1869.11.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 64

Τῆς 3 Νοεμβρίου 1869.

(Δευτέρα).

Ὥρᾳ 12 τῆς μεσημβρίας.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. — Ὑπάρχει μία ἀναφορὰ τῶν ὑποδικηγόρων Κερκύρας.

§4ΤΟΠΑΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. πρόεδρε. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, ἐγένετο λόγος, ὅπως φερθῇ θεραπεία τις εἰς τὴν τάξιν τῶν ὑποδικηγόρων τούτων, δηλ. ὡς πρὸς τὸν κύκλον τῆς δικαιοδοσίας των. Ἐὰν μέχρι τοῦδε δὲν ἐλήφθη μέτρον τι ὁριστικὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εὐελπίζομαι, ὅτι ἡ προκειμένη ἀναφορὰ θέλει φέρει ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς τὸ δίκαιον αὐτῶν, συνάμα μὲ τὴν ἀναφορὰν τὴν ὁποίαν παρουσίασαν πρὸ ἡμερῶν οἱ βουλευταὶ Κεφαλληνίας. Ἰδοὺ εἰς δύο λέξεις τί εἶναι τὸ παρὸν ζήτημα· ἡ σύστασις τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ ὑποδικηγόρων χρονολογεῖται πρὸ 700 καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἐξέδοτο ἡ ἑνετικὴ κυβέρνησις, θέλομεν εὑρεῖ πολλοὺς καὶ διαφόρους μεταξὺ τῶν ὁποίων περιλαμβάνονται οἱ νόμοι τῆς 7 Σεπτεμβρίου 1586, 21 Αὐγούστου 1654, 17 Ἀπριλίου 1656. Ἀφοῦ ἔπαυσεν ἡ Κυβέρνησις ἡ ἑνετικὴ, τὴν διεδέχθη ἄλλη, ἡ ὁποία διετήρησεν αὐτοὺς καὶ προσέθηκε καὶ ἄλλους, π. χ. τὸν νόμον τοῦ 1805· συγχρόνως ἦσαν αἱ δικονομίαι 1825, ἡ τοῦ 1841, καὶ ἡ τοῦ 1844, διὰ τῶν ὁποίων ὅρων τὰ δικαιώματα τῶν ὑποδικηγόρων προσδιωρίσθησαν ποῖα εἶναι. Μαζὺ μὲ αὐτοὺς τοὺς νόμους ὑπάρχουν καὶ νόμοι κοινοβουλευτικοὶ π. χ. τὸ δεύτερον κοινοβούλιον ἐξέδοτο τὸν 14 νόμον ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καθὼς καὶ τὸ 5 κοινοβούλιον καὶ τὸ 8 ἐξέδοτο διαφόρους ἄλλους νόμους. Ποῖα τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι αὐτοὶ ἔδιδον καὶ δίδουν εἰς τοὺς ὑποδικηγόρους; Νὰ παρουσιάζωνται πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν πελατῶν των ὄχι μόνον εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα, ἀλλὰ νὰ ὑπερασπίζωνται τοὺς πελάτας των καὶ εἰς τὰ μονομελῆ ἐμποροδικεῖα, εἰς τὰ πλημμελειοδικεῖα, ὅπως ὅλοι οἱ δικηγόροι, καθὼς καὶ εἰς τὰ τριμελῆ ἐμποροδικεῖα καὶ πρωτοδικεῖα καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἀνώτατον συμβούλιον. Ἐπῆλθε κατόπιν ὁ νόμος ΡΝ, διὰ τοῦ ὁποίου περιωρίσθησαν τὰ δικαιώματα τῶν κυρίων αὐτῶν εἰς μόνον τὰ πταισματοδικεῖα καὶ εἰρηνοδικεῖα. Βλέπετε λοιπὸν ποία ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ ὑποδικηγόροι εἶχον δυνάμει ὡρισμένου νόμου, καὶ πόσον περιωρίσθησαν κατόπιν, καὶ πόσον περιωρίσθησαν τώρα. Διὰ τοῦτο ἔρχονται δι’ αὐτῆς τῆς ἀναφορᾶς ἀναφερόμενοι, ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα καθυποβάλλουν, ἵνα ληφθῇ μέτρον τι πρὸς ἐπέκτασιν τῶν τωρινῶν δικαιωμάτων εἰς ὅσα εἶχον προτήτερα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης.

§6ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐπισπεύσῃ νὰ φέρῃ μίαν ἔκθεσιν.

§7ΔΡΑΚΟΝΤΑΕΙΔΗΣ. Διὰ τοῦ νόμου τῆς ἀφομοιώσεως ΡϞʹ. ἐσεβάσθησαν ὅλα τὰ δικαιώματα, ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα καὶ ἐπιτηδεύματα. Ἐσεβάσθησαν καὶ ἐτηρήθησαν οἱ δικηγόροι, οἱ φαρμακεῖς, οἱ συμβολαιογράφοι, αἱ μαῖαι κτλ. Οἱ μόνοι, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς ἀφομοιώσεως ἠδικήθησαν, εἶναι οἱ ὑποδικηγόροι. Καὶ ἠξεύρετε τίνες οὗτοι εἰσίν; Ἄνδρες ἱκανοὶ, πεπειραμένοι, νομομαθεῖς, οἵτινες τὸν ὅλον αὐτῶν βίον διήνυσαν ἐντίμως εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματός των. Ἐκ τῆς τάξεως τῶν ὑποδικηγόρων ἐξῆλθον ἄνδρες ἐξιδιασμένης ἱκανότητος, πολιτικοὶ καὶ νομομαθεῖς, οἵτινες διεκρίθησαν εἰς ὑψηλὰς θέσεις. Εἰς τὸ ἑλληνικὸν κράτος μία μόνη τάξις νομικῶν γινώσκεται, ἡ τῶν δικηγόρων· πλὴν εἰς ὅλον τὸν πεπολιτισμένον κόσμον ἡ τάξις τῶν νομικῶν διαιρεῖται εἰς δύο σώματα, εἰς τὸ τῶν δικηγόρων καὶ εἰς τὸ τῶν ὑποδικηγόρων (Avocats καὶ Avoués). Τί γὰρ κακὸν ἐποίησαν οἱ ἀτυχεῖς ὑποδικηγόροι, ὥστε μόνοι αὐτοὶ ν’ ἀπωλέσωσι τὸ κεκτημένον δικαίωμά των, αὐτοὶ καὶ μόνοι νὰ πληρώσωσι τὸν φόρον τῆς ἑνώσεως, αὐτοὶ καὶ μόνοι μετὰ τῆς οἰκογενείας των νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὸν δρόμον; Καθὼς πολλάκις καὶ προφορικῶς καὶ δι’ ὑπομνήματός μου ἐσύστησα τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ νῦν ἐκ τοῦ βήματος τούτου δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, ὅπως ἀναγνωρισθῇ τὸ ἱερὸν δικαίωμα τῶν ὑποδικηγόρων, προβιβαζομένων δικηγόρων εἰς μόνα τὰ πρωτοδικεῖα τῆς Ἑπτανήσου χωρὶς καμμίαν βλάβην τῶν δικηγόρων τοῦ πρώην Βασιλείου. Τοιαύτην σύστασιν, κ. ὑπουργὲ, σᾶς κάμνω ἐν ὀνόματι ὅλων τῶν ὑποδικηγόρων τῆς νήσου μου. Τοιουτοτρόπως πράττοντες, κ. ὑπουργὲ, κάμνετε πρᾶξιν δικαίαν, ἐπιεικῆ, ὡς ἀπαιτεῖ καὶ ἡ ἐθνικὴ φιλοτιμία, καὶ ἱκανοποιεῖτε καὶ τὴν Ἑπτάνησον, ἥτις εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἔμεινεν ἠδικημένη. Τοιουτοτρόπως, λέγω, ἀποδίδετε δικαιοσύνην εἰς ἔντιμον σῶμα, ὅπερ ἐσεβάσθη οὐ μόνον ἡ ἀγγλικὴ προστασία, ἀλλ’ ἀνεγνωρίσθη ἡ σύστασίς του πρὸ αἰώνων ἀπὸ τὰς διαφόρους κυβερνήσεις, Ἑνετικὴν, Γαλλικὴν καὶ Ῥωσσοτουρκικήν.

§8ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι καιρὸς συζητήσεως τώρα.

§9ΔΡΑΚΟΝΤΑΕΙΔΗΣ. Κάμνω παράκλησιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ νομοσχέδιον τοιοῦτον, καὶ τὴν κάμνω ἐπισήμως, ἐν ὀνόματι ὅλων τῶν συναδέλφων μου βουλευτῶν τῆς Κεφαλληνίας καὶ ὅλων τῶν ὑποδικηγόρων. Δὲν ἡμάρτησαν κατὰ τίποτε αὐτοὶ, οὐδὲ εἶναι ἐχθροὶ τῆς πατρίδος. Λοιπὸν νὰ ἐκταθῇ ἡ δικαιοδοσία των εἰς τὰ πρωτοδικεῖα καὶ ἐφετεῖα τῆς Ἑπτανήσου. Εἶναι πολλὰ ὀλίγοι, ἴσως δέκα μόνον εἰς ὅλην τὴν Ἑπτάνησον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆ δικαιοσύνης.—Ὑπάρχει ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τοῦ περὶ συνοικισμοῦ τῶν Ψαριανῶν νόμου.

§11ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Νέων Ψαρῶν κ. Νικόδημος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου μετ’ ἐκθέσεως περὶ πολεμικοῦ ναυτικοῦ.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§14ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ἀναφορὰ, κ. πρόεδρε.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλη εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§16ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ περὶ ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων νόμος, ἐκανόνισε τὸν μισθὸν τῶν καθηγητῶν τῶν γυμνασίων καὶ τῶν διδασκάλων τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, προσδιώρισε δὲ ὅτι μετὰ πέντε ἔτη ὁ μισθὸς αὐτῶν αὐξάνει, καὶ μετὰ 10 ἔτη εἰς ἕνα ὡρισμένον ἀριθμόν. Ὁ κ. Χρηστόπουλος, ὑπουργὸς τῶν ἐκκλησιαστικῶν εἰς τὸ 1859 νομίζω, συνειδὼς τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐκ τῆς παρατάσεως τῆς ἀποδόσεως τοῦ δικαίου, εἰς τοὺς καθηγητὰς καὶ διδασκάλους, ηὔξησε τὸν μισθόν· ἀλλὰ μετὰ δύο ἔτη ηὔξησεν ὁ μισθὸς τῶν ὑπαλλήλων, ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων ἐμπόδισεν, ἐνῷ δὲν ἦτο δίκαιον, καὶ τὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν τῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων. Ἓν ἄλλο ἄδικον μέγιστον γίνεται εἰς τοὺς καθηγητὰς καὶ διδασκάλους. Ἐνῷ ὁ εὐεργετικὸς νόμος τῆς δευτέρας ἐν Ἀθήναις συνελεύσεως ἐκανόνισεν, ὅτι εἰς τὴν σύνταξιν νὰ λογίζεται ὁλόκληρος ὁ μισθὸς, δὲν συμπεριέλαβε καὶ τοὺς καθηγητὰς καὶ διδασκάλους, εἴτε κατὰ λάθος, εἴτε διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰργάζοντο εἰς τοῦτο δὲν ἐγνώριζον τὴν ὑπόθεσιν. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω μίαν πρότασιν διὰ ν’ ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον ἀφηρέθη ἀπὸ τὴν τάξιν ἐκείνην ἡ ὁποία, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπὸ τὰς εὐεργετικωτέρας τοῦ κράτους, τῶν διδασκάλων, νὰ λογίζεται δηλ. ὁ μισθὸς αὐτῶν ὅπως καὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θὰ ἴδῃ, ὅτι εἶναι δικαιότατον πρᾶγμα, καὶ θ’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην.

§17ΣΑΡΑΒΑΣ. (ὑπουργ. ἐκκλησιαστικῶν). Θὰ ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα, καὶ ἂν τὸ εὕρωμεν δίκαιον θὰ τὸ ὑποστηρίξωμεν.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ καὶ νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§19ΠΟΛΥΛΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔχω μίαν πρότασιν. Ὑπέβαλον πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ καταργήσεως διατάξεώς τινος τοῦ ΣΜΔʹ. νόμου, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἐγχώριον διοίκησιν Κερκύρας τὸ προνόμιον νὰ ἐκβιάσῃ διὰ προσωπικῆς κρατήσεως τοὺς ὀφειλέτας· ἡ πρότασις ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῆς εἶναι προτιμητέα, διότι ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχουν εἰς τὰς φυλακὰς ὀφειλέται τῆς ἐγχωρίου διαχειρίσεως, ἢ ἐὰν δὲν ὑπάρχουν ἐνδέχεται νὰ φυλακισθῶσιν. Ἑπομένως ζητῶ τὸ κατεπεῖγον καὶ νὰ ὁρίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως, χωρὶς νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διότι ἄλλως τε τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον.

§20ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ νὰ τὴν παρακαλέσωμεν νὰ φέρῃ ταχύτατα τὴν ἔκθεσίν της.

§21ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὸ κατεπεῖγον καὶ ζητῶ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, διότι πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας.

§22ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διὰ νὰ ἐξετασθῇ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐλευθερίας, ἣν δῆθεν προστατεύει ὁ κύριος Πολυλᾶς.

