1869.11.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 76.

Τῆς 17 Νοεμβρίου 1869.

(Δευτέρα.)

Ὥρᾳ 1 καὶ 5.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη μία ἀναφορὰ διαφόρων πολιτῶν ἐκ τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας, παραπονουμένων κατὰ τοῦ δημάρχου καὶ τῶν ὀργάνων του, ὅστις διαφοροτρόπως καταπιέζει αὐτούς, παρακαλοῦσι δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, ἵνα κατασταθῇ ὁ νόμος σεβαστός.

§2Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μίαν λέξιν ἐπὶ τῇ ἀναφορᾶς αὐτῆς.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ γίνῃ συζήτησις. Ἠδυνάμην μάλιστα νὰ στείλω κατ’ εὐθεῖαν τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ τὴν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, διότι εἶναι ὑπογεγραμμένοι πολλοὶ πολῖται. Ἐγκρίνετε νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον;

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§5ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὴν ἀναφορὰν τὴν ἐνεχείρισα ἐγὼ, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὴν παραπέμψῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν· τὰ γεγονότα, τὰ περιεχόμενα ἐν αὐτῇ, ἔγειναν καὶ ἄλλοτε γνωστὰ καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν θὰ βασανίσῃ αὐτὰ καὶ θὰ φέρῃ τὴν προσήκουσαν θεραπείαν.

§6ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει τάξις τις συμπολιτῶν μας, τῶν ὁποίων ἡ θέσις εἶναι οἰκτρά. Ἡ τάξις αὕτη εἶναι ἡ πάσχουσα ἀπὸ λώβαν· πρὸ καιροῦ χάρις εἰς τὴν πρωτοβουλίαν ἑνὸς ἐντίμου πολίτου, τοῦ βιβλιοφύλακος τῆς Βουλῆς κ. Τεντσέτη, εἶχον κατατεθῆ εἰς τὴν Τράπεζαν πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ λωβοκομείου περίπου 55,000 δραχμαὶ, ἀλλ’ αὗται δὲν ἐξήρκεσαν. Πρό τινων μηνῶν ἐνησχολήθην εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι κατὰ δυστυχίαν ἡ λώβα ἐκτείνεται εἰς διαφόρους ἐπαρχίας, εἰς τὴν Ἀττικὴν, εἰς τὴν Μεσσηνίαν καὶ πρὸ πάντων εἰς τὴν Καρυστίαν. Εἷς ὁμογενὴς ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὰ αἰσθήματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐμπνέονται οἱ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος Ἕλληνες, ἀπεφάσισε νὰ προσφέρῃ 40,000 δραχμὰς, ὥστε συμποσοῦνται 100,000 δραχμαὶ περίπου, ὑπὸ τὸν ὅρον δὲ, ὅτι θέλει καταθέσει τοῦτο, ἅμα ἡ κυβέρνησις χορηγήσῃ τὰς ἀναγκαίας γαίας πρὸς ἀνίδρυσιν τοῦ καταστήματος αὐτοῦ, καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὥστε ἓν ἐκ τῶν οἰκοδομημάτων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀνιδρυθῶσιν εἰς τὰ μέρη αὐτά, νὰ λάβῃ τὸ ὄνομα Μαυροκορδάτειον· τοιοῦτον εἶναι τὸ ὄνομα τοῦ προσφέροντος τὰς 40,000 δραχμάς. Ἐνησχολήθην εἰς τὴν εὕρεσιν τόπου καταλλήλου, τὸ δὲ ἰατροσυνέδριον, τὸ ὁποῖον ἐπεφόρτισα νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐξελέξατο γαίας κειμένας μίαν ὥραν μακρὰν τῶν Ἀθηνῶν ὡς καταλλήλους διὰ τὴν ἀνίδρυσιν τοῦ καταστήματος τούτου, διότι δὲν ἔχουσι σχέσιν μετὰ τῆς πόλεως ἢ τῶν χωρίων τῆς Ἀττικῆς. Αἱ γαῖαι δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸ δημόσιον, ἀνήκουσιν εἰς μίαν μονήν· ἐπειδὴ εἶναι πιθανόν, ὅτι ἡ μονὴ αὕτη νὰ μὴ θελήσῃ νὰ παραχωρήσῃ δωρεὰν τὰς γαίας αὐτάς, πρέπει νὰ δοθῶσι γαῖαι ἐθνικαί· διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω συντομώτατον νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως τῶν γαιῶν τούτων. (Ἀναγινώσκει). Τὸ νομοσχέδιον εἶναι κατεπεῖγον, ἄλλως τε ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ λῆξις τῆς συνόδου προσεγγίζει, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐπισπεύσῃ τὰ ἀναγκαιότερα τῶν νομοσχεδίων, καὶ μεταξὺ αὐτῶν κατατάσσω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλήν, εἰ δυνατόν, νὰ θεωρήσῃ τὴν σημερινὴν ἀνάγνωσιν ὡς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§8ΖΑΪΜΗΣ. Πρὸ καιροῦ, κύριοι, εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἐπροτάθησαν ἀναφοραί, διὰ τῶν ὁποίων ἐζητεῖτο ἡ σύστασις χαρτοποιείου εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἵδρυσις τοιούτου καταστήματος, νομίζω, ὅτι θεωρεῖται παρ’ ὅλων ἡμῶν ὡς ἀναγκαιοτάτη, διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ χορηγήσῃ τὸ προνόμιον τοῦτο ὑπὸ τοὺς ἀκολούθους ὅρους. (Ἀναγινώσκει).

§9ΛΕΚΚΑΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι κατεπεῖγον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ θεωρηθῇ καὶ αὐτὴ ὡς πρώτη ἀνάγνωσις.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§12ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν). Τρία διακεκριμμένα γραφεῖα ἀποτελοῦσι τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Β. Ἑλλ. Πρεσβείας· τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ἐμπορικόν, τὸ δεύτερον τὸ διερμηνευτικόν, καὶ τὸ τρίτον, τὸ διπλωματικὸν γραφεῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕνα γραμματέα καὶ ἀπὸ ἕνα ἀκόλουθον ἔμμισθον, ἀναγκάζεται δὲ ὁ πρέσβυς νὰ περισπᾶται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ διπλωματικοῦ γραφείου, ἀναπληρῶν μόνος τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ προσωπικοῦ τούτου. Ἐπειδὴ ὁ νόμος τοῦ 1853 περὶ συστάσεως πρεσβειῶν προσδιώριζε διὰ τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβείαν τὸν γραμματέα καὶ ἕνα ἀκόλουθον, καὶ ἐπειδὴ ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ διορισθῇ ἕτερος ὑπάλληλος, τὸν βαθμὸν εἰς τὸν μισθὸν προσδιώριζεν ὁ Βασιλεὺς, συμπληρῶν τὸ κενὸν τοῦτο, παρουσιάζω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προστίθεται θέσις μὲ βαθμὸν συμβούλου ἐμμίσθου. (ἀναγινώσκει).

§13ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ Κ. Ἀφθονίδης δὲν ἐκπληροῖ τὰ χρέη τοῦ συμβούλου;

§14ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι δεύτερος διερμηνεύς. Τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§15ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (ἀναγινώσκει). Πρότασις νόμου. «Αἱ ἐπικείμεναι δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἀναβάλλονται· ἄρχονται δὲ τὴν 1ην Ἰουλίου 1870.»

§16ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ.

§17ΔΑΓΡΕΣ. Διὰ τί νὰ τυπωθῇ;

§18ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὅλοι αἰσθάνονται τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν πρότασιν αὐτὴν, εἶναι περιττὴ πᾶσα συζήτησις· παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ θεωρήσῃ ὡς κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον.

§19ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§20ΜΠΟΥΤΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἀρχὴν, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον, πρόκειται ἂν ἡ Βουλὴ θεωρῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς κατεπεῖγον καὶ ἡ σημερινὴ αὐτοῦ ἀνάγνωσις νὰ θεωρηθῇ ὡς πρώτη. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι κατεπεῖγον, διότι ἔρχεται ἡ διάταξις αὐτοῦ νὰ καταστρέψῃ μίαν διάταξιν τοῦ νόμου, ὅτι ἡ διάρκεια τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν κατὰ τὸν περὶ ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν νόμον εἶναι τετραετής. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σκοπεῖ νὰ παρατείνῃ τὴν διάρκειαν τῶν ἤδη ὑπαρχουσῶν δημοτικῶν ἀρχῶν πέραν τοῦ τετάρτου ἔτους, εἶναι κατεπεῖγον τοῦτο; καὶ δὲν πρέπει νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅπως τὸ σκεφθῇ καὶ τὸ ἐξετάσῃ; Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τρέξῃ τὸν κανονικὸν δρόμον του.

§21ΔΑΓΡΕΣ. Ὑποστηρίζω τὸ κατεπεῖγον καὶ τὸ ὑποστηρίζω ἀνεξαρτήτως πάσης σκέψεως, διότι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τῆς τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Κατὰ τοὺς ὑπάρχοντας ἐκλογικοὺς καταλόγους εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνωσιν ἐκλογαὶ εἰλικρινῶς, καὶ ἂν γίνωσι, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι νόθον. Ἀνάγκη λοιπὸν οἱ κατάλογοι νὰ τροποποιηθῶσι καὶ πρὸς τοῦτο εἶναι ἀπαραίτητος μία ἀναβολή. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐφέραμεν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς. Προηγουμένως εἶχον φέρει ἄλλην τινὰ πρότασιν περὶ μεταβολῆς καὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ ἂν γίνῃ παραδεκτὴ εἴτε ὅπως ἔχει, εἴτε τροποποιουμένη, δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἂν δὲν δώσητε τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον ὅπως συνταχθῶσιν οἱ κατάλογοι. Εἶναι λοιπὸν ἀπαραίτητος μία ἀναβολὴ διὰ δύο ἢ τρεῖς μῆνας. Θέλετε, κύριοι, κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς νὰ ἔχωμεν πάλιν τὰ ἀποτελέσματα τῶν νοθεύσεων καὶ νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν δημοτικὰς ἀρχὰς μὲ ζημίαν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ; μὴ δεχθῆτε τὰς προτάσεις μου. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι κατεπεῖγον (θόρυβος).

§22ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Κύριοι, πρέπει νὰ τηρήσητε τὸν κανονισμόν· τί νομίζετε, ὅτι εἴμεθα ἀνώτεροι τοῦ κανονισμοῦ; Ζήτημα κατεπείγοντος δὲν δύναται νὰ τεθῇ πρὶν τυπωθῇ ἡ πρότασις, πρέπει νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ καὶ τότε ἔρχεται ἡ συζήτησις.

§23ΔΑΓΡΕΣ. Τὸ ἔκαμεν ἡ Βουλὴ προχθές.

§24ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι κατὰ τῆς Βουλῆς.

§25ΜΕΤΑΞΑΣ. Εἰς ἄλλας παρομοίας ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς δὲν ὡμιλήσατε.

§26ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Καὶ μήπως λέγει ὁ κανονισμὸς, ὅτι πρέπει ἕνας βουλευτὴς νὰ ὁμιλῇ εἰς ὅλας; πάντοτε εἶμαι ἐναντίος καὶ πάντοτε φωνάζω ἀπὸ τῆς ἕδρας μου. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασις πρέπει νὰ τυπωθῇ, νὰ τὴν μελετήσωμεν καὶ νὰ ἴδωμεν ἂν ὑπάρχῃ κατεπεῖγον, ἄλλως εἶναι παραβίασις τοῦ κανονισμοῦ. Ἐπιμένω λοιπὸν νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ὑπάρχει ζήτημα κατεπείγοντος.

§27Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ κηρυχθῇ ἡ πρότασις αὕτη κατεπείγουσα, διότι καὶ μὲ τοῦτο δὲν προλαμβάνομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ προλάβῃ ὁ προτείνας τὴν πρότασιν, προτείνω δὲ νὰ σχετισθῇ ἡ πρότασις αὕτη μὲ τὰς ἄλλας προτάσεις (θόρυβος).

§28ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐσωτερικῶν εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθησαν αἱ προτάσεις τοῦ κυρίου Δαγρὲ καὶ τοῦ κ. Ἰακωβάτου, εἰργάσθη κατ’ αὐτὰς ἐπ’ αὐτῶν, καὶ νομίζω, ὅτι ὁ εἰσηγητὴς κύριος Ταμπακόπουλος θὰ παρουσιάσῃ σήμερον τὴν ἔκθεσιν. Τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν πρότασιν, ἥτις σᾶς ὑπεβλήθη. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐσωτερικῶν, ἡ ὁποία πραγματεύεται περὶ πολλῶν ἀντικειμένων, ἀνατρέπει πολλὰς βάσεις τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ νόμου· πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ μὴ τυπωθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δαγρὲ καὶ νὰ μὴ περιέλθῃ εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς; Ἡ πρότασις αὕτη πρέπει νὰ συμβαδίσῃ μετὰ τῆς ἐκθέσεως ἐπὶ τῶν ἄλλων προτάσεων.

§29ΔΑΓΡΕΣ. Ἂς ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι δὲν θέλει νὰ δώσῃ καιρὸν νὰ ἐξακριβωθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ πρότασίς μου δὲν ψηφοφορηθῇ, καθίσταται πάλιν ἀπαραιτήτως ἀναγκαία ἡ ἀναβολὴ διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων (θόρυβος).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύναται νὰ γείνῃ ἡ τύπωσις τῆς προτάσεως σήμερον καὶ αὔριον σκεπτόμεθα περὶ τοῦ κατεπείγοντος, διὰ νὰ μὴ παραβιάζωμεν τὸν κανονισμόν.

§31ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τὸ ἐκάμαμεν πολλάκις αὐτό.

§32ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἅμα ἀναγνωσθῇ μία πρότασις, δὲν δύναται νὰ τεθῇ ζήτημα περὶ κατεπείγοντος πρὶν ἢ τυπωθῇ.

§33ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν θὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν περὶ κατεπείγοντος, ἀλλὰ μόνον ἂν θεωρῆται ἡ σημερινὴ ἀνάγνωσις ὡς πρώτη (θόρυβος).

§34Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οἱ προτείνοντες τὴν πρότασιν θέλουν νὰ καθίσουν αἱ ὑπάρχουσαι δημοτικαὶ ἀρχαὶ περισσότερον καιρόν· ὅσοι δὲν θέλουν τὴν ἀναβολὴν, θέλουν τοὺς νέους καταλόγους (θόρυβος).

§35ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἔχω ἕνα δήμαρχον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου (θόρυβος).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τυπωθῇ λοιπὸν καὶ αὔριον συζητοῦμεν τὸ κατεπεῖγον.

§37ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι δικαίωμά σας .... (θόρυβος) ἡμεῖς ἐθέσαμεν ζήτημα κατεπείγοντος.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε κάτω, κύριοι.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύω λέξεις· πρόκειται νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὸ κατεπεῖγον ναὶ ἢ ὄχι; ἀλλ’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ συζητηθῇ μὲ τὸ ἄλλο· καὶ τώρα δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἡ σύγχρονος συζήτησις.

§40ΔΑΓΡΕΣ. Εἶναι τυπωμένον.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ κατεπεῖγον θὰ κηρυχθῇ καὶ διὰ τὰ δύω νομοσχέδια. Ἡ τύπωσις γίνεται τώρα, δύω λέξεις εἶναι, τυποῦται καὶ διανέμεται.

§42ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Δὲν τὸ ἔχομεν ἀκόμη.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι τώρα φθάνει τὸ τυπωμένον.

§44ΚΑΪΡΗΣ. Δὲν ἔχομεν, κύριε πρόεδρε, τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τὰ δύω αὐτὰ νομοσχέδια.

§46ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε, κύριε πρόεδρε.

§47ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸν κανονισμόν.

§48ΔΑΓΡΕΣ. Εἶναι τυπωμένη ἡ ἰδική μου πρότασις, κ. Πρόεδρε, ἐπ’ αὐτῆς νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§49ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τῶν προσαχθεισῶν προτάσεων ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ εἰσηγητὴς τὴν ἔχει ἑτοίμην· πρέπει ν’ ἀναγνωσθῇ, νὰ τυπωθῇ καὶ τότε ν’ ἀποφασίσωμεν ἐπ’ αὐτῶν· ἡ ἔκθεσις ἀκόμη δὲν παρουσιάσθη, ὁ εἰσηγητὴς εἶναι ἐδῶ· κύριε εἰσηγητὰ, ὁρίστε.

§50ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (πλησιάζει εἰς τὸ βῆμα).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, διὰ νὰ λυθῇ τὸ κατεπεῖγον καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν νόμου ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἔχομεν τὸ δικαίωμα, διότι δὲν ἀπαιτεῖται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς παντάπασιν· ἐτυπώθη αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, ἑπομένως ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν.

§52ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα (θόρυβος).

§53ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐσωτερικῶν (θόρυβος). Ἀκούσατε, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω· ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἐσωτερικῶν ἠσχολήθη ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα παρεπέμφθησαν εἰς αὐτὴν, ἀφότου εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν (εἶναι τοῦ κυρίου Δαγρὲ καὶ Ἰακωβάτου) καὶ εἰσάγει σήμερον τὴν ἔκθεσίν της. Ὀφείλω ὅμως σήμερον νὰ ἐκθέσω εἰς ὑμᾶς, ὅτι μεταξὺ τῶν διαφόρων διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἐμπεριέχονται εἰς τὸν νόμον, ὑπάρχουν καὶ διατάξεις ἀφορῶσαι τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους· ἡ ἐπιτροπὴ δὲ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν της, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος εἰς τὸ νὰ μορφωθῇ νόμος ἀφορῶν τὴν μεταβολὴν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, καὶ ἐφαρμοσθῇ κατὰ τὰς ἐπερχομένας ἐκλογὰς, ἀπέσχε νὰ φέρῃ γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, γνωμοδοτεῖ δὲ ἐπὶ τῶν λοιπῶν. Ἐὰν τώρα, ἀφοῦ εἰσήχθη πρότασις περὶ ἀναβολῆς, παραδεχθῇ τὴν ἀναβολὴν ἡ Βουλὴ, τότε ἐπιφυλάσσεται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ γνωμοδοτήσῃ ἐπ’ αὐτῶν· ἄλλως ἐπιμένω εἰς αὐτό.

§54ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῇ, κ. πρόεδρε.

§55ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν μᾶς εἶναι ἀναγκαία.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ πρᾶγμα, κύριοι, εἶναι ἁπλούστατον. Καθόσον ἀφορᾷ τὰς εἰσαχθείσας προτάσεις περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, αὗται ἐτυπώθησαν, διενεμήθησαν καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος, καὶ τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ἡ πρότασις νόμου συζητεῖται κατὰ τὴν σειρὰν τῆς εἰσαγωγῆς ἐκτὸς ἂν ἡ Βουλὴ κηρύξῃ αὐτὴν κατεπείγουσαν καὶ προσδιορίσῃ ἄλλην ἡμέραν· λοιπὸν καὶ ἡ παραπομπὴ τῶν προτάσεων εἰς τὰς ἐπιτροπὰς διόλου δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ, εἶναι ἁπλῶς προαιρετική. Ἑπομένως δύναται κάλλιστα ν’ ἀποφανθῇ σήμερον ἡ Βουλὴ, ἂν ἐννοῇ τὴν συζήτησιν αὐτὴν κατεπείγουσαν ἢ ὄχι· ἀφίνομεν κατὰ μέρος τὸ ἄλλο· Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν......

§57ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε· δὲν εἶμαι σύμφωνος.

§58ΔΑΓΡΕΣ. Εἴμεθα οἱ ἄλλοι σύμφωνοι.

§59ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον καὶ θ’ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ πόσον ἔχω δίκαιον. Ἐγὼ ζητῶ τὸν λόγον περὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς.

§60ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§61ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Δὲν ἠκούσατε, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι περιττὸν νὰ συζητηθῇ; ὅτι δύναται νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ ὅπως εἰσήχθη;

§62ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀφοῦ τὸ λέγει ὁ κανονισμὸς, διατί νὰ τὸ πολεμῇς; Ὁ κανονισμὸς λέγει, πᾶσα πρότασις εἰσαχθεῖσα τυποῦται, μετὰ τὴν τύπωσιν ἀποφασίζεται τὸ κατεπεῖγον ἢ ἡ ἀποστολὴ εἰς τὴν ἐπιτροπήν· ἂν ἡ ἐπιτροπὴ ἀμελήσῃ νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν, δίδεται προθεσμία εἰς αὐτὴν, καὶ ἂν δὲν φέρῃ τὴν ἔκθεσιν ἐν τῇ προθεσμίᾳ ἡ ἐπιτροπὴ, τότε ἀποφασίζει ἡ Βουλὴ νὰ εἰσαχθῇ ἡ πρότασις.

§63ΔΑΓΡΕΣ. Ἀλλ’ ἂν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ.

§64Ο ΑΥΤΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅταν εἰσαχθῇ ἡ ἔκθεσις τυποῦται καὶ τότε πάλιν ἀποφασίζει τὸ κατεπεῖγον. Κάμνω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. πρόεδρον, ὅτι κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς πρόκειται συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως. Πρέπει λοιπὸν νὰ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις καὶ τότε θ’ ἀποφασίσωμεν τὸ κατεπεῖγον καὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου.

§65ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κύριος πρόεδρος εἶπεν, ὅτι ἡ παραπομπὴ μιᾶς προτάσεως δὲν εἶναι ἀναγκαία, εἶναι δυνητικὴ, ὁ κ. Ῥοντίρης εἶπε τὸ ἐναντίον. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ κ. Ῥοντίρης δὲν ἐπρόσεξεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἄρθρου 34. (Τὸ ἀναγινώσκει). Βλέπετε ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαία, διότι εἶναι δυνητική. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο, ὅτι ἡ συζήτησις μετὰ τὴν παραπομπὴν..... αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ τὸ ὑποθέτῃ ὁ κ. Ῥοντίρης καὶ νὰ ἐξηγῇ οὕτω τὸν κανονισμόν, ἀλλ’ ὁ κανονισμὸς ῥητῶς δὲν λέγει τοῦτο· ἑπομένως, κ. πρόεδρε, παρακαλῶ, ἐρωτήσατε τὴν Βουλήν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοντίρης ὁμιλεῖ ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ, λοιπὸν θὰ μοὶ συγχωρήσετε.........

§67ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἑρμηνείας τοῦ κανονισμοῦ ἀλλὰ περὶ τῆς προτάσεως, ἂν ᾖναι κατεπείγουσα ἢ πρέπει νὰ διατρέξῃ τὸν δρόμον της.

§68ΤΙΝΕΣ. Προχωρήσατε, κ. πρόεδρε.

§69ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ νὰ θέσητε ζήτημα πρὶν τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις. (θόρυβος).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἂν θεωρῇ κατεπείγουσαν τὴν συζήτησιν τῶν δύω προτάσεων νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§71ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προμνησθεισῶν προτάσεων......

§73ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Μία εἶναι ἡ πρότασις.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο εἶναι, ἡ τοῦ κ. Δαγρὲ καὶ τοῦ κ. Ἰακωβάτου καὶ εἶναι τυπωμέναι.

§75ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι..........

§77ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι πολλοὶ μέσα εἰς τὰ δωμάτια, κ. πρόεδρε, νὰ ἐξέλθουν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἰς τὰς ἕδρας σας. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον ἐπὶ τῶν ῥηθεισῶν προτάσεων, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πλεῖστοι).

§79ΤΙΝΕΣ. Παρεδέχθη.

§80ΕΤΕΡΟΙ. Ἀπεῤῥίφθη.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε, κύριοι, τὸ ἀνάπαλιν θὰ θέσωμεν· οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Παρεδέχθη, κύριοι, τὸ κατεπεῖγον (θόρυβος).

§82ΖΑΪΜΗΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι, εἴπατε, κ. πρόεδρε, ἢ οἱ παραδεχόμενοι;

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι.

§84ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐνοήσαμεν.

§85ΕΤΕΡΟΙ. Ἀπεφάνθη τὸ προεδρεῖον.

§86ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω πότε θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τῶν προτάσεων αὐτῶν, διότι θὰ κάμωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὸ γνωρίζετε.

§89ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἀναγινώσκει πρότασιν τοῦ κ. Δαγρὲ περὶ χαρακτηρισμοῦ ὡς ἐθνικῆς ὁδοῦ τῆς ἐκ Θουρίας (Καλαμῶν μέχρι Μεσολογγίου ἀγούσης.

§90ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἀγνοεῖτε τὸν κανονισμόν, προτάσεις νόμων δὲ εἰσάγονται ἐνῷ ἀναγινώσκονται νομοσχέδια εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτά, λανθάνεσθε, δὲν γνωρίζετε τὸ κανονισμόν.

