1871.01.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 10

Τῆς 12 Ἰανουαρίου 1871.

(Τρίτη)

Ὥρα 1 καὶ 10|60 μ. μ.

Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Σῶμα ἐπὶ τέλους εἶναι πλῆρες· παρακαλῶ τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ λάβουν τὰς θέσεις των οἱ δὲ μὴ βουλευταὶ νὰ ἐξέλθωσι. Σᾶς ἀναγινώσκω, κύριοι, τὸ ἄρθρον 17 τοῦ κανονισμοῦ. «Αἱ συνεδριάσεις ἄρχονται τακτικῶς τὴν 10 ὥραν π. μ. ὀφείλουσι δὲ νὰ παρευρίσκωνται κατ’ αὐτὴν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τέλους πάντες οἱ βουλευταί· οἱ ὅπως δήποτε κωλυόμενοι νὰ παρευρεθῶσι εἴς τινα τῶν συνεδριάσεων, οἱ ἀναγκαζόμενοι διαρκούσης αὐτῆς ν’ ἀποχωρήσωσι, γνωστοποιοῦσιν εἰς τὸν πρόεδρον, οἱ μὲν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως, οἱ δὲ ἐν καιρῷ, τὰ ἑαυτῶν κωλύματα. Τὰ ὀνόματα τῶν ἄνευ τοιαύτης γνωστοποιήσεως μὴ ἐμφανιζομένων, ἢ ἀποχωρούντων τῶν συνεδριάσεων, δημοσιεύονται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Βουλῆς. Οἱ ἐν τοῖς παρακειμένοις τῇ Αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων δωματίοις βουλευταὶ, καλούμενοι παρὰ τοῦ προέδρου διὰ τῶν κλητήρων, ἐπανέρχονται ἀμέσως εἰς τὴν αἴθουσαν, καὶ ἂν δὲν ἐπανέλθωσιν θεωροῦνται παρόντες». Τώρα νομίζω, ὅτι ὅλοι ἐνδιαφερόμεθα νὰ τηρῶμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁρίζεται ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ, ἐὰν δὲ μέχρι τοῦδε ἐτηρήθη ἢ ὄχι, κρίνετε ὑμεῖς, ἐγὼ ὅμως ἔχω καθῆκον νὰ ἐφαρμόσω τὸ ἄρθρον αὐτὸ, τὸ καθῆκον μοῦ ἐπιβάλλει τὰ στενογραφήματα καθ’ ἑκάστην ν’ ἀρχίζωσι μὲ τὴν σημείωσιν τῆς ὥρας τῆς ἀρχῆς τῆς συνεδριάσεως καὶ τῶν παρόντων καὶ ἀπόντων ἐκ τῶν βουλευτῶν· αὐτὸ νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκόν μου.

§2ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποίας ὥρας;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κανονισμὸς ἀναφέρει τὴν δεκάτην, κατόπιν παρεδέχθημεν τὴν ἑνδεκάτην, ἐσχάτως δὲ τὴν δωδεκάτην. Τὴν δωδεκάτην λοιπὸν θέλει κάθηται τὸ προεδρεῖον μέχρι τῆς 1. μ. μ.· καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀπαρτία θέλει διαλύει τὴν συνεδρίασιν διὰ τὴν ἑπομένην.

§4ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ὅταν περιμένωμεν μέχρι τῆς μιᾶς μ. μ. εἶναι ὡσὰν νὰ λέγωμεν, ὅτι τὴν μίαν μ. μ. ἄρχεται ἡ συνεδρίασις.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐλπίζω, ὅτι θ’ ἀρχίζωμεν τὴν 12· ἀλλὰ διὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ποινικὴν ῥήτραν, ἢ διὰ νὰ διαλύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, πρέπει νὰ παρέλθῃ μία ὥρα. Θέλετε νὰ φανῶμεν αὐστηρότεροι; ἀποφασίσατε ὑμεῖς.

§6ΛΕΚΚΑΣ. Ἐπειδὴ θέλομεν ἡμεῖς νὰ θέσωμεν ὅλην τὴν Ἑλλάδα εἰς σημεῖον τακτικὸν, ὀφείλομεν, νομίζω, πρῶτοι νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα· τὴν 12 ἀκριβῶς νὰ ἤμεθα ὅλοι ἐδῶ, τὸ δὲ προεδρεῖον νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα τοῦ δίδει ὁ κανονισμός.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον δὲν ἔχει ἄλλα μέτρα· κατ’ ἀρχὰς θέλει σημειόνεσθαι ἡ ὥρα καὶ ποῖοι εἶναι παρόντες ἐκ τῶν βουλευτῶν καὶ ποῖοι ἀπόντες. Ἐὰν τώρα νομίζητε, ὅτι τὴν 12 ὀφείλει τὸ προεδρεῖον νὰ πράξῃ τοῦτο, νὰ τὸ εἴπητε. Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ μείνωμεν, καὶ ἡ εὐθύνη ἂς πέσῃ εἰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν παρευρίσκονται.

§8ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Αὐτὸ δὲν πειράζει ἂν θὰ διαλύηται ἡ συνεδρίασις, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὰ ὀνόματα τῶν μὴ παρόντων πρέπει νὰ καταχωρῶνται, ὄχι μόνον εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ εἴς τινα τῶν ἄλλων ἐφημερίδων. Ποῖον εἶναι τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, ἐὰν μόνον σημειῶνται εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Βουλῆς; ἐδῶ ἐρχόμεθα νὰ ἐκπληρώσωμεν ἓν καθῆκον, καὶ πρέπει νὰ ᾖναι γνωστὸν εἰς τὴν κοινωνίαν κατὰ πόσον τὸ ἐκπληροῦμεν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον νομίζει, ὅτι ἡ ἐφημερὶς τῆς Βουλῆς θέλει ἔχει ταχεῖαν καὶ εὐρεῖαν κυκλοφορίαν· τώρα ὅποιος βουλευτὴς θέλει, ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ καὶ τὸ ἄλλο. Καθημερινῶς θέλει παρουσιάζεται ἡ ἐφημερὶς τῆς Βουλῆς, διότι τὸ προεδρεῖον θέλει καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν, τὴν ἐπιοῦσαν νὰ ᾖναι εἰς κυκλοφορίαν ἡ προηγουμένη συνεδρίασις. Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, ὡς ἑξῆς. «Ἀπαρτίας γενομένης περὶ ὥραν 1 Μ. Μ. ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐπεκυρώθησαν μετά τινα διόρθωσιν· ἀκολούθως ὁ Πρόεδρος ἀνήγγειλεν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν διέταξε τὴν μετάφρασιν τῶν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Δηλίου ἐγγράφων, πιστεύει ὅμως, ὅτι δὲν θὰ περαιωθῇ ἡ ἐπ’ αὐτῶν ἐργασία μέχρι τῆς Παρασκευῆς· ἕτερος ἀπήντησε πρὸς ταῦτα ὅτι ἡ περὶ τοῦ Δηλιακοῦ συζήτησις πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ κατὰ τὴν Παρασκευὴν· διότι ὀλίγα ἐκ τῶν ἐγγράφων ἐκείνων εἰσὶν ἀναγκαῖα πρὸς φωτισμὸν τῆς συζητήσεως».

§10ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τὴν Παρασκευὴν νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις.

§11Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν τὴν Παρασκευὴν νὰ γείνῃ συζήτησις, χωρὶς νὰ τυπωθῶσιν καὶ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα;

§12ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶσθε χθὲς ἐδῶ, Κύριε Πετζάλη (θόρυβος.)

§13ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Χθές, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικά, ἐγένετο ἡ παρατήρησις, κύριε πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ βραχὺ αὐτὸ διάστημα νὰ τυπωθῶσιν τὰ ἔγγραφα· ἐγὼ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ὅτι θεωρῶ περιττὴν τὴν τύπωσιν, καὶ εἶναι περιττὴ ἡ μετάφρασις. Τὰ μεταφρασθέντα νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς καὶ ὁ βουλόμενος νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν. Οὐχ ἧττον ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν γνώμην μου, νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν μετάφῤῥσιν τῶν ἐγγράφων, καὶ νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις τὴν Παρασκευήν. Οὐδεμία ἀντίῤῥησις ἐγένετο· κατόπιν, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὁ κύριος Παράσχος πλησιάσας ὑμᾶς, εἶπεν ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν πληροφορεῖται, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἔστειλεν ἐκ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν πρὸς τύπωσιν, καὶ ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὁμοφώνως, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀντιῤῥήσεως, νὰ γίνῃ συζήτησις τὴν Παρασκευήν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ σημειωθῇ ἡ ἀπόφασις εἰς τὰ πρακτικά.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ τελειώσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἕως τὸ βράδυ· αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις νὰ τὰς ὑποβάλητε εἰς τὸ τέλος τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρακτικῶν.

§15ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν πειράζει, Κ. πρόεδρε, διότι χθὲς ἐπετρέψατε εἰς τὸν Κ. Χατζῖσκον νὰ κάμῃ εὐθὺς τὴν διόρθωσιν.

§16Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νομίζετε, ὅτι τὸ σῶμα θὰ ἐκδίδῃ ἀποφάσεις καὶ νόμους....

§17ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠξεύρετε τίποτε, κύριε Πετζάλη· δὲν ἦσθε χθὲς ἐδῶ.

§18ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀδιάφορον· δὲν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή.

§19ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ἦσθε χθὲς ἐδῶ· δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἰπῆτε τίποτε (θόρυβος).

§20ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως δὲν ἀπεφάσισεν τίποτε ἡ Βουλή· τὸ εἶπεν ὁ προαγορεύσας (θόρυβος).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐνθυμοῦμαι, κύριε, χθὲς ἐγὼ ἀφ’ ἑαυτοῦ μου σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν νὰ γείνῃ τὴν Παρασκευὴν ἡ συζήτησις περὶ τοῦ Δήλεσι μὲ τὸ νὰ ᾖναι τυπωμένα τὰ ἔγγραφα. Ἐγὼ σᾶς εἶπα, ἐὰν ἐννοῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι τυπωμένα μέχρι τῆς Παρασκευῆς, περὶ τούτου ἀμφιβάλλω, διότι ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν ἔχει νὰ τὰ τακτοποιήσῃ, νὰ τὰ μεταφράσῃ καὶ νὰ τὰ στείλῃ εἰς τὸ τυπογραφεῖον. Δὲν ἠξεύρω λοιπὸν, ἐὰν θὰ ᾖναι μέχρι τῆς Παρασκευῆς τυπωμένα. Ὁ κύριος Ζαΐμης εἶπεν νὰ τὰ μεταφράσῃ ἡ Βουλὴ, νὰ προσθέσωμεν ὑπαλλήλους, καὶ νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις τὴν Παρασκευήν· αὐτὴ ἦτο γνώμη τοῦ Κ. Ζαΐμη, ἀπόφασις ὅμως τῆς Βουλῆς δὲν ἔγεινε.