§23ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κύριοι, τὸ ἐγχώριον εἶναι μέρος τοῦ δημοσίου, ἔχει δὲ νὰ λάβῃ 15,000,000 περίπου καθυστερούμενα ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς περιουσίας του, τὴν ὁποίαν νέμονται οἱ πλούσιοι Κερκύρας, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι μοὶ φαίνεται καὶ ἡ οἰκογένεια Σπυριδώνου, συγγενοῦς τοῦ κ. Πολυλᾶ (θόρυβος)· ἑπομένως ὀφείλει ἡ κυβέρνησις νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τῶν ἐγχωρίων.

§24ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὰ ψεύδη, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Κωσταντᾶς, τὸν προσκαλῶ νὰ τ’ ἀποδείξῃ. Ἡ οἰκογένειά μου οὐδὲν ὀφείλει πρὸς τὴν ἐγχώριον διοίκησιν, δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, πρόκειται περὶ τοῦ κατεπείγοντος. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι προκειμένου περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας δὲν εἶναι κατεπεῖγον, ἀποῤῥίψατέ το. Ἐγὼ ζητῶ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν ἕνεκα τοῦ κατεπείγοντος.

§25Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ἔρχονται ἐνώπιον τοῦ σώματος τούτου, καὶ ἐνῷ ὑποβάλλουν προτάσεις περὶ καταργήσεως νόμου ἐφηρμοσμένου, νὰ θεωροῦν, ὅτι εἶναι κατεπείγουσαι. Λοιπὸν τότε εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις, ὅπου εἶναι προσωπικὴ πρότασις, πρέπει νὰ ἔλθωμεν νὰ καταργήσωμεν αὐτοὺς τοὺς νόμους.

§26ΠΟΛΥΛΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς δικονομίας, ἀλλὰ περὶ νόμου ἰδιαιτέρου.

§27Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὑπάρχει νόμος περὶ καθυστερούντων.

§28ΡΩΜΑΙΟΣ. Προνόμια θὰ κάμωμεν ἐδῶ;

§29Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ προνομίων, ἀλλὰ περὶ διατάξεως κοινῆς· ἔχομεν νόμους, οἱ ὁποῖοι ἐφαρμόζονται καὶ ὡς πρὸς τὸ δημόσιον, καὶ ὡς πρὸς τοὺς δήμους.

§30ΠΟΛΥΛΑΣ. Κ. Πρόεδρε, συζητοῦμεν τὸ θέμα ἐδῶ; τότε θὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐγώ.

§31Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Συζητεῖται τὸ κατεπεῖγον, δὲν πρόκειται περὶ προνομίων, ἀλλὰ περὶ νόμου θετικοῦ, ἐφηρμοσμένου καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη.

§32ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἀπορῶ μὲ τοὺς ἐντίμους βουλευτὰς τῆς Κερκύρας, οἱ ὁποῖοι σήμερον κηρύττονται κατὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως.

§33ΡΩΜΑΙΟΣ. Εἶναι λόγοι ἰδικοί σου αὐτοί.

§34ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ μὲ διακόπτῃς. — Ἐνῷ πέρυσι, κ. πρόεδρε, κατὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως καὶ οἱ κύριοι αὐτοὶ βουλευταὶ, καὶ ἓν πλῆθος ἄλλο βουλευτῶν ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ καὶ τὴν ὑπεστήριξαν· ὁ κ. Πολυλᾶς δὲν ἐζήτησε τίποτε ἄλλο....

§35ΡΩΜΑΙΟΣ. ... (θόρυβος).

§36ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν πουλῶ δούλευσιν ἐγώ, διότι οὔτε ὑπουργὸς ζητῶ νὰ γίνω, οὔτε νομάρχης, οὔτε τίποτε ἄλλο.

§37ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν περνᾷ τώρα ἡ ἀνεξαρτησία σου. Λοιπὸν ὁ κ. Πολυλᾶς δὲν ἐζήτησε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ὑπαχθῇ καὶ αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς μισθώσεως εἰς τὸν κοινὸν νόμον, ὁ ὁποῖος διέπει τὰς μισθώσεις ὅλας τῆς πολιτείας· τίποτε φυσικώτερον· εἶναι καὶ αὐτὸ ἓν εἶδος μισθώσεως. Λέγει λοιπὸν νὰ ὑπαχθῇ καὶ αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς μισθώσεως, εἰς τὸν αὐτὸν νόμον, ὁ ὁποῖος διέπει ὅλας τὰς μισθώσεις τοῦ κράτους.

§38ΡΩΜΑΙΟΣ. Καὶ ἡμεῖς λέγομεν νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν προηγουμένως (θόρυβος).

§39ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, καλέσατέ τον εἰς τὴν τάξιν, διότι θέλει νὰ πουλήσῃ δούλευσιν.

§40ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, ἐπαναφέρετε τὴν συζήτησιν εἰς τὴν θέσιν της· πρόκειται περὶ τοῦ κατεπείγοντος.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, παρακαλῶ, περιορισθῆτε εἰς τὸ περὶ κατεπείγοντος.

§42ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχε ὑπομονὴν, κύριε πρόεδρε· λοιπὸν ὅταν ὑπάρχῃ εἷς ἐξαιρετικὸς νόμος εἰς ἓν ἕτερον εἶδος μισθώσεως, νόμος ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν προσωπικὴν κράτησιν, νομίζω ὅτι δικαίως οἱ βουλευταὶ Κερκύρας Πολυλᾶς καὶ Παπαδάτος ἐζητήσαντο νὰ ὑπαχθῇ καὶ αὐτὸς ὁ νόμος εἰς τὸ κοινὸν δίκαιον, καὶ νὰ μὴ προσωποκρατῶνται οἱ μισθωταὶ τῶν κτημάτων αὐτῶν· διὰ τοῦτο εἶναι κατεπεῖγον, διότι θέλει ἀρθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις... (θόρυβος).

§43Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα· ἐδῶ πρόκειται περὶ νομικῶν θεωριῶν, καὶ δὲν πρέπει νὰ πλανᾶται καὶ κοινοβούλιον καὶ λαός.

§44ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας (θόρυβος).

§45ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν γνωρίζετε αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν.

§46Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας, ἀκούω φωνήν· ἀλλὰ πολλάκις οἱ λόγοι τῆς οὐσίας θὰ προσδιορίσουν τὸ κατεπεῖγον.

§47ΠΟΛΥΛΑΣ. Πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε, καὶ ἐμὲ ἔπειτα.

§49Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν διέκοψα ποτὲ κανένα, καὶ παρακαλῶ ἐκείνους, οἵτινες θέλουν νὰ μ’ ἀναιρέσουν, νὰ ἔλθουν ἀπὸ τοῦ βήματος. Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων σᾶς εἶπεν, ὅτι πρόκειται περὶ........ νόμου, καὶ ὅτι ἡ πρότασις αὕτη, τὴν ὁποίαν κάμνει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας ἔχει σκοπὸν τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως· ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι κατὰ τὴν νομοθεσίαν μας ἐπιβάλλεται ἡ προσωπικὴ κράτησις, ὅταν συμφωνήσουν καὶ τὰ δύο πρόσωπα, ὥστε δὲν εἶναι παράνομον, ἐὰν ἡ κυβέρνησις, ἥτις ἔχει ὡς ὑποχείρια ὅλα τὰ ἠθικὰ πρόσωπα, ἠθέλησε διὰ νόμου, τὸν ὁποῖον ἔχουν οἱ ἰδιῶται καὶ συνεφώνησαν μεταξύ των, νὰ καθιερώσῃ τοῦτο διὰ νόμου. Αὐτὸ λοιπὸν ἀφορᾷ τὸ δημόσιον συμφέρον τῆς πολιτείας. Τὰ ἠθικὰ πρόσωπα εἶναι μέλη τῆς κυβερνήσεως, αὐτὰ ὑπόκεινται εἰς μίαν ἐπιτήρησιν κυβερνητικήν· ἡ ἐπιτηρητικὴ λοιπὸν ἐξουσία λέγει ὅτι τὰ συμφέροντα προσβάλλονται δι’ αὐτῶν τῶν προσώπων, ἐὰν δὲν ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν, διότι δὲν ἔχουν κανὲν ἐμπόδιον ἀπὸ τὸν φυσικὸν ἐπιτηρητήν. Ἔρχομαι λοιπὸν ἐγὼ, καὶ δυνάμει τοῦ νόμου λέγω, ὅτι αὐταὶ αἱ σχέσεις πρέπει νὰ ὑπάγωνται εἰς προσωπικὴν κράτησιν, ὁσάκις ὁ ὀφειλέτης δὲν τὰς ἐκπληροῖ ἐντὸς τῶν περιπτώσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐσυμφώνησε.

§50ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν συζητῆτε τὴν οὐσίαν, μάλιστα.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ οὐσίας.

§52Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἐννοῦμεν, ὅτι πρόκειται περὶ οὐσίας περὶ τοῦ κατεπείγοντος· λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχει κατεπεῖγον ὁσάκις πρόκειται νὰ γίνῃ νόμος.

§53ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ καταργήσεως νόμου, ἀλλὰ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ᾖναι ἢ ὄχι κατεπεῖγον· νὰ γνωρίσῃ ἐὰν ἕνας νόμος, ὅστις ὑπάρχει σήμερον εἰς Κέρκυραν, ψηφισθεὶς πέρυσιν, ὑπάρχῃ κατ’ ἐξαίρεσιν ὅλου τοῦ κράτους, καὶ ἐὰν δυνάμει αὐτοῦ τοῦ νόμου κατ’ ἐξαίρεσιν ὅλου τοῦ κράτους κάμποσες χιλιάδες χωρικῶν Κερκυραίων εὑρίσκωνται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποστῶσι φυλάκισιν δι’ ἀντικείμενα ἢ πράγματα, διὰ τὰ ὁποῖα εἰς τὸ ὑπόλοιπον κράτος δὲν ἤθελον φυλακισθῆ. Προχθὲς ὡς κατεπεῖγον ἐκηρύχθη τῇ ὑποστηρίξει τοῦ κυρίου Κωσταντᾶ, τὸ ζήτημα τὸ περὶ λαθρεμπορίου ἐπὶ προστασίας, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάγονται παρὰ 6 ἢ 8 ἄτομα, καὶ ἂν ὑπάγωνται, ὑπάγονται δυνάμει τοῦ νόμου, καὶ ἐθεωρήθη ὡς κατεπεῖγον νὰ τοὺς ἐξαιρέσουν, διότι ὑπέπεσαν εἰς αὐτὸ τὸ ἁμάρτημα περὶ τῆς ἑνώσεως. Σήμερον εἶναι ἐξαιρετικὴ αὐτὴ ἡ διάταξις διὰ μόνην τὴν Κέρκυραν; Αἱ λοιπαὶ ἐπαρχίαι ὑπόκεινται εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν; Ὑπόκεινται μόνον χωρικοὶ καὶ ἓν μέρος πολιτῶν Κερκύρας. Νομίζω ἡ Βουλὴ ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἐξετάσῃ· ἂς μείνῃ, ἔστω, αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ διάταξις διὰ τὴν Κέρκυραν· ἀλλὰ νὰ τὸ μάθῃ ἡ Βουλή, ὅτι πρόκειται περὶ νόμου γενικοῦ τοῦ κράτους, ὅστις πρέπει κατ’ ἐξαίρεσιν διὰ τὴν Κέρκυραν νὰ διαγραφῇ, ἀλλὰ περὶ νόμου ἐξαιρετικοῦ ἰσχύοντος ἐν Κερκύρᾳ καὶ εἰς οὐδὲν ἄλλο μέρος. Τοῦτο δὲν εἶναι κατεπεῖγον; Νὰ προσδιορίσωμεν μίαν ἡμέραν, αὔριον π. χ. καὶ νὰ ἴδωμεν εἶναι ἐξαίρεσις αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κύριος Πολυλᾶς; Εἶναι κατεπεῖγον, δὲν εἶναι ἐξαίρεσις, δὲν εἶναι κατεπεῖγον, δὲν πρόκειται περὶ νόμου γενικοῦ; δὲν εἶναι κατεπεῖγον, ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται περὶ νόμου, ὅστις ἰδιαιτέρως πιέζει κατ’ ἐξαίρεσιν τὴν κοινωνίαν Κερκύρας, διατὶ ν’ ἀφήσωμεν τὴν κοινωνίαν εἰς αὐτὴν τὴν ἐξαιρετικὴν θέσιν; Τοῦτο εἶπεν ὁ κ......

§54ΡΩΜΑΙΟΣ. Σεῖς τὸν ἐκάματε αὐτὸν τὸν νόμον, κ. Λομβάρδε!