§92ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἀναγινώσκει πρότασιν τοῦ κ. Μπούτου περὶ χαρακτηρισμοῦ ὡς ἐθνικῆς ὁδοῦ τῆς ἐκ Μεσσήνης μέχρι Τζακώνης ἀγούσης.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθοῦν καὶ θὰ διανεμηθοῦν.

§94ΔΡΑΚΟΝΤΑΕΙΔΗΣ. (Ἀναγινώσκει πρότασιν νόμου, περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§96ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν τύπωσιν αὐτῆς τῆς προτάσεως, παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσιν ἀκόμη τὰ ἄρθρα τὰ σχετικὰ, εἰς τὰ ὁποῖα παραπέμπει.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ τυπωθῶσι.

§98ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Κύριοι, πολλάκις φέρονται προτάσεις καὶ παραπέμπουν εἰς ἄλλους νόμους, τυποῦνται αἱ προτάσεις, ἀλλὰ οἱ νόμοι, εἰς οὓς παραπέμπουν καὶ εἰς οὓς δίδουν δύναμιν δὲν τυποῦνται· νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ τὸ σύστημα, ὅταν ἡ πρότασις παραπέμπῃ εἰς ἕνα νόμον, νὰ τυποῦται ὁ νόμος παρὰ πόδας, διότι τότε εἴμεθα εἰς γνῶσιν τὶ ψηφίζομεν. Ἔρχεται μία πρότασις νὰ τηρηθῇ εἰς ἐνέργειαν ὁ ΡΓʹ. νόμος....

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Στοχασθῆτε, ἐὰν ἕνας κάμῃ πρότασιν νόμου καὶ παραπέμπῃ εἰς διάφορα ἄρθρα, νὰ ὑπάγῃ τὸ προεδρεῖον νὰ τὰ εὕρῃ αὐτὰ τὰ ἄρθρα· ἐσὺ ὅστις φέρεις νόμον, νὰ τὸ κάμῃς αὐτό.

§100ΜΠΟΥΤΟΣ. Δὲν ἐπιμένει ὁ κ. Ῥοντήρης.

§101ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐπιμένω, δὲν ἔκαμα κανένα πληρεξούσιον.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μία ἀναφορὰ τῆς κ. Ἑλένης Ι. Μίνδλερ—θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§103ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἔχω τὴν ἀπαίτησιν ν’ ἀναγνωσθῇ, εἰδὲ ἀφήσατέ την δι’ αὔριον.

§104ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἀναγινώσκει. Ἔχομεν μίαν ἀναφοράν. «Ἡ Ἑλένη Ι. Μίνδλερ ἐξαιτεῖται παρὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα συστηθῇ ἡ αἴτησίς της εἰς τὴν κυβέρνησιν, διὰ νὰ τῇ χορηγῆται χρηματική τις χορηγία, διὰ τὰς ὁποίας προσέφερεν ὑπηρεσίας τῇ Ἑλλάδι ὁ σύζυγός της, καὶ ἰδίως, διότι εἰσήγαγε τὴν στενογραφικὴν τέχνην καὶ ἐπραγματοποίησεν αὐτὴν ἐν τῷ τόπῳ.»

§105ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὅλοι ὅσοι διετέλεσαν πληρεξούσιοι καὶ βουλευταὶ, ἐθυμεῖσθε εἰς τὴν τάξιν τῶν στενογράφων, ἕνα σεβάσμιον γέροντα· αὐτὸς ἐπὶ 10 ἔτη ὑπηρέτησεν ὡς στρατιωτικὸς, ἐπίσης ὡς διδάσκαλος τῆς στενογραφίας ἐπὶ 9 ἔτη, δυστυχῶς δὲν εἶχε φθάσει τὴν ὑπηρεσίαν τῶν 20 ἐτῶν· ἡ χήρα τοῦ μακαρίτου ἀναφέρεται πρὸς ὑμᾶς καὶ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν παροῦσαν ἀναφορὰν εἰς τὴν κυβέρνησιν, νὰ τῇ δοθῇ μία χρηματικὴ ἀμοιβή.

§106ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§107ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἀλλὰ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ.

§109ΠΟΛΛΟΙ. Ἡ Βουλὴ ἐσύστησε τὴν ἀναφορὰν εἰς τὴν κυβέρνησιν.

§110ΜΗΤΣΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, οἱ ἐκ Κρήτης ἐλθόντες ἀξιωματικοί, ἀνθυπασπισταὶ καὶ λοιποὶ στρατιωτικοὶ πρὸ τοῦ Ἰουλίου, ἐπῆραν ὅλοι τὰς ἀποδοχάς των· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ παρέξῃ πίστωσιν, ὥστε νὰ πληρωθῶσι καὶ οἱ λοιποί, διότι εἶναι ἄδικον.

§111ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Νομίζω πὼς εἶναι περιττὸν νὰ φέρῃ ἡ κυβέρνησις πίστωσιν· ὑπάρχει μία πίστωσις ψηφισθεῖσα ὑπὸ τῆς παρελθούσης Βουλῆς, πίστωσις ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἔκτακτα ἔξοδα δημοσίου ἀσφαλείας»· ἐξ αὐτῶν ἐπλήρωσε καὶ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη τὰ ἔξοδα ταῦτα· ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ πληρωθῶσιν, ἀρκεῖ ἁπλῆ σύστασις, πίστωσις ὑπάρχει.

§112ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§113ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπαγγείλατε, κύριε πρόεδρε, τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Μήτσας.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§115ΤΣΟΚΡΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Κώδηκος ἔχει συντάξει τὸν νόμον περὶ πτωχεύσεων, αὐτὸς ἔχει τυπωθῆ· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν κυβέρνησιν νὰ διανεμηθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συζητηθῇ εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον· αὐτὸς θὰ παρέξῃ μεγάλας εὐκολίας εἰς τὸ ἐμπόριον.

§116ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§117ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἔχομεν τρία νομοσχέδια, τὸ περὶ ἀντιβασιλείας.........

§118ΜΕΤΑΞΑΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ εἴπω δύω λέξεις· προχθὲς ἐπηρώτησα τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν περὶ τῆς συγχωνεύσεως τινων δήμων, πιστεύω ὅτι ἐστάλη τὸ ἀπόσπασμα.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον τὸ ἔστειλα, καὶ δὲν ἔλαβεν ἀκόμη γνῶσιν ὁ ὑπουργός.

§120ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἅμα ἴδω τὸ πρακτικόν, θέλω ἀπαντήσει.

§121ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, ἔν τινι τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀπευθύνω εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως μίαν ἐπερώτησιν, ἀφορῶσαν εἰς τὰ ἑξῆς δύω ἀντικείμενα· 1 εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κοσμήτωρ τῆς φιλοσοφικῆς σχολῆς ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ νόμου διώρισεν ἄλλον καθηγητὴν τῆς ἐκλογῆς του ἀντὶ τῶν καθηγητῶν, τῶν διδασκόντων τὰ μαθήματα τοῦ φιλολογικοῦ τμήματος τῆς σχολῆς ταύτης, πρὸς ἐξέτασιν τῶν φοιτητῶν; καὶ ἂν τοῦτο ᾖναι ἀληθές, ποῖα μέτρα ἔλαβεν ὁ κ. ὑπουργὸς πρὸς ματαίωσιν τῆς παρανομίας ταύτης καὶ πρὸς τιμωρίαν τοῦ παραβάτου; 2, ποίους καρποὺς ἔφερεν ἡ τελευταία ἐπιθεώρησις τῶν γυμνασίων καὶ σχολείων; Εἶναι ἀληθές, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιθεώρησιν ταύτην εἰς ὅλα τὰ προγράμματα τῶν γυμνασίων καὶ σχολείων, τὰ ὑποβληθέντα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως, σημειοῦνται ὡς μόνα διδακτικὰ βιβλία αἱ γραμματικαὶ καὶ τὰ λοιπὰ βιβλία τῶν κ. κ. ἐπιθεωρητῶν; καὶ ἂν ᾖναι ἀληθές, πῶς ἐθεώρησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως τὸ παράδοξον τοῦτο φαινόμενον, τὸ πρωτοφανὲς εἰς τὴν Ἑλλάδα; Πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ νὰ ἐνεργῆται βιβλιοκαπηλία τοιαύτη ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ κράτους ἐν τοῖς σχολείοις καὶ τοῖς γυμνασίοις; Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τέλος πάντων τὴν Βουλὴν περὶ τῶν δύω τούτων ἀντικειμένων. Ἂν ἐνθυμεῖσθε, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπεσχέθη, ὅτι ἔμελλε ν’ ἀπαντήσῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς ἐκπαιδεύσεως· ἀλλ’ ἡ ὑπόσχεσις αὕτη δυστυχῶς δὲν ἐτηρήθη. Δὲν ἀδικῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀποδίδω τοῦτο εἰς ὑπεκφυγήν· ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐτελείωσεν, ὅτε ὁ καιρὸς ἦτο πλέον πολὺ προχωρημένος, καὶ ἡ Βουλὴ πολὺ κουρασμένη, ἀλλ’ ἀπορῶ πῶς ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐλησμόνησεν ἔκτοτε τὴν ἐπερώτησιν. Δὲν πιστεύω νὰ προφασισθῇ καὶ τώρα «ἔλλειψιν κώδωνος», διότι δὲν πρόκειται περὶ χρημάτων, ἀλλὰ περὶ ἁπλῶν λόγων· ἐπὶ τούτων δ’ ἔχει κώδωνα ἀρκετὰ ἠχηρόν.

§122ΣΑΡΑΒΑΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Κύριοι, εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Μίλησην, ὅτι ἐπροκάλεσε τέλος πάντων μίαν ἐπερώτησιν καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ εἶμαι ἕτοιμος καὶ σήμερον ἐὰν ἔχῃ τοιαύτην ἐπιθυμίαν.....

§123ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ἄλλοτε.

§124ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Διότι ἔχομεν τὸ περὶ λῃστείας ζήτημα.

§125ΣΑΡΑΒΑΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἶμαι, λέγω, ἕτοιμος καὶ σήμερον, ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι ὑπάρχει καιρὸς διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὴν περιέργειαν.

§126ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἔχομεν καιρὸν δι’ αὐτό· εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κ. πρόεδρε.

§127ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἡ πρότασις αὕτη δὲν εἶναι σήμερον προσδιωρισμένη νὰ γείνῃ τὸ πρώτιστον ἀντικείμενον μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἦτο τὸ νομοσχέδιον τῆς λῃστείας καὶ ἀπορῶ πῶς ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας δὲν τὸ ἐφέρατε πρῶτον κ. πρόεδρε.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάλιν εἰς τὸν πρόεδρον.

§129ΣΑΡΑΒΑΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐὰν, ἐπαναλαμβάνω, ἤθελεν ὑπάρχει ἡ διάθεσις τῆς Βουλῆς, καὶ σήμερον ἤθελα εὐχαριστήσει τὴν περιέργειαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος καὶ ἤθελεν ἀκούσει ὁ κ. βουλευτής, ὅτι, ὅταν τις ἐξασκῇ βεβαίως ἓν δικαίωμά του καὶ ὑποβάλλῃ μίαν ἐπερώτησιν, ἀναντιῤῥήτως ἔχει ἀπόλυτον ἐλευθερίαν κατὰ τοῦτο, ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ὑπάρχει ἕνας περιορισμὸς ἠθικὸς διὰ πάντα ἄνθρωπον, ὅστις θέλει νὰ κάμῃ εὐσυνείδητον χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου καὶ ὁ περιορισμὸς οὗτος εἶναι νὰ βασανίζῃ τὰ ἀντικείμενα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἐπερωτήσῃ· δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ συνάγῃ φήμας ὁδῶν καὶ νὰ ἔρχηται νὰ κάμῃ λόγον.

§130ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν συνάγω φήμας ἀπὸ τοὺς δρόμους, κ. ὑπουργέ· πρέπει νὰ τηρῆτε τὴν δέουσαν εὐσχημοσύνην εἰς τὰς ἐκφράσεις σας. Οὕτω δὲν ὁμιλοῦν οἱ ὑπουργοὶ περὶ τῶν βουλευτῶν καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§131ΣΑΡΑΒΑΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀπὸ σᾶς τὴν εὐσχημοσύνην δὲν θέλω νὰ διδαχθῶ· νὰ φροντίσητε πρῶτον νὰ διδάξητε σεῖς τὸν ἑαυτόν σας, καὶ ἔπειτα τοὺς ἄλλους· ἓν ἄλλο ἀκόμη θὰ εἴπω· ἀληθῶς ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἑρμιονίδος βουλευτοῦ ὡρίσθη διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν ᾖναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ, ἐὰν ᾖναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι νομίζω, ἡ πρώτη ἀρετὴ καὶ ἀπαραίτητος ὅρος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, εἶναι ὁ ἀπόλυτος ἔλεγχος, καὶ τὸ ὑπουργεῖον σύμπαν καὶ ἰδιαιτέρως ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἶναι ἕτοιμος πᾶς τις ἐξ ἡμῶν νὰ ὑποβάλλῃ ὑπὸ τὸν ἀπόλυτον ἔλεγχον τῆς Βουλῆς τὴν διαχείρισίν του· συνεζητήθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῆς ἐκπαιδεύσεως· ἡ ἡμέρα ἦτο ὡρισμένη διὰ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Μίληση, ἦτο παρών· διατὶ δὲν ἐπροκάλεσε τὴν συζήτησιν τὸν ἐρωτῶ; εἶναι ἔλλειψις ἐκπληρώσεως ὑποσχέσεως ἐκ μέρους μου, διότι παρόντος τοῦ κ. Μίληση δὲν ἐγένετο διόλου λόγος παρ’ αὐτοῦ, καὶ ἐνόμιζον, ὅτι θὰ νομίζῃ ἀναξίαν περαιτέρω συζητήσεως τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, διότι ὑπέθετα, ὅτι μεταγενέστεραι καὶ σπουδαιότεραι πληροφορίαι τὸν ἔπεισαν, ὅτι δὲν εἶναι ἀξία συζητήσεως, δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἐκ μέρους μου ἔλλειψις ἐκπληρώσεως ὑποσχέσεως, διότι ἐπερίμενα, ἐπαναλαμβάνω, τὸν κ. Μίλησιν νὰ δώσῃ ἀφορμὴν καὶ εἶχον μάλιστα ὅλας τὰς πληροφορίας ἑτοίμους. Οὐδὲν ἧττον ὅμως ὁ καιρὸς δὲν ἐχάθη· εἶμαι ἕτοιμος, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ σήμερον, αὔριον, μεθαύριον, ὁπότε θέλει, νὰ ἀπαντήσω, καὶ θέλετε ἰδεῖ τότε, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβε, καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἐζήτησεν ἐξηγήσεις ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, δὲν ἦσαν διόλου ἀκριβεῖς, καὶ ἂν ἐβασανίζοντο περισσότερον δὲν ἤθελεν ὑποστηρίξει αὐτάς.

§132ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ σάββατον.

§133ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ δύω λέξεις. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν ἐφιλοτιμήθη, νὰ μιμηθῇ τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπανέλαβον τὴν ἐπερώτησίν μου. Ἂν ἐνθυμεῖσθε, δὲν ἠθέλησα ν’ ἀποδώσω οὔτε ἀπέδωκα εἰς πρόθεσιν ὑπεκφυγῆς τὴν μὴ ἀπάντησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὑπέβαλον, κύριοι, ὡς ἔχων δικαίωμα ἐκ τοῦ Συντάγματος, μίαν ἐπερώτησιν, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι αἱ πληροφορίαι μου δὲν εἶναι βάσιμοι, ἐφ’ ᾧ ἐκ τῆς συζητήσεως θὰ πεισθῇ καὶ ὁ ἴδιος, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον. Ἐγὼ ὅμως περίμενα τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἔλθῃ αὐθορμήτως καὶ παρακαλέσῃ τὴν Βουλὴν ἢ σήμερον ν’ ἀκούσῃ τὴν ἀπάντησίν του ἢ ἄλλην τινὰ ἡμέραν νὰ ὁρίσῃ πρὸς τοῦτο.

§134ΣΑΡΑΒΑΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Καὶ σήμερον εἶπα εἶμαι ἕτοιμος.

§135ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐπερίμενα ὅμως ποτὲ ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἔλθῃ νὰ μοὶ δώσῃ μαθήματα τῆς κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως, καὶ μὲ ἓν ὕφος μάλιστα τὸ ὁποῖον δὲν ἁρμόζῃ διόλου εἰς ὑπουργόν. Ἐγώ, κ. ὑπουργέ, ὑπέβαλον ἁπλῶς μίαν ἐπερώτησιν σεῖς δὲ καθῆκον εἴχετε, ὅτε ἡ Βουλὴ προσδιώρισε ῥητὴν, τακτὴν ἡμέραν πρὸς ἀπάντησιν, νὰ ἔλθετε νὰ δώσητε αὐτήν, ἢ νὰ ζητήσετε ἀπὸ τῆς Βουλῆς νὰ ὁρίσῃ πρὸς τοῦτο ἄλλην ἡμέραν. Οὔτε ἔπρεπε νὰ περιμείνετε ἀπὸ ἐμὲ νὰ ζητήσω κατ’ ἐπανάληψιν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Τὸ δικαίωμά μου ἢ μᾶλλον τὸ καθῆκόν μου τὸ ἐξεπλήρωσα ἐγώ, ὑποβαλὼν τὴν ἐπερώτησιν, ἡ Βουλὴ ἐξεπλήρωσε τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, ὁρίσασα ἡμέραν πρὸς ἀπάντησιν· εἰς ὑμᾶς ἀπέκειτο πλέον νὰ ἐκπληρώσετε καὶ τὸ ὑμέτερον προσερχόμενοι τὴν τακτικὴν ἡμέραν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἀπαντῶντες εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Ἠμπορούσατε πολὺ καλὰ νὰ εἴπητε, ὅτι τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἦτο πλέον καιρὸς εἰς ἀπάντησιν, καὶ τοῦτο ἀνεγνώρισα ἐγὼ πρῶτος· ἠμπορούσατε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶχε μέχρι τοῦδε ἄλλας ἀσχολίας, ἠμπορούσατε ὅ,τι δήποτε ἄλλο νὰ φέρετε εἰς τὸ μέσον, ὄχι ὅμως καὶ τὴν πρόφασιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἐπερώτησιν καὶ νὰ ζητήσω ἐπ’ αὐτῆς ἐκ νέου τὴν ἀπάντησίν σας. Ἀλλὰ τὸ ἀφίνω τοῦτο εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ δὲ μόνον αὐτὴν νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν καθ’ ἣν ν’ ἀπαντήσῃ τέλος πάντων ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§136ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ σάββατον.

§137ΜΙΛΗΣΗΣ. Πολὺ καλά.

§138ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κύριοι, ἡ διοίκησις εἶναι ὁ ἄρτος, ἡ ζωὴ καὶ ἡ ὕπαρξις παντὸς λαοῦ καὶ οὐδεὶς τῶν κ. βουλευτῶν ἔχει ἔργον νομοθέτου, ἐὰν δὲν φροντίσῃ περὶ αὐτῆς. Μετὰ τὴν ἀφομοίωσιν τῆς Ἑπτανήσου ὁ τόπος ἐκεῖνος πάσχει ἀπὸ κακὴν διοίκησιν, ἔχει ἐλλείψεις τῶν κυβερνήσεων, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς ἀτελείας νόμων οἱ ὁποῖοι ἐφηρμόσθησαν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Πρὸ πολλοῦ ὑπεβλήθησαν σωρεῖαι νομοσχεδίων ἑκατέρωθεν ἐκ τῶν δύο πτερύγων τῆς Βουλῆς ὅπως θεραπεύσωσι τὰ κενὰ ταῦτα, οὐδέποτε ὅμως ἦλθον εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων ἦσαν καὶ 3 ἢ 4, τὰ ὁποῖα εἶναι φύσει κατεπείγοντα, α) τὸ περὶ φορολογίας τῶν δήμων Κερκύρας, β) τὸ περὶ γεωργικῶν τάξεων τοῦ κ. Ἰακωβάτου· γ) τὸ περὶ ἐγχωρίων κτημάτων Κερκύρας καὶ δ) τὸ περὶ ὑποδικηγόρων. Πρόκειται κατὰ τὸν κ. πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως νὰ λήξῃ ἡ παροῦσα σύνοδος· λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἰσαγάγω τροπολογίαν 1) ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν δήμων Κερκύρας διὰ τῆς ὁποίας σκοπὸν ἔχω νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀφήσῃ τὴν κυβέρνησιν ἐλευθέραν ὅπως διὰ Βασιλ. Διατάγματος φροντίσῃ περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν τῶν δήμων.

§139ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ Σάββατον.

§140ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἶναι ἄρνησις διοικήσεως αὐτὸ καὶ δὲν κάμνει τιμὴν εἰς ἓν σῶμα ν’ ἀρνῆται τὴν διοίκησιν εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἂς ὁμολογήσουν οἱ κ. ὑπουργοὶ ἂν δύνανται νὰ ὑπάρξουν οἱ δῆμοι Κερκύρας εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται. Προτείνω προσέτι καὶ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ νόμου περὶ τῶν ὑποδικηγόρων.

§141ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ζητήσω κατὰ πρῶτον λόγον ἀπὸ ὑμᾶς καὶ κατὰ δεύτερον ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν μίαν διασάφησιν. Παρατηρῶ, κ. πρόεδρε, ὅτι κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας μεγάλην προσπάθειαν καταβάλλετε ὑμεῖς, ὅπως καταστήσητε ὥριμον πρὸς τρίτην καὶ τελευταίαν συζήτησιν διάφορα νομοσχέδια· ἐὰν δὲ νομοσχέδιόν τι διαφύγῃ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, οἱ προτείναντες τοῦτο καὶ ἰδίως ἡ κυβέρνησις ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέρχονται τὰ περισσότερα, φροντίζει νὰ σᾶς τὸ ὑπενθυμίσῃ, ἐπισπεύδουσα, ὥστε νὰ κατασταθῇ καὶ τοῦτο ὥριμον. Ἐν τούτοις δὲν βλέπω οὔτε ἀπὸ ὑμᾶς, οὔτε ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν νὰ λαμβάνεται φροντὶς περὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ σπουδαῖον καὶ λίαν κατεπεῖγον· τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι τὸ περὶ προσόντων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τὸ ὁποῖον, κ. πρόεδρε, ἐθεωρήθη ἀνέκαθεν ὡς λίαν κατεπεῖγον καὶ τῆς πρώτης ἀνάγκης· ὡς τοιοῦτον τὸ ἐθεώρησεν ἡ παροῦσα κυβέρνησις καὶ τὸ ἔθεσεν εἰς τὰ χείλη τοῦ Βασιλέως ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ, συμφώνως δὲ μὲ τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν, ἐφρόντισε νὰ τὸ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη πρὸ πολλοῦ εἰς τοὺς βουλευτάς. Ἐν τούτοις καθὼς προεῖπον οὐδέποτε ἔγινε λόγος περὶ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μὲ πληροφορήσητε πρῶτον διὰ ποῖον λόγον δὲν τὸ ἐγράψατε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν διὰ νὰ συζητηθῇ, καὶ δεύτερον ἀφοῦ διέλαθε τὴν προσοχὴν ὑμῶν πῶς δὲν ἐφρόντισεν ἡ κυβέρνησις νὰ τὸ ἐπισπεύσῃ.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀδίκως ἐπικρίνετε τὴν κυβέρνησιν· μᾶλλον λάθος εἶναι τοῦ προέδρου. Ἀλλ’ οὔτε τοῦ προέδρου εἶναι, ὁ πρόεδρος διεύθυνε τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις, καθὼς καὶ ἄλλαι ἐπιτροπαὶ, καίτοι παρακληθεῖσαι ἅπασαι, δὲν ἔφερον τὰς ἐκθέσεις.

§143ΜΠΟΥΤΟΣ. Ἡ τῶν ἐσωτερικῶν τὰ ἔφερεν ὅλα.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς δείξω ἕνα κατάλογον σπουδαίων νομοσχεδίων καὶ ἰδίως προτάσεων νόμων γενομένων ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ὤφειλον αἱ ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς κάτι τι νὰ ἐπιταχύνωσιν καὶ ὅμως στέκονται. Περιμένω νὰ τελειώσουν μερικὰ κατεπείγοντα καὶ ἔπειτα νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ βοηθήσητε, ὥστε αὐταὶ αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ βαδίσουν γρηγορώτερα.

§145ΤΙΝΕΣ. Πότε; ἀφοῦ λήξῃ ἡ σύνοδος;

§146ΠΟΛΥΛΑΣ. Τί γίνεται, κ. πρόεδρε, περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κωνσταντᾶ;

§147ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ θὰ τρέξῃ τὸν δρόμον της.

