1869.11.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

Τῆς 5 Νοεμβρίου 1869.

(Τετάρτη).

Ὥρᾳ 1 παρὰ ¼.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν. (Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Ἐπ. Κρεστενίτης.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι δύω ἐκθέσεις. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν παρουσίασε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τοῦ ἐν Στυλίδι ἐργοστασίου, ὡσαύτως ἡ ἐπιτροπὴ τῆς δικαιοσύνης παρουσίασε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, περὶ φυγοδίκων· ἀμφότεραι θέλουσι τυπωθῆ. Ὑπάρχει πρότασις νόμου ἐκ μέρους τοῦ κ. Παππαμιχαλοπούλου καὶ λοιπῶν «Ἡ βουλευτικὴ ἀποζημίωσις καὶ πᾶν ἄλλο βουλευτικὸν ἐπίδομα οὔτε κατάσχεται, οὔτε παραχωρεῖται.» Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§2ΔΑΓΡΕΣ. Πρὶν ἔμβωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ζητῶ τὸν λόγον. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἐλησμονήσατε, ὅτι πρό τινος καιροῦ ἔγεινε λόγος περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου· ἡ δὲ Βουλὴ σύμφωνος, ἐσύστησεν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ καὶ ἐργασθῇ, ὅπως φέρῃ πρότασιν περὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ, καὶ ἡ κυβέρνησις ἀπεδέξατο εὐχαρίστως τὴν πρότασιν ταύτην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ παρατεταμέναι συζητήσεις καὶ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ, ἐνόμισα χρέος μου νὰ εἰσαγάγω πρότασιν, περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαῖα νὰ τροποποιηθῶσι. Αἱ προτάσεις αὗται ἀποβλέπουν πρῶτον, εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀναγνωρίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος σύμφωνα μὲ τὸν νόμον· πρὸς τοῦτο θέτω ποινάς τινας εἰς τοὺς ἐπιτετραμμένους τὴν σύνταξιν καὶ ἀναθεώρησιν τῶν καταλόγων καὶ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων, ὥστε νὰ μὴ τολμοῦν νὰ ἐγγράφουν, εἴτε πρόσωπα ἰδανικὰ, εἴτε πρόσωπα μὴ ἔχοντα τὴν ἡλικίαν. Ἐν πρώτοις, κύριοι, κατηγορῶ τοὺς ὑπάρχοντας καταλόγους· διότι, ὡς ὅλοι γνωρίζετε, οἱ κατάλογοι οὗτοι ἐκ τῆς κατ’ ἔτος ἀναθεωρήσεως, καὶ ἰδίως ἐσχάτως κατωρθώθη νὰ ᾖναι ἓν ψεῦμα, διότι ἡ πρώτη διάταξις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὅτι οἱ κατάλογοι εἰσὶ πάγιοι, ἐματαιώθη διὰ διαφόρων στρεψοδίκων μέσων. Ἀνάγκη ὅθεν οἱ κατάλογοι νὰ συνταχθοῦν ἐκ νέου, καὶ ἔθεσα διατάξεις κατὰ τὴν σύνταξιν καὶ ἐκδίκασιν αὐτῶν, αἵτινες, νομίζω, παρέχουσι πᾶσαν ἀσφάλειαν. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἔχομεν δημοτικὰς ἐκλογὰς ἐντὸς ὀλίγου, καὶ προλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἂν πάλιν ἀποτύχωμεν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος θὰ χειροτερεύσῃ, ἂν δὲ ἐπιτύχωμεν θὰ βελτιωθῇ. Θὰ ἐπιτύχωμεν δὲ ἂν κατορθώσωμεν νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τοὺς ἔχοντας μόνον τοιοῦτον καὶ οὐχὶ εἰς παῖδας ὀκταετεῖς καὶ δεκαετεῖς· τοιαῦτα συμβαίνουσι πλεῖστα. Ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς ἕνα δῆμον, ὅστις ἀριθμεῖ πληθυσμὸν 7,000, παρουσιάζονται 4,000 ἐκλογεῖς, δὲν εἶναι πασιφανὲς ὅτι εἶναι ψεῦδος, φενάκη καὶ δόλος; Ἐπειδὴ λοιπὸν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἐντὸς ὀλίγου ἄρχονται, πρέπει ἡ πρότασίς μου αὕτη, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ θεωρῆται ὡς ἀλάνθαστος, νὰ τεθῇ ὑπὸ συζήτησιν καὶ νὰ θεωρηθῇ ὡς κατεπείγουσα, ἵνα ἕκαστος τῶν βουλευτῶν συνεισφέρῃ τὴν πεῖράν του καὶ τὰς γνώσεις του. Ἰδοὺ ἡ πρότασίς μου.

ΠΡΟΤΑΣΙΣ

Περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἄρθρον 1. Οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἀκυροῦνται. Συντάσσονται νέοι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τροποποιουμένων τῶν ἑπομένων ἄρθρων. Αἱ περὶ τούτου ἐργασίαι ἄρχονται ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1870 διὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἡ δὲ ἀναθεώρησις διὰ τὸ μέλλον ἀπὸ 1 Ἀπριλίου. Ἄρθρ. 2. Διὰ τὰς ὑπὸ τῶν ἄρθρων 8, 11 καὶ 16 προβλεπομένας ἐπιτροπὰς κληροῦνται καὶ ἰσάριθμα ἀναπληρωτικὰ μέλη. Ἄρθρον 3. Ἡ ὑπὸ τοῦ ἄρθρ. 17 προβλεπομένη προθεσμία παρατείνεται ἀπὸ 5 εἰς 10 ἡμέρας, καί ἡ τοῦ 19 ἀπὸ 10 εἰς 25. Ἄρθρον 4. Αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 27 περὶ ὑποψηφίων καταργοῦνται, καθὼς καὶ αἱ σχετικαὶ πρὸς τοῦτο διατάξεις τῶν ἑπομένων ἄρθρων. Ἄρθρον 5. Τὸ ἄρθρον 29 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς· «15 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας, ὁ βουλόμενος ἐκλεχθῆναι καὶ εἰς θέσιν τινὰ βουλευτικὴν ἢ δημοτικὴν, ἢ ἄλλος δημότης δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν, κοινοποιουμένης διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, δηλοῖ τὴν θέλησίν του ὁρίζων τοὺς ἀντιπροσώπους καὶ ἀναπληρωτὰς αὐτοῦ καὶ πληρόνων συγχρόνως τὸ ἀντίτιμον τῶν καλπῶν καὶ σφαιριδίων. Ἄρθρον 6. Οἱ δι’ ἐνστάσεως αἰτοῦντες τὴν ἐγγραφὴν παραλειφθέντων, καὶ δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν ἔχουν ὅπως προσαγάγωσιν αὐτοὺς ἐνώπιον τῶν ἐπιτροπῶν ἤ καὶ τοῦ δικαστηρίου, ἀλλ’ ἐντὸς τῆς ὑπὸ τῶν ἄρθρων 17 καὶ 19 προβλεπομένης προθεσμίας. Ἄρθρ. 7. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 40 νὰ προστεθῇ ὅτι, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν οἱ ὑποψήφιοι ἢ ἀντιπρόσωποι ἢ ἀναπληρωταὶ αὐτῶν ζητήσωσι νὰ ἐπιτηρῶσι τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν καὶ τὴν ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ τῆς ψηφοφορίας ἐγγραφὴν τῶν ψηφοφόρων, ἡ ἐφορευτικὴ ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ ἐπιτρέπῃ τοῦτο. Ἄρθρον 8. Οἱ εἰς τὰ ἄρθρα 8, 11 καὶ 16 ἀναφερόμενοι ὑπάλληλοι τιμωροῦνται διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 65, § 2 προβλεπομένης ποινῆς, ὁ δὲ δήμαρχος τῇ ποινῇ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου § 3, ἐὰν ἐγγράψωσιν ἐν τοῖς ὑπὸ τῶν εἰρημένων ἄρθρων ἀναφερομένοις καταλόγοις ἢ ἀποφάσεσιν αὐτῶν ἀνήλικας ἢ ἑτεροδημότας, ἢ ἀνυπάρκτους, ἢ ἀπολέσαντας δυνάμει τοῦ νόμου τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι, ἢ παραλείψωσιν ἱκανούς. Ἄρθρον 9. Αἱ παραβάσεις αὗται δικάζονται ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς εἰς τὴν εἰσαγγελίαν ἐγχειρίσεως τῆς καταγγελίας. Ἄρθρον 10. Πᾶσα ἀμέλεια περὶ τὴν ἐντὸς τῆς ταχθείσης προθεσμίας ἐκδίκασιν τῶν εἰρημένων παραβάσεων ἐκ μέρους τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἐπιφέρει τὴν ἀπώλειαν τῆς θέσεως αὐτῶν καὶ τὴν καταδίκην των εἰς πρόστιμον 500 δραχμῶν, ἐκτὸς ἂν διὰ προβουλεύματος δικαστικοῦ συμβουλίου παραταθῇ αὕτη, ἀλλ’ οὐχὶ πλέον τῶν τριῶν μηνῶν εἰσέτι.

Κ. ΔΑΓΡΕΣ,

Βουλευτὴς Καλαμῶν.

§3ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν καταγίνεται εἰς τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, ὡς εἶχεν ὑποσχεθῆ, ἢ παρῄτησε τὴν ἰδέαν ταύτην· διότι ἂν καταγίνεται νὰ καταρτίσῃ νόμον καὶ φρονεῖ, ὅτι δύναται νὰ τὸν φέρῃ τάχιστα, δύναται ν’ ἀναβληθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δαγρὲ· ἄλλως δὲ πρέπει ἡ πρότασις αὕτη, ὡς καὶ αἱ τῶν κυρίων Ἰακωβάτων νὰ θεωρηθῶσι κατεπείγουσαι.

§4Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Ὅ,τι εἶχον ὑποσχεθῆ ἄλλοτε, αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον· τὸ ὑπουργεῖον ἀσχολεῖται εἰς τὸν καταρτισμὸν νομοσχεδίου τινὸς περὶ μεταβολῆς διατάξεων τινῶν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ὡς δὲ εἶχον ὑποσχεθῆ τὸ νομοσχέδιον δὲν θέλω τὸ παρουσιάσει πρὶν ἀκούσω τὴν γνώμην ἐπιτροπῆς ἐκ βουλευτῶν συγκειμένης· ἀλλ’ αἱ συζητήσεις τῆς Βουλῆς, αἱ ὁποῖαι ἐξακολουθοῦσι καθ’ ἑκάστην καὶ δι’ ὅλης τῆς ἡμέρας, δὲν μοὶ ἔδωκαν τὸν καιρὸν νὰ παρακαλέσω τοὺς κ.κ. βουλευτὰς, νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, οὐδὲ ἴσως ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ συγκαλέσω τοιαύτην ἐπιτροπὴν, διότι δὲν ὑπάρχει τὸ χρονικὸν διάστημα ἐντὸς τῆς ἡμέρας, κατὰ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπή.

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε προτείνω νὰ θεωρηθῇ ὡς κατεπείγουσα ἡ πρότασις τοῦ κ. Δαγρέ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§7ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ πενθήμερος προθεσμία.

§8ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Χθὲς ἡ Βουλὴ ἐψήφισε πίστωσιν διὰ 4 κλητῆρας τοῦ ἀκροατηρίου τῶν ἐφετῶν. Σήμερον εἶδα τὸν ἀξιότιμον εἰσαγγελέα τῶν ἐνταῦθα ἐφετῶν εἰς τὸ γραφεῖόν του, ὁ ὁποῖος συνέταττεν ἔγγραφον πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης, διὰ τοῦ ὁποίου παρίστα τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ὑπάρχῃ καὶ παρὰ τῇ εἰσαγγελίᾳ ἐφετῶν, τοὐλάχιστον τῇ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πάτραις, ὅπου αἱ ἀποστάσεις εἶναι μεγάλαι· παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης νὰ ἐκφράσῃ τὴν περὶ τούτου γνώμην· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ ἐμὲ, καὶ πιστεύω, ὅτι θὰ συμφωνήσουν ὅλοι οἱ δικηγόροι, θεωρῶ ἀπόλυτον τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως κλητῆρος παρὰ τῇ ἐνταῦθα εἰσαγγελίᾳ. Πρέπει εἰς τὴν εἰσαγγελίαν νὰ ὑπάρχῃ ἕνας ἄνθρωπος διὰ νὰ σκουπίσῃ, διὰ ν’ ἀνάψῃ φωτιὰν ἢ νὰ τὸν στείλῃ ὁ εἰσαγγελεὺς εἰς τὸ τηλεγραφεῖον, τὸ ὁποῖον ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τὴν εἰσαγγελίαν τῶν ἐνταῦθα ἐφετῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ νόμος ἐνόμισεν ὅτι θὰ εὑρεθῶσι τοιοῦτοι κλητῆρες παρὰ τῷ ἀκροατηρίῳ, διότι παρέχει εἰς τοὺς κλητῆρας τῶν ἀκροατηρίων εὐεργετήματά τινα· δικόγραφον, στελλόμενον ἀπὸ δικηγόρου εἰς δικηγόρον, δὲν ἠδύνατο νὰ κοινοποιηθῇ παρὰ διὰ κλητῆρος· ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη ἐτέθη εἰς ἀργίαν, διὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει κλητὴρ, ὅστις νὰ δέχηται νὰ ἐργάζηται· μοὶ εἶπε μάλιστα ὁ εἰσαγγελεὺς, ὅτι ἠναγκάσθη νὰ παύσῃ δύο κλητῆρας, καὶ ὅτι ἐπέβαλε πρόστιμον εἰς τέσσαρας καὶ ὅμως δὲν δέχονται. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὴν πίστωσιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ διορισθῶσι τέσσαρες κλητῆρες μὲ μηνιαῖον μισθὸν 60 δραχμῶν, δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ.

§10ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· κατόπιν πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ πρότασις. Ἐγὼ ἔχω ἤδη μίαν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Κύριοι, κατὰ τὸ 1842 ἐξεδόθη Β. διάταγμα περὶ ἐξετάσεως τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Κατὰ τὸ διάταγμα δὲ τοῦτο τοὺς φοιτητὰς ἐξετάζουσιν ὅλοι οἱ καθηγηταὶ τῆς Σχολῆς εἰς ὃ ἕκαστος ἐδίδαξε μάθημα. Σᾶς ἀναγινώσκω τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου τρίτου τοῦ διατάγματος. Τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὁρίζον τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις ὑποβάλλει τὸν φοιτητὴν εἰς ἐξετάσεις, λέγει ῥητῶς, «Ἡ ἐπιτροπὴ συνίσταται ἐξ ὅλων τῶν καθηγητῶν τῆς ἰδιαιτέρας Σχολῆς τῶν διδασκόντων τὰ τακτικὰ καὶ ἀναγκαῖα μαθήματα.» Ἐξ ὅλων, λέγει, τῶν καθηγητῶν· σαφέστερον δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκφρασθῇ. Μετὰ τὸ διάταγμα τοῦτο ἐξεδόθησαν διατυπώσεις ἀφορῶσαι τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων αὐτοῦ, αἱ δὲ διατυπώσεις αὗται συνετάχθησαν ὑπὸ τῆς ἀκαδημαϊκῆς Συγκλήτου καὶ ἐνεκρίθησαν ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως· ἐν αὐταῖς ἐξηγεῖται σαφέστερον, ὅτι ὁ ἐξετάζων τὸν φοιτητὴν καθηγητὴς δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἄλλος, εἰμὴ μόνον ἐκεῖνος ὅστις παρέδωκε τὸ μάθημα. Ἀκούσατε «Οἱ ἀνήκοντες καθηγηταὶ, συγκαλούμενοι τότε ὑπὸ τοῦ κοσμήτορος, ἐξετάζουσι τὸν φοιτητὴν, ἕκαστος εἰς τὸ ὁποῖον αὐτὸς διδάσκει μάθημα, καὶ δίδουσιν εἰς αὐτὸν ἀποδεικτικὸν ἐνυπόγραφον, κεκυρωμένον ὑπὸ τοῦ κοσμήτορος, περιέχον ὀνομαστὶ τὰ μαθήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐξητάσθη, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς δειχθείσης ἱκανότητος τὴν σημείωσιν, ἥτις ὁρίζεται ἐν ἑκάστῳ μαθήματι ὑπὸ τοῦ παραδίδοντος αὐτὸ καὶ ἐξετάζοντος καθηγητοῦ.» Τὸ αὐτὸ ὡσαύτως ὁρίζει καὶ τὸ ἄρθρον 7, ἔχον ὡς ἑξῆς. «Αἱ ἐξεταστικαὶ ἐπιτροπαὶ σύγκεινται ἐξ ὅλων ἐκείνων τῶν καθηγητῶν, οἵτινες διδάσκουσι τὰ μαθήματα, περὶ τὰ ὁποῖα ἐξετάζεται ἕκαστος τῶν φοιτητῶν σχολῆς τινος, ἢ τμήματός τινος τῆς φιλοσοφικῆς σχολῆς.» Αἱ διατάξεις τοῦ νόμου εἶναι, ὡς βλέπετε, σαφεῖς καὶ καθαραί. Καὶ ὅμως πληροφοροῦμαι, κύριοι, ὅτι ὁ κοσμήτωρ τῆς φιλοσοφικῆς σχολῆς διώρισεν ἄλλον καθηγητὴν παρὰ τοὺς διδάσκοντας τὰ μαθήματα τοῦ φιλολογικοῦ τμήματος τῆς σχολῆς ταύτης πρὸς ἐξέτασιν τῶν φοιτητῶν. Ἠξεύρετε, ὅτι τὸ τμῆμα τὸ φιλολογικὸν περιέχει τέσσαρα μαθήματα, τὰ τέσσαρα δὲ ταῦτα εἰδικὰ μαθήματα παραδίδουν ἴδιοι καθηγηταί· ἀλλ’ ὁ κύριος κοσμήτωρ διώρισεν αὐτοβούλως ἕνα μόνον καθηγητὴν τῆς ἐκλογῆς του, ὅστις ἐξετάζει τοὺς φοιτητὰς τοῦ φιλολογικοῦ τμήματος. Κατὰ τῆς παρανόμου δὲ ταύτης ἀντιποιήσεως ἀλλοτρίων δικαιωμάτων διεμαρτυρήθησαν καὶ οἱ τέσσαρες καθηγηταί, ὁ εἷς δ’ αὐτῶν καὶ ἐγγράφως. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς παιδείας ἂν γνωρίζῃ τὴν παρανομίαν ταύτην, (ἀσύγγνωστον δι’ ἕνα καθηγητὴν), καὶ ἂν ἔλαβε μέτρα πρὸς ματαίωσιν αὐτῆς καὶ τιμωρίαν τοῦ παραβάτου. Συγχρόνως παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὁποίους καρποὺς ἔφερεν ἡ ἐφετεινὴ ἐπιθεώρησις τῶν γυμνασίων καὶ σχολείων, τὴν ὁποίαν ἐνήργησαν δύο τῶν κυρίων καθηγητῶν· ὁποίας ἐλλείψεις συγκεκριμένως κατέδειξαν οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταὶ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως. Διότι μανθάνω, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιθεώρησιν ταύτην εἰς ὅλα ἐν γένει τὰ προγράμματα τῶν σχολείων καὶ γυμνασίων σημειοῦνται ὡς βιβλία διδακτικὰ τὰ μαθηματικὰ καὶ ἡ λατινικὴ γραμματικὴ τῶν κυρίων ἐπιθεωρητῶν. Μοὶ φαίνεται δὲ παράδοξον, πῶς ὅλοι ἐν γένει οἱ καθηγηταὶ τοῦ Κράτους καὶ οἱ διδάσκαλοι διέγνωσαν μετὰ τὴν ἐπιθεώρησιν, ὅτι τὰ μόνα χρήσιμα διδακτικὰ βιβλία εἶναι ἡ λατινικὴ γραμματικὴ καὶ τὰ μαθηματικὰ τῶν κυρίων ἐπιθεωρητῶν. Σημειώσατε δὲ, κύριοι, ὅτι τὸ περίεργον τοῦτο φαινόμενον πρώτην φορὰν συμβαίνει εἰς τὴν Ἑλλάδα, πρώτην φορὰν ὅλα τὰ προγράμματα δεικνύουσι τὴν περίεργον ταύτην συμφωνίαν ὡς πρὸς μόνα τὰ διδακτικὰ βιβλία τῶν κυρίων ἐπιθεωρητῶν. Αὐτὸν ἆρά γε τὸν καρπὸν ἔφερεν ἡ ἐφετεινὴ ἐπιθεώρησις; Θεωρῶ, κύριοι, λίαν σπουδαῖα ἀμφότερα τὰ γεγονότα ταῦτα, διότι, ἂν τὰ συνδυάσητε, θέλετε πεισθῆ, ὅτι κινδυνεύει νὰ ὑπεισδύσῃ εἰς τὸ σεμνὸν τέμενος τῶν Μουσῶν μία βιβλιοκαπηλία συστηματικὴ καὶ ἀναξία εἰς λειτουργοὺς τῆς ἐπιστήμης. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως νὰ δώσῃ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τὰς δεούσας πληροφορίας εἴτε σήμερον ἀμέσως ἂν ᾖναι εἰς θέσιν, εἴτε βραδύτερον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ οἰκείου προϋπολογισμοῦ.

§11ΥΠΟΥΡ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΚΤΛ. Δύναμαι, κ. πρόεδρε, καὶ σήμερον νὰ δώσω, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὴν δευτέραν ἐπερώτησιν τοῦ ἐξ Ἑρμιονίδος βουλευτοῦ, τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ζητεῖ· ἀλλὰ δὲν θέλω κατ’ οὐδένα λόγον ν’ ἀφαιρέσω τὸν καιρὸν, κατὰ τὸν ὁποῖον πρὸ παντὸς ἄλλου πρέπει κατὰ τὴν ἰδέαν μου, τὴν ἰδέαν τῆς κυβερνήσεως, καὶ τῆς Βουλῆς ἀκόμη ὑποθέτω, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν πρώτην ἐπερώτησιν, δὲν ἔχω καμμίαν πληροφορίαν καὶ εἴδησιν περὶ τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐνέφερεν ὁ ἐπερωτήσας βουλευτὴς, θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν διὰ νὰ δώσω εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησε.

§12ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως· ἐρωτήσατε, κ. πρόεδρε.

§13ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§14ΕΤΕΡΟΙ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Παιδείας.

§15ΥΠΟΥΡ. ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΤΛ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας.

§16Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ὄρους κ. Κωνσταντᾶς ὑπέβαλεν ἓν νομοσχέδιον καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν ὑπεβλήθη, τὸ κατεπεῖγον τοῦ νομοσχεδίου, νὰ προχωρήσωμεν καὶ εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν αὐτοῦ· ἐγὼ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀντετάχθην καὶ εἶπον ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ συζητήσωμεν, διότι καὶ κατεπεῖγον ἂν τὸ κηρύξῃ ἡ Βουλὴ, ἀπαιτεῖται ἄλλη ἡμέρα διὰ νὰ συζητηθῇ, καὶ τῳόντι μετὰ μικρὰν συζήτησιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ἑπομένην ἡμέραν ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις καὶ ἐν τούτοις οὔτε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἐγγεγραμμένον, οὔτε ἂν ᾖναι ἐγγεγραμμένον, ἐφέρθη σύμφωνα μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς εἰς συζήτησιν. Νομίζω ὅτι, ὅταν ἡ Βουλὴ ἐκδίδῃ ὁριστικὰς ἀποφάσεις, πρέπει νὰ τὰς σέβεσθε, διότι ὅταν δὲν σέβεσθε τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, τότε αὐταὶ δὲν ἔχουν κανὲν κῦρος.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθὼς γνωρίζετε τὸ πρῶτον ἀντικείμενον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς καὶ κατόπιν εἶναι αὐτό.

§18Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καθ’ ὅσον γνωρίζω, ἐγὼ εἶπον μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ὁ Κωνσταντᾶς εἶπε σήμερον· μάλιστα καὶ ἐπροκλήθη ἀπόφασις τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Βουλὴ εἶπεν ὅτι εἶναι κατεπεῖγον καὶ πρέπει νὰ συζητηθῇ τὴν ἄλλην ἡμέραν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ ἔχει τὴν δευτέραν θέσιν· μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν εἶναι αὐτό.

§20Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν, ἐσεῖς τὸ ἐκηρύξατε κατεπεῖγον, τώρα σεῖς δὲν παραδέχεσθε ὅ,τι ἀπεφασίσατε.

§21ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἶναι ἀληθέστατον ὅ,τι λέγει ὁ κύριος βουλευτὴς Καλαβρύτων, διότι σᾶς ἀπέδειξα τὸ κατεπεῖγον καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος μὲ παρεκάλεσε νὰ φέρω τὰ ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι ἁρμόδια τὰ τακτικὰ δικαστήρια, διότι λέγει ὅτι ἂν τοῦτο ὑφίσταται δὲν εἶναι ἀνάγκη νόμου. Παρεκάλεσα λοιπὸν, ὅπως μοὶ δοθῶσιν ἀντίγραφα ὅλων αὐτῶν τῶν πράξεων· βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μοὶ δοθοῦν ἀμέσως, διότι εἶναι φάκελλοι ὁλόκληροι. Λοιπὸν αὔριον πιστεύω, ὅτι ἅμα μοὶ δοθοῦν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν.

§22Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι τὸ προεδρεῖον, ἀφοῦ ἀμέσως προκαλεῖ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ σκέπτεται· ἄλλως νὰ μὴ τὴν προκαλῇ. Λοιπὸν πρέπει νὰ προκαλέσῃ νέαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἄλλως δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὅπως θέλει, διότι αὕτη κανονίζεται τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν, ἰδοὺ ὅτι ἡ ἀταξία προέρχεται ἀπὸ τὸ προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον πάντοτε ἠτιάθη ἄλλους.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον δὲν κάμνει ἀταξίας.

§24Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Κωνσταντᾶς εἶπε μόνον τὸ κατεπεῖγον καὶ νὰ μὴν ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§25Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ νὰ διαψεύσω τὸν κ. Κρεστενίτην, σᾶς λέγω νὰ πάρετε τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ νὰ ἰδῆτε.

§26ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. πρόεδρος μὲ ἠρώτησεν, ἂν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐγὼ εἶπον, ἀφοῦ φέρωμεν τὰ ἔγγραφα πρῶτον.

§27ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Θέλω νὰ δώσω μίαν νύξιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὥστε ἐὰν δὲν ᾖναι εἰς θέσιν σήμερον καὶ ἐπειδὴ σήμερον πρόκειται περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἄλλοτε νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας· νὰ λάβῃ τὴν καλοσύνην νὰ ἐρωτήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ἢ καὶ μακρύτερα νὰ προχωρήσῃ διὰ νὰ μοὶ δώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐπιθυμῶ νὰ ἔχω. Εἰς τὰ 1856 ἐσυστήθη μία ἐπιτροπὴ λεγομένη Διεθνὴς Ἐπιτροπὴ, σκοπὸς τῆς ὁποίας ἦτον ἡ ἐκκαθάρισις τῶν ἐκβολῶν τοῦ Δουνάβεως. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, νομίζω ὅτι ἀπεφασίσθη ἀπὸ τὰς δυνάμεις τῆς Γαλλίας, τῆς Ἀγγλίας, τῆς Πρωσσίας, τῆς Αὐστρίας, τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Τουρκίας· ἔγεινε κανονισμὸς ὁρίζων ποῖα τέλη πρέπει νὰ πληρόνωνται ἀπὸ ὅλα τὰ πλοῖα, καὶ τὸ ἔργον, ἠξεύρετε, ὅτι πραγματικῶς ὠφέλησε σπουδαίως, διότι σήμερον τὰ πλοῖά μας τῆς μεγαλειτέρας χωρητικότητος εἰσέρχονται, εἰσπλέουν καὶ ἐκπλέουν χωρὶς νὰ ἔχωσι νὰ διατρέξωσι κανένα κίνδυνον. Σημειώσατε ὅτι τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα πληρόνουν τὰ πλοῖα, δὲν εἶναι μικρά· ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, μέχρι τῶν 100 τόνων ἦτο σημειωμένα νὰ πληρώνουν ἓν φράγκον ὁ τόνος, ἀπὸ 100 ἕως 150 σχεδὸν 2 φράγκα, ἀπὸ 150 μέχρι 300, 3 φράγκα καὶ ἀπὸ 300 καὶ πέραν τὸ αὐτὸ δικαίωμα τῶν 3 φράγκων· ὥστε ἂν θελήσῃ τις νὰ ὑπολογίσῃ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλληνικὴ ναυτιλία πληρόνει κατ’ ἔτος εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν, χωρὶς ὑπερβολὴν ἀναβαίνουν εἰς 2 ἑκατομμύρια φράγκα κατ’ ἔτος. Βλέπετε λοιπὸν πόσον σπουδαία εἶναι ἡ φορολογία αὕτη, καὶ κανεὶς δὲν ἀρνεῖται, οὔτε αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ ἀρνεῖται, ὅτι ἡ πρωτεύουσα σημαία, ἡ ὁποία εἰσπλέει εἰς τὸν Δούναβιν εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ, μετὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἔρχεται ἡ Ἰταλικὴ καὶ μετ’ αὐτὴν ἔρχονται αἱ ἄλλαι· καὶ μολαταῦτα βλέπετε ὅτι ἐνῷ ἔχομεν ἐνδιαφέρον ἐπὶ τοσοῦτον, εἰς τὴν συνθήκην ἐκείνην ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ λάβῃ μέρος. Πιστεύω ὅμως ὅτι ἐτέθη ἕνας ὅρος, μία προθεσμία, μέχρι τοῦ τέλους τῆς ὁποίας θὰ πληρόνουν τὰ δικαιώματα ταῦτα τὰ πλοῖα, καὶ ὅτι κατόπιν, ἢ δὲν ἤθελον πληρόνει, ἢ ἤθελον πληρόνει ὀλιγώτερον. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἤδη, ἐπειδὴ σπουδαίως ἐνδιαφερόμεθα ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πληρόνομεν, καὶ τοῦτο δύνανται νὰ τὸ ὁμολογήσωσιν οἱ βουλευταὶ οἱ ναυτικοὶ, καὶ βλέπετε πόσον σπουδαῖον εἶναι, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἐὰν ἔληξεν ἡ προθεσμία, ἐὰν ἀνενεώθη καὶ ἐὰν μετὰ τὴν ἀνανέωσιν ἐκείνην ἠλαττώθησαν τὰ δικαιώματα αὐτὰ, ἢ ἐὰν δὲν ἠλαττώθησαν. Ἤθελα λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, τὸ ὁποῖον ὅπως παρατηρεῖτε πολὺ ἐνδιαφέρει τὰ συμφέροντα τῆς ναυτιλίας μας, διότι πρέπει νὰ πιστεύσητε ὅτι ἡ ναυτιλία σήμερον κατόπιν τόσων πληρωμῶν, δικαιωμάτων καὶ μισθῶν, καταντᾷ νὰ μὴ ὠφελῆται σχεδὸν τίποτε. Δεύτερον θέλω νὰ βεβαιώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν ἔχει πλέον μεγάλα ἔργα νὰ κάμῃ, ἀλλὰ δὲν δύναται καὶ νὰ παύσῃ, διότι δὲν συμφέρει εἰς αὐτήν· δι’ αὐτὸ κάμνει ἔργα τινὰ ἐπουσιώδη. Εἶναι δὲ καὶ ἓν ἄλλο χειρότερον· διότι τὰ πλοῖα εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ πληρόνουν καὶ δι’ ἓν νοσοκομεῖον εἰς τὸν Δούναβιν, καὶ καθὼς χθὲς ἀπὸ ἕνα συγγενῆ μου ἐλθόντα ἐκεῖθεν ἐπληροφορήθην, ὁ ὁποῖος ἔχει πλοῖον 300 τόνων, ἐπλήρωσε δικαίωμα διὰ τὴν ἔξοδον 5 φράγκα, ὡς ἂν εἶχε πλοῖον πλέον τῶν 400 τόνων, ἐπλήρωσε καὶ διὰ τὸ νοσοκομεῖον, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι αὐτὸ τὸ νοσοκομεῖον εἰσέπραξε ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν 11,000 φράγκα, καὶ ὅμως βεβαιωθῆτε, ὅτι εἰς τὸ νοσοκομεῖον αὐτὸ δὲν εὑρίσκεται οὐδεὶς ναύτης. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ καὶ τοῦτο νὰ λάβῃ πρόνοιαν. Εἶναι δὲ ἕνας λόγος, τὸν ὁποῖον ἀναφέρουν οἱ ναυτικοί μας, καὶ διὰ τὸν ὁποῖον δὲν θέλουν νὰ ὑπάγουν ἐκεῖ, διότι δὲν ὑπάρχουν ἰατροὶ μὲ τοὺς ὁποίους νὰ νοσηλευθῶσιν εἰς τὸ νοσοκομεῖον αὐτό. Αὐτὸς εἶναι ὁ κυριώτερος λόγος, ὁ ὁποῖος τοὺς ἀναγκάζει νὰ μὴ θέλουν νὰ πηγαίνουν ἐκεῖ· ἑπομένως τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα πληρόνουν τὰ πλοῖά μας, τὰ πληρόνουν εἰς μάτην. Ὥστε ἤθελα παρακαλέσει τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν δὲν ᾖναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν ἀπὸ τοῦ νὰ πληρόνωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ, τοὐλάχιστον διπλωματικῶς νὰ κατορθώσῃ νὰ ᾖναι ἕνας ἰατρὸς Ἕλλην, γνωρίζων τὴν γλῶσσαν, ὥστε νὰ δύνανται καὶ οἱ ἰδικοί μας οἱ ναῦται νὰ εὑρίσκωσιν ἄνεσιν ἐν τῇ ὥρᾳ τῆς ἀσθενείας των.

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν). Ἐὰν μοὶ ᾖναι δυνατὸν νὰ ζητήσω τὰς ζητηθείσας πληροφορίας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, δὲν θέλω λείψει νὰ τὸ πράξω καὶ τάχιστα νὰ τὰς φέρω· ἐὰν ὅμως δὲν ᾖναι δυνατὸν θέλω τὰς ζητήσει ἀπὸ τὰς ἁρμοδίας ἀρχάς. Παρακαλῶ ὅμως τὸ προεδρεῖον νὰ διατάξῃ νὰ μοὶ δοθῇ ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν, περιέχον τὰς ἐπερωτήσεις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ διὰ νὰ μὴ τὰς λησμονήσω.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται, κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου διὰ τὰ 24 πρωτοδικεῖα.

§30ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει).