§55ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον· ἐπαναλέγω, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὁρισθῇ ἡ ἡμέρα ἡ αὔριον ἢ τῆς μεθαύριον διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα· πρόκειται περὶ νόμου ἐξαιρετικοῦ, ναὶ ἢ ὄχι;

§56ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εὐγνωμονῶ εἰς τὸν κ. Λομβάρδον, διότι πρώτην φορὰν ἔρχεται ἀπὸ τῆς θέσεώς του νὰ ὁμιλήσῃ ὑπὲρ τῶν χωρικῶν Κερκύρας. Ἀλλὰ λέγω πρὸς πληροφορίαν ἴσως τῆς Βουλῆς, ὅτι οἱ χωρικοὶ δὲν ὑπόκεινται εἰς προσωπικὴν κράτησιν διὰ τὰ χρέη ταῦτα καὶ δὲν ἐνδέχεται νὰ ᾖναι εἰς τὰς φυλακὰς συνεπεία τοῦ ἐξαιρετικοῦ τούτου νόμου. Πληροφορῶ τὸν κ. Λομβάρδον ὅτι ἠπάτησαν οἱ πληροφορήσαντες αὐτὸν, διότι οὐδεὶς χωρικὸς εἰσῆλθεν εἰς τὰς φυλακάς, οὐδέποτε ἐγένετο χρῆσις τοῦ νόμου τούτου, τὸν ὁποῖον λέγουν ἐξαιρετικόν. Ἐγένετο μόνον χρῆσις κατ’ ἐκείνων, οἵτινες δὲν κατέβαλον ὅ,τι ὤφειλον εἰς τὸ ἐγχώριον ταμεῖον, ὅπερ ἔχουν ἀνάγκην διὰ νὰ συντηρῇ καὶ τρέφῃ τὰ ἀδύνατα ὀρφανὰ τῆς νήσου, τοὺς πτωχοὺς ἀναπήρους, καὶ τοὺς ἀσθενεῖς.

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας αὐτά;

§58ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς οὐσίας, Κύριοι. Πρόκειται λοιπὸν περὶ καταργήσεως τοιούτου νόμου· νομίζετε τοῦτο φρόνιμον, συντελεστικὸν καὶ ἑπομένως κατεπεῖγον; Οὐδεὶς ὑπάρχει εἰς τὰς φυλακὰς διὰ νὰ δικαιολογηθῇ τὸ κατεπεῖγον, καὶ δέχομαι οἱανδήποτε ποινὴν θέλετε νὰ μοὶ ἐπιβάλητε, ἂν ἀποδείξωσιν οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ κατεπεῖγον, ὅτι εἰς τὴν Κέρκυραν ἐφυλακίσθη τις ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων. Ἤδη, κύριοι, πρόκειτε περὶ Νόμου ἐξασφαλίζοντος σπουδαῖα συμφέροντα τῆς κοινωνικῆς φιλανθρωπίας καὶ ζητεῖται ἡ κατάργησις αὐτῶν πρὸς περιποίησιν συμφερόντων οἰκογενειακῶν.

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§60ΠΟΛΥΛΑΣ. (ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡμιλήσατε τρίς, κύριε Πολυλᾶ.

§62ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς ὁμιλήσῃ, ἂς ὁμιλήσῃ.

§63ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἁπλῶς, κύριοι, θέλω ν’ ἀποκρούσω τὸν πλάγιον σκοπὸν, τὸν ὁποῖον μᾶς ἀποδίδουν, ὅτι θέλω νὰ περιποιηθῶ οἰκογενείας τινὰς τῆς πόλεως Κερκύρας (θόρυβος). Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ 9|10 τῶν ὀφειλετῶν εἶναι χωρικοὶ καὶ δύναμαι νὰ τὸ ἀποδείξω (θόρυβος). Ἡ διαβεβαίωσις δὲ τοῦ κ. Κωνσταντᾶ οὐχὶ ὡς Βουλευτοῦ ἀλλ’ ὡς μέλους τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν δι’ ἐμέ· διότι δὲν δύναμαι ν’ ἀποδώσω ἀξίαν εἰς τὸν λόγον, ὅτι οὔτε ὑπάρχει οὔτε θὰ ὑπάρξουν πολῖται εἰς τὰς φυλακὰς, ὡς ἐκ τῶν διαταγῶν τῆς ἐπιτροπῆς· ἄλλως ὁ κ. Κωνσταντᾶς δὲν εἶναι βέβαιος ὅτι πάντοτε θὰ ἦναι μέλος.

§64ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐνόσῳ εἶμαι.

§65ΠΟΛΥΛΑΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, τὸ θεωρῶ κατεπεῖγον, διότι πρόκειται περὶ προσωπικῆς ἐλευθερίας.

§66ΡΩΜΑΙΟΣ. Αὐτὰ θὰ σκεφθῇ ἡ ἐπιτροπὴ (θόρυβος).

§67ΠΟΛΥΛΑΣ. Ἐπιδιώκοντες τὴν ἀναβολὴν, εἶναι ὡς νὰ λέγετε νὰ μὴ ψηφισθῇ (θόρυβος). Ὅσα νομοσχέδια πέμπετε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν παρετήρησα, ὅτι δὲν ἔρχονται· καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχομένη ἡ λῆξις τῆς συνόδου (θόρυβος) καὶ εἶσθε ἐν γνώσει τούτου, θέλετε νὰ μὴ ψηφισθῇ.

§68ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον νὰ ἐγερθῶσι.

§70ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν νὰ φέρῃ ταχέως τὸ ζήτημα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη τὸ κατεπεῖγον.

§72ΣΕΡΒΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπησχόλησε προχθὲς, ὅ ἐστὶ ἐπὶ τῆς συντάξεως τῶν χωροφυλάκων. Ἐγὼ εἶπον προχθὲς, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω ἐν ὀλίγοις, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ λόγῳ δικαιοσύνης καὶ λόγῳ φιλανθρωπίας ὑπὲρ ἐκείνων τῶν χωροφυλάκων, οἵτινες δυνάμει νόμου ῥητοῦ ἔχουν δικαίωμα εἰς σύνταξιν· δεύτερον δὲ πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔφθασαν ν’ ἀποκτήσουν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, καίτοι ἐτέλεσαν τὰς καταβολάς των, διότι ἐπῆλθεν ἡ κατάργησις τοῦ νόμου τῆς χωροφυλακῆς. Ὡς πρὸς τὴν πρώτην κατηγορίαν φρονῶ, ὅτι τὸ δικαίωμα εἶναι ῥητῶς καθιερωμένον δυνάμει τοῦ νόμου καὶ πρέπει νὰ τοῖς ἀποδοθῇ δικαιοσύνη, δικαιοσύνη τὴν ὁποίαν ἠδύναντο νὰ εὕρουν διὰ τῶν δικαστηρίων, ἂν εἶχον τὸ πρὸς τοῦτο μέσον· τινὲς ἀπέθανον τῆς πείνης. Δυστυχῶς πληροφοροῦμαι καὶ τὴν σήμερον ἀπὸ μίαν ἐφημερίδα τῆς Κερκύρας, ὅτι καὶ ἕτερον θύμα ἐγένετο ἐξ αὐτῶν τῶν χωροφυλάκων, κάποιος Κωνσταντῖνος Κωνσταντᾶς ἀπέθανεν ἐπὶ τῆς ψάθης, ἀφήσας δύο τέκνα νήπια λιμώττοντα. Περὶ τῆς πρώτης κατηγορίας αὐτῶν, δηλ. περὶ ἐκείνων οἵτινες ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντιλογία. Περὶ τῆς δευτέρας κατηγορίας, ὃ ἐστι περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἔκαμον τὰς καταβολάς των καὶ δὲν ἐπρόφθασαν ν’ ἀπολαύσουν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, διότι ἐπῆλθεν ἡ κατάργησις τοῦ νόμου, ἡ Βουλὴ πέρυσιν ἀπεφάσισεν ἓν ποσὸν 20,000 δραχμῶν διὰ νὰ τοῖς ἀποδοθῇ λόγῳ τῶν καταβολῶν, τὰς ὁποίας ἐτέλεσαν, καὶ φρονῶ, ὅτι οὐδεμία ἀντίῤῥησις δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ὅπως μὴ τοῖς ἀποδοθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι ὡρισμένον καὶ εἶναι πολὺ κατώτερον τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα κατέβαλον. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μάθω ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν καὶ τὴν ἱκετεύω καὶ τὴν ἐξορκίζω, ὅπως προθυμοποιηθῇ νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῶν ἀτόμων αὐτῶν, καὶ φρονῶ, ὅτι θέλει τελέσει ἔργον αὐστηρᾶς δικαιοσύνης καὶ ἱεροῦ καθήκοντος, διότι τὰ παράπονα περὶ αὐτῶν ἐγείρονται πανταχόθεν. Λυποῦμαι δὲ, ὅτι δὲν ὑπάρχει σεβασμὸς ἐπὶ τοῦ νόμου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος καθιεροῖ τὸ δικαίωμα αὐτῶν τῶν πολιτῶν· φρονῶ ἐν τέλει ὅτι ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποῖα ἔδειξε μεγάλην εὐσπλαγχνίαν ὑπὲρ αὐτῶν, θέλει ἔλθῃ ὅσον τάχιστα εἰς ἐπικουρίαν. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω τί πληροφορίας ἔχει νὰ μοὶ δώσῃ ἡ κυβέρνησις.

§73ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς οἰκονομ.). Προκειμένου προχθὲς νὰ συζητηθῇ τὸ ἄρθρον περὶ συντάξεων, ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τῶν ἐξόδων. Ἦλθε κατόπιν τὸ ζήτημα τῶν χωροφυλάκων· εἶπον τότε ὅτι ἐγὼ προσεπάθησα νὰ συλλέξω ὅλας τὰς πληροφορίας, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας. Ὅταν δὲ συζητηθῇ τὸ ἀντικείμενον μετὰ τὸν προϋπολογισμόν, τότε θέλω τὸ ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν.

§74ΣΕΡΒΟΣ. Πότε;

§75ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τῶν ἐσόδων.

§76ΣΕΡΒΟΣ. Τότε δὲν εἴμεθα ἐν καταστάσει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, διότι ἂν ἦναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ νόμος, καταλαμβάνετε ὅτι ὁ νόμος ἔχει μεγάλην πορείαν καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρέλθῃ καὶ ἡ παροῦσα Σύνοδος καὶ νὰ μὴ δικαιωθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι. Τὸ δικαίωμά των εἶναι προσωπικόν, καὶ ἂν παρέλθῃ ἓν ἄλλο ἔτος θ’ ἀποθάνουν ὅλοι τῆς πείνης.

§77ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἂν καλῶς ἠννόησα τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς, ἡ ἀναβολὴ εἶχε κἄποιον σκοπόν, νὰ ἴδωμεν ποῖα θὰ ἦναι τὰ εἰσοδήματα καὶ ἂν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἐκτάκτους πληρωμάς. Θέλετε νὰ σᾶς εἰπῶ ποῦ εὑρισκόμεθα ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ποσόν; εἶναι κολοσσιαῖον. Ἔχετε μικρὰν ὑπομονὴν καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τῶν ἐσόδων, θέλω ἐκθέτει ἐν λεπτομερείᾳ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀξιώσεις καὶ τὸ δικαίωμα τῶν χωροφυλάκων καὶ τὸ ὀφειλόμενον· εἶναι σπουδαῖον, κύριοι, τὸ ποσὸν τῶν ὀφειλομένων.

§78Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ κάτι τι περὶ αὐτῶν, διότι τὸ δικαίωμά των εἶναι ἀνεγνωρισμένον ἀνέκαθεν, καὶ πέρυσιν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πρῶτοι ἡμεῖς τὸ ἐφέραμεν καὶ τὸ ὑπεστηρίξαμεν, καὶ προχθές, ὅτε ἐγένετο λόγος, ὅλοι εὑρέθημεν σύμφωνοι ὅτι ἔχουν δικαίωμα, καὶ τὸ δικαίωμά των αὐτὸ κατακρατεῖται· καὶ ἀφοῦ αὐτοὶ δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ ζητήσουν τὸ δικαίωμά των ἀπὸ τὸ δικαστήριον, δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ φανῶμεν ἀδυσώπητοι καὶ νὰ εἴπωμεν δὲν σᾶς δίδομεν τὸ δικαίωμα, διότι δὲν δύνασθε σεῖς νὰ τὸ λάβητε· πρέπει λοιπὸν νὰ ἔλθωμεν σπουδαίως εἰς ἀρωγὴν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων.

§79ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Ἂν ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν πέρυσι νὰ προστεθῇ ἓν κονδύλιον, δὲν τὸ ἀρνούμεθα σήμερον, ἀλλὰ λέγομεν ὅτι 20.000 δὲν διετέθησαν κατὰ τὸ παρελθόν, διότι δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ γίνῃ καμμία ἐξέλεγξις. Τίνι τρόπῳ θὰ πληρωθῶσιν; Εἶπον τελευταῖον εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς τῆς Ἑπτανήσου, οἱ ὁποῖοι καλλίτερον ἡμῶν γνωρίζουν καὶ τὴν ὑπόθεσιν καὶ τὰ πρόσωπα, νὰ σημειωθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν τῶν 20,000 δραχμῶν καὶ ν’ ἀποδοθῇ τὸ ποσὸν καὶ νὰ διανεμηθῇ κατ’ ἀναλογίαν τῶν ἐχόντων λαμβάνειν· αὐτὰ ἐπιφυλάττομαι νὰ εἴπω, ἀφοῦ ἐπιψηφισθῇ ὁ νόμος τῶν ἐσόδων.