§148ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τί γίνεται, κ. πρόεδρε, περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου;

§149ΤΙΝΕΣ. Τὸ σάββατον.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σάββατον θὰ πέσουν αἱ ἐπερωτήσεις.

§151ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἔκαμεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, εἶπεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος τῆς ὑπαλληλίας εἶναι σπουδαῖον, κατεπεῖγον, καὶ ὀφείλει νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν τρέχουσαν σύνοδον· ἔκαμε δέ τινας παρατηρήσεις εἰς τὸν κ. πρόεδρον· ὁ κ. πρόεδρος ἀπήντησεν, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡμεῖς θέλομεν νὰ μάθωμεν τί γίνεται περὶ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀκούει ὅτι ἐπικρίνεται, ἐλπίζω, ὅτι θὰ μᾶς τὸ φέρῃ.

§153ΤΙΝΕΣ. Νὰ τὸ φέρῃ ἐντὸς πέντε ἡμερῶν.

§154ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶμαι ἐναντίος τῆς γνώμης τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ διὰ τοῦτο θὰ μὲ συγχωρήσητε νὰ ἐκφράσω τὴν ἰδικήν μου γνώμην. Ἐγὼ παρατηρῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος τῆς ὑπαλληλίας ἔχασεν ἐν Ἑλλάδι τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον ἴσως ἀφ’ ἑαυτοῦ εἶχε καὶ κατέστη ἀντικείμενον πολιτικόν· τὸ νὰ ἀποκτήσῃ ἡ ὑπαλληλία ἐν Ἑλλάδι προσόντα καὶ κατὰ συνέπειαν μονιμότητα κατέστη ζήτημα πολιτικῆς. Φρονῶ διὰ τοῦτο, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ καὶ ἀποφασισθῇ εἰς μίαν Βουλὴν, εἰμὴ ἀφοῦ τὸ υἱοθετήσῃ ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως· αἱ κυβερνήσεις αἱ συνταγματικαὶ, ὡς γνωρίζετε, ἔχουν τὴν δύναμιν, ὥστε τὰ ἀφορῶντα τὴν πολιτικήν των ζητήματα νὰ γίνωνται νόμοι τοῦ κράτους, διότι αὐτὰ ὑποστηρίζονται ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ὅσον εὐχαριστοῦμαι, ὅτι εἶδον εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς κυβερνήσεως ὡς ἄρθρον πίστεως νὰ πρεσβεύῃ, ὅτι ἡ ἑλληνικὴ ὑπαλληλία πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ μονιμότητα καὶ προσόντα, ἄλλο τόσον λυποῦμαι, ὅτι αὐτὸς ὁ πόθος, ὅστις ἔπρεπε νὰ ᾖναι ὁ πρώτιστος, παρημελήθη. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Σωτηροπούλου, διότι δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν μία πρότασις, ἡ ὁποία εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου, ὅπως ἀνήγγειλεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία δὲν συνῆλθεν ἀκόμη καὶ δὲν ἔφερεν ἔκθεσιν, ὅτι θὰ τεθῇ εἰς συζήτησιν καὶ κατασταθῇ νόμος τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἤθελα παρακαλέσει τὴν κυβέρνησιν νὰ ἀγαπήσῃ τὸ τέκνον της, ὡς εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, καὶ νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συζήτησιν, διότι μόνον διὰ τῆς φροντίδος αὐτῆς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσῃ τὸ Κράτος τὸ ἀγαθὸν αὐτό.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πιέζῃ τὴν Βουλήν. Ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τὸ καθῆκόν της καὶ ἐγκαίρως τὸ εἰσήγαγεν· ἡμεῖς οἱ διαχειριζόμενοι ἐδῶ ἀναβάλλομεν· ποῖος πταίει; ἐὰν π. χ. ἡ πλειονοψηφία, ἡ ὁποία συνήθως εἶναι τῆς Κυβερνήσεως ἀρνῆται, τί ἔκαμεν ἡ μειονοψηφία, εἷς μειονοψηφῶν; εἰσήγαγεν; Ἑπομένως κατ’ ἐμὲ, ἐπειδὴ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τριφυλίας ἐμέμφθη τὸν πρόεδρον καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὤφειλα ν’ ἀπαντήσω· αὐτὸ ἔκαμεν ὁ πρόεδρος.

§156ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν κάμνω καμμίαν παρατήρησιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸ κάμετε· ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν τὸ ἐκάμνετε, ἀπὸ σέβας τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸς ὑμᾶς......

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοιοῦτον σέβας δὲν τὸ δέχομαι, διότι τὸ σέβας ὀφείλεται εἰς τὸν κανονισμόν.

§158ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸ Σύνταγμα καὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ γνωρίζω εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι αἱ κυβερνήσεις ὄχι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἀλλὰ πάντοτε ἔχουν τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ εἶπον· δεύτερον ἀφοῦ ἤκουσα, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο θεωροῦν ὡς ζήτημα πολιτικὸν, καὶ κατεχωρίσθη εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, ὅτι εἶχον ἐντὸς τοῦ νόμου τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὸ νὰ ἐπισπεύσῃ νὰ μεταβληθῇ εἰς νόμον· δὲν ἐννοῶ μὲ τοῦτο, ὅτι ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, διότι τὸ ἐναντίον συμβαίνει εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη, αἱ πλειονοψηφίαι ἐπιβάλλονται εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὰς κυβερνήσεις ὅμως.

§160ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ καλῆς κυβερνήσεως· εἰς τὰς καλὰς κυβερνήσεις αὐτὸ συμβαίνει, αἱ γνῶμαι τῆς πλειονοψηφίας αὐταὶ ἀνέρχονται μεταβαλλόμεναι εἰς συμβούλους τοῦ στέμματος. Λοιπὸν, κ. πρόεδρε, κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι μία κυβέρνησις κοινοβουλευτικὴ πρέπει νὰ εὑρίσκηται εἰς πλήρη ἁρμονίαν μετὰ τῆς πλειονοψηφίας ὡς πρὸς τὰς ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς. Εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῆς ὑπαλληλίας εἶναι πολιτικὸν, διότι εἶναι ὁμολογούμενον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ διοικηθῇ καὶ εὑρεθῇ κύρωσις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἂν δὲν ὑπάρχῃ νόμος περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι αἱ ἀρχαὶ αὗται δὲν εἶναι τωριναὶ, τὰς ὑπεστηρίξαμεν ἀνέκαθεν· αὐτὰ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω, κ. πρόεδρε, καὶ δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ εἴπω.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, εἴμεθα σύμφωνοι.

§162Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἦτο δύσκολον νὰ συνέλθουν 3 ἢ 4 ἐπιτροπαὶ εἰς τὰς ὁποίας παρεπέμφθησαν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, καὶ πολλάκις συνήλθομεν καὶ δὲν ἔγεινεν ἀπαρτία· τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς ποτὲ δὲν συνῆλθε, καὶ αὐτὸ ἔκαμεν, ὥστε αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ μὴ φέρουν ἀποτέλεσμα· ἀλλ’ ὁ κανονισμὸς μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα ὅταν αἱ ἐπιτροπαὶ ἀμελήσουν νὰ τὰ συζητήσωμεν ἀπ’ εὐθείας· μετὰ τὸ τέλος τοῦ νομοσχεδίου περὶ ληστείας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαιότατον, νὰ ἔλθῃ αὐτό.

§163ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποφαίνεται;

§165ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις εἶχε πεποίθησιν περὶ τῆς ἀναγκαιότητος τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔφερεν· αἱ ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς, αἱ ὁποῖαι ἦσαν κεκλημέναι ὑπὸ τοῦ κανονισμοῦ νὰ τὸ προεξετάσωσι, δὲν ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των· τί ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις; Ἐγὼ καὶ ἄλλοτε δι’ ἕν ἕτερον νομοσχέδιον περὶ Πανεπιστημίου τρὶς παρεκάλεσα τὴν ἐπιτροπὴν νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, καὶ μέχρι τοῦδε οὐδεμία ἔκθεσις ἐφέρθη· ἡ Κυβέρνησις ἔφερε τὸ ἔργον της, ἐπιθυμεῖ νὰ γίνῃ νόμος, ἀλλὰ δὲν ἔχει κανὲν μέσον νὰ βιάσῃ τὰς ἐπιτροπὰς νὰ ἐργασθοῦν.

§166ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κηρύττεται κατεπεῖγον καὶ δὲν ἀπαιτοῦνται αἱ ἐπιτροπαί.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ περὶ ἀντιβασιλείας. Ἄρθρον 1. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μελετωμένης ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως, ἡ ἀντιβασιλεία ἀνατίθεται διὰ Β. Διατάγματος εἰς τὴν Α. Μ. τὴν Βασίλισσαν Ὄλγαν· ἐν περιπτώσει δὲ ἀποδημίας ἐκτὸς τοῦ Κράτους τοῦ τε Βασιλέως καὶ τῆς Βασιλίσσης, ἡ ἀντιβασιλεία δύναται ν’ ἀνατεθῇ διὰ Β. Διατάγματος ἢ εἰς τὸν ἀδελφὸν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας Ἰωάννην τοῦ Σλέσβικ Χολστάϊν Σόνδερβουργ Γλούκσβουργ, πολιτογραφηθέντα Ἕλληνα δυνάμει τοῦ ἀπὸ 26 Μαρτίου 1867 Νόμου, ἢ εἰς ἕτερον τῶν ἀδελφῶν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας, ἀφοῦ οὗτος πολιτογραφηθῇ Ἕλλην. Ἄρθρον 2. Ὁ ἀναδεξόμενος τὴν ἀντιβασιλείαν, πρὶν ἢ ἀναλάβῃ τὰ ἔργα του, θέλει δώσει ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βουλῆς συνεδριαζούσης, τὸν ἀκόλουθον ὅρκον. «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ τηρῶ πίστιν εἰς τὸν Βασιλέα, νὰ προστατεύω τὴν ἐπικρατοῦσαν θρησκείαν τῶν Ἑλλήνων, νὰ φυλάττω τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ νὰ διατηρῶ καὶ ὑπερασπίζω τὴν ἐθνικὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀκεραιότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους.» Ἐν ἀπουσίᾳ δὲ τῆς Βουλῆς ὁ ἀναδεξόμενος τὴν ἀντιβασιλείαν θέλει δώσει τὸν ἄνωθι ὅρκον ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ Βασιλέως, τῶν ὑπουργῶν, τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ παρόντων βουλευτῶν. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§168ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§169ΜΠΡΑΤΣΙΚΑΣ. Ἂν δὲν θέλουν ἢ ἀσθενοῦν, τί νὰ γίνῃ;

§170ΓΡ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ προστεθῇ «ἐνήλικας ὄντας.»

§171ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ Σύνταγμα, κύριοι, προέβλεψεν, ὡς γνωρίζετε, δύο περιστάσεις ἀντιβασιλείας, τῆς ἀντιβασιλείας τῆς μονίμου, τῆς διαρκοῦς, καὶ τῆς ἀντιβασιλείας τῆς προσωρινῆς. Τῆς δευτέρας ταύτης διατάξεως τοῦ Συντάγματος ἐγένετο καὶ ἄλλοτε χρῆσις, ἐνθυμεῖσθε κατὰ τὸ 1867· καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν εὑρισκόμεθα καὶ σήμερον, κατὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἡ περίπτωσις τῆς προσωρινῆς ἀντιβασιλείας συμβαίνει ἕνεκεν ἀσθενείας τοῦ Βασιλέως, ἢ ἀποδημίας· ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἀποδημίας, καὶ διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον ἐν ἄρθρῳ πρώτῳ ἀναφέρει «κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς μελετωμένης ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως». Ἡ ἀποδημία τοῦ Βασιλέως εἶναι βεβαίως περιστατικὸν λίαν σπουδαῖον, διότι ἡ διαχείρισις τῆς ἀνωτάτης ἐξουσίας πρόκειται νὰ μὴ διαχειρίζηται ὑπὸ τοῦ ἐκλεκτοῦ τοῦ Ἔθνους, καὶ ἑπομένως ν’ ἀνατεθῇ εἰς πρόσωπον ἄλλο. Ἕνεκα λοιπὸν τῆς σπουδαιότητος δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀσυγχώρητον νὰ ἐρωτήσῃ τις τὴν κυβέρνησιν, ἐὰν πράγματι κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς, καὶ προσεχῶς, πρόκειται ἡ Α. Μ. ν’ ἀποδημήσῃ ἐκτὸς τοῦ Κράτους. Ἡ πρώτη διάταξις τοῦ πρώτου ἄρθρου διαλαμβάνει, ὅτι ἡ ἀντιβασιλεία μεταβαίνει διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος εἰς τὴν Α. Μ. τὴν Βασίλισσαν Ὄλγαν. Ὡς πρὸς τὴν διάταξιν ταύτην δὲν ἔχω νὰ κάμω τὴν ἐλαχίστην παρατήρησιν· ἡ Βασίλισσα Ὄλγα, καὶ ὡς σύζυγος τοῦ Βασιλέως, καὶ ὡς μήτηρ τῶν Βασιλέων τῆς Ἑλλάδος, καὶ συγχρόνως ὡς χαίρουσα τὰς συμπαθείας ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων διὰ τὰς ἀρετὰς, αἵτινες τὴν κοσμοῦσι, θέλει λάβει, τῇ κοινῇ συγκαταθέσει καὶ εὐχαριστήσει ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων, τὴν διαχείρισιν τῆς ἀνωτάτης ταύτης ἐξουσίας. Ἐπίσης δὲν ἔχω νὰ κάμω παρατήρησίν τινα ὅσον ἀφορᾷ τὸν δεύτερον παράγραφον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐν περιπτώσει ἀποδημίας οὐ μόνον τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ καὶ τῆς Βασιλίσσης, ἡ ἀντιβασιλεία δύναται ν’ ἀνατεθῇ διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος εἰς τὸν πρίγκιπα Ἰωάννην, ὅστις ὑπῆρξε καὶ κατὰ τὰ 1867 ἀντιβασιλεύς. Ὁ Ἀντιβασιλεὺς Ἰωάννης διεχειρίσθη τὴν ἀνατεθεῖσαν εἰς αὐτὸν ὑψηλοτάτην ἐντολὴν μετὰ πολλῆς ἀκριβείας, ἡ συμπεριφορά του ὑπῆρξε λίαν εὐγενὴς, καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸ γίνῃ ἡ ἐλαχίστη παρατήρησις. Ἔρχομαι ὅμως εἰς τὴν τελευταίαν διάταξιν τὴν ἀφορῶσαν τὴν εἰς ἕτερον ἀδελφὸν τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας ἀνάθεσιν τῆς ἀντιβασιλείας, ἀφοῦ οὗτος πολιτογραφηθῇ, καὶ ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν θέλω νὰ κάμω εἶναι ἡ ἑξῆς. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὡς γνωρίζετε, δὲν δύναταί τις νὰ κηρυχθῇ ἀντιβασιλεὺς ἐν Ἑλλάδι ἂν δὲν ᾖναι πολίτης Ἕλλην. Τοῦτο προβλέπουσα ἡ κυβέρνησις ἐν τῷ σχεδίῳ ἔθεσεν «ἀφοῦ οὗτος πολιτογραφηθῇ Ἕλλην». Ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ προσωρινῆς ἀντιβασιλείας, νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ, καθότι, ἀφοῦ, διὰ νὰ ἔλθῃ ἕτερος ἀδελφὸς τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας εἰς τὴν ἀντιβασιλείαν, ἀπαιτεῖται νὰ γίνῃ ἕτερος νόμος, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν ἤδη νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀντιβασιλείαν αὐτοῦ. Διὰ νὰ διαχειρισθῇ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν ὡς ἀντιβασιλεὺς εἷς ἐκ τῶν θείων τοῦ Βασιλέως ἐκτὸς τοῦ Ἰωάννου, ὁ ὁποῖος εἶναι πολιτογραφημένος, ἀπαιτεῖται νὰ γίνῃ νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ τοῦ ἀποδώσῃ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. Ἀλλ’ ὅταν θὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ νόμος, τότε γίνεται καὶ ὁ νόμος περὶ τῆς ἀντιβασιλείας αὐτοῦ. Ἤδη πρόκειται ἡ σύνοδος, καθὼς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, ἐντὸς ὀλίγου νὰ λήξῃ. Θὰ λήξῃ μὲ τὸν προκείμενον μόνον νόμον, ὁ ὁποῖος δίδει τὸ δικαίωμα διὰ Βασιλικοῦ μόνον διατάγματος ν’ ἀνατεθῇ εἰς ἕνα ἐκ τῶν θείων τοῦ Βασιλέως ἄλλον παρὰ τὸν πρίγκηπα Ἰωάννην ἡ ἀντιβασιλεία. Ἀλλὰ πῶς ἦν δυνατὸν νὰ τῷ ἀνατεθῇ, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ τὸν ἐγγράψῃ πολίτην Ἕλληνα; Λοιπὸν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν κάτι τι, τὸ ὁποῖον εἶναι περιττὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνεπίδεκτον ἐκτελέσεως. Πιστεύω, ὅτι ἐνοήθην καὶ ὅτι ἐξηγήθην εὐκρινῶς. Ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιβασιλεύσῃ, εἰμὴ μόνον ἡ Βασίλισσα, καὶ ὁ πρίγκηψ Ἰωάννης ὁ ὁποῖος εἶναι ἤδη πολίτης Ἕλλην, διότι ἓν βασιλικὸν διάταγμα ἀρκεῖ νὰ τοῖς δώσῃ τὸ δικαίωμα πρὸς τοῦτο· ἀλλὰ διὰ πάντα ἄλλον πρίγκηπα, δὲν ἀρκεῖ βασιλικὸν διάταγμα, διότι ἀπαιτεῖται διὰ πάντα τοιοῦτον, μὴ ὄντα Ἕλληνα πολίτην, ἀπαιτεῖται νόμος νὰ τὸν πολιτογραφήσῃ. Ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς νόμος τοιοῦτος δὲν δύναται νὰ ἐκδοθῇ, καὶ ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἡ διάταξις αὕτη. Τοῦτο δύναται νὰ ἐννοηθῇ εὐκόλως, ἐὰν ἔχῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὸ ῥῆμα, τὸ γράμμα, τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον λέγει, «Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἕνεκα ἀποδημίας ἢ νόσου κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἀντιβασιλείας, συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλὴν, καὶ προκαλεῖ διὰ τοῦ ὑπουργείου περὶ τούτου εἰδικὸν νόμον». Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ ἄρθρον 53 προβλέπει τὴν περίπτωσιν ὅπου ὁ Βασιλεὺς, ἔχων ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρόκειται ἐντὸς ὀλίγου ν’ ἀποδημήσῃ, προκαλεῖ διὰ τῆς Κυβερνήσεως νόμον, ὅπως ὁρισθῇ τίς κατὰ τὴν ἀπουσίαν του θέλει διαχειρισθῆ τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν, καὶ αὐτὸ πρόκειται τὴν σήμερον· πρόκειται νὰ ἀπουσιάσῃ ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Βουλῆς, καὶ πρὶν ἔλθῃ ἡ νέα Βουλή. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως τούτῳ δὲν δύναται οὐδεὶς μὴ ἔχων τὸ δικαίωμα νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην νὰ ὑπάρξῃ ἀντιβασιλεὺς, καίτοι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ νόμος, ὁ ὁποῖος νὰ τῷ δίδῃ τὴν ἀντιβασιλείαν, διότι προαπαιτεῖται νὰ γίνῃ πολίτης Ἕλλην, καὶ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι τὸ νομοθετικὸν Σῶμα ἐδῶ, τὸ ὁποῖον νὰ τὸν ὀνομάσῃ πολίτην Ἕλληνα. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη παρατήρησις, τὴν ὁποίαν θέλω νὰ κάμω, καὶ συνεπείᾳ τῆς ὁποίας ἤθελα παρακαλέσει τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου πρώτου ν’ ἀπαλειφθῇ. Προσέτι παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον ἠδύναντο ν’ ἀντικατασταθοῦν αἱ ὑπάρχουσαι φράσεις «ἢ εἰς τὸν ἀδελφὸν τῆς αὐτοῦ μεγαλειότητος τοῦ βασιλέως τῆς Δανίας Ἰωάννην τοῦ Σλέσβικ Χολστάϊν, Συνδερβούργ, Γλυκοσβούργ, πολιτογραφηθέντα Ἕλληνα δυνάμει τοῦ ἀπὸ 26 Μαρτίου 1867 νόμου», διότι νομίζω, ὅτι πολὺ οἰκειότερον ἦτο νὰ γράψωμεν οὕτω «ἢ εἰς τὸν ἀντιβασιλεύσαντα κατὰ τὸ 1867 πολίτην Ἕλληνα πρίγκηπα Ἰωάννην».

§172Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, σπεύδω ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου κύριος Δεληγιώργης ἀπέτεινε Πρῶτον ὡς πρὸς τὴν ἀποδημίαν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν πρόκειται ἀμέσως μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Βουλῆς ν’ ἀναχωρήσῃ· εἶναι πολὺ πιθανὸν ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς νὰ μὴ ἀποδημήσῃ ἐκτὸς τοῦ κράτους, ἐπειδὴ ὅμως μεταξὺ τῆς λήξεως τῆς ἐνεστώσης συνόδου καὶ τῆς συγκαλέσεως τῆς βουλευτικῆς συνόδου τοῦ 1870 θὰ ἐμφιλοχωρήσῃ διάστημα χρόνου ἀρκετὸν, εἶναι πολὺ πιθανὸν εἴτε ἡ ὑγεία τοῦ Βασιλέως, εἴτε πολιτικοὶ λόγοι νὰ ὑποχρεώσουν τὴν Μεγαλειότητά του ν’ ἀποδημήσῃ ἐκτὸς τοῦ κράτους. Ἔπρεπε λοιπὸν ἀναγκαίως νὰ γίνῃ πρόνοια περὶ νόμου ἀντιβασιλείας συμφώνως μὲ τὸ ἄρθρον 53 τοῦ Συντάγματος. Αὐτὴ, κύριοι, εἶναι ἡ ἀπάντησίς μου εἰς τὴν πρώτην ἐρώτησιν τοῦ εὐγλώττου βουλευτοῦ Μεσολογγίου. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν παρατήρησιν, καθ’ ἣν θεωρεῖ περιττεύουσαν τὴν τρίτην διάταξιν τοῦ νόμου, διὰ τῆς ὁποίας καλεῖται εἰς τὴν ἀντιβασιλείαν εἷς τῶν ἀδελφῶν τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας, ἐκτὸς τοῦ πρίγκιπος Ἰωάννου, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς. Πρώτη ἀρχὴ τοῦ νόμου τῆς ἀντιβασιλείας εἶναι ἡ ἀνάθεσις τῆς ἀντιβασιλείας εἰς τὴν Βασίλισσαν Ὄλγαν· ἐν περιπτώσει ὅμως καθ’ ἣν ἡ Βασίλισσα ἤθελεν ἀποδημήσει ἐκτὸς τοῦ κράτους, τότε κατὰ τὸ νομοσχέδιον καλεῖται εἰς τὴν ἀντιβασιλείαν ὁ πρίγκηψ Ἰωάννης διαχειρισάμενος ἄλλοτε μετ’ ἐπιτυχίας τὴν ἀντιβασιλείαν. Ἀλλ’ εἶναι, κύριοι, πιθανὸν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν θ’ ἀποδημήσῃ ὁ Βασιλεὺς, ὁ πρίγκηψ Ἰωάννης ἢ ν’ ἀσθενῇ ἢ νὰ μὴ δύναται νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, διὰ ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἀντιβασιλείαν. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν ἔπρεπε νὰ προΐδῃ καὶ τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν ὁ πρίγκηψ Ἰωάννης δὲν δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἀντιβασιλείαν. Ἀλλὰ τοῦ νομοθέτου ἡ προτίμησις δίδεται καθαρῶς, ὡς βλέπετε εἰς τὸν πρίγκηπα Ἰωάννην. Ἀλλὰ ἐν περιπτώσει κωλύματος αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ τεθῇ διάταξίς τις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀντιβασιλεία ν’ ἀνατεθῇ εἰς ἕνα τῶν ἑτέρων ἀδελφῶν τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἡ ὁποία θὰ ᾖναι ἔκτακτος περίστασις διότι πρῶτον ἔχομεν τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀντιβασιλεία θ’ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Βασίλισσαν τῶν Ἑλλήνων, δεύτερον τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ἡ ἀντιβασιλεία θ’ ἀνατεθῇ εἰς τὸν πρίγκιπα Ἰωάννην, ὁρίζεται ἡ ἀνάθεσις τῆς ἀντιβασιλείας εἰς ἕνα τῶν ἀδελφῶν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας. Εἰς τοιαύτην περίπτωσιν, κύριοι, βεβαίως ὁ ἀντιβασιλεὺς, ὅστις θὰ κληθῇ ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἀντιβασιλείαν, πρέπει νὰ πολιτογραφηθῇ Ἕλλην, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, βεβαίως θὰ κληθῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἔκτακτον σύνοδον διὰ νὰ χορηγήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν πολιτογράφησιν εἰς τὸν μέλλοντα ν’ ἀναδεχθῇ τὴν ἀντιβασιλείαν. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἔκτακτος περίστασις, καὶ τὸ νομοσχέδιον ὤφειλε νὰ καθιερώσῃ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀντιβασιλείας ἀπὸ τοῦδε, καὶ νὰ μὴν ἀφήσῃ ὅλως διόλου ἀόριστον ἐνδεχομένην περίπτωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἓν κώλυμα τοῦ πρίγκηπος Ἰωάννου ἠμπορεῖ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἀνάληψιν τῆς ἀντιβασιλείας. Ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ προβλέψωμεν καὶ τὴν τρίτην περίπτωσιν, διὰ νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς ἀντιβασιλείας. Ἀλλὰ πάντοτε, ἐὰν ἡ ἀντιβασιλεία δὲν περιέλθῃ εἰς τὸν πρίγκηπα Ἰωάννην, τότε ἡ Βουλὴ θὰ κληθῇ εἰς ἔκτακτον σύνοδον, διὰ νὰ δώσῃ τὴν πολιτογράφησιν εἰς τὸν ἀδελφὸν ἐκεῖνον τοῦ βασιλέως τῆς Δανίας, ὅστις ἤθελε κληθῆ κατάλληλος διὰ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀντιβασιλείαν.