§22ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἦτο ἀνάγκη.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὸ ἐννόησα, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει (θόρυβος). Ἀφίνετε νὰ τελειώσω; Δὲν ἔθεσα ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ἀποφασίζῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν ἄνευ τῶν ἐγγράφων, δύναται τώρα νὰ τὸ ἀποφασίσῃ. Ἐγὼ δὲν ἐννοοῦσα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τοῦτο, οὔτε ζήτημα ἔθεσα. Νομίζει ἡ Βουλὴ, ὅτι ἀπεφάσισε; ἂς τὸ εἴπῃ τώρα.

§24ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν, διότι εἶναι ἀποφασισμένον. Ἡ Βουλὴ εἶπεν εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι τὴν Παρασκευὴν θὰ ἐργασθῇ εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐπροτάθη ἀόριστος ἀναβολὴ καὶ ἡ Βουλὴ τὴν ἀπέῤῥιψε· τώρα ἐγένετο ἡ ὑποψία εἰς τὸ προεδρεῖον, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον μέχρι τῆς Παρασκευῆς νὰ μὴ ᾖναι τυπωμένα τὰ ἔγγραφα. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ θὰ τὸ μάθῃ τότε, καὶ τότε, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἡ τύπωσις τῶν ἐγγράφων.....

§25ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§26ΔΑΓΡΕΣ. Ἐν τῷ μέσῳ ὅμως τῆς ἐποχῆς αὐτοῦ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσθη.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Δαγρὲ, ἐὰν ἐρωτᾶτε τὴν γνώμην μου, ἐγὼ τὴν εἶπα καὶ προχθὲς, ὅτι, ἐὰν ὁ κύριος Ζαΐμης ἐπιμένῃ νὰ δώσουν λόγον, κἀνεὶς δὲν τοὺς ἐμποδίζει· ἐνθυμήθητε ὅμως προχθὲς, τί ἐλέγαμεν; ἄλλοι τὸ σάββατον, ἄλλος ἐφώναζε τὴν δευτέραν, καὶ καθεξῆς. Τί θέλει τώρα ἡ Βουλή; Τὴν παρασκευήν; Ἡ παρασκευὴ εἶναι ὡρισμένη. Τὸ προεδρεῖον μόνον κατέθεσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς αὐτὸ τὸ περιστατικὸν, ὅτι ἴσως τὰ ἔγγραφα δὲν θὰ ᾖναι τυπωμένα μέχρι τῆς παρασκευῆς. Εἰς τὴν Βουλὴν μένει ν’ ἀποφασίσῃ, καὶ τὸ προεδρεῖον ν’ ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ μίαν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§28ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε εἴπετε, ὅτι πιθανὸν τὰ ἔγγραφα νὰ μὴ τυπωθῶσι.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι τυπωμένα, ἠμπορεῖ καὶ νὰ μὴν ᾖναι, δὲν τὸ ἐγγυῶμαι.

§30ΖΑΪΜΗΣ. Εἴπετε ὅτι ἠμπορεῖ νὰ μὴ ᾖναι τυπωμένα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σωστὰ, καὶ τὸ λέγω καὶ σήμερον.

§32ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπα κ. Πρόεδρε, ὅτι, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐξωτερικῶν δὲν δυνηθῇ νὰ κάμῃ τὴν μετάφρασιν τῶν ἐγγράφων αὐτῶν, νὰ προσκαλέσητε μεταφραστὰς νὰ τὰ μεταφράσωσιν· καὶ ἐπειδὴ ἡ ἡμέρα προσδιωρίσθη ῥητῶς ἡ Παρασκευὴ, τὰ ἔγγραφα πρέπει νὰ ᾖναι μεταφρασμένα καὶ κατατεθειμένα, ὥστε νὰ τὰ συμβουλευθῇ πᾶς ὁ βουλόμενος. Ἐπιμένω λοιπὸν διὰ τὴν Παρασκευὴν, ὡς ἡμέραν ἀφεύκτως ὁρισθεῖσαν διὰ τὴν συζήτησιν αὐτήν. Τὴν πρότασιν τὴν ἐδικήν μου δὲν τὴν ἀντέκρουσε κανείς. Καὶ βεβαίως δὲν ἐπροκαλέσατε ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, διότι ἀντίῤῥησις δὲν ἐγένετο. Λοιπὸν ἐκ μέρους οὐδενὸς ἐγένετο ἀντίῤῥησις, ὅτι ἐὰν δὲν τυπωθῶσι τὰ ἔγγραφα πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις. Τοιοῦτόν τι δὲν ἐῤῥέθη· ἑπομένως ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἂν καὶ δὲν ἐξετελέσθη δι’ ἀναστάσεως, οὐχ ἧττον ὅμως φανερῶς ἦτο γνωστὸν, ὅτι τὴν Παρασκευὴν ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ χώραν ἡ συζήτησις. Αὐτὸ ἐγένετο. Θέλετε σήμερον νὰ προκαλέσητε μίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς;

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς ἐπαναλαμβάνετε ὅ,τι εἴπατε χθές· ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι μεταφρασμένα καὶ τυπωμένα τὰ ἔγγραφα μέχρι τῆς Παρασκευῆς, καὶ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ἐγγυᾶται τὸ Προεδρεῖον, ὅτι θὰ ᾖναι τυπωμένα. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα.

§34ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν ὅτι τὸ Προεδρεῖον ἔχει εὐθύνην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὐχ ἧττον ὅμως τὴν Παρασκευὴν θὰ γείνῃ συζήτησις.

§35ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προκαλέσητε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι.

§37Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ θὰ προκληθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς θέλω νὰ κάμω δύο παρατηρήσεις. Πρώτην φορὰν βλέπω, ὅτι προκαλοῦμαι νὰ δώσω γνώμην ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου χωρὶς νὰ ᾖμαι κάτοχος....

§38ΤΙΝΕΣ. Ἔπρεπε νὰ ἔλθετε.

§39ΖΑΪΜΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πετσάλης δὲν ἔρχεταί ποτε δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Βουλὴ ν’ ἀκολουθῇ τὰς διαθέσεις του.

§40ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ λογικῶς. Πρώτην φορὰν βλέπω, ὅτι δύναταί τις νὰ θέσῃ ζήτημα, καὶ νὰ ζητηθῇ ἡ ψῆφος ἄλλου, πρὶν φωτισθῇ, πρὶν κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα.

§41ΤΙΝΕΣ. Κατετέθησαν.

§42ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Χωρὶς νὰ δημοσιευθοῦν τὰ ἔγγραφα δὲν ἠμπορῶ νὰ δώσω καμμίαν ψῆφον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζαΐμη, εἶναι ὅτι τὴν Παρασκευὴν, τυπωθοῦν ἢ δὲν τυπωθοῦν, δημοσιευθοῦν ἢ ὄχι τὰ ἔγγραφα, πρέπει νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις περὶ Δήλεση, οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν τὴν πρότασιν νὰ ἐγερθῶσι, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι), παρεδέχθη. — Ἐμπρός, τὰ πρακτικά.

§44ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (Κοσσονάκος). (ἐξακολουθεῖ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν ὡς ἑξῆς). «Μετὰ τοῦτον ἄλλος παρετήρησεν ὅτι, ἀφοῦ οἱ μετασχόντες τοῦ ὑπουργείου Δεληγεώργη ἀπεδέχθησαν σιωπηλῶς τὴν μομφὴν, ἣν ἀπηύθυνεν ὁ κύριος Χατζΐσκος, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον Δεληγεώργη ἐσχηματίσθη ἀντικοινοβουλευτικῶς, ἕπεται ὅτι ἡ μομφὴ εἶναι ἀληθής. Ὀφείλουσιν, εἶπεν, ν’ ἀναιρέσωσι τὴν κατηγορίαν, διότι δεικνύουσιν ἐνοχὴν διὰ τῆς σιωπῆς των. Ὑπουργεῖον κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς, ἀναλαμβάνον τὴν ἐξουσίαν, ὀφείλει λόγον εἰς τὴν κοινωνίαν, εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν· ἄλλοι δύνανται νὰ σιωπῶσι, ἀλλ’ ἡ σιωπὴ δὲν ἁρμόζει εἰς πολιτικὸν, ὑποσχόμενον μέχρι τοῦδε διὰ τὰ φιλελεύθερα αὐτοῦ φρονήματα.»

§45ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπίσημα πρακτικὰ εἶναι αὐτὰ κ. Πρόεδρε, ἢ στενογραφημένα;

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσημα.

§47ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διότι βλέπω πολλὴν λεπτομέρειαν εἰς αὐτὸ τὸ μέρος.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνατε τὴν συντομίαν.

§49ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν προτείνω τίποτε· αὐτὸ εἶναι ἔργον τοῦ ἐπιτηροῦντος προέδρου. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. «Τὸ ὑπουργεῖον Δεληγεώργη, ἐξήντλησε καὶ τὰ τελευταῖα μέσα πρὸς παράτασιν τῆς ἀπουσίας τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπίεσε τὸν Βασιλέα, ἵνα χορηγήσῃ αὐτῷ τὴν διάλυσιν, ἣν, ὡς διέδωσεν, εἶχεν ὑποσχεθῆ ὁ Βασιλεύς. Ἐν τούτοις, εἷς τῶν μετριοφρονεστέρων βουλευτῶν....»

§50ΛΕΚΚΑΣ. Διατί αὐταὶ αἱ διακρίσεις κ. Πρόεδρε; Τί θὰ εἰπῇ εἷς τῶν μετριοφρονεστέρων βουλευτῶν; Πῶς τὸν ὠνόμασεν μετριοφρονέστερον αὐτὸν τὸν βουλευτὴν ὁ κ. Δαγρὲς, ὅστις ἀπάνω κάτω ἀπὸ ἐμὲ δὲν εἶναι πλέον μετριόφρων.

§51ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν τὸ ἐννοήσατε (θόρυβος).

§52ΛΕΚΚΑΣ. Διατί αὐτὰ τὰ συγκριτικὰ, μετριοφρονέστερος κτλ.; αὐτὰ πρέπει νὰ λείψουν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ πρέπει νὰ ᾖναι ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτατα, εἰς ἄλλας Βουλὰς δὲν περιέχουν τὰ ἐπίσημα πρακτικά, παρὰ τὰς προτάσεις καὶ τὰς ἀποφάσεις· θέλετε τοῦτο;

§54ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν θέλομεν τίποτε. Συνεργάζεσθε δέκα χρόνους μαζύ μας, καὶ γνωρίζετε τὴν τακτικήν. Αὐτὰ εἶναι ζωγραφιαῖς, δὲν εἶναι πρακτικά. Εἶναι ὡς ἐὰν ὁ ζωγράφος ἔκαμε μίαν εἰκόνα.

§55ΛΕΚΚΑΣ. Νὰ μὴ ὑπάρχῃ τολμηρὸς βουλευτής, μετριόφρων βουλευτής. Τί θὰ εἰποῦν αὐτὰ κ. πρόεδρε;

§56ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐὰν ἐννοῇ ἐμὲ ὁ ἔντιμος βουλευτής, καὶ μοῦ ἔδωσε τὸν τίτλον τοῦ μετριόφρονος, τὸν εὐγνωμονῶ, καὶ παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, νὰ ἐξαλειφθῇ.