§80ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι, σᾶς βεβαιῶ, καὶ τὸ λέγω μετὰ πολλῆς λύπης, ἂν τὸ ζήτημα τὸ ἀναβάλετε μετὰ τὸν νόμον τῶν ἐσόδων, τίποτε δὲν θέλει γίνει, διότι παρατηρῶ, ὅτι ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, εἶναι χρεία νὰ γίνῃ νόμος καὶ νὰ διέλθῃ ὅλα τὰ στάδια πρὸς συζήτησιν καὶ ἐπικύρωσιν· ἑπομένως ἂν θὰ γίνῃ νόμος, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ἀπὸ τοῦδε. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ ἐκείνους, οἵτινες ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως καὶ οἱ ὁποῖοι ἐδικαιώθησαν ἀπὸ πέρυσι νὰ λάβωσι τὰς 20,000 δραχμὰς, δύναται νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τοῦδε· ὡς πρὸς δὲ τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι δὲν γινώσκεται τί ἀκριβῶς ἔχει νὰ λάβῃ ἕκαστος, ποῖον εἶναι τὸ δικαίωμα ἑκάστου, εἶναι εὐκολώτατον πρᾶγμα νὰ προσδιορισθῇ, διότι ἡ βοήθεια αὕτη θὰ δοθῇ ἀναλόγως τῶν καταβολῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ἕκαστος, τὰς δὲ καταβολὰς ἑκάστου γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις. Πρέπει τέλος πάντων, κύριοι, νὰ σκεφθῶμεν περὶ αὐτῶν, διότι καθ’ ἑκάστην ἡ πενία καὶ ἡ δυστυχία τοὺς πέμπει καθ’ ἑκάστην εἰς τὸν ἄλλον κόσμον· εἶναι ἔργον δικαιοσύνης, εἶναι δικαίωμα κεκτημένον δυνάμει νόμου καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ τὸ σεβασθῇ, ἄλλως τε δὲ διὰ πολλοὺς ὡς δικαίωμα προσωπικὸν δὲν θὰ διαρκέσῃ πολλὰ ἔτη.

§81ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κάμετε πρότασιν.

§82ΣΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ διὰ νὰ ἐκπληρώσω ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸς τὴν φιλανθρωπίαν, κάμνω μίαν πρότασιν καὶ ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφανθῇ ὅ,τι θέλει. Νὰ τεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἓν κονδύλιον 80,000 δραχμῶν καὶ αἱ μὲν 20 ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν δικαίωμα συντάξεως, καθ’ ἃ ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ πέρυσι, τὰς δὲ 60 νὰ τὰς διαθέσῃ ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν δικαίωμα συντάξεως κεκτημένον· αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ μὴ χρονοτριβῇ τὴν στιγμὴν ταύτην ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, νὰ τὸ ἀναβάλῃ δι’ αὔριον πρὸς συζήτησιν· ἀλλ’ ἂν θέλητε, τὸ συζητοῦμεν καὶ τώρα.

§83ΔΑΓΡΕΣ. Ἐζητήσατε προσθήκην 80,000 δραχμῶν διὰ συντάξεις τῶν πρώην ἀστυνομικῶν κλητήρων καὶ χωροφυλάκων ἀλλὰ πρὸς τούτοις ἔχετε ὑπ’ ὄψιν καὶ 40,000, αἱ ὁποῖαι πληρόνονται;

§84ΣΕΡΒΟΣ. Δὲν ἔχει νὰ κάμῃ αὐτὸ, διότι εἶναι δι’ ἄλλα πρόσωπα.

§85ΔΑΓΡΕΣ. Διὰ τὸ σῶμα τῶν χωροφυλάκων, θέλετε νὰ πληρόσωμεν 80 καὶ 40 ἤτοι 120,000 δραχμάς;

§86ΣΕΡΒΟΣ. Ἂν νομίζητε ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, καταψηφίσατε τὴν πρότασιν· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τὴν ὑποβάλλω διὰ νὰ τὴν συζητήσωμεν καὶ ἐπιφέρω ἀμέσως τὰς παρατηρήσεις μου πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς.

§87ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ν’ ἀναβληθῇ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου τῶν ἐσόδων.

§88ΣΕΡΒΟΣ. Τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς τὴν ἀντιτείνω, καὶ διαδηλῶ ὅτι θέλω τὴν καταψηφίσει, διότι τείνει νὰ ματαιώσῃ πᾶσαν προσπάθειαν.

§89Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ἐλπίζω ὅτι διά τινος προτάσεως, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ εὑρεθῶμεν σύμφωνοι, καὶ ὁ κ. Σέρβος ὁ ἐπισπεύδων τὴν συζήτησιν τῆς προτάσεως, καὶ οἱ ἄλλοι ὅσοι δὲ συμμερίζονται τὴν πρότασίν του. Ὅτι βεβαίως οἱ πρώην ἀστυνομικοὶ κλητῆρες ἢ χωροφύλακες ἔχουσι βάσιμόν τι δίκαιον, περὶ τούτου δὲν εἶναι καμμία ἀμφιβολία, διότι καὶ ἡμεῖς πέρυσιν ὡς ἀντιπολιτευόμενοι ὑπεστηρίξαμεν πιστώσεις τινὰς ὑπὲρ αὐτῶν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ δύσκολον καὶ πρέπει ἡ κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ, μήπως οἱ ὑπάρχοντες νόμοι δὲν εἶναι ἀρκετοὶ καὶ εἶναι ἀνάγκη ἑνὸς νομοθετήματος, δὲν ἔχει δὲ τὸν καιρὸν νὰ σκεφθῇ, διότι ἀδιακόπως ἐνασχολεῖται εἰς τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, παρακαλῶ τὸν κύριον Σέρβον νὰ στέρξῃ, ὥστε ἡ πρότασίς του ν’ ἀναβληθῇ οὐχὶ μετὰ τὸν νόμον τῶν ἐσόδων ἀλλὰ μετὰ τὸ τέλος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Τότε ἡ κυβέρνησις θὰ ᾖναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ, ἂν πρέπῃ νὰ παρουσιάσῃ νόμον, διότι βεβαίως, κύριοι, δὲν εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ κατασκευάζῃ κανεὶς νόμους, οἱ ὁποῖοι μετ’ ὀλίγον καιρὸν δὲν εὑρίσκονται ἐπαρκεῖς. Ἂν ἡ κυβέρνησις ᾖναι εἰς θέσιν νὰ παρουσιάσῃ νόμον τοιοῦτον, θέλει τὸν παρουσιάσει· ἀλλὰ ἐὰν δὲν ᾖναι, κύριοι, ἰδοὺ τὶ θὰ κάμωμεν· θὰ ζητήσωμεν τὴν ἐντολὴν τῆς Βουλῆς νὰ κανονίσωμεν διὰ διατάγματος τὸ περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν χωροφυλάκων καὶ εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον νὰ ὑποβάλωμεν καὶ τὸ διάταγμα τοῦτο πρὸς κύρωσιν, ὥστε νὰ ἐνεργήσωμεν ὡς λέγεται τὴν par de legation, κατ’ ἐντολὴν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας.

§90ΣΕΡΒΟΣ. Εἶμαι πληρέστατα σύμφωνος.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἓν νομοσχέδιον· γʹ. συζήτησις. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἑπόμενον νομοσχέδιον εἰς τρίτην συζήτησιν καὶ ἐπιψηφίζεται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως δι’ εἰδικῆς ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου καὶ κατόπιν ἐπὶ τοῦ συνόλου ψηφοφορίας). «Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀγοράσῃ ἀντὶ ἑξήκοντα πέντε χιλιάδων δραχμῶν τὴν ἐν τῇ κάτω πόλει τῶν Πατρῶν ἐκ τοῦ ἑνδεκάτου τετραγώνου κειμένην οἰκίαν τοῦ κ. Π. Καλαμογδάρτου μετὰ τοῦ οἰκοπέδου αὐτῆς ἐκ μέτρων τετραγωνικῶν τετρακοσίων ἑξήκοντα, ὅπως χρησιμεύσῃ διὰ δημόσιον σκοπόν. Ἄρθρον 2. Πρὸς ἀγορὰν τῆς εἰρημένης οἰκίας ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ἐπὶ τόκῳ οὐχὶ μείζονι τῶν 8% εἴτε μετὰ τραπέζης, εἴτε μετὰ τῶν παρ’ ἡμῖν εὐεργετικῶν ταμείων, εἴτε μετὰ ἰδιωτῶν. Ἄρθρον 3. Διὰ τὴν ἀπότισιν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλύτρου τοῦ δανείου τούτου, ἥτις θέλει πραγματοποιηθῆ ἐν διαστήματι εἴκοσιν ἑνὸς ἐτῶν, ὁρίζονται δραχμαὶ ἑξακισχίλιαι κατ’ ἔτος ἐκ τῆς δι’ ἐνοίκια τῶν διοικητικῶν γραφείων πιστώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργείου. (Προσθετέαι πιστώσεις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τοῦ ἔτους 1870). ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 1. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν Ὑπουργείου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 1. Ἄρθρον 3. Ἐφετείων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 1. Ἄρθρον 4. Πρωτοδικείων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 2. Ἄρθρον 4. Ὑλικὸν Πρωτοδικείων

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν ἤδη εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλε κατάλογον τῶν προσθέτων κονδυλίων, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν χθές.

§93ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι αὐτὴ ἡ δήλωσις, περὶ τῆς ὁποίας κάμνει λόγον ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν ἔκθεσίν της;

§94Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Αὐτὴ εἶναι.

§95ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν θὰ ἦτο νὰ τυπωθῇ.