§31ΓΟΥΒΕΛΗΣ. Κύριοι, ὁ ἐκ Τριφυλίας ἔντιμος βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος, μὲ τὴν χαρακτηρίζουσαν αὐτὸν εὐκρίνειαν, κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν του, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν ἐν μέρει σκοπόν του, ἐξετραγῴδησε τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα ὑποφέρουσιν οἱ λαοὶ κατὰ τὴν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης, ὡς ἐκ τῆς μὴ εὐστόχου καὶ καταλλήλου τῆς δικαιοσύνης διανομῆς, ἐλαυνόμενος ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπαρχίας του· ἀλλὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἐπραγματεύθη ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν, ἔδωκεν εἰς αὐτὸ πολλὰς διαστάσεις καὶ τέλος κατέληξεν εἰς τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως 24 πρωτοδικείων, ἤτοι περὶ προσθήκης εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀναγκαίου ποσοῦ πρὸς σύστασιν ὀκτὼ εἰσέτι πρωτοδικείων. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ εἴπω παῤῥησίᾳ τὴν ἀλήθειαν, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω μετὰ θάῤῥους ὅτι ἐλαττοῦμαι πολὺ τῶν ῥητόρων τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν δύναμιν τοῦ λόγου, σύνοιδα ἐμαυτὸν πολὺ ἀδύνατον καὶ μὴ ἐντριβῆ, περιορίζομαι ὅθεν εἰς στενώτατον κύκλον καὶ ἤθελον θεωρήσει ἐμαυτὸν εὐτυχῆ, ἐὰν ἠδυνάμην, ὡς ἐν μικρογραφίᾳ, ἀρυόμενος τὰς σκέψεις μου ἐκ τῶν πραγμάτων, νὰ παραστήσω τὴν κατάστασιν τῆς δικαιοσύνης εἰς τὸν ἀτυχῆ τόπον μου, εἰς τὴν ἀτυχῆ ἐπαρχίαν τῆς Εὐρυτανίας, τὴν ὁποίαν εὐτυχῶ ν’ ἀντιπροσωπεύω, εἰς τὴν ἀπόκεντρον, ὀρεινὴν καὶ μεθόριον αὐτὴν ἐπαρχίαν, καὶ εὐτυχέστερον, ἐὰν κατορθώσω, ἀμυδρῶς παριστῶν τὴν κατάστασιν αὐτῆς, νὰ πείσω τὰς φιλανθρώπους καρδίας ὑμῶν, ἵνα ἀποδώσωσιν εἰς αὐτὴν δικαιοσύνην, διὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἡ ἐπαρχία τῆς Εὐρυτανίας ἔχει ἱκανὸν πληθυσμόν, ὑπὲρ τὰς τεσσαράκοντα περίπου χιλιάδας κατοίκων, καὶ συναλλαγὰς οὐκ ὀλίγας, ἡ ἐπαρχία αὕτη, ὡς πάντες γνωρίζετε, στερεῖται τῶν ἀγαθῶν, τὰ ὁποῖα ἡ φύσις ἀφειδῶς καὶ ἀφθόνως ἐδαψίλευσεν εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, καὶ πρὸς τῇ φύσει ἁμιλλᾶται καὶ ἡ στοργὴ τῶν διαφόρων κυβερνήσεων· ἡ ἐπαρχία μου εἶναι ὀρεινή· καὶ ἕνεκα τῆς μεγάλης ἀποστάσεως τῆς ἐπαρχίας ταύτης ἀπὸ τῆς ἐν Μεσολογγίῳ ἕδρας τοῦ πρωτοδικείου, ἡ δικαιοσύνη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ ἠρεμεῖ καὶ ὑπνώττει, ἡ ἀπονομὴ αὐτῆς καταντᾷ σχεδὸν ἀνέφικτος, οἱ δῆμοι πάντες τῆς ἐπαρχίας ἀπέχουσιν ἐκ τοῦ Μεσολογγίου πλέον τῶν τεσσαράκοντα ὡρῶν, καί τινα χωρία τῶν δήμων κεῖνται ἀποκεντρικώτερα· ἐν ὥρᾳ δὲ χειμῶνος ἡ ἐπαρχία αὕτη διατελεῖ εἰς παντελῆ ἀποκλεισμόν, ἕνεκα τῆς καταπιπτούσης καὶ διατηρουμένης ἐπὶ πολλοὺς μῆνας χιόνος, καὶ τῶν διακλαδιζόντων τὴν ἐπαρχίαν ὁρμητικῶν ῥευμάτων καὶ ἀποτομωτάτων ὀρέων· ποταμοὶ ἀδιάβατοι διαχωρίζουσιν αὐτήν, καὶ οἱ ποταμοὶ οὗτοι εἰσιν ἀγεφύρωτοι, οἱ δρόμοι κατεστραμμένοι καὶ αὐτὰ τὰ ἐπὶ Τουρκοκρατίας ὑπάρχοντα ἀτελῆ μέσα συγκοινωνίας κατέστρεψεν ὁ πανδαμάτωρ χρόνος, ἐν γένει ὅλα τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἐκλείπουσι σχεδόν. Καὶ πολιτικῶς καὶ ποινικῶς οὐδεὶς τολμᾷ τὰ δίκαια αὑτοῦ νὰ διεκδικήσῃ, ἔχων ὑπὸ τοὺς ὀφθαλμούς του τὰ παρουσιαζόμενα προσκόμματα καὶ κινδύνους. Εἶπεν εἰς τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν του ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς ὅτι «ἡ δικαιοσύνη διὰ νὰ ᾖναι δικαιοσύνη πρέπει νὰ διανέμηται ἐν καιρῷ καὶ ἐξ ἴσου πρὸς ἅπαντας», ὁ δὲ ἔντιμος ἐκ Ναυπακτίας βουλευτὴς Κ. Ῥοντήρης προσέθηκε κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ προσθήκης ἓξ εἰσέτι ἐφετῶν, ὅτι εἶναι ἀρνησιδικία ἡ μὴ ἐν καιρῷ ἔκδοσις τῶν ἀποφάσεων· τί δὲ νὰ εἴπῃ τις διὰ τὴν ἀτυχῆ καὶ δύστηνον ἐπαρχίαν, τὴν ἀπὸ τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα προσκόμματα περιστοιχιζομένην, οἱ κάτοικοι τῆς ὁποίας διψῶσι δικαιοσύνην καὶ εἰς τὰ ἱερὰ νάματα αὐτῆς δὲν δύνανται νὰ δροσίσωσι τὰ χείλη των, ἐπιζητοῦσι τὸν ἐπιούσιον αὐτῶν ἄρτον διὰ πάντα κοινωνικὸν ἄνθρωπον, τὸν ἄρτον αὐτὸν τὸν συντηροῦντα τὰς κοινωνίας, πεινῶσι διὰ τὴν δικαιοσύνην καὶ μόλις ἀποζῶσιν ἀπὸ τὰ ἐλεεινὰ ψιχία αὐτῆς; οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας μου, οἵτινες κατ’ ἔτος γίνονται θύματα ἄδικα, καταστρεφομένων πολλάκις κατ’ ἔτος πλέον τῶν τεσσαράκοντα, τῶν μὲν φονευομένων ὑπὸ τῶν λῃστῶν καθ’ ὁδὸν, τῶν δὲ πνιγομένων ἐν τοῖς ῥεύμασι καὶ ποταμοῖς καὶ ὑπὸ τὰς στιβάδας τῶν χιόνων; Ἀδυνατεῖ ἀνθρώπινος γλῶσσα νὰ παραστήσῃ τὰ προσκόμματα καὶ κινδύνους, καὶ μόνον ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου δύναται νὰ συλλάβῃ ἀμυδρὰν ἰδέαν αὐτῶν. Ὁ πολίτης ὁ ἄπορος προτιμᾷ τὴν ἀπώλειαν τοῦ δικαίου του, καθόσον ἡ διεκδίκησις αὐτοῦ ἀπαιτεῖ τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα ἔξοδα, χρονοτριβὰς, περιστοιχεῖται ἀπὸ τοσαύτας καὶ τοιαύτας δυσχερείας καὶ προσκόμματα, ὥστε ἀντιστοιχεῖ πολλάκις πρὸς τὴν ἀπώλειαν τοῦ δικαιώματος. Ἐπομένως ἡ σύστασις πρωτοδικείου εἰς τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας θέλει εἶσθαι ἔργον δικαιοσύνης καὶ φιλανθροπίας. Ἡ σύστασις τοῦ πρωτοδικείου ὄχι μόνον κατὰ τὰ προεκτεθέντα θέλει καταστήσει ἐφικτὴν τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ θέλει ἀπαλλάξει τὸν λαὸν ἐκεῖνον ἀπὸ τὸ πλεονάζον ἔγκλημα τῆς αὐτοδικίας, καθόσον ὁ πολίτης βλέπων πιεζόμενον τὸ δίκαιόν του, ἁρπαζομένην τὴν περιουσίαν του καὶ ἀδυνατῶν νὰ τύχῃ δικαιοσύνης, καταφεύγει εἰς τὰς ἰδίας αὐτοῦ δυνάμεις πρὸς ἐπανόρθωσιν τῆς γενομένης αὐτῷ ἀδικίας, τὸ δὲ ἀδίκημα τοῦτο τῆς αὐτοδικίας εἶναι σοβαρὸν, οὐχὶ μόνον διότι τὸ ἄτομον πρὸς ἀπόλαυσιν τοῦ δικαίου του παραλείπει τὴν δικαστικὴν ὁδὸν καθιστῶν ἑαυτὸν δικαστὴν καὶ ἐκτελεστὴν, ἀλλὰ καὶ διότι πολλάκις κατὰ τὴν ἐξάσκησιν καὶ διάπραξιν τοῦ ἐγκλήματος τούτου συνεπάγονται καὶ συνεπιφέρονται ὡς ἐκ τῆς συγκρούσεως τῶν θελήσεων ἀπαίσιοι καὶ αἱματηραὶ σκηναὶ, ἀνθρωποκτονίαι καὶ τραυματισμοί· ἡ σύστασις τοιούτου θέλει πνίξει τὸ πλεονεκτικὸν πνεῦμα καὶ τὴν πλεονεκτικὴν θέλησιν τοῦ εὐπόρου καὶ ἰσχυροῦ νὰ πιέζῃ τὸν ἄπορον καὶ ἀσθενῆ, ἁρπάζων τὴν περιουσίαν αὐτοῦ· ὑπὸ τὴν κοινωνικὴν ὅθεν ἔποψιν εἶναι ἀναγκαία ἡ σύστασις τοῦ πρωτοδικείου. Ἡ σύστασις δὲ τοιούτου θέλει συντελέσει εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δημοσίας τάξεως, καθόσον εἰς τὴν διάπραξιν τοῦ ἐγκλήματος ἕτοιμα, εὐχερῆ καὶ πρόχειρα εἶναι τὰ ὄργανα τῆς δικαιοσύνης πρὸς ἐξέλεγξιν τῆς ἐνοχῆς τοῦ ἐνόχου καὶ βεβαίωσιν τοῦ ἐγκλήματος, μετὰ τὴν ἀνακάλυψιν θέλει ἐπέρχεσθαι ταχύτερον ἡ ἐκδίκασις καὶ ἡ τιμώρησις καὶ οὕτως ὁ σκοπὸς τοῦ παραδειγματισμοῦ τῆς ποινῆς θέλει ἐπιδρᾷ σπουδαίως εἰς τὴν πρόληψιν τῶν ἐγκλημάτων, ἡ ποινὴ δὲν θέλει θεωρεῖσθαι ὡς τυχαῖον σύμβαμα· καὶ πῶς δύναται ἤδη ὁ ἀνακριτὴς νὰ ὑπερπηδήσῃ τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα προσκόμματα, νὰ δράμῃ εἰς τὴν ἀπόκεντρον ἐπαρχίαν, ὅπως ἀνακαλύψῃ τὸ ἔγκλημα πρὶν ἐξαλειφθοῦν τὰ ἴχνη του; Ἡ σύστασις τοῦ πρωτοδικείου καὶ ὑπὸ κοινωνικὴν ἔποψιν θεωρουμένη θέλει γίνει πρόξενος σημαντικῶν ἀγαθῶν εἰς τὴν ὀρεινὴν, τὴν μεθόριον καὶ ἀπόκεντρον ἐκείνην ἐπαρχίαν, θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἐξημέρωσιν τῶν ἠθῶν καὶ εἰς τὴν προαγωγὴν τοῦ πολιτισμοῦ· ἡ ὕπαρξις ἀρχῆς ὁποία τὸ πρωτοδικεῖον καὶ ἡ ἐνδιαίτησις τῶν ἀποτελούντων αὐτὴν προσώπων, ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς ἐπαρχίας, μετὰ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἄλλων δημοσίων ἀρχῶν, ἑπομένως ἡ ἐπιμιξία τῶν κατοίκων τῶν διαφόρων χωρίων πρὸς τὴν πρωτεύουσαν θέλει ἀποτελέσει μικρόν τινα κύκλον ἠθικῆς συγκεντρώσεως. Ὅμοροι πρὸς τὴν μεθόριον ἐπαρχίαν μου εἰσὶν αἱ ἐπαρχίαι Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου ὑπὸ τὸν Τουρκικὸν ζυγὸν στενάζουσαι, διὰ τῆς συστάσεως δὲ δικαστηρίου κατὰ τὴν ἐπαρχίαν Εὐρυτανίας θέλουν πρὸ πάντων πολλαπλασιασθῆ αἱ σχέσεις καὶ αἱ συναλλαγαὶ μετὰ τῶν κατοίκων τῶν μεθορίων Τουρκικῶν τούτων ἐπαρχιῶν, ἐκ τούτου θέλει ἐπέλθει μεγάλη ἠθικὴ καὶ ὑλικὴ ὠφέλεια, καθόσον παρετηρήθη ὅτι τὰς συναλλαγὰς ἀποφεύγουσιν οἱ κάτοικοι τῶν Τουρκικῶν τούτων ἐπαρχιῶν διὰ τὴν ἄπειρον δυσχέρειαν, τοὺς ἀπείρους καὶ προφανεῖς κινδύνους εἰς οὓς ἐκτίθενται, προκειμένου λόγου νὰ μεταβῶσιν εἰς Μεσολόγγιον πρὸς διεκδίκησιν τῶν δικαιωμάτων αὑτῶν, ἡ δὲ ἐπιθυμία πρὸς τὸ συναλλάττεσθαι κατευνάζεται καὶ κοπάζει, καθόσον ἡ δικαιοσύνη εἶναι δυσαπόκτητος, κοπιώδη δὲ καὶ ἐπικίνδυνα τὰ μέσα πρὸς ἐπιτυχίαν· τὰ ἐμπόδια ταῦτα ἅπαντα αἴρονται, ὑπαρχούσης προσιτῆς τῆς δικαιοσύνης, παρὰ τὸ πλευρὸν αὐτῶν. Θὰ φανῶ ἴσως τολμηρὸς πολιτικός, ἐὰν ἐπιχειρήσω νὰ σᾶς ὑποδείξω ὅτι ἡ σύστασις αὕτη συμφέρει πρὸ πάντων καὶ διὰ πολιτικοὺς λόγους, διότι δι’ αὐτῆς θέλουν καλλιεργεῖσθαι αἱ μεταξὺ ἐλευθέρων καὶ δούλων Ἑλλήνων σχέσεις, καὶ γιγνομένης καταφανεστέρας τῆς κοινωνικῆς προόδου καὶ τῆς εὐημερίας τῶν κατοίκων τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ ἐλευθερία, θὰ ὑπεκκαίηται καὶ συνδαυλίζηται ὁ πόθος αὑτῶν, ὅπως ἀποσείσωσι τὸν ζυγόν, ἀποκατασταθῶσιν ἀνεξάρτητοι, ἐλαυνόμενοι πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν ἀγαθῶν αὐτῆς. Εἰς ταῦτα πάντα δύναταί τις, ἀντιφρονῶν, νὰ διϊσχυρισθῇ ὅτι ἐλλείπουσι τὰ χρηματικὰ μέσα καὶ νὰ μοὶ εἴπῃ, πῶς δὲν ἐξετάζεις τὸ ζήτημα ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν; Ἀλλὰ τὸ κατ’ ἐμὲ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ τῆς οἰκονομίας τὸ θεωρῶ ὅλως διόλου φανταστικόν, τὸ τοιοῦτον μέτρον τῆς οἰκονομίας ὁμοιάζει μὲ τὸ μέτρον φιλαργύρου καὶ πλεονέκτου πατρός, πατρὸς ἀστόργου μὴ αἰσθανομένου στοργὴν καὶ φίλτρον, ὅστις ἐνῷ βλέπει τὰ τέκνα αὑτοῦ αὐχμηρὰ καὶ πάσχοντα, τῶν ὁποίων ἀσθένεια σπουδαία ὑπουλώρως ὑποσκάπτει τὴν ὑγείαν, οὐχὶ μόνον δὲν τείνει τὴν ἀρωγὸν πατρικήν του χεῖρα, ἀλλὰ τυφλούμενος ἀπὸ τὴν πλεονεξίαν ἁρπάζει καὶ ἐναποταμιεύει τοὺς καρποὺς τῶν ἱδρώτων αὐτῶν, τὰ ὠθεῖ εἰς τὴν ἀπόγνωσιν καὶ ἀπελπισίαν· καὶ συλλογισθῆτε ποῖα δύνανται νὰ ὦσι τὰ ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ κατ’ ἐμὴν ἰδέαν οὐδεμία ὑλικῶς θὰ ἐπέλθῃ δαπάνη εἰς τὸ δημόσιον, καθ’ ὅσον ἡ ἀπαιτουμένη πρὸς διατήρησιν τοῦ πρωτοδικείου δαπάνη θέλει ἀδιστάκτως καλυφθῆ ἐκ τῆς μείζονος τοῦ χαρτοσήμου καταναλώσεως, ἐκ τῆς οἰκονομίας τῶν βαρέων μαρτυρικῶν δικαιωμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπόκειται τὸ δημόσιον χάριν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης δι’ ἀποζημίωσιν μαρτύρων, ὑποδίκων καὶ τῶν συνοδευόντων αὐτοὺς στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων, καλουμένων τούτων ὅλων ἐκ τόπων μακρῶν ἀποστάσεων, ὡς ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἀποζημιώσεων ἀνακριτῶν καὶ ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων, μεταβαινόντων πρὸς ἀνάκρισιν ἐγκλημάτων· πεισθῆτε ὅθεν, κύριοι, ὅτι ὄχι μόνον θὰ ἐπαρκέσωσι ταῦτα πάντα, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἠθικόν, πολιτικὸν καὶ κοινωνικὸν συμφέρον θὰ ἔχωμεν καὶ ὑλικὸν κέρδος, ἐὰν τὴν δικαιοσύνην ἀπονέμωμεν· ἐκτὸς τούτου, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ δαπάνη, εἶναι πάντοτε κατωτέρα τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα θέλει παραγάγει εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἀπὸ τὴν βελτίωσιν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ τὴν προαγωγὴν τοῦ πολιτισμοῦ· ἀλλ’ ἐπὶ πᾶσι τούτοις εἶναι καθῆκον ἀπαραίτητον τῆς πολιτείας νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, ὅπως καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τοῦ κράτους, καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο ὀφείλει νὰ ἐπιτελέσῃ μεθ’ οἱασδήποτε ὑλικῆς θυσίας· δὲν πρέπει ὅθεν ἡ Βουλὴ ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν ὑλικὴν ζημίαν, ἂν καὶ δὲν ὑπάρχῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἱεροῦ καθήκοντος, ὅπερ ὀφείλει νὰ ἔχῃ πᾶσα πολιτεία τοῦ ν’ ἀπονέμῃ ἐξ ἴσου δικαιοσύνην. Αὗται εἶναι αἱ μικραί μου παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐπιφέρω μὲ τὴν ἀδύνατόν μου γλῶσσαν, ἀλλὰ τὸ πᾶν δύναται νὰ ἀναπληρώσῃ ἡ καρδία σας καὶ ἐπ’ αὐτὴν θέσατε τὴν χεῖρα καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι πώποτε δὲν ἠγέρθη δικαιοτέρα φωνὴ, τείνουσα εἰς τὸ ν’ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη, διὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Παραδεχθῆτε, κύριοι, τόσον ἀσήμαντον καὶ εὐτελὲς ποσὸν, διότι μόνον τρεῖς δικασταὶ, εἷς πρόεδρος, εἷς γραμματεὺς, καὶ εἷς ἀντεισαγγελεὺς καὶ δύο γραφεῖς ἀρκοῦσι πρὸς σύστασιν πρωτοδικείου ἀποδίδοντος δικαιοσύνην· ἐπιτρέψατε μὲ τὴν χαρακτηρίζουσαν ὑμᾶς εὐθύτητα νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὸν λαβύρινθον τῆς ἀπογνώσεως εἷς λαὸς διακρινόμενος ὡς εὐάγωγος, εἰρηνικὸς καὶ φιλόνομος καὶ ἀποτελῶν μίαν ἐξαίρεσιν τῶν λοιπῶν. Συγχωρήσατέ μοι τὴν περιαυτολόγον ταύτην φρᾶσιν.

§32Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, παρετήρησα ὅτι ἐξακολουθοῦν ἐκ μέρους τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἡ αὐτὴ καταφορὰ, καὶ αἱ αὐταὶ αἰτιάσεις περὶ τῆς καταστάσεως τῆς δικαιοσύνης ἐν Ἑλλάδι, διότι ὁ κύριος Σωτηρόπουλος χθὲς ἀναβὰς τὸ βῆμα ἐξέφρασε τὰς αὐτὰς ἰδέας· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ αἰτιάσεις καὶ ὅλη αὐτὴ ἡ καταφορὰ εἶναι ἄδικος. Ἔρχομαι ν’ ἀποδείξω, κύριοι, ὅτι ἂν ὑπάρχῃ κλάδος ἐν Ἑλλάδι, ὁ ὁποῖος προώδευσε καὶ διὰ τὸν ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ σεμνύνηται ἡ Ἑλλὰς, εἶναι μόνον ὁ δικαστικός· οὗτος ἠμπορεῖ νὰ παραβληθῇ μὲ τὸν δικαστικὸν κλάδον τῆς Γαλλίας, καὶ ὅσοι παρακάθηνται ὡς ἐφέται, ὡς ἀρειοπαγῖται ἐν Ἀθήναις, ἐν Ναυπλίῳ, καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἐφετεῖα κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ διὰ τὴν ἀκεραιότητα καὶ τὰς γνώσεις αὐτῶν εἶναι ἄξιοι νὰ παρακαθήσωσι εἰς τὰ ἀνώτερα τῆς Γαλλίας δικαστήρια. Ὅταν πρόκειται νὰ κρίνητε περὶ τῆς καταστάσεως καὶ τῆς προόδου ἑνὸς κλάδου, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνητε τὴν παροῦσαν καὶ τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν· χρεωστοῦμεν ν’ ἀναδράμωμεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ νὰ τὸ παραβάλωμεν καὶ μόνον τότε θὰ ἤμεθα ἀληθεῖς εἰς τὰς κρίσεις μας. Καὶ ἂν λάβητε, κύριοι, ὑπ’ ὄψιν τὴν προτέραν κατάστασιν, εὑρίσκομεν ὄχι μόνον ἀνθρώπους μὴ νομομαθεῖς, ἀλλὰ μήτε γραμματισμένους· ἠναγκάσθη ἡ τότε βασιλεία νὰ παραδεχθῇ διὰ τὴν ἔλλειψιν νομομαθῶν καὶ πεπαιδευμένων τοὺς τοιούτους διὰ νὰ μορφώσῃ τὰ δικαστήρια. Ἐξηκολούθησε δὲ αὐτὴ ἡ κατάστασις μέχρι τοῦ 1843, ὅτε μᾶς ἐπροίκισε μὲ τοιούτους τὸ πανεπιστήμιον· καὶ οὗτοι ἐξερχόμενοι τότε δὲν ἦσαν τόσον τέλειοι· ἀλλ’ ἔκτοτε τῶν σπουδῶν τελειοτέρων κατασταθεισῶν, τὸ πανεπιστήμιον ὁμοιάζον μὲ τὸν Δούρειον ἵππον, ἐξ οὗ ἐξῆλθον οἱ κατακτηταὶ τῆς Τρωάδος, μᾶς ἐπιδαψίλευσεν ἐπιστήμονας, οἵτινες κατέκτησαν οἱονεὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ καθ’ ἅπασαν τὴν Ἀνατολήν· ὁ Ψαῤῥᾶς, ὁ Ἰωαννίδης, ὁ πρόεδρος τῶν ἐφετῶν καὶ ἄλλοι εἶναι σπουδαῖοι καὶ ἐντριβεῖς, ἄξιοι τῆς ὁποίας κατέχουσι θέσεως. Ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῆς ἐργασίας σᾶς παρατηρῶ ὅτι δὲν ἐσυζητοῦντο εἰς τὰ ἐφετεῖα εἰμὴ 5 ὑποθέσεις καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν κύριον Λεονταράκην· προήρχετο ἡ βραδύτης ὡς ἐκ τοῦ νέου τῆς νομοθεσίας καὶ τοῦ ἀκαταλλήλου προσωπικοῦ, διότι καὶ ἂν ὑπῆρχον μέλη τινὰ τῶν ἤδη ἐξόχων νομικῶν, ὡς ὁ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, δὲν ἐπήρκουν μόνα· καὶ σήμερον λέγετε ὅτι ἡ δικαιοσύνη βραδύνει, ὅτι ἀπρακτεῖ! (θόρυβος). Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀφήσητε νὰ τελειώσω τὸ ζήτημα.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§34Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀφορᾷ ἓν συμφέρον γενικὸν εἰς ὅλους μας. Ἀργεῖ, λέγουν, ἡ δικαιοσύνη· καὶ κατὰ ποίαν ἐποχήν; καθ’ ἣν ἐποχὴν συζητοῦμεν 30 ὑποθέσεις ἐνώπιον τῶν ἐφετῶν καὶ 20 ἐπ’ ἀναφορᾷ διὰ 3 ὥρας· προσδιορίζοντος δὲ τοῦ νόμου 4 ὥρας δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν, καὶ ἐξ αὐτῶν δαπανωμένης μιᾶς εἰς τὴν ἐκφώνησιν, σχεδὸν ἀναλογοῦν πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας δι’ ἑκάστην ὑπόθεσιν, καὶ ἐν τούτοις τολμοῦν νὰ λέγουν τὴν δικαιοσύνην εἰς κακὴν κατάστασιν καὶ μικρὰν ἐργασίαν ἐκτελοῦσαν! ἢ νομίζουν πῶς ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἀνήκει μόνον εἰς τοῦτο τὸ βῆμα; πρῶτον καθιερώθη εἰς τὸ δικαστικὸν βῆμα· καὶ ἐκεῖ συζητοῦνται σπουδαῖα τοῦ πολίτου συμφέροντα, τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν ἀφορῶντα. Μ’ ὅλα ταῦτα καὶ δικαστήρια καὶ ὑπερασπισταὶ διὰ τὴν φειδὼ καὶ οἰκονομίαν τοῦ χρόνου κάμνομεν καὶ αὐτῆς τῆς ἐγγυήσεως τῆς δημοσίας καὶ ἐκτεταμένης ἀναπτύξεως θυσίαν καὶ προσπαθοῦμεν ὅλοι ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτατα νὰ συζητῶμεν. Εἷς δικαστὴς οὔτε ὀφείλει, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντέχῃ πλειότερον τῶν 4 ὡρῶν ἔχων προσηλωμένον τὸν νοῦν του εἰς τὰς συζητήσει,· μολαταῦτα οἱ δικασταὶ παρατείνουσι τὰς συνεδριάσεις καὶ πέραν τοῦ χρόνου τούτου. Ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν προωδεύσαμεν, κύριοι, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸ ποιόν· Εἰς τὴν ἀρχὴν τὰ ἔργα μας ἦσαν ἀτελῆ, ἀλλὰ σήμερον, κύριοι, αἱ ἀποφάσεις τῶν ἀνωτέρων δικαστηρίων ὄζουν ἐπιστήμης. Ὑπάρχουν ἀνώτεροι ὑπάλληλοι δικασταὶ ἄξιοι σεβασμοῦ, καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον νὰ τοὺς πικραίνωμεν· ἡ σημερινὴ ἐργασία των εἶναι πολὺ ἀνωτέρα καὶ κατὰ τὸ ποιὸν τῆς προηγουμένης, διότι ὁ χρόνος μορφώνει καὶ ἡ ἐφαρμογὴ ἐπὶ τὸ ἐντελέστερον τὸν νοῦν. Ὅ,τι λοιπὸν ἔξοχον ἔχει ἡ Ἑλλὰς πρὸς τὴν ἐπιστήμην τῶν νόμων παρακάθηται εἰς τὰ ἀνώτερα δικαστήρια. Καὶ ἤκουσα μίαν φωνὴν περὶ δικηγόρων· σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι οὔτε ὁ Καλλιγᾶς, οὔτε ὁ Παππαῤῥηγόπουλος ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἐντελεστέραν ἐργασίαν παρὰ τὸν Ταταράκην καὶ Ψαῤῥᾶν, Ἰωαννίδην καὶ ἄλλους διακρινομένους ἐφέτας· τοῦτο ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὰ συμβούλιά των, τὰ ὁποῖα ἐπιτυγχάνουν, ὡς τὸ ἀποτέλεσμα ἀποδεικνύει· διότι διὰ νὰ ἦναί τις καλὸς δικαστὴς, καλὸς εἰσαγγελεὺς, πρέπει νὰ ἔχῃ ἕξιν καὶ πεῖραν, ὄχι μόνον θεωρίαν· εἰς τὰ πραγματικὰ μάλιστα ζητήματα ὅλοι οἱ ἐπιστήμονες ναυαγοῦσιν. Ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐφετῶν, κύριοι........

§35ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ἔμεινε. (Θόρυβος.)

§36Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, θὰ εἴπω μίαν γνώμην, ἀκούσατε παρακαλῶ.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ θέμα.

§38Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀφήσατε, τώρα θὰ ἔλθω εἰς ἐκεῖνο. — Τὸ ἐφετεῖον τῶν Παρισίων, κύριοι, περιέχει περισσότερα μέλη παρὰ τὸ σύνολον τῶν μελῶν ὅλων τῶν ἐφετείων μας. Ἔχει, κύριοι, ἕνα πρῶτον πρόεδρον, 5 προέδρους τῶν τμημάτων, 48 ἐφέτας, 1 εἰσαγγελέα γενικὸν, 5 δικηγόρους γενικοὺς καὶ 11 ἀντεισαγγελεῖς· ἂν ὑπολογίσωμεν τοὺς ἐδικούς μας ἐφέτας ὅλων τῶν ἐφετείων, δὲν θὰ ἔχωμεν τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν, ἐνῷ οἱ Παρίσιοι δὲν ἔχουσι ἀνώτερον πληθυσμὸν τῆς ὅλης Ἑλλάδος, χωρὶς νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκ τῆς νομοθεσίας μας δυσκολίας, διότι δὲν ἔχομεν Κώδηκα, καὶ τὰς μεγάλας ἀποστάσεις. (Θόρυβος). Κύριοι, ἤδη ἔρχομαι εἰς ἓν ἄλλο ἀντικείμενον, τὸ ἀφορῶν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργεῖον ἔλαβεν ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν τῶν δικαστηρίων· πρὸ πάντων λέγω, ὅτι οἱ ἐπιλαμβανόμενοι τῆς ἐπικρίσεως περὶ τῆς καταλληλότητος τῶν μέτρων εἶναι ἐκτὸς τοῦ νόμου, διότι τὰ μέτρα αὐτὰ καὶ οἱ λόγοι ἀνάγονται εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ὅπερ θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε, ἀποῤῥοφᾶτε ὅλα τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα ἀπονέμει· ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν δὲν εἶδον τοὺς κατακρίνοντας οὐδὲ συμφώνους, διότι ὁ μὲν κ. βουλευτὴς Μεσσήνης ἐπεδοκίμασε τὰς μεταθέσεις καὶ παύσεις τὰς ἐπενεχθείσας εἰς τὸ πρωτοδικεῖον Μεσσήνης, ὁ δὲ κ. Δαγρὲς τοὐναντίον καὶ ἔλαβε ὑπὸ τὴν προστασίαν του καὶ ῥητὰ πρόσωπα. Συλλογισθῆτε ποῦ καταντοῦμεν διὰ τῆς ὑπερβάσεως ταύτης, συλλογισθῆτε ἂν δύναται εἷς ὑπουργὸς νὰ εὐχαριστήσῃ τόσα πρόσωπα καὶ τόσα συμφέροντα νὰ συμβιβάσῃ, τὰ ὁποῖα φαίνονται ἀναπτυσσόμενα.

§39ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Μὴν ἐπαναλαμβάνετε αὐτὴν τὴν συζήτησιν.

§40Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔρχεται ὁ κ. Δαγρές.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ, τὸ ἄφησεν ἡ ἀντιπολίτευσις εἰς ἄλλο ἄρθρον (θόρυβος).

§42Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μεταβαίνω, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τὸ σημερινόν. Κύριοι, δὲν συμφωνῶ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν Πρωτοδικείων, διατί; διότι φοβοῦμαι μήπως ἡ δικαιοσύνη γίνῃ ὑποχείριος τῆς πολιτικῆς· ἐξασφαλίσατέ μοι τοῦτο καὶ ἐγὼ θέλω προθύμως ἀσπασθῆ τὴν γνώμην σας. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅταν ἤμην καὶ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἔλθω εἰς ἐξηγήσεις μὲ ἐφέτας καὶ μὲ ἠρώτησαν περὶ τοῦ διοργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων, ὅταν ἤκουσαν ὅτι ἔχομεν τόσα ἐφετεῖα καὶ τόσα πρωτοδικεῖα εἰς πληθυσμὸν τόσον μικρὸν, μὲ ἠρώτησαν ἂν ἡ διανομὴ τῆς δικαιοσύνης δύναται νὰ ᾖναι ἀκριβὴς, ἀσφαλὴς καὶ ἀνεπηρέαστος· Δὲν ἐννοεῖτε ὅτι ὅσον δύσκολος εἶναι ἡ προσωπικὴ προσέλευσις τόσον εἶναι ἀνεπηρέαστος ἡ ἐνέργεια τῆς δικαιοσύνης;

§43ΛΑΠΑΣ. Μὰ αὐτὴ ἡ πίεσις μόνον διὰ τὰ δικαστήρια τὰ νέα εἶναι καὶ ὄχι διὰ τὰ ἄλλα; (θόρυβος). Τί πίεσις εἶναι αὐτή;

§44Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πάλιν ἀπαντῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν, ἐγὼ σᾶς εἶπον κατ’ ἀρχὰς δὲν εἶμαι ἐναντίος, ἂν ἡ Βουλὴ μὲ πείσῃ, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν δικαιοσύνην ἀπὸ τῶν πολιτικῶν καὶ ἰσχυρῶν τὴν πίεσιν, διότι ἡ πίεσις εἶναι βαρυτέρα, ὅσον εἶναι πλησιεστέρα, καὶ ὅσον εἶναι μακρὰν τόσον ἐπὶ τοσοῦτον ἀδύνατος. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἕως ὅτου δὲν πεισθῶ ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος φόβος, εἶμαι ἐναντίος τῆς συστάσεως ἄλλων δικαστηρίων. Ἀλλὰ, κύριοι, χθὲς ἐφιλονεικήσατε τὴν ἀνάγκην τῆς προσθήκης ἐφετῶν (θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε, τώρα τελειώνω.

§45ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μὴ διακόπτουν τὸν ἀγορεύοντα, προστατεύσατέ τον. (Θόρυβος).

§46Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι χθὲς, κύριοι, ἐφιλονεικήσατε τὴν προσθήκην τῶν ἐφετῶν, διατί; διότι δὲν ἔχετε ἀριθμὸν ὡρισμένον διὰ νὰ συγκροτήσετε τὰ δικαστήρια, καὶ ἐν τούτοις σήμερον ἀντιφάσκοντες φρονεῖτε, ὅτι εὑρίσκετε μεγαλείτερον ἀριθμὸν διὰ νὰ συγκροτήσητε 10 ἔτι πρωτοδικεῖα. Καὶ προσθέσατε καὶ τὸ ἕτερον, ὅτι ἡ σύστασις τῶν νέων δικαστηρίων ἔχει σκοπὸν τὴν ταχεῖαν περάτωσιν· τότε θὰ παρέχωσι περισσοτέραν ἐργασίαν· ὥστε ἄνευ τῆς προσθήκης, τὴν ὁποίαν ἐπολεμήσατε, τῶν ἀνωτέρων δικαστηρίων, ἠθέλατε ἐπιχειρήσει ματαίαν πρᾶξιν καὶ ἐπιβαρύνει μόνον τὸ ἔθνος μὲ δαπάνην ὅλως περιττὴν, ἀπεναντίας ἂν εἴχετε τοιοῦτον σκοπὸν, ὠφείλετε διὰ νὰ μὴ ἦσθε ἀσυνεπεῖς, προθύμως νὰ παραδεχθῆτε τὴν προσθήκην. (Θόρυβος μέγας). Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ σύστασις τῶν δικαστηρίων δὲν εἶναι ἀναγκαία καὶ οἱ λόγοι τῶν ὑποστηριζόντων τὴν αὔξησιν τῶν πρωτοδικείων οὐδόλως ὀρθοί.

§47ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγετε ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ εὕρωμεν τοὺς προέδρους π. χ. καὶ ὅμως ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μόνος του εὗρε 4, 5.....

§48Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ναὶ, οἱ ληφθέντες ἦσαν οἱ καλλίτεροι, καὶ τοὺς ὁποίους ὁ δικαστικὸς σύλλογος ὡς τοιούτους ὑπέδειξε καὶ ἐκτιμᾷ· καὶ ἐν τούτοις σεῖς τοὺς καταβιβάζετε, καὶ τοὺς καταβιβάζετε, ὥστε ἂν οὗτοι δὲν σᾶς εὐχαρίστησαν, εἶναι λίαν δύσκολον νὰ εὑρεθοῦν καλλίτεροι.

§49ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν μόνον ἡ δυσκολία καὶ ἡ πίεσις εἶναι ἡ δυσκολία;

§50Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Βέβαια.

§51ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τί συζητοῦμεν, κύριε πρόεδρε;

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνετε τὴν ἀναβολήν;

§53Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Βέβαια.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§55ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπροτάθη ἡ ἀναβολὴ, κύριε πρόεδρε· δὲν ψηφοφοροῦμεν νὰ τελειώσωμεν;

§56Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί, διαδεχόμενος τὸν κ. Πετσάλην κηρυχθέντα κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς προσθήκης νέων πρωτοδικείων, θὰ ὁμιλήσω πρὸς ὑμᾶς ὄχι μὲ τὴν ἔποψιν, ὅτι δύναμαι χάριν ἰδικῶν μου συμφερόντων νὰ ὑποστηρίξω τὴν Α ἢ Β ἀρχήν, διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι δικηγόρος, καὶ ἑπομένως δὲν ἐπιθυμῶ νὰ συγκροτῶνται εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Νομοῦ κατὰ τὰ συμφέροντά μου, ὅπου ἔχω αὐτὰ· εἶμαι κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου.......

§57ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Διατί; (θόρυβος).

§58ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα θὰ εἰπῶ τὸ διὰ τί. — Καὶ ὄχι μόνον εἶμαι κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῶν πρωτοδικείων, τὰ ὁποῖα ἤδη ἐσυστήθησαν, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ δὲν παραδεχθῇ τὴν κατάργησιν τῶν πρωτοδικείων, τὰ ὁποῖα ἐσυστήθησαν εἰς δύω ἐπαρχίας τῆς Ἠλείας καὶ Παρνασσίδος, τότε βέβαια, κύριοι, δικαιοῦται καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος, καὶ ὁ κ. Γουβέλης καὶ ἐγὼ αὐτὸς καὶ οἱ Γορτύνιοι καὶ ὅσοι ἀνήκουν εἰς μεγάλας ἐπαρχίας ν’ ἀπαιτήσουν τοῦτο, ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ὑποστηρίζωμεν. Εἶμαι κατὰ, λέγω, ὄχι διότι εἶμαι ἐπιστήμων καὶ ἐκ τῆς φιλοσοφικῆς ἢ ἐπιστημονικῆς ἐξετάσεως ἠδυνήθην ὡς ὁ κ. Πετσάλης ν’ ἀνακαλύψω, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν πρωτοδικείων δύναται νὰ καταβιβάσῃ τὴν δικαιοσύνην ἀπὸ τὴν θέσιν της, ἀλλὰ διότι ἔχω προφανὲς παράδειγμα, ὅτι τὰ συγκροτηθέντα δικαστήρια ὄχι δὲν ἐπέφερον καλὰ ἀποτελέσματα, ἀλλ’ ἀπεναντίας μέγα κακὸν ἐπροξένησαν εἰς τὸν τόπον ὅπου ἐσυστήθησαν. Δὲν θ’ ἀρνηθῇ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Ἠλείας, ἀφ’ ἧς ἐσυστήθη τὸ πρωτοδικεῖον τὰ ἐγκλήματα, κύριοι, ἐπολλαπλασιάσθησαν καὶ σήμερον, κύριοι, ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τῶν πλημμελειοδικῶν αὐτῶν ὑπάρχουν τόσαι ποινικαὶ δίκαι ἐκκρεμεῖς, ὅσαι δὲν ὑπάρχουν ἐνώπιον τοῦ πλημμελειοδικείου τῶν Πατρῶν, καὶ μολονότι τὸ δικαστήριον τοῦτο ἔχει μίαν περιφέρειαν μεγάλην. Δὲν δύνασθε, κύριοι, ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι ὅπως ἔχει σήμερον ἡ κοινωνία μας, ὁ φατριασμὸς τοποθετεῖ τοὺς δικαστὰς καὶ δὲν γίνεται πρὸς τὸ συμφέρον τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἕνεκα φατριαστικῶν λόγων· καὶ ὅταν τὰ δικαστήρια συγκροτῶνται ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν αὐτὴν, ἐννοεῖτε ποῖα τὰ ἀποτελέσματα καὶ ἐννοεῖτε, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπολλαπλασίασε καὶ τὰ ἐγκλήματα. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα, κύριοι, ἐδῶ, ὅπως σήμερον παρουσιάζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι λίαν πολύπλοκον. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν μέρους ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης καὶ οἱ λοιποὶ κύριοι ἀποκρούουν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς φέρει πρότασιν καὶ ζητεῖ τὴν σύστασιν ἑνὸς ἑτέρου πρωτοδικείου.