§57ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΚΑΙ ΛΕΚΑΣ. Ἁπλῶς εἴμεθα ὅλοι ἴσοι.

§58ΔΑΓΡΕΣ. Εἶπον χθὲς, ὅταν εἷς ἐκ τῶν μετριοφρονεστέρων βουλευτῶν προσηγόρευσε τὰ ὑπουργεῖον Δεληγεώργη ἀντικοινοβουλευτικόν, καὶ τὸ ὑπουργεῖον παρὸν σιωπᾷ, θὰ εἰπῇ ὅτι ἀποδέχεται τὰς αἰτιάσεις· εἶπον δὲ καὶ ἀνέφερα τὸ μετριόφρων, διότι γνωρίζω τῳόντι τὸν μετριόφρονα χαρακτῆρα τοῦ κ. Χατζίσκου, καὶ δὲν προῆλθεν μήτε ἐκ πάθους, μήτε ἐξ ἄλλου τινός. Διὰ τοῦτο τὸ ἀνέφερα, καὶ πρέπει νὰ μείνῃ.

§59ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι, καὶ ὅπως τῷ εἶπε νὰ μείνῃ. «(Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν). Ἕτερος ἐνδιαφερόμενος πρώην ὑπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν παραδέχεται ὡς ὀρθὸν βεβαίως, πᾶν ὅ,τι ἕκαστος λέγει ἐκ τοῦ βουλευτικοῦ βήματος. Δὲν ἀπηντήσαμεν ἡμεῖς οἱ περὶ τὸν Δεληγεώργην, διότι ἐπὶ τῆς συζητήσεως ἐκείνης ἐπρόκειτο περὶ ἄλλου ὑπουργείου. Ἔπρεπεν, ἠκολούθησεν ὁ ῥήτωρ, νὰ δοθῇ καιρός, νὰ ὑποβληθῇ ἐπερώτησις, καὶ οὐχὶ νὰ γίνῃ ἐξ ἐφόδου κατηγορία. Ἡ κυβέρνησις τοῦ Δεληγεώργη ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν, διότι ἡ προκάτοχος αὐτῆς εἶχε λόγους παραιτήσεως, καὶ δὲν ἠδύνατο ν’ ἀρνηθῇ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην εἰς τὸν Βασιλέα. Ἕκαστος ὑπουργὸς, δύναται νὰ ὑποβάλῃ οἱουσδήποτε ὅρους ἐντὸς τῶν συνταγματικῶν ὁρίων. Οὕτως ἔπραξεν ὁ κ. Δεληγεώργης. Καὶ ἐν τούτοις λέγουσιν, ὅτι ἐπιέσαμεν τὸν Βασιλέα. Ἡ φράσις αὕτη εἶναι ἀντικοινοβουλευτικὴ, καὶ οὐχὶ οἱ ὅροι· διότι τέλος, οὐδεὶς γινώσκει τί συνεφωνήθη, οὐδὲ δύναται νὰ δικάσῃ τὴν διάνοιαν καὶ τὰς ἰδέας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐγένοντο πράγματα. Εἴμεθα, ὡς λέγουσι, προσέθηκεν ὁ ῥήτωρ, ἀντικοινοβουλευτικοί, ἐπειδὴ δὲν εἴχομεν πλειονοψηφίαν. Πλὴν τίς εἶχε τοιαύτην ἐκτὸς τοῦ παραιτηθέντος ὑπουργείου; Ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς οὐδὲν περιέχει ἀντισυνταγματικόν, διότι ἡ ἀναβάπτισις τῆς Βουλῆς κατὰ συντομωτέρας περιόδους, παγιοῖ τὸ Σύνταγμα. Ἄλλως τε τὸ ἡγεμονικὸν δικαίωμα τοῦ διαλύειν εἶναι ἀπόλυτον, ἡ δὲ κοινοβουλευτικὴ εὐθύνη, ἄνευ ἐλευθέρας ἐνεργείας εἶναι σολοικισμός· ἕκαστος ὑπουργὸς δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἐλευθέρως, δίδων κατόπιν λόγον εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν. Ἐδέχθημεν λοιπὸν τὴν ἀρχὴν κοινοβουλευτικώτατα καὶ συνταγματικώτατα. Θέλομεν δὲ δώσει προθύμως λόγον τῶν πράξεών μας, ἀπαντῶντες συνάμα καὶ εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ νῦν πρωθυπουργοῦ.»

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὰ ἐκτεταμένη καὶ αὐτὴ ἡ ὁμιλία. «Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. Ἕτερος πρώην πρωθυπουργὸς λαβὼν τὸν λόγον εἶπεν, ὅτι δὲν ἐκπλήττεται διὰ τὴν πρότασιν. Εἰς ὁμοίας περιστάσεις, τὸ ὑπουργεῖον Δεληγεώργη κατηγοροῦντες, ὑπῆρξαν σύμφωνοι· ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ ὦσι γενναῖοι οἱ ἀθῶοι, ὅπως φέρωσι τοιαύτην πρότασιν. Κατὰ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κυρίου Χατζίσκου, ἐσκόπουν ν’ ἀπολογηθῶ διὰ τὰς πράξεις μου.»

§61ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές· ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς μου, κατὰ τὸ συνταγματικὸν ἔθιμον.

§62ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ Χατζίσκος δὲν εἶπε τίποτε, διότι ἀπέσυρεν ὅλας τὰς ἐπερωτήσεις του· ὅταν τὸν ἠρώτησα, εἶπεν, ὅτι δὲν θέλει οὔτε λέξις νὰ γίνῃ περὶ παραιτήσεως τοῦ ὑπουργείου. Τὰ πρακτικὰ ὑπάρχουν. Πῶς λοιπὸν αὐτὰ εὑρίσκονται;

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διορθωθῇ.

§64ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν θὰ σᾶς κάμω ἀντιπρόσωπόν μου, κύριε Λέκα. (θόρυβος).

§65ΛΕΚΚΑΣ. Καθ’ ἑκάστην φέρομεν ζητήματα προσωπικά, ἐνῷ ἔχομεν τόσα ἀντικείμενα σπουδαῖα, ἐδῶ ἔχομεν τὸ ἀντικείμενον τῆς λῃστείας, τῶν φυτειῶν καὶ τόσα ἄλλα.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριε Λέκα (θόρυβος). Εἰς τὴν τάξιν κύριε Λέκα.

§67ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ μὴ ἀντιπροσωπεύετε ἄλλοτε τὰς ἰδέας τῶν ἄλλων, κύριε Λέκα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ πρακτικὰ διορθοῦνται ὡς ἑξῆς, κ. Δεληγεώργη· «ἐσκόπουν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς μου.» Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. «Ἐν τούτοις αὕτη ἀνεβλήθη. Πλὴν οὐδέποτε ἀπήντησα πρότασιν, ὁμοίαν τῆς σήμερον ὑποβληθείσης. Μόνη ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα τοιαύτης ἐπερωτήσεως, οὐχὶ δὲ ἁπλοῦς βουλευτής.»

§69ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. «Μόνον ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ συζητήσῃ τοιοῦτον λόγον, οὐχὶ δὲ μόνος ὁ βουλευτής.» (διορθοῦνται οὕτω). Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. «Ἡ παραίτησις εἶναι δικαίωμα τοῦ ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἡ πρόσκλησις δικαίωμα τοῦ Βασιλέως. Καὶ οἱ μὲν λόγοι τῆς παραιτήσεως εὐκόλως ἐξηγοῦνται, ἐνῷ οἱ τῆς προσκλήσεως οὐχὶ, διότι ὁ παραιτηθεὶς ὑπουργὸς δὲν ἀντιπροσωπεύει πλέον τὸν Βασιλέα. Εἶμαι πρόθυμος λοιπὸν νὰ ἀπαντήσω ἐκτιθέμενος τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς μου, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὸ ἀποφασίσῃ.»

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὄχι, ἂν ἡ Βουλὴ τὸ ἀποφασίσῃ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, τοῦτο εἶπον· διὰ τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεως εἶμαι πρόθυμος νὰ τοὺς ἐκθέσω, διὰ δὲ τὸ ἕτερον ζήτημα, προθύμως θέλω δώσει λόγον, ἂν ἡ Βουλὴ τὸ ζητήσῃ· νὰ διορθωθῇ λοιπὸν οὕτω. «Εἶμαι πρόθυμος λοιπὸν νὰ ἀπαντήσω ἐκτιθέμενος τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεώς μου, ὡσαύτως δὲ νὰ ἀπαντήσω ἀμέσως καὶ εἰς τὴν ἑτέραν πρότασιν, ἂν ἡ Βουλὴ τὸ διατάξῃ.» (διορθοῦνται οὕτω). Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις ...... «Ἐπὶ τούτοις ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ προέδρου παρεδέχθη νὰ ἀναβληθῇ ἡ πρότασις κατὰ τὴν 21 Ἰανουαρίου.»

§71ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, κ. πρόεδρε, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἡ Βουλὴ δὲν προῆλθεν εἰς καμμίαν ἀπόφασιν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ποτὲ δὲν λέγω ψεῦμα· ἠρώτησα τὴν Βουλήν· κύριοι δὲν εἶναι οὕτω;

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀκούσατε σεῖς καλὰ κύριε Δεληγιώργη.

§75ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἦτο περιττὸν νὰ μοῦ ἀντιτάξητε τὴν τιμήν σας, διότι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς ἀντιτάξω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου, καὶ σᾶς κάμω τὴν παρατήρησιν, διότι ἐλησμονήσατε τὴν περίστασιν. Πραγματικῶς, εἴπατε ἡ Βουλὴ διὰ νὰ ἀποφασίσῃ, καὶ σᾶς εἶπεν, ὄχι ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ μόνος ὁ κ. Κεχαγιᾶς.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα ἠρώτησα τὸν κ. Κεχαγιᾶν.

§77ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μοῦ εἶναι πάντῃ ἀδιάφορον, ἀλλὰ σᾶς ἔκαμα αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, διότι παρεξηγεῖτε τὰ πάντα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι μοῦ εἴπατε, ὅτι δὲν ἠρωτήσατε.

§79ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Αὐτὸ τὸ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τὰ σπουδαῖα ζητήματα εἶναι καλὸν νὰ λείψῃ, καὶ ἡ καλὴ πίστις τὸ ἀπαιτεῖ.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὁμιλοῦμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἥτις μᾶς ἤκουσε χθές.

§81ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει νὰ προκαλῆτε τὰς ἀποφάσεις τακτικὰ, διὰ νὰ μὴ ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ λέγητε ὕστερον, ὡς ἐπεκράτησε· ἅμα δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις θὰ εἰπῇ ὅτι δικαιοῦνται, ὅσοι δὲν προσεκλήθησαν νὰ ψηφοφορήσουν, νὰ ἀμφιβάλουν. Λοιπὸν ἐγὼ ἐρωτῶ τί ἀπεφάσισε χθὲς ἡ Βουλή; Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠξεύρω εἶναι ὅ,τι λέγει ὁ κανονισμὸς, ὅταν κάμῃ τις ἐπερώτησιν, προσδιορίζει τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως, οὐχὶ ὅτι ἡ Βουλὴ τὴν προσδιορίζει. Μὲ προσκαλεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθω ν’ ἀπολογηθῶ; Προσδιωρίσθη ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐπερώτησις; Αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τοῦ ἐπερωτῶντος.