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν ἐπανειλημμένως, θέλω ὁμιλήσῃ κατὰ τῆς προσθήκης τῶν πρωτοδικείων καὶ τῶν ἐφετείων συνάμα, ἐπειδὴ οἱ ἴδιοι λόγοι εἶναι. Θέλω δ’ εἶσθαι σύντομος ὅσον τὸ δυνατόν. Κύριοι, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ταπεινὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν, διότι ὅταν πρόκειται περὶ διανομῆς δικαιοσύνης ἀκριβοῦς καὶ ταχείας, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ὀλίγας δραχμάς, οὔτε νὰ μετρῶμεν μὲ τὰς δραχμὰς τὰ μεγάλα συμφέροντα τῆς κοινωνίας, καὶ τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὴν λύσιν τὴν οἰκονομικὴν τὴν ἔχει ἑτοίμην, κατὰ τρόπον ὅμως λίαν παράδοξον, ἕνεκα τούτου καὶ λίαν εὔκολον. Δὲν θὰ προσθέσω, λέγει, ἔξοδα νέα, διότι δὲν θὰ τὰ πληρώσῃ ὁ προϋπολογισμός, ἀλλ’ οἱ πολῖται· δόσατέ μοι δικαστὰς νὰ δικάσω πολλὰς ὑποθέσεις, καὶ θὰ καταναλώσω περισσότερα χαρτόσημα· ὁ προϋπολογισμὸς οὕτως ἀποζημιοῦται, ὡς ὁ προϋπολογισμὸς νὰ μὴ ᾖναι τὸ τελευταῖον ἐξαγόμενον τῶν ἰδιωτικῶν προϋπολογισμῶν, ὡς νὰ μὴ ᾖναι οὗτος ἀφαίμαξις τῶν ἰδιωτικῶν περιουσιῶν, καὶ ὅσον μεγαλειτέρας ὅπως δήποτε κάμνετε τὰς ἀφαιμάξεις, ὅσον γυμνώνετε ἀπὸ τὴν περιουσίαν του τὸν πολίτην, τόσον ἐλαττοῦμεν καὶ δὲν σώζομεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δημοσίου. Ἡ διχοτομία αὕτη πολλάκις μᾶς παρέσυρεν εἰς ἄτοπα, νομίζοντας ὅτι δὲν προσβάλλομεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον, καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ φορολογικοῦ Νόμου, ἐμμέσως φορολογοῦμεν. Ὅθεν ἡ οἰκονομικὴ λύσις, τὴν ὁποίαν μᾶς παρουσιάζουν, δὲν εἶναι ὀρθή, διότι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι προϊὸν φορολογίας· ἑπομένως, ἂν ἐπιβάλλωμεν κατ’ ἄλλον τρόπον φορολογίαν εἰς τὸ ταμεῖον τῶν ἰδιωτῶν, ἐγγίζομεν τὰς πηγὰς τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ τὸν προϋπολογισμόν. Ἤλπιζον ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἄνθρωπον πεπαιδευμένον καὶ εὐφυᾶ, ἄνθρωπον ἐγγηράσαντα εἰς τὴν μελέτην τῆς ἐπιστήμης καὶ τῶν πολιτικῶν συστημάτων νὰ ἔλθῃ νὰ μᾶς ζητήσῃ θυσίας πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς δικαιοσύνης, ἤλπιζον νὰ σᾶς εἴπῃ· ἐννοεῖται ὅτι δὲν σκοπεύω νὰ κάμω τὸ κατηγορητήριον τῶν δικαστηρίων· τὰ δικαστήρια κατὰ γενικὸν κανόνα δὲν εἶναι ὅσον τὰ κηρύττουν κακά· ἐκπληροῦν τὴν ἀποστολήν των. Τὸ κακὸν εἶναι ἐξαίρεσις, δὲν μὲ ἐμποδίζει τοῦτο νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι πολλὰ δικαστήρια ἐν τῷ μεταξὺ παρεξέκλιναν καὶ ἐχρησίμευσαν μᾶλλον ὄργανα πολιτικῶν ἐκδικήσεων καὶ κακεντρεχίας, δὲν μὲ ἐμποδίζει τοῦτο ὥστε νὰ εἴπω, ὅτι πολλὰ δικαστήρια ἐχρησίμευσαν ὄργανα κακοποιά, διαστρέψαντα δικαιώματα καὶ δόσαντα παραδείγματα κακοηθείας καὶ ἐπιβλαβεῖς ἰδέας καὶ ἀρχάς. Ἤλπιζα, λέγω, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης νὰ παρουσιασθῇ καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ· σᾶς παρακαλῶ νὰ ὑποβληθῆτε εἰς θυσίας, ἵνα ἀνορθώσωμεν τὰ δικαστήρια καὶ τὴν ὑπόληψιν αὐτῶν. Ἐπιθυμῶ, ὥστε νὰ συγκροτῶνται ἀπὸ ὅ,τι ἔχει καλλίτερον ἡ κοινωνία, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν τιμιότητα, ἔστω καὶ μὲ θυσίαν τινὰ τῆς συγκεντρώσεως, διότι τὰ δικαστήρια, ὅταν καὶ ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν καὶ ὡς πρὸς τὴν τοποθέτησίν των ἐξαρτῶνται ὅλως ἀπὸ τὸ αὐθαίρετον τῶν ὑπουργῶν, δὲν ἑλκύουν τὴν τιμιότητα καὶ ἱκανότητα τῶν δικαστῶν καὶ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὰ λυπηρὰ ἄτοπα τῶν παύσεων καὶ μεταθέσεων, εἰς χειρότερον τρόπον ἐνεργούμενα παρ’ ὅ,τι γίνεται εἰς τοὺς ἁπλοῦς τελωνοφύλακας. Εἶσθε ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, τὰ πράγματα τὰ γνωρίζετε. Καὶ δύνασθε σεῖς νὰ ὁμολογήσητε, κύριοι, ἐὰν τῷ ὄντι οἱ δικασταὶ πολλάκις δὲν ἔλαβον τὴν τύχην τοῦ χειροτέρου ὑπαλλήλου, καὶ ἂν πολλάκις διὰ νὰ ἀποκατασταθῶσι φίλοι, νὰ εὐχαριστηθῶσι συνέταιροι, δὲν ἐξεσφενδόνησαν δικαστὰς ἀπὸ τὸ ἓν ἄκρον εἰς τὸ ἄλλο, καὶ δὲν ἐπαύθησαν ἄλλοι, δὲν ἐτιμωρήθησαν ἕτεροι, διότι δὲν ἐφήρμοσαν τὸν νόμον, οὐχὶ ὅπως τὸν ἐννόουν, ἀλλ’ ὅπως τὸν ὑπουργὸν συμφέρει. Καὶ, κύριοι, νομίζετε ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ κοινωνία μὴ ἔχουσα δικαιοσύνην. Ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἡ τελευταία κύρωσις, καὶ δικαιοσύνη δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ὅτε δὲν ἔχετε καλῶς συγκροτημένα καὶ ἀνεξάρτητα δικαστήρια· καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε, ὅταν ἡ τύχη τῶν δικαστῶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν καλὴν θέλησιν τοῦ ὑπουργοῦ, ἀπὸ τὴν εὐδιαθεσίαν ἢ τὴν κακοδιαθεσίαν, καὶ ὅταν τοὺς μισθοδοτῆτε τοσούτῳ πενιχρῶς. Ἤλπιζα λοιπὸν ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἤθελε σήμερον παρουσιασθῆ, καὶ εἶχον τὴν ἀπαίτησιν αὐτὴν ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν, διότι περὶ αὐτοῦ ἔχω τὴν καλλίστην ἰδέαν, νὰ παρουσιασθῇ, νὰ ζητήσῃ θυσίας δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου, ἀντὶ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ζητῇ νὰ βελτιώσῃ τὸ ποιὸν, σᾶς ζητεῖ προσθήκην, αὔξησιν τοῦ ποσοῦ. Ἂν δεχθῆτε τὴν αἴτησιν, κατ’ οὐδὲν θὰ καλλιτερεύσητε τὴν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων. Κατὰ τῆς αἰτήσεως, κύριοι, αὐτῆς λοιπὸν εἶμαι, καὶ πιστεύω, ὅτι θέλετε εἶσθαι καὶ ὑμεῖς ὅλοι. Πιστεύω δὲ ἀδιστάκτως, ὅτι ἡ Βουλὴ ὅλη εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀνυψώσεως τῶν δικαστηρίων καὶ τῆς ἀνορθώσεως αὐτῶν. Τί ἀξίζει, κύριοι, τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον στηρίζεται (παρακαλῶ νὰ πιστεύσητε, ὅτι ὁμιλῶ ὅλως διόλου ἀφηρημένως, εἰς ὅ,τι ἤδη θέλω εἴπει κάμνω ὑποθέσεις.) Τί ἀξίζει, κύριοι, τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον στηρίζεται εἰς τὴν ἁγνὴν καὶ καθαρὰν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων, ὅταν οἱ ἀντιπρόσωποι ἦναι τέκνα τοῦ ἐγκλήματος, διότι ἡ δικαιοσύνη δὲν τιμωρεῖ τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ὑπὲρ τῆς διαθετούσης τὰ δικαστήρια κυβερνήσεως; Τί σημαίνει ἡ διοίκησις, ὅταν ἡ διοίκησις ἐγκληματῇ, καὶ τὸ ἔγκλημα αὐτὸ δὲν τιμωρῆται ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην, διότι αὐτὴ εἶναι ὑποχείριος εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἡ ὁποία διοικεῖ; Ἔχετε λοιπὸν ἄνευ τῆς δικαιοσύνης τοὺς τύπους ἁπλῶς, καὶ ποτὲ τὴν οὐσίαν τῶν πραγμάτων. Διατί ἡ κατάστασις τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας εἶναι ὄχι εὐάρεστος; διότι τὰ ἐγκλήματα δὲν τιμωροῦνται. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν οὐχὶ τοῦ ποσοῦ τῶν δικαστῶν, ἀλλὰ τοῦ ποιοῦ. Ἐὰν ἐτιμωροῦντο τὰ ἐγκλήματα, δὲν θὰ ὑπῆρχον τόσοι ἐγκληματίαι. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι τὸ ὅριον, τὸ ὁποῖον τέλος πάντων οἱ ὑπουργοὶ τῆς δικαιοσύνης θέτουν εἰς τὰς αὐξήσεις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν, μέχρι τίνος βαθμοῦ θέλει φθάσει, καὶ πότε θέλομεν ἐλπίσει ὅτι ἡ αὔξησις θέλει σταματήσει; Ὁ ὑπουργὸς σᾶς ἐπαρουσίασεν ἕνα κατάλογον ἐκκρεμῶν δικῶν· ἀλλὰ τί σπουδαῖον δεικνύει αὐτὸς ὁ κατάλογος; ποῖαι ἐξ αὐτῶν τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν ἐσυζητήθησαν καὶ δὲν διεγράφησαν; ποῖαι δὲν θέλουν δικασθῆ, καὶ ἐγγράφονται ἕνεκα στρεψοδικίας, καὶ θέλουσιν ἐγκαταλειφθῆ; μᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργός, ὄχι διὰ λέξεων τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἐκφέρῃ τις ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀλλὰ διὰ πραγμάτων ὡρισμένων τὰ αἴτια τῆς πληθύος τῶν ἐκκρεμῶν αὐτῶν δικῶν; Προέρχονται αὗται ἐκ τῆς ἐλλείψεως δικαστῶν, καὶ οὐχὶ τῆς ἀνικανότητος αὐτῶν; Πῶς ἠμπορεῖ ὑπουργὸς νὰ ἰσχυρισθῇ τοῦτο καὶ ζητήσῃ αὔξησιν τῶν δικαστῶν ἰδίως τῶν πρωτοδικῶν, ἐνῷ γνωρίζει ὅτι πολλοὶ δικασταὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν οὔτε ἀπόφασιν κατ’ ἐρήμην νὰ συντάξωσιν; Ἤκουσα πρόεδρον ἀπελπιζόμενον, διότι οἱ συνάδελφοί του οὔτε ἐκθέσεις δὲν ἠδύναντο νὰ συντάξωσιν. Ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς τὸ ἀκόλουθον, τὸ ὁποῖον δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, εἶναι ἀπελπιστικὸν· λέγεται ὅτι εἰς ἓν δικαστήριον παρεπέμφθη τις, ὅστις ἀνέκοψε τὸ βούλευμα· εἷς δικαστὴς μαθὼν τοῦτο καὶ θυμωθεὶς τὸν ἠπείλησεν, ὅτι θὰ τὸν τιμωρήσῃ ἐπὶ ἀνακοπῇ (ἱλαρότης). Βεβαίως, ὅταν ἔχωμεν τοιούτους δικαστὰς, οἵτινες τιμωροῦσιν ἐπὶ ἀνακοπῇ τὸν ἀνακόπτοντα ......

§97ΥΠΟΥΡ. ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Εἶναι ἀστεῖον.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ κοινωνία τὸ πιστεύει· ἠξεύρετε ὅτι τὰ δικαστήρια ἐπλημμύρησαν ἀπὸ ἀνικάνους καὶ ἀπείρους δικαστάς. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουσι δικασταὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ συντάξουν ἀπόφασιν· διότι χάριν περιποιήσεως φίλων ἢ συμφερόντων διωρίσθησαν δικασταὶ, ἐνῷ δὲν ἠξεύρουν τίποτε. Βεβαίως, ὅταν τοιουτοτρόπως συγκροτῶνται τὰ δικαστήρια, δὲν ἀρκοῦν καὶ χιλιοπλάσιον ἀριθμὸν ἂν ἔχουν. Ποῦ θέλομεν σταματήσει λοιπὸν, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ πότε θέλουσι παύσει αἱ αὐξήσεις, ἐνῷ αὐξάνοντες καθ’ ἡμέραν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν εὑρισκώμεθα εἰς τὰ ἴδια πάντοτε; Δὲν εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι ἡ αὔξησις δὲν θεραπεύει τὸ κακόν; ἰδοὺ τί ἔγινε διὰ τὰ ἐφετεῖα. Τοῦ σημερινοῦ ὅμοιος κατάλογος ἐπαρουσιάσθη κατὰ τὸ 1861, σᾶς εἶπε καὶ τότε ὁ ὑπουργὸς, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκδικασθῶσι τόσαι ἐκκρεμεῖς δίκαι, καὶ πρέπει ν’ αὐξήσωσι τὰ ἐφετεῖα· κατὰ συνέπειαν συνεστήθη τὸ πρωτοδικεῖον τῶν Πατρῶν.

§99ΤΙΝΕΣ. Ἐφετεῖον.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναὶ, ἐφετεῖον.— Καὶ ἠλπίζαμεν διὰ τῆς προσθήκης τοῦ ἐφετείου αὐτοῦ, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς δικαιοσύνης ἤθελε βελτιωθῇ, καὶ ὁ πολίτης ἤθελεν ἀπολαύσει τέλος πάντων ἔγκαιρον δικαιοσύνην. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, μέχρι τοῦ 1863 διὰ τῆς προσθήκης αὐτοῦ τοῦ δικαστηρίου ἀπεκτήσαμεν 19 δικαστὰς, ἀλλὰ τὸ 1864 παρουσιάζεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης μὲ κατάλογον καὶ πάλιν ἐκκρεμῶν δικῶν, λέγων, δὲν μὲ ἀρκεῖ αὐτὴ ἡ προσθήκη, καὶ οὕτως οἱ 19 ἔγειναν 22.

§101ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰ 1861.