§59ΤΙΝΕΣ. Τὴν ἀπέσυρε.

§60ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονήν· δὲν τὸ ἤξευρον πῶς τὴν ἀπέσυρε. Λοιπὸν προσέξατε, κύριοι, ὑπὸ ποίαν αἵρεσιν σᾶς φέρω τὴν πρότασιν, ὅτι τὰ πρωτοδικεῖα πρέπει νὰ γίνουν ἐν γένει εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, ἅμα ἐξέλθητε ἀπ’ αὐτὸ, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα κἀνεὶς ν’ ἀπαιτήσῃ ἐξαιρετικῶς αὐτὸ τὸ δικαίωμα. Διὰ ποῖον λόγον ν’ ἀπαιτῇ ἡ Ἠλεία νὰ ἔχῃ πρωτοδικεῖον καὶ διὰ τί τὰ Καλάβρυτα καὶ ἡ Γορτυνία νὰ μὴ ἔχουν, ὅταν ἔχουν περισσότερον πληθυσμόν; Ἴσως μᾶς εἴπουν, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα παράλιοι, πληρόνομεν περισσοτέρους φόρους, ἔχομεν περισσότερα συμφέροντα· δὲν εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, διότι δὲν πληρόνετε φόρους πλειοτέρους οἱ κάτοικοι τῆς Ἠλείας, οἵτινες ἀπολαμβάνετε τὸ προνόμιον τοῦ δικαστηρίου, ἀλλὰ καὶ οἱ Ἠλεῖοι καὶ οἱ κάτοικοι τῶν ὀρεινῶν μερῶν, οἵτινες εἶναι ἀποκαταστημένοι εἰς τὴν Ἠλείαν καὶ τὰς Πάτρας καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἰδίαν μαρτυρίαν των, διότι ἐκεῖ ἔχουν καὶ τὰ καταστήματά των καὶ τοὺς ἀμπελῶνας των. Λοιπὸν φόρους πληρόνουν καὶ εἰς τὰ πεδινὰ καὶ εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη καὶ πολὺ περισσοτέρους. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῇ ἡ ἀρχὴ, ὅτι τὰ πρωτοδικεῖα εἶναι ἀναγκαῖα, δικαιούμεθα ὅλοι ν’ ἀπαιτήσωμεν τὴν σύστασιν τοιούτων εἰς τὰς ἐπαρχίας μας· δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν προνόμια εἴς τινας ἐπαρχίας, ἐπαρχίας μάλιστα αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὀλιγώτερον πληθυσμὸν ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας τὰς ἰδικάς μας. Ἐὰν κατ’ ἀρχὴν λοιπὸν τὸ πρᾶγμα ἦναι κακὸν, τὰ πρόσθετα πρωτοδικεῖα πρέπει βεβαίως νὰ καταργηθῶσι. Λέγει ὁ κ. Κρεστενίτης, ὅτι ἠθέλησα νὰ προσβάλω τὴν ἐπαρχίαν του. Δὲν ἠθέλησα νὰ προσβάλω τὴν ἐπαρχίαν, κ. Κρεστενίτη, σοῦ εἶπον μάλιστα, ὅτι ἂν θελήσῃς νὰ συγκρίνῃς τὰ ἐγκλήματα, τὰ διαπραττόμενα σήμερον καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκκρεμῆ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ πρωτοδικείου τῆς Ἠλείας μὲ τὴν περιφέρειαν τοῦ πρωτοδικείου τῶν Πατρῶν, θὰ εὕρῃς, ὅτι τὰ ἐγκλήματα εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας εἶναι διπλάσια ἀφ’ ὅ,τι εἶναι εἰς τὰς τρεῖς ἐπαρχίας τοῦ νομοῦ Πατρῶν. Ἀλλ’ ἠξεύρετε διατί; διότι σᾶς εἶπον πάντοτε, ὅτι οἱ δικασταὶ καὶ οἱ εἰσαγγελεῖς τοποθετοῦνται ἀναλόγως τῆς ἐπικρατούσης πολιτικῆς καὶ οἱ δικασταὶ καὶ οἱ εἰσαγγελεῖς δὲν μεταβαίνουν εἰς τὰς ἐπαρχίας ἢ τὰ χωρία διὰ νὰ ὑπηρετήσουν τὴν δικαιοσύνην, ἀλλὰ διὰ νὰ ὑπηρετήσουν φατριαστικοὺς σκοπούς· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Εὑρίσκομαι τώρα εἰς τὸν καιρὸν νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, ὅτι ὁ κ. Πετσάλης βουλευτὴς Χαλκίδος σήμερον ὑπερασπίσθη δικαστά, τινας χωρὶς κανεὶς νὰ τοὺς κατηγορήσῃ. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι σήμερον, ἂν ὑπάρχῃ ἐγγύησις περὶ τῆς δικαιοσύνης, ὑπάρχει εἰς τὰ ἀνώτερα δικαστήρια· αὐτὸ εἶναι μία ἀλήθεια· δὲν δύναται ὅμως ν’ ἀρνηθῇ ὁ κ. Πετσάλης, οὔτε ὁ ἕνας, οὔτε ὁ ἄλλος, οὔτε κανεὶς, καὶ ἄν τις θελήσῃ ν’ ἀρνηθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἡ κοινὴ συνείδησις τὸν καταδικάζει, ὅτι τὰ κατώτερα δικαστήρια δὲν ἀπονέμουν τὴν δικαιοσύνην μὲ τὴν πλήρη πεποίθησιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ κοινωνία εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν· εἶναι ὁμολογούμενον ὅμως, ὅτι τὰ ἀνώτερα δικαστήρια πραγματικῶς ἐκδίδουν ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας καὶ ἡ κοινωνία καὶ ὅλος ὁ κόσμος σέβεται, καὶ τὸ λέγω χωρὶς νὰ περιποιηθῶ τινα· ἠδίκησε μάλιστα ὁ κ. Πετσάλης τοὺς δικαστὰς νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος ν’ ἀναφέρῃ ῥητὰ πρόσωπα, ὅτι ὁ δεῖνα εἶναι καλὸς καὶ ὁ δεῖνα κακός. Οἱ ἀνώτεροι δικασταὶ ἐν γένει εἶναι καλοὶ, ἠμποροῦν νὰ ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις, ἀλλὰ, κύριος οἶδε ποῦ εἶναι καὶ ἄλλοι ἐφέται καὶ αὐτοὺς δὲν ἀνέφερεν ὁ κ. Πετσάλης, δικασταὶ, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπίσης νομομαθεῖς καὶ εὐϋπόληπτοι καὶ εἶναι περίεργον πῶς εἷς τῶν βουλευτῶν εἶπεν, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πληθύος τῶν ἐγκλημάτων εἰς τὴν ἐπαρχίαν του δὲν προέρχεται παρὰ ἐκ τῆς φατριαστικῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Λοιπὸν προσέχετε, κύριοι, εἰς τὰς προτάσεις μου· κηρύττομαι κατ’ ἀρχὴν κατὰ τῶν πρωτοδικείων τῶν συστηθέντων ἐν Ἠλείᾳ καὶ Παρνασσίδι, διότι εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς παραδοχῆς τῶν πρωτοδικείων, ἀλλ’ εἰς περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν, κύριοι, ζητεῖτε τινὲς νὰ ἔχετε προνόμια εἰς τὰς ἐπαρχίας σας, ἐγὼ θὰ κηρυχθῶ τότε ὑπὲρ τῶν πρωτοδικείων καὶ θὰ ζητήσω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, διότι ἡ ἐπαρχία ἡ ἰδική μου ἔχει περισσότερον πληθυσμὸν ἀπὸ τὰς ἄλλας· ἀλλὰ χάριν τῆς δικαιοσύνης ἐξορκίζω μάλιστα ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἔχουν τὰ πρωτοδικεῖα, νὰ παραιτηθοῦν ἀπὸ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν καὶ ἀφήσουν τὰ δικαστήρια εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν ν’ ἀπονείμουν τὴν δικαιοσύνην, ὅπως γίνεται παντοῦ.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετσάλης ἐπρότεινε τὴν ἀναβολὴν πάσης συζητήσεως (θόρυβος).

§62ΔΑΓΡΕΣ. Κ. πρόεδρε, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λίαν σπουδαῖον, θὰ ἐξασκήσῃ μεγίστην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἀνεπηρεάστου ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, καὶ πρέπει νὰ τεθῇ ὑπὸ ὥριμον καὶ ἐμβριθῆ σκέψιν. Ἄλλως τε, κ. πρόεδρε, αἱ δικαστικαὶ περιφέρειαι ὡρίσθησαν εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὡρίσθησαν καὶ αἱ διοικητικαί· ὅτε διωργανώθη καὶ ἐφηρμόσθη τὸ νομαρχιακὸν σύστημα, διωργανώθησαν καὶ αἱ δικαστικαὶ περιφέρειαι. Ἡ μία ὑπηρεσία μὲ τὴν ἄλλην ἔχει πολλὴν σχέσιν· συντείνει εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ λαοῦ, τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τόσα ἄλλα, ἅτινα ἐκ τούτου πηγάζουσι. Πρέπει λοιπὸν νὰ τὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ δὲν πρέπει νὰ θέλωμεν νὰ νομοθετήσωμεν καὶ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Κ. πρόεδρε, ἀποκρούω μὲ ὅλας τὰς δυνάμεις τὴν αὔξησιν ἑνὸς πρωτοδικείου ἀορίστου, δὲν θέλω ποτὲ νὰ παραδεχθῶ τοιαύτην ἀρχὴν, διότι εἶναι ἀρχὴ ὀλεθρία καὶ βλέπετε, ὅτι εἰς τὰ 1867 ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑπεστήριξεν ἢ ἐπρότεινε τὴν σύστασιν 7 ἢ 8 νέων πρωτοδικείων, ἀκόμη δὲν ἠμπόρεσεν οὔτε αὐτὴ οὔτε αἱ κατόπιν κυβερνήσεις νὰ τὸ πραγματοποιήσουν καὶ σᾶς παρακαλῶ πολὺ προσέξατε νομοθετοῦντες μὴ καθιεροῦτε ῥουσφέτια κοινωνικὰ καὶ ἐπαρχιακά. Ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν ἀρχὴν τῆς αὐξήσεως τῶν πρωτοδικείων ἀνεξαρτήτως καὶ ἐπιπολαίως, ἂς μοῦ συγχωρηθῇ αὐτὴ ἡ ἔκφρασις, δὲν ἠμπορεῖτε παρὰ νὰ καθιερώσητε τὴν ἀρχὴν τῶν κοινωνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ῥουσφετίων, διὰ τὸ ὁποῖον κατηγορήσατε καὶ κατηγορεῖτε τὰς κυβερνήσεις. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, κατὰ συνέπειαν προτείνω τὴν ἀναβολὴν καὶ ἵνα ἐξετασθῇ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· τότε θὰ ἴδωμεν, ἐὰν θὰ παραδεχθῶμεν τὴν αὔξησιν τῶν πρωτοδικείων, ποῦ καὶ εἰς ποίας ἐπαρχίας. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἔχουν τινὲς δίκαιον, ὅτι ἡ ἐπαρχία Εὐρυτανία ἔχει ἀνάγκην συστάσεως πρωτοδικείου, ἡ ἐπαρχία Τριφυλίας, καὶ δὲν εἶπον μίαν ἐπαρχίαν εἰς τὴν ὁποίαν πράγματι πρέπει νὰ συστηθῇ πρωτοδικεῖον, ἥτις δὲν ἔχει. Αἱ ἐπαρχίαι Λακωνίας ἔχουν ἀνάγκην συστάσεως πρωτοδικείου καὶ θέλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ ξεχωρίσωμεν τὸ συμπεθεριὸ αὐτὸ τῶν ἄλλων, διότι ἀρκετὰ μᾶς ἐπροίκισαν μὲ τὰ ἤθη καὶ ἐλαττώματά των. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι αὐτὰ τὰ ζητήματα πρέπει νὰ ἔλθουν μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐν ᾧ δὲν σημειοῦνται παρὰ αἱ ἀναγκαῖαι δαπάναι διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου καὶ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης· ἡ κυβέρνησις γνωρίζουσα κάλλιον ἡμῶν ὅλα τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ τῆς ὑπηρεσίας, ἐνέγραψε τὰς ἀναγκαίας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δαπάνας. Ἐὰν θέλωμεν νὰ φέρωμεν συζήτησιν τοιαύτην περὶ τοῦ τί ἕκαστος φρονεῖ ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐπαρχίαν του, προτείνω νὰ χωρίσωμεν τὴν συζήτησιν.

§63ΛΑΠΑΣ. Ὅσοι ἔχετε δικαστήρια δὲν ὁμιλεῖτε, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας σηκόνονται 34 ὥρας οἱ ἄνθρωποι χειμῶνα καιρὸν καὶ κάθηνται ἐδῶ καὶ πηγαίνουν εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ τοὺς κρατοῦν 5 μῆνας εἰς τὴν φυλακὴν σὰν τὰ σκυλιά. Ἐπειδὴ σεῖς δὲν θέλετε, διὰ τοῦτο νὰ ὑποφέρουν καὶ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι καὶ νὰ παθαίνουν; εἰς κάθε νομὸν πρέπει νὰ ᾖναι δύο πρωτοδικεῖα.

§64ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ, κύριοι, μὲ λύπην μου, ὅτι ἡ συζήτησις τῆς προτάσεώς μου ἔλαβε διαστάσεις ἀνωτέρας, ἂς μοῦ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, τοῦ δέοντος· διότι οἱ λαλήσαντες κατ’ αὐτῆς ὑπέλαβον ἢ ἴσως τοῦτο ἐσύμφερε νὰ ὑπολάβουν, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ προτάσεως νέου νόμου, ἐνῷ δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα. Περὶ τίνος, κύριοι, πρόκειται; πρόκειται περὶ χορηγήσεως πιστώσεως διὰ νὰ ὑπάρξουν ὅλαι αἱ δικαστικαὶ ἀρχαὶ, αἱ ὁποῖαι διὰ τῶν κειμένων νόμων εἶναι κεκανονισμέναι· δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν σήμερον πόσα δικαστήρια πρέπει νὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν ἐπικράτειαν· τοῦτο ἐσυζητήθη καὶ ἀπεφασίσθη. Ὑπάρχει νόμος τοῦ κράτους, ὅστις διαλαμβάνει ὅτι εἰς ὅλον τὸ κράτος πρέπει νὰ ὑπάρχουν 24 πρωτοδικεῖα. Τοῦτο εἶναι, κύριοι, ἀποφασισμένον καὶ κανεὶς δὲν δύναται πλέον νὰ τὸ φέρῃ σήμερον εἰς συζήτησιν. Ἐὰν ὑπάρχουν τινὲς, οἱ ὁποῖοι φρονοῦν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ 10, πρέπει νὰ φέρουν πρότασιν αὐτοτελῆ· ἐὰν ᾖναι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν 50 δικαστήρια, ὀφείλουν ἐπίσης καὶ αὐτοὶ νὰ φέρουν πρότασιν αὐτοτελῆ, ἡ ὁποία θὰ τρέξῃ τὸν κανονικὸν δρόμον· ἐν ὅσῳ ὅμως δὲν φέρουν τοιαύτας προτάσεις ἔχομεν νομοθετημένα διὰ τὴν ἐπικράτειαν 24 δικαστήρια· διότι τοιοῦτος εἶναι ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ κυρωθεὶς παρὰ τοῦ Βασιλέως. Ἀλλ’ ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον τοῦτον πρέπει νὰ ἔχωμεν 24 δικαστήρια, ὁ προϋπολογισμὸς διὰ λόγους βεβαίως οἰκονομίας καὶ δι’ οὐδένα ἄλλον λόγον, διότι κανεὶς ἄλλος λόγος δὲν ἠμπορεῖ νὰ προταθῇ, φέρει μόνον 16 πρωτοδικεῖα. Τοιοῦτό τι συμβαίνει εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπουργείων· ἐνῷ π. χ. κατὰ τὸν καταστατικὸν νόμον τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δύναται νὰ ἔχῃ 6 νομίζω τμηματάρχας, ὁ προϋπολογισμὸς δίδει πίστωσιν διὰ πέντε ἢ τέσσαρας, ἐπίσης καὶ ἐκ τοῦ προσωπικοῦ τῶν Τελωνείων καὶ ἄλλων κλάδων ὁ προϋπολογισμὸς δύναται νὰ περικόπτῃ μερικὰς θέσεις, ἀλλὰ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἁρμοδίου ἄρθρου οὐδεὶς τῶν βουλευτῶν ἐμποδίζεται νὰ ζητήσῃ, ὥστε νὰ περικόπτῃ ἢ περισσοτέρας ἢ ὀλιγωτέρας ἢ καὶ νὰ δοθῇ ὁλόκληρος ἡ ἀναγκαία πίστωσις δι’ ὅλας τὰς θέσεις, αἱ ὁποῖαι σημειόνονται εἰς τὸν καταστατικὸν νόμον· ἡ πρότασις δὲ αὕτη πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφοφορηθῇ ἀμέσως. Δὲν ἔχετε λοιπὸν τὸ δικαίωμα ν’ ἀναβάλητε τὴν πρότασίν μου, διότι δὲν φέρω πρότασιν αὐτοτελῆ περὶ δικαστηρίων· λέγω μόνον ὅτι κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον πρέπει νὰ ᾖναι 24 δικαστήρια· ἐπειδὴ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν βλέπω μόνον 16, ἀπαιτῶ νὰ ψηφίσητε πίστωσιν καὶ διὰ τὰ 24, ἐὰν δὲν θέλετε, εἶσθε κύριοι ν’ ἀποῤῥίψητε τὴν πρότασίν μου.

§65ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν μὲ κάμνεις τὴν χάριν νὰ προσδιορίσῃς, ποῦ κρίνεις ἀναγκαῖον νὰ συστηθῶσι τὰ δικαστήρια;

§66ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἀφίνει εἰς τὴν κυβέρνησιν.

§67ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ κυβέρνησις σοῦ λέγει διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐγὼ δὲν θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἄλλων πρωτοδικείων· νομίζετε σεῖς ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν; προτείνατε σεῖς παρακαλῶ, ὁρίσατε ὅμως διὰ ποίας ἐπαρχίας.

§68ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Δαγρὲ, ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐκανόνισε νὰ ὑπάρχουν 24 πρωτοδικεῖα, ἀφῆκεν εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ τὴν ἕδραν καὶ τὴν περιφέρειαν αὐτῶν· δὲν ἠμπορῶ ἐγὼ λοιπὸν νὰ μεταβάλω τοῦτο, ἐκτὸς ἐὰν φέρω τροποποίησιν τοῦ νόμου. Ἡ κυβέρνησις χρεωστεῖ νὰ συστήσῃ τὰ 24 πρωτοδικεῖα, ἐὰν ἡ Βουλὴ τὰ ἀπαιτήσῃ, ἀλλ’ ἐὰν ἀντὶ νὰ προσδιορίσῃ τὴν ἕδραν τοῦ δικαστηρίου εἰς τὴν πόλιν Α, τὴν προσδιορίσῃ εἰς τὴν πόλιν Β, δὲν ἠμπορῶ ἐγὼ τοὐλάχιστον ν’ ἀφαιρέσω αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν, διότι τὸ ἔδωκεν ὁ νόμος· ἐὰν νομίζω ὅτι κακῶς ἐνομοθετήθη, πρέπει νὰ φέρω πρότασιν περὶ μεταβολῆς τοῦ νόμου· ἐνόσῳ ὅμως ὁ νόμος αὐτὸς δὲν μεταβληθῇ, εἶναι δικαίωμα τῆς κυβερνήσεως νὰ κανονίσῃ τὰς ἕδρας καὶ τὰς περιφερείας. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δὲν δύνασθε ν’ ἀναβάλητε τὴν πρότασίν μου, διότι πρόκειται περὶ χορηγίας πιστώσεως διὰ τὴν ἵδρυσιν νομοθετημένων θέσεων.

§69ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐξήγησεν ἕνα ὑπάρχοντα νόμον, ὁ ὁποῖος ἄφησεν εἰς τὴν κυβέρνησιν, δυνάμει τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχει, νὰ προχωρῇ ἕως οὗ συμπληρώσῃ τὰ 24 δικαστήρια· ἀπόκειται λοιπὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν τοῦτο. Δὲν ἔχει πόρους ἡ κυβέρνησις νὰ τὰ βάλῃ ὅλα εἰς ἐνέργειαν, νὰ κόψῃ ἀναγκαῖα ἔξοδα ἀλλοῦ καὶ νὰ συστήσῃ ὅλα αὐτά. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν ἐνέκρινε τότε, ἔχουσα τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου ὑπ’ ὄψιν, ἔχουσα τὰς πληροφορίας τῶν εἰσαγγελέων καὶ πρωτοδικείων, ποῦ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀνάγκη, καὶ ἐνέκρινεν αὐτὴν τὴν ἐπαρχίαν, διὰ τὴν ὁποίαν τώρα δὲν ὁμιλῶ, λέγω ὅμως εἰς τὸν κύριον Πετιμεζᾶν πρὸς ἱκανοποίησίν μου, ὅτι ἡ Ἠλεία εἶναι πεδινὸς τόπος καὶ ὅλοι οἱ ὀρεινοὶ, τοὺς ὁποίους λέγει, ἔρχονται τῷ ὄντι ἐκεῖ καὶ μᾶς ἔμαθον νὰ κλέπτωμεν καὶ τὰ ζῶα καὶ ἐκεῖνοι νὰ τὰ μεταφέρουν.

§70ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε, νὰ τοῦ δείξω ἐγὼ ποῦ εἶναι οἱ ἀλογοκλέπται.

§71ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν πρὶν ἀκόμη ἔχωμεν δικαστήριον οἱ εἰσαγγελεῖς εἶπον, ὅτι εἰς τὸν τόπον αὐτὸν εἶναι ἀνάγκη δικαστηρίων διὰ νὰ προλαμβάνῃ τὰ ἐγκλήματα ταχέως, διότι πράγματι τινὲς τῶν ὀρεινῶν εἶναι πολὺ ἐλεύθεροι εἰς τὰ τῆς ἰδιοκτησίας (θόρυβος). Ἀπέδειξεν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ὅτι ὅπου συσταίνουν δικαστήρια ἐκεῖ πιέζονται. Ἐγὼ λέγω ὅταν οἱ δικασταὶ ᾖναι τίμιοι δὲν πιέζονται, καὶ ὅταν ᾖναι ἡ κυβέρνησις αὐστηρὰ, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ πιέσῃ κανεὶς, καὶ ἂν ἀγαπᾶτε φέρω καὶ μίαν ἐφημερίδα, τὴν «Ἀλήθειαν», ἡ ὁποία δὲν εἶναι συμπολιτευομένη, νὰ ἰδῆτε πόσον ἐπαινεῖ τὸν παρόντα ὑπουργὸν, ὅτι ἐμόρφωσε τὰ δικαστήρια τῆς Ἠλείας κατὰ τὴν εὐχαρίστησιν τῶν ἀντιπάλων. Δυσανασχετεῖ ὅτι εἶπον ὅτι ὅλοι οἱ κάτοικοι οἱ ὀρεινοὶ εἶναι κάτοικοι τῆς Ἠλείας καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶπα, ὅτι ἐσυστήθη τὸ δικαστήριον διὰ νὰ προλαμβάνῃ ταχέως τὰ ἐγκλήματα.

§72Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τῶν ὑπουργῶν διὰ νὰ μάθῃ ὁ κ. Κρεστενίτης, ὅτι εἰς τὴν Ἠλείαν διαπράττονται χίλια ἐγκλήματα καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Καλαβρύτων ἓν μόνον, καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς δύναται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ κρούσῃ τὸν τηλέγραφον διὰ νὰ μάθῃ πόσοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας εἶναι εἰς τὰς φυλακὰς καὶ πόσοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων καὶ θὰ μάθῃ ἀμέσως ἐκ τῶν ἀρχείων, ὅτι παρῆλθεν ὅλον τὸ διάστημα τῆς μεσοβασιλείας καὶ πρὸς τιμὴν τῆς ἐπαρχίας μου λέγω, ὅτι δὲν διεπράχθη οὔτε πταῖσμα. Κύριε Ζαΐμη, εἶσθε πρωθυπουργὸς, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν σας.

§73ΔΑΓΡΕΣ. Ἐξαιρεῖται.

§74ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐξαιρεῖται· διατί ἐξαιρεῖται; Καὶ μάλιστα λέγω, ὅτι ἔχομεν ἕνα δῆμον, εἰς τὸν ὁποῖον πραγματικῶς ἐμβῆκε τὸ κακὸν τῆς ζωοκλοπῆς, ἀλλ’ ὁ δῆμος αὐτὸς δυστυχῶς συνορεύει μὲ τὴν Ἠλείαν, εἶναι ὁ δῆμος τῆς .........καὶ διὰ τὰς σχέσεις, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξε μὲ τὴν ἐπαρχίαν σας εἰσῆλθε καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας τὸ μόλυσμα, τὸ κακὸν τῆς ζωοκλοπῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἀνεπτυγμένη εἰς τὸν ὕπατον βαθμὸν εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Ἠλείας· εἶναι ἀδύνατον νὰ διέλθῃ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Ἠλείας ἄνθρωπος χωρὶς ν’ ἀπολέσῃ τὸν ἵππον του, χωρὶς νὰ τοῦ κλαπῇ. Πάντοτε ὁ κύριος Κρεστενίτης συνείθισε νὰ παρουσιάζηται καὶ νὰ λέγῃ ὅτι ἡμεῖς οἱ οἰκοκυραῖοι, οἱ φιλόνομοι, οἱ τοιοῦτοι, οἱ γέροντες· μάλιστα, κύριε Κρεστενίτη, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας σᾶς λέγω, ὅτι διαπράττονται τόσα ἐγκλήματα εἰς τὸ διάστημα ἑνὸς χρόνου, ὅσα δὲν διαπράτονται εἰς ὅλον τὸν νομὸν τῆς Ἀχαΐας κατὰ τὸ διάστημα 5 χρόνων.

§75ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀπὸ ποῖον;

§76ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπὸ τοὺς κατοίκους διαπράττονται. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀναβολῆς, κύριοι, διότι ὁ κύριος Σωτηρόπουλος πολὺ ὀρθῶς καὶ πολὺ λογικῶς σᾶς ἀνέπτυξε τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν δύναται σήμερον νὰ ὑποστηριχθῇ ἀναβολὴ ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ· τί πρόκειται σήμερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν νὰ κάμωμεν; Πρόκειται νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὴν δαπάνην καὶ τὴν ὕπαρξιν ἀριθμοῦ τινος Πρωτοδικείων· τί ἐγένετο κατὰ τὴν συζήτησιν; ὁ μὲν κ. Σωτηρόπουλος ἐπρότεινε τὴν σύστασιν 8 ἔτι Πρωτοδικείων καὶ κατὰ συνέπειαν τὴν προσαύξησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς δικαιοσύνης μὲ μίαν δαπάνην, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὴν σύστασιν αὐτὴν τῶν 8 πρωτοδικείων· τί ἐπρότεινα ἐγώ;

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι προτάσεις.

§78ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι αὐτοτελεῖς αἱ προτάσεις αὗται.

§79ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα καὶ τὴν κατάργησιν δύο ἔτι πρωτοδικείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐγγεγραμμένα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἶπον καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἐὰν παραδέχεται τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ σύστασις πρωτοδικείων εἶναι ἀναγκαία πρὸς ταχυτέραν καὶ δικαιοτέραν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, αὐτὸ τὸ δικαίωμα τὸ ἔχουν πλεῖσται ἐπαρχίαι, πολυάριθμοι μάλιστα, καὶ ἑπομένως πρέπει βεβαίως ἀκολουθοῦντες τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, ὅταν ἡ ἀρχὴ τῆς συγκροτήσεως ἢ τοῦ πολυπλασιασμοῦ τῶν δικαστηρίων θεωρῆται ὡς ἀρχὴ ὀρθὴ, ὡς ἔργον δίκαιον, ὡς ἀρχὴ παραδεδεγμένη νὰ ἀπαιτήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν σύστασιν δικαστηρίων εἰς τὰς ἐπαρχίας μας· λοιπὸν δὲν δύνανται νὰ ζητήσουν τὴν ἀναβολὴν· πρῶτον θὰ ἔλθῃ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος προτείνω τὴν κατάργησιν τῶν πρωτοδικείων, ἅτινα ἐσυστήθησαν, καὶ σᾶς εἶπον ὅτι ἡ συγκρότησις αὐτῶν ἐγέννησε πολλὰ κακὰ εἰς τὸν τόπον.

§80ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ φέρητε πρότασιν νόμου.

§81ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι· ἐγὼ μὲν δίδω τὰ μέσα εἰς τὴν κυβέρνησιν καὶ ἂς φτιάσῃ ἐκείνη ὅσα θέλει. Πολὺ ὀρθῶς ὁ νόμος ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ τὰ δικαστήρια, ὅπου θέλει· λοιπὸν ἐὰν σήμερον θελήσῃ ἡ κυβέρνησις νὰ σηκώσῃ τὸ Πρωτοδικεῖον τῆς Ἠλείας καὶ νὰ τὸ βάλλῃ εἰς τὰ Καλάβρυτα ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτὸ, ἐὰν ἐγὼ ἔλθω ὑπουργὸς, ὑπόθεσε, καὶ σηκώσω τὸ δικαστήριον, ὅπου θυμόνει ὁ κ. Καραλίβανος, καὶ τὸ ὑπάγω εἰς τὰ Καλάβρυτα, δὲν εἰμπορεῖ νὰ κάμῃ τίποτε· Ἐὰν σήμερον ὁ κ. Πετσάλης θελήσῃ νὰ πάρῃ τὸ δικαστήριόν σου καὶ νὰ τὸ ὑπάγῃ εἰς Ξηροχῶρι ἢ εἰς Κάρυστον, τὸ κάμνει ἀξιόλογα, διότι τὸν ἐξουσιοδότησες δι’ ἑνὸς νόμου, νόμου, ὁ ὁποῖος τοῦ χορηγεῖ τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν μετάθεσιν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡμεῖς σήμερον κανονίζοντες τὰς δαπάνας πρέπει νὰ σκεφθῶμεν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὴν δαπάνην ἀπὸ τὰ δύο δικαστήρια καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὰ δικαστήρια μόνον εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν· ἄλλως ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις, δικαιούμεθα ὅλοι νὰ ἀπαιτήσωμεν καὶ θὰ ἀπαιτήσωμεν δικαστήρια εἰς τὰς ἐπαρχίας μας, καὶ δὲν δίδομεν εἰς κανένα τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ ἐξαιρετικὴν θέσιν, διότι συνέπεσε νὰ ᾖναι καμπίσος καὶ δὲν εἶναι ὀρεινὸς, πολὺ περισσότερον μάλιστα τὰ δικαστήρια δὲν πρέπει νὰ ᾖναι εἰς τὰ πεδινὰ μέρη, διότι ἐκεῖ ἡ συγκοινωνία εἶναι πολὺ εὐκολωτέρα ἀπὸ τὰ ὀρεινά· σήμερον ἀπὸ τὸν Πύργον εἰς Πάτρας ἔρχονται τὸ καλοκαῖρι ἐφ’ ἁμάξης οἱ ἄνθρωποι, καὶ ἐν τούτοις ἐὰν ἀναχωρήσῃ κανεὶς ἀπὸ τὸ Καρπενήσιον τῆς Εὐρυτανίας διὰ νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Μεσολόγγιον θέλει 6 πραγματικὰς ἡμέρας. Εὑρίσκομαι ὅμως εἰς καιρὸν τώρα νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Γουβέλην, ὁ ὁποῖος ἔπληξε σήμερον ὅλας τὰς χορδὰς τῆς λύρας τῆς δικαιοσύνης καὶ μᾶς ἔκαμε λόγον καὶ περὶ τῆς συγκοινωνίας σήμερον (καὶ πράγματι ἡ συγκοινωνία εἶναι ὀλεθρία, ὀλεθριώτεροι δρόμοι δὲν ὑπάρχουν εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, ἐὰν μεταβῆτε ἀπὸ τὸ Καρπενῆσι εἰς τὸ Μεσολόγγιον θὰ ἐξομολογηθῆτε, συνέπεσε νὰ περάσω μίαν φορὰν καὶ εἶδον αὐτὸν τὸν τόπον,) ὅτι ὁ κ. Γουβέλης προχθὲς δὲν ἔπρεπε νὰ καταψηφίσῃ κατὰ τῶν ἐξόδων τῆς ὁδοποιΐας, διὰ νὰ γίνῃ ὁ δρόμος (γέλως).

§82Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουρ. τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τῆς ἀναβολῆς· θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ἐδόξασα πάντοτε καὶ δοξάζω, ὅτι ἡ δικαιοσύνη πρέπει νὰ ἵσταται ὅσον ἔνεστι πλησιέστερον πρὸς τὸν δικαζόμενον, καὶ ἑπομένως πρὸ πολλῶν χρόνων εἶμαι κεκηρυγμένος κατὰ τοῦ ἰσχύοντος συστήματος τῆς δικαιοσύνης· μάλιστα ἐσχημάτισα ἀκλόνητον πεποίθησιν περὶ τούτου, ὅταν ἐμελέτησα τὸν ὀργανικὸν νόμον τῶν δικαστηρίων τῆς Ἀγγλίας· ἐκεῖ εἶδον, ὅτι οἱ δικασταὶ πηγαίνουν εἰς τὴν κατοικίαν τοῦ δικαζομένου, τόσον διὰ πολιτικὰς ὑποθέσεις ὅσον καὶ διὰ ποινικάς· ἐὰν λοιπὸν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ γίνεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι τὰ ἤθη μας διαφέρουν, τοὐλάχιστον ἡ ἀρχὴ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ, ὅπως αἱ περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος καὶ τὰ ἤθη παραδέχονται. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν εἶναι ὁ καιρὸς αὐτὸς κατὰ τὸν ὁποῖον ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν ποῖον εἶναι τὸ καταλληλότερον σύστημα, διότι κατὰ τὴν γνώμην αὐτὴν ἀπαιτεῖται ἓν πρωτοδικεῖον εἰς πᾶσαν ἐπαρχίαν, ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων, ἡ πολιτικὴ καὶ ποινικὴ δικονομία, καὶ χρειάζεται νὰ γίνῃ ἓν ἔργον Κυκλώπιον, καὶ χρειάζεται νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ἵνα ἐνασχοληθῇ ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν σύνταξιν ἑνὸς νομοσχεδίου καταλλήλου εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῶν σχέσεων τοῦ τόπου· τὸ νὰ συσταθοῦν ἀκόμη 8 πρωτοδικεῖα, οὔτε ἡ ἀρχὴ περὶ ἧς ἐλάλησα ἐφαρμόζεται, οὔτε αἱ ἀνάγκαι ἱκανοποιοῦνται, ὑπάρχει μόνον μία ἱκανοποίησις ὅλως μερικὴ, μία οἰκονομία συμφερόντων τινῶν, οὐδεμία δὲ ἐφαρμογὴ ἀρχῆς γίνεται, διότι τὸ ἴδιον σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπ’ ἀρχῆς ἐφηρμόσθη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐξακολουθεῖ. Ἐπὶ ἀντιβασιλείας ἐλήφθη ὡς περιφέρεια ἑκάστου πρωτοδικείου ἡ περιφέρεια ἑκάστου νομοῦ, αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ ἐφ’ ἧς στηρίζεται ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων. Δὲν θεραπεύει λοιπὸν τὸ κακὸν ἡ προσθήκη 8 πρωτοδικείων· πρέπει νὰ εὑρεθῇ γενικὸς τρόπος θεραπείας, διότι ἡ ἀνάγκη εἶναι γενική. Ὡς δὲ προεῖπον δὲν εἶναι σήμερον ἡ κατάλληλος περίστασις κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν πιστώσεων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σήμερον αἱ πιστώσεις κρίνονται ἀναλόγως τῶν κειμένων νόμων. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τριφυλλίας ἐπικαλεῖται ὑπάρχοντα νόμον καὶ ζητεῖ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς πιστώσεως. Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ ἔντιμος οὗτος βουλευτὴς, ὡς καὶ πολλοὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν πειραχθῆ ἀπὸ τὴν ἔκφρασιν, ἡ κυβέρνησις ἡ τότε κατεδίκασε τὸν νόμον, δὲν τὸν ἐφήρμοσε· δὲν τὴν κατηγορῶ, ἐξ ἐναντίας λέγω ὅτι καλῶς ἔπραξεν. Ὁ νόμος ἐψηφίσθη κατὰ τὰ 1867, διὰ τοῦ ὁποίου συνιστῶνται 11 πρωτοδικεῖα, τὸ ὑπουργεῖον ὅμως δὲν ἐσύστησε παρὰ 2, δὲν λογαριάζω τὸ τῆς Λευκάδος. Ἀφοῦ ἔχομεν καὶ τὸ παράδειγμα τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ ὁποίου ἐψηφίσθη ὁ νόμος, ὅτι δὲν τὸν ἐφήρμοσε, δὲν ἐθεώρησεν ὅτι ἱκανοποιεῖ τὰς ὑφισταμένας ἀνάγκας· πῶς θέλετε σήμερον νὰ ἐπιβληθῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἡ ὑποχρέωσις εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ νόμος διὰ τῆς καταχωρίσεως τῆς εἰρημένης πιστώσεως. Ἄλλως τε, κύριοι, ἐγὼ ἐκφράζω τὴν ἰδέαν μου, ἡ Βουλὴ δὲ εἶναι κυρία· θέλει νὰ παραδεχθῇ τὴν παραχώρησιν τῆς πιστώσεως; ἂς τὴν παραδεχθῇ, τὸ κατ’ ἐμὲ ἐκφράζω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πράξῃ τοῦτο· ὁποιαδήποτε δὲ κυβέρνησις ὑπάρχει εἰς τὴν νέαν σύνοδον τῆς Βουλῆς, ἂς σκεφθῇ περὶ καταρτίσεως νόμου καταλληλοτέρου, ἱκανοποιοῦντος ὅλας τὰς ἀνάγκας τοῦ κράτους.