§173ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§175ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§176ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αἱ διασαφήσεις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ὅτι δηλ. ἐὰν ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς μετὰ τῆς Βασιλίσσης ἀποδημήσῃ ἐκτὸς τοῦ κράτους, ἡ ἀντιβασιλεία θ’ ἀνατεθῇ εἰς τὸν πρίγκηπα Ἰωάννην· αἱ διασαφήσεις, λέγω, αὗται τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ διασαφηνίζουν τὸ νόημα τοῦ νόμου, καὶ ἐὰν ἤρκουν αὗται μόναι αἱ διασαφήσεις ὅπως ὁ νόμος οὗτος ψηφιζόμενος ἔχῃ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. πρωθυπουργὸς θέλει νὰ τῷ δώσῃ, ὡς εἶναι συντεταγμένος, νομίζω, ὅτι ἡ ἀντιβασιλεία ἀνατίθεται ἐν περιπτώσει ἀπουσίας τοῦ τε Βασιλέως καὶ τῆς Βασιλίσσης, εἴτε εἰς τὸ ἓν πρόσωπον, εἴτε τὸ ἄλλο, εἴτε εἰς τὸν πρίγκηπα Ἰωάννην, εἴτε εἰς ἕνα τῶν ἀδελφῶν του.

§177ΖΑΪΜΗΣ. Κατὰ προτίμησιν εἶπον εἰς τὸν πρίγκηπα Ἰωάννην.

§178ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλὰ δὲν φαίνεται τοῦτο καθὼς εἶναι συντεταγμένον. Ἔπρεπε νομίζω, κατ’ ἐμὲ, νὰ ᾖναι συντεταγμένον τόσον καθαρὰ εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, διὰ τὸν λόγον κυρίως, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἐπρόλαβεν ὁ κ. Δεληγεώργης. Ὁ πρίγκηψ Ἰωάννης ἀντιβασιλεύσας ἐδῶ διὰ τὸ διάστημα ἓξ ἢ ἑπτὰ μηνῶν, εἰς περιστάσεις μὰ τὴν ἀλήθειαν ὀλίγον δυσκόλους, ἕνεκα τοῦ εὐγενικοῦ του τρόπου, ἕνεκα τοῦ χαρακτῆρός του, ἰδιαιτέρως δὲ, κυρίως καὶ πρὸ πάντων, ἕνεκα τοῦ συνταγματικοῦ χαρακτῆρός του, ἠμπόρεσε νὰ συντείνῃ εἰς τὴν ὑψηλὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἵστατο, εἰς τὸ νὰ διατηρηθῇ ἡ τάξις, ἡ ἡσυχία, εἰς τὸ νὰ προχωρήσῃ ὁ τόπος, καθὼς ἐπροχώρησεν εἰς τὸν τακτικὸν του δρόμον, καίτοι, ἐπαναλέγω, εὑρέθημεν εἰς περιστάσεις δυσκόλους. Τὴν ἀντιβασιλείαν τοῦ πρίγκηπος Ἰωάννου, ὄχι μόνον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, ἀλλὰ κυρίως καὶ πρὸ πάντων, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μετ’ αὐτοῦ ὡς σύμβουλοι τοῦ στέματος εἰργάσθησαν, θέλει ἐνθυμοῦνται μετ’ εὐχαριστήσεως καὶ μετ’ αἰσθημάτων ἀρκετὰ εὐαρέστων. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι ὡς ἐκ τούτου τοῦ προηγουμένου ἔπρεπε νὰ ᾖναι καθαρῶς ἐκπεφρασμένον τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἀφοῦ ἅπαξ ἐγένετο χρῆσις τοῦ ὀνόματος τοῦ πρίγκηπος Ἰωάννου, ὅτι ἐν περιπτώσει ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς βασιλίσσης, ἡ ἀντιβασιλεία ἀνατίθεται εἰς τὸν ἀντιβασιλεύσαντα πρίγκηπα Ἰωάννην. Ἀφοῦ δὲ καὶ κατὰ τὰς διασαφήσεις τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν εἶσθαι κώλυμα τοῦ ν’ ἀναδεχθῇ τὴν ἀντιβασιλείαν ὁ πρίγκηψ Ἰωάννης, πρόκειται νὰ συγκαλεσθῇ ἐξ ἀνάγκης, καὶ δὲν ἦτο χρεία νὰ μὴ τὸ εἴπῃ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, φθάνει ἡ λογικὴ νὰ μοῦ τὸ διδάξῃ, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον μετὰ τὴν διασάφησιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, ἀφοῦ ἐξ ἀνάγκης θὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος θὰ πολιτογραφήσῃ τὸν ἕτερον πρίγκηπα, ὁ ὁποῖος θ’ ἀναλάβῃ τὴν ἀντιβασιλείαν ἐν ἐλλείψει τοῦ πρίγκηπος Ἰωάννου, πιστεύω, ὅτι εἶναι ὅλως περιττὴ ἡ τελευταία παράγραφος, ὅτι δηλ. ἐὰν ὁ πρίγκηψ Ἰωάννης δὲν ἀναδεχθῇ, θὰ ἔλθῃ ἕνας ἄλλος πρίγκηψ. Δὲν ἔχει μεταξὺ τῶν ἄλλων μίαν πρακτικὴν ἔννοιαν ἢ σημασίαν. Ἀφοῦ θὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ, κ. πρωθυπουργὲ, διὰ νὰ πολιτογραφήσῃ αὐτὸν τὸν πρίγκηπα, πρὸς τί νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον, ὅτι θὰ τῷ ἀνατεθῇ ἡ ἀντιβασιλεία, πρὸς τί νὰ βάλωμεν ἀπὸ τοῦδε μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν πρακτικὴν ἔννοιαν;

§179Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν τὴν τροποποίησιν αὐτήν· διότι θέλομεν ἀπὸ τοῦδε νὰ ᾖναι λελυμένον τό ζήτημα τῆς ἀντιβασιλείας. Ἐὰν δὲν γείνῃ δεκτὸν, ὡς εἶναι ἐν τῷ νόμῳ, μένει πάντοτε ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τῆς ἀντιβασιλείας. Εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ὁ πρίγκηψ Ἰωάννης ἤθελε κωλυθῆ νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα, ἡ Βουλὴ θὰ συγκαλεσθῇ τότε μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ χορηγήσῃ τὴν πολιτογράφησιν εἰς ἐκεῖνον τὸν ἀδελφὸν τοῦ βασιλέως τῆς Δανίας, ὅστις ἤθελε κληθῆ εἰς τὴν ἀντιβασιλείαν· τότε δὲ τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ᾖναι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, θὰ παρουσιάσῃ ἁπλῶς νόμον περὶ πολιτογραφήσεως ἑνὸς τῶν ἀδελφῶν τοῦ βασιλέως τῆς Δανίας, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀντιβασιλείας πρέπει νὰ ᾖναι λελυμένον ἀπὸ τοῦδε. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους νομίζομεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τὸ νομοσχέδιον νὰ μὴ τροποποιηθῇ.

§180ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἠκούσατε τὰς διασαφήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις;

§182ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ 2 ἄρθρον. Ἄρθρον 2. Ὁ ἀναδεξόμενος τὴν ἀντιβασιλείαν, πρὶν ἢ ἀναλάβῃ τὰ ἔργα του, θέλει δώσει ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βουλῆς συνεδριαζούσης, τὸν ἀκόλουθον ὅρκον. «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας καὶ Ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ τηρῶ πίστιν εἰς τὸν Βασιλέα, νὰ προστατεύω τὴν ἐπικρατοῦσαν θρησκείαν τῶν Ἑλλήνων, νὰ φυλάττω τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ νὰ διατηρῶ καὶ ὑπερασπίζω τὴν ἐθνικὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀκεραιότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους» «Ἐν ἀπουσίᾳ δὲ τῆς Βουλῆς ὁ ἀναδεξόμενος τὴν ἀντιβασιλείαν θέλει δώσει τὸν ἄνωθι ὅρκον ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ Βασιλέως, τῶν ὑπουργῶν, τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ παρόντων βουλευτῶν».

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§185ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Εἰς τὸ σύνολον ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§187ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§189ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον διὰ τὸ νομοσχέδιον τῆς λῃστείας.

§190Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τὴν προχθεσινὴν εἶναι αἱ πιστώσεις.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα ἀπεφασίσθη.

§192ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἀπεφασίσθη αὐτὸ κατόπιν, ἀλλὰ πρὶν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ διὰ τὰς πιστώσεις ἀπεφάσισε, μοῦ φαίνεται, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ λῃστείας ἀμέσως μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἔχει λοιπὸν κεκτημένον δικαίωμα τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ συζητηθῇ πρῶτον. Ἐκτὸς τούτου πρόκειται, κύριε πρόεδρε, περὶ πρώτης ἀναγνώσεως, δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις, καὶ κατὰ τὴν μέθοδον τῆς ὁποίας ἔχει εὐτυχῶς τὴν πρωτοβουλίαν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ θεωρῶ, καὶ ὅλοι, πιστεύω, εὑρίσκουν καλήν, ἡ συζήτησις πρόκειται νὰ γίνῃ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Λοιπὸν παρακαλῶ τὴν Βουλήν, καθὼς καὶ τὸν κ. πρόεδρον τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ τὸ ὑπουργεῖον, νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ νὰ μὴ χάσωμεν τὴν ἡμέραν, καὶ νομίζω, ὅτι συζήτησις δὲν θὰ γίνῃ.

§193ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. Χατζίσκος ἀπαιτεῖ συζήτησιν.

§194ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Αὐτὸ γίνεται εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§195ΖΑΪΜΗΣ. Κύριε πρόεδρε, πρῶτον αἱ πιστώσεις, διότι ἀποτελοῦν μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἔπειτα παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην τῶν πιστώσεων, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον διὰ τοὺς καταδίκους δὲν ἔχω οὐδὲ 5000 δρ. διαθέσιμον ποσόν, δὲν ἠμπορῶ νὰ δαπανήσω παρούσης τῆς Βουλῆς, διότι τότε θὰ μὲ εἴπουν, ἡ Βουλὴ ἦτο παροῦσα, ἐδαπάνησες, ἔκαμες παρανομίαν. Λοιπὸν εἶναι κατεπεῖγον, δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀφήσω τὰς φυλακὰς ἀνοικτάς, οὔτε νὰ μὴ δώσω τροφὴν εἰς τοὺς καταδίκους. Πῶς γίνονται αὐτὰ τὰ πράγματα!

§196ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Δὲν θὰ γίνῃ συζήτησις.

§197ΠΟΝΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (γραμματεύς). Ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν πιστώσεων.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία γνωμοδοτεῖ ἐπὶ τῶν διαφόρων πιστώσεων καὶ παρακαλεῖσθε ν’ ἀκούσητε αὐτήν.

§199ΛΕΚΚΑΣ. Κ. πρόεδρε, ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων τῶν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τί γίνεται;

§200ΠΟΛΛΟΙ. Κατόπιν.

§201ΛΕΚΚΑΣ. Πρόκειται περὶ τῆς στρατιωτικῆς σχολῆς.

§202ΤΙΝΕΣ. Θὰ ἔλθῃ.

§203ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ῥοντίρη τί ἔγεινε;

§204Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (γραμματεύς). Μετὰ τὰς πιστώσεις. Ἀναγινώσκεται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῶν πιστώσεων.

§205ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ζητῶ τὸν λόγον. Ἡ ἔκθεσις φέρει τὰς ἑξῆς ἐπιγραφάς· «ὁ πρόεδρος Χατζίσκος, ὁ εἰσηγητὴς Θερμογιάννης», ἐξ ὀνόματος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ θὰ νομίζετε, ὅτι δὲν ἦσαν ἄλλα μέλη, παρ’ αὐτὰ τὰ δύω.

§206ΔΑΓΡΕΣ. Ἐδώκαμεν τὴν ἐντολήν μας.

§207ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Χθὲς συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐκτὸς τῶν δύω ἀξιοτίμων μελῶν, ἅτινα εἶναι ὑπογεγραμμένα, ἦσαν καὶ ἄλλα· ἐμείναμεν ἐπὶ 2 καὶ 3 ὥρας· καὶ ἐν τούτοις σήμερον παρουσιάζεται ἡ ἔκθεσις εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς ἡμεῖς νὰ λάβωμεν γνῶσιν. Ἔπρεπε τοὐλάχιστον ν’ ἀναφέρῃ ἂν ἤμεθα σύμφωνοι πάντες ἢ ὄχι. Χθὲς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐγένετο ἡ παρατήρησις περὶ τῆς χρήσεως τῆς πιστώσεως τῶν 450,000 δραχμῶν διὰ τὸν ἀτμοδρόμονα καὶ τὴν Ἀμφιτρίτην· Ἐγένετο λόγος, ὅτι ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος, ἂν ᾖναι καλὸν ἢ μὴ νὰ ἐπισκευασθῇ ὁ Ἀτμοδρόμων καὶ Ἀμφιτρίτη, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἀντιτείνει κανεὶς, παρατηρεῖται ἐδῶ ἓν εἶδος περιφρονήσεως τῆς ἀντιπροσωπείας τῆς Βουλῆς, τὸ νὰ ἀποφασισθῇ τὸ ἔξοδον τοῦτο διὰ Β. Διατάγματος, ἐνῷ ἡ Βουλὴ ἦτο παροῦσα, καὶ δὲν ἐπρόκειτο μόνον περὶ δαπάνης 3 ἢ 4,000 δραχμῶν, ἀλλὰ περὶ δαπάνης 450,000. Ἐνόμισα χθὲς, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ παρεδέχθη τὴν γνώμην τοῦ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ χρῆσις τῆς πιστώσεως, ἐνῷ ἡ Βουλὴ ἦτο παροῦσα, καὶ ἐνόμισα, ὅτι ἐγένετο δεκτὴ, διότι παρ’ οὐδενὸς τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐγένετο ἀντίῤῥησις· ἐν τούτοις περὶ τῆς παρατηρήσεως ταύτης δὲν βλέπω τίποτε εἰς τὴν ἔκθεσιν. Ἐνόμισα χρέος μου νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν, ἀκούσας ἀναγινωσκομένην τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐπειδὴ ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἀντήλλαξα ἰδέας, εἶπον ταῦτα, διὰ νὰ μὴ νομίσῃ κανεὶς, ὅτι συμμερίζομαι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐδῶ εἰς τὴν ἔκθεσιν.

§208ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ προλαλήσας νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸν ἐννοήσω· δὲν ἐνόησα ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα, εἰμὴ, ὅτι ἠθέλησε νὰ αἰτιαθῇ ἀδικώτατα τὸν πρόεδρον καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὅτι ἤθελε νὰ κάμῃ ἕνα λόγον. Κύριοι, δὲν παρουσιάσθησαν πρώτην φορὰν τοιαῦται ἐργασίαι ἐπὶ νομοσχεδίων ἢ ἐπὶ πιστώσεων διὰ νὰ ᾖναι πρωτοφανὲς τὸ ἔργον αὐτὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ὑπογεγραμμένον ἀπὸ τὸν πρόεδρον καὶ τὸν εἰσηγητὴν, ἑπομένως ὁ προλαλήσας δὲν εἶχε δίκαιον νὰ μᾶς αἰτιαθῇ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ ἄλλο· ἔγεινε μάλιστα συζήτησις, ἐσυμφώνησεν ἡ ἐπιτροπὴ εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, ἔμεινεν ὁ κ. Λομβάρδος καὶ ἄλλοι δύω τῶν συναδέλφων εἰς τὴν μειοψηφίαν, ἐπί τινων δὲ πιστώσεων εἶπον, δὲν ἔχομεν γνώμην. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἀτμοδρόμονος, εἶπον, ὅτι θὰ τὸ φέρωσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν θ’ ἀναπτύξωσι τὰς ἰδέας των. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἔρχονται νὰ αἰτιαθῶσι τὸν πρόεδρον, καὶ τὸν κύριον Θερμογιάννην, δὲν βλέπω τὶ ἐκέρδισαν. Ἔπειτα, κύριε πρόεδρε, ἐδῶ εἶναι τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἂς ἐρωτηθοῦν, ἂν δὲν ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ ἔκθεσις ἀπὸ τὸν εἰσηγητὴν καὶ νὰ ὑπογραφῇ παρ’ αὐτοῦ καὶ τοῦ προέδρου.

§209ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλω ὁμιλήσει, κύριοι, περὶ ὅλων ὁμοῦ τῶν πιστώσεων, διότι ὅλαι αἱ πιστώσεις διὰ μιᾶς ἐκθέσεως συνηνώθησαν, ἑπομένως συστηματικῶς θέλω ὁμιλήσει περὶ αὐτῶν. Ἂν, κύριοι, αἱ πιστώσεις περὶ ὧν πρόκειται ὑπεβάλοντο ἐνώπιόν σας πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἄλλαι ἤθελον εἶσθαι οἱ λογαριασμοὶ τοῦ ὑπουργείου καὶ ἄλλαι αἱ σκέψεις σας. Ἂν ἐμανθάνετε τότε, ὅτι 2,500,000 προστίθενται εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ 1869 καὶ οὐχὶ μόνον δύω ἥμισυ, διότι ὑποθέτω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ἐλησμόνησε νὰ παρουσιάσῃ καὶ θέλει παρουσιάσει καὶ τρίτην πίστωσιν διὰ τοὺς τόκους τοῦ δανείου τῶν 12,000,000· ἂν εἴχετε λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν σας τὴν αὔξησιν ταύτην τῶν ἐξόδων, ἄλλως ἠθέλατε σκεφθῆ, ἀποφασίζοντες ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν γένει τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ἀλλὰ τέλος πάντων, ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ 1869; ἀναντιῤῥήτως ἀπολογισμὸν δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω καὶ δὲν μοῦ ζητεῖτε, διότι καιρὸς δὲν εἶναι· ἔχομεν ὅμως διδόμενά τινα ἐπίσημα, ἐκ τῶν ὁποίων δεικνύεται, ὅτι αἱ ὑπόνοιαί μας ἦταν πολὺ ὑποδεέστεραι τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Ἡ ἀληθὴς κατάστασις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 εἶναι ἔτι χείρων, ἀφ’ ὅ,τι σᾶς τὴν παρουσιάσαμεν, καὶ τὸ ἔλλειμμα θέλει εἶσθαι πολὺ μεγαλείτερον ἀφ’ ὅ,τι σᾶς τὸ ὑπεδείξαμεν τότε. Ἀπὸ τὰς πιστώσεις ταύτας παρατηρεῖτε πρῶτον, ὅτι εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869 ἀντὶ οἰκονομίας ἐγένετο προσθήκη δύω ἥμισυ περιπλέον ἑκατομμυρίων· ποῖα δὲ εἶναι τὰ ἔσοδα τοῦ ἔτους αὐτοῦ; ἀπὸ τὰ μέχρι τοῦδε παρουσιασθέντα καὶ δημοσιευθέντα ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ δυστυχίαν τὰ ἔσοδα ἐλαττοῦνται τῶν προϋπολογισθέντων εἰς ποσὸν ἱκανόν· ὅθεν τὸ μέχρι τοῦδε διδόμενον εἶναι, ὅτι τὰ ἔξοδα ἐπλεόνασαν κατὰ ἑκατομμύρια, ἐνῷ τὰ ἔσοδα ἠλαττώθησαν κατὰ ἑκατομμύρια, ἀποτέλεσμα δὲ θέλει εἶσθαι αὔξησις σπουδαία τοῦ ἐλλείμματος. Καὶ πόθεν ἀποδεικνύεται τοῦτο; συγκρίνατε τὰ δημοσιευθέντα ὑπὸ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὰ προϋπολογισθέντα κατὰ τὸ 1869 καὶ θέλετε παρατηρήσει πρῶτον, ὅτι ἐκ τῶν 100,000,000 λιτρῶν σταφίδος, ἐξήχθησαν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης καὶ λέγω μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς, διότι πολλὰ ὀλίγη μένει μὴ ἐξαχθεῖσα σταφίς, 80,000,000 μόνον. Ἔχομεν λοιπὸν ἓν ἔλλειμμα ἐκ τοῦ προϊόντος τούτου 20 ἑκατομμύρια.

§210ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης εἶναι 105.