§102ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναὶ· τῷ 1861 συνεστήθη τὸ ἐφετεῖον Πατρῶν καὶ εἴχομεν 19 ἐφέτας, καὶ εἰς τὸ 1864 ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης ἐζήτησε καὶ προσετέθησαν τρεῖς, ὥστε ἀπὸ 19 ἐγένοντο 22, εἰς τὰ 1866 συνεστήθη κατ’ ἀνάγκην ἐφετεῖον εἰς Ἑπτάνησον καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφετῶν ἀνεβιβάσθη εἰς 27. Κατὰ τὸ 1868 ὁ ἀριθμὸς ηὔξησε διὰ τὸν ἴδιον λόγον εἰς 28. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καθ’ ἓν ἔτος καὶ νέα προσθήκη· εἰς τὰ 1861 προσθέσαμεν ἓν ὁλόκληρον ἐφετεῖον, εἰς τὸ 1864 προσεθέσαμεν 3 δικαστὰς, διότι αἱ ὑποθέσεις ηὔξησαν, εἰς τὸ 1868 ἕνα, καὶ διὰ τὸ 1870 ζητοῦνται ἕξ· ποῦ θὰ φθάσωμεν, ποῦ θὰ σταματήσωμεν, ποίαν ὠφέλειαν εἶδεν ἡ κοινωνία ἀπὸ τὰς προσθήκας; Βλέπετε, ὅτι καὶ μετ’ αὐτὰς ὁ ὑπουργὸς ἐπαναλαμβάνει, πολλαὶ ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς δίκαι, τὰ δικαστήρια δὲν ἐπαρκοῦσιν, ἔχω ἀνάγκην προσθήκης δικαστῶν ἕξ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι μετὰ 2 ἔτη τὸ ἴδιον θὰ ἐπαναληφθῇ, ὁ ὑπουργὸς θὰ παρουσιασθῇ καὶ θὰ ζητήσῃ νέαν αὔξησιν, διότι πάλιν αἱ ἐκκρεμεῖς δίκαι θὰ γίνουν πολλαί. Κατ’ ἐμὲ λοιπὸν ἡ θεραπεία, τὴν ὁποίαν ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης προτείνει, δὲν εἶναι κατάλληλος· διότι ὁ λόγος τῆς καταστάσεως αὐτῆς τῶν δικαστηρίων δὲν προέρχεται ἐκ τοῦ ὀλίγου προσωπικοῦ· εἶναι ἄλλοι οἱ λόγοι· πρῶτον ἡ πολιτικὴ δικονομία, χορηγοῦσα ἀπολύτως τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως, δίδει χώραν εἰς στρεψοδικίας καὶ οὕτω πολλαπλασιάζονται αἱ δίκαι. Ἠξεύρετε, ὅτι στρεψόδικοι θέλοντες νὰ κερδίσωσι καιρὸν, κάμνουσιν ἔφεσιν χωρὶς σκοπὸν πολλάκις νὰ ἐξακολουθήσωσι τὴν δίκην; κατὰ δεύτερον λόγον, (καὶ πιστεύω, οὐδεὶς θὰ πειραχθῇ διὰ τοῦτο) ἡ πληθὺς τῶν δικηγόρων. Ὁ νόμος καλῶς ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων, ἀλλ’ ὁ νόμος δὲν ἐτηρήθη, ἡ πληθὺς τῶν δικηγόρων αὐξάνει τὰς δίκας, καὶ τέλος πάντων ἡ κακὴ κατάστασις τῶν δικαστηρίων· τὰ δικαστήρια, ὅπως σᾶς παρετήρησα, τὰ κατωτέρω κυρίως, δὲν συγκροτοῦνται ὅπως πρέπει, δὲν κατεβλήθη ἡ δέουσα προσπάθεια καὶ προσοχὴ, ὥστε νὰ συγκροτῶνται καλῶς. Καὶ βεβαίως περὶ τῶν ὑπαρχόντων ἐφετῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τις κακόν τι, καθόσον μάλιστα οὐδεμία διόρθωσις δύναται νὰ ἐπέλθῃ. Ἀλλὰ μᾶς προτείνουν νὰ προσθέσωμεν νέους· ποία ὅμως ὑπάρχει ἐγγύησις, ὅτι ἡ νέα αὕτη ἐκλογὴ θέλει γίνει καλή; ἀφοῦ ἀπεφάσισαν νὰ ζητήσουν αὔξησιν δικαστῶν, ὤφειλον προηγουμένως νὰ κανονίσωσι τὰ προσόντα καὶ νὰ χορηγήσωσιν οὕτως ἐγγύησιν περὶ τῆς καλῆς ἐκλογῆς τούτων· ἔχω ἐνώπιόν μου τὸν βουλευτὴν κ. Σαράβαν, ὅστις ὡς βουλευτὴς ἄλλοτε προὔβλεψε περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§103ΣΑΡΑΒΑΣ (ὑπουρ. παιδείας). Ὡς βουλευτὴς ἀντιπολιτευόμενος.

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε δὲν ἠκούσθης ὡς βουλευτὴς ἀντιπολιτευόμενος, ἀλλ’ ὡς ὑπουργὸς ἤδη, ὥστε.....

§105ΣΑΡΑΒΑΣ (ὑπουργὸς παιδείας). Ἔχει ἰδίας σκέψεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην καὶ νὰ μεταβάλλω.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκτὸς λοιπὸν τῶν ἄλλων δυσκολιῶν, ἔχομεν καὶ αὐτήν· δὲν ἔχομεν δηλαδὴ ἐγγύησιν ὅτι ἡ μέλλουσα ἐκλογὴ θὰ γίνῃ καλλιτέρα τῶν παρελθουσῶν, καὶ ὅτι αἱ θέσεις, τὰς ὁποίας δίδομεν, δὲν θέλουν χρησιμεύσει πρὸς ἱκανοποίησιν ἀνικάνων φίλων καὶ ἀνθρώπων τῆς μερίδος. Πολὺ λυποῦμαι, κύριοι, διότι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἔφερε πρὸ παντὸς ἄλλου τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων, ἐὰν ἐπεθύμουν νὰ βελτιώσουν τὴν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων. Νομίζω ὅτι εἰς αὐτὰ ἔπρεπε ν’ ἀσχοληθοῦν παρὰ εἰς αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ καὶ εἰς ἀντικατάστασιν δικαστῶν ἐπὶ τὰ χείρω, ἂς μοι συγχωρήσουν τὴν ἔκφρασιν· ἡ συνεχὴς ἀντικατάστασις δικαστῶν καὶ ἡ συνεχὴς μετατόπισις ἀφαιρεῖ τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτῶν, καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τυχὸν δὲν θέλῃ νὰ ἐπιτύχῃ μεροληπτικούς της σκοπούς, ἂς πιστεύσῃ, ὅτι αὐτὴ ἡ ἀένναος μετατόπισις καὶ ἀντικατάστασις δικαστῶν, ἐμπνέει τὸν φόβον καὶ τὴν ἰδέαν μεροληπτικῆς ἐνεργείας, ὅταν μάλιστα ὁ δικαστὴς δὲν αἰσθάνεται ἀξίαν τινα εἰς ἑαυτὸν καὶ τὴν ἱκανότητα ἀληθοῦς δικαστοῦ, καὶ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἀδιακόπως ἀντικαταστάσεις καὶ μετατοπίσεις, ζητεῖ σωτηρίαν εἰς προστασίας καὶ γίνονται οὕτω ὄργανα καὶ ὑπηρέται τῶν ἰσχυρῶν παρὰ τῇ κυβερνήσει. Οὕτως ἡ δικαιοσύνη ἀποκαθίσταται ὑπηρέτις τῶν ἰδιωτῶν προστατῶν. Καὶ πιστεύσατε, κύριοι, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν ἀτοπημάτων ἔλαβον ὕπαρξιν, ἐγεννήθησαν τὰ κακὰ καὶ ἀνεπτύχθησαν, διότι ἡ δικαιοσύνη δὲν εἶναι ἐγγύησις, καὶ τὰ δικαστήρια δὲν ὑπηρετοῦν τὸν νόμον· ὁ δ’ ἐγκληματίας θαῤῥαλέως προχωρεῖ εἰς τὸ ἔγκλημα, διότι πιστεύει ὅτι οἱ προστάται του θέλουν τὸν καλύψει καὶ ὁ νόμος θέλει σταματήσει ἐνώπιον τῆς ἰσχύος, ἥτις τὸν προστατεύει. Οἱ λόγοι, κύριοι, κατὰ τῆς προσθήκης εἶναι ἔτι ἰσχυρότεροι διὰ τοὺς πρωτοδίκας, διότι ἐκεῖ εἰς τὰ πρωτοδικεῖα, εἶναι βέβαιον, ἡ ἀποτυχία ὀφείλεται εἰς τὴν ποιότητα τοῦ προσωπικοῦ παρὰ εἰς τὸ ὀλίγον, καὶ εἶναι περίεργος ὁ ἕτερος λόγος, τὸν ὁποῖον εἶπε, καὶ ἡ αἰτιολογία τὴν ὁποίαν ἀντέταξεν ὁ κύριος ὑπουργὸς διὰ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν αὔξησιν. Δὲν πρόκειται λέγει περὶ δαπάνης τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐδίωξα τοὺς ἀρχαίους δικαστὰς, ἔφερα νέους, οἵτινες λαμβάνουσιν ὀλιγώτερον μισθόν. Ἀλλὰ διότι ἴσα ἴσα τινὲς τῶν ὅσων ἔφερε νέων δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτελέσωσι τὸ χρέος των ὡς ἄπειροι, διὰ τοῦτο εὑρίσκονται τὰ πρωτοδικεῖα εἰς τοιαύτην κατάστασιν. Κύριοι, μέχρι τοῦ 1864 οἱ πρωτοδίκαι ἀνέβαινον εἰς 36· τὸ 1864 ἀνέβαινον εἰς 42, δηλαδὴ ηὔξησαν κατὰ 6· εἰς τὰ 1866 ὁ ἀριθμὸς τῶν πρωτοδικῶν ηὔξησε διὰ τῶν πρωτοδικείων τῆς Ἑπτανήσου εἰς 77· τὰ 1868, διότι αἱ ὑποθέσεις ἐπολλαπλασιάσθησαν, συνεστήθησαν τρία νέα δικαστήρια· κατὰ τὰ 1870 ὁ ἀριθμὸς τῶν πρωτοδικῶν ἀπὸ 90 ἀνεβιβάσθη εἰς 100. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἐντὸς 10 ἐτῶν ὁ ἀριθμὸς τῶν πρωτοδικῶν, ἐκτὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προσετέθησαν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ηὔξησε περὶ τοὺς 30, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐπῆλθεν ἡ ἐπιζητουμένη βελτίωσις· ἡ προσθήκη λοιπὸν αὐτὴ εἶναι ἀκατάλληλον μέτρον, διότι μέχρι τοῦ νῦν δὲν ἐπέφερε τὸ ἐπιζητούμενον καλόν. Ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐπαναλαμβάνω, ἀποδεικνύεται ὅτι ἡ μέθοδος αὕτη μέχρι τοῦδε ἐξακολουθουμένη, ἤτοι ἡ προσθήκη τοῦ προσωπικοῦ, δὲν ὠφέλησε, καὶ ὄχι μόνον δὲν ὠφέλησεν, ἀλλὰ μᾶλλον ἔβλαψε· διότι πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῆτε, κύριοι, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν δικαστηρίων δὲν ἐβελτιώθη. Ἄλλοτε ἔδιδον περισσοτέρας ἐγγυήσεις, τὰ πρωτοδικεῖα μάλιστα κατὰ γενικὸν κανόνα δὲν εἶναι εἰς τὴν περιωπὴν ἐκείνην, εἰς ἣν εὑρίσκοντο πρίν. Ἑπομένως τὸ σύστημα τῶν προσθηκῶν δὲν πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῆτε. Ἐκτὸς τούτου, ποῦ θὰ καταντήσωμεν μὲ τὴν αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ καὶ προσωπικοῦ ἰσοβίου; Ἔχομεν τοὺς ἰσοβίους ἀξιωματικούς, θὰ ἔχωμεν καὶ τοὺς ἰσοβίους δικαστὰς· ἐὰν εἰσχωρήσῃ κακόν τι καὶ ἄτοπον καὶ ἐνταῦθα, θέλει εἶσθαι ἀθεράπευτον· ὅπως συμβαίνει εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ εἰς τοὺς Πρωτοδίκας μετὰ τὸν 8βριον· καλοὶ ἢ κακοὶ θὰ τοὺς ἔχωμεν.

§107ΛΕΚΚΑΣ. Διαφέρει τὸ ἓν τοῦ ἄλλου.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐξετάζω τὸ ζήτημα ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν· βεβαίως διαφέρει τὸ ἓν ἀπὸ τοῦ ἄλλου, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν θὰ σᾶς ἐξηγηθῇ, ἀλλ’ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν θὰ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς, καὶ οὐδεμίαν διόρθωσιν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἐπιφέρητε ἐπὶ τούτου, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἄπειροι καὶ ἀνίκανοι θὰ εἰσέλθωσιν, οἱ ὁποῖοι θὰ βλάπτουν, ἀντὶ νὰ ὠφελοῦν, θὰ καταστρέφουν, ἀντὶ νὰ σώζουν, διότι μεταξὺ τῶν νέων, οἵτινες θέλουσι συγκροτεῖ τὰ Δικαστήρια, δὲν γίνεται ἐκλογή. Τέλος πάντων ποῦ θὰ φθάσωμεν; Ὅσον προσθέτετε θέσεις, τόσον ὠθεῖτε τὴν κοινωνίαν πρὸς τὴν ὑπαλληλίαν, διότι ὅπως ἔχει ἡ κοινωνικὴ κατάστασίς μας, στάδιον διὰ τὴν τοιαύτην τάξιν τῶν ἀνθρώπων καλλίτερον παρουσιάζεται ἡ ὑπαλληλία· ὅσον αὐξάνομεν τὰς θέσεις, τόσον αὐξάνομεν τὰς ἐλπίδας· αἱ ζωτικαὶ δυνάμει τοῦ τόπου θὰ τείνωσι πρὸς αὐτὸ τὸ σημεῖον, αἱ ἀπαιτήσεις θέλουν πλεονάσει καὶ ἡ δραστηριότης τῆς κοινωνίας θὰ στραφῇ εἰς τοῦτο. Εἶναι δεύτερος λόγος αὐτὸς κατὰ τῆς προσθήκης, ὅταν ἦναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ ἀνάγκη δὲν εἶναι βεβαία καὶ ἀναμφισβήτητος· δὲν πρέπει νὰ προσθέτητε θέσεις, ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ τὴν προσθήκην αὐτήν. Ἰδοὺ διατί, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ μὴ δεχθῇ τὴν προσθήκην αὐτὴν, ἀλλὰ νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης ν’ ἀσχοληθῇ εἰς τὰς ἀληθεῖς αἰτίας τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν δικαστηρίων· νὰ εὕρῃ τ’ ἀληθῆ μέσα διορθώσεως. Ἂς ἐννοήσουν οἱ κύριοι ὑπουργοί, ὅτι ὁ δικαστὴς, ἐπειδὴ εἶναι ἡ κυρία ἐξουσία, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξήρτηται ἡ τιμὴ, ἡ ζωὴ, ἡ περιουσία τοῦ πολίτου, ἡ εὐτυχία καὶ ἡ ὕπαρξις τῆς κοινωνίας, δὲν εἶναι ὑπάλληλος, τὸν ὁποῖον δύναται νὰ ῥίπτῃ κατὰ τὸ δοκοῦν, ἢ νὰ τὸν μεταθέτῃ, διότι δὲν τοῖς ἀρέσει. Τινὲς ἐσχάτως ὡς διακεκριμένοι δικασταὶ μετετέθησαν εἰς Ἀθήνας, αὐτοὶ οὗτοι μετετέθησαν πάλιν ἐντεῦθεν· μετετέθησαν ὡς κακοὶ, ὡς ἀνίκανοι; Ἀλλὰ τοιοῦτοι δὲν πρέπει νὰ εἶναι δικασταί· ἐὰν δὲ ἦσαν καλοὶ διατὶ νὰ τοὺς διώξουν; Τοιουτοτρόπως καταβιβάζεται ἡ ἀξιοπρέπεια τῶν δικαστῶν καὶ ψυχραίνεται ὁ ζῆλος των· δὲν εἶναι οἱ δικασταὶ ὑπάλληλοι ἁπλοῖ, ὥστε διὰ λόγους ὑπηρεσίας νὰ μετατίθενται ἐδῶ ἢ ἐκεῖ· δὲν εἶναι ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ τοῦ νόμου, καὶ πρέπει νὰ ᾖναι ἀπολύτως ὄργανα τοῦ νόμου, νὰ μὴ βλέπουν παρὰ διὰ τοῦ νόμου, νὰ μὴ ἀκούουν παρὰ διὰ τοῦ νόμου. Ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μετακινῆτε τοὺς δικαστὰς, διότι οὕτω συμφέρει εἰς διοικητικοὺς σκοπούς. Ἡ ὑπηρεσία, οἱ διοικητικοὶ λόγοι δὲν πρέπει νὰ ἔχουν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὰ δικαστήρια. Τὰ δικαστήρια ἔχουν, κύριοι, σχέσιν πρὸς τὴν ἀκριβῆ καὶ ταχεῖαν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἑπομένως δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἀπολύτως, ἢ διότι ἀρέσκει εἰς ἕνα ὑπουργὸν, νὰ παύωνται οἱ δικασταί. Ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων καθιεροῖ ἐγγυήσεις, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐτηρήθησαν, καὶ οἱ δικασταὶ παύονται ὡς οἱ τηλεγραφοφύλακες. Ἐσχάτως εἰς τὴν Ἰταλίαν ἡτοιμάζοντο νὰ ἐπερωτήσωσι καὶ πολλὰ δικαίως τὸν ὑπουργὸν, διότι μετέθεσε δύο δικαστὰς.....