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη κατεδίκασεν ἡ ἰδία τὸν Νόμον, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς πρωτοβουλίας της ἐπεψηφίσθη. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε πεποίθησιν εἰς τὸ σύστημά της, δὲν ἤθελε τὸ παρουσιάσει, ἀλλ’ αἱ περιστάσεις αἱ τότε δὲν ἐπέτρεπον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην νὰ σχηματίσῃ 10 Πρωτοδικεῖα διὰ μιᾶς. Βλέπετε ὁποία ἀμφισβήτησις ἔγινε καὶ γίνεται περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν κατωτέρων δικαστηρίων σήμερον. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐσκέφθη, ὅτι πραγματικὴ δικαιοσύνη πρέπει ν’ ἀπονεμηθῇ καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο συντελεῖ νὰ ἦναι πλησίον τῶν δικαζομένων τὰ δικαστήρια, ἀλλὰ δὲν ἐνόμισεν ὅτι δύναται ἀμέσως νὰ μορφώσῃ 60 δικαστάς. Ἰδοὺ διατὶ τότε δὲν ἠδυνήθημεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸν Νόμον, τὸν ὁποῖον ἐπροτείναμεν καὶ ὑπεστηρίξαμεν. Ἄλλως ἐγὼ καὶ εἶχον καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ἀκόμη, ὅτι ὅσον πλησιεστέρα εἶναι ἡ δικαιοσύνη εἰς τὸν πολίτην, τόσον εἶναι καλλίτερον, ἄλλως τε δὲ τότε εἴχομεν πλήρη ἐπαρχιακὸν ὀργανισμὸν, καὶ κατ’ αὐτὸν ἠθέλομεν ῥυθμίσει καὶ τὰ δικαστήρια. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἀμέσως τὸν νόμον, καὶ οὐχὶ ὅτι τὸν κατεδικάσαμεν.

§84ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ ν’ ἀφήσω ἀπαρατήρητα δύο περιστατικὰ, τὰ ὁποῖα ἔφεραν εἰς ἀντίφασιν τὸν προαγορεύσαντα κ. Πετιμεζᾶν, βουλευτὴν Καλαβρύτων, καὶ ὁμολογῶ ὅτι εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸν ἐννοήσω. Εἶπεν, ὅτι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν δικαστηρίων, καὶ εἰς παράδειγμα ἔφερε τὰ δικαστήρια τῆς Ἠλείας καὶ τῆς Παρνασσίδος, δὲν ἔφερε κανὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα παρὰ μόνον τὴν καταπίεσιν, τὴν μεροληπτικὴν ἐκδίκασιν τῶν ὑποθέσεων ἀναλόγως τῆς ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἰσχυροὶ ἴσχυον ἐπὶ τῶν προσώπων τῶν διοικούντων τὸν τόπον. Κατόπιν δὲ, ἐνῷ ὑπέθεσε τοὺς δικαστὰς τοὺς ἀπονέμοντας τὴν δικαιοσύνην, ὅτι εἶναι ἄνθρωποι παρασυρόμενοι ἀπὸ τοὺς ἰσχυροὺς, ἀντικρούων ἕτερον βουλευτὴν εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἡ δικαστικὴ τιμιότης ὑπάρχει μόνον εἰς τὰ ἀνώτερα δικαστήρια, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰ τὰ κατώτερα καὶ εἰς αὐτὰ τὰ Πρωτοδικεῖα. Ὅταν λοιπὸν, κ. Πετιμεζᾶ, παραδέχεσθε, ὅτι ἡ δικαιοσύνη καὶ ἀπὸ τοὺς κατωτέρους δικαστὰς ἀπονέμεται ἀμερολήπτως, ὅπως καὶ ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρους, τότε δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἀπονέμεται κατὰ τὰς ἐπαρχίας καὶ ἰδίως ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας ἐσυστήθησαν τὰ τρία δικαστήρια, μεροληπτικῶς. Τοῦτο δὲν ἠδυνάμην νὰ τὸ ἀφήσω ἀπαρατήρητον, διότι εἶναι, ὡς εἶπον, μία ἀντίφασις. Χαίρω πολὺ, ὅτι μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκεται καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπὲρ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν δικαστηρίων, καὶ εἴθε, ὅπως πάντες ἐπιθυμοῦμεν, νὰ ἴδωμεν δικαστήρια εἰς πᾶσαν ἐπαρχίαν· διότι ὅπου ἡ δικαιοσύνη εἶναι παροῦσα, ἐκεῖ, βεβαιωθῆτε, καὶ τὰ ἐγκλήματα τιμωροῦνται ἀμέσως, καὶ ἡ τάξις ἀποκαθίσταται εὐκολώτερον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθιερωθῇ ἐν ὅλῳ τὸ σύστημα τοῦτο, εἴπομεν, ὅτι μονομερῶς ἠμπορεῖ νὰ καθιερωθῇ, ὅπου εἶναι ἡ ἀνάγκη, καὶ ἐκεῖ νὰ συστηθῶσι τὰ ἄλλα 8 δικαστήρια, διὰ τὰ ὁποῖα προβλέπει ὁ νόμος τοῦ 1867. Κατ’ ἐμὲ κριτὴν, ἂν δὲν ᾖναι ὁ οἰκονομικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος δύναται ν’ ἀναγκάσῃ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ νὰ μὴ ἐγκαθιδρυθῶσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ τὰ λοιπὰ δικαστήρια, πιστεύω ὅτι ὁ ἕτερος ὁ λεχθεὶς παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δὲν εἶναι τόσον ἀληθὴς, διότι ἔχω τὴν ἀρχὴν ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τέλειον τὸ καλὸν, ἂς τὸ ἔχωμεν καὶ ἀτελὲς, ἀρκεῖ ὅτι γίνεται καλόν. Εἶπε δὲ, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος, ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἡ ἐγκαθίδρυσις τῶν δικαστηρίων τῆς Ἠλείας καὶ τῆς Παρνασσίδος δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο, παρὰ ν’ αὐξήσῃ τὰ ἐγκλήματα. Ἀπατᾶται ὅστις τὸ πιστεύει· δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἔκαμεν ὥστε ν’ αὐξήσουν τὰ ἐγκλήματα, ἀλλ’ ἦτον ὁ λόγος ὁ ἕτερος, ὅστις ἐμπόδιζε τοὺς ἀδικουμένους νὰ προσέρχωνται εἰς τὴν δικαιοσύνην, ἦτο ὁ λόγος τῆς μὴ εὐκόλου συγκοινωνίας μὲ τὰ μακρὰν κείμενα δικαστήρια· δηλ. ὅταν ἐγὼ ὁ κάτοικος τοῦ Γαλαξειδίου προσεβαλόμην ἀπὸ ἕνα καὶ ἐσυλλογιζόμην, ὅτι ἂν ἤθελον νὰ τὸν καταδιώξω, ἔπρεπε νὰ τρέξω 30 ὥρας διὰ νὰ ὑπάγω εἰς Λαμίαν καὶ νὰ βάλω τὸ κεφάλι μου εἰς τὴν λαιμητόμον δέκα φορὰς, νὰ περάσω δηλ. ἀπὸ τὴν Κακὴν Σκάλαν, ἀπὸ τὴν Ἄμπλανην, ἀπὸ τὸ Βαθὺ Ῥεῦμα, ἀπὸ τὴν Ἀλαμάναν καὶ νὰ φθάσω εἰς τὴν Λαμίαν, ἔλεγον, προτιμώτερα, ὁ θεὸς ἂς τὸν συγχωρήσῃ. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐφαίνοντο ἐγκλήματα τότε. Σήμερον ὅμως, ὅτε τὸ δικαστήριον εἶναι ἐμπρός μου καὶ ἔχω ἀσφάλειαν ἀπὸ Γαλαξεῖδι νὰ ὑπάγω εἰς Ἄμφισσαν, καταγγέλλω τὸν ἀδικήσαντά με· καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον φαίνεται ὅτι ἐπολλαπλασιάσθησαν τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐφαίνοντο πρὶν, διότι δὲν κατεδιώκοντο, δὲν ἐμηνύοντο οἱ ἐγκληματήσαντες. Τὰ ἐγκλήματα διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν δικαστηρίων δὲν αὐξάνουν, ἀπ’ ἐναντίας ἐλαττοῦνται. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου συνέβαινον πολλαὶ ζωοκλοπαὶ εἰς μικρὰ ζῶα, οὐχὶ καθὼς εἶναι συνήθεια εἰς τὴν Πελοπόννησον· ἐπειδὴ δὲ αἱ ζωοκλοπαὶ δὲν ὑπάγονται εἰς τὰ πταισματοδικεῖα, ἀλλ’ εἰς τὰ πλημμελειοδικεῖα, ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῶν δικαστηρίων ἐκείνων ἡ ζωοκλοπὴ ἠλαττώθη, διότι εἶναι πρόχειρος ἡ δικαιοσύνη, καὶ συλλογίζονται πολὺ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ κλέψουν ζῶα. Ὕστερον ἀπὸ αὐτὰ θέλω νὰ εἴπω καὶ ὀλίγα, καθόσον ἀφορᾷ τὸν οἰκονομικὸν λόγον, διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν δικαστηρίων δὲν ἔφερε καμμίαν βλάβην, ἀπεναντίας ηὔξησαν τὰ εἰσοδήματα καὶ δι’ αὐτὴν τὴν αἰτίαν εἶμαι ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου· διότι βεβαίως, ἐὰν ἔβλεπα, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐζημιοῦτο, ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα εἰς ὁποίας εὑρισκόμεθα οἰκονομικὰς κρίσεις, βεβαίως καὶ ἐγὼ δὲν θὰ ἤμην ὑπὲρ αὐτῆς τῆς προτάσεως. Θέλω ἐν ὀλίγοις σᾶς ἀναφέρει τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ δικαστηρίου Παρνασσίδος ἑνὸς ἔτους μόνον, τοῦ ἔτους 1868, καὶ θέλω συγκρίνει ταῦτα πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τῶν δικαστηρίων τῆς Λαμίας ἐν ὅλῳ τῷ νομῷ καὶ ἐν μέρει. Τὸ 1867 ἐξεδόθησαν ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου τῆς Λαμίας ἀποφάσεις πολιτικαὶ καὶ ἐμπορικαὶ 1388. Ποινικαὶ ὑποθέσεις 525 καὶ βουλεύματα ἐξεδόθησαν 843. Ἔκαμα ἕνα λογαριασμὸν 1388 ὑποθέσεις πολιτικαὶ καὶ ἐμπορικαὶ ἐπὶ 40 δραχμὰς τοὐλάχιστον, (διότι 40 δραχ. καὶ εἰς τὴν μικροτέραν ὑπόθεσιν δὲν ἠμποροῦν παρὰ νὰ ἐξοδευθοῦν) ἔχομεν 55,520 δραχ. Ποινικαὶ 685 ἐπὶ 5 δραχ. 3,125, βουλεύματα 843 ἐπὶ 3 δραχ. 2,229, τὸ ὅλον 60,879· αὐτὰ λοιπὸν ἀπέφερε τὸ δικαστήριον Λαμίας καθ’ ὅλον τὸν λογαριασμόν. Ἔρχομαι τώρα νὰ ἐξετάσω τὰ δύω δικαστήρια καὶ διῃρημένως, κατὰ τὸ 1868 τὸ πρωτοδικεῖον Λαμίας μεμονωμένως ἐξέδωκεν ἀποφάσεις πολιτικὰς καὶ ἐμπορικὰς 1045 ἀπὸ 40 δραχ. ἔχομεν 41,800, ποινικὰς 552 ἀπὸ 5 δραχμὰς 2,760, βουλεύματα 795 ἀπὸ 3 δραχ. 2,385 τὸ ὅλον 46,945· ταῦτα ἀπὸ μόνον τὸ δικαστήριον Λαμίας. Λαμβάνομεν ἤδη μεμονωμένον τὸ δικαστήριον Παρνασσίδος. Κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος ἐξέδωκεν ἀποφάσεις πολιτικὰς καὶ ἐμπορικὰς 751 ἀπὸ 40 δραχ. 31,040, ποινικὰς 664 ἀπὸ 5 δραχ. 3320, βουλεύματα 718 ἐπὶ 3 δραχ. 2,154, τὸ ὅλον 39,514· εἶπον λοιπὸν, ὅτι μόνον τὸ δικαστήριον Λαμίας εἶχεν εἰσπράξει 60,800, τὰ δύο δὲ δικαστήρια ὁμοῦ εἰσέπραξαν 86,500.

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἦτο τὸ πρῶτον ἔτος.

§86ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Μάλιστα. Ὑπῆρχον δὲ ὑπὸ διάσκεψιν πολιτικαὶ καὶ ἐμπορικαὶ ὑποθέσεις 111, ἐκκρεμεῖς ἀνακρίσεις ἐπὶ κακουργήμασι 263 καὶ ἐκκρεμεῖς ἀνακρίσεις ἐπὶ πλημμελήμασι 860, ὥστε βλέπετε ὁποία ἐργασία ὑπελείπετο καὶ διὰ τὸ 1869. Ἄρχομαι ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις εἰς τὸ πρωτοδικεῖον τῆς Παρνασσίδος, αἵτινες ἀναβαίνουσιν εἰς δραχ. 39,544. Εἰς ταύτας προστεθήτωσαν καὶ αἱ ἀκόλουθοι. Πᾶσα ὑπόθεσις κατὰ μέγα μέρος θὰ ἔχῃ τέσσαρας μάρτυρας, ὥστε ἐμβαίνουν εἰς κίνησιν 2,640 ἄνθρωποι, πληρόνοντες ἕκαστος δέκα δραχ. ὀλιγώτερον μαρτυρικὰ δικαιώματα παρ’ ὅ,τι ἐπληρόνετο, ὅταν τὸ δικαστήριον ὑπῆρχεν εἰς τὴν Λαμίαν δραχ. 26,400, μάρτυρες παριστάμενοι εἰς τὸν ἀνακριτὴν 60 κατὰ μῆνα, τὸ ἔτος 720 πρὸς 10 δραχ. 7,200, ὥστε τὸ ὄφελος ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν μαρτυρικῶν δικαιωμάτων καὶ ἡ εἴσπραξις τῶν δικαιωμάτων, καὶ οὐχὶ ὅλη ἡ εἴσπραξις, διότι ἂν ἀρχίσω ν’ ἀριθμήσω καὶ ἄλλας πολλὰς εἰσπράξεις αὗται ἀναβαίνουν πολύ, ὥστε αἱ εἰσπράξεις ἀναβαίνουν εἰς 73,144· ὅτι δὲ τοῦτο εἶναι βέβαιον ἀποδεικνύεται ἐκ τούτου, ὅτι κατὰ τὸ 1868 κατηναλώθη χαρτόσημον εἰς τὸ ταμεῖον πλέον τῶν προηγουμένων 45,000 δραχ.· ὥστε ἐκ τούτου ἀποδεικνύεται τὸ ἀληθὲς τῶν λόγων μου. Τώρα ἂς ἴδωμεν ποῖα εἶναι τὰ ἔξοδα τοῦ ἰδικοῦ μας πρωτοδικείου, ἕνας πρόεδρος 400 δραχ., ἕνας εἰσαγγελεὺς 400, τέσσαρες πρωτοδίκαι 1200, ἕνας γραμματεὺς 170, δύω ὑπογραμματεῖς 180, δύω γραφεῖς 120, ἕνας δεσμοφύλαξ 60, ἐνοίκιον 60 καὶ ἐπιχορηγήσεις δι’ ὅλον τὸ ἔτος δραχ. 360, τὸ ὅλον 31,440, καὶ ἀφοῦ ἀφαιρέσωμεν τὰ 5% καταντῶσιν 29,000. Βλέπετε λοιπὸν καθαρὰ καθαρὰ, ὅτι ἡ σύστασις τῶν δικαστηρίων ἐκείνων δὲν ἔφερε κἀμμίαν βλάβην εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ ὠφέλειαν μάλιστα· ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ πάλιν, ὅτι τὰ ἐγκλήματα κατεστάλησαν καὶ ὀλιγώτεροι περιπίπτουν αἰχμάλωτοι εἰς τὰς χεῖρας τῶν ληστῶν· ἐξ αὐτῶν, κύριοι, παρατηρεῖτε χωρὶς νὰ μνημονεύσω ἄλλας τινὰς εἰσπράξεις, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν τῶν δικαστηρίων αὐτῶν, ὅτι δὲν ζημιοῦται, ἀπεναντίας ὠφελεῖται· καὶ ἂν σήμερον ἀπεφάσιζεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραδεχθῇ τὴν πίστωσιν τῆς συστάσεως καὶ τῶν 8 πρωτοδικείων δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ μετημελημένη. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου· εἶμαι δὲ κατὰ τῆς ἀναβολῆς, διότι δὲν πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν ἤδη ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Δαγρὲ περὶ συστάσεως δικαστηρίων κατ’ ἐπαρχίας· αὐτὴ πρέπει νὰ τρέξῃ τὸν δρόμον της· ἐδῶ ὁμιλοῦμεν ἤδη ἐπὶ τῇ βάσει νόμου ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1867.

§87ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ τεθέντος εἰς ἀχρηστίαν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ. Ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς.

§88ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις εἶναι ἀπαράδεκτος, καθὼς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος, διότι ἂν γίνῃ δεκτὴ δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν ἐδῶ τὴν κυρίαν πρότασιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ συζήτησις, δηλ. τὴν πίστωσιν τὴν ἐγγεγραμμένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι τῆς πιστώσεως ταύτης ἐπροτείναμεν αὔξησιν καὶ ἡ πρότασίς μας ὡς τροπολογία αὐτῆς δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἐπιψηφισθῇ. Ἑπομένως ἐὰν δεχθῆτε τὴν ἀναβολὴν τῆς προτάσεώς μου, τότε πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ δεχθῆτε καὶ τὴν ἀναβολὴν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ προϋπολογισμοῦ· διὰ τοῦτο δὲν ἠμπορεῖτε παρὰ νὰ ζητήσητε τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, πρῶτον ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, ὅστις προτείνει ἐλάττωσιν τῆς πιστώσεως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καταργηθοῦν καὶ τὰ δύω πρωτοδικεῖα, τὰ ὁποῖα ἐσυστήθησαν, καὶ δεύτερον ἐπὶ τῆς ἰδικῆς μου προτάσεως πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ συστηθοῦν καὶ τὰ ὑπόλοιπα 8 δικαστήρια· ἐὰν ἀποῤῥιφθοῦν καὶ αἱ δύο προτάσεις, τότε μένει ἡ πίστωσις ὅπως ἔχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§89Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν στέκει ἡ ἀναβολή· ἐδῶ ζητεῖται ἡ πίστωσις.

§90ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ἀναγραφὴ ἑκάστης δαπάνης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πρέπει νὰ γίνηται μετὰ μεγίστης προσοχῆς, διότι ἅπαξ ἀναγραφείσης μιᾶς δαπάνης, εἶναι δύσκολος κατόπιν ἡ διαγραφή. Πρέπει λοιπὸν νὰ σκεφθῶμεν καὶ εὕρωμεν ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ συστηθῶσι, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ συστηθῶσιν οὐχὶ 8, ἀλλὰ 10 καὶ 50 πρωτοδικεῖα. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ψηφίζω ἀορίστως, διότι δὲν θέλω νὰ δώσω τὸ δικαίωμα νὰ συστηθῶσιν ἐδῶ καὶ ὄχι ἐκεῖ. Λοιπὸν ἡ ἀναβολὴ, ἐπειδὴ εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα αὐτό, εἶναι ἀναγκαιοτάτη καὶ ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ τὴν παραδεχθῇ, διότι μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔρχεται ἡ συζήτησις τοῦ νόμου αὐτοῦ, καὶ μετὰ τὸν νόμον αὐτὸν φέρομεν τὴν πίστωσιν. Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὅστις δὲν θὰ θελήσῃ νὰ γίνῃ δικαστήριον καὶ εἰς τὴν πατρίδα του; Θὰ μοὶ εἴπετε, πῶς εἶναι τώρα; ἀλλ’ αὐτὸ ἔγεινε πρὸ 30 ἐτῶν σύμφωνα μὲ τὴν διοικητικὴν διαίρεσιν καὶ τόσα ἄλλα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ αὐτὴν τὴν πίστωσιν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖτε ἀναβολὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου;

§92ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ τῶν λοιπῶν.

§93Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κύριος Δαγρὲς ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν εἶναι τόσον καλὸν ἡ Βουλὴ νὰ προβαίνῃ καὶ ἐπιψηφίζῃ δαπάνας εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν εὑρισκόμεθα εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, καὶ τούτου ἕνεκεν σᾶς ἐζήτησε τὴν ἀναβολὴν διὰ νὰ σκεφθῇ προηγουμένως ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ καὶ φέρῃ πεφωτισμένην ψῆφον· δὲν συμφωνῶ πληρέστατα καὶ κηρύττομαι κατὰ τῆς ἀναβολῆς καὶ ὄχι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως, ἀλλὰ ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως. Δὲν εἶναι σωστὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθη ὁ κ. Δαγρὲς διὰ νὰ φέρῃ ἡ Βουλὴ πεφωτισμένην ψῆφον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ. Ἐδῶ, καθὼς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὑπάρχει νόμος καὶ δι’ αὐτοῦ καθιερώθησαν 8 ἔτι πρωτοδικεῖα. Ἔρχεται λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ λέγει ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἡ δαπάνη, νὰ συστήσουν καὶ τὰ ὑπολειπόμενα 8· ἄλλη πρότασις, λέγει, δὲν θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν, ἀπεναντίας ζητῶ νὰ καταργηθῶσι καὶ τὰ δύο, τὰ ὁποῖα ἐσυστήθησαν τελευταῖον· ἐπ’ αὐτῆς πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀναβολή; Εἰς ποίαν ἄλλην περίστασιν ἔχει τὸν τόπον της αὐτὴ ἡ πρότασις; Ἐδῶ, κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι καθαρόν· πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου· δὲν θὰ ὑποστηριχθῇ; μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Βουλή, ἢ πρέπει νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀπάλειψιν τῆς δαπάνης διὰ τὰ δύο δικαστήρια, ἢ ἂν τὸ θεωρῇ καλόν, πρέπει νὰ συστηθῶσι καὶ τὰ ἄλλα. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ὑποστηρίζω νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου καὶ κατόπιν ἡ τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου.

§94ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι θὰ ᾖναι πρωτοφανὲς νὰ ἀναβληθῇ ἡ τροπολογία ἐπὶ μιᾶς προτάσεως καὶ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ κυρία πρότασις· ἐὰν ἀναβληθῇ ἡ τροπολογία, δὲν δύνασθε νὰ προχωρήσητε οὐδὲ εἰς τὴν ψηφοφορίαν τῆς προτάσεως.

§95Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἂς ἀναβληθοῦν ὅλαι αἱ προτάσεις· τί πειράζει ἐὰν τὰς ἀναβάλωμεν;

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐξηγηθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· ἐὰν τὸ θέλῃ ἡ κυβέρνησις καὶ ἐπιμένῃ εἰς τοῦτο, τότε δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε· ἐὰν ἀναβληθῇ ἡ τροπολογία, πρέπει νὰ ἀναβληθῇ καὶ ἡ πίστωσις.

§97ΔΑΓΡΕΣ. Τότε εἰς κάθε τόπον νὰ κάμωμεν καὶ ἓν δικαστήριον.

§98ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι ζητεῖ ὁ κύριος Δαγρὲς εἶναι πρωτοφανές. Συζητοῦμεν νομοσχέδιον, γίνονται τροπολογίαι καὶ ἐπ’ αὐτῶν σᾶς λέγουν, ἀναβάλλετε τὰς τροπολογίας, ψηφίσατε τὸν νόμον καὶ μετὰ ταῦτα σκεπτόμεθα. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔγειναν τροπολογίαι, καὶ τί σᾶς λέγουν; ἀναβάλλετε τὰς τροπολογίας καὶ ψηφίσατε τὸ ἄρθρον· τοιαύτη πρότασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ οὔτε ὑπὸ τοῦ κανονισμοῦ, οὔτε ὑπὸ τῆς λογικῆς. Ὁ κύριος Σωτηρόπουλος προτείνει νὰ προστεθῶσιν 8 πρωτοδικεῖα, εἶναι ἡ μία τροπολογία· ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ζητεῖ τὴν κατάργησιν καὶ ἐπὶ τῆς δαπάνης τῶν δύο πρωτοδικείων. Ἠμπορεῖ τώρα νὰ λάβῃ χώραν πρότασις ἀναβολῆς μόνον διὰ τὰς τροπολογίας; Καὶ ἀπορῶ, πῶς συνέλαβον τοιαύτην ἰδέαν, ἥτις εἶναι ἐναντία καὶ τοῦ κανονισμοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ ὀρθοῦ λόγου. Προτείνω λοιπὸν νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, μετὰ ταῦτα τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§99ΔΑΓΡΕΣ. Τὴν λογικὴν ἐπεκαλέσθησαν ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου διὰ τὴν ἀναβολὴν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου, τὴν λογικὴν ταύτην ἐπικαλοῦμαι καὶ ἐγὼ, καὶ παρακαλῶ νὰ κρίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Βουλή. Τί σᾶς λέγει ὁ κ. Σωτηρόπουλος; φέρει μίαν πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας δίδει ζωὴν εἰς ἕνα νόμον, ὅστις ἐψηφίσθη πρὸ ἐτῶν καὶ τὸν ὁποῖον ἡ κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησεν, ὅτι συμφέρει νὰ θέση εἰς ἐνέργειαν παρὰ μόνον κατὰ τὸ ¼, αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Σωτηροπούλου, καθιεροῖ δηλ. 8 πρωτοδικεῖα· δὲν ὑπῆρχε νόμος εἰς ἐνέργειαν καὶ ἠναγκάσθη ἐκείνη ἡ κυβέρνησις νὰ ψηφίσῃ ἕνα τοιοῦτον νόμον, ἀλλ’ ἀφέθη εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τῆς συστάσεως. Λοιπὸν, κ. πρόεδρε, μία ἡ πρότασις αὕτη, ἥτις ἔρχεται νὰ αὐξήσῃ τὴν δαπάνην τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι διὰ τῆς τροπολογίας αὑτῆς αὐξάνουν κατὰ τὸ ⅓ τὰ πρωτοδικεῖα· ἔρχεται καὶ ἄλλη πρότασις, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται κατάργησις καὶ τῶν δύο πρωτοδικείων, τὰ ὁποῖα ἐσυστήθησαν· σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν δὲν εἶναι λογικὸν νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλή, ἂν πρέπει νὰ προστεθῶσιν ἢ ν’ ἀφαιρεθῶσι πρωτοδικεῖα; Λέγω λοιπὸν, ὅτι καὶ ἐν πεποιθήσει καὶ ἐν συνειδήσει ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν αὐτήν.

§100ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. ... (θόρυβος).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἀποφασίσῃ, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπιμένει.

§102ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε ζήτημα ἀναβολῆς· ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ σκεφθῇ, τότε πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ὄχι μόνον ἡ συζήτησις τῆς τροπολογίας, ἀλλὰ καὶ τὸ κεφάλαιον αὐτό· ἐγὼ ὅμως λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπείσθη καὶ εἶναι εἰς θέσιν ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου· δὲν δύνασθε νὰ θέσητε θέμα περὶ ἀναβολῆς, ἐκτὸς ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναβληθῇ καὶ τὸ κεφάλαιον ὁλόκληρον.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὑποθέτετε ὅτι ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς εἶναι ἐναντία τοῦ κανονισμοῦ;

§104ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§105Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Δαγρὲς ὡμίλησε καὶ ἐκ τρίτου, θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ, κ. Πρόεδρε· ἡ πίστωσις αὕτη τοῦ προϋπολογισμοῦ φέρει δαπάνην, ἡ πρότασις τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ὅστις προτείνει τὴν σύστασιν πρωτοδικείων αὐξάνει τὴν δαπάνην αὐτὴν, ἐγὼ λέγω ὅτι τὰ δύω πρωτοδικεῖα εἶναι ἐντελῶς περιττὰ καὶ ἀνέπτυξα τοὺς λόγους καὶ τὴν ἰδέαν μου, ἑπομένως ζητῶ νὰ ἐλαττωθῇ τὸ κονδύλιον αὐτὸ τὸ καταχωρισμένον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, κατὰ τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον ἀναβαίνει τὸ κεφάλαιον τῶν δύο Πρωτοδικείων· ὁ κ. Δαγρὲς μᾶς λέγει ν’ ἀναβληθοῦν αἱ προτάσεις αὐταί· ἐὰν ἀναβληθοῦν αἱ προτάσεις, τότε τί γίνεται;

§106ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀναβάλλονται δι’ ἄλλοτε.

§107Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ πότε;— Ἀλλὰ, λέγει, ὁ κ. Δαγρὲς ἀναβάλλεται· διὰ ν’ ἀναβληθῇ ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου, πρέπει ν’ ἀναβληθῇ καὶ τὸ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, διότι ἐγὼ δὲν ἤθελον φέρει πρότασιν καὶ δὲν ἤθελε καταστῆ ἀντικείμενον προτάσεως ἡ ἰδέα μου, ἐὰν δὲν εὑρίσκετο τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπὸ συζήτησιν· ἀλλ’ ὁ κ. Δαγρὲς τί σᾶς λέγει; τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐφέραμεν ἡμεῖς, νὰ τὴν ἀναβάλωμεν εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλένδας καὶ νὰ παραδεχθῶμεν τὸ κείμενον.

§108ΤΙΝΕΣ. Καλένδας.

§109Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πειράζει, ἔκαμα λάθος.— Ἐρωτῶ τώρα τὸν κ. Δαγρὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ἐκ τοῦ κανονισμοῦ καὶ τῆς λογικῆς μία τοιαύτη πρότασις; (Διάλογοι μεταξὺ Δαγρὲ καὶ Πετιμεζᾶ). Λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ἐὰν ὁ κ. Δαγρὲς ζητῇ ν’ ἀναβληθῇ, πρέπει νὰ ζητῇ τὴν ἀναβολὴν καὶ τοῦ κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν προτάσεων, διότι αὐτὰ τὰ πράγματα συμβαδίζουν· ἄλλως τε πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ πρῶτον ἡ ἰδική πρότασις, κατόπιν ἡ τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ καθεξῆς.

§110Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζαρειφοπούλου εἶναι νὰ γείνουν 23, ἄλλος ἠμπορεῖ νὰ θέλῃ περισσότερα· ἑπομένως ἔχει δίκαιον ὁ κ. Δαγρές.

§111ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Κύριοι, νέα δαπάνη ἔχει ἀνάγκην καὶ νέου πόρου, τώρα προτείνετε ν’ ἀναγράψωμεν δαπάνην, ἡ ὁποία δὲν προβλέπεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, χωρὶς ὅμως νὰ προτείνωνται καὶ οἱ πόροι.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Χθὲς δὲν ἀνεγράψατε νέας δαπάνας;

§113ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἦσαν πολλοὶ ἐκ τῶν ῥητόρων, οἵτινες ἐζήτησαν τὴν προσθήκην τῆς δαπάνης· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ προσθέσωμεν τὴν αὔξησιν χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα· αἱ προτάσεις εἶναι δύο, τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ· ὁ κ. Πετιμεζᾶς διὰ τῆς προτάσεώς του θέλει νὰ δώσῃ ζωὴν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου· ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ἀφορᾷ τὴν δαπάνην τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἀχώριστος ἀπὸ τὸ κονδύλιον τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ψηφισθῇ σήμερον· ἡ πρότασις ὅμως ἡ ἄλλη εἶναι προσθήκη στηριζομένη ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως τοῦ νόμου, ἀλλὰ δὲν ἔχει ἐγγεγραμμένους πόρους, πόθεν θὰ πληρώσωμεν αὐτὴν τὴν δαπάνην; λέγω ὅτι ὁπωσδήποτε καὶ ἂν θεωρηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, δυνάμεθα νὰ τὴν ἀναβάλωμεν, διότι δυνάμεθα καὶ νὰ τὴν ἀποῤῥίψωμεν· καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι ὅταν δύναταί τις νὰ κάμῃ τὸ πολύ, δύναται νὰ κάμῃ καὶ τὸ ὀλίγον τὸ ἐν τῷ πολλῷ ἐμπεριεχόμενον. Λοιπὸν λέγω ὅτι ἀποκρούω, ὅτι αἱ τροπολογίαι ἀναγκαίως ψηφίζονται μετὰ τῆς προτάσεως, διότι ἠμπορεῖ μία τροπολογία νὰ μεταῤῥυθμίζῃ νόμον διαφόρου φύσεως ἀπὸ τὴν προτεινομένην πρότασιν· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἡ τροπολογία δύναται ν’ ἀναβληθῇ, ὅταν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, ὅτι στηρίζεται ἐπὶ νέων βάσεων καὶ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ παρὸν ζήτημα. Συμπεραίνω λοιπὸν ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ δύναται νὰ ψηφισθῇ σήμερον, ἡ δὲ πρότασις τοῦ κ. Σωτηροπούλου δύναται ν’ ἀναβληθῇ, ἐὰν δὲν ἀποῤῥιφθῇ· ἐγὼ βεβαίως εἶμαι ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῶν δικαστηρίων, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ χρήματα νὰ τ’ ἀπαιτήσωμεν, ἀλλ’ ἐπὶ ποδὸς αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν ἀποφασίζονται καὶ σήμερον δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν ν’ ἀποφανθῶμεν.

§114ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, νομίζω, ὅτι τὰς πράξεις καὶ τὰς ἀποφάσεις ἑνὸς κοινοβουλίου πρέπει νὰ διέπῃ πάντοτε ἡ καλὴ πίστις καὶ ἕκαστος πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν γενναιότητα νὰ λέγῃ εἰλικρινῶς τὴν γνώμην του· περὶ τίνος πρόκειται; περὶ ψηφίσεως νόμου ἢ νέας προτάσεως; ὄχι· ἡ πρότασίς μου περιέχει τὴν αὔξησιν τῆς δαπάνης διὰ νὰ συστηθῶσι τὰ νομοθετημένα δικαστήρια, διότι ὑπάρχει νόμος τοῦ κράτους, καθ’ ὃν πρέπει νὰ ὑπάρχουν 24 δικαστήρια, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς φέρει πίστωσιν διὰ 16 μόνον· ἐγὼ ζητῶ νὰ προστεθῇ ἡ ἀναγκαία δαπάνη διὰ τὰ λοιπὰ, ἄλλος ζητεῖ νὰ ἐλαττωθῇ καὶ ἡ ὑπάρχουσα. Τώρα σᾶς ἐρωτῶ εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσετε τὴν πίστωσιν, χωρὶς ν’ ἀποφανθῆτε προηγουμένως ἐπὶ τῶν δύω αὐτῶν προτάσεων; τί ἄλλο εἶναι αὗται παρὰ τροπολογίαι; ἡ μὲν μία τείνουσα εἰς ἐλάττωσιν, ἡ δὲ ἄλλη εἰς αὔξησιν; Ἐὰν ψηφοφορηθῇ καὶ γίνῃ δεκτὴ ἡ πίστωσις τοῦ ὑπουργοῦ, αἱ προτάσεις μας μένουν νεκραί· ἑπομένως ὅστις τῶν κυρίων βουλευτῶν δὲν ἐσχημάτισεν ἐκ τῆς συζητήσεως πλήρη πεποίθησιν ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ἢ τῆς ἰδικῆς μου, ἔχει καθῆκον νὰ καταψηφίσῃ κατ’ αὐτῶν· τὸ νὰ ζητῶμεν ἀναβολὴν εἶναι πρωτοφανὲς πρᾶγμα, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν συνάδει μὲ τὴν καλὴν πίστιν.

§115Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν βλέπω τὸν λόγον.