§82ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν εἶναι δικαίωμα τοῦ ἐπερωτῶντος νὰ προσδιορίζῃ τὴν ἡμέραν, διότι ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὄχι. Ἐν τούτοις ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν σκέπτεται, ἐὰν ἔχῃ καιρὸν, ἐὰν ἡ προτεινομένη ἡμέρα ᾖναι κατάλληλος. Καὶ διὰ τοῦτο ἀπεφασίσαμεν πρὸ ὀλίγου ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ζαΐμη, τὴν δεῖνα ἡμέραν νὰ γίνῃ συζήτησις. Ἀπαράλλακτα, καὶ ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν κάμνουν ἐπερωτήσεις, προτείνουν ἡμέραν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει τὴν ἡμέραν, ὅπως χθὲς παρεδέχθη τὴν εἰκοστὴν πρώτην.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγώ, Κύριοι, νομίζω ὅτι, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμιλήσω, ὡς πρόεδρος, ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ νὰ τῆς ὑπενθυμίσω πότε εἶναι σοβαρὰ τὰ ζητήματα, καὶ πότε δὲν εἶναι. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι σύμφωνα μὲ τὴν σοβαρότητα τοῦ σώματος, ἔπραξα καὶ θέλω πράξει πάντοτε· ὁσάκις πρόκειται οἱονδήποτε ζήτημα, καὶ λέγω, ἡ βουλὴ παραδέχεται τοῦτο, καὶ κανεὶς δὲν ἀπαντᾷ, ἐγὼ νομίζω ὅτι ἐν πλήρει σοβαρότητι ἡ βουλὴ, ὅτι τὸ παρεδέχθη. Ὅστις νομίζει, ὅτι δὲν εἶναι τακτικὸν, ἠμπορεῖ νὰ σηκωθῇ νὰ εἴπῃ, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δι’ ἀναστάσεως, ἢ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θεωρῶ ὡς σοβαροτάτας τὰς ἀποφάσεις τῆς βουλῆς, ὁσάκις τὸ προεδρεῖον ἐρωτᾷ, «ἡ βουλὴ παραδέχεται τοῦτο», καὶ δὲν γίνεται καμμία ἀντίῤῥησις· θὰ εἰπῇ ὅτι ἡ βουλὴ τὸ παραδέχεται παμψηφεί. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. «Ἀνεγνώσθησαν κατόπιν δύο ἀναφοραί.»

§84ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πῶς ἔχει λοιπόν;

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἐπὶ τούτοις ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Προέδρου παρεδέχθη ν’ ἀναβληθῇ ἡ πρότασις κατὰ τὴν 21 Ἰανουαρίου.» Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις. «... συνέστησε δὲ (ὁ Πρόεδρος) καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν μισθὸν, τὴν ἱκανοποίησιν ἑνὸς ἐπιμελοῦς καὶ ἱκανοῦ στενογράφου. Ἐπὶ δὲ τῆς συστάσεως ταύτης πολλοὶ εἶπον νὰ διορθωθῇ.»

§86ΛΕΚΚΑΣ. Κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ. Εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἐδῶ, διότι ἀφορᾷ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι εἷς στενογράφος εὑρισκόμενος εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ κάμνει εἰς ἄλλην περίστασιν.

§88ΛΕΚΚΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ.......

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι περίστασις τώρα· ἐδῶ πρόκειται νὰ δηλωθῇ ὅ,τι ἔγεινε χθές.

§90ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ λόγος εἶναι νὰ μὴ φαινώμεθα ὅτι μεροληπτοῦμεν. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. «Ἀκολούθως ἕτερος βουλευτὴς ὑπέβαλε 4 προτάσεις νόμων περὶ παιδείας καὶ ἐκκλησίας.»

§91ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. «Καὶ κληροδοτημάτων» ἀντὶ «ἐκκλησίας» (διορθοῦται). Ἐξακολουθεῖ καὶ τελειόνει ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἄλλη παρατήρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§93ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπικυροῦνται. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ ἐκ δευτέρου ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκ τῶν ἐθνικῶν ἐλαιοδένδρων Παρνασίδος δόσεως.

§95Κ. ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, ἔχω κἄτι νὰ εἴπω.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§97ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Κύριοι, εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ὑπέβαλα μερικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐσυζητήθησαν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν. Ἤδη τὰ ὑποβάλλω ἐκ νέου διὰ νὰ λάβουν τὸν τακτικόν των δρόμον.

§98ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλοῦν εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§99ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Καὶ πρῶτον εἶναι μία ἔκθεσις, εἰς τὴν ὁποίαν μὲ λεπτομέρειαν διηγοῦμαι καὶ γνωμοδοτῶ εἰς τὴν Βουλήν, ἂν ἐγκρίνῃ τὴν γνώμην μου, νὰ τὴν διαβιβάσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν, καὶ ἡ κυβέρνησις νὰ διορίσῃ μίαν ἐπιτροπὴν ἀπὸ ἀξιωματικοὺς τοῦ ναυτικοῦ καὶ στρατιωτικοὺς τῆς ὀχυρωματικῆς, νὰ περιέλθουν καὶ ἐξετάσουν τοὺς καταλλήλους λιμένας τοῦ ναυστάθμου· καὶ ἀφ’ οὗ ἐγκριθῇ ὁ ναύσταθμος διὰ νόμου, τότε ὑποβάλλω μίαν ἄλλην ἔκθεσιν μὲ νομοσχέδιον περὶ ἐνάρξεων τῆς κατασκευῆς τοῦ ναυστάθμου, καὶ τὰ χρηματικὰ μέσα. Δεύτερον, ἔκθεσις μὲ νομοσχέδιον. Ἡ Βουλὴ δὲν γνωρίζει, μήτε προϋπολογισμὸν ἐψήφισε, μήτε ἀπολογισμὸν ἐγνώρισε. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον διορθόνει αὐτὴν τὴν τάξιν. Ἰδοὺ διὰ νὰ σᾶς διανεμηθοῦν καὶ λάβετε γνῶσιν (τὰ καταθέτει εἰς τὸ προεδρεῖον) Ἕτερον νομοσχέδιον περὶ χορηγίας συντάξεως εἰς τοὺς ἀνδραγαθήσαντας κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα πυρπολιστάς· καὶ ἄλλο, περὶ τῶν ἐπιζώντων ἀνδραγαθησάντων πυρπολιστῶν, καὶ τῶν χηρῶν τῶν ἀποθανόντων νὰ δοθῇ μία σύνταξις.

§100ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀγωνιστῶν.

§101ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον περὶ τὴν λῆξιν αὐτῆς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου, τοῦ νὰ χαρακτηρισθῇ ἐθνικὴ ὁδὸς, ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν Νέας Πέλης, ἤτοι τοῦ Ἐπινείου Ἀταλάντης μέχρι τῆς πρωτευούσης, δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐθεωρήθη ὡς κατεπεῖγον, καὶ παρεδέχθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν πρὶν ἢ τυπωθῇ. Συνεζητήθη δίς. Δυνάμει τοῦ ἄρθρου 47 τοῦ κανονισμοῦ, παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν διὰ νὰ λάβῃ τὸν τακτικόν του δρόμον.

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§104ΖΑΪΜΗΣ. Δύναται, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ πότε;

§106ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κατόπιν τῶν ἄλλων ἀντικειμένων.

§107ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς λῃστείας.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ Παρνασσίδος· εἶναι δευτέρα ἀνάγνωσις (ἀναγινώσκεται).

§109ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προστεθῇ, κ. πρόεδρε, ὅτι δὲν ὑπάγονται οἱ ὀφειλέται εἰς τὴν πληρωμὴν τόκου.

§110ΛΕΚΚΑΣ. Καὶ αὐτὴ θὰ ἦναι ἡ εὐεργεσία.

§111ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐννοεῖται.

§112ΛΕΚΚΑΣ. Ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα ἐκ τοῦ μὴ ἔχοντος νὰ λάβωμεν, τί θὰ κάμωμεν;

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τὰ χρέη αὐτὰ δὲν ὑπόκεινται εἰς τόκον, παρὰ ἀπὸ τῆς λήξεως ἑκάστης δόσεως, ὅταν λοιπὸν ἡ λῆξις μεταφέρεται ἀπὸ μίαν ἐποχὴν εἰς ἄλλην, ἐννοεῖται, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα, τόκος δὲν ἔχει νὰ πληρωθῇ.

§114Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ σημειωθῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά.

§115ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν βλάπτει, κ. πρόεδρε, νὰ προστεθῇ ὁ ἑξῆς παράγραφος· «διὰ τὴν ἀναβολὴν οἱ ὀφειλέται δὲν θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς πληρωμὴν τόκου.» Ἐννοεῖται, ἂν ἐπέλθῃ ἄλλη, ὑποβάλλονται εἰς πληρωμὴν τόκου.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. Ἔχομεν δεύτερον ἀντικείμενον τοῦ νόμου περὶ φυτειῶν καὶ ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργείου, πρώτη ἀνάγνωσις.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀγαπᾶτε ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς;

§118ΠΟΛΛΟΙ. Περιττόν. «Περὶ τῆς γενομένης ἐμφυτεύσεως ἐπὶ ἐθνικῶν ἐπισκοπικῶν ἢ εἰς διαλελυμένας Μονὰς ἀνηκουσῶν γαιῶν». (Ἀναγινώσκεται τὸ 1 ἄρθρον.)

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§120ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον).

§121ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§122ΛΕΚΚΑΣ. Μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ζητῶ ἐγὼ τὸν λόγον.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ζητεῖτε τὸν λόγον κ. Ζέγγελη;

§124ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ ἐτελείωσεν, ἡ ἀρχὴ ἔγινεν παραδεκτή.

§126ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Δὲν βλάπτει, δὲν εἶμαι ἐναντίος.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς τὸ ἐπιτρέψω, εἶναι ἀταξία, ἠρώτησα εἶναι ἀντίῤῥησις εἰς τὸ 1 ἄρθρον; εἴπατε ὄχι· τώρα εἴμεθα εἰς τὸ 2. Ἐὰν θέλῃ νὰ τὸ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ, ἐγὼ δὲν εἰμπορῶ.

§128ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, περὶ τῆς ἀρχῆς δὲν ἔγεινεν ἐρώτησις.

§129ΤΙΝΕΣ. Ἀφοῦ παρεδέχθη τὸ 1 ἄρθρον.

§130ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἡ Βουλὴ συναινεῖ.

§131ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι· ἡ Βουλὴ ἤθελε συναινέσει ἐὰν δὲν εἶχε πλέον στάδιον νὰ ὁμιλήσῃ· ἀλλ’ ὅταν ἔχῃ καὶ σήμερον εἰς τὸ σύνολον, καὶ αὔριον εἰς τὰ καθέκαστα καὶ μεθαύριον, διατί νὰ γίνῃ παράβασις;

§132ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν βλάπτει νὰ γίνῃ καὶ σήμερον ἀνάπτυξις.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε λοιπὸν, κύριε Ζέγγελη!