§109ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀρειοπαγίτας.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἢ τὸ ὑπουργεῖον, ἐν γένει ἔχει τὸ δικαίωμα, ἐγὼ πρῶτος τὸ ὑπεστήριξα, νὰ διορίζῃ καὶ μεταθέτῃ ὑπαλλήλους· ἀλλ’ ἡ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου ὑπάγεται εἰς ἔλεγχον, καὶ ἐπειδὴ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν καὶ διορίζειν, δὲν δύναται νὰ τὸ ἐξασκῇ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, οὔτε διότι δύναται νὰ παύῃ καὶ νά διορίζῃ, ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀμείβῃ καὶ νὰ ὑψώνῃ π. χ. τὴν κακοήθειαν καὶ τὴν ἀτιμίαν, καὶ ν’ ἀπομακρύνῃ τὴν ἠθικότητα καὶ τὴν τιμήν· ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάζῃ τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ τοποθετῇ τοὺς δικαστὰς, ἀλλ’ ὄχι νὰ τοὺς μεταχειρίζηται ὡς τοὺς τελευταίους ὑπαλλήλους. Ἡ τοιαύτη ἐνέργεια κατήντησεν ὅπως κατήντησαν τὰ δικαστήρια, καὶ διὰ τοῦτο ζητοῦνται προσθῆκαι, ἐνῷ δὲν εἶναι βεβαιωμένον, ἐὰν ὁ κατάλογος, τὸν ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μᾶς ἔφερεν, ἐμπεριέχῃ δίκας ἐκκρεμεῖς, αἱ ὁποῖαι τῳόντι πρόκειται νὰ δικασθοῦν, καὶ ἐὰν δὲν ἐξωγκώθη ὁ ἀριθμὸς ὅπως ἐξωγκώθη ἐξ αἰτίας τοῦ ποσοῦ τῶν δικαστῶν καὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν δικαστηρίων, καὶ ἄλλων αἰτιῶν καὶ ἐκ τοῦ νόμου. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ βουλὴ δὲν θὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς προσθήκης.

§111Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ἀρχηγὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως, θέλων νὰ δώσῃ μεγάλην σπουδαιότητα εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν καὶ ν’ ἀνυψώσῃ τὸ ζήτημα περὶ τῆς προσθήκης 4 ἐφετῶν καὶ 10 πρωτοδικῶν, δὲν ἀφῆκεν εἰς ἕτερον τὴν τιμὴν τῆς καταπολεμήσεως τῆς προτάσεως. Ὡς ἄνθρωπος ἔχων εὐχέρειαν λόγου, δυνάμενος νὰ μεταχειρίζεται ἄπειρα καὶ ἀντιφατικὰ πρὸς ἄλληλα ἐπιχειρήματα, χωρὶς νὰ σταματᾷ ἡ διάνοιά του, παρουσιάσθη μὲ μεγάλην σωρείαν ἐπιχειρημάτων, τῶν πλείστων ἀορίστων, τῶν ἄλλων ἰδανικῶν καὶ τῶν τρίτων ἀντιφατικῶν, τὰ ὁποῖα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἐν ὀλίγοις ν’ ἀνασκευάσω, διότι δὲν θέλω βεβαίως νὰ ἐνδιατρίψω πολὺ εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν, καθ’ ὅσον ἡ παράτασις τῶν συζητήσεων τούτων ἀποβαίνει ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἤρχισε πρῶτον ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐπιχειρήματος, θελήσας νὰ μεμφθῇ μιᾶς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐνασχολουμένην περὶ τῆς αὐστηρᾶς οἰκονομίας εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν προσόδων τοῦ δημοσίου, καθόσον τὸ κράτος εὑρίσκεται εἰς δυσχερείας οἰκονομικὰς, ἠθέλησα ἁπλῶς ν’ ἀποδείξω ὅτι χρηματικὴ αὔξησις ἐκ τῆς προσθήκης ταύτης δὲν ὑπάρχει. Τὴν παρατήρησιν ταύτην δὲν ἀπηύθυνα εἰς τοὺς οἰκονομολόγους, ἀλλὰ πρὸς τοὺς μὴ τοιούτους, δηλ. τοὺς ἁπλουστέρους, πρὸς οὓς ἠθέλησα νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ προστεθῇ νέα δαπάνη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, νέα ζημία εἰς τὸ κράτος, ἀλλ’ ἁπλῶς πρόκειται ὁ διορισμὸς τοῦ νέου προσωπικοῦ νὰ φέρῃ καὶ ὠφέλειαν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δικαστικῶν εἰσπράξεων, ἐνῷ πρόκειται νὰ θεραπευθῇ καὶ μία ἀνάγκη κοινωνική. Ἀληθὲς μὲν εἶναι, ὅτι προκειμένης φορολογίας, πᾶν χρῆμα τὸ ὁποῖον ἐξάγεται ἐκ τῆς πήρας τοῦ φορολογουμένου πολίτου, εἶναι ἐλάττωσις τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως εἴτε εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν εἴτε εἰς τὴν ἄλλην γίνεται ἀφαίρεσις. Ἐλάττωσις ὑπάρχει πάντοτε, ἀλλ’ ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ ἐνταῦθα, ὅτι ἐὰν ἀφ’ ἑνὸς ἐλαττοῦται ἡ περιουσία τοῦ φορολογουμένου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρόκειται περὶ ἐλαττώσεως, τὴν ὁποίαν εὐχαρίστως δέχεται, θεωρῶν αὐτὴν ἀναγκαίαν καὶ νόμιμον, διότι ἐκ τῆς ἐλαττώσεως ταύτης πρόκειται νὰ σώσῃ καὶ νὰ προστατεύσῃ ἀνώτερα συμφέροντα. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο λοιπὸν, τὸ ὁποῖον εἶχον σκοπὸν διὰ τῆς παρατηρήσεως ἐκείνης νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸ ὁποῖον ἡ εὐστροφία τοῦ πνεύματος τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἐπιτηδείως ἠθέλησε νὰ διαστρέψῃ. Ἀλλὰ, κύριοι, διὰ νὰ πεισθῆτε, ὅτι τὸ ἐπιχείρημά του τοῦτο δὲν ἦτο σωστὸν, παρετηρήσατε καὶ διατηρεῖτε νομίζω τοῦτο ἐν τῇ μνήμει ὑμῶν, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης μετὰ ταῦτα μὲ μεγάλην ἀδιαφορίαν ὡμίλησε περὶ ἀφαιμάξεων, αἱ ὁποῖαι ἀναγκαίως πρέπει νὰ γίνουν εἰς τὸ σῶμα τῆς κοινωνίας πρὸς ἐπίτευξιν μεγάλων σκοπῶν εἰς τὴν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἰδικήν του ἰδέαν. Ὥστε δὲν πρόκειται ἐνταῦθα ζήτημα περὶ τῆς ἀληθοῦς ζημίας, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸν φορολογούμενον, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς ὠφελείας ἡ ὁποία ἐντεῦθεν μέλλει νὰ προσγίνῃ, εἴτε ἀσπαζομένης τῆς ἰδικῆς μου προτάσεως, εἴτε ἐκείνης τοῦ κ. Κουμουνδούρου. Τοιουτοτρόπως τὸ ἐπιχείρημα, περὶ οὗ ὁ λόγος, καταντᾷ ὅλως διόλου ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀξίας. Μετὰ τὴν ἀνασκευὴν τοῦ πρώτου αὐτοῦ ἐπιχειρήματος μεταβαίνω εἰς μίαν κατηγορίαν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης κατὰ τῆς καταστάσεως τῆς δικαιοσύνης ἐν γένει χωρὶς ἀναφορὰν, χωρὶς σχέσιν, ὅπως ἐξεφράσθη, πρὸς τὰς κυβερνήσεις. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπῆρξε τοιαύτη κατάστασις, καὶ ὁμολογῶ ὅτι ὑπῆρξε, ὀφείλω μετὰ μεγάλης τόλμης νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι ἔκαμον ὅ,τι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ βελτιώσω αὐτὴν καὶ ἐν μέρει τὴν ἐβελτίωσα. Δὲν ἔχει λοιπὸν κανεὶς τὸ δικαίωμα νὰ παραλληλίσῃ τὴν τωρινὴν κατάστασιν μὲ οὐδεμίαν τῶν προηγηθεισῶν ἀπὸ τῆς μεσοβασιλείας καὶ ἐντεῦθεν. Δὲν θέλω ν’ ἀποδώσω εἰς ἀνικανότητα ἢ εἰς κακὴν προαίρεσιν τῶν προηγουμένων κυβερνήσεων τὴν κατάστασιν ἐκείνην. Πιθανὸν αἱ περιστάσεις νὰ ἦσαν δυσκολώτεραι προηγουμένως, καὶ βαθμηδὸν αἱ δυσκολίαι ἐκεῖναι νὰ ἠλαττώθησαν καὶ νὰ εὑρέθην ἐγὼ εἰς καλλιτέραν ἐποχήν. Ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, κύριοι, ὅτι ἅμα ἦλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν κατέστησα ἀμέσως κύριον μέλημά μου τὴν βελτίωσιν, διότι τὰ δικαστήρια εὑρίσκοντο ὅλα ἀνεξαιρέτως εἰς μεγίστην παραλυσίαν· οὔτε ἡ πολιτικὴ δικαιοσύνη ἐνηργεῖτο, οὔτε ἡ ποινική. Εἰς τὸ δικαστήριον μάλιστα τῶν Καλαμῶν, εἰς τὸ τοῦ νομοῦ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης, ἐπὶ ἓξ μῆνας οὔτε μία ποινικὴ ὑπόθεσις μέχρι τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἤλθομεν εἰς τὰ πράγματα εἶχε συζητηθῆ, οὔτε μία. Τὸ φέρω αὐτὸ ὡς παράδειγμα, διότι ὡς ἔγγιστα αὕτη ἦτο ἡ κατάστασις τῶν πλείστων δικαστηρίων. Ποία δὲ ἦτον ἡ κατάστασις τοῦ δικαστηρίου αὐτοῦ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη δὲν θέλω νὰ τὴν παραστήσω λεπτομερῶς, ἀλλὰ σᾶς λέγω καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι σήμερον ἡ δικαιοσύνη διανέμεται εἰς αὐτὸ μὲ ἴσην αὐστηρότητα ἐναντίον ὅλων τῶν κομμάτων· εἰς δὲ τὰς φυλακὰς τῆς Μεσσήνης ὑπάρχουν σήμερον οἱ φίλοι τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ὅσοι εὑρέθησαν ἔνοχοι, οἱ φίλοι τοῦ κ. Δαγρὲ, οἱ φίλοι τοῦ κ. Φλέσσα, οἱ φίλοι τοῦ κ. Μαυρομιχάλη. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀληθὲς ὅτι πρέπει νὰ σχετισθῇ ἡ ἐποχὴ αὕτη μὲ τὰς προηγηθείσας ἐποχάς. Ἡ σημερινὴ ἐποχὴ εἶναι πρωτοφανὴς εἰς τὸν νομὸν ἐκεῖνον καὶ εἰς ἄλλους νομούς. Ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις ἐπελήφθη μετὰ μεγίστου ἐνδιαφέροντος, ἵνα φέρῃ μίαν βελτίωσιν· ἐὰν δὲν ἔφερε μεγαλειτέραν, δὲν πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς ἔλλειψιν προαιρέσεως, ἀλλ’ εἰς τὰς μεγάλας δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἀπήντησε, καὶ τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατο βεβαίως διὰ μιᾶς νὰ ἐξομαλύνῃ, δυσκολίας προερχομένας κυρίως ἐκ τῶν κακῶν ἕξεων, τὰς ὁποίας αἱ προηγούμεναι κυβερνήσεις ἐπέβαλον εἰς τοὺς δικαστάς. Εἰς τὸ πρωτοδικεῖον τῶν Ἀθηνῶν — ὁμιλῶ εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ ἴσως τὸν λόγον μου τοῦτον σήμερον θὰ ἀκούσουν πολλοὶ καὶ θὰ ἐπαναληφθῇ αὐτὸς ἴσως εἰς πολλοὺς κύκλους — τὸ δικαστήριον τῶν πρωτοδικῶν ἦτο ναυαγημένον, δὲν ἐδίκαζε παρὰ ὑποθέσεις προτιμωμένας. Ἐν τούτοις σήμερον δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἐνώπιόν σας, στηριζόμενος εἰς ἐπίσημον ἔγγραφον τοῦ προέδρου τοῦ δικαστηρίου...