§116ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε δύνασθε καὶ ὀφείλετε νὰ ψηφίσητε κατά Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν νόμον, ἀλλὰ νὰ δώσωμεν πίστωσιν διὰ τὸ 1870. Ὅσοι λοιπὸν νομίζουν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συστηθοῦν αὐτὰ τὰ 8 πρωτοδικεῖα κατὰ τὸ 1870, οὗτοι θὰ ἦναι κατὰ τῆς προτάσεώς μου· ἡ ἀναβολὴ δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τὴν ἀναβολὴν, ἥτις εἶναι ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ καὶ δὲν συνάδει μὲ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς κανόνας.

§117ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τὸ κείμενον, κύριοι, εἶναι ὁ προϋπολογισμός· ἀπέναντι αὐτοῦ ἦλθε πρότασις, δὲν εἶναι τροπολογία, εἶναι αὐτοτελὴς πρότασις, διότι οἱ μὲν θέλουν ἐπαύξησιν δαπάνης, οἱ δὲ ἐλάττωσιν. Ἐκ τῶν λεχθέντων παρατηρεῖτε πόσον εἶναι συγκεχυμέναι αἱ ἰδέαι, διότι ἡ μία εἶναι ἀντιφατικὴ τῆς ἄλλης, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπέρχεται σύγχυσις· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅ,τι καὶ ἂν παραδεχθῇ τις, ἀσκέπτως θὰ γίνῃ. Λοιπὸν εἰς τοιαύτην περίπτωσιν εἶναι λογικὴ καὶ κανονικὴ ἡ ἀναβολὴ, διότι ἀφίνει καιρὸν καὶ ἐντεῦθεν προέρχεται ὀρθοτέρα σκέψις καὶ ὀρθοτέρα ἀπόφασις. Λοιπὸν, κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς.

§118ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Αἱ προτάσεις αὗται εἶναι αὐτοτελεῖς εἴπατε, δὲν εἶναι τροπολογίαι· παρακαλῶ νὰ μὲ εἰπῆτε πότε εἶναι τροπολογία καὶ πότε πρότασις αὐτοτελής.

§119ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Μὰ, δὲν τὸ ἔμαθες ἕως τώρα; (γέλως).

§120ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ὄχι, παρακαλῶ νὰ μοῦ τὸ εἰπῆτε σεῖς.

§121ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πραγματικῶς, κύριοι, ἐθαύμασα μὲ τὴν λογικὴν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κυρίου Καλλιφρονᾶ, (θόρυβος). Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λαλήσω, ἀλλὰ καμμίαν φορὰν πνίγεταί τις, ὅταν ἀκούῃ παραλογισμούς.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι προσβολὴ καὶ δὲν ἐπιτρέπεται.

§123ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι προσβολὴ, ὅταν τις δὲν σκέπτεται κατὰ τὴν λογικὴν, θὰ εἴπῃ πῶς λέγει παραλογισμοὺς, τὸ ἄλογον εἶναι παράλογον· (θόρυβος). Λοιπὸν τὶ σᾶς εἶπε; Σήμερον ψηφίζομεν τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν ἐννοῶ καμμία τροπολογία νὰ φερθῇ ἐπ’ αὐτοῦ, οὔτε αὔξησις οὔτε ἐλάττωσις. Καὶ τότε λοιπὸν, κ. βουλευτὰ Ἀττικῆς, πρὸς τὶ συνήλθομεν ἐνταῦθα;

§124ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Νὰ κάμωμεν ὅ,τι ὁ ὀρθὸς λόγος ὑπαγορεύει.

§125ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Προσήλθομεν νὰ τὸν συζητήσωμεν ἢ νὰ τὸν παραδεχθῶμεν, ὅπως ἔχει τὸ χαρτί; καὶ τότε πρὸς τί νὰ συνέλθωμεν, ὅταν δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν μίαν τροπολογίαν αὐξήσεως ἢ ἐλαττώσεως; Μὰ, μὰ τὸν Θεὸν, δὲν καταλαμβάνω, διατί ἤλθομεν ἐδῶ· τοὐλάχιστον ἐγὼ θὰ ψηφοφορήσω, καὶ δὲν ἠξεύρω τὶ θὰ ψηφοφορήσω. Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀρνηθῶ ὅλην τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου, ἀλλ’ ὅταν δὲν θέλω νὰ τὴν ἀρνηθῶ καὶ κατὰ τὴν συνείδησίν μου ἀποκρούω ἕν μέρος, τίνι τρόπῳ θὰ ψηφοφορήσω τὴν ἀπόκρουσιν αὐτὴν, ἀφοῦ μὲ ἐμποδίζετε νὰ ψηφοφορήσω ἐπὶ τῆς ἐλαττώσεως ἢ τῆς αὐξήσεως; μὰ τὴν ἀλήθειαν, δὲν ἠξεύρω πῶς ἠμπορεῖ νὰ τὸ εἴπῃ κανεὶς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Καὶ ὑπομονὴ διὰ μίαν στιγμὴν, καθόσον ἀφορᾶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, καὶ μὲ τὴν ὁποίαν συντάσσομαι ἐν συνειδήσει, ἀλλὰ διὰ τὴν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ! (θόρυβος). Λοιπὸν, ὅταν ψηφίσω πρὶν προηγηθῇ ἡ ψήφισις τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ καὶ ψηφίσω τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τότε τὶ μοῦ μένει πλέον; (θόρυβος). Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σωτηροπούλου. Μᾶς λέγετε, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται καὶ θέλομεν νὰ τὸ ἀναβάλωμεν· καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι αὐτὸ ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν ἀπόῤῥιψιν, καὶ τοῦτο φαίνεται ἐκ τῆς σιωπῆς τῆς κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν τηρεῖ σκοπίμως κατ’ ἐμὲ, ἔχει τοὺς λόγους της, (θόρυβος), πιστεύω ὅτι μὲ ἐννοεῖτε. Ἀλλ’ ὅταν ἔχω τὸ δικαίωμα τῆς ἐλαττώσεως τῆς πιστώσεως, δὲν ἔχω καὶ τὸ δικαίωμα τῆς αὐξήσεως τῆς πιστώσεως; Νομίζω πῶς τὸ ἔχω ἐγὼ ὁ προτείνας αὐτὴν, ἡ Βουλὴ ἂς τὸ ἀποῤῥίψῃ. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι ὁ λόγος τῆς ἀναβολῆς κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν δὲν εἶναι εἰλικρινής. Ὁ λόγος τῆς ἀναβολῆς προτεινόμενος παρ’ ὑμῶν σήμερον εἶναι ἡ ἀπόῤῥιψις. Καὶ λυποῦμαι, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν γενναιότητα καθαρὰ νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἀποῤῥίπτω αὐτὴν τὴν πρότασιν τῆς συστάσεως τῶν 8 ἄλλων πρωτοδικείων· διότι τὰ πρωτοδικεῖα αὐτὰ, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι στηρίζονται εἰς ἕνα νόμον. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ψηφοφορήσωμεν καὶ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, καὶ ἂν μὲν εἶναι πρότασις ὑπαγορευομένη ὑπὸ τῆς συνειδήσεώς μας νὰ τὴν ψηφίσωμεν, εἰ δὲ νὰ τὴν καταψηφίσωμεν, (θόρυβος). Καὶ δὲν αἰσθάνεσθε, ὅτι εἶναι ἀπόῤῥιψις αὐτὴ ἡ ἀναβολή; καὶ διατί δὲν ἔρχεσθε νὰ εἴπητε ὅτι τὴν ἀποῤῥίπτομεν; Ἐγὼ ἴσως θὰ συμφωνήσω μαζὶ σας· ἐλᾶτε διὰ τῆς εὐθείας ὁδοῦ, ὄχι διὰ τῆς πλαγίας.

§126ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε....

§127ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ προλαλήσας καὶ λεκτικῶς καὶ κατ’ ἔννοιαν, φαίνεται, δὲν ἐνόησε, τὶ ἐστὶν ἀναβολή. Ἡ ἀναβολὴ δὲν παραδέχεται, ἀλλ’ οὔτε ἀποῤῥίπτει· ἀφίνει εἰς ὥριμον σκέψιν· ἰδοὺ, ἐπροτάθη μία πρότασις μὴ ὥριμος. Διὰ τοῦτο λέγεται ἀναβολή. Θέλετε σεῖς νὰ δοκιμάσητε τὴν τύχην τῶν προτάσεών σας; εἴμεθα σύμφωνοι, ἀλλὰ θὰ ἰδῆτε ὅτι ἐσφαλμένως θὰ ἀποφασίσητε. Εἰς τοιαύτας περιστάσεις πάντοτε παραφερόμεθα. Μετεχειρίσθη διὰ τὴν ἀναβολὴν τὴν λέξιν ἀπαγόρευσιν· λέγω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀμάθεια· ἄλλο εἶναι ἡ ἀπαγόρευσις· ἀναβολὴν πάντοτε δύναταί τις νὰ φέρῃ πρὸς ὡρίμανσιν μιᾶς σκέψεως, ἀπαγόρευσιν ὅμως ποτέ.

§128ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἡ γνώμη τῶν ὑποστηριζόντων τὴν ἀναβολὴν δὲν εἶναι οὔτε λογικὴ, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ὀρθὴ, διότι συγχέουν δύο πράγματα ἐντελῶς διακεκριμμένα ἀπ’ ἀλλήλων· λέγει ὁ βουλευτὴς Καλαμῶν, θέλω τὴν ἀναβολὴν, διότι διὰ τῆς συστάσεως τῶν 8 πρωτοδικείων, θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀνάγκη νὰ σκεφθῇ, ἂν 8 ἢ πλείονα πρέπει νὰ ᾖναι, καὶ τώρα δὲν εἶμαι ἐν καιρῷ. Δὲν ἔχω τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν σημερινὴν κυβέρνησιν νὰ δώσω τὸ δικαίωμα νὰ τὰ συστήσῃ ὅπως θέλει. Οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ Ἠλείας καὶ Ναυπάκτου, λέγουν μάλιστα· ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν νὰ εὕρωμεν καὶ τὸν πόρον, ὅστις θ’ ἀναπληρώσῃ αὐτὴν τὴν αὔξησιν. Ὁ δὲ κ. Καλλιφρονᾶς λέγει, ὅτι ἐγὼ πρέπει νὰ σκεφθῶ, διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν, οὔτε τὸ ἓν, οὔτε τὸ ἄλλο νὰ παραδεχθῶ. Ἰδοὺ ἡ σύγχυσις· ἐξετάζομεν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν ἤδη ὑπὸ σκέψιν. Τὸ ὑπὸ σκέψιν ἀντικείμενον εἶναι τὸ ἑξῆς· «λέγει ἡ κυβέρνησις θέλω πίστωσιν διὰ τόσα πρωτοδικεῖα»· ἔρχεται ὁ βουλευτὴς Τριφυλίας καὶ εὑρίσκει, ὅτι εἶναι μικρὰ αὐτὴ ἡ δαπάνη, διότι πρέπει νὰ ᾖναι πλείονα τὰ πρωτοδικεῖα· ὁ τῶν Καλαβρύτων θέλει νὰ ἐλαττωθῇ, διότι φρονεῖ, ὅτι εἶναι πολλά. Αἱ προτάσεις τούτων ἀμέσως συνάπτονται καὶ εἶναι τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ κυρίου ἀντικειμένου. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἰδέαν τοῦ βουλευτοῦ Καλαμῶν, ὅταν ἐπέλθῃ ὁ χρόνος, θέλει ὑποβληθῇ νόμος παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὑποθέτω, ὅτι ἡ περὶ τῆς πιστώσεως πρότασις, ὅτε γίνεται δεκτὴ, δὲν ὑπάρχει νόμος προσδιορισμοῦ τῶν περιφερειῶν τῶν δικαστηρίων αὐτῶν, καὶ πρέπει νὰ ὑποβληθῇ τοιοῦτος κατ’ ἀνάγκην, τότε εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἴδωμεν, ἂν θέλῃ γίνει καλῶς ἡ τοποθέτησις. Διὰ τοῦτο, λέγω, σήμερον δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀναβληθῇ αὐτὴ ἡ τροπολογία διὰ τοῦτον τὸν λόγον· ἂν ὅμως δὲν ᾖναι ὥριμος ἡ σκέψις, τότε θὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀμφίβολον, ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῶμεν αὔξησιν ἢ προσθήκην καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ καταψηφίσωμεν. Μάλιστα λογικόν, κοινοβουλευτικὸν εἶναι, νὰ μὴ γίνῃ ἡ αὔξησις χωρὶς νὰ εὑρεθῇ προηγουμένως καὶ ὁ τρόπος τῆς ἀναπληρώσεως· ἂν νομίζουν, ὅτι εὑρίσκεται εἰς δυσκολίαν ἡ κυβέρνησις νὰ εὕρῃ τὴν τοιαύτην ἀναπλήρωσιν, δύνανται καὶ οὗτοι νὰ καταψηφίσωσιν, ἄρα οὔτε διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ πρότασις. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν βουλευτὴν Ἀττικῆς, διότι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον· ἂν σήμερον δὲν ᾖναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ, ἂν πρέπῃ ν’ αὐξηθῶσιν ἢ ἐλαττωθῶσι τὰ πρωτοδικεῖα, δύναται ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν πρότασιν. Διὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει λόγος ν’ ἀναβληθῇ αὕτη, ἡ ὁποία εἶναι καθαρὰ τροπολογία ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, καὶ δὲν εἶναι αὐτοτελὴς πρότασις. Ἂν ἔλεγεν, ὅτι θέλω τὰ δεῖνα πρωτοδικεῖα, τῶν Ἀθηνῶν ἢ τῆς Σύρου νὰ καταργηθῶσι, τότε βέβαια ἐννοῶ, ὅτι τοιαύτη πρότασις φέρει χαρακτῆρα αὐτοτελῆ.

§129Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἐμπρός, κ. πρόεδρε, ψηφοφορίαν!

§130ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. .... (θόρυβος).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δαγρέ.

§132ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐρωτᾶτε, ἂν παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, ἀφοῦ τὸν ἐζήτησα; Δὲν ἠμπορούσατε νὰ κηρύξητε περαιωμένην τὴν συζήτησιν...... (θόρυβος).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι κανεὶς ἐγγεγραμμένος.

§134ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα.

§135ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸν ἠκούσατε, κ. πρόεδρε.

§136ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διαφέρει ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ἀπὸ τὴν ἄλλην· διαιρέσατε τὸ ζήτημα.

§137ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Περὶ ἀναβολῆς τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σωτηροπούλου.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δαγρὲ περὶ ἀναβολῆς ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου (θόρυβος).

§139ΓΟΥΒΕΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔχω καὶ ἐγὼ μίαν πρότασιν.

§140ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε, σᾶς ἐφέρθη ἡ ἔνστασις, πρῶτον ὅτι δὲν δύνασθε νὰ θέσητε θέμα περὶ ἀναβολῆς (θόρυβος).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. — Ἔχομεν τώρα τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, ὡς πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἑτέρων πρωτοδικείων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἐλάττωσιν τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. — Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§142ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 5. Προσωπικὸν εἰρηνοδικείων 385,260.»

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§144ΔΑΓΡΕΣ. Ἀναγνώσατε τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§145ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Γʹ.) Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ κεφαλ. 1, ἄρθρ. 5 «Εἰρηνοδικεῖα» ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ πλειονοψηφίαν ἀποδέχεται τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατάργησιν 17 εἰρηνοδικείων τῆς δʹ. τάξεως, συνιστᾷ δὲ κατὰ μειοψηφίαν τὴν κατ’ ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας τοποθέτησιν τῶν εἰρηνοδικείων ἐν γένει».

§146Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. δικαιοσύνης). Ἐπειδὴ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπρότεινε νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ κατάργησις τῶν 17 εἰρηνοδικείων (θόρυβος).

§147ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κ. πρόεδρε, ὁμιλεῖ ἡ κυβέρνησις καὶ θέλομεν ν’ ἀκούσωμεν τί λέγει.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχίαν, κύριοι, διὰ νὰ ἀκούητε.

§149ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ ἡσυχάσουν ἀπ’ ἐκεῖ (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα)

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἀποτείνομαι πρὸς ὅλην τὴν Βουλήν.

§151Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. δικαιοσύνης). Ἐπειδὴ ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς παρεδέχθη τὴν κατάργησιν τῶν 17 εἰρηνοδικείων, ἀλλὰ διάφοροι τῶν κυρίων βουλευτῶν εὑρίσκονται διατεθειμένοι νὰ καταπολεμήσωσι τὴν κατάργησιν αὐτήν, καὶ ἐπειδὴ ἀρκετὴ συζήτησις ἐγένετο μέχρι τοῦδε καὶ κατηναλώσαμεν πολλὰς ὥρας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς δικαιοσύνης, ἡ δὲ ἀπάλειψις ἐπροτάθη λόγῳ οἰκονομίας καὶ διὰ νὰ φέρωμεν ἕνα συμψηφισμὸν ἐπὶ τῶν προσθέτων δαπανῶν· ἄλλως τε, κατὰ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν καὶ προηγουμένως ἔθεσα, τὸ νὰ ὑπάρχῃ πλησίον τῶν δικαζομένων ὁ δικαστής, εἶναι σημεῖον καλῆς διοικήσεως καὶ μάλιστα, ἂν θέλετε εἶχον τὴν ἰδέαν τῆς ἐφαρμογῆς, ἂν ἦτο ὁ τόπος εἰς κατάστασιν, εἰς ἕκαστον δῆμον νὰ ὑπάρχῃ εἰρηνοδικεῖον, ἀλλ’ ἂν εἴχομεν εἰρηνοδίκας ὡς εἰς τὴν Ἀγγλίαν, αὐτὸ ἀπῃτεῖτο καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα..... λοιπὸν ἐπειδὴ ὁ σκοπὸς ὁ ὑπογορεύσας τὴν κατάργησιν ἦτον ἡ οἰκονομία, διὰ νὰ διατηρήσω τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης τοῦ ὑπουργείου τῆς δικαιοσύνης, ἐντὸς τῶν ὑπαρχόντων ὁρίων καὶ μὴ θέλων πλέον νὰ γενηθῇ ζήτημα, ἀποδέχομαι τὴν πρότασιν περὶ διατηρήσεως τῶν εἰρηνοδικείων ὅπως ὑπάρχουν.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§153ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι.

§154ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ παρεδέχθη κατὰ πλειοψηφίαν τὴν κατάργησιν, ἀλλὰ κατόπιν εἰς τὴν ἰδίαν ἔκθεσίν της συνιστᾷ εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον τὴν κατάλληλον τοποθέτησιν τῶν εἰρηνοδικείων, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της ὅτι ἔλαβον χώραν καταχρήσεις· ἐσυστήθησαν εἰρηνοδικεῖα ὅπου δὲν ἦτο ἀνάγκη καὶ δὲν ἐσυστήθησαν τοιαῦτα, ὅπου ἦτο ἀνάγκη. Δὲν ἔχω περισσότερα νὰ εἴπω παρ’ ὅτι ὁ ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ συστήσῃ ἢ διατηρήσῃ ἢ προσθέσῃ τοιαῦτα ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν ἐννόησεν ἡ ἐπιτροπὴ οὔτε ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ νὰ διατηρηθοῦν ὅπου δὲν εἶναι ἀνάγκη (θόρυβος).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§156ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον. Ἤμην καὶ ἐγὼ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς γινώσκετε. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐσυμφώνησα μὲ τὴν πλειονοψηφίαν· ἤμην ὑπὲρ τῆς καταργήσεως, δηλαδὴ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ, ὑπουργικώτατος, καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπερασπιστὴς τοῦ ὑπουργοῦ, διότι ἐγὼ τὴν ὑποστηρίζω, ἐνῷ αὐτὸς τὴν ἀποσύρει, (θόρυβος).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχίαν, κύριοι!

§158ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λέγω, κύριε πρόεδρε, ὅτι ὑπεστήριξα τὴν ἰδέαν αὐτὴν τῆς καταργήσεως τῶν 17 εἰρηνοδικείων, διότι, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, πρέπει νὰ καταργηθῶσι καὶ περισσότερα καθὼς ὑπάρχουσι. Σᾶς ἐζήτησα δὲ τὸν λόγον, ὅπως κάμω τὴν μικρὰν ταύτην παρατήρησιν, τὴν ἑπομένην· διασαλπίζομεν διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων, λέγομεν νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν καὶ διοργανώσωμεν· ὅταν ὅμως, κ. πρόεδρε, σκεπτώμεθα διὰ μίαν πρότασιν, τὴν προτείνομεν καὶ μετὰ ταῦτα τὴν ἀποσύρομεν, καὶ δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς ἄλλας σοβαρωτέρας προτάσεις, αἵτινες ἀπεσύρθησαν· ἀλλ’ ὅταν δὲν ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ ἐπιμένωμεν καὶ ὑποστηρίξωμεν τὴν γνώμην μας περὶ τῆς καταργήσεως 17 εἰρηνοδικείων, εἶναι ἐλπὶς βελτιώσεως τῶν κακῶς κειμένων;

§159Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πέρυσιν ὁ κ. Λομβάρδος δὲν ἦτο· 3, 4, τὸ ὑπουργεῖον τοῦ Βούλγαρη εἶχε καταργήσει, καὶ ἐπειδὴ ἀντετάχθη, ὅτι ὅποιος ἔλαβε τὸ δικαίωμα δὲν πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ (θόρυβος), ἤκουσε τοὺς λόγους αὐτοὺς καὶ ἀπεσύρθη. (θόρυβος).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται;

§161ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. (Ἐνταῦθα γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑξῆς ἄρθρα).

Ὑποδίκων φυλακαί.

Ἔξοδα ποινικῆς Δικαιοσύνης.

Διάφορα ἔξοδα.

§162ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. (Ἀναγινώσκεται ἡ ἔκθεσις). Δʹ.) Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 6. Ἄρθρου 1. «Διὰ τὴν ἀνέγερσιν δικαστικοῦ καταστήματος ἐν Ἀθήναις Δραχ. 70,000» ἡ Ἐπιτροπὴ ἐζήτησε νὰ μάθῃ παρὰ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ὁποῖον ὡς ἔγγιστα τὸ ὅλον δαπανηθησόμενον ποσὸν καὶ ὁποῖον τὸ ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. ὑπουργοῦ μνημονευόμενον νέον σχέδιον τῆς οἰκοδομῆς. Ἐπειδὴ δὲ ἐπληροφορήθη ἄλλοθεν, ὅτι διάφοροι ἐπιτροπαὶ συνεστήθησαν, ἡ δὲ τελευταία δὲν ὑπέβαλεν ἄχρι τοῦδε οὔτε σχέδιον, οὔτε προϋπολογισμὸν δαπανῶν, γνωμοδοτεῖ κατὰ πλειονοψηφίαν ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως τῆς δαπάνης ταύτης.

§163Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Κύριοι, ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως δικαστικοῦ μεγάρου ἐν Ἀθήναις, ἐὰν θέλετε καὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κράτους, ὅπου ὑπάρχουν συστημένα δικαστήρια, εἶναι πασιφανὴς, νομίζω, καὶ οὐδεὶς ἡμῶν εὑρίσκεται δυνάμενος ν’ ἀντείπῃ, διότι ἐξευτελίζεται ἡ ἰδέα τῆς δικαιοσύνης, ὅταν τις εἰσέρχεται εἰς τὰ κατερειπωμένα καὶ ἀκάθαρτα ἐκεῖνα κτίρια, ὅπου ἐῤῥίφθησαν οἱ δικασταὶ, ἵνα ἐργάζωνται, εἶναι μᾶλλον φυλακαὶ παρὰ καταστήματα κατάλληλα, διὰ νὰ ἑδρεύουν εἰς αὐτὰ οἱ λειτουργοὶ τῆς δικαιοσύνης· ἀλλὰ πρὸ πάντων εἰς τὴν πρωτεύουσαν εἶναι μία ἔλλειψις μεγάλη, ἡ ὁποία πρὸ πολλοῦ ἔπρεπε νὰ θεραπευθῇ· ἀφοῦ μάλιστα τόσα ἄλλα κτίρια δημόσια ἀνηγείραμεν, παρελείψαμεν νὰ ἀνεγείρωμεν τὸ σημαντικώτερον πάντων. Παντοῦ εἰς ὅλα τὰ ἔθνη ὕστερον ἀπὸ τὸ μέγαρον τὸ δημοτικὸν, Hotel de ville, ἐκτίσθη τὸ δικαστικὸν μέγαρον, καὶ ἐνταῦθα ἡ οἰκοδόμησις τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου βλέπετε πόσον βραδέως ἔρχεται. Ἀπορῶ, πῶς ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ....

§164ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν φιλονεικεῖ τὴν χρησιμότητα, ζητεῖ τὸ σχέδιον καὶ τὸν προϋπολογισμόν.

§165ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Δὲν ἦτο ἀκόμη κατεστρωμένος ὁ προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης, ὅπως λάβῃ ὡς ἀφορμὴν τὴν μὴ ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διὰ ν’ ἀποκρούσῃ τὴν πίστωσιν. Ὁ προϋπολογισμὸς συνετάχθη ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου τμήματος τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ἐὰν δὲν ἐπρόφθασε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὑποβάλλεται σήμερον εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι τὸ ὅλον 600,000 δρ. ἐκτιμηθεῖσαι, ἐὰν θέλετε, πολὺ γενναίως. Δὲν ἔχομεν νὰ κάμωμεν ὑπερβάσεις, ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι καλῶς διευθυνομένων τῶν ἐργασιῶν, ἠμπορεῖ ν’ ἀρκέσῃ ἥμισυ ἑκατομμύριον· συνετάχθη δὲ καὶ τὸ σχέδιον, σχέδιον τὸ ὁποῖον ἐστηρίχθη εἰς τὸ τελευταῖον σχέδιον δικαστικοῦ μεγάρου τοῦ οἰκοδομηθέντος εἰς τὸ Cant τοῦ Βελγίου, τὸ ὁποῖον σχέδιον ὑπεβλήθη καὶ εἰς τὴν κρίσιν ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς συγκειμένης ὑπὸ τῶν ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τοῦ προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ ἀντιπροέδρου, τοῦ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν καὶ τοῦ προέδρου τῶν ἐφετῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔμειναν σύμφωνοι εἰς τὸν καταρτισμὸν καὶ εἰς τὴν διαίρεσιν αὐτοῦ τοῦ μεγάρου. Τὸ σχέδιον ἦτο περιττὸν νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι τοῦτο δὲν ἀπαιτεῖ ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ, εἶναι ὁ προϋπολογισμός, τὸν ὁποῖον δὲν ἠδυνήθην νὰ παρουσιάσω προτήτερα, διότι δὲν ἦτο ἕτοιμος. Πιστεύω, ὅτι τόσον ὀλίγον ποσὸν 70,000 δραχ. διὰ ν’ ἀρχίσωμεν τοὐλάχιστον τὸ ἔργον δὲν θὰ τὸ ἀρνηθῇ ἡ Βουλή.

§166ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, προκειμένου περὶ ἀνεγέρσεως δημοσίων κτιρίων καὶ καταστημάτων, εἰς πᾶσαν ἐπικράτειαν, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Ἑλλάδα, φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς ἔσεται ὁ ἀντιλέξων. Συμφωνῶ μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τῶν λειτουργῶν τῆς θέμιδος, ἡ διατήρησις τῶν ἀρχείων τῶν καταστημάτων, ἡ τάξις ἡ ἀπαιτουμένη εἰς τὰ οἰκεῖα καταστήματα καὶ τὸ μεγαλείτερον πάντων — ἡ ἀξιοπρέπεια ἑνὸς ἔθνους, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ τρέχῃ ἔνθεν κακεῖθεν φέρον τὰ ἀρχεῖά του καθ’ ἑκάστην ἀπὸ μίαν κατερειπωμένην οἰκίαν πρὸς ἄλλην, ὅλα ταῦτα στηρίζουσι τὴν ἀπαίτησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ καὶ τὰ λεγόμενά του. Ἀλλὰ «τὸ καλὸν οὐκ ἔστι καλὸν ἂν μὴ καλῶς γίγνηται». Θέλω, σᾶς ἱκετεύω, ὄχι ἑβδομήκοντα χιλιάδας δραχμὰς, νὰ παραχωρήσητε ποσὸν διπλάσιον, τριπλάσιον· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι, ὅτι δικαιοῦσθε καὶ σεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους νὰ ἠξεύρητε τί κάμνετε, ποῦ θὰ βαδίσητε. Ἐπὶ τῆς ἐνδεχομένης δὲ ἀντιῤῥήσεως ὅτι ὁ ὑπουργὸς, ἡ Κυβέρνησις κατέχονται ἀπὸ τὸν αὐτὸν πόθον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατεχόμεθα καὶ ἡμεῖς, ἀπαντῶ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δ’ ἐμὲ ἀρκετὴ δικαιολόγησις. Ἐπὶ τεχνικῶν πραγμάτων οἱ πάντες δὲν δυνάμεθα νὰ σκεπτώμεθα· ἐπὶ οἰκονομιῶν δὲ πρέπει νὰ σκέπτεται ἰδίως ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει νὰ δαπανήσῃ. Διαφοροτρόπως σκέπτομαι, κύριοι, ὡς ὑπάλληλος, ὡς μηχανικὸς καὶ διαφοροτρόπως θὰ σκεφθῶ, ὅταν πρόκηται νὰ οἰκοδομήσω, ὅταν πρόκηται νὰ δαπανήσω. Ἀνάγκη δικαστικοῦ καταστήματος. Ὅταν ἤκουσα, ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις πρόκειται ν’ ἀνεγείρῃ καταστήματα δικαστηρίων, φυλακῶν, στρατώνων, εἶπον· ἴσως ἤρχισε τὸ καλὸν νὰ εἰσέρχεται εἰς τὸν τόπον μας. Πιστεύσατε, ὅτι ἰδίως ἡ εὐχαρίστησίς μου ἦτον ἄπειρος, ὅταν ἔμαθον, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πρόκειται ν’ ἀνεγείρῃ στρατῶνα, ἰδίως τοῦ ἱππικοῦ, πρὸς διαφύλαξιν τῆς ζωῆς τῶν κτηνῶν, τῆς συντηρήσεως τοῦ ὑλικοῦ, τῆς ὑγείας τῶν στρατιωτῶν, καὶ πρὸ πάντων διότι θὰ ἐλευθερώσῃ ἀπὸ δουλείαν ἀφόρητον ἓν τῶν μεγαλειτέρων καλλιτεχνημάτων τῆς ἀρχαιότητος, τὴν ποικίλην στοὰν, τὴν ὁποίαν ἡ ἀπειροκαλία, διὰ νὰ μὴ εἴπω οὐδὲν ἄλλο, τῶν Βαυαρῶν ἐπροίκισε μὲ τὰ κοπροστάσια τοῦ ἱππικοῦ. Βλέπετε λοιπὸν τὸν βαθμὸν τῆς διὰ τοιαῦτα ἔργα ἐπιθυμίας μου. Ἀλλ’ ἀναγινώσκων καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ ὁποίου τόσας ἡμέρας συζητοῦμεν τὰς δαπάνας, τὰς ἑξῆς λέξεις· «ἔλαβον ἓν σχέδιον τοῦ Βελγικοῦ καταστήματος, ἐσύστησα ἐπιτροπὴν, δὲν μοῦ ἔφερεν ἀποτέλεσμα, δὲν ἐσκέφθη», κύριε ὑπουργὲ, ἐψυχράνθην ἐν μέρει, διότι δὲν ἐννόησα τὸ εἶδος τοῦτο τῆς διεξαγωγῆς τῆς ὑπηρεσίας· σήμερον δὲ εὐχαριστῶ τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅστις μὲ θέτει εἰς καλλιτέραν θέσιν· τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων θὰ δώσῃ τὸ σχέδιον, τοῦτο μὲ εὐχαριστεῖ.

§167ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ἔδωκε, τὸ ἔχω εἰς τὸ ὑπουργεῖον· δὲν χρειάζεται νὰ ᾖναι ἐδῶ.

§168ΛΕΚΚΑΣ. Ἐγὼ λέγω τὸ ἐναντίον, ὅτι χρειάζεται, καὶ θὰ δυνηθῶ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι προηγουμένως ἀπαιτεῖται τοῦτο, διὰ νὰ δυνηθῶμεν ἐν γένει καὶ ἐν πλήρει πεποιθήσει ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τῆς δαπάνης ὡς καλοὶ οἰκοκυραῖοι. Τὸ νὰ τὸ λέγῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς τοῦ δικαίου, μάλιστα τὸ δέχομαι, ἀλλὰ νὰ ἀκούω ἀπὸ ἄλλας φωνὰς, δὲν χρειάζεται τὸ σχέδιον, ἂς μοὶ ἐπιτρέψουν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν τὸ δέχομαι. Φέρετε ἓν σχέδιον ἑνὸς οἰκοδομήματος καὶ ζητεῖτε 600,000 δραχ. Μὲ τὴν αὐτὴν διαίρεσιν, μὲ τὴν ἰδίαν εὐρυχωρίαν, μὲ τὴν ἰδίαν κατασκευὴν, μὲ τὰ ἴδια πατώματα κτλ. καὶ μὲ τὴν διαφορὰν ὀλίγων ποικιλμάτων μόνον ἢ τῆς ἀφαιρέσεως μιᾶς στοᾶς εἰς τὸ μέτωπον, ἔχετε 100,000 δραχ. δαπάνην ὀλιγώτερον; Βλέπετε, ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω, ὅτι τὸ θέλω· μία ἁπλῆ, μικρὰ μεταβολὴ ἑνὸς σχεδίου, ἕνας καλλωπισμὸς, μία τοποθέτησις 10, 20, 30 στηλῶν δύναται νὰ προσθέσῃ δαπάνην 100, 200 καὶ 300,000 δραχμῶν.

§169ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Ποῖος θὰ τὸ κάμῃ αὐτό; ἡ Βουλή;

§170ΛΕΚΚΑΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ τὸ ἴδῃ.

§171ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Ὁ λογιστικὸς νόμος δὲν προβλέπει, δὲν λέγει, νὰ φέρουν τὰ σχέδια ἐν τῇ Βουλῇ· τὸν προϋπολογισμὸν θὰ φέρῃ· τὸ σχέδιον ἀνήκει εἰς τοὺς ἀρχιτέκτονας.

§172ΛΕΚΚΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἐγὼ ὁ οἰκοκύρης νὰ μὴν ἠξεύρω, τί κάμνω! οἱ τοιοῦτοι νόμοι δὲν μοὶ φαίνονται τόσον λογικοί.

§173ΤΡΙΓΓΕΤΑΣ. Ἐλᾶτε ἰδιαιτέρως νὰ τὸ ἴδητε.

§174ΛΕΚΚΑΣ. Ὅταν θέλετε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, τότε ἔρχεται μία ἄλλη τάσις, καὶ σᾶς λέγω, δὲν ἔχω, δὲν σᾶς δίδω τὰς 70,000 δραχ. καὶ τοιουτοτρόπως δὲν κάμνετε τίποτε. Μὴ σᾶς φαίνεται παράδοξον ἐὰν ἀκούσητε, ὅτι τὸ ἴδιον σχέδιον δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ μὲ 300,000 ἢ 400 ἀντὶ 600,000 δραχ. Κύριοι, σκεφθῆτε, ὅτι εἴμεθα πτωχοὶ, καὶ πρέπει νὰ ἐπιζητῶμεν τὴν οἰκονομίαν. Πρό τινος ἐγένετο ἓν κατάστημα· ἤρχισε καὶ ἐτελείωσεν ἀπὸ ὑπουργὸν οἰκοκύρην ἓν κατάστημα, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ ταχυδρομεῖον, καὶ δὲν ἐδαπανήθησαν παρὰ 100,000 δραχμῶν. Τριπλάσιον τούτου κατάστημα πιστεύω, ὅτι ἀρκεῖ διὰ τὰ δικαστήρια, βεβαιωθῆτε ὅτι, ὅταν ἔλθῃ τὸ σχέδιον, θὰ ἴδητε ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι. Ἠξεύρετε ποῦ συνίσταται τῶν οἰκοδομῶν ἡ δαπάνη; Ὁ κ. ὑπουργὸς ἔκαμεν ἀρκετὰς οἰκίας, καὶ γνωρίζει ὅτι αὕτη ἔγκειται εἰς τοὺς ἐξώστας, τὰς στοὰς, εἰς τὰ μαρμάρινα μέτωπα, εἰς τὰς πολυτελείας κτλ. Ποῦ ἠξεύρω ἐγὼ, ἂν ἓν πνεῦμα μηχανικὸν ἔχει τοιαύτην ἰδέαν πολυτελείας, καὶ ἤθελε νὰ δαπανήσῃ χρήματα; Ἡ πολυτέλεια εἶναι ὡραῖον, τακτικὸν, ἀξιόλογον, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τὴν πτωχείαν τὴν Ἑλληνικήν. Ἔπειτα, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ἰδοὺ διατί θέλω τὰ διαγράμματα· ὁ διαβήτης καὶ ἡ γλυφὶς, ὅταν εὑρίσκεται εἰς χεῖρας δαιμονίων ἀνδρῶν, ὡς τοῦ Πραξιτέλους, τοῦ Φειδίου, καὶ εἰς αὐτὰ τὰ μάρμαρα τῆς Πεντέλης δίδει ζωὴν, ἀλλ’ ὅταν τύχουν εἰς χεῖρας ἀνικάνους, στρεβλὰς, ἢ ἀδιαφόρους, ἠξεύρετε τί παράγουν; δαπανοῦν 130,000 δραχ. λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ μᾶς κάμνουν αὐτὸ τὸ παρακείμενον βουλευτήριον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν· ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα, ἰδοὺ διατὶ ἔχω δίκαιον. Πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ὡς Ἕλληνες πτωχοὶ, καὶ τὰ οἰκήματά μας, καὶ τὰ καταστήματά μας, καὶ τὰ πάντα πρέπει νὰ ᾖναι εὐρύχωρα, στερεὰ, μόνιμα, ἀλλ’ οὐχὶ φορτωμένα, οὐχὶ βεβαρυμένα ἀπὸ πολυτέλειαν. Δὲν εἶναι ὅτι δὲν τὸ θέλω, ἄπαγε, ποτέ· ἐγὼ πάσχω, διότι θέλω τὸ καλὸν, ἀλλὰ τὸ θέλω καλόν· διατί νὰ μὴ δυνάμεθα ἐν πλήρει γνώσει τῶν πραχθησομένων νὰ ἐπιφέρωμεν τὰς ἰδέας μας, τὰς τροποποιήσεις μας, καὶ νὰ δώσωμεν οὕτω τὴν πίστωσιν; Εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων θέλει ἕκαστος ὑπάλληλος νὰ δείξῃ τὴν εὐφυΐαν, τὰς γνώσεις του, ἡμεῖς ὅμως πρέπει νὰ ἴδωμεν τί πρέπει νὰ δαπανήσωμεν, καὶ πῶς καὶ ποῦ νὰ τὸ δαπανήσωμεν.