§211ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ σημειώσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν λέγουσιν ἀληθῶς, ὅτι μέχρι τοῦδε ἐξήχθησαν 102 ἑκατομμύρια καὶ ὅμως ἐντὸς αὐτῶν περιέχονται 20 ἑκατομμύρια σταφὶς τῆς Ἑπτανήσου, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται εἰς τὸν λογαριασμόν. Ἑπομένως ὁ ἐξαχθεὶς σταφιδοκαρπὸς ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα εἶναι 80 ἑκατομμύρια, τὰ λοιπὰ ἀνήκουν εἰς τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἡ ἐξαγομένη σταφὶς ἀπὸ τὴν Ἑπτάνησον ὑπολογίζεται εἰς τὰ τελωνειακά. Εἴμεθα σύμφωνοι. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869 ὑπελογίσθη ὡς εἰσπραχθησόμενον ποσὸν ἀπὸ τὰ τελωνεῖα τοῦ ἔτους αὐτοῦ 10,900,000· ὁμιλοῦντες περὶ τῶν εἰσπράξεων τῶν τελωνείων καὶ σημειοῦντες αὐτὰς εἰς τὸν προϋπολογισμόν, δὲν συμπεριλαμβάνομεν τοὺς ἐγγείους φόρους, οἱ ἔγγειοι φόροι ἀνήκουν εἰς ἕτερον κεφάλαιον. Αἱ σημειώσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν αἱ δημοσιευθεῖσαι μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου φέρουν, ὅτι αἱ εἰσπράξεις ἀνέβησαν εἰς 8,000,000, μένουν προσέτι εἰσπρακτέα 2,900,000· ἐὰν λάβω ὡς ὅρον τὸν μέσον ὅρον τῶν μέχρι τοῦδε κατὰ μῆνα εἰσπράξεων ἐξ 700,000 θέλομεν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους εἰσπράξει 9,400,000, ἔλαττον τῶν προϋπολογισθέντων τὸ 1869, 1,500,000. Ὅ,τι δὲ γνωρίζω ἤδη εἶναι, ὅτι ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις τῶν δημητριακῶν καρπῶν τοῦ 1869 πίπτομεν 100,000 κοιλά· οὕτω, κύριοι, κατὰ τὰ γνωστὰ διδόμενα τὰ ἔξοδα τοῦ 1869 ηὐξήθησαν, αὐτὰ τὰ ἔσοδα ἠλαττώθησαν, καὶ τοῦτο, κύριοι, ἀποδεικνύεται καὶ ἄλλως. Ποῖα ἦσαν τὰ ἔσοδα τὰ μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου; αἱ εἰσπράξεις καὶ τὰ δάνεια· τὰ δάνεια ἐπραγματοποίησαν ὅλα καὶ ἐν τούτοις εἰς τὸ ταμεῖον χρήματα ἔχομεν μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου, ὅπως μᾶς λέγει τὸ ὑπουργεῖον, 3,000,000, καὶ δὲν εἶχον πληρωθῆ ἔτι τὰ ἔξοδα τοῦ μηνός, τὰ ὁποῖα πληρωθέντα θέλουν ἐλαττώσει μεγάλως τὸ ποσόν. Κατὰ συνέπειαν, κύριοι, πρέπει ἀναποφεύκτως νὰ ὑπάρχῃ ἓν ἔλλειμμα ἀρκετὰ σπουδαῖον καὶ ἐλάττωσις μεγάλη τῶν εἰσοδημάτων διὰ νὰ ἔχωμεν εἰς τὰ τέλη Ὀκτωβρίου ἄνευ τῆς ἐξοφλήσεως τῶν ἐξόδων τοῦ μηνὸς μόνον τρία ἑκατομμύρια εἰς τὸ ταμεῖον ἀπὸ εἰσπράξεις καὶ ἀπὸ δάνεια, ἐνῷ ἄλλοτε εἰς τὰς εὐτυχεῖς ἐποχὰς καὶ ὅταν οἱ εὔφοροι μῆνες δὲν ἐπιέζοντο ἀπὸ ἀδικαιολογήτους δαπάνας, ἀπὸ εἰσοδήματα μόνον εἴχομεν περισσεύοντα εἰς τὸ ταμεῖον κατ’ αὐτὸν τὸν καιρὸν πλέον τῶν 3,000,000, ἐξηντλήσαμεν καὶ τὸ δάνειον τῶν 12,000,000 καὶ τὰς εἰσπράξεις μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ ἔχομεν 3,000,000 μόνον· καὶ, κύριοι, τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ μᾶς ἀρκέσῃ τῷ ὄντι νὰ ἐπιστρέψωμεν ὅ,τι προκατέβαλον τὰ δάνεια κατὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν ὑπουργῶν ἄλλοτε, ἂν οἱ εὔφοροι μῆνες ἤθελον μᾶς δώσει περίσσευμα 3,000,000 κατὰ τὸν κύριον πρωθυπουργὸν, ἢ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως κατὰ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν· ἀλλ’ ὅμως εἶναι βέβαιον, ὅτι οὐχὶ περίσσευμα, ἀλλὰ καὶ ἔλλειμμα μέγιστον θέλομεν ἔχει· ἀλλ’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, αὐτὴ ἡ μικρὰ περιουσία εἶναι ὅ,τι ὀφείλομεν νὰ πληρώσωμεν ἀμέσως, ὅπερ, ἐὰν τὸ ἐπράττομεν, διότι αἱ ὀφειλαὶ εἶναι ἀπαιτηταὶ, δὲν ἠθέλομεν ἔχει σήμερον λεπτὸν. Ἰδοὺ ὀφείλομεν σήμερον εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ποσὸν ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, καὶ δὲν εἶναι οὔτε ὀρθὸν, οὔτε συμφέρον ν’ ἀναβάλωμεν τὴν πληρωμὴν τῆς ὀφειλῆς αὐτῆς, διότι ἡ ἀναβολὴ ἐπιβαρύνει τὸ ἔθνος μὲ τόκον καὶ ἔξοδα, καὶ καταστρέφει τὴν συγκοινωνίαν, διότι δεσμεύει τὴν ἑταιρίαν νὰ ἐνεργήσῃ καὶ ἀναπτυχθῇ, φοβοῦμαι δὲ ὅτι ἐντὸς ὀλίγου ἡ ἑταιρία θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ μὴ δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰ ταξείδιά της. Ἀλλὰ καὶ ἂν αὐτὸς ὁ κίνδυνος δὲν παρουσιάζεται, ὡς τίμιοι ὀφειλέται ὀφείλομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας. Ὀφείλομεν ἔτι ἓν ἑκατομμύριον διὰ τὰ ὅπλα Ῥέμιγκτων· θὰ ἔλθωσι ταῦτα ἢ ὄχι; ἂν ἐπιμένετε νὰ τὰ λάβωμεν, θέλομεν πληρώσει· καὶ ὅταν ἤμεθα ὑπόχρεοι νὰ τὰ λάβωμεν, ἀρνούμενοι, θὰ ὑποβληθῶμεν εἰς ἀποζημιώσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦναι ἀρκετὰ ἐπαισθηταὶ καὶ οὐδόλως δυνάμεθα νὰ τὰς ἀρνηθῶμεν· ὀφείλομεν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἓν μέγα ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀδίκως καὶ ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῆς ἐθνικῆς καὶ τῆς ἐπαρχιακῆς συγκοινωνίας ἐλήφθη καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ πληρώσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀναβαίνει εἰς 600 000 δραχμῶν.

§212ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν τὰς ἐπήραμεν ἡμεῖς.

§213ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ἐγὼ λέγω τί ὀφείλετε, ποία εἶναι ἡ παθητικὴ καὶ ποία ἡ ἐνεργητικὴ κατάστασις τοῦ ταμείου· ἀδιαφορῶ πόθεν πηγάζουν, τὸ ταμεῖον λοιπὸν ἔχει 3,000,000 μετρητὰ καὶ ὀφειλὰς ἀπαιτητὰς ἤδη καὶ ἐντὸς τῆς ὥρας καὶ τῆς ἡμέρας τῶν ὁποίων ἡ δυστροπία μόνον δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν ἱκανοποίησιν πλέον τῶν 3,000,000. Ἂν αὐτὰς τὰς ἀπαιτήσεις πληρώσωμεν σήμερον, τὸ ταμεῖον δὲν θέλει ἔχει λεπτὸν, θέλει μείνει ἐντελῶς κενόν· καὶ πότε; μόλις εἰς τὸ πέρας τῶν εὐφόρων μηνῶν καὶ ἐνῷ ἠλπίζομεν νὰ ἔχωμεν καὶ περίσσευμα 3,000,000 ἵνα πληρώσωμεν ὅσα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 11,000,000 ἐλάβομεν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, τὴν στιγμὴν ταύτην καθ’ ἣν ὁμιλοῦμεν, οἱ εὔφοροι μῆνες μᾶς ἀπεχαιρέτισαν, αἱ μεγάλαι εἰσπράξεις ἀπῆλθον, ἔχομεν ἔναρξιν τῶν ἀφόρων μηνῶν, εἰς τὸ ἑξῆς θέλομεν εἰσπράττει ὀλίγα ποσά· καὶ κατὰ τὸν λογαριασμὸν τὸν ὁποῖον παρουσίασεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν εἰς τὴν Α. Μ. ὡς πρὸς τὰς εἰσπράξεις τὰ σιτηρὰ, τὰ ὁποῖα χορηγοῦν τὰ μεγάλα ποσὰ, σχεδὸν εἰσεπράχθησαν καὶ μένουν μόνον πολλὰ ὀλίγα. Ἡ σταφὶς εἰσεπράχθη, τὰ βελανίδια εἰσεπράχθησαν, τὰ σῦκα ὡσαύτως καὶ εὐχαριστῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν, διότι ἀργὰ, ἀλλὰ τέλος πάντων ὡμολόγησεν, ὅτι τὸ καθιερωθὲν σύστημα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν σύκων ἐν Μεσσηνίᾳ ἔφερεν αἴσια ἀποτελέσματα· καὶ ἀναφέρω ταῦτα, διότι ὅταν ὑπεστήριζον τὸ σύστημα αὐτὸ, ὑψώθησαν φωναὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι θὰ καταβροχθίσωμεν οἱ Μεσσήνιοι τὰ σῦκα. Οἱ εὔφοροι λοιπὸν μῆνες ἢ αἱ μεγάλαι εἰσπράξεις ἐτελείωσαν, τὰ πολλὰ εἰσοδήματα εἰσεπράχθησαν, τὰ τελωνεῖα κατὰ μέγα μέρος εἶναι ὑπέγγυα διὰ χρέη πρὸς τὸ δημόσιον, αἱ δὲ εἰσπράξεις ἐκ τοῦ χαρτοσήμου καὶ τοῦ ἅλατος κλπ. καθὼς γνωρίζομεν, δὲν ἀναβαίνουν πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 300,000 κατὰ μῆνα· ἠκούσατε, κύριοι, ὅτι εἰς τὰ τέλη Ὀκτωβρίου μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν ὅσων ὀφείλομεν, ἔχομεν μόνον εἰς τὸ ταμεῖον χωρὶς νὰ πληρώσωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ μηνὸς αὐτοῦ 3,000,000 μόνον· θέλομεν εἰς τὸ ἑξῆς εἰσπράττει ἀνὰ 1,300,000 ἐνῷ τὰ μηνιαῖα ἔξοδά μας ὑπερβαίνουσι τὰ 2,500,000. Ἑπομένως κατ’ αὐτὰ τὰ διδόμενα θέλομεν εἰς τὸ τέλος τοῦ Δεκεμβρίου εὑρεθῆ ἄνευ λεπτοῦ, ἢ μὲ καθυστερήματα, κατόπιν ἔρχονται ὅλοι οἱ ἄγονοι μῆνες, τῶν ὁποίων τὰς ἀνάγκας δὲν γνωρίζω πῶς σκέπτεται νὰ θεραπεύσῃ ἡ κυβέρνησις. Τὸν Ἰανουάριον καὶ πρὸ αὐτοῦ, προβλέπω (καὶ ἡ ὑπηρεσία ἀκόμη τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν εἶναι σύμφωνος) ὅτι θέλομεν εὑρεθῆ εἰς δεινοτέραν θέσιν, παρ’ ὅ,τι τὸ παρελθὸν ἔτος. Πῶς θέλομεν θεραπεύσει τὰς ἀνάγκας τῶν ἀγόνων μηνῶν τοῦ μέλλοντος; καὶ τί θέλομεν κάμει; Ἡ πίστις ἐξέλιπε, δὲν ἔχομεν στάδιον νέων δανείων, ἀλλ’ ἕως ποῦ τέλος πάντων θέλομεν φθάσει μὲ τὰ δάνεια; εἰσπράξεις δὲν ἔχομεν. Ἀλλὰ μᾶς λέγουν τί προτείνετε σεῖς λέγοντες ταῦτα καὶ ποίας παρουσιάσατε οἰκονομίας διὰ νὰ ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς ἐλέγχετε; Ἰδοὺ ὅ,τι περιμένω ν’ ἀκούσω καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, τὸ ἤκουσα μάλιστα καὶ ἀπαντῶ. Ἐγὼ νομίζω τὴν κυβέρνησιν ἑνὸς τόπου σπουδαῖόν τι, σπουδαιότατον, ἑπομένως καὶ τοὺς ὀργανισμοὺς δι’ ὧν κυβερνώμεθα καὶ τὴν διοίκησιν ἐπίσης σπουδαίους, καὶ εἷς ὀργανισμὸς ἵνα καλῶς ὑπηρετῇ καὶ καλῶς ἐνεργῇ, ἀνάγκη νὰ ἔχῃ τὰ ὄργανά του πλήρη καὶ καλῶς λειτουργοῦντα. Ἐὰν ἀπὸ ἕνα ὀργανισμὸν, ὡς ἀπὸ μίαν μηχανὴν, ἀφαιρέσητε ὄργανά τινα, ὁ μηχανισμὸς αὐτὸς δὲν λειτουργεῖ, ἀπεναντίας βλάπτει. Ἤμην ἕνεκα τούτου πάντοτε ἐναντίος ν’ ἀφαιρῶμεν τὰ ὄργανα ἑνὸς ὀργανισμοῦ λόγῳ οἰκονομίας καὶ νὰ κολοβώνωμεν τὸν ὀργανισμόν· εἶδον, ὅτι αὐτὸ τὸ σύστημα δὲν ὠφελεῖ, βλάπτει τὴν κυβέρνησιν τοῦ τόπου. Ἔχομεν π. χ. ἓν νομαρχιακὸν σύστημα, καὶ λόγῳ οἰκονομίας ἀφαιροῦμεν τοὺς νομάρχας, ἡ οἰκονομία αὐτὴ εἶναι ἐπιβλαβὴς, διότι καταστρέφετε τὴν διοίκησιν, διότι αὕτη στηρίζεται εἰς ἕνα γράφοντα καὶ ἕνα διοικοῦντα. Ὅταν ἀφαιρέσητε τὸν διοικητὴν, μένει ὁ γραμματεὺς, τὸ γραφεῖον ζῇ, ἀλλ’ ἡ διοίκησις καταστρέφεται. Τὸ σύστημα τοῦτο τῶν οἰκονομιῶν, ὁσάκις ἐφηρμόσθη ἐν τῷ τόπῳ, δὲν εἰμπόρεσε νὰ ζήσῃ, ἔπεσε τὸ ἑπόμενον ἔτος, καὶ ὁ νῦν ὑπουργὸς ἠναγκάσθη νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἐπάρχους, μολονότι ἔσπευδεν ἴσως πρὸς τὰς οἰκονομίας, καὶ οὕτω καὶ ἡ προσωρινὴ ἐκείνη οἰκονομία δὲν ἐχρησίμευσε, δὲν ἐπέζησαν τοιούτου εἴδους οἰκονομίαι, δὲν τὰς ἐθεώρησα λοιπὸν ποτὲ σπουδαίας. Καὶ τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ τὰς ἐφαρμόσῃ, δὲν ὠφέλησε τὴν ὑπηρεσίαν, ἔβλαψε τὴν διοίκησιν, καὶ ἠλάττωσε τὰς εἰσπράξεις. Ἡ κακὴ διοίκησις καὶ ἡ κακὴ διαχείρισις εἶναι ἐπίσης σπατάλη, ὅπως καὶ ἡ πληρωμὴ ματαίων ἐξόδων. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ὁσάκις ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς οἰκονομίας, ἐνόμιζον, ὅτι ἠκρωτηριασμέναι οἰκονομίαι δὲν εἶναι σπουδαῖαι, δὲν εἶναι ἀρκεταὶ, οἰκονομίας ἀληθεῖς ἐθεώρησα τὰς προερχομένας ἀπὸ μεταβολὴν ῥιζικὴν τῶν διαφόρων συστημάτων· θέλετε οἰκονομίας; ζητήσατέ τας εἰς μεταβολὰς ῥιζικὰς, ὀργανικὰς, ἄλλως μὴ ἐπιχειρεῖτε, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ προτείνωμεν οἰκονομίας ψευδεῖς καὶ ματαίας, τῶν ὁποίων τὸ ἀλυσιτελὲς πάντες τὸ γνωρίζομεν· νὰ προτείνωμεν οἰκονομίας ῥιζικὰς δὲν ἐτολμήσαμεν, ἀφοῦ μικροτάτας οἰκονομίας καὶ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας παρουσιάσαμεν, ἀπεκρούσατε· ἄλλως ἀπεδείχθη, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ἡ κυβέρνησις μόνη δύναται νὰ προτείνῃ καὶ ἐπιτύχῃ οἰκονομικὰς μεταβολάς. Λοιπόν, κύριοι, ἐκ τῶν δεδομένων, τὰ ὁποῖα παρουσιάσαμεν, πιστεύω, ὅτι ἐπείσθητε, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἡ διαχείρισις τοῦ 1869 θέλει ἀφήσει ἓν μέγιστον ἔλλειμμα, καὶ ὅτι τὸ 1870 μᾶς περιμένει μὲ ἔλλειμμα καὶ στερήσεις σπουδαίας καὶ μεγάλας, ὅτι καὶ ἡμεῖς καὶ ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἐμβριθῶς, ἰδίως δὲ ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῇ, πῶς ἠμπορεῖ νὰ διορθώσῃ, νὰ προλάβῃ τὸν κίνδυνον αὐτὸν, διότι καλλίτερά μου γνωρίζετε, ὅτι ἰδίως εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, ἐὰν ἐπέλθῃ καὶ ἀχρηματία καὶ ἔλλειψις μέσων, ἡ κατάστασις θέλει χειροτερεύσει. Ἰδοὺ, κύριοι, τὶ εἶχον νὰ εἴπω ἐν γένει· ὡς πρὸς τὰς πιστώσεις παρατηρῶ ὅτι αὗται, διαιρούμεναι εἰς δύο κατηγορίας, εἶναι ἐναντίον τοῦ νόμου καθαρῶς καὶ ὡρισμένως. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν κύριοι, δύο κατηγορίας πιστώσεων ἢ τρεῖς συμπληρωματικὰς πιστώσεις, πιστώσεις ἀναπληρωματικὰς καὶ πιστώσεις ἐκτάκτους. Θέλω ἐξετάσει ἐν γένει τὸ παράνομον τῶν συμπληρωματικῶν πιστώσεων, καὶ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκω εἰς τὰς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις. Κύριοι, ἡ δύναμις καὶ ἡ ἀξία σας ἀναφέρεται, εἶναι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διὰ τῆς παραχωρήσεως τῶν χρηματικῶν μέσων διοικεῖτε τὸν τόπον, καὶ ἐξασκεῖτε τὴν νόμιμον ἐπιῤῥοήν σας ἐπὶ τὴν κυβέρνησιν, ἥτις ὀφείλει διαθέτουσα τὰ χρήματα τῶν συμπολιτῶν σας καὶ τὰ ἰδικά σας, νὰ μὴ τὰ ἐξοδεύῃ κακῶς· εἶναι ἑπομένως ὑπόχρεως νὰ σᾶς δίδῃ λόγον τῆς διοικήσεώς της· διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ οὕτως εἰσέρχεσθε εἰς τὴν διοίκησιν· ἐὰν παραιτηθεῖτε τῶν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ δικαίων σας, ὅλη ἡ μεγάλη ἀξία σας καταπίπτει καὶ δὲν ἔχετε οὐδαμοῦ ἀλλοῦ πραγματικὴν βάσιν· ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο, δὲν ἀρκεῖ νὰ προσέχητε μόνον εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπει τὴν ἐφαρμογὴν, καὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ νὰ ἐπιτηρῆτε, διότι τὶ ὠφελεῖ νὰ δίδητε 100,000 π. χ. ὅταν ἡ κυβέρνησις ἐξοδεύσῃ 150,000 καὶ ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν λόγον ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐξώδευσεν, ἀλλ’ ἐρχόμεθα νὰ ἐπικυρώσωμεν τὰς πράξεις της. Εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, κύριοι, ὅτε τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα διέρχεται κρίσιν καὶ τόσαι ἐπαναλαμβάνονται κατ’ αὐτοῦ συκοφαντίαι, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προσέξῃ καὶ νὰ ἐξετάσῃ ἀμειλίκτως τὰς παρεκτροπὰς καὶ νὰ ἐξασκήσῃ τὸ δικαίωμά της πλῆρες, διὰ νὰ μὴν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς λέγουν, ἤλθατε νὰ ἐπικυρώσητε, δὲν ἐξετάσατε, οὔτε ἠθελήσατε νὰ ἐρευνήσητε ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐφηρμόσθη ὁ προϋπολογισμός. Ὅταν μεταβαίνετε εἰς τὰς Ἀθήνας, χρησιμεύετε νὰ ἐπικυρώνετε ἁπλῶς καὶ ὄχι νὰ ἐπιτηρῆτε καὶ ἐξελέγχετε τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων εἶσθε περιττοί. Ἰδοὺ, κύριοι, διατὶ νομίζω πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι πρέπει νὰ προσέξητε εἰς τὰς πιστώσεις, διότι ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὴν ἀκριβῆ ἐφαρμογὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν κυβέρνησιν τῆς πατρίδος. Κατὰ δυστυχίαν, κύριοι, εἰς τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, ὁ νόμος παρεβιάσθη· εἰς τὰς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις τοῦ 1869 ὑπάρχει πίστωσις τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ πρᾶξις τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, στηριζομένη εἰς ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, δι’ ἧς ἐξηγεῖ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἀτμοδρόμωνος, τὴν ὁποίαν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἀναγνωρίζον, παραγγέλλει τὴν ἔναρξιν τοῦ ἔργου, χωρὶς νὰ σᾶς ἐρωτήσῃ. Δὲν εἶμαι κατὰ τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἀτμοδρόμωνος, μολονότι αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχομεν, εἶναι, ὅτι ἐκτὸς τῶν λεβήτων, τὰ ἐπίλοιπα αὐτοῦ ἠδύναντο νὰ ἐπισκευασθῶσιν εἰς τὸν Πόρον· ἤλπιζον ἀκόμη ἔπειτα ἀπὸ τὴν προθυμίαν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τοῦ νὰ πληρώσῃ τὴν ἀποθήκην, καὶ μετὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα, ὡς μᾶς εἶπεν, ἔλαβε, προσπαθήσας νὰ κατορθώσῃ τὴν σύστασιν μιᾶς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ὅμως δὲν ἠδυνήθη νὰ συγκροτήσῃ, ἤλπιζον, λέγω, καὶ ἐνθυμεῖσθε μὲ πόσον τόνον ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς ἐξύμνει τὰ ἔργα του, ὅτι αἱ πληροφορίαι μου, ὅτι ὁ ἀτμοδρόμων εἰς τὸν Πόρον ἠδύνατο νὰ κατασκευασθῇ καλλίτερον, ἦσαν βάσιμοι.

§214ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔμενον καὶ τὰ χρήματα εἰς τὸν τόπον.