§134ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἐπὶ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως τῶν Νομοσχεδίων ἐπεκράτησε τῳόντι ἡ συνήθεια νὰ μὴ γίνηται οὐδεμία ἀνάπτυξις, οὔτε συζήτησις. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ Ναυπακτίας καὶ Τριφυλίας διαφωνήσαντες κατὰ τὰ λοιπὰ, παρεδέχθησαν ὅτι τοῦτο καὶ τὸ ἕτερον Νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν τὴν διάθεσιν ἢ διανομὴν, κατὰ τὸν βουλευτὴν Ναυπακτίας, τῆς ἐθνικῆς γῆς, ἀμφότερα εἶναι σπουδαῖα καὶ σκοποῦσι τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἔθνους, χρῄζουσι δὲ ἕνεκα τούτου εὐρυτάτης συζητήσεως. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἀπεφάσισα ἐπὶ τῆς πρώτης συζητήσεως, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ἐμβριθῆ σκέψιν ὑμῶν παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου, διὰ νὰ τὰς ἐξετάσητε μὲ τὴν χαρακτηρίζουσαν τὸ σῶμα τοῦτο ἐμβρίθειαν καὶ μελετήσαντες λάβητε αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν, ὥστε κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν δυνηθῆτε νὰ δώσητε ὁριστικὴν ψῆφον. Κύριοι, ἐπὶ τοῦ Νομοσχεδίου τούτου δύνανται ν’ ἀναφυῶσι διάφορα οἰκονομικὰ ζητήματα, καθὼς π. χ. ὁποίαν δύναμιν ἀσκοῦσι τὰ κεφάλαια ἐπὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας, ἐπὶ τῆς παραγωγῆς, ὁποία δύναται νὰ ᾖναι ἡ σχετικὴ ἀξία τούτων, πρὸς τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, καὶ ἄλλα ἴσως, τῶν ὁποίων τὰ πλεῖστα ὑποθέτω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ 1865 εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθη ὅμοιον Νομοσχέδιον ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν. Δυνάμεθα ἴσως νὰ προσθέσωμεν ἤδη, ὅτι ἀναφύεται καὶ τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἔῤῥιψεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ναυπακτίας. Καθόσον ἀφορᾶ, κύριοι, τὰ οἰκονομολογικὰ ζητήματα ἀπέχω νὰ κάμω λόγον, διότι φρονῶ ὅτι δὲν ἔχουσιν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχεδίου. Ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ κ. Ῥοντήρη ἐν καιρῷ τῷ δέοντι θέλω φέρει τὴν ἰδικήν μου. Κατὰ συνέπειαν θέλω περιορισθῆ ἐπὶ μόνων ἐκείνων τῶν μερῶν τοῦ Νομοσχεδίου, ὅσα σχετίζονται πρὸς τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς. Κατ’ ἀρχήν, κύριοι, δὲν διαφωνῶ καθόλου πρὸς τὸ Νομοσχέδιον, τοὐναντίον ὁμολογῶ καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ δίκαιον εἶναι καὶ ἀναγκαῖον, πληροῖ δὲ καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν καὶ παρελθοῦσαι Βουλαὶ καὶ ἡ Συνέλευσις ἐξέφρασε, καὶ ἕνεκα τούτου ὁμολογῶ κ’ ἐγὼ χάριτας εἰς τὸν ἔντιμον Κ. ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἔσπευσε νὰ πληρώσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην. Εἶναι τῳόντι, κύριοι, δίκαιον, διότι ἐνόσῳ δὲν ἐκκαθαρισθῇ ἡ ἐκκρεμὴς θέσις τῶν ἐμφυτευτῶν πρὸς τὸ δημόσιον, οὗτοι δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐλευθέραν διαχείρισιν τῆς περιουσίας των, τῆς καταβολῆς τῶν κεφαλαίων των, διότι οὔτε νὰ δανεισθῶσιν ἐπ’ αὐτῶν δύνανται, οὔτε νὰ ὑποθηκεύσωσιν αὐτά. Εἶναι ἐπίσης, κύριοι, ἀναγκαῖον, διότι ὡς καλῶς παρετήρησαν ἀμφότεραι αἱ ἐπιτροπαὶ, οἱ ἐμφυτευταὶ οὗτοι, τοὐλάχιστον οἱ ἐπιμελεῖς, παρακωλύονται εἰς τὸ νὰ βελτιώσουν τὸ κτῆμα, καὶ ν’ ἀναπτύξουν τὴν ἐπ’ αὐτῶν καλλιέργειαν, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ παραγωγὴ εἶναι ἐλάσσων, καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ οὗτοι ζημιοῦνται, καὶ τὸ δημόσιον βλάπτεται, ἀλλ’ ὅσον, κύριοι, εἶναι ἀληθῆ ταῦτα, τοσοῦτον κατ’ ἐμὴν γνώμην εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου χρῄζει ἐμβριθοῦς σκέψεως, καὶ ἐμβριθοῦς μελέτης διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν ζητούμενον σκοπὸν, ὅστις κατ’ ἐμὲ εἶναι ν’ ἄρωμεν μὲν ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἐκκρεμῆ αὐτὴν κατάστασιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ τελοῦσιν ἤδη οἱ ἐμφυτευταὶ ἀπέναντι τοῦ δημοσίου, ἀλλὰ νὰ γίνῃ τοῦτο διὰ τρόπου, ὅστις νὰ μὴ ἐπιφέρῃ ἀδικίαν οὔτε εἰς αὐτοὺς οὔτε εἰς τὸ δημόσιον. Ἐπὶ τῆς ἰδέας τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ναυπακτίας δὲν δύναμαι νὰ φέρω κατηγορητικὴν γνώμην, διότι δὲν εἶδον τοὺς λόγους ἐφ’ ὧν στηρίζεται, λέγω μόνον ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖνε, δὲν ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἤδη, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἀφορᾷ παραχώρησιν δικαιωμάτων, ἀλλὰ κανονισμὸν τοιοῦτον τῶν ἐμφυτευτῶν, οὗτοι δὲ κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον ἔχουσιν αὐτοτελὲς δικαίωμα κυριότητος ἐπὶ τῶν ἐμφυτευθέντων. Ἐὰν, κύριοι, εἴχομεν στατιστικὴν ἀκριβῆ, ἢ τοὐλάχιστον κατὰ προσέγγισιν ἐμφαίνουσαν τὴν ἐπίτασιν τῶν φυτειῶν κατὰ δήμους, ἢ κατὰ χωρία, τὸ εἶδος τῶν φυτειῶν τούτων, τὴν ἀξίαν αὐτῶν, τὴν ἀξίαν τῶν παρακειμένων γαιῶν, καὶ τὸν μέσον ὅρον τῆς ἐτησίας προσόδου ἑκάστου στρέμματος, τὸ πρᾶγμα ἦτο εὐχερέστερον· ἠδυνάμεθα, ὡς φρονῶ, νὰ φθάσωμεν εἰς ἀκριβῆ λύσιν, καὶ εἰς ἀκριβῆ δικαιοσύνην. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 1865 εἶναι τῳόντι ἔργον σπουδαῖον· ἐπαινῶ τὰ ἔντιμα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ὡς μελετήσαντα ὅλα τ’ ἀναφυέντα ζητήματα, ὡς ἐργασθέντα σπουδαίως. Ἡ ἔκθεσις ἀποδεικνύει προσέτι, ὅτι τὰ μέλη ταῦτα εἶχον σπουδαίας οἰκονομολογικὰς ἰδέας, ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις αὕτη φρονῶ εἰς οὐδὲν συμβάλλει, διότι τὸ κύριον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐσκόπει ἡ ἔκθεσις ἐκείνη δὲν ὑπάρχει σήμερον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐὰν δὲν εἴπω, ὅτι κατ’ οὐδὲν συμβάλλει, δύναμαι τοὐλάχιστον νὰ εἴπω, ὅτι ἐπ’ ὀλίγον συμβάλλει. Αἱ ἐν αὐτῷ σκέψεις, ἄλλαι μὲν ὑγιεῖς καθ’ ἑαυτὰς καὶ ὀρθαὶ ὑπὸ οἰκονομολογικὴν ἔποψιν, δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ, καθόσον π. χ. ὅταν λίαν ὀρθῶς ἐξετάζοντες, ποίαν ὠφέλειαν δύναται νὰ ἐπιφέρῃ ἡ καλλιτέρα καλλιέργεια καὶ εἰς τὸν ἐμφυτευτὴν καὶ εἰς τὸ δημόσιον, λαμβάνοντες ὡς βάσιν, ὅτι ὁ ἐπιμελὴς κτηματίας καταβάλλων διακοσίας δραχμὰς διὰ τὴν καλλιέργειαν, δύναται νὰ ἔχῃ διακοσίας πεντήκοντα εἰς παραγωγὴν, καὶ κατὰ συνέπειαν εἰκοσιπέντε δραχμὰς τόκον ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν καταβαλλομένων διὰ τὴν καλλιέργειαν δαπανῶν αὐτοῦ, ἀπέχει ἕνεκα τῆς καταστάσεως τοῦ φόρου, διότι ἐλθὸν τὸ δημόσιον αὔριον θὰ λάβῃ τὰ εἴκοσι τοῖς ἑκατόν, τοὐτέστιν ἐπὶ τῶν 250 δραχμῶν τὰς 50 δραχμὰς, καὶ ἰδοὺ δὲν ἔχει ὠφέλειαν, καὶ ἀποτρέπεται ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν· ἀλλὰ, λέγω, ἡ σκέψις αὕτη, ἡ ὑγιὴς καὶ στηριζομένη εἰς ἐπιστημονικὴν ἀλήθειαν δὲν συμβάλλει· διότι τὸ πολὺ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὁρίσωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ τοιούτου εἴδους τῶν κτημάτων. Ἄλλαι σκέψεις, ἐπίσης ὀρθόταται, τῆς ἐντίμου ταύτης ἐπιτροπῆς δὲν ἀντιπροσωπεύουν ἀληθείας κατ’ ἐμὲ, στηρίζονται εἰς ὑποθέσεις, τὰς ὁποίας διστάζω νὰ παραδεχθῶ π. χ. ἀναφέρεται, ὅταν θέλωσι ν’ ἀποκρούσωσι τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ διανεμηθῇ τὸ ἐμφυτευθὲν εἰς ἴσον μέρος πρὸς τὸ δημόσιον, λέγουν ἤθελεν εἶσθαι ἐντελῶς ἄδικον· ἐμφυτευταὶ, οἱ ὁποῖοι κατέβαλον μεγάλα κεφάλαια, καὶ πολλαπλῶς ὠφέλησαν τὸ δημόσιον διὰ τῆς μεγάλης παραγωγῆς, ἐμφυτεύσαντες εἰς ἐκτάσεις γαιῶν ἀξίας πέντε καὶ δέκα, ἢ δεκαπέντε δραχμῶν κατὰ στρέμμα, νὰ ἔλθωσιν ἤδη νὰ διανείμωσιν αὐτὰς μὲ τὸ δημόσιον. Ἐγὼ, κύριοι, δὲν παραδέχομαι, ὅτι ἔχουσι τοιαύτην ἀξίαν, καὶ ζητῶ συγγνώμην, ἐὰν φέρω αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ θεωρηθῇ αὐθαίρετος, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοιαύτη, ὅταν δὲν φέρωσι καὶ τὴν ἐναντίαν ἀπόδειξιν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι καὶ ἡ ἔκθεσις αὕτη ἀτυχῶς δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἡμᾶς ὡς πρὸς τὴν λύσιν· ἄλλοθι λοιπὸν πρέπει νὰ ζητήσωμεν βοηθητικὰ στοιχεῖα· καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο, δύο, ὡς εἶναι ἡμῖν τοῖς πᾶσι γνωστὸν, ἐπεκράτησαν ἰδέαι· ἡ μία, τὴν ὁποίαν κυρίως ἀντιπροσωπεύει τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὑπεβλήθη κατὰ τὸ 1865 τοῦ νὰ διανεμηθῶσι αἱ ἐμφυτεύσεις εἰς δύο ἴσα μέρη καὶ λάβῃ τὸ ἕτερον ὁ ἐμφυτευτὴς καὶ τὸ ἕτερον τὸ δημόσιον, καὶ οἱ ἐμφυτευταὶ μείνουν κύριοι τοῦ ἡμίσεως καὶ πληρώσουν τὸ ἕτερον ἥμισυ κατ’ ἐκτίμησιν, ἢ διὰ πλειστηριασμοῦ· καὶ ἡ δευτέρα, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, κατὰ τὴν ὁποίαν γνωμοδοτεῖ νὰ πληρώσῃ ὁ ἐμφυτευτὴς τὴν ἀξίαν τῆς γῆς. Δὲν θέλω, Κύριοι, ν’ ἀμφισβητήσω, ὅτι ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει τὸ νομοσχέδιον τοῦ 65 συμβιβάζεται ἀκριβῶς μάλιστα πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς οἰκονομολογίας, οὐχ ἧττον ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι καὶ ἡ γνώμη αὕτη εἶναι τοσοῦτον ἀποῤῥιπτέα, ὅπως ἐθεώρησεν αὐτὴν καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ 65, καὶ παρέργως ἴσως, ἢ ἐμμέσως ἡ ἐπιτροπὴ ἡ σημερινὴ, καὶ ἰδοὺ διατί. Διότι πάντες ἡμεῖς γνωρίζετε, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἐπεκράτησε τοῦτο τὸ σύστημα νὰ γίνωνται ἐμφυτεύσεις ἐπὶ ἰδιωτικῶν κτημάτων, καὶ τοιαῦται γίνονται ἢ κατὰ σύστημα μοναστηριακὸν λεγόμενον, καὶ τοῦτο συμβαίνει ὁσάκις γίνονται ἐμφυτεύσεις ἐπὶ μοναστηριακῶν κτημάτων, καὶ ἡ τοιαύτη ἐμφύτευσις ἔχει τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα, νὰ λαμβάνῃ ὁ κύριος τοῦ κτήματος τὸ τρίτον τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, οὐδεμίαν κυριότητα νὰ ἔχῃ ὁ ἐμφυτευτὴς, ἀλλὰ νὰ καρποῦται τὸ κτῆμα ἐνόσῳ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ φυτεία, ὅταν δὲ ἐκχερσωθῇ, νὰ ἐπανέρχεται ἡ ὅλη κυριότης εἰς τὴν Μονήν· καὶ τὸ ἕτερον νὰ καταβάλλῃ τὰ ἔξοδα ὁ ἐμφυτευτὴς καὶ μετὰ παρέλευσιν, ἐὰν ᾖναι ἄμπελος π. χ. πέντε ἐτῶν, νὰ διανέμουν ἐξίσου. Ἡ τοιαύτη συνήθεια δὲν εἶναι ὅλως διόλου ἀναξία προσοχῆς· διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ ἰδιῶται δὲν καταβάλλουν τὴν πρέπουσαν πρόνοιαν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων, καὶ δὲν εἶναι ἀληθὴς κατ’ ἐμὲ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ 1865, ὅτι τοῦτο μόνον ἐπικρατεῖ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἔνθα αἱ γαῖαι εἶναι μείζονος ἀξίας. Τοὐναντίον ἐγὼ δύναμαι νὰ φέρω παραδείγματα, καὶ πολλοὺς ἐξ ὑμῶν δύναμαι νὰ προσκαλέσω μάρτυρας, τὸν κ. Πετσάλην, καὶ ἄλλους καὶ τοὺς βουλευτὰς Ἀττικῆς, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι καὶ ἐν τῇ Ἀττικῇ καὶ ἐν ταῖς Θήβαις, ἔνθα ὡς πάντες γνωρίζετε, ἡ τιμὴ τῶν γαιῶν εἶναι πάντοτε μικρὰ, τὸ σύστημα τοῦτο ἐπικρατεῖ, ὥστε ἔχομεν πάντοτε μίαν πιθανότητα, οὕτως εἰπεῖν, ὑπὲρ τοῦ ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη εἶναι δικαία τοὐλάχιστον, ἂν καὶ δὲν συμβιβάζηται πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς οἰκονομολογίας. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐντελῶς δὲν ἀποκρούεται, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἀπὸ τοὺς κανόνας τῆς οἰκονομολογίας, διότι, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ πάλιν ἀναφέρομαι εἰς τὴν κρίσιν καὶ εἰς τὰς γνώσεις ὑμῶν, ἀπαντᾶται ὅτι καὶ εἰς τὰ μέρη καὶ τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας ἔνθα ἡ γῆ ἔχει τιμὴν μεγαλειτέραν, καὶ αἱ δαπάναι τῆς καλλιεργείας εἶναι μεγαλήτεραι, δὲν κάμνει τὰς αὐτὰς δαπάνας ὁ ἐμφυτευτὴς ὁ ὁποῖος κατοικεῖ εἰς μέρη ἔνθα ἡ τιμὴ τῶν γαιῶν εἶναι μικροτέρα, ἄλλως τε συμβιβάζηται τὸ σύστημα τοῦτο καὶ πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1837, ὥστε καὶ ἡ καταβολὴ τῶν δαπανῶν δὲν εἶναι ἴση μὲ ἐκεῖνον, ὅστις κατοικεῖ εἰς μέρη, ἔνθα ἡ τιμὴ τῶν γαιῶν εἶναι μεγαλητέρα, ἀλλ’ ὅπου ἡ ἀξία τῶν γαιῶν εἶναι μεγαλητέρα ἐκεῖ καὶ αἱ δαπάναι εἶναι μεγαλήτεραι, ἔνθα δὲ ἡ ἀξία τῶν γαιῶν εἶναι μικροτέρα, ἐκεῖ καὶ αἱ δαπάναι εἶναι μικρότεραι, Ἀλλά, κύριοι, καὶ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας ἀποκλίνω νὰ παραδεχθῶ μᾶλλον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, διότι, τῳόντι δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τοῦτο συνάδει πρὸς τὰς ἀρχὰς αὐτὰς τὰς ἐπιστημονικάς, καὶ προλαμβάνει μίαν ἀδικίαν, ἡ ὁποία δύναται ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ συμβῇ, καὶ ἰδοὺ ποία εἶναι αὕτη. Κύριοι, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, καὶ ὑμεῖς γνωρίζετε, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν γαιῶν καὶ ἡ ποιότης κατὰ τὰς διαφόρους ἐπαρχίας εἶναι διάφοροι, καὶ ἡ καλλιέργεια ἐπίσης, ἡ φυτεία κατὰ τοὺς διαφόρους ἐμφυτευτὰς εἶναι ἐπίσης διάφορος. Κατὰ συνέπειαν ἐὰν ἠθέλομεν παραδεχθῆ τὸ πρῶτον σύστημα, τότε, κύριοι, τὸ μὲν δημόσιον δὲν ἤθελεν ἀδικηθῆ, διότι ἐπὶ ὅλων ἐν γένει τῶν φυτειῶν ἤθελε λάβει τὸ ἥμισυ, ἤθελον ἀδικηθῆ ὅμως οἱ ἐπιμελέστεροι τῶν ἐμφυτευτῶν ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὑμεῖς σκεπτόμεθα, τοὐτέστιν ἐμφυτευτής, ὅστις κατέβαλεν 100 δραχμὰς ὑποθέσατε κατὰ στρέμμα εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς φυτείας του, ὁ τοιοῦτος ἤθελε δικαιωθῆ ἐξίσου μὲ ἕνα ἄλλον, ὁ ὁποῖος κατέβαλε μόνον 10, διότι ἐνεφύτευσεν ὀλίγας ἐλαίας, ἢ κλήματα, ἢ οἱονδήποτε ἄλλον δένδρον. Διὰ ν’ ἀποφύγωμεν λοιπὸν τοῦτο, φρονῶ ὅτι συμφέρει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Κ. ὑπουργός. Τί ὅμως θαυμάζω ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ; Καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε σπουδαίως τὴν προσοχήν σας εἰς τοῦτο, διότι ἐδῶ κεῖται τὸ μεγαλείτερον ἴσως παράπονόν μου. Δὲν εὑρίσκω, κύριοι, οὐδεμίαν διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἀντιπροσωπεύουσαν τὸν κύριον λόγον, ὁ ὁποῖος καὶ τὰς ἄλλας Βουλὰς, καὶ τὴν ἐθνοσυνέλευσιν καὶ τὸν κύριον ὑπουργὸν καὶ ἡμᾶς ἴσως προσήγαγεν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ θεραπευθῇ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη. Καὶ ποῖος εἶναι ὁ λόγος αὐτός; πολλάκις τὸν ἀνεφέραμεν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ στηρίζονται ὅλαι αἱ σκέψεις καὶ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ νομοσχεδίου· τοὐτέστιν ἄδικον εἶναι τοὺς ἐμφυτευτὰς τοὺς ἐπιμελεῖς τοὺς καταβαλόντας τὰ κεφάλαιά των εἰς τὴν προαγωγὴν εἰς τὴν μόρφωσιν αὐτῶν τῶν κτημάτων νὰ μὴ τοὺς ἱκανοποιήσωμεν, νὰ μὴ τοὺς δικαιώσωμεν. Καὶ δὲν βλέπω, κύριοι, τοιαύτην διάταξιν, διότι δὲν ἀναφέρεται ποῖοι εἶναι οὗτοι οἱ ἐπιμελεῖς ἐμφυτευταὶ, δηλ. δὲν χαρακτηρίζεται ἡ ἰδιότης τῆς φυτείας, καὶ τοιαύτην ἐμφαίνει ἡ πλήρης φυτεία. Κύριοι, δυνάμεθα τότε νὰ εἴμεθα συνεπεῖς μὲ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, ἐὰν χαρακτηρίσωμεν ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι ἡ τοιαύτη φυτεία καὶ τότε πράγματι ἀπονέμομεν δικαιοσύνην εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν καὶ ἀνταποκρινόμεθα εἰς τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Κατ’ ἄλλον τρόπον, ἐὰν εἴπωμεν πᾶσαι αἱ φυτεῖαι ἐν γένει ἀπὸ τοῦ 1837, εἴτε πρότερον καὶ μέχρι τοῦ 1870 νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν αὐτὸν νόμον, τοὐτέστι νὰ πληρώσουν οἱ ἐμφυτεύσαντες τὴν ἀξίαν τοῦ ἡμίσεως, ἀποδειχθῇ δὲ, ὅτι τινὲς, εἴτε πολλοὶ, δὲν ἐξετάζω, οὔτε ἀναλαμβάνω νὰ ὁρίσω τὸν ἀριθμὸν ἔστω καὶ τινὲς, δὲν ἔκαμαν ἐμφυτεύσεις, ἀλλ’ εἰς ἓν στρέμμα γῆς ἔῤῥιψαν 50 ἢ 100 κλήματα, ἔῤῥιψαν 5 κλωνάρια, 20 φυτώρια μωρεῶν ἢ ἄλλων δένδρων, οἱ τοιοῦτοι εἶναι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ὑμεῖς ὑπαινίτεσθε; συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι οἱ τοιοῦτοι μᾶλλον δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἅρπαγες· δὲν ἀξιοῦτε, ὅτι ὑμεῖς θέλετε νὰ μεριμνήσητε περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον νὰ ῥίψουν, ὡς εἶπον, ὀλίγα τινὰ κλήματα, ἢ ὀλίγα τινὰ κλωνάρια, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προτιμηθῶσιν. Ἴσως ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἢ ἄλλος τις ἐξ ὑμῶν· καὶ ποία εἶναι ἡ ἐντεῦθεν βλάβη, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ; ἡ γῆ θὰ ἐκτιμηθῇ, τὴν γῆν θὰ πληρώσῃ· ὁποία δήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ φυτεία, θὰ ᾖναι διὰ λογαριασμὸν τοῦ ἐμφυτευτοῦ. Ἀλλά, κύριοι, οὗτος εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος προάγει ἡμᾶς εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ἔχετε σκοπὸν νὰ ἀποδώσητε δικαιοσύνην εἰς τοὺς μεριμνήσαντας ν’ ἀναπτύξουν τὰ κεφάλαια τῆς κοινωνίας, καὶ τὰ ἴδια ἑαυτῶν ἐννοεῖται, καὶ διὰ τοῦτο προετάξατε αὐτὸ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς· οἱ μὴ ὑπαγόμενοι εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν δὲν εἶναι ἄξιοι αὐτῆς τῆς προνοίας, καὶ ἄλλως τε μήπως λανθάνει ὑμᾶς, ὅτι πολλὰ παράπονα θὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὴν ἐκτίμησιν αὐτήν; μάλιστα ὁμολογῶ, ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς μετὰ πολλῆς περινοίας, προσεπάθησε ν’ ἀσφαλίσῃ καὶ κατὰ τοῦτο τὸ μέρος τὰ δημόσια συμφέροντα· ἀλλὰ μὲ ὅλην τὴν ὑπόληψιν τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὸν ἔντιμον ὑπουργόν, μὲ ὅλην τὴν πεποίθησιν τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῆς ἀκριβείας, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, διστάζω ἂν ὁ σκοπὸς θὰ ἐπιτύχῃ. Μετὰ τὴν παρατήρησιν ταύτην εὑρίσκω, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἀσαφὴς κατ’ ἐμὴν ἰδέαν ὡς πρὸς ἓν οὐσιῶδες μέρος, ἀναγνωρίζονται λέγει ἰδιοκτῆται τῶν φυτειῶν ἐπὶ πληρωμῇ τῆς ἀξίας τῆς ἐμφυτευθείσης γῆς, αὐτὸ δὲν τὸ ἐννοῶ καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ποίαν ἀξίαν ἐννοεῖ ὁ κ. ὑπουργός, ὅτι πρέπει νὰ πληρώσωσιν οἱ ἐμφυτευταί; τὴν σημερινὴν ἢ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐμφυτεύσεως;

