥησις κατὰ τοῦ θέματος δὲν ὑπάρχει;

§92ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§93ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κ. πρόεδρε· ἀρκοῦμαι εἰς τὰ λεχθέντα (κατ’ ἐμὲ) διότι ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα, τόσον περισσότερον δὲ ἐπιφυλάσσομαι, καθόσον εἰς ἓν κοινοβουλευτικώτατόν μου δικαίωμα ἐξασκηθὲν μ’ ὅλους τοὺς κοινοβουλευτικοὺς τύπους, ὁ Κ. Ζαΐμης δὲν ἐνθυμήθη ν’ ἀπαντήσῃ. Ἀπηύθυνα ῥητὴν ἐπερώτησιν, κ. πρόεδρε, ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ βῆμα μὲ ὅλους τοὺς κοινοβουλευτικοὺς τύπους, ἐπαναλέγω, ποῖα τὰ αἴτια τῆς παραιτήσεως τοῦ κ. Ζαΐμη. Δὲν τὸν βιάζω ν’ ἀπαντήσῃ σήμερον, ἀρκοῦμαι καὶ ἐγὼ εἰς τὰ λεχθέντα διὰ σήμερον.

§94ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, ὡμίλησα ἐκτεταμένως μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Λομβάρδου. Τὸν εἶπον, ὅτι ἡ συζήτησις περὶ τῶν Δηλιακῶν πρέπει νὰ διαιρεθῇ ἀπὸ τὴν συζήτησιν περὶ τῆς παραιτήσεώς μου. Λοιπὸν εἶμαι πρόθυμος, ἐὰν ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις περὶ Δηλίου, νὰ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὴν ἐπερώτησιν περὶ τῆς παραιτήσεώς μου.

§95ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι σήμερον.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι βουλευταὶ, ἐπειδὴ δὲν εἶναι κατὰ τῆς προτάσεώς μου οὐδεὶς, ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ μόνον ἡ περὶ τοῦ Δήλεσι συζήτησις ἔκλεισε σήμερον· πᾶσα δὲ ἄλλη ἐπερώτησις....

§97ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ἔκλεισεν.

§98ΜΙΛΗΣΗΣ. Μὴ ἑρμηνεύετε οὕτω πως, κύριε πρόεδρε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν πρὸ τῆς συζητήσεως, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς αὐτὴν δι’ ἔλλειψιν ἐγγράφων, οὔτε εἰμποροῦμεν ν’ ἀποφασίσωμεν μὲ κεκλεισμένους ὀφθαλμοὺς, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν συζήτησιν μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων. Τὴν δήλωσιν ταύτην ἐπαναλαμβάνομεν καὶ τώρα. Σήμερον τὴν συζήτησιν δὲν θεωροῦμεν οὔτε πλήρη καὶ τακτικὴν, οὔτε σοβαράν.

§99ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν θεωρεῖ ἡ Βουλή.

§100ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔστω· ἀλλὰ δὲν εἰμπορεῖτε ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ κανένα βουλευτὴν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν συζήτησιν μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ προσβάλλεται τὸ προεδρεῖον λέγω, τί ἀντικείμενον εἶχε σήμερον ἡ Βουλή; τὸ τοῦ Δήλησι· ἐπ’ αὐτοῦ ἐγένετο λόγος καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐξετάθη ἡ συζήτησις. Τώρα ἂν θέλουσι νὰ ἐπαναφέρωσι τὴν συζήτησιν.... (θόρυβος).

§102ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἐγκατέλειψα τὴν πρότασίν μου....

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, ν’ ἀκούσωμεν.......

§104ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τοῦ νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ τὴν λύπην της...

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον· ἐτελείωσεν αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§106ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀλλὰ προτίθεμαι νὰ τὸ ἐπαναφέρω.

§107ΛΕΚΚΑΣ. Ὤδινεν ὄρος καὶ ἔτεκε μῦν. Περὶ τοῦ ἔθνους δὲν εἴπομεν τίποτε. Εἴπομεν κάμποσα λόγια καὶ τίποτε περισσότερον. Ἡμεῖς διετυπώσαμεν προτάσεις. Ἀλλὰ περὶ αὐτῶν οὐδεὶς λόγος.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Ἔχομεν τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ χθεσινοῦ νομοσχεδίου.

§109ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐγειρόμενοι). Αὔριον, αὔριον·

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται λοιπὸν ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 4 παρὰ 20|60.