§215ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶμαι κατὰ τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἀτμοδρόμωνος, μολονότι κατὰ τὰς πολιτικὰς ἰδέας τοῦ ὑπουργείου αἱ ἐπισκευαὶ καὶ τὰ ἔξοδα διὰ πλοῖα δὲν εἶναι ἐπωφελῆ. Ἀλλά, κύριοι, ἀποφασίζετε τὴν κατασκευὴν τοῦ ἀτμοδρόμωνος καὶ εἴμεθα ἐδῶ, δὲν μᾶς λέγετε, ἐὰν ἐπιτρέπωμεν αὐτὸ τὸ ἔξοδον; διατὶ νὰ ἀποστείλετε τὸν ἀτμοδρόμωνα εἰς τὴν Τεργέστην καὶ νὰ μὴ μᾶς ἐρωτήσητε πρίν; εἶναι, κύριοι, μία ἀσυγχώρητος περιφρόνησις τοῦτο πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ ἀσυγχώρητος παράβασις τοῦ νόμου, καὶ ἔπρεπε, κύριοι, νὰ μας τὸ εἴπετε, ὄχι, διότι τὸ λέγει ὁ νόμος μόνον, ἀλλὰ διὰ τὸ σέβας, τὰ ὁποῖον ὀφείλετε πρὸς ἡμᾶς, ἀλλὰ διότι ἡμεῖς εἴμεθα κύριοι νὰ προτιμήσωμεν μεταξὺ διαφόρων ἐξόδων· δὲν δύνασθε νὰ ἐξοδεύητε μόνοι σας ἄνευ τῆς γνώμης ἡμῶν· ὁ νόμος ἀπολύτως ἀπαγορεύει νὰ ἐξοδεύητε· μόνον καὶ μόνον εἰς ῥητὰς περιστάσεις τὸ ἐπιτρέπει· νὰ ἤμεθα ἐδῶ, κύριοι, καὶ νὰ μὴ μᾶς ἐρωτήσητε! νὰ καταπατῆτε τὸν νόμον εἶναι ἀνυπόφορον· καὶ ποῖοι; σεῖς, οἵτινες ἤλθετε, ὡς ἐλέγετε, νὰ ἀνορθώσετε τὸν νόμον. Ὁ νόμος ὁ λογιστικός, κύριοι, καθὼς ἠξεύρετε, καθιεροῖ τεσσάρων εἰδῶν πιστώσεις· πιστώσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰς πιστώσεις τὰς ἀναπληρωματικὰς ἐν ἀπουσίᾳ τῶν Βουλῶν, αἵτινες συγχωροῦνται διὰ διατάγματος τοῦ Βασιλέως μόνον εἰς ὑπηρεσίας τινὰς ἐξαιρετικάς, τὰς ὁποίας κανονίζει ὁ προϋπολογισμός, καὶ ῥητῶς ἐπιτρέπει εἰς αὐτὰς μόνον ν’ ἀρκῇ τὸ διάταγμα ἢ εἰς ἐκτάκτους, ἀλλὰ καὶ κατεπειγούσας περιστάσεις καὶ συμπληρωματικάς, ἀλλ’ ὅταν ἀφορῶσιν εἰς τὰς μνησθείσας περιστάσεις τὰς ὁριζομένας ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν. Καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, ποῖαι ὀνομάζονται συμπληρωματικαὶ πιστώσεις; ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἀφοῦ κλείσῃ ἡ χρῆσις δίδονται διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ· κατὰ τὸν νόμον, ὅταν κατὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἀπολογισμοῦ εὑρεθῇ, ὅτι πιστώσεις τινὲς δὲν ἐπήρκεσαν, τότε ἂν αὐτὰ ἀποβλέπουν τὰς ὑπηρεσίας, περὶ ὧν ὁ προϋπολογισμὸς ἐπιτρέπει τὴν ἔκδοσιν Βασιλικοῦ Διατάγματος ἀπούσης τῆς Βουλῆς, ἐκδίδεται διάταγμα καὶ δυνάμει αὐτοῦ γίνεται ἡ πληρωμή· ἂν ὅμως πρόκειται περὶ ἄλλης ὑπηρεσίας, ἢ εἶναι παροῦσα ἡ Βουλὴ, πίστωσις δίδεται διὰ νόμου καὶ μετὰ τοῦτον ἐνεργεῖται ἡ πληρωμή. Λοιπὸν τὸ ὑπουργεῖον δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ τοιαῦτα ποσὰ, παρ’ ὅταν ῥητῶς ὁ νόμος ἐπιτρέπῃ τοῦτο. Τώρα, κύριοι, εἰς τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ἔχετε ἀνὰ χεῖρας, βλέπετε ἓν ποσὸν 328,000 τῆς χρήσεως τοῦ 1868· τὸ 1869 ἐπέρασεν ὅλον καὶ δὲν μᾶς εἶπον τίποτε. Ἡ χρῆσις τοῦ 1868 ἔκλεισε τὴν 31 Δεκεμβρίου, καὶ τὸ ὑπουργεῖον, ἀφοῦ ἔκλεισεν ἡ χρῆσις, μᾶς παρουσίασε πίστωσιν ἀναπληρωτικὴν, ἀφοῦ ἐπλήρωσε τὰ χρήματα χωρὶς νὰ μᾶς ἐρωτήσῃ, καὶ ἀφοῦ ἔκλεισεν ἡ χρῆσις μᾶς ζητεῖ ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν. Καὶ, κύριοι, οὐδεὶς νόμος ἐπιτρέπει νὰ ἐπικυρώνωμεν ὅ,τι προτείνετε, ἀλλὰ νὰ κανονίζωμεν, ἡμεῖς νὰ ἐπιτρέπωμεν. Αἱ πιστώσεις τῆς χρήσεως τοῦ 1868 αἱ παρουσιασθεῖσαι διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας, εἰς πιστώσεις διὰ διαταγμάτων Βασιλικῶν χορηγουμένας καὶ εἰς πιστώσεις διὰ τὰς ὁποίας δὲν προεκάλεσαν διατάγματα· ἐπλήρωσαν πρῶτον οἱ κύριοι ὑπουργοὶ καὶ ἔρχονται σήμερον νὰ μᾶς ζητήσωσι τὴν ἐπικύρωσίν των. Νομίζω, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐνέργεια εἶναι ἐναντία τοῦ νόμου καὶ ἂν δὲν ἀποφασίσωμεν ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ ἐφαρμόσωμεν ἰδίως τὸν οἰκονομικὸν νόμον, μὴ ἐλπίζετε, ὅτι τὰ οἰκονομικά μας θὰ ἀνορθώσετε ποτέ· ἕως τώρα εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικά μας εἰς τὴν κατάστασιν εἰς ἣν εὑρίσκονται, διότι πολὺ ὀλίγον προσέχομεν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ ἔτι ὀλιγώτερον συμβουλευόμεθα αὐτούς. Ἡ συζήτησις περὶ τῶν ἀριθμῶν εἶναί τι δι’ ἡμᾶς ἀδιάφορον, ἐνῷ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο κρέμανται οἱ νόμοι καὶ οἱ προφῆται, αὐτὸ εἶναι ἡ βάσις καὶ ὁ λόγος τῆς ὑπάρξεως καὶ τῆς ἀναπτύξεως πάσης ἐν γένει οἰκονομίας· πάντοτε ἀδιαφορήσαμεν προκειμένου περὶ οἰκονομικῶν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου μας χειροτερεύει ὁλονέν. Πρέπει μάλιστα τώρα νὰ προσέχωμεν περισσότερον, διότι τῳόντι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἄκρον, ὅπως λίαν εὐγλώττως εἶπέ τις τῶν βουλευτῶν, ὁμιλῶν περὶ τῶν πιστώσεων, ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἄκρον τῆς πίστεως καὶ τῶν φόρων· ἐν τούτοις ἄνευ οἰκονομικῶν καλῶν οὔτε νὰ προοδεύσωμεν ἠμποροῦμεν, οὔτε νὰ συντηρηθῶμεν. Τελειόνων, κύριοι, τὸν λόγον, ἐπικαλοῦμαι καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν ὅλων ὑμῶν καὶ ἰδίως τῶν ὑπουργῶν, πρῶτον ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, καὶ δὲν πρόκειται τώρα νὰ ἐγκαλέσῃ ὁ εἷς τὸν ἄλλον, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσωμεν ποῦ θέλομεν εὑρεθῆ ἐντὸς ὀλίγου ἂν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, καὶ δεύτερον ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ τὴν παρακαλῶ νὰ ἀπαιτήσῃ, ὥστε ὁ λογιστικὸς νόμος τοῦ λοιποῦ νὰ ἐφαρμόζεται αὐστηρῶς καὶ ἀπαρεγκλίτως, ἄλλως τίποτε μὴ ἐλπίζετε.

§216ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων λέξεων εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν τῆς Μεσσήνης· θέλω δὲ εἶσθαι ὅσον τὸ δυνατὸν σύντομος, καθ’ ὅσον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς οὔτε τραχὺς, οὔτε δριμὺς ἐπέπεσε κατὰ τοῦ ὑπουργείου. Δύο κυρίως εἶναι τὰ ἀντικείμενα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἰδίως ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐπέμενε· πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς πραγματικῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ δεύτερον τὸ ζήτημα τῆς ἐκτελέσεως τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, κύριοι, τῆς πραγματικῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Κουμουνδούρου εἰς τὸ μέγα ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀφήσῃ ἡ χρῆσις τοῦ 1869, καὶ ὡς πρὸς τὰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας εἰς τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ εὑρεθῇ ἡ κυβέρνησις, ἀπαντῶ, κύριοι, τὰ ἑξῆς· οὐδεὶς ἐκ τῶν ὑπουργῶν ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου εἶναι ἀνθηρὰ καὶ βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ θέμα τοιοῦτον· διότι ὄχι σήμερον, ἀλλὰ πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ τοῦ κράτους δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀνθηρὰν θέσιν. Ἀλλὰ ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1869; σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποφασίσωμεν, ἠμπορεῖ νὰ προμαντεύσῃ εἷς καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐκ τῶν γεγονότων εἰκάζω καὶ ὑπολογίζω, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1869 θὰ ἀναβῇ εἰς 3,000,000, ἄλλος εἰς 2,000,000, τρίτος εἰς 1,000,000. Ὅλα ταῦτα, κύριοι, εἶναι ὑποθέσεις αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἠμποροῦν νὰ στηρίζωνται ἐπὶ πιθανοτήτων, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐκ τῶν ὑπολογισμῶν αὐτῶν δύναται νὰ ᾖναι ἀκριβής· διότι ἡ χρῆσις τοῦ 1869 θέλει παραταθῆ ἐπὶ 10 ἔτι μῆνας καὶ τότε θέλει ἐξακριβωθῆ ἡ κατάστασις τοῦ ἔτους τούτου. Ἂν δὲ πρόκειται περὶ τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1869 ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εὔγλωττος βουλευτὴς τῆς Μεσσήνης ἐξήγαγε τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1869 θέλει ἀφήσει μέγα ἔλλειμμα, τῷ παρατηρῶ, ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη, δὲν δύναται νὰ τὸν διευκολύνῃ εἰς τὸ θέμα τὸ ὁποῖον ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ, διότι αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1869 κατ’ οὐδὲν καθυστεροῦσι τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1867, ὑπερβαίνουσι δὲ τὰς τοῦ 1868. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος θέλει ν’ ἀποδείξῃ τὴν πραγματικὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου καὶ τὰς στενοχωρίας αὐτοῦ κατὰ τοὺς προσερχομένους μῆνας, νομίζω, ὅτι ὑπολογίζει μόνον τὸ περίσσευμα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὸ ταμεῖον εἰς 3,000,000· ἀλλὰ ἐκτὸς τοῦ περισσεύματος τούτου, ὑπάρχει εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν παρακαταθήκη 700,000 περίπου δραχμῶν, ἐκτὸς τούτου τὸ δημόσιον θὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του ὑπὲρ τὰ 2,000 000 χαλκονομίσματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔθεσεν εἰς ἐνέργειαν καὶ δύναται νὰ τὰ θέσῃ. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης δὲν εἶναι ἀληθεῖς. Ἀλλ’ ἐπίσης δὲν εἶναι ἀληθεῖς οἱ ὑπολογισμοί του καὶ ὡς πρὸς τὰς εἰσπράξεις· διότι εἶπεν, ὅτι ὄχι ἓν ἑκατομμύριον καὶ 500 χιλιάδας δραχ. δὲν δυνάμεθα νὰ εἰσπράξωμεν κατὰ τὸν Νοέμβριον καὶ τοὺς ἑπομένους μῆνας, ἀλλὰ καὶ ὀλιγώτερον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἠπατήθη καὶ ὡς πρὸς τοῦτο, διότι αἱ εἰσπράξεις τοῦ Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου πιθανὸν νὰ ὑπερβαίνουν τὰ δύο ἥμισυ ἑκατομμύρια, τοὐτέστι δύο μῆνες θέλουν δώσει 5,000,000 ἀντὶ 3,000,000· οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Κουμουνδούρου κατὰ τοῦτο δὲν μοὶ φαίνονται βάσιμοι· ἀναχωρεῖ δὲ ἀπὸ τὴν πρόληψιν τὴν ὁποίαν ἔχει κατὰ τῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὑπεστήριξεν, ὅτι ἔχομεν καὶ πολλὰ χρέη νὰ πληρώσωμεν. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι ὀφείλομεν εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τὸ ὀφειλόμενον εἰς αὐτὴν καὶ τὸ ὁποῖον ὑπελόγισεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εἰς ἓν ἥμισυ ἑκατομμύριον, βεβαίως δὲν θὰ ᾖναι τοιοῦτον· ἀμφιβάλλω ἂν μετὰ τὴν ἐκκαθάρισιν, τὴν ὁποίαν ἐνήργησεν ἐπιτροπὴ διορισθεῖσα ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως, καὶ τὴν νέαν ἐκκαθάρισιν, ἥτις ἐνεργεῖται εἰς τὸ εἰδικὸν λογιστήριον τῶν ὑπουργείων, ἀμφιβάλω ἂν θὰ φθάσῃ τὸ χρέος αὐτὸ τὸ εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν εἰς 1,000,000, ὥστε καὶ τὸ χρέος τοῦτο τὸ ἐξώγκωσεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου. Ἐκ τῶν ὀλίγων τούτων, κύριοι, βλέπετε, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Κουμουνδούρου καλῇ τῇ πίστει εἶναι ἐξωγκωμένοι. Προκατειλλημμένος, ὡς σᾶς εἶπον, ὑπὸ τῆς θλιβερᾶς ἰδέας τῆς κακῆς καταστάσεως τοῦ ταμείου ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἐξήντλησεν ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἐπαρουσιάζοντο εἰς τὴν διάνοιάν του. Δευτέρα, κύριοι, παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης ἦτο ἡ προτροπὴ καὶ ἡ ἐπίμονος καὶ ἀξιέπαινος αὐτοῦ θέλησις εἰς τὴν διατήρησιν τῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ἀλλ’ εἰς τὸ ῥεῦμα τοῦ λόγου ὁ ἔντιμος κ. Κουμουνδοῦρος, ἐνῷ ἐπρόκειτο περὶ λογιστικῶν διατυπώσεων, ἐπανέλαβε φράσιν τινά, ῥῆσιν τινά, κύριοι, περὶ περιπετειῶν τὰς ὁποίας διατρέχει τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα καὶ τὰς ὁποίας δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διεβεβαίωσα τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδεμίαν δοκιμασίαν διατρέχει τὸ συνταγματικὸν ἡμῶν πολίτευμα.

§217ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Ζαΐμη; ὡμίλησα περὶ κρίσεων, αἱ ὁποῖαι σχηματίζονται διὰ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα.

§218Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Τότε εἶναι περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω· ἀποδέχομαι τοῦτο καὶ δὲν ἐξακολουθῶ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, κύριοι, δικαίως ἐπιμένει εἰς τὴν αὐστηρὰν ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου καὶ εἰς τοῦτο θέλει ἔχει σύμφωνον καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κυβέρνησιν· ἀλλ’ ἦτο ἄδικος, ὅταν κατηγόρησε τὴν κυβέρνησιν, ὅτι ἐπεριφρόνησε τὴν Βουλὴν διὰ τῆς χορηγήσεως πιστώσεώς τινος ἐπὶ τῆς ὁποίας κατὰ τὸν νόμον δὲν ἐζήτησε τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς· καὶ ἡ πίστωσις αὐτὴ εἶναι ἡ πίστωσις τοῦ Ἀτμοδρόμονος. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος σᾶς παρέστησε, κύριοι, ὅτι παρούσης τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐζήτησε πίστωσιν, ἀλλ’ ἀνέλαβε νὰ δαπανήσῃ χρήματα τοῦ δημοσίου ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς· καὶ ἡ κατηγορία αὕτη, κύριοι, ἂν ἦτο ἀληθὴς, βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι λίαν ἰσχυρὰ κατὰ τοῦ ὑπουργείου· ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα, κύριοι, δὲν ἔχει οὕτω· ἂν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἀναγνώσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, θέλει ἰδεῖ, ὅτι κατὰ τὴν 2 Μαΐου τοῦ 1869, ὅτε ἐλήφθη αὐτὴ ἡ ἀπόφασις, δὲν ὑπῆρχε Βουλὴ ἐνταῦθα· ἡ Βουλὴ συνεκαλέσθη τὴν 5 Ἰουνίου.

§219ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ κατεπεῖγον;

§220ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Θέλει ἀκούσει ὁ κ. Μίλησης καὶ τὸ κατεπεῖγον. Ὡς βλέπετε εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, προκειμένου νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐκλογαὶ, τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπεν ὁ ἀτμοδρόμων νὰ ἔλθῃ εἰς Πειραιᾶ, διότι πᾶσα κυβέρνησις ὤφειλε νὰ λάβῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐνόμιζε κατάλληλα πρὸς διατήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως· εἶχε δὲ τότε τόσον μεγαλητέραν ἀνάγκην τοῦ Ἀτμοδρόμονος, καθ’ ὅσον ἐκ τῶν 6 πλοίων, τὰ ὁποῖα ἐχρησίμευον διὰ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, τὰ 3 ἐπεσκευάζοντο κατὰ τὴν ἐποχὴν αὐτήν. Ὁ ἀτμοδρόμων ἦτον εἰς τὴν Κέρκυραν, καὶ τὸ ὑπουργεῖον παρεκάλεσε τὸν Βασιλέα νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς Πειραιᾶ. Ἀλλὰ πληροφορίαι τῆς κυβερνήσεως ἔπεισαν αὐτὴν, ὅτι ἦτο λίαν ἐπικίνδυνον διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ πλοίου καὶ τοῦ πληρώματος νὰ ἔλθῃ ὁ ἀτμοδρόμων εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἑπομένως δὲν ἐπέστρεψεν εἰς Πειραιᾶ.

§221ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἔλθῃ εἰς Πειραιᾶ καὶ ὑπῆγεν εἰς Τεργέστην;

§222ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Ἦτο εἰς τὴν Κέρκυραν. Παρεστάθη λοιπὸν, ὅτι ἦτο λίαν ἐπικίνδυνον νὰ ταξειδεύσῃ, καὶ ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὁ Βασιλεὺς διὰ νὰ κηρύξῃ τὴν ἔναρξιν τῆς Βουλῆς, ὁ ἀτμοδρόμων ἐθεωρήθη ὡς λίαν ἐπικίνδυνος διὰ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ταξείδιον τοῦ βασιλέως, καὶ ἡ κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ προστρέξῃ εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν καὶ νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῆς νὰ θέσῃ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ βασιλέως ἓν τῶν ἀτμοπλοίων της. Εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἦτο ὁ ἀτμοδρόμων. Τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔφερε τὴν σημαίαν τοῦ σιδήρου, τοῦ πυρὸς, τοῦ πολέμου, δὲν ἠξεύρω ποίαν, καθὼς τὸ ἐχαρακτήρισεν ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος, δὲν συνεμερίζετο τοιαύτην πολιτικὴν, ἀλλ’ ἐνόμιζεν, ὅτι, ἐνῷ ἀκόμη ἦσαν ζωηραὶ αἱ ἐντυπώσεις τῆς Σύρου, ἤθελεν ἀποδεχθῆ μεγίστην εὐθύνην ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἂν δὲν ἀπεφάσιζε τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ἀτμοδρόμονος. Ἀπεφάσισε λοιπὸν νὰ σταλῇ ὁ ἀτμοδρόμων μετὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχεν, ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ ἔλθῃ εἰς Πειραιᾶ καὶ εἰς τὸν Πόρον διὰ νὰ ἀφοπλισθῇ, καὶ διὰ τοῦτο ὁ ἀτμοδρόμων δὲν ἄφησε τὸν ὁπλισμόν του εἰς τὸν ναύσταθμον, ἀλλ’ εἰς τὴν Κέρκυραν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὡς σᾶς εἶπον, κύριοι, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, ἐνόμισεν ἡ κυβέρνησις, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἀτμοδρόμονος. Βεβαίως ἀνελάμβανεν εὐθύνην τινὰ, ἀλλ’ ἐνόμισεν, ὅτι ἀπέναντι τῆς ἄλλης εὐθύνης τοῦ νὰ ἀφήσῃ τὸν ἀτμοδρόμονα νὰ χαθῇ, ἦτο προτιμοτέρα ἡ εὐθύνη, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε. Καὶ ἂν, κύριοι, ἀφίναμεν τὸν ἀτμοδρόμονα νὰ χαθῇ, ἀνεπισκεύαστον, ἠξεύρετε, τὶ ἤθελον νὰ μᾶς εἴπουν; τὸ μόνον πλοῖον, ὃ εἴχετε, τὸ ἀφήσατε νὰ καταστραφῇ· τότε διὰ ποῖον λόγον, ἤθελεν εἰπεῖ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου κύριος Λομβάρδος, διὰ ποῖον λόγον ἀπεδέχθητε τὴν περίφημον τροπολογίαν μου εἰς τὸν Β. λόγον; Ἠθέλατε μὲ εἰπεῖ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα· ὅτε δὲ ἀνεχώρησεν ὁ ἀτμοδρόμων, Βουλὴ δὲν ὑπῆρχεν. Ἐκτὸς τούτου παρουσιάζετο ἡ ἀνάγκη νὰ σταλῇ πλήρωμα διὰ νὰ φέρῃ τὴν θωρακωτὴν «Ὄλγαν»· ἐνομίσαμεν λοιπὸν, ὅτι παρουσιαζομένης αὐτῆς τῆς περιστάσεως, ἦτο συμφέρον νὰ σταλῇ ὁ ἀτμοδρόμων ἐκεῖ, νὰ δώσῃ τὸ πλήρωμα αὐτοῦ πρὸς τὴν Ὄλγαν, νὰ ἔλθῃ ἐδῶ ἡ Ὄλγα, καὶ ὁ ἀτμοδρόμων νὰ μείνῃ ἐκεῖ πρὸς ἐπισκευήν. Ἀλλὰ, κύριοι, σήμερον δὲν ἔχει δαπανηθῆ οὔτε λεπτὸν διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ἀτμοδρόμονος, δὲν ἔχομεν πληρώσει κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ χορηγεῖ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, οὐδὲ λεφτόν· ὥστε μένει πάντοτε εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς Βουλῆς ἢ νὰ ἀποφασίσῃ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ πλοίου τούτου ἢ τὴν ἐκποίησιν αὐτοῦ. Μία κυβέρνησις ἤθελεν ἀναλάβει πολὺ μεγαλειτέραν εὐθύνην ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν, ἂν ἀπεφάσιζε τὴν ἐκποίησιν· διότι πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αὐτὸ τὸ πλοῖον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθησαν ἄλλοτε 2,000,000 δραχ. ἢ πρέπει νὰ ἐκποιηθῇ ἢ πρέπει νὰ ἐπισκευασθῇ· εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι, δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄλλως. Ποία λοιπὸν περιφρόνησις πρὸς τὴν Βουλήν; Ὑπέθεσαν, ὅτι ἦτο παροῦσα ἡ Βουλὴ, ἐνῶ δὲν ἦτο· ὑπέθεσαν, ὅτι ἐδαπανήθησαν τὰ χρήματα ὅλα, ἐν ᾧ δὲν ἐδαπανήθησαν. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν, κύριοι, μένει σήμερον κυρία ν’ ἀποφασίσῃ, ἂν θέλῃ ἢ μὴ τὴν ἐκποίησιν ἢ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ἀτμοδρόμονος. Αὐτὴ ἦτο ἡ πρώτη κατηγορία κατὰ τοῦ ὑπουργείου, ἡ ὁποία ἦτο καὶ ἄδικος καὶ ἀβάσιμος. Δευτέρα κατηγορία ἀπετάθη κατὰ τοῦ ὑπουργείου διὰ ξένας πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποβλέπουν τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑπουργείου τοῦ 1869, ἀλλὰ τὴν τοῦ 1868. Γνωρίζομεν, κύριοι, τὴν τάξιν τῶν πιστώσεων, καὶ πολλαὶ ἐκ τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας παρουσιάζομεν, ἠδύναντο νὰ παρουσιασθῶσι κατὰ τὴν παρουσίασιν τοῦ ἀπολογισμοῦ· ἀλλὰ μέχρι τοῦδε εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἀπολογισμὸς δὲν παρουσιάσθη, καὶ ὅλα τὰ ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα ἠναγκάσθησαν νὰ μεταβάλουν καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν πιστώσεων, καὶ τὰς συμπληρωτικὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὸν ἀπολογισμὸν, τὰς παρουσίασαν ὡς ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι εἰς Ἑλλάδα δὲν ἦτο δυνατὸς ἀπολογισμὸς, καὶ διὰ τοῦτο ἔδωκαν εἰς αὐτὰς τὸν χαρακτῆρα τοῦτον. Ἐκ τῶν πιστώσεων λοιπὸν τοῦ 1869 μίαν καὶ μόνην προσέβαλεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, διότι τὰς ἄλλας πιστώσεις, πιστεύω, τὰς εὗρεν ἀποχρώντως δικαιολογημένας, τὴν πίστωσιν τοῦ ἀτμοδρόμονος· περὶ τῶν ἄλλων δὲν ἔκαμε λόγον, καὶ δὲν ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ κάμω λόγον, διότι τὰς εὗρε προσηκόντως δικαιολογημένας. Μᾶς κατηγόρησεν ὅμως, ὅτι ἐπληρώσαμεν ἔξοδα τοῦ 1868................

§223ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὶν ζητήσετε πιστώσεις.

§224ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Πρὶν ζητήσωμεν πιστώσεις, ὡς εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν κυβέρνησιν δυνάμει τοῦ περὶ ἐξόδων νόμου νὰ προκαλῇ ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις δι’ ὑπηρεσίας εἰδικῶς κατονομαζομένας. Ὁ ἀξιότιμος κ. Βούλγαρης, πρώην πρωθυπουργὸς καὶ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1869 καὶ κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ 1869 νὰ πληρώσῃ ἀναπόφευκτα ἔξοδα, ἤτοι ἔξοδα διατροφῆς καταδίκων· καὶ ὁ κ. Βούλγαρης δὲν ἐπροκάλεσε διάταγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁπλοῦς τύπος, ἀλλὰ τὰ ἔξοδα τῆς διατροφῆς τῶν καταδίκων, τὰ ὁποῖα εἶχον βεβαιωθῆ μέχρι τῆς 25 Ἰανουαρίου 1869 ἐξ 80 χιλ. περίπου δραχμῶν, ὁ κ. Βούλγαρης τὰ ἐπλήρωσε δι’ ἐνταλμάτων, καὶ ἔπραξε καλῶς, διότι εἶναι ἔξοδα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐδύναντο νὰ μὴ γείνουν· παρέλειψεν ὅμως νὰ προκαλέσῃ ἓν διάταγμα κατὰ τὸν νόμον περὶ λογιστικοῦ· ὅταν ἐγὼ ἀνέλαβον τὸ ὑπουργεῖον, ἤτοι ἀπὸ τῆς 26 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου εἶχον βεβαιωθῆ ἔξοδα ὀφειλόμενα ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου 12,000 δραχμαὶ, αἱ ὁποῖαι ὅμως ἦσαν ἔξοδα κατεπείγοντα καὶ ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι. Τὰ ἐπλήρωσα, κύριοι, διότι δὲν ἠδυνάμην τὰ ἔξοδα τῆς τροφῆς τῶν καταδίκων νὰ τὰ ἀναβάλω, καὶ τὰ ἐπλήρωσα, ἀλλὰ δὲν ἐπροκάλεσα διάταγμα, καὶ ἰδοὺ διατί· διότι ὁ προκάτοχος ὑπουργὸς δὲν εἶχε προκαλέσει δι’ 80,000. Λοιπὸν ποῖον ποσὸν ἠθέλατε νὰ συμπεριλάβω ἐγώ; δὲν ἠμποροῦσα μόνον νὰ προκαλέσω διάταγμα διὰ 12,000 δραχ. ἔξοδα μὴ πληρωθέντα. Ἰδού, κύριοι, τί ἐπληρώσαμεν, καὶ ἐπληρώσαμεν πρὶν κλείσῃ ἡ χρῆσις τοῦ 1868, διότι ἦσαν ἔξοδα καταβληθέντα.