§175ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ συλλάβητε μίαν ἰδέαν περὶ τοῦ καταστήματος;

§176ΛΕΚΚΑΣ. Μήπως τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ἴδαμεν;

§177ΕΤΕΡΟΣ. Νά τον.

§178ΛΕΚΚΑΣ. Μὰ, κύριοι, μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν, θὰ σοῦ εἴπω καὶ ἐγὼ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγουν εἰς τὰ καφφενεῖα «χαιρετίσματα ἀπὸ τὴν πενθεράν σου». Ἔπρεπε νὰ τὸν ἔχω, νὰ τὸν σπουδάσω μεθ’ ὑμῶν μὲ τὴν δέουσαν ἡσυχίαν καὶ τάξιν, μὲ τὴν τυπικότητα, διότι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ συντομία, οἰκονομία, παράλειψις, καὶ ἀντὶ 600,000 δραχ. 300 νὰ ἀρκέσουν, καὶ νὰ δώσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς δύο ἔτη διὰ νὰ ἔχωμεν καταστήματα. Νομίζετε, ὅτι εἶναι πρώτη φορὰ ὅπου ἔρχονται πιστώσεις διὰ τοιαῦτα ἔργα; ὄχι, χιλιάκις ἦλθον πιστώσεις, καὶ ἀὴρ ἔμεινε, διότι κατόπιν οὐδὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, ὅταν τὰ πάντα ᾖναι περιωρισμένα εἰς δύο πιστώσεις ἀπὸ 150,000 δραχ. Κατ’ ἐμὲ κατάστημα διὰ τὰ δικαστήρια Ἀθηνῶν γίνεται μὲ 300,000 δραχ. γίνεται εὐρύχωρον, στερεώτατον, ἀλλ’ ἄνευ πολυτελείας, ἤτοι κατάστημα ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§179Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριοι, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶχε δίκαιον νὰ ζητήσῃ τὴν παρουσίασιν τοῦ σχεδίου, τοῦ διαγράμματος αὐτοῦ, κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ οἰκοδομηθῇ ἡ οἰκοδομή· ἀλλ’ ἡ ἐπιθυμία αὐτὴ ἐγεννήθη εἰς αὐτὸν ἕνεκα τῆς ἐπιστήμης τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, τῆς ὁποίας αὐτὸς εἶναι κάτοχος· ἀλλ’ ἀπὸ τοιαῦτα τεχνικὰ ἔργα, νομίζω, οὐδεὶς τῶν κυρίων βουλευτῶν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἠμπορέσῃ νὰ σχηματίσῃ μίαν πεφωτισμένην καὶ ἀλάνθαστον γνώμην· κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἠμπορεῖ νὰ σχηματίσῃ μίαν γνώμην, ἀλλὰ γνώμην, περὶ τῆς ὁποίας ὀφείλει ν’ ἀμφιβάλῃ ὁ ἴδιος. Διὰ τοῦτο ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ δὲν ἀπῄτησε τὰ σχέδια νὰ ὑποβάλλωνται συγχρόνως μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δαπάνης εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία μέλλει ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς δαπάνης. Δὲν ἠδυνάμην λοιπὸν νὰ κάμω ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον μόνον, καθὼς εἶπον, ἠμποροῦσε νὰ ὠφελῇ εἰς τὴν περιέργειαν καὶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. βουλευτοῦ Ἀττικῆς. Ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὰ ἔργα, ὅσα ἐξέρχονται ἀπὸ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι τὰ καλλίτερα, ἔχουν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὸ τεκμήριον τῆς τελειότητος, διότι τοιαύτην ἀρχὴν ἐδημιούργησεν ὁ νόμος, εἰς αὐτὴν παρέδωκε τὴν σύνταξιν τῶν σχεδίων αὐτῶν, ἐκεῖ διαγράφονται ὅλα τὰ σχέδια τῶν δημοσίων οἰκοδομῶν. Ἴσως, ἐὰν ἐγνώριζον, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ λάβῃ μέρος καὶ αὐτὸς, νὰ συμπράξῃ εἰς τὸ τμῆμα, κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συντάξεως τοῦ σχεδίου, ἠμποροῦσα νὰ γράψω εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων νὰ παραδεχθῇ καὶ τὸν κ. Λέκαν, ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζον ταύτην τὴν ἐπιθυμίαν· ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι λόγος εὔλογος ὁ προταθεὶς παρ’ αὐτοῦ κατὰ τῆς παραδοχῆς τῆς πιστώσεως καὶ στηριζόμενος εἰς τὴν ἔλλειψιν τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον κατ’ αὐτὸν ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ συνάμα ὑποβεβλημένον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἀποφασίσῃ τὴν πίστωσιν. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ τὴν οἰκονομίαν τῆς δαπάνης ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν αὐτὸ εἶναι βέβαιον, ὅτι, ὅταν θέλῃ τις νὰ κάμῃ ἀτελῆ ἔργα καὶ ἄκομψα, ἠμπορεῖ νὰ ἐξοδεύσῃ ὀλιγώτερον· ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας προκειμένου λόγου περὶ ἑνὸς τοιούτου καταστήματος πρέπει νὰ γίνῃ μεθ’ ὅλης τῆς κομψότητος, μεθ’ ὅλης τῆς τελειότητος τῆς ἐπιστήμης. Ἡ οἰκονομία 100,000 δρ. δὲν εἶναι τίποτε ἐνώπιον τῆς ἠθικῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν ἐπισύρει εἰς τὸν τόπον, διότι ἔρχονται ξένοι καθ’ ἑκάστην ἐπισκεπτόμενοι τὰ δημόσια ἔργα τῆς πρωτευούσης καὶ σχηματίζουν τὴν ἰδέαν περὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Εἰς αὐτὴν τὴν ἰδίαν Εὐρώπην ἡ τελειότης τῶν δημοσίων ἔργων ἀποδεικνύει τὸν βαθμὸν τοῦ πολιτισμοῦ εἰς ἕκαστον τόπον, καὶ τὸν βαθμὸν εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχει ἡ τελειότης τῆς ἀρχιτεκτονικῆς. Εἰς τὸν τόπον λοιπὸν αὐτὸν, ὅπου ἐγεννήθη πρώτη ἡ ἐπιστήμη αὐτὴ, νὰ γίνωνται ἔργα ἄκομψα καὶ ἀτελῆ, νομίζω, ὅτι προσβάλλει τὸ ἔθνος εἰς τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν ἱστορίαν του. Σᾶς λέγω δὲ, ὅτι ἡ δαπάνη ἡ ὁποία μέλλει νὰ γίνῃ εἰς ἀνέγερσιν τοιούτου καταστήματος, εἶναι μία δαπάνη ὠφέλιμος ἀκόμη καὶ ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν. Τὸ δημόσιον δαπανᾷ 18,000 δρ. κατ’ ἔτος εἰς ἐνοίκιον τῶν δικαστικῶν καταστημάτων τῆς πρωτευούσης, 600,000 δρ. πρὸς 6% τόκον, ὅπως ἠδύνατο νὰ συμφωνηθῇ μετά τινος τραπέζης, κάμνει 36,000 δραχ. Σημειώσατε ὅμως ὅτι ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ καταστήματος θὰ τεθῶσιν ὅλα τὰ συμβολαιογραφεῖα τῆς πρωτευούσης, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ εἰσπραχθῇ ἐνοίκιον 10,000 δραχμῶν, ἵνα μὴ εἴπω περισσότερον, ὥστε θὰ ἔχῃ καὶ κέρδος ἀντὶ ζημίας ἀπὸ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ καταστήματος. Ὅλα αὐτὰ λοιπὸν ὑπελογίσθησαν, καὶ ἐπειδὴ εὑρέθη συμφέρον τὸ κατάστημα ν’ ἀνεγερθῇ, ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὴν ὑπόληψιν τοῦ ἔθνους, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ὡς πρὸς τὴν οἰκονομίαν, διὰ τοῦτο ἀπεφασίσθη ἡ ἀνέγερσις. Ἐλησμόνησα νὰ εἴπω, ὅτι τὰ περισσότερα τῶν ἀρχείων κατεστράφησαν, συμφέροντα μεγάλα ἐμηδενίσθησαν, διότι δὲν ἔχομεν τόπον ἀσφαλῆ νὰ θέτωμεν τὰ ἀρχεῖα. Εἰς τὰ ὑπόγεια τοῦ καταστήματος θὰ τεθῶσι τὰ ἀρχεῖα.

§180ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ, δύο λέξεις. Κύριοι, ἴσως δὲν ηὐτύχησα νὰ ἔχω τὸ δῶρον, τὸ ὁποῖον ἄλλοι κατέχουσι νὰ γίνωνται, εἴτε διὰ τοῦ πνεύματος, εἴτε διὰ τοῦ λόγου, εὔληπτοι εὐκόλως εἰς πάντας. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς τοῦ δικαίου μὲ παρενόησεν· ἄπαγε τῆς βλασφημίας· ἐγὼ δὲν εἶπον ν’ ἀρνηθῶμεν τὴν πίστωσιν· εἶπον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσδιορισθῇ τοιοῦτον ποσὸν, ὥστε εἰς δύο ἢ τρία ἔτη νὰ τελειώσῃ τὸ κατάστημα; καὶ ἐπεθύμουν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ ὑπῆρχε τὸ γενικὸν σχέδιον, νὰ ὑπῆρχον τὰ διαγράμματα. Τοιαῦτα καταστήματα, κύριοι, δὲν ἐνεργοῦνται ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε μὲ ἓν τοιοῦτον φύλλον χάρτου, οὔτε μὲ ἓν διάγραμμα, ἔχουν πολλοὺς ὑπολογισμοὺς, καὶ πλεῖστα διαγράμματα. Αὐτὰ ἐγὼ ἐζήτουν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν· δὲν ἦλθον ν’ ἀντιπολιτευθῶ, δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν ποτὲ εἰς τοιαῦτα ἀντικείμενα ν’ ἀντιπολιτεύωμαι, κάπου ἀλλοῦ ἴσως θὰ ἐπιζητήσω τοῦτο. Καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τοῦ δικαίου νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ μίαν φιλικὴν παρατήρησιν· αὐτὸς ὁ προϋπολογισμὸς ἦτο ἢ διὰ νὰ γελάσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν, ἢ νὰ λανθασθῶμεν ἡμεῖς. Αὐτὸ εἶναι μία μικρὰ σημείωσις, τὴν ὁποίαν—νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν—ἐγὼ δὲν τὴν ἔδιδον εἰς Βουλὴν. Πρόκειται τὸ ἔθνος νὰ δαπανήσῃ 600,000 δρ. καὶ ἐξέρχεται ἓν τοιοῦτον χαρτάκι συνταχθὲν οὕτως εἰπεῖν ἐπιτροχάδην· τότε τοὺς νόμους τῶν δημοσίων ἔργων, τοὺς νόμους τῶν σχολείων, τοὺς νόμους τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, τοὺς νόμους τῶν τεχνικῶν γραμμάτων, διὰ τὸ ὄνομα τῆς Παναγίας, τί τοὺς ἐκάμαμεν; Πρὸς τί ἐδαπανήσαμεν χιλιάδας δραχμῶν διὰ νὰ σχηματίσωμεν ἐπιστήμονας ἄνδρας, ὅταν ἓν τοιοῦτο χαρτάκι παρουσιάζεται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν δαπάνην 600,000 δραχμῶν; Σημειοῦται, ὅτι 65 μέτρα μήκους καὶ δὲν ἠξεύρω πόσα πλάτους ἀπαιτοῦν τόσην δαπάνην· ὁ τελευταῖος τεχνίτης, ὅταν τὸν κράξητε νὰ διορθώσῃ τὴν οἰκίαν σας, δὲν θὰ κάμῃ ὀλιγώτερον τούτου· βλέπετε λοιπὸν, κ. ὑπουργὲ, ποῦ μᾶς φέρετε ὅταν δὲν δίδετε τὴν δέουσαν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους νὰ ἐνεργῶσιν ἐλευθέρως τὸ καθῆκον αὑτῶν; Τὸ γραφεῖον τῶν δημοσίων ἔργων μας δὲν ἐργάζεται τοιουτοτρόπως, καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν ἐγὼ ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ λέγω ὅτι ἀδικεῖτε ὑμᾶς, ἀδικεῖτε καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες, ἐὰν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἴδουν ὅτι αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐξῆλθεν ἀπὸ τὰς χεῖράς των, δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ διορθώσουν τὰ λάθη των· τὸ τοιοῦτον δὲν τὸ ἤξευρον προτήτερα· πρὸς τιμὴν τοῦ τμήματος τοῦ μηχανικοῦ, πρὸς τιμὴν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ, ἤθελον τοὺς ἀποτρέψει νὰ μὴ ἐνδώσωσιν εἰς τὴν ἐσπευσμένην ἀπαίτησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τοῦ δικαίου, ὅστις καθ’ ἃ λέγει εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἐνθυμήθη τὴν τάξιν τῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἐζήτησεν ἀπὸ τεχνικὸν τμῆμα, ἀλλὰ προκαλέσας σχέδιον ἐκ Γαλλίας, ἐσύστησεν ἐπιτροπὰς κτλ. καὶ μόλις ἐσχάτως ἐζήτησεν ἐσπευσμένως τὸν παρόντα προϋπολογισμὸν, ὅταν φαίνεται ἐνόησεν, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ εὑρεθήσονται ἄνθρωποι σεβόμενοι τὰ καθήκοντα ἑκάστου ἀτόμου, ἑκάστου γραφείου. Πρὸς τιμὴν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ ἤθελον σᾶς παρακαλέσει τὸ ἔργον τοῦτο νὰ μὴ τὸ δείξητε εἰς τὴν Βουλὴν· δὲν εἶναι ἐργασία, ἡ ὁποία ἐξέρχεται ἀπὸ μηχανικοὺς ἐπιστήμονας, ἀπὸ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων· εἶναι ἀποτέλεσμα ἐσπευσμένης ἀπαιτήσεως καὶ οὐδὲν πλέον. Κύριοι, δὲν ἐζήτησα ἀναβολὴν, αὔξησιν πιστώσεως. Ἐγὼ πρῶτος σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ γλυφὶς ἢ ὁ διαβήτης τότε κάμνουν καὶ τὸ μάρμαρον τῆς Πεντέλης καὶ τοὺς λίθους νὰ ἔχουν ζωὴν, ὅταν ἦναι εἰς χεῖρας ἐπιτηδείους· αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἐγὼ πρῶτος ἐσπούδασα, καὶ ἴσως τὴν ἀνεγνώσατε μόνον, κ. ὑπουργὲ τοῦ δικαίου. Ἀλλὰ πιστεύετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κάμῃ Ἐρεχθεῖα, νὰ κάμῃ Προπύλαια; ἢ νὰ κάμῃ ὅ,τι ἦλθεν εἰς τὸν νοῦν τοῦ εὐλογημένου ἐκείνου μηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐδαπάνησε διπλᾶ ποσὰ ἀπὸ τὸ εὐεργέτημα τοῦ μεγάλου εὐεργέτου, ὅστις μᾶς ἔδωκεν ὀλίγα χρήματα διὰ νὰ κάμωμεν ξυλουργοὺς, σιδηρουργοὺς καὶ ἄλλους τεχνίτας καὶ ἐν τούτοις τὸ πᾶν τὸ κατεξωδεύσαμεν εἰς τὴν ἀνέγερσιν πολυτελοῦς κτιρίου; ἡ πολυτέλεια καὶ ἡ ἀνάπτυξις ἔχουν τὰ ὅριά των ἀναλόγως τῆς ὕλη, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ἄτομον καὶ ἡ κοινωνία εἶναι διατμένη νὰ σταθῇ. Ἂν εἴχαμεν τὰς ἀρχαίας Ἀθήνας, ἂν εἴχαμεν τὰ πλούτη τοῦ Λαυρίου, τὸ ἐννοῶ, ἀλλὰ ταῦτα μᾶς τὰ ἐπῆραν ἄλλοι· ἀλλ’ ἔστω καὶ τοῦτο· ἂν εἴχαμεν Φειδίαν καὶ Πραξιτέλην, πλὴν δὲν εἴμεθα εἰς τὸ εὐχάριστον ἐκεῖνο σημεῖον, καὶ ὁ ἀτυχὴς Ἕλλην σκέπτεται διαφορετικά· σχετικῶς μὲ τὰ μέσα του θέλει κατάστημα μὲ αἰθούσας εὐρυχώρους καὶ ἀναγκαίας διὰ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ὑπηρεσίας, θέλει κατάστημα συμμετρικὸν καὶ στερεὸν, διότι εἰς ταῦτα ἔγκειται ἡ ὡραιότης· ἂν τοῦτο δὲν ἔχῃ τὰ μέτωπα μαρμάρινα, ἂν δὲν ἔχῃ εἴκοσι στήλας, ἡ ἀξία ἑκάστης τῶν ὁποίων νὰ φθάνῃ εἰς 10,000 δρ. εἶναι ἁμάρτημα, χάνεται ἡ ἐθνικὴ ὑπόληψις; δὲν ἠξεύρω ἂν ἔχασε πολὺ ἡ Ἑλλὰς, διότι ἀνήγειρε τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἄνευ στηλῶν καὶ στοῶν, μὲ 100,000 δραχ. μόνον· εἰς τὸ αὐτὸ κατάστημα ἠδυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν 300,000 δρ. καὶ ἔχωμεν τὴν ἰδίαν εὐρυχωρίαν. Δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν τὰ διαγράμματα, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα, διότι αὐτὸ εἶναι ἁρμόδιον, αὐτὸ γνωρίζει τὸν τόπον, τὰ μέσα, τοὺς τεχνίτας, καὶ οὐχὶ οἱ ξένοι τεχνῖται, οἵτινες μόνον εἰς τὰς γνώσεις καὶ τὰς ἰδέας των βασιζόμενοι, ἀδιαφοροῦσι περὶ πάντων τῶν λοιπῶν, ἢ ὀλίγον ἐνδιαφέρονται περὶ τῶν ἀναγκῶν μας.

§181Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀγγλοσαξωνικὴ φυλὴ, κύριοι, εἶναι ἡ πρακτικωτέρα πασῶν τῶν φυλῶν. Αὕτη ἀποικίζουσα εἰς Ἀμερικὴν τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον πράττει, εἶναι νὰ ἐγείρῃ καταστήματα δημόσια, ἤτοι ἐκκλησίαν, σχολεῖον, βουλευτήριον. Ἅμα δὲ κατορθώσῃ τοῦτο, ἀσχολοῦνται οἱ κάτοικοι περὶ τὴν ὀργάνωσιν τῆς μικρᾶς των κοινωνίας. Ἡ παροῦσα τάσις τῶν πνευμάτων, κύριοι, παρατηρῶ μὲ πολλήν μου εὐχαρίστησιν, εἶναι ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς δημοσίων καταστημάτων, ὅπως ἀναπληρωθῶσιν αἱ ἀνάγκαι, τὰς ὁποίας ἡ ὑπηρεσία ἔχει, καὶ ἀρθῶσιν αἱ στενοχωρίαι, αἱ ἐκ τῆς οἰκίσεως ἐν ἰδιωτικαῖς οἰκίαις προερχόμεναι. Ὁ μακαρίτης Κυβερνήτης, ἅμα ἀνέλαβε τὴν ἐξουσίαν ἐν Ἑλλάδι τὸ πρῶτον, ὅπερ ἐσκέφθη, ἦτο νὰ κατασκευάσῃ εἰς πᾶσαν πρωτεύουσαν ἐπαρχίας καταστήματα δημόσια. Ὅστις περιῆλθε τὴν Ἑλλάδα, εἶδε πανταχοῦ σχεδὸν ἓν ἐπαρχεῖον ἢ διοικητήριον, ἓν σχολεῖον καὶ μίαν ἐκκλησίαν. Εἶναι λοιπὸν τῆς πρώτης ἀνάγκης ἡ ἐπικράτεια νὰ ἔχῃ τὰ δημόσια καταστήματά της, διότι ὡς ὀρθῶς ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης σᾶς εἶπεν, ἐκ τῶν καταστημάτων κρίνεται ὁ βαθμὸς τοῦ πολιτισμοῦ ἑκάστης ἐπικρατείας. Οἱ προπάτορές μας, οἵτινες τὴν ἀτομικότητα ἐσυγχώνευον εἰς τὴν πολιτείαν, δὲν ἠσχολοῦντο εἰς ἀνέγερσιν μεγάλων ἰδιωτικῶν οἰκιῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀνέγερσιν δημοσίων καταστημάτων. Ὅτε δὲ ὁ πολιτισμὸς ἔφθασεν εἰς τὸν ὕπατον βαθμὸν, ἠγέρθησαν αἱ μεγαλοπρεπεῖς οἰκοδομαὶ, αἵτινες ἔμελλον νὰ χαρακτηρίσωσιν εἰς τοὺς μετέπειτα αἰῶνας τὸν βαθμὸν τοῦ πολιτισμοῦ. Ὁ Περικλῆς ἐξώδευσε τὸν δημόσιον πλοῦτον εἰς τὸν Παρθενῶνα, τὰ Προπύλαια καὶ εἰς ἄλλα δημόσια ἔργα. Ἀναντιῤῥήτως, κύριοι, οὔτε τὰ πλούτη, οὔτε ὁ πολιτισμὸς τῶν σημερινῶν Ἑλλήνων δὲν ἔφθασεν εἰς τὸν βαθμὸν ἐκεῖνον, ὥστε νὰ ἀποφασίσωμεν ὡς ἄλλοι Περικλεῖς νὰ στερεοποιήσωμεν, οὕτως εἰπεῖν, τὸν βαθμὸν τοῦ σημερινοῦ πολιτισμοῦ μας εἰς οἰκοδομὰς, πρὸς ἀπόδειξιν εἰς τὰς μετὰ ταῦτα γενεὰς τοῦ βαθμοῦ εἰς ὃν περιήλθομεν κοινωνικῶς. Αἰσθανόμεθα ὅμως τὴν ἀνάγκην ν’ ἀναπληρώσωμεν τὰ προὐργιαιτέρα ἡμῖν, ἀπαιτοῦντες οἰκοδομὰς καὶ δημόσια ἔργα ἀνάλογα πρὸς τὰς σημερινὰς ἡμῶν χρείας, ἀνάλογα πρὸς τὴν πρώτην ἡμῶν ἀποκατάστασιν. Χαίρω, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ τάσις ἐν γένει τοῦ δημοσίου πνεύματος σήμερον εἶναι, τὸ νὰ ὑποστηριχθῶσιν ὡς πρὸς τὰ δημόσια ἔργα αἱ κυβερνητικαὶ διαθέσεις, διότι τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι σκέψεις ὀρθαὶ καὶ πρακτικαὶ κατέλαβον τὸν τόπον. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ πρὸ δεκαετίας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πολιτικὴ ἀπεῤῥόφα ὅλην τὴν προσοχὴν τῶν πολιτῶν, διὰ τοῦτο τὰ δημόσια ἔργα, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐδικάζοντο ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν καὶ οὕτω δικαζόμενα, κατεδικάζοντο. Ἐπεχείρησε πρὸ δωδεκαετίας κυβέρνησίς τις νὰ οἰκοδομήσῃ καταστήματα, νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν δημόσια ἔργα ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, ἀλλ’ ἐκατηγορήθη, τίς θὰ τὸ πιστεύσῃ, ὅτι ἐχάλασε τὰς ὁδοὺς ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐσύρετο ὁ ποδήρης χιτὼν τῆς Ἀσπασίας!! ἐπεχείρησε νὰ οἰκοδομήσῃ βουλευτήριον, καὶ κατηγορήθη, ὅτι κατεσπατάλησε τὰ δημόσια χρήματα εἰς ματαίας οἰκοδομάς! Τὸ πνεῦμα ἐγένετο πρακτικὸν σήμερον, καὶ ὡς τοιοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἐνισχύσωμεν. Ἔρχομαι ἤδη, κύριοι, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης.— Ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους εἶπον ἀνωτέρω, καταλαμβάνετε, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀνεγέρσεως δημοσίων καταστημάτων, ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἔργων, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶμαι ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τῆς ὅσον ἔνεστι ταχυτέρας ἐκτελέσεως αὑτῶν, διὰ τοῦτο ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ἐξηγήσω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, ἥτις μοὶ φαίνεται πρακτικωτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν μετὰ πάσης ἀγαθῆς πεποιθήσεως βεβαίως ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης ὑπέβαλεν εἰς τὴν ἐπιψήφισίν μας. Ἀλλὰ πρὶν προχωρήσω, κύριοι, εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἰδέας μου, θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ κάμω παρατηρήσεις τινὰς περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἔγεινεν ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης. Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς ζητεῖ νὰ τῷ χορηγήσωμεν 70,000 δραχμῶν, ἵνα ἀρχίσῃ τοὐλάχιστον, ὡς λέγει, τὸ ἔργον τῆς οἰκοδομῆς τοῦ μεγάρου τῶν δικαστηρίων· ἀλλ’ ὁ νόμος, κύριοι, ἀπαγορεύει τοιαύτην πρότασιν· ὁ λογιστικὸς νόμος, ὅστις, ὡς ἄλλοι παρετήρησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον εἰς τὸν ὑπουργὸν, τὸν προτείνοντα τὴν κατασκευὴν δημοσίων ἔργων, νὰ ὑποβάλῃ τὸν λογαριασμὸν τῆς οἰκοδομῆς. Ἠξεύρετε δὲ τί ἔχει νὰ εἴπῃ λογαριασμὸς; Ἔχει νὰ εἴπῃ λεπτομέρεια τῶν ἐξόδων τῆς οἰκοδομῆς· αὕτη δὲ δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ τῆς προδιαγραφῆς σχεδίου κανονικοῦ. Πολὺ δὲ περισσότερον, κύριοι, ἀπὸ ἐμὲ οἱ ἀσχολούμενοι περὶ τὰ λογιστικὰ, οἱ μηχανικοὶ καὶ ἀρχιτέκτονες, ὅσοι εἶναι ἐνταῦθα, ἐννοοῦσι τὴν ἀξίαν ἑνὸς ἀκριβοῦς λογαριασμοῦ, ὅστις πρέπει νὰ συνταχθῇ πρὶν δαπανηθῶσι τὰ χρήματα. Οὕτω πράττει, εἷς οἰκοκύρης πρὶν ἀποφασίσῃ νὰ δαπανήσῃ διὰ μίαν οἰκοδομήν. Ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης εἶπεν, ὅτι δὲν ἐνόμισεν ἀναγκαῖον, ἢ ὅτι ἦτο περιττὸν, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς τὴν φράσιν, νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχέδιον, διότι λέγει ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι μηχανικός. Τοιούτου εἴδους φράσεις, κύριοι, ἤκουσα πολλάκις ῥιπτομένας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, φράσεις, αἵτινες ἀντίκεινται πρὸς τὴν ἰδέαν, ἥτις πρέπει νὰ ὑπάρχῃ περὶ τῶν γνώσεων ἑνὸς κοινοβουλίου. Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι εἷς βουλευτὴς ἀποτεινόμενος πρὸς ἕτερον βουλευτὴν, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ τῷ εἴπῃ ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἠξεύρετε ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἐπιστήμην, δὲν δύνασθε νὰ ἐννοήσητε τὸ ζήτημα τοῦτο, οὔτε νὰ εἴπῃ ὁ ὑπουργὸς, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν εἶσθε μηχανικοὶ ἐνόμισα περιττὸν νὰ σᾶς παρουσιάσω τὸ σχέδιον τοῦτο. Ἕκαστος βουλευτὴς, εὑρισκόμενος ἐνταῦθα γνωρίζει πᾶν ὅ,τι συμφέρει ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Ἂν τοῦτο δὲν ἦτο ἀληθὲς, θὰ ἦτο ὅλως περιττὸν νὰ παρουσιάζωνται οἱ κώδηκες καὶ τὰ νομοθετήματα παντὸς εἴδους, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἐπιστημονικὴν ἀξίαν. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτως. Ἐν τῇ εὐδαίμονι Ἀγγλίᾳ τὸ κοινοβούλιον ἐν τῇ παραφορᾷ του, εἰς παλαιάν τινα ἐποχὴν, ἀπέκλεισεν ὅλους τοὺς δικηγόρους ἀπὸ τοῦ βουλευτηρίου καὶ ὅλους τοὺς νομικοὺς, καὶ ὅμως διήνυσε τὴν περίοδόν του· εἰργάσθησαν οἱ ὑπουργοὶ μετ’ αὐτοῦ καὶ οὐδεὶς εἶπεν αὐτῷ, ὅτι δὲν γνωρίζει ἐπιστήμας. Καὶ ἄλλην φράσιν δὲν θέλω ν’ ἀφήσω ἀπαρατήρητον, κύριοι· ὁμολογῶ, ὅτι αἱ φράσεις αὗται δὲν ἐῤῥέθησαν μετὰ κακίας τινὸς ὑπὸ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ. Ἂν ἐγνώριζον, εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ὅτι εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λέκας ὡς μηχανικὸς νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἤθελον τὸν συμπεριλάβει εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς συντάξεως τοῦ σχεδίου. Τὸ τοιοῦτο λεγόμενον δὲν εἶναι διόλου ὀρθὸν, διότι οὕτως οἱ περιδεεῖς τὸν χαρακτῆρα βουλευταί, ἤθελον ἐνδοιάζει νὰ ὁμιλήσωσι περὶ ὑποθέσεώς τινος, φοβούμενοι μὴ ἀκούσωσι, ὅτι ἐκ συμφέροντός τινος ἐλάλησαν οὕτω. Λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον κοινοβουλευτικῶς ν’ ἀρνῆταί τις τὰς γνώσεις ἀπὸ τὸ βουλευτήριον, καθὼς καὶ τὰς ἰδέας ἐκείνας, διὰ τῶν ὁποίων καταρτίζεται πᾶσα νομοθεσία ἐν τῷ κράτει. Δὲν λέγω, ὅτι εἶναι πάνσοφος βουλή τις, ἀλλ’ οἱ βουλευταὶ παντὸς ἔθνους εὗρον τὸν τρόπον νὰ ἔχωσι πάσας τὰς γνώσεις, διότι γνωρίζων εἷς ἕκαστος τῶν βουλευτῶν μέχρι τίνος δύναται νὰ συζητήσῃ ἐπί τινος θέματος, σιωπᾷ καὶ ἀκούει, ὡς ἑκάστοτε συμβαίνει ὁσάκις παραχωρεῖται ὁ λόγος εἰς ἐκείνους, οἵτινες εἶναι ἔμπειροι ἔν τινι ζητήματι. Ἂν δὲ ᾖναι ἀνάγκη ἐπιστημονικῶν γνώσεων, αἵτινες δὲν ὑπάρχουν ἐν τοῖς κοινοβουλίοις τούτοις, λαμβάνονται ἔξωθεν ἄνδρες ἐντριβεῖς κατὰ τὰς συζητήσεις ἐν τοῖς τμήμασι καὶ εἰς τὰς ἐπιτροπάς. Οὕτω πως φρονῶ, ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ ὑπηρεσία συντελεῖται, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ προτρέπωνται οἱ λαλοῦντες εἰς τὸ κοινοβούλιον ὡς ἐμπρέπει εἰς κυρίαρχον σῶμα. Ἔρχομαι ἤδη, κ, εἰς τὴν ἐξήγησιν τῆς ἰδέας μου. Πρῶτον σᾶς εἶπον, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἐρχόμενος νὰ ζητήσῃ πιστώσεις περὶ κατασκευῆς δημοσίων ἔργων, ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ ἀκριβῆ λογαριασμὸν δι’ ὅλας τὰς λεπτομερείας τῆς οἰκοδομῆς· ἀλλ’ ἵνα παρουσιάσῃ ὅλα ταῦτα ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχουν τὰ ἀναγκαῖα διαγράμματα, διότι διὰ νὰ ἴδωμεν, ὅτι πόσα ξύλα ἀπαιτοῦνται πρέπει νὰ μετρήσωμεν ὅτι τοσαύτη θὰ ἦναι ἡ οἰκοδομή. Κύριοι, παραπονούμεθα καθ’ ἑκάστην, ὅτι δὲν ἐκτελοῦνται οἱ νόμοι· λέγομεν ὅτι ἡ δικαιοσύνη δὲν ἀνεβιβάσθη εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τῆς ἐμπρέπει, καὶ ὅμως πολλάκις ἡμεῖς δίδομεν παραδείγματα ἀταξίας. Ἵνα ζητήσωμεν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους, πρέπει νὰ τοὺς ἐκτελέσωμεν καὶ νὰ τοὺς σεβασθῶμεν ἡμεῖς πρῶτοι· ὀφείλει νὰ τοὺς σεβασθῇ τὸ βουλευτήριον πρῶτον. Ἡ δημοσία παραβίασις τοῦ νόμου εἶναι ὀλεθριωτάτη. Δύναται νὰ παραβῇ τις τὸν νόμον ἐν κρυπτῷ, δύναται νὰ παρανομήσῃ ἐν τῷ γραφείῳ χωρὶς νὰ γίνῃ σκάνδαλον, ἡ δημοσία ὅμως παρανομία, κύριοι, εἶναι ἡ βάσις πάσης διαφθορᾶς· καὶ αὐτὴ ἡ θρησκεία τί μᾶς λέγει; ἢ μὴ ποίει τὸ κακὸν, ἢ μόνος ποίει· διότι πολλάκις δὲν εἶναι αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ τὸ κακὸν ἡ ἁμαρτία, ἀλλ’ ἡ βλάβη ἡ προερχομένη ἐκ τῆς πράξεως τοῦ κακοῦ. Τί πράττομεν ἡμεῖς πολλάκις κρίνοντες τὰς ὑπουργικὰς πράξεις; δὲν ἐξετάζομεν τὴν παράβασιν τοῦ νόμου αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς παραβάσεως, ἤτοι τὸ σκάνδαλον ὅπερ ἔγινεν. Ἂν δὲ κανὲν σκάνδαλον δὲν ἐγένετο, καὶ ἡ ἐπανόρθωσις ἐπῆλθεν ἄνευ θορύβου, ἡ παράβασις εἶναι μὲν ἐπιτιμητέα, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ἀξία ποινῆς. Παρατηρήσατε, κύριοι, τὴν ἀναλογίαν, ἥτις ἐπικρατεῖ κατὰ τὴν ἐπιβολὴν τῶν ποινῶν εἰς τοὺς ποινικοὺς νόμους· αὗται ἐπιβάλλονται κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἐπελθούσης ἐκ τῆς πράξεως βλάβης. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡμεῖς πρῶτοι πρέπει νὰ τηρήσωμεν τὸν νόμον, διότι ἡμεῖς δημοσίᾳ πολιτευόμενοι, εἴμεθα τὸ παράδειγμα τῆς ὅλης κοινωνίας. Παρατηρήσατε, κύριοι εἰς τὸ ἀκροατήριον πόσοι ὀφθαλμοὶ μᾶς βλέπουν, καὶ πόσα ὦτα μᾶς ἀκούουν, καὶ πόσοι θέλουν ἀναγνώσει τοὺς λόγους μας αὔριον δημοσιευομένους. Ὅλος ὁ κόσμος οὗτος θέλει παραδειγματισθῆ ἀπὸ ἡμᾶς. Παρανομούντων ἡμῶν ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου, ἡ διαφθορὰ θέλει μεταβῆ εἰς τὰ ἄκρα τοῦ κράτους, καὶ ὅταν θελήσωμεν νὰ τιμωρήσωμεν τοὺς ἁμαρτήσοντας, ἐν συνειδήσει θὰ τοὺς τιμωρήσωμεν; Ὁ μέγας ἱστορικὸς καὶ πολιτικὸς τῆς Ἀγγλίας ἀνὴρ, ὁ Μακωλεῦ, λαλῶν περὶ ἀνατροφῆς τοῦ ἔθνους, ἠξεύρετε τί εἶπε; «Ὁ ἔχων τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαγχονίζῃ ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκπαιδεύῃ.» Γνωρίζετε δὲ διατί τὸ εἶπε; ὅπως βάλλῃ εἰς βάρος τῶν κυβερνώντων τὴν εὐθύνην τοῦ ἐγκλήματος. Ἂν παιδαγωγήσητε καὶ ἐκπαιδεύσητε καλῶς τὸ ἔθνος, ἔχετε καλοὺς πολίτας, δὲν ἔχετε ἐγκλήματα· ἂν ὅμως κακῶς τοὺς ἐκπαιδεύσετε, ἔχετε κακοπολίτας, ἐγκληματίας καὶ τιμωροῦντες αὐτοὺς ἁμαρτάνετε καὶ ἐνώπιον τοῦ θεοῦ καὶ ἐνώπιον τῆς κοινωνίας, διότι καρπὸς τῶν χειρῶν σας εἶναι τὰ ἐγκλήματα. Καὶ, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐκπαίδευσις τῆς νεολαίας, ἥτις μορφώνει καὶ παιδαγωγεῖ τὰ ἔθνη, εἶναι καὶ ἡ διδασκαλεῖα ἡ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κηρυσσομένη. Ἐκθέτω ἤδη τὴν γνώμην μου ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τῶν κεφαλαίων. Ἑπτακοσίας χιλιάδας δραχμῶν ζητεῖ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης διὰ τὸ κατάστημα, ἐνῷ ἀπαιτοῦνται 600,000 δραχμαί. Ἠξεύρετε πότε θὰ τελειώσῃ οὕτω πως, ἂν διαρκῶς ἐξακολουθῶμεν νὰ δίδωμεν τὴν ποσότητα ταύτην; μετὰ 9 ἔτη. Ἂν δὲ τὸ εὕρῃ ἡ τύχη τοῦ παρακειμένου βουλευτηρίου τότε ἀπαιτοῦνται εἰς κατασκευὴν δεκάδες ἐτῶν. Εἶμαι ἐναντίος τῶν τοιούτων ἐπιχειρήσεων. Ὁ ἔντιμος νῦν πρωθυπουργὸς μοὶ φαίνεται, γνωρίζει, διότι ἐπανώρθωσεν ἄλλοτε ὡς ὑπουργὸς ἀτόπημά τι. Ὅτε ἄλλοτε ἐγένετο ἐπιχείρησις κατασκευῆς πολιτικῶν φυλακῶν εἰς Πύλον διὰ τοῦ ἰδίου συστήματος, τὸ ὁποῖον σήμερον προτείνει ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης, τὸ ἔργον προέβη· συνεκεντρώθησαν δηλ. λίθοι. Ἐγένετο ἀρχὴ, πλὴν τὸ ἔργον δὲν προέβη, καὶ αἱ γενόμεναι δαπάναι ἀπώλοντο. Τοιούτων ἔργων ἐπιχειρήσεις ἐγένοντο πολλαὶ καὶ καμμία δὲν εὐδοκίμησε. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ὑποπέσωμεν εἰς τὰ ἴδια ἁμαρτήματα. Ὁσάκις τὰ προηγούμενα μᾶς φωτίζουσιν ἀρκούντως, —καὶ ἔχομεν ἱκανὰ προηγούμενα—πρέπει νὰ τὰ συμβουλευώμεθα. Ἵνα κατασκευασθῇ, κύριοι, τὸ μέγαρον τῶν δικαστηρίων ἀπαιτοῦνται 9 ἔτη· καιρὸς ὅστις δὲν μᾶς ἐξασφαλίζει, ὅτι θέλει ἐπὶ τέλους περατωθῇ τὸ κατάστημα· ἀνάγκη, κύριοι, νὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον νὰ οἰκοδομήσωμεν τὸ κατάστημα. Ἰδοὺ τίνι τρόπῳ φρονῶ ἐγώ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν εὑρίσκομεν 25,000 διὰ τὸ κατάστημα τοῦ τηλεγραφείου, 50,000 διὰ τὸ βουλευτήριον, 50,000 δραχμὰς διὰ ποινικὰς φυλακὰς, τὸ ὅλον 125,000 δραχ. αἵτινες ὅλαι ὁμοῦ μὲ τὰς 70,000 διὰ δικαστήριον ἀποτελοῦσι ποσὸν 195,000 δραχμῶν καὶ τὰς ὁποίας θέλομεν ἐπιψηφίσει, ἐὰν οἱ ὑπουργοὶ ἐπιμένουν, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ τύχη τῶν πιστώσεων, ὁσάκις ὑπὲρ αὐτῶν ἐπιμένουν οἱ ὑπουργοί. Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ τὰς δώσωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον; θέλομεν τὰς δώσει, ὡς εἶπον, ἐὰν ἐπιμένουν, ἀλλ’ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τοῖς εἴπω, ὅτι δὲν θὰ κατορθωθῇ νὰ ἀποπερατώσωσι τὰ καταστήματά των ταῦτα. Ὅπως κατασκευασθῶσι φυλακαὶ τοιαῦται, οἷαι ὑπάρχουν εἰς τὰ κράτη τὰ πεπολιτισμένα, καὶ τῶν ὁποίων παραδείγματα ἔχομεν ἐν Κερκύρᾳ, ἀπαιτοῦνται μεγάλαι δαπάναι, διὰ δὲ τοῦ τρόπου τούτου εἶναι μὲν δυνατὸν κατ’ ἔτος νὰ κατασκευάζωνται τμήματά τινα μέχρις οὗ περαιωθῶσι, πλὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσωσι· διότι ἵνα ᾖ φυλακή τις χρήσιμος πρέπει νὰ ᾖναι πλήρης. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ λόγος περὶ τῶν φυλακῶν. Ἐὰν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ἔχῃ σχέδιον, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς δύναται κατ’ ἔτος διὰ 50,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ δίδωμεν, νὰ τελειώσῃ μέρος τῶν φυλακῶν καὶ νὰ χρησιμεύσῃ, ἔχει καλῶς· ἀλλὰ τώρα πρόκειται περὶ τῶν ἄλλων οἰκοδομημάτων διὰ τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται, ὡς εἶπον, ἐννέα ἔτη διὰ τὴν κατασκευὴν· δὲν θὰ ἦτο καλλίτερον ὅλα ταῦτα τὰ ποσὰ νὰ τὰ συγκεντρώσωμεν εἰς ἓν, ὥστε νὰ κατασκευάζεται κατ’ ἔτος ἀπὸ ἓν κατάστημα, ἕως οὗ εἰς ὀλίγα ἔτη νὰ ἔχωμεν ὅλα τὰ καταστήματα ταῦτα; Δυνάμεθα δὲ διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν νὰ κατασκευάσωμεν τὸ βουλευτήριον, καθ’ ὅσον μάλιστα ἔγινε καὶ μία τροποποίησις εἰς τὸ σχέδιον αὐτοῦ ἀφαιρεθέντων ὅλων τῶν κοσμημάτων, ἤτοι τῶν στηλῶν καὶ τῶν περιστηλίων, τὰ ὁποῖα ἐσκόπουν νὰ σχηματίσουν αὐτὸ σημαντικόν τι μνημεῖον. Διὰ τῶν τροποποιήσεων λοιπὸν αὐτῶν μὲ εἶπον ὅτι τὸ βουλευτήριον δύναται νὰ κατασκευασθῇ ἀντὶ 150 χιλιάδων δραχμῶν, δὲν εἶναι οὕτω, κ. πρωθυπουργέ;