§135ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὴν σημερινήν.

§136ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Εἶναι σχετικὸν μὲ τὸ περὶ διανομῆς τῆς γῆς.

§137ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Τὴν σημερινὴν ἐννοῶ καὶ ἐγώ. Ἀνάγκη λοιπὸν ἐπὶ τούτου νὰ γείνῃ διάκρισις· δὲν θέλω νὰ ἔμβω εἰς λεπτομερείας, καὶ ἐπιφυλάσσομαι ἐν ἀνάγκῃ νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι μοι φαίνεται ὅτι καί τινες ἄλλαι διατάξεις χρήζουσι καλλιτέρας ἐρεύνης, μίαν μόνην παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, τὴν ἑξῆς. Ἐν τῇ τελευταίᾳ διατάξει τροποποιῶν τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1865 ὁ κ. ὑπουργὸς δέχεται, ὅτι πρέπει νὰ παραχωρηθῶσιν ἐπὶ τόκῳ εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς αἱ φυτευθεῖσαι γαῖαι ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἡ ἔκτασίς των, δὲν μένει ἐπὶ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἑξήκοντα στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἀφίνει ἀπόλυτον τὴν ἔκτασιν, φέρει δὲ ὡς λόγον, ὅτι καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ εἴπωμεν τὸ ἐναντίον ἡ τοιαύτη διάταξις θὰ περιγραφῇ διὰ τοῦ συνήθους τρόπου. Οἱ ἐμφυτευταὶ ἔχουν συγγενεῖς καὶ φίλους καὶ θὰ διανείμωσιν εἰς αὐτοὺς τὴν φυτείαν των, καὶ δὲν θὰ φθάσωσιν εἰς ἀποτέλεσμα. Ἐγὼ λέγω, ὅτι τοῦτο ἀπὸ σήμερον καὶ εἰς τὸ ἑξῆς δυνάμεθα νὰ τὸ προλάβωμεν δι’ ἀπαγορευτικῆς διατάξεως, ἀλλά, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν δυνάμεθα, ἔχει τοῦτο τὸ συμφέρον αὐτὸς ὁ περιορισμός, ὅτι οἱ τοιοῦτοι συγγενεῖς καὶ οἰκεῖοι θὰ ἀποκλεισθῶσιν αὔριον ἀπὸ τὴν μερίδα, ἡ ὁποία θὰ παραχωρηθῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος τὴν παραχώρησιν τῆς ἐθνικῆς γῆς· καὶ λέγω τοῦτο, διότι θέλει εἶσθαι ἄδικον νὰ δώσωμεν εἰς τὸν ἐμφυτευτήν, καὶ ἂν τυχὸν δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἐπιμελεστέρων, 150 καὶ 200 στρέμματα, καὶ αὔριον νὰ δυσκολευθῶμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὸν ἄλλον πολίτην, ὅστις δικαίως πρέπει νὰ προικοδοτηθῇ καὶ νὰ λάβῃ μίαν μερίδα. Ταῦτα ἐν ὀλίγοις ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς καὶ παρακαλῶ νὰ τὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν.

§138ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχει τροπολογίας ἐπ’ αὐτῶν τῶν πραγμάτων;

§139ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον· πρόκειται περὶ μεγάλου ποσοῦ δημοσίου πλούτου, ἑπομένως πᾶς βουλευτὴς, προτείνων μίαν ἰδέαν, μίαν τροπολογίαν, πρέπει νὰ τὴν διατυπόνῃ διὰ νὰ τὴν μελετήσωμεν καὶ ἡμεῖς, ὥστε ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ μὴ προέλθῃ σύγχισις, ἄλλως τε ἐκ τοῦ προχείρου δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰς τροπολογίας, ἑπομένως προτείνω αἱ διάφοροι τροπολογίαι νὰ τυπωθῶσιν.

§140Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μίαν παράκλησιν θὰ κάμω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅλοι γνωρίζετε τὴν σπουδαιότητα τοῦ προκειμένου νόμου, πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ἂν αὐτὸς ὁ νόμος συμφέρῃ ἢ μή. Ἔχω ἀνάγκην μερικῶν πληροφοριῶν, θέλω νὰ μάθω τί εἰσπράττει τὸ δημόσιον ἀπὸ αὐτὰς τὰς φυτείας, ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω μίαν ἔγγραφον κατάστασιν.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ τὴν φέρῃ.

§142ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§144ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§146ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ συζητούμενος, κύριοι, νόμος περὶ διαθέσεως τῶν ἐμφυτευθεισῶν γαιῶν εἶναι ὡς πρὸς τὸν σκοπὸν, ὡς πρὸς τὸ μέτρον, εἰς τὴν οὐσίαν ὅμως μὲ τὸν νόμον περὶ διανομῆς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, μεταβιβάζει τὴν ἰδιοκτησίαν αὐτῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς τῆς πεφυτευμένης ἢ ἀφυτεύτου πρὸς τοὺς πολίτας, ἀγαθὸν τὸ ἔργον· λέγετε ὅμως, κύριοι, διανομὴν, λέγετε διάθεσιν, ἀλλὰ, κύριοι, ἐν πράγματι εἶναι ἐκποίησις, διάφορος δὲ εἶναι ὁ τρόπος τῆς ἐκποιήσεως ἀπὸ τὸν συνήθη, ἀντὶ διὰ δημοσίου συναγωνισμοῦ γίνεται δι’ ἐκτιμήσεως, καὶ διάφορος εἶναι ὡς πρὸς τὰς προθεσμίας τῆς πληρωμῆς, διότι τῶν μὲν ἐμφυτευθεισῶν γαιῶν ἐξοφλεῖται εἰς 18 ἔτη, μὲ ἀνώτερον τόκον 8% εἶναι χρεώλυτρον καὶ τόκος, καὶ διὰ τοῦτο ἐξοφλεῖται καὶ ταχύτερον, ἡ δὲ τῆς διανομῆς ἐξοφλεῖται μετὰ 20 ἔτη καὶ διὰ τοῦτο ὁ τόκος εἶναι 5% κατώτερος. Τὸ ἄρθρον τοῦτο τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὴν πληρωμὴν τοῦ τιμήματος καὶ τὴν προθεσμίαν, ἀφίνει ὅμως τὸ τίμημα νὰ καταναλίσκηται εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν. Γνωστὸν εἶναι, κύριοι, ὅτι ἡ γῆ αὐτὴ τῆς ὁποίας πρόκειται ἡ διάθεσις εἶναι λάφυρον τοῦ πολέμου, εἶναι ἀπόκτησις τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος.