§225ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν παρατήρησιν;

§226ΖΑΪΜΗΣ. Μάλιστα.

§227ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν, ἀλλ’ εἶναι κονδύλια ἄλλα.

§228ΖΑΪΜΗΣ. Τὰ περισσότερα ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν ἢ ὅλα, μάλιστα.

§229ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι ὅλα.

§230ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Αὐταὶ λοιπὸν εἶναι, κύριοι, αἱ πιστώσεις τοῦ 1868· εἶναι 500,000 δραχμαὶ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐπιβαρύνουν ἄλλην διαχείρισιν, ἀλλὰ ἔξοδα προσηκόντως δικαιολογημένα, καὶ διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι καὶ ὁ κ. Βούλγαρης ἔκαμε καλὰ νὰ τὰ πληρώσῃ. Αἱ πιστώσεις τοῦ 1869 ἦσαν ἀναπόφευκτοι ἐκτὸς τῆς τοῦ ἀτμοδρόμονος, περὶ ἧς ἐλάλησα, ἦταν τόκοι τοῦ δανείου τῶν 28,000,000· (ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ πληρωθῶσιν; εἶναι ἤδη πληρωμέναι, διότι κατὰ τὸν νόμον εἰσάγονται εἰς τὴν τράπεζαν καὶ δὲν πρέπει παρὰ νὰ κανονισθῶσιν, ἄλλως ἡ τράπεζα τὰς κρατεῖ ἐκ τῶν τελωνιακῶν εἰσπράξεων, καὶ τὰς ἀποδίδει εἰς τοὺς ὁμολογιούχους), ἦσαν δι’ ἔξοδα ἀσφαλείας, ἀναπόφευκτα, διὰ τροφὴν καταδίκων καὶ ἀπόδοσιν τηλεγραφικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ μεγαλείτερα, ὠφείλαμεν νὰ πληρώσωμεν πρὸς τὰς ξένας δυνάμεις τηλεγραφικὰ τέλη καὶ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὰ ἀρνηθῶμεν. Ἑτέρα πίστωσις ἀφορᾷ εἰς ἐπιστροφὴν χρημάτων· χρήματα τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν δυνάμει νόμου περὶ σταφίδος, ἀλλ’ ἐψηφίσθη ἔπειτα ἕτερος, διὰ τοῦ ὁποίου ἠλαττώθη ὁ φόρος τῆς σταφίδος καὶ ὅσοι ἐπλήρωσαν περισσότερα ἔπρεπε νὰ τὰ λάβωσι. Ποῖαι εἶναι αἱ ἔκτακτοι πιστώσεις, τὰς ὁποίας παρουσιάζομεν; Ἔχει καὶ τὸ ὑπουργεῖον τοῦ 1869 ἐκτάκτους πιστώσεις πληρέστατα δικαιολογημένας, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς 126,000 ἐκτάκτους πιστώσεις· ἠξεύρετε ποῖαι εἶναι αὗται; Ἔξοδα ἐπαναλήψεως τῶν μετὰ τῆς Τουρκίας σχέσεων· προκειμένου λόγου νὰ ἐπαναληφθοῦν αἱ σχέσεις τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Τουρκίας ἦτο πολὺ φυσικὸν νὰ δοθοῦν εἰς προξένους τὰ ἔξοδά των. Ἔξοδα βουλευτικῶν ἐκλογῶν· ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναβληθοῦν τὰ ἔξοδα ταῦτα; στηριζόμενα εἰς τὸν νόμον περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν; Ἔξοδα πρὸς ὑποδοχὴν τῶν ξένων ἡγεμόνων· νομίζω, κύριοι, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὸ ἐλάχιστον ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐξωδεύθη πρὸς ὑποδοχὴν τῶν ἡγεμόνων, οἵτινες ἐτίμησαν διὰ τῆς παρουσίας των τὸν τόπον μας. Βλέπετε λοιπὸν, ὅσον εἶναι ὀρθαὶ αἱ παρατηρήσεις περὶ τηρήσεως τῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου, τόσον ἀφ’ ἑτέρου ἄδικοι εἶναι αἱ μομφαὶ τοῦ κ. Κουμουνδούρου κατὰ τοῦ ὑπουργείου, ὡς μὴ συμμορφωθέντος μὲ τὰς διατάξεις ταύτας.

§231ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, πότε ἀνεχώρησεν ὁ ἀτμοδρόμων ἀπὸ τὴν Κέρκυραν;

§232ΖΑΪΜΗΣ. Βεβαίως κατὰ τὰς ἀρχὰς Ἰουνίου. Ἡ Βουλὴ τότε, κ. Λομβάρδε, δὲν ὑπῆρχε, διότι ἡ Βουλὴ δὲν κατηρτίσθη εἰμὴ περὶ τὰ μέσα Ἰουλίου.

§233ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν πίστωσιν τοῦ ἀτμοδρόμονος, ἐπερίμενα ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, ἀναβάντα ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, πράγματι νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκτάκτου ἀποστολῆς τοῦ ἀτμοδρόμονος εἰς Τριέστιον πρὸς ἐπισκευὴν, διὰ τὴν ὁποίαν ἠναγκάσθη νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν ἔκτακτον πίστωσιν, ἐπερίμενα, λέγω, νὰ δικαιολογήσῃ αὐτὴν εἰς λόγους ἐπιστημονικοὺς, εἰς λόγους λογικοὺς· θέλω δὲ ἀποδείξει τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως ἀντιφάσκοντα πρὸς ἑαυτόν. Ἡ ἀπόφασις, κύριοι, τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἀτμοδρόμονος, ἐκτὸς ὅτι ἦτο ἐσπευσμένη, ἐγένετο καὶ ἄνευ τῆς ἀπαιτουμένης συνέσεως. Ὅταν πρόκειται νὰ δαπανηθῶσιν ἀρκετὰ χρήματα, καὶ λέγω ἀρκετὰ χρήματα, διότι τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθησόμενον πλησιάζει τὸ ἥμισυ ἑκατομμύριον, ἐρωτῶ τὴν κυβέρνησιν ἂν ἦτο ἐπεσπευσμένη καὶ κατεπείγουσα ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἀτμοδρόμονος, ἂν πράγματι ἦτο εἰς τοιαύτην θέσιν ὁ ἀτμοδρόμων, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἔλθῃ εἰσέτι εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἐστάλη εἰς Τριέστην, διότι ἐνόμισεν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ διάστημα μεταξὺ Κερκύρας καὶ Τριεστίου εἶναι ὀλιγώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο μεταξὺ τοῦ Πόρου καὶ Κερκύρας, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐλυτρώθη τῶν κινδύνων, οὓς ἠδύνατο νὰ διατρέξῃ ὁ ἀτμοδρόμων μεταβαίνων εἰς Πόρον. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριοι, ἦτο ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπισκευῆς αὐτοῦ, πρὸς τί ὁ ἀτμοδρόμων ἐπὶ τοσούτους μῆνας μένει εἰς Τριέστιον μὲ δεμένας χεῖρας; αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν ἐπερίμενα ἐγὼ τοὐλάχιστον ν’ ἀκούσω ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως· ἂν λοιπὸν ἦτο ἐσπευσμένον ὅπως διϊσχυρίζεται, καὶ ὅτι ἂν δὲν ἐλάμβανεν αὐτὸ τὸ μέτρον, ὁ ἀτμοδρόμων ἐχάνετο, πρὸς τί, ἐπαναλαμβάνω, μένει μὲ δεμένας χεῖρας εἰς Τριέστιον; Σᾶς ἐρωτῶ, πρὸς τί μένει ὁ ἀτμοδρόμων εἰς Τριέστιον, καὶ μισθοδοτοῦμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τὸν διευθυντὴν αὐτοῦ μὲ διπλάσιον μισθόν; Εἶμαι πολὺ πεπεισμένος, κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, ὅτι ὅλα ταῦτα εἶναι ἐν ἀγνοίᾳ σας. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ σπατάλη· ἄνευ πραγματικῆς ἀνάγκης μένει ὁ ἀτμοδρόμων εἰς Τριέστιον ἄνευ ἐπισκευῆς καὶ ἄλλης διορθώσεως· ἐν τούτοις ἡμεῖς πληρώνομεν διπλασίους μισθοὺς εἰς τὸν διευθυντὴν καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς, διπλασίαν τράπεζαν εἰς τοὺς ἰδίους.

§234ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι ἀληθῆ αὐτά;

§235ΒΟΥΒΟΥΛΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀληθέστατα· καὶ ὄχι νομίζω, ἀλλ’ εἶναι· καὶ ὄχι πληρόνομεν ἀδίκους μισθοδοσίας, ἀλλὰ νομίζω, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ εἰς τοῦτο δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, πληρόνομεν καὶ ἀσφάλειαν, μένοντος τοῦ ἀτμοδρόμονος ἐν τῷ νεωρίῳ ἐκείνῳ. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι παρῆλθον 5 μῆνες ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς μεταβάσεως τοῦ ἀτμοδρόμονος εἰς Τριέστιον, καὶ γίνεται δαπάνη ἄνευ νόμου καὶ ἄνευ λόγου. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς ἀγορεύσεώς σας, κ. πρωθυπουργὲ, κατεδείξατε ἀφ’ ἑνὸς, ὅτι ἦτο μεγίστη ἀνάγκη νὰ μεταβῇ πρὸς ἐπισκευὴν ὁ ἀτμοδρόμων, κατέδειξα ὅτι μένει αὐτοῦ, καὶ ζητεῖτε τὴν συγκατάθεσίν μας σήμερον νὰ ἔλθωμεν ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ ἐπισκευασθῇ καὶ νὰ μὴ ἐκποιηθῇ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι ἡ κατάπλευσις τοῦ ἀτμοδρόμονος εἰς τὸ Τριέστιον ἦτο ἐσπευσμένη ἄνευ λόγου, δὲν ἦτο συνετὴ κατὰ τὴν κρίσιν μου. Δι’ αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς λόγους, κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἐδύνατο νὰ ἐξελέγξῃ τὴν κυβέρνησιν, τοὐλάχιστον καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀτμοδρόμονα, διότι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἀπεδείχθη ἀντιφάσκουσα εἰς τὰς ἐνεργείας της. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, εἶμαι ἠναγκασμένος ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐσπευσμένη ἀποστολὴ τοῦ ἀτμοδρόμονος δὲν ἦτο ἀπόῤῥοια μιᾶς ἀποφάσεως τῆς συνειδήσεως τῆς κυβερνήσεως.

§236ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀλλά;

§237ΒΟΥΒΟΥΛΗΣ. Δὲν λέγω τὸ ἀλλά· αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα ἡ ἰδική μου· τὸ ἀλλὰ ἂν θὰ μάθετε εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποδίδονται κατόπιν, ὅτι ὁ ἀτμοδρόμων ἐστάλη εἰς τὸ Τριέστιον καὶ μένει μὲ δεμένας χεῖρας. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ἡ ἐσπευσμένη ἀνάγκη, διὰ τὴν ὁποίαν ἐπροκαλέσατε παρουσίᾳ τῆς Βουλῆς μίαν τοιαύτην πίστωσιν; καὶ ἂν ἦτο ἀνάγκη, ὥστε νὰ μὴ περιμένετε τὴν Βουλὴν, διὰ τί τὸν ἐστείλατε ἐκεῖ καὶ μένει μὲ δεμένας χεῖρας; Ἰδοὺ ἡ ἐρώτησις. Ἀλλὰ, κύριοι, ἡ κυβέρνησις εἶναι πεπεισμένη, ὅτι δύναται ὅλας τὰς πράξεις νὰ τὰς δικαιολογήσῃ, ὅτι εἰς ὅλας τὰς πράξεις θὰ εὕρῃ ὑποστήριξιν, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, κύριοι, ὅτι πᾶσα ἐξήγησις περαιτέρω εἶναι ματαία καὶ ἀνωφελής.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προχωροῦμεν.

§239ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κ. πρόεδρε, παρακαλῶ, ἔχω τὸν λόγον. Δὲν ἠμπόρεσα, κύριοι, διόλου νὰ καταπεισθῶ μὲ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως περὶ τοῦ πῶς ἦτο κατεπείγουσα ἡ δαπάνη διὰ τὸν ἀτμοδρόμονα, περὶ τοῦ πῶς εἶναι προσβεβλημένη ἡ Βουλή, καὶ τὰ δικαιώματά της διὰ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον ἡ δαπάνη αὕτη ἐγένετο.

§240ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἔγεινεν ἡ δαπάνη.

§241ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐψηφίσθη, ἀπεφασίσθη.

§242ΠΙΠΙΝΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κ. Λομβάρδε, μίαν παρατήρησιν; μίαν πληροφορίαν;

§243ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα.

§244ΠΙΠΙΝΟΣ. Εἶσαι ναυτικός; ἂν ἔχῃς γνώσεις ναυτικὰς, νὰ τὸ μάθω καὶ ἐγώ.

§245ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν πρόκειται ἐδῶ περὶ ναυτικῶν, ἀλλὰ περὶ πιστώσεων, περὶ χρημάτων.

§246ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Πρὸς τὸν κ. Πιπῖνον). Μὲ δίδετε μίαν διασάφησιν, ἀξιότιμε κύριε βουλευτά;

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, περιπλέκομεν τὴν συζήτησιν ἀντὶ νὰ τὴν διευκολύνωμεν.

§248ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅσον εὐρυτέρα γίνῃ ἡ συζήτησις σήμερον, τόσον αὔριον δὲν θὰ γίνῃ· ἔπειτα εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀναιρέσωμεν μερικὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§249ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε, κ. Πιπίνε, ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ δώσετε καὶ ἐμὲ μίαν διασάφησιν; εἶσθε νομικός, ἰατρός, διδάσκαλος, φαρμακοποιός, φιλόσοφος, οἰκονομολόγος, διπλωμάτις, στρατιωτικός· οὐχί! καὶ μολοντοῦτο περὶ ὅλων τούτων τῶν ζητημάτων ἠμπορεῖτε νὰ προκληθῆτε κάθε στιγμὴν καὶ νὰ ψηφίσετε καὶ νὰ γνωμοδοτήσετε.

§250ΠΙΠΙΝΟΣ. Νὰ ἀποφασίσω μάλιστα.

§251ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἄ! τὸ καθῆκον ἐδῶ εἶναι λοιπὸν νὰ γνωμοδοτῆτε καὶ νὰ ψηφίζετε περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Καὶ ἠξεύρετε διατί ἀνέβηκα ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου; διότι πρόκειται νὰ ψηφίσω περὶ πράγματος ναυτικοῦ, νὰ σᾶς παρακαλέσω σᾶς τὸν ναυτικὸν νὰ μὲ φωτίσετε σεῖς, καθ’ ὅσον αὔριον, ἂν τύχῃ λόγος περὶ ἰατρικοῦ ζητήματος, θὰ μὲ παρακαλέσετε νὰ σᾶς φωτίσω ἐγὼ, καὶ μεθαύριον ἂν πρόκειται περὶ ζητήματος ἄλλου εἴτε λογιστικοῦ, εἴτε ἄλλου, ἀμφότεροι καὶ οἱ δύο θὰ παρακαλέσωμεν κανένα ἄλλον νὰ μᾶς φωτίσῃ, καὶ, ἀξιότιμε συνάδελφε, δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ ναυτικῶν, καὶ ἂν ἠθέλατε προσέξει ὀλίγον, καθὼς ἤρχισα, ἠθέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐγὼ δὲν ἤρχισα νὰ εἴπω περὶ ναυτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ περὶ ζητήματος κοινοβουλευτικοῦ, καθαρῶς, καθαρώτατα συνταγματικοῦ, περὶ τοῦ ζητήματος, ἂν ἡ δαπάνη, ἥτις ἐγένετο, ἦτο τῳόντι τόσον κατεπείγουσα, ὥστε νὰ μὴ ἦτο ἀνάγκη τῆς ἐπιψηφίσεως καὶ τῆς γνωματεύσεως τῆς Βουλῆς πρῶτον. Δεύτερον ἂν τοῦτο ἦτο, ἂν τῳόντι ἡ κατεπείγουσα αὕτη ἀνάγκη ὑπῆρχεν, ἂν ἦτο ἢ ὄχι εἰς κατάστασιν ἡ κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην καὶ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, εἶπον, δὲν μὲ καθησύχασεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ, καὶ ἂν, ἀξιότιμε συνάδελφε, ἠθέλατε μοὶ χαρίσει τὴν προσοχήν σας, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἠθέλετε πεισθῆ περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, διότι δὲν εἶναι περὶ ναυτικῶν ζητημάτων εἰς τὰ ὁποῖα ἐγὼ θέλω νὰ ἐπέμβω. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ διαφορετικὰ παρὰ νὰ ἐπισκευάσῃ τὸν ἀτμοδρόμονα, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων ἂν τὸν ἄφινε νὰ χαθῇ, ἤθελεν ἔλθει ὁ ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴς Λομβάρδος νὰ τὸν ἐπιπλήξῃ· «διὰ τί ἀφοῦ παρεδέχθης τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν σοῦ ἐπροτείναμεν, ἄφησες νὰ χαθῇ ὁ Ἀτμοδρόμων;» Εὐχαριστῶ διὰ τὴν τιμὴν τόν ἀξιότιμον πρωθυπουργὸν, νομίζω ὅμως, ὅτι καθὼς ἕως τώρα δὲν ἐπαρουσιάσθη ἡ περίπτωσις τῆς καταστροφῆς τοῦ Ἀτμοδρόμωνος ἕως αὐτὴν τὴν στιγμὴν, τοιουτοτρόπως δὲν τοῦ ἐπαρουσιάσθη καθόλου εἰς τὸν νοῦν του, ἀφότου ἔκαμε τὸ διάταγμα περὶ τῆς ἀποστολῆς τοῦ Ἀτμοδρόμονος ἕως σήμερον· δὲν τοῦ ἐπαρουσιάσθη ἕως σήμερον ὁ φόβος, ὅτι πρέπει νὰ στείλῃ τὸν Ἀτμοδρόμονα μήπως τοῦ γίνῃ ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν εἶπε πρὸ ὀλίγου. Ἀλλὰ μᾶς ἔπεισεν ὁ κύριος πρωθυπουργὸς, ὅτι πραγματικῶς ἦτο τοιαύτη ἡ κατάστασις τοῦ Ἀτμοδρόμονος, ὥστε δὲν ἐπεδέχετο οὐδεμίαν ἀναβολὴν, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἀποφασισθῇ διὰ τοῦ διατάγματος ἡ δαπάνη τῶν 450,000 δραχμῶν διὰ νὰ μὴ χαθῇ ὁ Ἀτμοδρόμων; Ὁ Ἀτμοδρόμων εὑρίσκετο εἰς τὴν Κέρκυραν, ἀποφασίζει ἡ κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ ὁ Ἀτμοδρόμων εἰς Πειραιᾶ διὰ νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας τὰς τότε, καὶ ὅτε ἀπεφάσισε τοῦτο ἡ κυβέρνησις, ἦτο εἰς τὸν Μάϊον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχεν ἀναλάβει ἡ κυβέρνησις τὴν διεύθυνσιν τοῦ κράτους Ἰανουάριον, Φεβρουάριον....

§252Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ὄχι Ἰανουάριον, Φεβρουάριον.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ τὸν διορθόνετε, δὲν ἔχει ἀνάγκην.

§254ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Φεβρουάριον, Μάρτιον, Ἀπρίλιον, Μάϊον, τέσσαρας μῆνας· καὶ ἔπειτα ἀπὸ τεσσάρων μηνῶν, κύριοί μου, κυβερνήσεως, δὲν εἶχε μάθει τότε, ὅτι τὸ μόνον πλοῖον, τὸ ὁποῖον εἴχομεν, ἦτον εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε δὲν ἠμποροῦσε νὰ ταξειδεύσῃ ἀπὸ Κέρκυραν εἰς Πειραιᾶ; δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ πιστεύσω αὐτό· θέλω νὰ μᾶς δείξῃ ἡ κυβέρνησις, ὅτι ἦτον εἰς τοιαύτην ἄγνοιαν, ὥστε ἐνῷ ἐψήφιζε νὰ ἔλθῃ ὁ ἀτμοδρόμων εἰς Πειραιᾶ, ἦτο εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἔλθῃ καὶ δὲν τὸ ἤξευρεν. Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι δὲν ἦτο εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὁ ἀτμοδρόμων εἶναι ὅτι ἐπῆγεν εἰς Τεργέστην ἀπὸ Κέρκυραν. Ἂν ἠμποροῦσε νὰ ταξειδεύσῃ ἀπὸ Κέρκυραν εἰς Τεργέστην, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἠμποροῦσε νὰ ταξειδεύσῃ καὶ ἀπὸ Κέρκυραν μέχρι Πειραιῶς. Ἀπὸ τότε ἕως τώρα, κύριοι, τί κάμνει ὁ ἀτμοδρόμων εἰς Τεργέστην; κάθηται. Ἂν ἠμπόρεσε νὰ καθήσῃ ὁ ἀτμοδρόμων εἰς Τεργέστην καὶ νὰ κάθηται ἀπὸ τότε ἕως τώρα, δὲν ἠμποροῦσε νὰ καθήσῃ χωρὶς νὰ κινηθῇ, — ἐν Κερκύρᾳ 15, 20 ἡμέρας ἢ ἕνα μῆνα, καὶ νὰ περιμένῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ δείξῃ τὸ σέβας της πρὸς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ τόπου ἡ κυβέρνησις καὶ νὰ εἴπῃ· εἰς τοιαύτην κατάστασιν εὑρίσκεται ὁ ἀτμοδρόμων ἐν Κερκύρᾳ, ἤθελα νὰ τὸν κάμω νὰ ἔλθῃ ἀπὸ Κέρκυραν εἰς Πόρον καὶ εἰς Πειραιᾶ καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ κινηθῇ, δότε μου τὰ ἔξοδα νὰ ὑπάγῃ εἰς Τεργέστην νὰ ἐπισκευασθῇ. Δὲν ἠμποροῦσε νὰ περιμείνῃ ἕνα μῆνα ἢ 40 ἡμέρας εἰς τὴν Κέρκυραν διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ αὐτὸ τὸ σέβας, ἀπὸ μίαν κοινοβουλευτικὴν καὶ συνταγματικὴν κυβέρνησιν, πρὸς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ τόπου, ἀφοῦ ἠμπόρεσε νὰ ταξειδεύσῃ εἰς Τεργέστην ἀπὸ Κέρκυραν, καὶ νὰ περιμένῃ ἕως σήμερον μὲ ὅλον τὸ βάρος τοῦ ταξειδίου ἐπάνω του; Ποῦ λοιπὸν εἶναι ἡ ἀνάγκη, ποῦ τὸ κατεπεῖγον, νὰ φύγῃ γρήγορα ἀπ’ ἐδῶ; Κύριε Πιπῖνε, διὰ νὰ καταλάβω, ὅτι ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ φύγῃ καὶ νὰ σταλῇ ἐκεῖ καὶ νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ δαπάνη......

§255ΔΑΓΡΕΣ. Δαπάνη δὲν ἔγεινε.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἠξεύρει, ἀφήσατέ τον.

§257ΔΑΓΡΕΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν;

§258ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα, διατὶ ὄχι.