§182Θ. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κατὰ προσέγγισιν.

§183Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ δραχμῶν 170,000 λοιπόν· δὲν εἶναι πρακτικώτερον, ὀρθότερον, κύριοι, τὰς 70,000 τοῦ οἰκοδομήματος τῶν δικαστηρίων, τὰς 50,000 τοῦ βουλευτηρίου, τὰς 25,000 τοῦ τηλεγραφείου ἢ καὶ ἄλλων κτιρίων, ἂν σκέπτεται ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν νὰ κατασκευάσῃ καὶ ἄλλα καταστήματα, νὰ τὰ συγκεντρώσωμεν, ὡς εἶπον εἰς ἕν; διότι ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος ἐβεβαίωσεν ὅτι αἱ κατὰ μέρος πιστώσεις δὲν ἔφθασαν εἰς ἀποτέλεσμα. Δὲν προτιμῶ τὸ βουλευτήριον ἀπέναντι τοῦ μεγάρου τῆς δικαιοσύνης, οὔτε τὰς φυλακὰς ἀντὶ τοῦ βουλευτηρίου· ἀπόκειται εἰς τοὺς ὑπουργοὺς νὰ κανονίσωσι τὰς ποσότητας, αἵτινες δύνανται νὰ διατεθῶσιν εἰς τὸ νὰ κατασκευασθῶσιν, ἔστω καὶ τὰ τείχη τοῦ δικαστηρίου, ἐὰν δοθῶσιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης, ἢ τὸ βουλευτήριον, ἐὰν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν, ἢ τὸ ναυπηγεῖον, ἂν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ναυτικῶν. Βλέπετε ὅτι δὲν προτιμῶ κἀνένα τῶν κυρίων ὑπουργῶν, προτείνω μόνον πῶς δυνάμεθα κατ’ ἔτος νὰ κατασκευάζωμεν ἓν κατάστημα. Σᾶς εἶπον, κύριοι, ἐν ἀρχῇ, ὅτι πρακτικωτέρα φυλὴ ὅλων τῶν φυλῶν τῆς ὑφηλίου εἶναι ἡ Ἀγγλοσαξωνική· ὁσάκις θέλουν νὰ ἐπιχειρήσουν τι δὲν διαμοιράζουσι τὰ κεφάλαιά των, τὰ συγχωνεύουσι καὶ κατὰ σειρὰν κάμνουν ὅλας τὰς ἐργασίας τῶν ὁποίων ἔχουν ἀνάγκην· διότι λέγουν παρὰ νὰ ἔχουν διαμοιρασμένα τὰ κεφάλαιά των, καλλίτερα νὰ τὰ ἔχωσι συνηνωμένα καὶ ἂν δὲν τοὺς χρησιμεύῃ ὅ,τι κατασκευάζουν, κατόπιν τὸ πωλοῦν. Οὕτω κατὰ σειρὰν ἐπώλησαν μετὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον ὅλους τοὺς στρατῶνας, τοὺς ὁποίους ἐν Ἀμερικῇ εἶχον κάμει ἐν τῷ πολέμῳ. Τελειόνων, κύριοι, ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει νὰ συνενώσωμεν τὰ κεφάλαια τὰ κατὰ μέρος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὅπως κατασκευάσωμεν ἐντὸς τοῦ 1870 ἓν κατάστημα, τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ τὰ δώσωμεν εἰς ἄλλο ὑπουργεῖον καὶ ἐντὸς ἐτῶν τινων νὰ ἔχωμεν ὅλα τὰ ἀναγκαῖα καταστήματα.

§184Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Θέλω ἀπαντήσει ἐν ὀλίγοις, χωρὶς νὰ ἀκολουθήσω τὸν προαγορεύσαντα εἰς τὰς ἀπεράντους παρεκβάσεις, τὰς ὁποίας διῆλθε παρεκτρεπόμενος ἐντελῶς ἀπὸ τὸ θέμα, περὶ οὗ πρόκειται. Ἡ τελευταία αὕτη συζήτησις ἀπέδειξεν, ὅτι καὶ νῦν, καὶ ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ προϋπολογισμὸς χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἕν τοιοῦτον, διότι αὐτὸ ἔπρεπε μὲ τὴν εὐφυΐαν καὶ τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἔχει, νὰ τὸ γνωρίζῃ, καὶ ἠξεύρετε διατί; διὰ νὰ μὴ κηρύττεται ἔργον δημόσιον χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ τὸ ποσὸν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέλθῃ· ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν διαχείρισιν τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὰ κλεῖθρα, οὕτως εἰπεῖν, τῶν χρημάτων τοῦ ἔθνους, πρέπει νὰ γνωρίζῃ πόσον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξοδευθῇ εἰς τὸ ἀντικείμενον, περὶ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ πίστωσις. Ἀπορῶ τὰ μέγιστα διὰ τὴν ἀξίωσιν τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, νὰ νομίζῃ, ὅτι μία Κυβέρνησις εἶναι ὑπόχρεως νὰ παρουσιάσῃ ἓν διάγραμμα μιᾶς οἰκοδομῆς. Τοῦτο οὐδαμοῦ ὑπάρχει, αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ ἀνήκει εἰς τὴν διοίκησιν. Πολλὰ ἄλλα ἀνώτερα δικαιώματα ἀνετέθησαν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, πολὺ ὑψηλότερα, πλείονος λόγου ἄξια παρὰ τὸ προκείμενον, δηλ. μίαν οἰκοδομὴν ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἀνεγερθῇ. Εἶναι λοιπὸν τῆς ἀποκλειστικῆς ἁρμοδιότητος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τὸ διάγραμμα, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς νομοθετικῆς, εἰς τὴν ὁποίαν μόνον ὑποβάλλει τὴν πίστωσιν καὶ τὴν ἐρωτᾷ, ἂν χορηγῇ τὴν πίστωσιν ἢ ὄχι. Ὅταν εἶπον πρὸς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ἀττικῆς, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ εὐχαριστήσω τὴν περιέργειάν του καὶ δύναμαι νὰ τὸ φέρω, δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν, ἀλλὰ διότι ἤθελον νὰ εὐχαριστήσω τὴν περιέργειαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ. Καὶ ποῖος τὰ λέγει αὐτά; ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ὀλυμπίας κ. Χριστόπουλος, ὡσὰν νὰ μὴ ᾖναι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁ κ. Χριστόπουλος, ὡσὰν νὰ ἦλθε κατὰ πρώτην φορὰν ἐνταῦθα, ὡσὰν νὰ μὴ διετέλεσε τοσαῦτα ἔτη δημόσιος ὑπάλληλος καὶ ὑπουργὸς καὶ νὰ μὴ ἠξεύρῃ, ὅτι συντάσσονται οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι ὑπὸ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, ὅπως συνετάχθησαν ὅλοι οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δημοσίων ἔργων, οἱ ὁποῖοι συνετάχθησαν εἰς τὸν τόπον τοῦτον. Ἂν, ὡς προεῖπον, ὁ σκοπὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ᾖναι ἄλλο παρὰ ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξα, τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ ὁ λογιστικὸς νόμος, τὸν παρουσιάσαμεν, δηλ. ὅ,τι πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, μέχρι πόσης ποσότητος θὰ φθάσῃ ἡ δαπάνη, καὶ κρίνουσα περὶ τοῦ καταλλήλου τοῦ ἔργου τῆς κατασκευῆς τῆς οἰκοδομῆς, ἂν θέλῃ νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς πιστώσεως. Ἐπανελήφθη κατὰ κόρον καὶ ὅλως ἀσχέτως, χωρὶς νὰ δυνηθῇ νὰ παρουσιασθῇ ἡ ἐλαχίστη ἔνδειξις, ὅτι ἔγινε παράβασις τοῦ νόμου. Ἐκεῖνος, κύριοι, ὅστις ἔθιξε τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν ἔφερε τὴν ἐλαχίστην ἔνδειξιν· διότι ποῦ εἶναι ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ τοιοῦτον προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος ἤθελεν εὐχαριστήσῃ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ προαγορεύσαντος;

§185Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§186Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ποῦ εἶναι ἡ ἀπόδειξις ὅτι προηγουμένως, ὅτι κατ’ ἀρχὰς ὁ προϋπολογισμὸς ἦτο συντεταγμένος, ὅπως ἐπεθύμουν νὰ ᾖναι καὶ ὁ παρών; Τὸ νὰ ἔρχεται κανεὶς εἰς τὸ βῆμα νὰ ἐκφράζῃ τὰ ἰδέας του, τὰς ἐπιθυμίας του, διότι θέλει νὰ ἀντιπολιτευθῇ τὴν Κυβέρνησιν, τοῦτο δὲν σημαίνει τίποτε· ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ λόγους εὐρεῖς καὶ παρατεταμένους, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους δὲν θὰ συμπεράνῃ τίποτε. Πρὸς τοῖς ἄλλοις, κύριοι, μετεχειρίσθη καὶ τὸ ἄλλο πόρισμα ὁ προαγορεύσας, ὡς νὰ ᾖναι βέβαιος, ὅτι πάντοτε 70,000 δραχμαὶ πρέπει νὰ ἐξοδεύωνται εἰς τὸ κατάστημα αὐτό, ὡσὰν νὰ μὴ ᾖναι δυνατὸν ἡ ἑπομένη Κυβέρνησις νὰ ἐξοδεύσῃ 200,000 δραχμάς· καὶ οὕτω, ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ πράξῃ ἡ ἑπομένη Κυβέρνησις νὰ ἐξοδεύσῃ 200,000 δραχμὰς καὶ τὸ ἄλλο ἔτος 300,000 καὶ τοιουτοτρόπως νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν καλὸν σημεῖον· ἐὰν σήμερον, ὅπως εὑρίσκεται ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, ἥτις βεβαίως τότε θὰ βελτιωθῇ, προτείνωμεν αὔξησιν δαπάνης, εἰς τὸ ἄλλο ἔτος, τὸ ἑπόμενον, ὅτε δὲν θὰ γείνῃ προσθήκη εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον, τὸ ποσὸν αὐτὸ ἠμπορεῖ ν’ αὐξήσῃ, τότε θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ προσθέσωμεν περισσότερον. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν αὐτὴ ἡ ἀξίωσις εἶναι ὅλως διόλου αὐθαίρετος, ὅτι πρέπει νὰ ἐξοδεύωμεν 70,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος· αὐτὸ εἶναι ἐπιχείρημα ἐσφαλμένον, φόβοι ἄφοβοι, ἂν θέλετε, πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν καμμίαν λογικὴν ὑπόστασιν. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον μᾶς εἶπε, τὸ πῶς ἀρχίζουν οἱ Ἀγγλοσάξωνες νὰ κτίζουν τὰ δημόσια ἔργα, νὰ κτίζουν πρῶτον ἐκκλησίαν καὶ δεύτερον σχολεῖον καὶ οὕτω καθεξῆς, βεβαίως λέγω, ὅτι τὸ πρῶτον ἔργον διὰ χριστιανικὸν λαὸν εἶναι ἡ ἐκκλησία καὶ ἀκολούθως τὸ σχολεῖον· ἀλλὰ μήπως εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἔχομεν ἀρκετὰς ἐκκλησίας καὶ ἀρκετὰ σχολεῖα; εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν εἶναι ἐξηπλωμένη ἡ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ κατωτέρα καὶ ἡ ἀνωτέρα, ὡς εἰς τὴν Ἑλλάδα· εἰς τὸ εὐνομούμενον βασίλειον τῆς Ἀγγλίας μόλις ὑπάρχουν τρία γυμνάσια, ἐδῶ ἔχομεν 16. Καμμίαν λοιπὸν ἐφαρμογὴν δὲν ἔχει αὐτὸ τὸ παράδειγμα. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἓν ἀπὸ τὰ πρῶτα καταστήματα εἶναι τὸ δικαστικὸν κατάστημα. Ἀφοῦ λοιπὸν ἔχομεν ἡμεῖς σχολεῖα, ἕπεται ὅτι πρέπει νὰ ἀνεγείρωμεν καὶ αὐτὸ τὸ κατάστημα καὶ θὰ εἴπω μίαν ἰδέαν ἑνὸς μεγάλου ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ὅλαι αἱ ἐπιδείξεις πρέπει νὰ γίνωνται τοιαῦται, ὥστε νὰ ὑπομιμνήσκωσιν εἰς τοὺς προσερχομένους τὸ μεγαλεῖον τοῦ νόμου. Τὸ νὰ προτείνῃ δέ τις τὴν ἀναβολὴν τῆς πιστώσεως, καὶ ἑπομένως τὴν ἀναβολὴν τῆς οἰκοδομῆς, εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ μὴ θέλῃ τὴν οἰκοδομήν, διότι, ἀφοῦ 31 ἔτη παρῆλθον διὰ νὰ γίνῃ ἐπαισθητὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνεγέρσεως τοιούτου καταστήματος εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ὅπου τοσαῦτα ἄλλα λαμπρὰ καταστήματα ἠγέρθησαν, τὰ ὁποῖα τιμοῦν τὸν τόπον, προσελκύουν τὴν ὑπόληψιν καὶ τὸ σέβας τῶν προσερχομένων ἐνταῦθα, καὶ αὐτὸ τὸ κατάστημα, τὸ ὁποῖον ἐκάκισεν ὁ προαγορεύσας καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δαπάνην, πρέπει εἰσέτι νὰ τὸ ἀφήσωμεν; Δὲν εἶναι λοιπὸν ἔργον τῆς Βουλῆς νὰ ἐξετάζῃ τὰ διαγράμματα, αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὴν ἐπιστήμην, εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, εἰς αὐτοὺς ἀνήκει ἡ ἐξέτασις τῶν διαγραμμάτων, διότι αὐτοὶ ἔχουν τὴν ἱκανότητα. Ἐὰν ὑπάρχῃ τις βουλευτὴς δυνάμενος νὰ ἔχῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα καὶ γνῶσιν τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, δὲν ἕπεται, ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος διὰ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἐδύνατο νὰ ἐκφράσῃ ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι αὐτὴ θὰ ἦναι ἀλάνθαστος, καὶ ὅτι θὰ ἦναι ἀνωτέρα ὡς πρὸς τὴν ὀρθότητα, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ἓν δημόσιον ἐπιστημονικὸν σῶμα, ὁποῖον εἶναι, κύριοι, τὸ σῶμα τὸ μηχανικὸν τὸ ὑπάρχον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν οὐδεμία παράβασις νόμου, οὔτε ἀδιαφορία δύναται νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν κυβέρνησιν· δὲν θέλομεν νὰ κάμωμεν μίαν ἐξέτασιν ἀναδρομικὴν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ νὰ εἴπωμεν ὅ,τι ἔπρεπε, τὸ πράττομεν διότι ὁ σκοπὸς εἶναι ν’ ἀποφεύγωμεν τὰς ἔριδας καὶ τὰς ματαίας συζητήσεις καὶ νὰ βαδίσωμεν εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§187ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, αὔριον, κύριε πρόεδρε.

§188ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν, διότι ἄλλοι ἐπιμένουν.

§190ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§191ΕΤΕΡΟΙ. Ἀπόψε.

§192ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί νὰ μὴ τελειώσωμεν ἀπόψε;

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε ν’ ἀναβληθῇ;

§194ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§195ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν ἐγειρόμενοι). Αὔριον, κ. Πρόεδρε· παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ περισσότεροι κάθηνται, κύριοι· δὲν ἠμπορῶ νὰ κηρύξω τὸ πέρας τῆς συνεδριάσεως.

§197ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι, νὰ συζητήσωμεν· διατί νὰ φύγωμεν; σᾶς ἐζητήσαμεν ὅμως τὸν λόγον καὶ νὰ μὲ σημειώσητε.

§198ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολὺ εὐλόγως θὰ ὑποθέσετε, κύριοι, ὅτι ἐρχόμενος κατόπιν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἔρχομαι διὰ νὰ τὸν ἀκολουθήσω κατὰ πόδας, τοῦτο δὲν εἶναι ὁ πρώτιστος σκοπός μου. Ἀνέβην τὸ βῆμα, κύριοι, (θόρυβος καὶ διάλογοι, πολλοὶ βουλευταὶ ἵστανται ὄρθιοι).

§199ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κ. πρόεδρε, φέρετε ἡσυχίαν, διὰ νὰ ἀκούωμεν.

§200ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν θέλουν νὰ συζητήσωμεν πρέπει νὰ κάμουν ἡσυχίαν.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλοι νὰ καθήσουν!

§202ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι (δεικνύει τὴν δεξιὰν πτέρυγα) ἤθελον νὰ φύγουν, ἐκάθησαν. Ὁ κ. Δαγρὲς ἂν θέλῃ νὰ ἀναβάλωμεν, ἂς τὸ εἴπῃ.— Δὲν ἤθελον ἀναβῆ εἰς τὸ βῆμα, ἂν δὲν ἤμην μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ· καὶ ἀναβαίνω τὸ βῆμα, καθότι καὶ ἐπὶ τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ εἶμαι πλειοψηφῶν, σύμφωνος μετὰ τῆς πλειοψηφίας ἐκείνης, ἡ ὁποία ἀπέῤῥιψε τὴν αἴτησιν τῆς πιστώσεως. Δὲν ὑπέγραψα τὴν ἔκθεσιν· διὰ νὰ ἀποδείξω δὲ εἰς τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς κ. Χατζῖσκον, ὅτι μὴ ὑπογράψας τὴν ἔκθεσιν δὲν ἐνόουν νὰ τὴν περιφρονήσω, ἔρχομαι νὰ τὴν ἀνεγείρω ἀπὸ τὴν περιφρόνησιν εἰς τὴν ὁποίαν τὴν ἔῤῥιψαν, μὴ ἐρχομένου οὐδὲ ἑνὸς ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του.

§203ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν ἀπέῤῥιψεν ἡ ἐπιτροπή, τὴν ἀνέβαλε διότι δὲν εἶχε προϋπολογισμόν.......

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ σχετικὸν μέρος τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς.

§205ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἠκούσατε τί λέγει, κύριοι, ἡ ἔκθεσις; ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως τοῦ κονδυλίου· τί εἶπα ἐγώ; ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θέλει ν’ ἀποῤῥιφθῇ· δὲν εἶπον ν’ ἀπαλειφθῇ· διορθόνω λοιπὸν τὴν ἔκφρασίν μου, ν’ ἀπαλειφθῇ. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως· συνετάχθην καὶ ἐγὼ εἰς τοῦτο μετ’ αὐτῆς καὶ σᾶς προτείνω ν’ ἀπαλειφθῇ αὐτὸ τὸ κονδύλιον. Καὶ ἐπειδὴ οὔτε ὁ πρόεδρος αὐτῆς, οὔτε κἀνὲν τῶν μελῶν δὲν ἔλαβε τὸν λόγον, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ τὴν βλέπω πεταμένην κάτω, διὰ ν’ ἀποδείξω ὅτι μὴ ὑπογράψας τὴν ἔκθεσιν δὲν τὴν περιεφρόνησα ἦλθον νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ τὴν ὑπερασπισθῶ, (θόρυβος). Ὅτε ἦλθε τὸ κονδύλιον τοῦτο εἰς συζήτησιν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, μία γενικὴ ἰδέα ἐπαρουσιάσθη εἰς ἅπαντας, δὲν ἔχομεν χρήματα, διὰ νὰ ἐξοδεύσωμεν εἰς καταστήματα ἐφέτος καὶ ἀφοῦ ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη διήλθομεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν κατάστημα δικαστηρίων, ἀφοῦ τὰ καταστήματα τὰ ἔχομεν ἐνοικιασμένα διὰ 4 ἢ 5 ἔτη ἀκόμη......

§206ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ διαλύωνται αἱ ἐνοικιάσεις, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀνεγείρῃ....

§207ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀφοῦ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπρότεινεν ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ τοῦ παραχωρήσωμεν, δὲν θέλουν χρησιμεύσει πρὸς ἀνέγερσιν πλήρους οἰκήματος, ὅπως ἀφήσωμεν, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐνοικιασμένα, καὶ ἀφοῦ παρὰ τὰς 28,000 τὰς ὁποίας θὰ πληρώσωμεν, διὰ τὰ ὁποῖα ἔχομεν εἰς ἐνοικίασιν καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ ἀφήσωμεν, διότι δὲν μᾶς προτείνετε νὰ ἀνεγείρωμεν πλῆρες οἰκοδόμημα, ἀφοῦ πρέπει νὰ πληρώσωμεν πρὸς αὐτὸ καὶ ἄλλας 7,000 διὰ τὰς 70, τὰς ὁποίας θὰ παραχωρήσωμεν, καὶ ἀντὶ 28 θὰ ἔχωμεν 35 χιλιάδας δαπάνην, δὲν εἶναι φρόνιμον λέγω νὰ πληρώσωμεν 35,000, ἐνῷ ἠμποροῦμεν νὰ πληρώσωμεν 28,000 καὶ νὰ ἔχωμεν καὶ ἓν κεφάλαιον 70 χιλιάδων διαθέσιμον· διὰ τοῦτο ἀπεῤῥίψαμεν ἐν ἀρχῇ αὐτὸ τὸ κονδύλιον καὶ ἐκάμαμεν τινὰς παρατηρήσεις· καὶ ἀφοῦ ἡ ἐπιτροπὴ βλέπετε τὰ ἐσυζήτησε καὶ ἀφοῦ ἔμεινε σύμφωνος ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ὅτι πρέπει ἡ πίστωσις αὕτη νὰ ἀπαλειφθῇ (ἔστω δι’ ἀγάπην τοῦ κ. Δανοπούλου) πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ μείνῃ ἐπὶ τέλους ἐγκαταλελειμμένη ἡ ταλαίπωρος αὕτη ἔκθεσις ἀπὸ τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα τὴν ὑπέγραψαν. Ἤκουσα ὅτι θέλει λάβει τὸν λόγον ὁ κ. Δαγρὲς καὶ ὁ κ. Δανόπουλος. (θόρυβος). Ἂν δὲ εἰς τοῦτο τοὺς παρακινῇ ἡ ἐνθύμησις, τὴν ὁποίαν τοὺς ἔκαμα, θέλω εἶσθαι ἔτι μᾶλλον εὐχαριστημένος. Ἔρχομαι τώρα νὰ ἀκολουθήσω τὸν κ. ὑπουργὸν εἰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν εἰς τὸν προλαλήσαντα συνάδελφόν μας κ. Χριστόπουλον. Τὸν κατηγόρησεν ὅτι παρεξετράπη, τὸν κατηγόρησεν ὅτι ὁ λόγος του εἶναι ἀπόδειξις ὅτι ζητοῦνται προφάσεις. Ἂν τοῦτο ὑπέθεσε διὰ τὸν λόγον τοῦ Χριστοπούλου, τὶ θὰ εἰπῇ διὰ τὸν ἰδικόν μου, ὅστις ἔρχομαι μετὰ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης! Θὰ προσέξω λοιπὸν τὰ λόγια μου νὰ ᾖναι μετρημένα· εἶμαι καὶ κουρασμένος, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐκταθῶ παρὰ πολύ. Παρεξετράπη ὁ κ. Χριστόπουλος καὶ ἐζήτησε προφάσεις λόγων, διότι εἶπεν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης· κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ νόμος σὲ ὑπεχρέωνε νὰ μᾶς φέρῃς ἔκθεσιν καὶ προϋπολογισμὸν τακτικόν, περὶ τοῦ τί ἔχεις νὰ δαπανήσῃς· καὶ τὰ τοιαῦτα λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς κρίνει ἀνάξια, ἢ μικροπρεπῆ δι’ ἓν κοινοβούλιον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου, λέγει, δὲν ὑπάρχουσι ἄνθρωποι δυνάμενοι περὶ τῶν τοιούτων νὰ κρίνωσι· καὶ μήπως μᾶς εἶπε 2, ἢ 3,000 λεπτά; μᾶς ἐζήτησε 600,000 δραχμῶν· ἐγὼ ἤκουσα πρὸ ὀλίγου ἓν μέλος τῆς Βουλῆς τὸ ὁποῖον καθόσον ἀποβλέπει ζητήματα μηχανικὰ εἶναι εἰδικώτερος καὶ ἀπὸ ἐμὲ καὶ σᾶς, σᾶς ἔδειξεν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ μία παρεκτροπὴ νὰ ἐξοδεύσητε περιπλέον 200 ἢ 300,000, καθὼς καὶ μία οἰκονομία ἠμπορεῖ νὰ σᾶς κάμῃ νὰ ἐξοδεύσητε ἄλλα τόσα ὀλιγώτερον καὶ εἶναι ἀνάξια αὐτὰ εἰς μίαν στιγμὴν ὅτε φωνάζουν ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ οἰκονομήσωμεν καὶ τὸ λεπτόν; Δὲν ἔχει νὰ καταγίνῃ τὸ κοινοβούλιον εἰς σανίδας, εἰς ἄσβεστον, εἰς ξύλα, ἀλλ’ ὁ λόγος τοῦ νὰ κατατεθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἐπροτάθη, διότι ἄνευ ἑνὸς σχεδίου δὲν ἠμπορεῖτε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον νὰ παρουσιάσητε, ὄχι διὰ νὰ γνωρίζω ἐγὼ ἢ σεῖς, ὅσοι ἐξ ἴσου ὡς ἐμὲ εἶσθε ἀναρμόδιοι νὰ δικάσητε, ἀλλ’ ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶναι κατάλληλοι ἵνα δικάσωσι περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, εἴτε περὶ τῆς ἀποφάσεως καὶ τῆς ψήφου μας, ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκτὸς τοῦ κοινοβουλίου εὑρίσκονται καὶ εἶναι εἰδικοὶ εἰς ταῦτα τὰ ἀντικείμενα νὰ μᾶς δικάσουν. Ὄχι λοιπὸν, ὅτι εἶναι περιττὰ καὶ δὲν εἶναι ἄξια τῆς μερίμνης τοῦ κοινοβουλίου αἱ πέτραι, τὰ ξύλα, ἡ ἄμμος, ἡ ἄσβεστος· αἱ πέτραι, τὰ ξύλα, ἡ ἄμμος, ἡ ἄσβεστος ὅταν καλὰ δὲν ὑπολογίζωνται καταστρέφουσι καὶ οἰκογενείας καὶ κράτη. Δὲν ἐζήτησε λοιπὸν προφάσεις ὁ κύριος Χριστόπουλος, κύριε ὑπουργὲ τῆς δικαιοσύνης, οὔτε σόφισμα ἦτο ὅ,τι σᾶς εἶπε περὶ τῶν 70,000 δραχμῶν, ὅτι δὲν θὰ τελειώσῃ κατὰ τὸν ὑπολογισμόν σας εἰμὴ ἔπειτα ἀπὸ 9 ἔτη· σεῖς τί ἀντετάξατε διὰ νὰ καταστρέψητε τοῦτο; Εἴπατε 70,000 ἐζήτησα ἐγὼ, ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις ἡ ἑπομένη θὰ ζητήσῃ διακοσίας. Ποῖον εἶναι σόφισμα, τοῦ κυρίου Χριστοπούλου, ὅστις βασιζόμενος εἰς τοὺς ὑπολογισμούς σας σᾶς εἶπεν, ὅτι θὰ δαπανήσωμεν 9 ἔτη διὰ νὰ ἀνεγείρωμεν αὐτὸ τὸ οἰκοδόμημα, ἢ τὸ ἰδικόν σας, ὅστις χωρὶς νὰ ἔχητε οὐδὲν διδόμενον λέγετε ὅτι σεῖς ζητεῖτε 70,000, ἀλλὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος ἄλλος θὰ ζητήσῃ 200; Καὶ ποῦ βασιζόμενοι δύνασθε νὰ μᾶς εἰπῆτε, ὅτι διὰ μόνον τὸ ὑπουργεῖον τῆς δικαιοσύνης θὰ ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν 200,000 διὰ τὸ κτίριον αὐτό; Ἐπαναλαμβάνω ἂν ἐκεῖνο ἦτο σόφισμα, τὸ ἰδικόν σας τί εἶναι; Τί μᾶς μέλλει λέγει, ὁ κύριος ὑπουργὸς, πῶς κτίζουν οἱ Ἀγγλοσάξωνες; καὶ τί ἔχομεν νὰ κάμωμεν μὲ τοὺς Ἀγγλοσάξωνας; Ὁ κύριος Χριστόπουλος, κύριε ὑπουργὲ τῆς δικαιοσύνης, θὰ συγκαταριθμῆται ὑποθέτω μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες πολλάκις σᾶς ἤκουσαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ μᾶς προτείνετε τὴν Ἀγγλοσαξωνικὴν φυλὴν ὡς παράδειγμα ἂν θέλωμεν τὸ ἔθνος μας νὰ προοδεύσῃ· ὁ κύριος Χριστόπουλος ὑποθέτω, πολλάκις σᾶς ἤκουσε νὰ μᾶς ἐπαναλαμβάνητε τὸ ὄνομα τοῦ Μακώλεϋ· ὁ κ. Χριστόπουλος πολλάκις σᾶς ἤκουσε νὰ μᾶς ἀναφέρετε τὰ παραδείγματα τῆς Ἀγγλίας, καθόσον ἀποβλέπει τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα καὶ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς τύπους. Καὶ ὁ κύριος Χριστόπουλος, ἂν σᾶς ἀνέφερε τὸ παράδειγμα τῶν Ἀγγλοσαξώνων, περὶ τοῦ πῶς κτίζουν, νομίζετε ὅτι εἶναι πρόφασις; Ἤθελε νὰ σᾶς εἴπῃ ὁ κύριος Χριστόπουλος, ὅτι σεῖς ὁ ὁποῖος ἔρχεσθε καὶ μᾶς προτείνετε νὰ κάμωμεν ἓν ἔξοδον 70,000 δι’ ἓν κτίριον, διὰ τὸ ὁποῖον ἀναγκαιοῦσι 600,000 διὰ νὰ τελειώσῃ, καὶ δὲν θὰ τελειώσῃ εἰμὴ εἰς ἐννέα χρόνους, ὑπήρξατε εἰς ἀντίφασιν μὲ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους καθ’ ἡμέραν μᾶς λέγετε νὰ ἀκολουθήσωμεν καὶ τοὺς ὁποίους τώρα, σὺ, κύριε ὑπουργὲ, παρουσιάζεσαι νὰ μᾶς εἴπῃς, ὅτι ἂν ἐκεῖνοι ἔκτισαν ἓν γυμνάσιον, μίαν ἐκκλησίαν, ἡμεῖς ἔχομεν 10 καὶ πρέπει νὰ κτίσωμεν δικαστήρια. Ἀλλὰ μήπως σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Χριστόπουλος, μὴ κτίσῃς δικαστήριον καὶ κτίσε γυμνάσιον καὶ κτίσε ἐκκλησίαν; Σᾶς εἶπε, πῶς οἱ Ἀγγλοσάξωνες μεταχειρίζονται τὰ κεφάλαιά των, ὅταν πρόκειται νὰ φθάσουν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα· σᾶς εἶπεν ὅτι κάμνουν αὐτοὶ ὅ,τι κάμνετε καὶ σεῖς καὶ ἐγὼ καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνει ἕνας οἰκοκύρης, ὅστις δὲν ἔχει μέσα, νὰ μὴν ἠμπορῇ νὰ καλλιεργήσῃ ὅλους τοὺς ἀγρούς του καὶ ἤθελεν ἔχει μόνον χρήματα διαθέσιμα δι’ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, ὥστε νὰ καλλιεργήσῃ τινὰς ἐξ ἐκείνων· ἠθέλατε κατακερματίσει τὸ κεφάλαιόν σας ἢ ἠθέλατε τὸ συγκεντρώσει, ἵνα καλλιεργήσητε τοὺς 2, τοὺς 3, τοὺς ὁποίους ἠμπορούσατε νὰ καλλιεργήσητε; τοῦτο δὲν εἶναι παράδειγμα Ἀγγλοσαξωνικὸν, ἀλλὰ καὶ Ἑλληνικὸν καὶ ἰδικόν μας καὶ καθενὸς, ὅστις θέλει νὰ ἀποπερατώσῃ μίαν ἐργασίαν. Δὲν σᾶς ἀντέκρουσε νὰ μὴν ἐγείρετε τὸ δικαστήριον, δὲν σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἦτο καλὴ ἡ ἰδέα τοῦ Βένθαμ, (τὸν ὁποῖον δὲν ἐσπούδασε τόσον πολὺ ὁ κ. Χριστόπουλος διὰ νὰ βασισθῇ καὶ περὶ τὰ κτίρια τῶν δικαστηρίων εἰς αὐτὸν), ἡ ὁποία κατὰ τὸν κύριον ὑπουργὸν σᾶς λέγει νὰ κάμητε κόκκινους ἐσωτερικῶς τοὺς τοίχους, τὰς ἐπιγραφὰς καὶ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὅλως ἐκτὸς τοῦ προκειμένου μᾶς εἴπετε καὶ τὰ ὁποῖα ἂν σᾶς τὰ ἔλεγεν ἕνας ἀντιπολιτευόμενος, δικαίως θὰ τοῦ ἐλέγατε, τί μᾶς φέρεις αὐτὸ περὶ τῶν χρωμάτων τῶν τοίχων τῆς οἰκοδομῆς, τῆς ὁποίας ἀκόμη δὲν ἐῤῥίψαμεν τὰ θεμέλια; Ἀλλὰ τὸ εἴπατε σεῖς καὶ πάει καλά, δὲν σᾶς εἶπεν ὅμως αὐτὰ ὁ κ. Χριστόπουλος. Ἐγὼ δὲ σᾶς λέγω ὅτι τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ ἀνεγείρωμεν ἓν κτίριον διὰ τὰ δικαστήρια δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὴν ζητήσωμεν εἰς τὸν Βένθαμ, κ. ὑπουργὲ, εἶναι πλέον πλησιεστέρα εἰς ἡμᾶς. Ὅταν καὶ ἐγὼ, κ. ὑπουργὲ τῆς δικαιοσύνης, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ ὑπουργεῖον τῆς δικαιοσύνης, μοὶ ἦλθεν ἡ ἰδέα νὰ σκεφθῶ τί ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ πρὸς καλλιτέρευσιν τῶν δικαστηρίων. Προσεκάλεσα μίαν ἐπιτροπὴν ἀπὸ τοὺς ἐπισημοτέρους δικηγόρους καὶ τοὺς ἀνωτέρους δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, συνῆλθον, τοὺς εἶπα τὴν αἰτίαν διὰ τὴν ὁποίαν τοὺς προσεκάλεσα. Ὁ μακαρίτης ὁ Διομήδης ὁ καθηγητὴς, ἀνοίγει πρῶτος τὸ στόμα καὶ λέγει «κ. ὑπουργὲ, μὴ μᾶς κάμετε τίποτε ἄλλο παρὰ εὐπρέπειαν». Τί εἶναι εὐπρέπεια; τὸν εἶπα· κατάστημα, μοὶ ἀπήντησε· ὅλοι ἔλεγον τὴν γνώμην τους· αὐτὸς ἐπανελάμβανεν εὐπρέπειαν, κατάστημα δικαστηρίων. Λοιπὸν δὲν εἶναι μόνον τοῦ Βένθαμ γνώμη, ἀλλὰ καὶ τοῦ μακαρίτου Διομήδους, ὅστις ἐπέμενεν εἰς αὐτήν. Συμμερίζεσθε καὶ σεῖς τὴν ἰδέαν ταύτην καὶ κανὲν ἄλλο δὲν χρειάζεσθε εἰς τοῦτο παρὰ νὰ ἀνεγείρωμεν κατάστημα, καθὼς λέγει ὁ Βένθαμ, μὲ τοὺς κόκκινους τοίχους καί τινας ἐπιγραφάς. Δὲν σᾶς λέγω νὰ μὴ τὸ κάμετε, ἀλλὰ νὰ σκεφθῆτε τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου πράγματι νὰ τὸ κάμετε. Τὰς 70,000 καὶ ἄλλας 20,000 διὰ τὰς φυλακὰς ἐπίσης, τὰς 50,000 δι’ ἄλλας ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται ἀπὸ ἕνα ἄλλον ὑπουργὸν, σᾶς εἴπομεν, κ. ὑπουργὲ, σκεφθῆτε ὅλας αὐτὰς τὰς χιλιάδας δραχμῶν τὰς ὁποίας ζητεῖτε διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ, ποῖον ἀπ’ αὐτὰ τὰ ἔργα ἠμπορεῖ νὰ τελειώσῃ ἐφέτος; μᾶς ζητεῖτε 450,000 εἰς δημόσια ἔργα, ἀντὶ ν’ ἀρχίσωμεν 3, 4 καὶ νὰ μὴν τελειώσῃ κανὲν, θὰ ἦναι καλλίτερον ν’ ἀρχίσωμεν καὶ τελειώσωμεν ἓν, ἔστω τὸ τῶν δικαστηρίων, κ. ὑπουργέ. Καὶ, μὰ τὸ ναὶ, ἄκουσα, ὅτι 150,000 λέγει ὁ κ. Λέκας.