§147ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ πρόκειται νὰ τὴν πάρουν οἱ Ἰνδοὶ ἢ οἱ Κινέζοι;

§148ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἀπόκτησιν τῆς περιουσίας αὐτῆς κατετέθησαν μεγάλαι δαπάναι, μεγάλαι θυσίαι, καὶ προσωπικαὶ καὶ χρηματικαί. Αὐτὴ ἡ περιουσία ἐπιστώθη ἔκτοτε μὲ τὴν ὠφέλειαν τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ Δημόσιον εἰς ἀμοιβὴν αὐτῶν τῶν θυσιῶν, αὐτῶν τῶν καταβολῶν καὶ τῶν δανείων, ἑπομένως προῆλθον καὶ δάνεια, δάνεια κατὰ τὴν ἐπανάστασιν, δάνεια μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν, τὰ ὁποῖα ἐπιστώθησαν ἐπ’ αὐτῆς τῆς περιουσίας. Τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἐκ πείρας λυπηρᾶς, καὶ δοκιμασίας λυπηροτάτης καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπροτάθη, εἶναι ὅτι τοῦ λοιποῦ μὴ δυνάμενοι μήτε δάνεια νὰ κάμωμεν, διότι δὲν ἔχομεν πόθεν νὰ δανεισθῶμεν, μήτε φόρους νὰ προσθέσωμεν, θέλομεν διοικηθῇ ἄνευ δανείων, καὶ ἄνευ φόρων, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ὀρθὸν, καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ ἐπιμένωμεν. Ἀλλ’ ἤδη διὰ τοῦ παρόντος νόμου, καὶ δαπανῶντες τὸ τίμημα εἰς τὴν κοινὴν χρῆσιν, φαίνεται ὅτι θέλομεν διοικηθῆ δι’ ἐκποιήσεων, διότι τί θὰ τὰ κάμητε τὰ χρήματα; ἐκποιοῦντες αὐτὴν τὴν περιουσίαν, ποῦ μένουν αὐτὰ τὰ βάρη; θὰ μοὶ εἴπητε εἰς τὸ Ἔθνος, ἀλλ’ ἂν βαδίζωμεν ὡς βαδίζομεν, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν, δὲν ἐπαρκοῦμεν. Βλέπομεν ὅτι μ’ ὅλα τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν μὲ ὅλους τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους ἐπεβάλαμεν, καὶ ἐδιπλασιάσαμεν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἔτι καὶ δανείων, καὶ δανείων νέων πλησίον εἰς τὰ ἐπιβαρύνοντα ἡμᾶς ἀρχαῖα δάνεια. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 4 πρέπει νὰ προστεθῇ, ὅτι «τὸ τίμημα τῶν παραχωρουμένων φυτειῶν παρακατατίθεται εἰς τὴν τράπεζαν ἐντόκως πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ δημοσίου χρέους» διὰ νὰ μὴ καταναλωθῇ ὅπως καταναλώθησαν ὅλα, καὶ ἐμείναμεν μόνον μὲ τὰ βάρη τὰ ὁποῖα δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἀποτίσωμεν.

§149ΤΙΝΕΣ. Νὰ διατυπωθῇ καὶ ἡ πρότασις αὕτη καὶ νὰ τυπωθῇ.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§151ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§152ΤΙΝΕΣ. Τί λέγει ἡ ἐπιτροπή; (Ἐνταῦθα ἀναγινώσκεται καὶ ἡ παρατήρησις τῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 4 ἔχουσα ὡς ἑξῆς.) Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 § 2 προτείνει νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς· ἀντὶ «τοῦ προέδρου τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου» «ἑνὸς ἐκ τῶν εὐϋποληπτοτέρων καὶ νοημονεστέρων δημοτῶν ἐκλεγομένου ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου». Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 νὰ προστεθῇ ὅτι «δύναται ἕκαστος εἰς ὁποιανδήποτε ἐποχὴν θέλει νὰ πληρόνῃ τὸ ὅλον ἢ μέρος τῆς ὀφειλῆς αὑτοῦ ἀτόκως». Μετὰ ταῦτα ἀνεγνώσθησαν τὰ ἄρθρα 6, 7 καὶ 8 τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπεψηφίσθησαν ἓν ἕκαστον εἰδικῶς, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὸ ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται).

§154ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Ἐνταῦθα ἀνεγνώσθη καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου παρατήρησις τῆς ἐπιτροπῆς ἔχουσα ὡς ἑξῆς). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9 νὰ προστεθῇ ὅτι «ἐν περιπτώσει ἀρνήσεως τοῦ δημάρχου, ὅπως βεβαιώσῃ τὴν ταυτότητα καὶ τὸ γνήσιον τῆς ὑπογραφῆς τοῦ δηλοῦντος, ὁ δηλῶν κοινοποιεῖ τὴν δήλωσίν του διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος εἰς τὸν δήμαρχον, ὅστις ὀφείλει ἐπὶ ἀποδείξει νὰ ἐγχειρίσῃ εἰς τὸν δηλοῦντα ἐντὸς δύο ἡμερῶν προσυπογεγραμμένην τὴν δήλωσίν του. Ἥ τε κοινοποίησις καὶ τὸ ἐπιδοτήριον συντάσσονται ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§156ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§158ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Ἀναγινώσκεται πρὸς τούτοις καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 παρατήρησις τῆς ἐπιτροπῆς ἔχουσα ὡς ἑξῆς. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11 ἀντὶ «τοῦ εἰρηνοδίκου τῆς πρωτευούσης» νὰ τεθῇ «ὁ εἰρηνοδίκης τῆς περιφερείας». Ἐπὶ τῆς § 2 τοῦ ἄρθρου 11 ἡ ἐπιτροπὴ διῃρέθη, οἱ μὲν ὑπεστήριξαν τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει, οἱ δὲ ἐπρότειναν νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἀκολούθως. «Ἂν δικαιωθῇ ἕτερος δικαστικῶς παρὰ τὸν λαβόντα, τὸ παραχωρητήριον ἀκυροῦται, ὁ δὲ λαβὼν αὐτὸ ἀπόλλυσι μὲν τὴν προκαταβολὴν, δικαιοῦται ὅμως διὰ τὰς πληρωθείσας δόσεις ἀπὸ τὸν δικαστικῶς δικαιωθέντα». Μετὰ ταῦτα ἐπεψηφίσθησαν δι’ εἰδικῆς ἐξ ἑκάστου ψηφοφορίας καὶ ἐπεκυρώθησαν τὰ ἄρθρα 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, καὶ 19 ἐν τῷ μεταξὺ δὲ προσανεγνώσθησαν καὶ αἱ παρατηρήσεις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἄρθρων 14 καὶ 15 ἔχουσαι ὡς ἑξῆς. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14 νὰ προστεθῇ, ὅτι, ἐὰν ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δηλώσεως δὲν κοινοποιηθῶσιν εἰς τοὺς δηλώσαντας τὰ παραχωρητήρια, δὲν δικαιοῦται τὸ δημόσιον νὰ λάβῃ δικαίωμα ἐπικαρπίας εἰς τὸ μέλλον. Τὸ ἄρθρον 15 νὰ τροποποιηθῇ ἀντὶ «ἐντὸς 15 ἡμερῶν» εἰς «ἐντὸς ἑνὸς μηνός.» Μέλη τινὰ ἐπρόσθεσαν νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς διάταξις. «Αἱ ἀνεγνωρισμέναι ἐθνικοϊδιόκτητοι γαῖαι ἐπὶ ὡρισμένων τινῶν χωρίων θέλουσι πληρόνει τὸ ἥμισυ τῆς ἐκτιμήσεως.»

§159ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, τὸ ἀντικείμενον τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, τὸ ἀντικείμενον τῆς ληστείας, βεβαίως εἶνε ἡ πρώτη μέριμνα, καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον τῆς παρούσης ἀλλὰ καὶ πάσης ἄλλης. Τούτου ἕνεκα ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Ζαΐμη συνέταξε νόμον περὶ ληστείας, ἐκείνη τοῦ κυρίου Δεληγεώργη μὴ ὑπαρχούσης Βουλῆς, ἔδειξεν ὅτι ἀναποφεύκτως ὄχι μόνον νόμον προετίθετο νὰ βάλῃ τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ διὰ τῶν πραγμάτων αὐτῶν πόσον ἐμερίμνησε ὑπὲρ τῆς ἀσφαλείας. Διότι ὁμολογουμένως ἐκ τῶν ἐνεργειῶν της ἐπῆλθον εὐχάριστα ἀποτελέσματα κατὰ τῆς ληστείας. Ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, εὐθὺς ἐκ τῆς πρώτης ἡμέρας, ὑπέβαλε Νομοσχέδιον κατὰ τῆς ληστείας. Ἐπειδὴ πολλὰ νομοσχέδια ἐπεσωρεύθησαν εἰς τὸ γραφεῖον, ἐπειδὴ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας κύριος Σαράβας παρεκάλεσε νὰ προηγηθῇ καὶ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἓν Νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ τῆς παιδείας περὶ τῶν κληροδοτημάτων, ἐπειδὴ ἐγὼ παρεκάλεσα νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὸς τρίτην συζήτησιν εὑρισκόμενον Νομοσχέδιον τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς, ἐπειδὴ καὶ ὁ κύριος Νικόδημος καὶ ἕτερος συνάδελφός μας, μᾶς ὑπέμνησαν πολλὰ Νομοσχέδια περὶ ναυτικοῦ καὶ παιδείας, διὰ νὰ μὴ συμβῇ ὅ,τι συνέβη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, καὶ διέλθῃ καὶ αὕτη χωρὶς οὔτε κἂν νὰ γένῃ λόγος περὶ ληστείας.

§160ΘΡ. ΖΑΪΜΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Περὶ ληστείας εἶναι λόγος.

§161ΛΕΚΚΑΣ. Μάλιστα συμφωνῶ, ἔγεινε λόγος, ἀλλὰ χωρὶς νὰ δοθῇ εἷς νόμος κατὰ τῆς ληστείας ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, διεκόπη ἡ σύνοδος Κοινοβουλίου εἰς τόπον, ὅπου τὸ ἓν τρίτον τῆς Ἑλλάδος καταστρέφεται ὑπὸ τῆς μάστιγος ταύτης. Διὰ νὰ μὴν εὑρεθῶμεν δὲ εἰς τὴν ἰδίαν περίστασιν, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ πρὸ πάσης ἐργασίας νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§162ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ποῖον;

§163ΛΕΚΚΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ληστείας.

§164ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μάλιστα.

§165ΛΕΚΚΑΣ. Ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ εἰσέτι δὲν ἔχει καταρτίσει τὴν ἔκθεσίν της, διὰ νὰ μὴ φανῶ, ὅτι θέλει νὰ φέρω στενοχωρίαν τινὰ, καὶ ἐπειδὴ διὰ τὴν δεκάτην πέμπτην καὶ διὰ τὴν εἰκοστὴν πρώτην ὑπάρχουσιν ὡρισμένα ἀντικείμενα, παρακαλῶ ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ, ὥστε ἐκτὸς τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν σήμερον, εὐθὺς νὰ ἔλθῃ μετὰ τὰς ἀνωτέρω συζητήσεις ἡ σειρὰ τοῦ νόμου περὶ ληστείας. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, κύριοι, βουλευταί;

§167ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, νὰ συζητηθῇ.

§168Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ φροντίσητε κύριε, πρόεδρε, νὰ ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον, κύριοι, ἔχομεν συνεδρίασιν, καὶ πρῶτον ἀντικείμενον εἶνε εἰς τρίτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τῆς Παρνασίδος, καὶ εἰς δευτέραν τὸ νομοσχέδιον περὶ φυτειῶν. Ἄλλο ἀντικείμενον δὲν ἔχομεν. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 3 καὶ 10|60 μ. μ.