§259ΔΑΓΡΕΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ πόλεμος εἶναι, πῶς ἡ κυβέρνησις ἐτόλμησε νὰ διατάξῃ τὴν μετάβασιν τοῦ ἀτμοδρόμονος ἀπὸ Κέρκυραν εἰς Τεργέστην ἐπὶ τῷ σκοπῷ ἐπισκευῆς. Ὅταν ὅμως ἡ κυβέρνησις σᾶς λέγῃ, ὅτι ἐγὼ ἔχουσα πληροφορίας θετικὰς ἀπὸ εἰδήμονας ναυτικοὺς, ὅτι ὁ ἀτμοδρόμων δὲν ἠμποροῦσε νὰ ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ πάθῃ καθ’ ὁδὸν, διέταξα νὰ ὑπάγῃ εἰς Τεργέστην, ἀλλὰ δαπάνην δὲν ἔκαμα μέχρι τοῦδε, εἰς ὑμᾶς ἐναπόκειται νὰ ἐγκρίνητε ἢ οὔ τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην. Δὲν ἠμπορῶ λοιπὸν, παρὰ ν’ ἀποδεχθῶ ὡς εἰλικρινῆ τὴν διαβεβαίωσιν τῆς κυβερνήσεως, καὶ ὕστερον ἀπὸ ταῦτα, μᾶς λέγουν, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔσφαλεν ἀποστείλασα τὸν ἀτμοδρόμονα εἰς Τεργέστην, παρεβίασε τὸν λογιστικὸν νόμον, κατεπάτησε τὸ σύνταγμα, τίθεμαι εἰς ἀπορίαν καὶ διανοοῦμαι, μοὶ φαίνεται, νὰ ζητήσω τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Λομβάρδον, ἂν θεωρῇ παραβίασιν τοῦ συντάγματος τὴν ἀποστολὴν τοῦ ἀτμοδρόμονος, χωρὶς νὰ γίνουν δαπάναι πρὸς ἐπισκευήν.

§260ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐξοδεύει ὁ ἀτμοδρόμων καθήμενος ἐν Τεργέστῃ; δὲν εἶναι δαπάνη αὕτη; Δὲν ἀφῄρεσαν τοὺς λέβητάς του; δὲν εἶναι αὕτη δαπάνη;

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάθε διακοπὴ κοστίζει μίαν ὥραν.

§262ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ χειροτέρα παράβασις τῶν δικαιωμάτων, κ. Δαγρὲ, ἀτόμου ἢ σώματος κυρίως, καὶ πρὸ πάντων κοινοβουλίου, εἶναι ἡ παράβασις τοῦ πρὸς αὐτὸ ὀφειλομένου σεβασμοῦ. Θὰ ἦμαι πολὺ ἧττον αὐστηρὸς εἰς κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δεικνύουσα τὸν σεβασμὸν, τὸν τυπικὸν ἔστω, πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ κοινοβουλίου, πίπτει εἰς παράβασίν τινα, παρὰ εἰς κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔστω καὶ ἡ διαφυλάττουσα ἐν οὐσίᾳ τὰ δικαιώματα τοῦ κοινοβουλίου, προσβάλλει τὴν ἀξιοπρέπειάν του. Ἤθελεν εἶμαι ὀλιγώτερον αὐστηρὸς κατὰ τῆς παρούσης κυβερνήσεως εἰς τὰς ἐκφράσεις μου, ἐὰν πραγματικῶς συνεπλήρου ὁλόκληρον τὴν δαπάνην, ἐὰν πράγματι ἐδαπανῶντο αἱ 450,000 δραχ. διὰ τὸν ἀτμοδρόμονα, χωρὶς νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, ἐὰν μὲ ἀπεδείκνυεν, ὅτι δὲν ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ διαφορετικὰ, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ τὸ πράξῃ, καὶ νὰ μοὶ εἴπῃ ἐγὼ οὕτως ἐπεθύμουν, ὅτι δὲν ἠμποροῦσα ν’ ἀναβάλω, ὅτι δὲν εἶχον καιρὸν νὰ ζητήσω τὴν ψῆφόν σου. Εἶμαι ὅμως αὐστηρὸς, καθὼς εἶμαι, εἰς τὰς ἐκφράσεις μου κατὰ τῆς παρούσης κυβερνήσεως, διότι εἰς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μοῦ λέγει, δὲν παρεβίαζα καθόλου τὰ δικαιώματά σου, ἔκαμε τὸ ψήφισμα, τὸ διάταγμα περὶ τῆς δαπάνης αὐτῆς, καὶ εἰς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μοῦ λέγει, δὲν ἠμποροῦσα ν’ ἀναβάλω καθόλου, ἔπρεπε καίτοι εὑρίσκεσο ἐδῶ καὶ συνεδρίαζες, ἔπρεπε, καὶ ἂν δὲν συνεδρίαζες, τότε ὀλίγαι ἡμέραι ἔλειπον ἀκόμη, ἔπρεπε ν’ ἀποστείλω ἐν τάχει τὸν ἀτμοδρόμονα εἰς Τεργέστην νὰ ἐπισκευασθῇ, ἄλλως ἤθελε χαθῆ, εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν στιγμὴν, λέγει ἡ κυβέρνησις, ὁ ἀτμοδρόμων εὑρίσκεται ἀκόμη ἐν Τεργέστῃ εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο πρὸ πέντε μηνῶν ἐν Κερκύρᾳ. Ποῦ εἶναι λοιπὸν τὸ κατεπεῖγον, κ. Δαγρέ; ποῦ εἶναι ἡ αἰτία, ἡ ὁποία ἐβίαζε τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐνθυμηθῇ οὔτε κἂν, ὅτι ὑπάρχει Βουλὴ ἐδῶ, ἀλλ’ ἀποφασίζει νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ δαπάνη; Ἤθελον μὲ ἐπιπλήξει, ἐὰν ἄφινα τὸν ἀτμοδρόμονα ν’ ἀπολεσθῇ, ἀφοῦ παρεδέχθην ἄλλοτε τὴν ἐν τῇ ἀπαντήσει τοῦ Βασιλικοῦ λόγου προταθεῖσαν παρὰ τοῦ κ. Λομβάρδου τροπολογίαν, λέγει ὁ κ. πρωθυπουργός. Δὲν σὲ ἐπιπλήττομεν, διότι παρεδέχθης τὴν τροπολογίαν, δὲν σὲ ἐπιπλήττομεν, διότι δὲν παρεδέχθης τὴν τροπολογίαν, δὲν σὲ ἐπιπλήττομεν, διότι δὲν ἔστειλες τὸν ἀτμοδρόμονα, σὲ ἐπιπλήττομεν, διότι ἐνῷ δεικνύεις, ὅτι θέλεις ν’ ἀκολουθήσῃς μίαν σταθερὰν ὁδὸν, δὲν δεικνύεις ποῖον δρόμον θὰ πάρῃς. Ἐνῷ στέλλεις τὸν ἀτμοδρόμονα εἰς Τεργέστην νὰ ἐπισκευασθῇ ὡς λίαν κατεπείγουσα ἐργασία, ἄλλως ἤθελε χαθῆ τὸ πλοῖον, μᾶς ἀναγγέλλεις σήμερον, ὅτι μένει ἀκόμη ἐν Τεργέστῃ, καὶ λέγετε, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι μηδὲν, διότι ἐὰν δὲν γείνῃ δεκτὴ ἡ δαπάνη, ὁ ἀτμοδρόμων ἔρχεται ὀπίσω. Ἰδοὺ διατί σᾶς ἐπιπλήττομεν, διότι δὲν βλέπομεν τίποτε σταθερὸν, τίποτε σοβαρὸν, καθὼς πρέπει νὰ ᾖναι αἱ ἀποφάσεις μιᾶς κυβερνήσεως. Εἶναι ὅμως ἀληθὲς, ὅτι ὁ ἀτμοδρόμων ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ ὀπίσω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ μὴ ἐξοδεύσωμεν τὰς 500,000 δραχμὰς; καὶ δὲν παρηγγέλθησαν λέβητες, καὶ δὲν παρηγγέλθησαν ἐξαρτισμοὶ, καὶ δὲν παρηγγέλθησαν καὶ ἄλλα ἔξοδα τοῦ πλοίου αὐτοῦ; Εἶναι ἀνάγκη, θέλετε νὰ τὰ κάμητε; μὴ μᾶς ἐμπαίζετε εἰς τὸ πρόσωπόν μας. Ἐνῷ μᾶς εἴπατε προτήτερα, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ τὸν στείλετε κατὰ τὸν Ἰούνιον, ὅτι δὲν εἴχετε καιρὸν νὰ ζητήσητε τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, σήμερον λέγετε, δὲν ἐζημιωθήκαμεν τίποτε, ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ ὀπίσω ὁ ἀτμοδρόμων χωρὶς νὰ ἐξοδεύσωμεν λεπτὸν. Τοὐλάχιστον αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν μᾶς ἐκάματε, ὅτι μᾶς ἐμπαίζετε κατὰ πρόσωπον, διότι ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι οἱ λέβητες παρηγγέλθησαν, ὅτι ὁ ἐξαρτισμὸς παρηγγέλθη καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸν φέρητε ὀπίσω, διότι ἔγειναν αἱ συμφωνίαι, καὶ γνωρίζομεν ὅτι πληρώνομεν διπλοῦς μισθοὺς εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ἀσφάλειαν εἰς τὸν λιμένα Τεργέστης διὰ τὸν ἀτμοδρόμονα. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ὅτι ἐσεβάσθη τὰ δικαιώματα τῆς ἀντιπροσωπείας; ὅτι κατ’ οὐδὲν παρεβίασε τὰ δικαιώματα τῆς ἀντιπροσωπείας, ὅτι ὁ ἀτμοδρόμων ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ ὀπίσω χωρὶς δαπάνην; Δὲν σᾶς κατηγοροῦμεν λοιπὸν, ὅτι ἐπισκευάζετε τὸν ἀτμοδρόμονα, τὸ μόνον αὐτὸ πλοῖον, ἀλλὰ νὰ τὸ κάμητε χωρὶς νὰ ἐμπαίζητε τὴν ἀντιπροσωπείαν, τὴν ἑδρεύουσαν ἀντιπροσωπείαν ἐνώπιόν σας, καὶ ἐπαναλέγω εἰς τὸν κ. Δαγρὲν, ὅτι κατ’ ἐμὲ ἡ χειροτέρα τῶν παραβιάσεων μιᾶς κυβερνήσεως ἐναντίον τῶν δικαιωμάτων ἑνὸς ἀτόμου, ἐναντίον τῶν δικαιωμάτων ἑνὸς σώματος, οἷον τὸ κοινοβούλιον, εἶναι ἡ παραβίασις τοῦ ὀφειλομένου πρὸς αὐτὸ σεβασμοῦ.

§263ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Κύριοι! Θὰ σᾶς ἀποδείξω καθαρώτατα ποῖα ἦσαν τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα παρεκίνησαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ἀτμοδρόμονος. Περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ Μαρτίου μηνὸς ὁ κυβερνήτης τοῦ ἀτμοδρόμονος παρουσιασθεὶς ἐνώπιόν μου, μοὶ ἐξέθηκε τὴν κακὴν κατάστασιν εἰς ἣν διετέλει τὸ ὑπὸ τὴν διοίκησίν του πλοῖον, μοὶ ἐγνωστοποίησε δὲ σὺν τοῖς ἄλλοις, ὅτι σπουδαῖος κίνδυνος ἐπέκειτο ἐκ τῶν λεβήτων, οἵτινες εἶχον σπουδαίως βλαφθῆ. Σημειώσατε, κύριοι, ὅτι εἰς τὸν προκατοχόν μου ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν εἶχεν ἀναφέρει τὰ αὐτὰ ὁ ἴδιος κυβερνήτης καὶ διὰ τοῦτο ἔκτοτε ἀπεφασίσθη νὰ σταλῇ τὸ πλοῖον τοῦτο νὰ ἐπισκευασθῇ καὶ πρὸ πάντων ν’ ἀντικαταστήσῃ τοὺς βλαμμένους λέβητάς του. Τότε διέταξα ἀμέσως τὴν παρὰ τῷ ὑπουργείῳ γνωμοδοτικὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία εἶναι διαρκὴς καὶ σύγκειται ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, νὰ παραλάβῃ τὸν ναυπηγὸν νὰ μεταβῇ ἐπὶ τοῦ ἀτμοδρόμονος πρὸς ἐπιθεώρησιν αὐτοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη μεταβᾶσα εἰς Πειραιᾶ, ἐπέβη τοῦ ἀτμοδρόμονος, ὃν ἀφοῦ ἐξήτασε, μοὶ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της, ἡ ὁποία δὲν ἐμπεριεῖχέ τι καθαρὸν καὶ ὡρισμένον. Ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθην νὰ ἐρωτήσω ἰδίως τὸν πρόεδρον αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς, τὸν πλοίαρχον κ. Μιαούλην, ἐὰν ὁ ἀτμοδρόμων δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ἄλλο ταξείδιον, οὗτος δὲ μοὶ ἀπήντησε τάδε, δὲν δύναμαι νὰ ἐγγυηθῶ περὶ τούτου, οὔτε νὰ ὑποσχεθῶ τίποτε, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπάρχει ἐπιτροπὴ, πρέπει αὕτη ὁλόκληρος νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν, διὰ προφορικῆς διαταγῆς, ἐκ νέου τὴν ἐπιτροπὴν, πρὸς ἣν ἔθηκα τὸ ζήτημα, ἐὰν ᾖναι εἰς κατάστασιν ὁ ἀτμοδρόμων νὰ ταξειδεύσῃ ἐπὶ ἓξ μῆνας, καὶ ἔθηκα αὐτὸν τὸν καιρὸν κατὰ τὰς σκέψεις τοῦ πρωθυπουργοῦ, ἐὰν ὁ ἀτμοδρόμων ᾖναι εἰς κατάστασιν, εἰς ἐκείνας τὰς περιστάσεις τὰς ὁποίας σᾶς προανέφερα, νὰ καταστῇ χρήσιμος. Ἡ ἐπιτροπὴ συσκεφθεῖσα συνέταξε τὸ ἀκόλουθον πρωτόκολλον. «Συνελθοῦσα καὶ πάλιν ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ προφορικὴν διαταγὴν τοῦ ὑπουργοῦ, ἵνα ἀποφανθῇ ἐὰν ὁ ἀτμοδρόμων δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ, ὅπως ἔχει, ἐπὶ ἓξ μῆνας, ἀποφαίνεται καταφατικῶς, ἐκτὸς ἐὰν ἀπροσδόκητοι περιστάσεις καταστήσωσιν αὐτὸν ἀνίκανον». Βλέπετε, κύριοι, ὅτι μὲ ἀφῆκαν εἰς αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν.

§264ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἀπεφάνθη καταφατικῶς;

§265ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Μάλιστα.

§266ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅτι δηλαδὴ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἐπὶ ἓξ μῆνας;

§267ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Μάλιστα, ἐκτὸς ἐὰν ἀπροσδόκητον συμβὰν ἤθελεν ἐπέλθει. Παρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη νὰ ταξειδεύσῃ ὁ ἀτμοδρόμων, νὰ μεταβῇ εἰς Κέρκυραν, καὶ μετέβη. Ἀφοῦ ὅμως ἐξετέλεσε τὸν πλοῦν τοῦτον, ἀνέφερεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὁ κυβερνήτης, ὅτι οἱ λέβητες τοῦ πλοίου τούτου δὲν παρέχουσι μεγάλας ἐγγυήσεις, ἑπομένως πᾶσα περαιτέρω ἐνέργεια αὐτῶν ἤθελεν εἶσθαι ἐπικίνδυνος καὶ ἐπιζήμιος. Τότε ὑπέβαλον ὅλα τὰ περιστατικὰ ταῦτα εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον διὰ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ πρακτέου. Τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον ἔκαμε τὰς ἀκολούθους σκέψεις, αὐτὰς τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει ὁ ἀτμοδρόμων νὰ ἐπισκευασθῇ ἢ νὰ ἐκποιηθῇ; Ἐσκέφθημεν λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ περιουσία τόσῳ εὐκόλως δὲν πρέπει νὰ ἐκποιῆται καὶ διὰ τοῦτο προετιμήσαμεν μᾶλλον (καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους λόγους) νὰ ἐπισκευάσωμεν αὐτόν. Καὶ δὲν ὑπῆρξε μόνον αὐτὸς ὁ λόγος τῆς ταχύτητος τῆς ἐπισκευῆς, ὑπῆρξε καὶ ἕτερος ἔτι σπουδαιότερος, διότι διὰ τοῦ πλοίου τούτου ἔκαμνε συνεχῶς καὶ ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ταξείδια. Ἦτο λοιπὸν ὀρθὸν ν’ ἀφήσω ἐφ’ ἑνὸς τοιούτου πλοίου, οὗτινος οἱ λέβητες καὶ τὸ σκάφος ἦσαν ὕποπτοι, νὰ ἐπιβαίνῃ ἡ Βασιλικὴ Οἰκογένεια καὶ νὰ μεταβαίνῃ δι’ αὐτοῦ εἰς ἐκδρομάς; Ἐκτὸς τούτου παρουσιάσθη καὶ ἄλλη περίστασις, ἥτις μὲ ἠνάγκασε νὰ ἐπισπεύσω τὴν ἀποστολὴν τοῦ ἀτμοδρόμονος εἰς Τεργέστην. Ἐπρόκειτο δηλ. νὰ καταπλεύσῃ εἰς Ἑλλάδα τὸ θωρηκτὸν ἡ «Ὄλγα», ὕστερον ἀπὸ τόσας δυσκολίας πρὸς μεταφορὰν τοῦ πλοίου αὐτοῦ, ἔπρεπε ν’ ἀποστείλω τὸ ἀναγκαῖον πλήρωμα, ἔπρεπε νὰ διορίσω ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὸ ναυπηγηθὲν πλοῖον καὶ νὰ χρησιμεύσῃ συνάμα εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ συμφωνητικοῦ τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἀτμοδρόμονος.

§268ΜΙΛΗΣΗΣ. Πότε ἔφθασεν ἡ Ὄλγα;

§269ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Μετὰ τὴν εἰς Τεργέστην ἄφιξιν τοῦ ἀτμοδρόμονος, διότι μὲ τὸ πλήρωμα αὐτοῦ κατέπλευσεν ἐνταῦθα ἡ «Ὄλγα». Ἐθεώρησα λοιπὸν ἀναγκαῖον νὰ μεταβῇ τὸ ταχύτερον ὁ ἀτμοδρόμων διὰ νὰ χρησιμεύσῃ συγχρόνως τὸ πλήρωμα αὐτοῦ διὰ τὴν «Ὄλγαν». Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἔστειλα ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ παρευρεθῶσι κατὰ τὴν παραλαβὴν, ἔπεμψα τὸν κ. Σαχίνην καὶ τὸν ναυπηγὸν κ. Τρικαλιώτην, διότι ἠθέλησα, ἐπειδὴ πολλὰ ἐλέχθησαν τότε, νὰ γίνῃ ἀκριβὴς ἐξέτασις τοῦ πλοίου «Ὄλγας», νὰ δοκιμασθῇ ἡ δύναμις κλπ. καὶ κατόπιν ἐν γνώσει ν’ ἀποφασίσω τὴν παραλαβὴν ἢ μὴ αὐτῆς. Πρὸς τοὺς ἀποσταλέντας τούτους ἀξιωματικοὺς ἔδωκα καὶ τὸ ἀνάλογον ἐπιμίσθιον, ὅπερ ὅμως ἦτο κατὰ πολὺ ὀλιγώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐδόθη προηγουμένως εἰς ἑτέρους ἀξιωματικούς. Διπλάσια ἦσαν τὰ ἐπιμίσθια, τὰ ὁποῖα ἔλαβον οἱ διὰ προηγουμένην παραλαβὴν πλοίου ἀποσταλέντες ἀξιωματικοὶ καὶ ἕνεκα τούτου ἠγέρθησαν παράπονα διὰ τὴν ἐπὶ τοσοῦτον ὑπ’ ἐμοῦ γενομένην ἐλάττωσιν τοῦ ἐπιμισθίου. Ὁ ἀτμοδρόμων λοιπὸν, ἀφοῦ ἐστάθμευσεν εἰς Κέρκυραν, δὲν ἔπρεπε νὰ τὸν διατάξω νὰ ἔλθῃ διὰ νὰ τὸν ἀφοπλίσω, διότι σᾶς εἶπον, ὅτι ὑπῆρχε κίνδυνος καὶ διότι ἔπρεπε νὰ συντάμω τοὺς πλόας του, ἐπειδὴ, ἐὰν ἤρχετο ἐνταῦθα, ἤθελον συμβῆ ἔξοδα περιττὰ καὶ ἀπολεσθῆ ματαίως ὁ διὰ τὸν διάπλουν χρόνος, ἐνόμισα λοιπὸν ὅτι ὁ καιρὸς ἦτο πολύτιμος, δι’ οὓς ἐξέθηκα ἀνωτέρω λόγους· διὰ τοῦτο διέταξα τὸν ἀφοπλισμὸν τοῦ ἀτμοδρόμονος εἰς Κέρκυραν, ἔνθα ἀπεβιβάσθησαν καὶ τὰ πυροβόλα καὶ πᾶν περιττόν. Ἐκ Κερκύρας μετέβη εἰς Τεργέστην, ὅπου μετ’ ὀλίγον ἐγένετο ἡ δοκιμασία τῆς «Ὄλγας», ἣν καὶ παρέλαβεν ἀπὸ τὸν ἐργολάβον. Ἐκ τοῦ πληρώματος τοῦ ἀτμοδρόμονος ἓν μικρὸν μόνον ἀπόσπασμα διετάχθη νὰ μείνῃ εἰς Τεργέστην ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ κυβερνήτου, ὅστις μετὰ τοῦ ναυπηγοῦ Π. Τρικαλιώτη ἦτον ἀνάγκη νὰ ἐπιτηρῶσι τὰς ἐργασίας, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἀρχίσωσι, τὸ δὲ λοιπὸν ἐπέβη τῆς Ὄλγας. Ἤρξαντο λοιπόν, κύριοι, αἱ προκαταρκτικαὶ προετοιμασίαι, τουτέστιν ἡ ἐξαγωγὴ τῶν λεβήτων καὶ ἀκολούθως νὰ ὁρίσωσι τὴν ἐπισκευὴν ἧς ἔχρῃζε τὸ πλοῖον τοῦτο. Ἐγένοντο ὅλα αὐτὰ, ἀφοῦ ὑπῆγεν ἐκεῖσε τὸ πλοῖον καὶ ἠδύνατο νὰ περιμείνῃ ἐν ἡσυχίᾳ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ χωρὶς νὰ δαπανήσῃ τίποτε. Σᾶς ἐπαναλέγω λοιπὸν, ὅτι οἱ λέβητες ἦσαν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε ἡ δύναμις τῆς θλίψεως δὲν ἠδύνατο νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν δώδεκα βαθμῶν, πολλάκις μάλιστα δὲν ἦτο ἀνωτέρα καὶ τῶν ὀκτὼ, ἐνῷ τὸ ἀτμοκίνητον τοῦτο διὰ νὰ κινῆται καλῶς ἔπρεπεν ἡ δύναμις τῆς θλίψεως νὰ ᾖναι 20–25 βαθμῶν κατὰ τὰς περὶ ἀτμοῦ ἐν γένει θεωρίας.

§270ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§271ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ καὶ ἐγὼ νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλ’ ἐπιφυλάττομαι εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν. «Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς δευτέραν συζήτησιν τὰς πιστώσεις· 1) τὴν ἐκ δραχμῶν 168,048 καὶ 45/00 ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν τῆς χρήσεως 1869, 2) ὁμοίαν ἐκ δραχμῶν 322,564, 3) τὴν ἐκ δραχ. 7,000 ἔκτακτον πίστωσιν τῆς χρήσεως 1869, 4) ὁμοίαν ἐκ δραχ. 126,295 5/00, 5) τὴν ἐκ δραχ. 11,050 50/00 ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν τῆς χρήσεως τοῦ 1869, 6) ὁμοίαν ἐκ δραχ. 5,544 καὶ 28/00, 7) ὁμοίαν ἐκ δραχ. 1659,480.»

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸ περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νομισματικοῦ συστήματος τρίτη ἀνάγνωσις.

§273ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ ἀφίνομεν αὐτό; διότι θὰ φέρωμεν πολλὰς παρατηρήσεις.

§274ΖΑΪΜΗΣ. Ἀναγνώσατε τὰ νομοσχέδια εἰς τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις. «Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς δευτέραν συζήτησιν τὴν πίστωσιν τῶν 260,000 δραχμῶν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ τὸ περὶ ὁρισμοῦ τῶν τακτικῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων νομοσχέδιον.»

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν πίστωσιν περὶ τῶν χωρίων τῶν Θηβῶν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν.

§276ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1869 χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις δραχ. 187,200 καταλογιζομένη ὑπὸ εἰδικὸν κεφάλαιον «Ἐκτέλεσις συμβάσεως περὶ τῶν χωρίων Θηβῶν».

§277ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν καὶ ἑτέραν πίστωσιν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν.

§279ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον μοναδικόν. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1869 χορηγεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις δραχμῶν δεκαὲξ χιλιάδων, ἀριθ. 16,000 καταλογιζομένη ὑπὸ τὰ ἑξῆς κεφάλαια καὶ ἄρθρα. «Κεφ. 7 ἄρθρ. 3 ἔξοδα ὑπηρεσίας ταμείων δραχμὰς 4,000. Κεφ. 14. Ἄρθρ. 3. Οἰκοδομαὶ καὶ ἐπισκευαὶ κτιρίων 12,000. Τὸ ὅλον 16,000.

§280ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 6 παρὰ ¼.