§208ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, 300,000.

§209ΛΕΚΚΑΣ. Οὔτε 300,000.

§210ΜΠΡΑΤΣΙΚΑΣ. Ἡ ἐπιστήμη ἀπαγορεύει εἰς τοιαύτας οἰκοδομὰς νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐργασία ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, ὅπως ὑμεῖς σκέπτεσθε.

§211ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ θὰ τὸ σκεφθῆτε, ὅταν ἀρχίζουν νὰ κτίζουν, τότε (διάλογοι). Λοιπὸν, κύριοι βουλευταὶ, ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία σᾶς καθυποβάλλεται εἶναι ἡ ἑξῆς· νὰ παραχωρηθῶσιν ὅλα ὅσα ζητοῦν οἱ ὑπουργοὶ εἰς τοὺς διαφόρους προϋπολογισμοὺς διὰ δημόσια ἔργα, ἀλλὰ νὰ σκεφθῶμεν τί δυνάμεθα πλῆρες καὶ τέλειον νὰ κάμωμεν μὲ αὐτὰ τὰ χρήματα· πρὶν ἢ ὅμως ἀποφασίσετε τοῦτο, σκεφθῆτε μήπως ἡ οἰκονομική μας κατάστασις μᾶς ἐπιβάλλῃ νὰ ἐξοικονομήσωμεν δι’ ἐφέτος αὐτὰς τὰς χιλιάδας δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι μᾶς προτείνονται δι’ ἀνέγερσιν καταστημάτων· καὶ ἀφοῦ τοῦτο λύσητε, ἔρχεται τὸ δεύτερον, τί δυνάμεθα πράγματι νὰ κάμωμεν μὲ αὐτὰς τὰς χιλιάδας δραχμὰς, τὰς ὁποίας προτείνετε; Προτείναμεν αὐτὰς τὰς 70,000 λέγει ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης καὶ ἐσιωπήσαμεν εἰς τὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἔγειναν καὶ δὲν κάμνομεν παρὰ αὐτὰς τὰς μικρὰς, τὰς ὁποίας κάμνομεν σήμερον, διότι ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὰ περασμένα, νὰ βαδίσωμεν ἀναδρομικῶς ὡς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ ἐξετάσωμεν τί ἐγένετο ἄλλοτε. Ὅταν προκαλῆσθε, κύριοι, ν’ ἀνέλθετε ἀναδρομικῶς, ὅταν προκαλῆσθε νὰ φέρετε καὶ νὰ ἐκθέσητε ὅ,τι νομίζετε, ὅτι ἔχετε νὰ ἐκθέσετε κατ’ ἐκείνων, οἵτινες βλέπετε πῶς σᾶς ἀντιπολιτεύονται, ἔπρεπε νὰ τὸ φέρητε καὶ ὀφείλετε νὰ τὸ φέρετε. Ἀλλέως ν’ ἀναβαίνετε ἀπ’ ἐδῶ καὶ νὰ λέγητε, ἠδυνάμεθα νὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ θέλομεν ν’ ἀποφύγωμεν, καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν στιγμὴν σᾶς λέγομεν, ὅτι σᾶς προκαλοῦμεν νὰ φέρητε ὅ,τι ἂν ἔχητε εἰς τὰς χεῖρας, νὰ εἴπητε ὅ,τι ἂν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅπως καὶ σεῖς εἰς ὁμοίας περιστάσεις ὁμοίας παρατηρήσεις μᾶς ἀπευθύνετε· ἄ! μὰ τὴν ἀλήθειαν, εἶναι μία θέσις, τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελον συμμερισθῆ· ἢ ἤθελον σιωπήσει ὅλως διόλου ἢ ἀφοῦ ἄνοιγα τὸ στόμα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡς κυβέρνησις ἤθελα δείξει καὶ γεγονότα· σεῖς δὲν τὸ ἐκάματε· μᾶς δικαιολογεῖτε νὰ εἴπωμεν πρὸς ὑμᾶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἄλλοτε εἶπε πρὸς ἐμέ, καὶ θέλει μοὶ ἐπιτρέψει νὰ ἐπαναλάβω τὴν λέξιν του καὶ μὲ αὐτὴν νὰ τελειώσω, μὴ συκοφαντῆτε!

§212ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε......

§213ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν (θόρυβος).

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. βουλευτὰ, ὁρίσατε ἀπὸ τὸ βῆμα, διότι παραπονοῦνται, ὅτι δὲν ἀκούουν.

§215ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. (Ἀπὸ τοῦ βήματος). Οὐδετεροῦται, μαραίνεται καὶ αὐτὴ ἡ διάθεσις, αὐτὴ ἡ προσπάθεια ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἔργων! Μικρὰ μὲν φαίνεται, ἀλλ’ ἔπρεπε, κύριοι, νὰ τὴν ἐνισχύσωμεν καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν μίαν κυβέρνησιν οἱανδήποτε, νὰ τῆς ἐπιδείξωμεν, ὅτι ἐδῶ κεῖται τὸ συμφέρον—τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον τῆς πατρίδος—εἰς τὰ δημόσια ἔργα. Λοιπὸν ἐκεῖ, κύριοι, ἔχετε τὸ βλέμμα σας καὶ φέρετε νὰ ψηφίσωμεν.

§216ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῖος εἶπεν, ὄχι; (θόρυβος).

§217ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀλλὰ συνάμα λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ὅτι οὐδετεροῦτε, κύριοι, καὶ τὴν μετριοφροσύνην σας καὶ τὴν μετριοφροσύνην τῆς Κυβερνήσεως δι’ αὑτῶν τῶν μέσων. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῳόντι ἐγένετο λόγος καὶ λόγος πολὺς περὶ τῆς χορηγήσεως αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ. Ἐγὼ, κύριοι, ἤμην μὲ τὴν μειοψηφίαν, ὁ κ. Λομβάρδος δὲν ὡμίλησε τὴν ἀλήθειαν· ἡ δὲ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ποῖον λόγον μέγαν εἶχε; τὸν λόγον τοῦ νὰ παρουσιάσῃ ὁ ὑπουργὸς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὁποῖον ἤδη ἐπαρουσίασεν.

§218ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ τὸ σχέδιον!

§219ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ τὸ σχέδιον!

§220ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἤμην μέλος τῆς ἐπιτροπῆς....

§221ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀνεγνώσαμεν τὴν ἔκθεσιν καὶ δὲν εἶναι πλέον κτῆμα ἰδικόν σας μόνον. — Ἀναγνώσατε τὴν ἔκθεσιν, κ. πρόεδρε.

§222ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἠγέρθη ἡ φιλονεικία νὰ μὴ παραδεχθῇ τὸ ποσὸν κατὰ πλειονοψηφίαν, καὶ ὁ λόγος, ὅστις ἠνάγκαζε τὴν πλειονοψηφίαν εἰς τοῦτο, ἐξέλιπεν ἤδη· ἐγὼ ἐντούτοις ἤμην μὲ τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας νὰ παραδεχθῇ τὸ ποσὸν, ὡς ἔχει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι κατ’ ἀρχὴν πρεσβεύω τὴν παραδοχὴν τῶν ἀναγκαίων δαπανῶν καὶ οὕτω νὰ φέρωμεν διὰ τῆς παραδοχῆς τὴν οἰκονομίαν. Καὶ τίς δύναται, κύριοι, νὰ φιλονεικήσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς οἰκοδομῆς τοιούτων καταστημάτων ἐν τῇ πρωτευούσῃ; Δὲν φιλονεικοῦμεν τοῦτο, λέγετε, καὶ ἐν τούτοις ἀρνεῖσθε τὴν πίστωσιν, καὶ τὴν ἀρνεῖσθε, διότι παρέλειψεν ὁ ὑπουργὸς νὰ φέρῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τινὰς τύπους, οὓς ἀνεπλήρωσεν ἤδη καὶ ἔφερεν αὐτοὺς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἑπομένως μέχρι τοῦ 1870, ὅτε θὰ γίνῃ τὸ ἔξοδον, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ συμπληρώσῃ καὶ πᾶσαν ἄλλην διατύπωσιν, ἂν φανῇ ἀναγκαία· διὰ τοὺς λόγους τούτους δὲν βλέπω ποῖον ἄλλον εὔλογον λόγον ἔχετε διὰ νὰ πολεμῆτε τὴν πίστωσιν.

§223ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶμαι θιασώτης τῶν σπουδαίων καὶ ὡραίων αὐτῶν κτιρίων, τὰ ὁποῖα πραγματικῶς εἶναι λίαν ἀναγκαῖα καὶ δύνανται καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἔθνους νὰ τηρήσωσι καὶ τὴν ὑπηρεσίαν νὰ ἱκανοποιήσουν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης εἶπεν, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ ἔθνους καὶ τῆς δικαιοσύνης ἀπαιτεῖ τὸ μέγαρον ἐκεῖνο. Ἀλλά, κύριε ὑπουργὲ καὶ κυβέρνησις, ποία εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἀξιοπρέπεια ἑνὸς ἔθνους; πρώτιστος ὅρος αὐτῆς εἶναι ἡ δημοσία πίστις. Καὶ ὅταν ἡμεῖς εὑρισκώμεθα εἰς πλήρη χρεωκοπίαν καὶ δὲν πληρώνωμεν ὅπου χρεωστοῦμεν καὶ ἐπιβαρυνόμεθα καθεκάστην μὲ τόκους ὑπερόγκους, ἐρχόμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια ἡμῶν καὶ τῆς δικαιοσύνης στηρίζεται εἰς πλούσια καὶ ὡραῖα κτίρια; Ἐννοῶ καλῶς τοὺς λόγους τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ ποῦ ἡ δημοσία πίστις, κύριοι; ποῦ τὴν ἔχετε αὐτήν; χρεωστεῖτε δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ δὲν πληρώνετε. Κατέστημεν λοιπόν, καὶ ἔχουν δίκαιον νὰ μᾶς ὀνομάζουν, συγχωρήσατέ μοι διὰ τὴν φράσιν, δόλιοι χρεωκόποι. Αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια· τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἔθνους ὅλην νὰ θέλετε νὰ τὴν ζητῆτε οὐχὶ εἰς τὰ ὡραῖα κτήρια, ἀλλὰ εἰς τὴν δημοσίαν πίστιν, ἥτις πρέπει νὰ προηγῆται πάντοτε. Αὕτη εἶναι ἡ βάσις ἑκάστου ἔθνους. Ἂν τοὐλάχιστον ἐπρόκειτο ν’ ἀνεγείρωμεν ὁλόκληρον οἰκοδομήν, ὑπομονή. Ἀλλὰ σκεφθῆτε ὅτι μᾶς ζητοῦν χρήματα νὰ τὰ ῥίψωμεν χαμαί, καὶ ἐν τούτοις νὰ πληρώνωμεν τόκους ὑπερόγκους δι’ αὐτά. Καὶ δὲν ἦτο καλλίτερον μὲ ὅλας τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ζητοῦν οἱ ὑπουργοὶ διὰ ἡμιτελῆ ἔργα καὶ τὰ ὁποῖα ὁ Θεὸς γνωρίζει πότε θὰ τελειώσουν, νὰ πληρώσατε τὰ χρέη σας καὶ κατόπιν νὰ κάμητε τὰς πολυτελείας ταύτας; Δικαιοτέρα λοιπὸν καὶ λογικωτέρα πρότασις ἀπὸ ἐκείνην τοῦ κυρίου βουλευτοῦ Ὀλυμπίας, νομίζω, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ, καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ τὴν ἀκούσῃ. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐναντίοι ἐκ προμελέτης, ὅπως συνήθως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διϊσχυρίζεσθε. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε τὴν ἀπάλειψιν τοῦ κονδυλίου ἐκείνου, ἤδη δὲ σᾶς λέγει, τὴν ἀποσύρω τώρα, διότι ἦλθεν ὁ προϋπολογισμός. Καὶ πότε τὸν ἐμελετήσατε; ποῖος δὲ τὸν εἶδεν ἀπὸ σᾶς, ἵνα πεισθῆτε ν’ ἀποσύρετε μίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν εἴχετε πρὸ τόσων ἡμερῶν; Τὸν ἔφερεν ὁ ὑπουργός, μᾶς λέγετε, καὶ ἐπείσθημεν· καὶ ἂν σᾶς ἔλεγεν ὅτι τὸν ἔχει εἰς τὴν τσέπη του, πάλιν θὰ ἐσχηματίζετε πεποίθησιν; (Θόρυβος.)

§224Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὁ προϋπολογισμὸς χρησιμεύει, ἵνα προσδιορίσῃ τὸ ποσόν.

§225ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂν λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς χρησιμεύῃ, ἵνα προσδιορίσῃ τὸ ποσόν, ἐχρησίμευε καὶ τότε εἰς τὴν ἐπιτροπήν, ἵνα σχηματίσῃ μίαν γνώμην. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, κ. ὑπουργέ, ἤδη ὅτε τὸν ἐφέρατε εἰς τὸ γραφεῖον, τὸν ἐμελέτησεν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἐσχημάτισεν ἑτέραν γνώμην καὶ ἤδη ἀποσύρει τὴν πρώτην; (Θόρυβος.)

§226ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. ......... (Θόρυβος.)

§227ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂν ἐφαρμόζεται, κύριε βουλευτά, ἢ δὲν ἐφαρμόζεται, δι’ ἐμὲ εἶναι ἀδιάφορον. Ἐγὼ εἶμαι καὶ θὰ ἦμαι ἀνεξάρτητος. Τὸ πρᾶγμα μόνον χρεωστῶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸν προϋπολογισμὸν οὔτε ἡμεῖς, οὔτε σεῖς τὸν ἐμελετήσατε (Θόρυβος) Ὡραία ἀπάντησις διὰ τοῦ θορύβου· τιμὴ καὶ στέφανος σᾶς χρειάζεται. (Θόρυβος) Ὅ,τι συμφέρον προτείνει ἡ ἀντιπολίτευσις τὸ ἀποκρούετε, οὐχὶ διότι τὸ ἀποκρούει ἡ συνείδησίς σας, ἀλλὰ διότι προέρχεται ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν· παραδέχεσθε δὲ πᾶν τὸ λεγόμενον παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ. Ἅμα δ’ ἡμεῖς ἐκφέρομεν γνώμην τινὰ εὐθὺς ταραχὴ ἀριστερόθεν, εὐθὺς σύγχυσις, εὐθὺς ἀνυπομονησία νὰ ψηφίσωμεν, νὰ φύγωμεν. (γέλως). Ὁ κ. Χριστόπουλος σαφῶς καὶ λογικῶς σᾶς ἀνέπτυξε τίνι τρόπῳ δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν δημόσια κτίρια, καὶ ἐν τούτοις ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης ἠθέλησε νὰ σᾶς παραστήσῃ τὴν γνώμην ταύτην ὡς σοφιστείαν. Μήπως ἡ ἀντιπολίτευσις σᾶς ἀρνεῖται τὴν πίστωσιν; τὸν τρόπον σᾶς ὑποδεικνύει· καὶ τὸν τρόπον αὐτὸν εὑρίσκετε παράλογον; καὶ τὸ πιστεύετε τοῦτο κατὰ πεποίθησιν, κατὰ συνείδησιν; τὸ δυστύχημα εἶναι, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη ἔσχε τὴν ἁμαρτίαν νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν· ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἤρχετο αὕτη ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως, βεβαίως θὰ ἦτο κατ’ αὐτὴν σωστὴ καὶ λογική, δυστυχῶς ὅμως ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ τὴν προτείνῃ, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν πρέπει νὰ περιμένῃ τις νὰ περάσῃ, διότι τὸ πνεῦμα τοῦ φατριασμοῦ δὲν δύναται ν’ ἀφήσῃ τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν λογικὴν νὰ βασιλεύσῃ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ.

§228ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ὕστερον θὰ ἔλθω εἰς τὸ θέμα. Τώρα, κύριοι, μ’ ἔβαλεν εἰς ταραχὴν ἡ λέξις, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κύριος Λομβάρδος τελευτῶν τὸν λόγον του. Εἶπε σᾶς λέγομεν ὅτι συκοφαντεῖτε. Ἐνθυμεῖσθε ὅσοι πέρυσιν εἶσθε ἐδῶ συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, ὅτι ὁ κ. Σαράβας, ὁ ὁποῖος ἦτο ἀντιπολιτευόμενος καὶ ἐγὼ μετ’ αὐτοῦ, γιὰ νὰ σηκωθῇ ἀπὸ τὴν θέσιν του καὶ νὰ εἴπῃ τοῦ πρωθυπουργοῦ «δὲν εἶσαι διδάσκαλος» καὶ νὰ τοῦ κάμῃ ἔτσι μὲ τὸ χέρι του· (ὁ ῥήτωρ ἐποιήσατο χειρονομίαν τινὰ) ἡ συμπολίτευσις ἐζήτησε τὴν ἀποδοκιμασίαν του.

§229ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ σεῖς εἶσθε σύντροφος τοῦ Βούλγαρη τότε.

§230ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τί νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, πρὸ 5 ἢ 6 ἡμερῶν τινὲς βουλευταὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως τὸ βῆμα τοῦτο τὸ κατῄσχυναν (θόρυβος μέγας). Τί σχήματα, κύριοι, εἶναι αὐτά; πότε εἰς τὸ βῆμα νὰ στρέφῃ δεξιὰ, πότε ἀριστερά; αὐτὰ δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὴ ἁβροφροσύνη. Ὁ καθεὶς διὰ νὰ θέλῃ νὰ τὸν τιμοῦν, πρέπει νὰ τιμᾷ τοὺς ἄλλους καὶ αὐτός. Τί μέγα πρᾶγμα ἦτο νὰ εἴπῃ ὁ κύριος Σαράβας τὸν πρωθυπουργὸν διδάσκαλον καὶ ὅμως διὰ τὴν χειρονομίαν ἡ Βουλὴ τὸν ἀπεδοκίμασε. Τί τρομερὰ πράγματα εἶναι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγονται ἀπὸ τοῦ βήματος μιᾶς Βουλῆς; Ὁμιλεῖτε, κύριοι, ἐνώπιον μιᾶς Βουλῆς, ἐνώπιον μιᾶς Κυβερνήσεως· τί πάθος εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐξερεύγεσθε, πάθος τρομερόν; Εἰς τὰ πάθη αὐτὰ δὲν ἐμβαίνω καὶ τὸν φατριασμόν. Ἐγὼ πέρυσιν ἤμην ἀντιπολιτευόμενος καὶ ὅταν ἐρωτήθην, τί φρονῶ, εἶπον, δὲν ἐγκρίνω. Διὰ νὰ λέγετε, συκοφαντεῖτε, τίς συκοφαντεῖ, κύριοι; θ’ ἀναγκασθῶμεν, κύριοι, διότι μᾶς βιάζετε νὰ ζητήσωμεν ἡμεῖς τὴν ἀποδοκιμασίαν, ὡς πλειοψηφία, πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ ὀρθοῦ λόγου, πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς τιμῆς, τῆς ὀφειλῆς, τοῦ χρέους, τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἕκαστος βουλευτής. Τί τρόπος εἶναι αὐτός; ἄλλο δὲν εἶναι παρὰ παραιτηθῆτε σεῖς καὶ δὲν εἶσθε ἄξιοι νὰ ἦσθε ὑπουργοὶ, διὰ νὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς. Διότι δὲ δὲν παραιτοῦνται, διότι ἡ πλειονοψηφία τοὺς ὑποστηρίζει, διότι ὁ Ἄρχων δὲν θέλει νὰ τοὺς παύσῃ, κάμνουν ἔγκλημα καὶ πρέπει νὰ τοὺς λέγετε, συκοφαντεῖτε; Ἐγὼ ἔκαμα σπῆτι καὶ σᾶς λέγω, ὅτι ἀπὸ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον μοῦ ἐχάραξαν οἱ μηχανικοὶ δὲν ἐφωτίσθην καθόλου· ἀπὸ ἡμᾶς δὲ κανεὶς δὲν γνωρίζει τεχνικὰς ἐργασίας. Ὁ ὑπουργὸς θὰ μᾶς εἰπῇ θὰ κάμω ἕνα κατάστημα, κατὰ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον οἱ μηχανικοὶ μοὶ ἔκαμαν, χρήματα ζητῶ, θὰ ἐξοδεύσω ἕως 600,000 δραχμάς· τί περισσότερον θέλετε νὰ σᾶς εἰπῇ; Ἡμεῖς παραδεχόμεθα τὴν πρότασιν ταύτην καὶ τώρα βλέπετε ἂν θὰ τὴν παραδεχθῶμεν.

§231ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος δύω λέξεις. Θέλω φανῆ πολὺ πλέον ἥσυχος καὶ πολὺ ἀτάραχος πλέον ἀπὸ τὸν γεροντότερόν μου, κ. Λυκοῦργον, ὁ ὁποῖος ἀντὶ νὰ δώσῃ μαθήματα πρᾳότητος καὶ ἡσυχίας καὶ ἀγάπης ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου, ἦλθεν ἀπὸ κάμποσον καιρὸν ν’ ἀναλάβῃ τὸ πρόσωπον τοῦ παλληκαρᾶ. Ὁ κ. Λ. Κρεστενίτης πρὶν ἢ ἐγερθῇ νὰ ὁμιλήσῃ εἴτε ἀπὸ τὴν θέσιν του, εἴτε ἀπὸ τὸ βῆμα, ὅπως ἀναλάβῃ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ὑπουργῶν, ἔπρεπεν εἴτε τοὺς ὑπουργοὺς νὰ ἐρωτήσῃ, εἴτε τὸν προλαλήσαντα διὰ νὰ τοῦ ἐξηγήσῃ ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἦλθε νὰ τοῦ ἀπαντήσῃ, καὶ ἂν ἤθελε προσέξει εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠθέλομεν τοῦ εἴπει, ἤθελεν ἰδεῖ ὅτι ἐγὼ ἀπηύθυνα πρὸς τοὺς κ. κ. ὑπουργοὺς καὶ μετεχειρίσθην λέξιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελον μεταχειρισθῆ, ἂν δὲν τὴν μετεχειρίζετο ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου πρὸς ἐμέ. Ἂν ἤθελεν ἐρωτήσει ὁ κ. Λ. Κρεστενίτης τί ἐννοοῦσα, ὡς μὲ ἠρώτησεν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου καταβαίνοντα τοῦ βήματος, ἤθελον εἰπεῖ τοῦ κ. Λυκούργου, ὅτι εἰς μίαν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἀπευθυνόμενος πρὸς ἐμὲ ἀγορεύοντα ἀπὸ τοῦ βήματος, μοῦ εἶπε ῥητῶς τὴν λέξιν ἡ ὁποία εἶναι σημειωμένη εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ δημοσιευμένη «μὴ συκοφαντεῖτε»· ὅταν θέλετε νὰ φέρετε κατηγορίας, φέρετε ῥητάς. Σήμερον ὅθεν, ὅτε ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀνέβηκεν εἰς τὸ βῆμα καὶ μετεχειρίσθη τὰς λέξεις «ν’ ἀνατρέξω εἰς τὰ παρελθόντα, ν’ ἀναφέρω συγκρίσεις», δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπε, τῷ εἶπον· κύριε ὑπουργὲ, ἀφοῦ μεταχειρίζεσαι αὐτὰς τὰς λέξεις, ὀφείλεις νὰ προβῇς εἰς αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγεις, ὀφείλεις νὰ φέρῃς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπαινίττεσαι, ἄλλως μὲ δικαιολογεῖς νὰ μεταχειρισθῶ τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου μετεχειρίσθη πρὸς ἐμὲ «μὴ συκοφαντεῖτε». Ἂν ἤθελε λοιπὸν μὲ ἐρωτήσει, ἤθελα τοῦ εἴπει ὅλα αὐτὰ καὶ δὲν ἤθελεν εἰπεῖ, ὅ,τι εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐγὼ τὰς λέξεις δὲν τὰς ἀπηύθυνα πρὸς τὴν συμπολίτευσιν, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς καὶ ἦσαν λέξεις τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Βλέπετε, κ. Κρεστενίτη, ὅτι μὲ τὸν λόγον σας ἀντὶ νὰ προσβάλετε ἡμᾶς, προσεβάλατε τοὺς ὑπουργοὺς, τοὺς ὁποίους ἤλθετε νὰ ὑπερασπισθῆτε.

§232Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι τῳόντι περίεργος, κύριε πρόεδρε, ἡ τακτικὴ τινῶν βουλευτῶν, οἵτινες θέλουν νὰ φανοῦν ὑπουργικώτεροι τῶν ὑπουργῶν· δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον τοῦτο δὲν εἶναι νέον· μία ἀρχαία ἱστορία ἔχει ἀπεικονίσει τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν ἄνθρωποι τινὲς, καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην σήμερον νὰ ἀπεικονίσω τὸ ποιὸν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Πρόκειται ὅμως, κύριε πρόεδρε, εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν νὰ ἐξετάσωμεν διατί παρετάθη ἡ συζήτησις μέχρις αὐτῆς τῆς ὥρας, καὶ ἂν πραγματικῶς ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἠθέλησε νὰ ὁμιλήσῃ ἀπὸ πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως. Ἐρωτῶ πάντα εὐσυνείδητον ἄνθρωπον νὰ εἴπῃ, ἂν ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου Χριστοπούλου περιεῖχε πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως, ἢ μομφὴν κατὰ τῆς κυβερνήσεως. Ὁ κ. Χριστόπουλος τί εἶπε; μᾶς ζητεῖτε πίστωσιν διὰ δημόσια κτήρια, ἡμεῖς δὲν σᾶς ἀρνούμεθα τὴν πίστωσιν αὐτὴν· τί μᾶς ζητεῖτε; μᾶς ζητεῖτε 50,000 δραχμὰς διὰ φυλακὰς, 25,000 διὰ τηλεγραφικὸν κατάστημα, 70,000 διὰ τὰ δικαστήρια, 50,000 διὰ βουλευτήριον καὶ καθεξῆς· εἴμεθα σύμφωνοι νὰ σᾶς χορηγήσωμεν αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ σκεφθῶμεν, καὶ ἀπορῶ μάλιστα πῶς ὁ κ. Ῥοντήρης δὲν ἦλθε νὰ βοηθήσῃ τὸν κύριον Χριστόπουλον, σήμερον ὅτε ὁ κύριος Χριστόπουλος οὐχὶ ὡς βουλευτὴς, ἀλλ’ ὡς οἰκοκύρης ἔφερε πρότασιν. Τί σᾶς εἶπεν; ὅλα αὐτὰ τὰ ποσὰ νὰ συγκεφαλαιωθῶσιν εἰς ἓν κονδύλιον καὶ ἡ κυβέρνησις ἂς κάμῃ τὴν προτίμησιν ποῖον τῶν δύο πρέπει νὰ προηγηθῇ. Ἐρωτῶ τὸν κύριον Κρεστενίτην τὸν πολύπειρον, ὁ ὁποῖος ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα καὶ ὡμίλησε διὰ λίαν κοινοβουλευτικοῦ τρόπου καὶ διὰ λίαν ἠθικῶν λέξεων, ποῦ ὑπάρχει ἐδῶ τὸ πνεῦμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως; εἶπεν ὁ κύριος Χριστόπουλος, ἰσχυρίσθη τις ἐξ ἡμῶν ὅτι δὲν δίδομεν τὰ χρήματα διὰ νὰ γίνῃ δικαστήριον ἢ βουλευτήριον ἢ ἄλλο τι; ἡμεῖς εἴπομεν τὰ χρήματα τὰ χορηγοῦμεν, παρακαλοῦμεν ὅμως νὰ συγκεφαλαιωθῶσιν εἰς ἓν κεφάλαιον, ὅπως γίνῃ διὰ μιᾶς ἓν κτίριον. Καὶ τί ἄλλο σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Χριστόπουλος; ὅτι ὑπάρχουν δύο προηγούμενα, πρῶτον τῶν φυλακῶν τῆς Πύλου καὶ δεύτερον τοῦ βουλευτηρίου, τὸ ὁποῖον βλέπομεν ἅμα ἐξερχόμενοι. Σᾶς εἶπεν ὅτι, ἂν ἐξακολουθήσητε αὐτὴν τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης, ἀπαιτοῦνται 9 ἔτη πρὸς οἰκοδόμησιν τοῦ μεγάρου τῶν δικαστηρίων καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῶν 9 ἐτῶν ἀπαιτεῖται νὰ πληρόνωμεν 28,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος δι’ ἐνοίκιον, τὸ ὁποῖον πληρόνομεν σήμερον· ἀπαιτεῖται ὡσαύτως νὰ πληρόνωμεν τοὺς τόκους τῶν χρημάτων τῶν 70,000 δραχμῶν· ἄλλως τε δὲ ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν καὶ ἐπὶ ἓν ἔτος νὰ ἐξοδεύσωμεν, διότι δὲν περιμένομεν νὰ ἔλθουν τὰ καράβια γεμάτα ἀπὸ φλωριὰ· τότε λοιπὸν εἰς πόσα ἔτη θὰ περαιωθῇ τὸ κτίριον; ἡμεῖς λοιπὸν τί εἴπομεν; πάρετε ὅλα τὰ χρήματα καὶ ἀρχίσατε πρῶτον τὴν οἰκοδομὴν τοῦ βουλευτηρίου ἢ ὁποιουδήποτε ἄλλου κτιρίου θέλετε. Ποῦ εἶναι λοιπὸν τὸ πνεῦμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον ἀπὸ πνεῦμα ἀφοσιώσεως ὁ κύριος Κρεστενίτης παρουσιάσθη νὰ μᾶς ἀναπτύξῃ; Ἕκαστος, κύριοι, καὶ ὁ τελευταῖος τῶν Ἑλλήνων γνωρίζει πῶς ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ὁμιλεῖ· ἐγὼ ὤφειλον νὰ εἴπω τὴν σκάφην σκάφην καὶ τὰ σῦκα σῦκα.

§233ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§234ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ, ζητῶ τὸν λόγον. Κύριοι, ἐζήτησα τὸν λόγον, διὰ ν’ ἀπαντήσω πρεπόντως εἰς τὸν κ. Κρεστενίτην, ὅστις ἐθεώρησεν ἄξιον ἑαυτοῦ νὰ ῥίψῃ ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ βήματος μίαν βαρεῖαν, βαρυτάτην φράσιν, ὅτι τινὲς τῶν ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατῄσχυναν τὸ βῆμα· ἀλλὰ μετὰ μίαν στιγμὴν ἐσκέφθην, ὅτι τὸ καλλίτερον, ὅπερ ἔχω νὰ πράξω, εἶναι νὰ σιωπήσω. Διὰ τῆς σιωπῆς μου ἐπιθυμῶ νὰ δώσω ἐγὼ, ὁ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου χαρακτηρισθεὶς ζωηρὸς καὶ θερμὸς νέος, εἰς αὐτὸν τὸν πολιὸν καὶ ψυχρὸν γέροντα, ἓν μάθημα πολὺ διδακτικὸν, μάθημα πολιτικῆς μετριοπαθείας· Τῷ εὔχομαι δὲ ἀπὸ καρδίας νὰ μὴ λαμβάνῃ συνεχῶς παρόμοια σκληρὰ μαθήματα.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον ἕκτον τοῦ προϋπολογισμοῦ.....

§236ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι, τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χριστοπούλου (θόρυβος).

§237Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔκαμα μίαν πρότασιν, ἥτις ἔχει οὕτω· νὰ συγκεφαλαιωθῶσι τὰ κατὰ μέρος κεφάλαια πρὸς οἰκοδομὴν καταστημάτων εἰς ἓν καὶ νὰ οἰκοδομηθῇ ἓν κατάστημα, τὸ ὁποῖον προτιμοῦν οἱ ὑπουργοί (θόρυβος).

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Χριστοπούλου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη.

§239ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Τί ἔγεινε, κ. πρόεδρε;

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρεδέχθη.

§241ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Πῶς δὲν παρεδέχθη; Ἐρωτήσατε τὸ ἀντίθετον.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς ἔχει νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§243ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅλα τὰ ζητήματα τὰ κατεστήσατε ὑπουργικά.

§244ΣΑΡΑΒΑΣ (ὑπουργὸς παιδείας). Ἐσεῖς τὰ ἐκάματε ὑπουργικά.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 7 παρὰ 15|60 μ. μ.)