§112ΜΕΤΑΞΑΣ. Καὶ πέρυσιν ἔτυχεν ἐνήμερον.

§113ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡσύχασε, κύριε· δὲν ἠμπορεῖς νὰ γνωρίζῃς καλλίτερον ἀπὸ τὸν πρόεδρον, διότι πηγαίνεις μίαν φορὰν τὸν χρόνον εἰς τὸ δικαστήριον.

§114ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἦτο ἐνήμερον.

§115Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἦτο ἐνήμερον.

§116ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ δικαστικὸν τμῆμα, τὸ δικάζον τὰς συνήθεις ὑποθέσεις, προχθὲς προὐχώρησεν εἰς τὴν ἐκφώνησιν μέχρι τῆς ὑποθέσεως, ἥτις ἐνεγράφη τὴν ἰδίαν ἡμέραν εἰς τὸ πινάκιον. — Ἰδοὺ τί λέγει ὁ πρόεδρος τῶν πρωτοδικῶν κ. Ἀντωνιάδης, καὶ βεβαιωθῆτε ὅτι εἶναι ἓν ἔγγραφον τὸ ὁποῖον αἰφνιδίως ἔλαβον πρό τινων ἡμερῶν. Ἀναγνώσατέ το, κ. γραμματεῦ. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἔγγραφον).

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι καὶ εὔκολον· τοῦτο δὲν εἶναι σπουδαῖον· ἠμπορεῖ νὰ ἐγγράψῃ τὴν ἰδίαν ἡμέραν καὶ νὰ ἐκφωνήσῃ (θόρυβος).

§118Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅταν σᾶς ἀκούωμεν, ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ διακόπτετε.

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. Πετσάλη.

§120Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διότι σημαίνει, ὅτι μὲ αὐτὰ τὰ μέσα θέλετε νὰ καλύψετε τὴν κατάληψιν τῶν ἀναγινωσκομένων. Ἐγὼ δὲν εὑρίσκομαι εἰς καμμίαν σχέσιν μὲ τὸν πρόεδρον τοῦ πρωτοδικείου, οὔτε ἀτομικὴν, οὔτε ἄλλην. Εἶναι φίλος ἴσως ἄλλων κυρίων πολιτικῶν τῆς Βουλῆς ταύτης, σπανιώτατα δὲ τὸν εἶδον ἕνεκα ὑπηρεσίας. Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἶναι αὐτοπροαιρέτως συντεταγμένον καὶ ἀπεσταλμένον εἰς ἐμὲ, διὰ νὰ μαρτυρήσῃ, ὡς ἐκφράζεται, τὴν ὑπὸ τὸ ὑπουργεῖόν μου πρώτην φορὰν παρουσιασθεῖσαν ἐνημερότητα. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι σπουδαῖον, δὲν εἶναι ἐπιχείρημα σπουδαῖον. Τὸ λέγω τοῦτο, διότι ἐνισχύομαι ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν, δὲν εἶναι ἀπὸ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ δικαστηρίου Ζακύνθου, νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐπιστολὴν τοῦ εἰσαγγελέως, διὰ νὰ πληροφορηθῆτε εἰς ποίαν κατάστασιν ἦτο τὸ δικαστήριον αὐτὸ πρὸ ἡμῶν κατά τε τὴν διανομὴν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς πολιτικῆς; Τὸ ἔγγραφον ὑπάρχει ἐνταῦθα τοῦ εἰσαγγελέως, ὁ ὁποῖος περιγράφει τὴν σημερινὴν κατάστασιν τοῦ δικαστηρίου, προσθέτων ὅτι ἐξ 90 φυγοδίκων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρχον, σήμερον ἕνεκα τῆς ταχύτητος τῆς ἐκδόσεως τῶν βουλευμάτων, προσῆλθον πολλοὶ, πλὴν τῶν συλληφθέντων ἕνεκα τῆς δραστηριότητος τῆς ἀρχῆς, τὸ ὅλον 60 ἐξ 90 ὑπαρχόντων τὸ ὅλον. Εὐελπίζεται δὲ, λέγει ὁ εἰσαγγελεὺς, ὅτι ἐντὸς 15 ἡμερῶν θὰ ᾖναι καὶ οἱ λοιποὶ φυγόδικοι εἰς τὰς φυλακάς.

§121ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μᾶς τὸ δίδετε τὸ ἔγγραφον τοῦ εἰσαγγελέως;

§122Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα. — Πρὸς τούτοις λέγει, ὅτι ἐξακολουθεῖ παραδειγματικὴ τάξις ἀπό τινος χρόνου ἐκεῖ ὅπου ἐγίνοντο τόσα ἐγκλήματα πρότερον· καὶ αὐτὸ βεβαίως εἶναι ἓν ἐκ τῶν καλῶν ἀποτελεσμάτων τῆς προνοίας τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὀφειλομένων εἰς τὴν καλὴν διαμόρφωσιν τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου. Οἱ δικασταὶ, οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν παντοῦ, ὡς θέλει ἀποδειχθῆ καὶ περαιτέρω, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μετετέθησαν, διωρίσθησαν καὶ μετετέθησαν πρὸς βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας· ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐσχημάτισε μίαν θεωρίαν ὀρθὴν κατὰ τῶν μεταθέσεων, μὴ ἐφαρμοζομένην δὲ ἐπὶ τῶν τοιούτων πράξεων τοῦ ἐνεστῶτος ὑπουργείου τῆς δικαιοσύνης. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι παντοῦ, ὅπου καὶ ἂν ἔγιναν μεταθέσεις ἢ παύσεις, ὑπηγορεύθησαν ὑπὸ τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, εὐσυνειδήτως ἐκτιμηθεισῶν. Οὐδεὶς δὲ διωρίσθη δικαστὴς χωρὶς νὰ ἦναι προλύτης ἢ διδάκτωρ, καὶ οὗτοι ἀντικατέστησαν πρόσωπα ἀνάξια νὰ κατέχωσι θέσιν δικαστοῦ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ περὶ τούτου documenta ἀκολούθως. Λάβετε, κ. Λομβάρδε, τὸ ὁποῖον θέλετε ἔγγραφον τοῦ εἰσαγγελέως Ζακύνθου. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν κανεὶς νὰ εἴπῃ καὶ νὰ διϊσχυρισθῇ τιμίως καὶ μὲ ἀποδείξεις, οὔτε μὲ ἐνδείξεις, ὅτι ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἡ δικαιοσύνη ἐχρησίμευσεν ὡς ὄργανον κακεντρεχὲς καὶ κακόηθες ἐκδικήσεων, ὅπως ὁμολογουμένως διετέλεσε πρὸ αὐτῆς. Περὶ τούτου ὁμολογεῖ ἡ συνείδησις τῶν δικαστῶν καὶ τῶν πολιτῶν εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας. Παρακαλῶ νὰ μὲ φέρουν ἓν παράδειγμα τοιοῦτον. Ἡ ἀποκέντρωσις, περὶ ἧς ἔκαμε λόγον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης καὶ ἡ ὁποία ἐχρησίμευσε πάλιν ὡς θέμα εἰς ἄλλην συζήτησιν, προκειμένου περὶ διαχειρίσεως τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, ἡ ἀποκέντρωσις λέγω κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ δικαστηρίων εἶναι καταστρεπτική, καὶ λέγω ὅτι εἶναι καταστρεπτικὴ χωρὶς νὰ ἐνδιατρίψω εἰς τοῦτο πολὺ, ἀφοῦ ἔχω τὸ παράδειγμα τῆς ἱστορίας τῆς Ἀγγλίας. Τὸ ἀγγλικὸν ἔθνος δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι εἶναι τὸ μόνον τὸ ὁποῖον εὗρεν, οὕτως εἰπεῖν, τὸν τετραγωνισμὸν τοῦ κύκλου εἰς τὴν διοίκησιν· ἐὰν δὲ εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἡ συγκέντρωσις ὡς πρὸς τὰ δικαστήρια θεωρῆται ἔργον ἀναγκαῖον εἰς τὴν τακτικὴν καὶ καλὴν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης, βεβαίως δὲν δύναταί τις ν’ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο διὰ τὴν Ἑλλάδα, τοὐλάχιστον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τις ἐπιχειρήματα τοιαῦτα, ὥστε νὰ καταστρέψῃ τοσοῦτον μακρὰν εὐδόκιμον πεῖραν τοιούτου μεγάλου ἔθνους. Καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω τὴν ἀποκέντρωσιν αὐτὴν εἰς τὰ δικαστήρια· εἰς ποίους νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν; Ὑπάρχει κάτι τι εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ Βελγίου, ὅτι οἱ Ἀρειοπαγεῖται ἐκλέγονται ἐκ καταλόγου διπλῶν ὀνομάτων τοῦ δικαστηρίου αὐτοῦ καὶ τῆς Γερουσίας.

§123ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ οἱ Ἐφέται.

§124ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι ἀδιάφορον τοῦτο. Δὲν πρόκειται ν’ ἀναπτύξω καὶ νὰ ἐξηγήσω σήμερον τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα· πρόκειται νὰ φέρω ἓν παράδειγμα. Σᾶς φέρω λοιπὸν τὸ μεγαλείτερον παράδειγμα, ὅτι οἱ Ἀρειοπαγεῖται ἐκλέγονται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐκ καταλόγων, παρουσιαζόντων ἓξ ὀνόματα ὑποψηφίων. Αὐτὸ εἶναι ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀσμένως ἤθελον δεχθῆ καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα, εἶναι δὲ τόσον βέβαιον ὅτι σᾶς ὁμιλῶ εἰλικρινῶς, ὥστε προκειμένου σήμερον περὶ συμπληρώσεως μιᾶς θέσεως Ἀρειοπαγίτου, προσέτρεξα εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον νὰ ὠφεληθῶ ἀπὸ τὰ φῶτα του καὶ νὰ τὸν εἴπω νὰ μοὶ ὑποδείξῃ πρόσωπα. Βλέπετε ὅτι χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ τοιοῦτος θεσμὸς ἐν Ἑλλάδι, ποίαν χρῆσιν ἔκαμα. Προκειμένου λόγου ν’ ἀναπληρώσω δύω ἐφέτας προσέτρεξα εἰς τὸ δικαστήριον τῶν ἐνταῦθα ἐφετῶν καὶ τῆς Ναυπλίας, ἐζήτησα διπλᾶ ὀνόματα· παρεχώρησα τὰ δικαιώματά μου ἑκουσίως, διότι ὁ σκοπός μου ὑπάρχει νὰ δυνηθῶ νὰ μορφώσω, ὅσον ἔνεστι καλλίτερα, τὰ δικαστήρια, καὶ νὰ ἐκπληρώσω ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον πολὺ βαθέως αἰσθάνομαι. Ἀποκέντρωσις λοιπὸν δὲν δύναται σήμερον νὰ ὑπάρξῃ ἐν Ἑλλάδι, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα ὑπάρχει κατηρτισμένον, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα ἀπέδωκεν εἰς τὸν Βασιλέα τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ πάντων τῶν δικαστῶν.

§125ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐννοῶ αὐτὸ βεβαίως· ἐγὼ ἐννοῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξαρτᾶται ὁλωσδιόλου ἀπὸ τὸ αὐθαίρετον τοῦ ὑπουργοῦ.

§126Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Ἀλλὰ πῶς θά γίνῃ;

§127ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ σύστημα τῆς ὑποψηφιότητος, αὐτὸ περιορίζει.

§128Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ ὑποψηφιότης περιορίζει τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐναντίον τοῦ Συντάγματος. Προαιρετικῶς τὸ ἔπραξα, ἐὰν θέλῃ καὶ ἄλλος ὑπουργὸς δύναται νὰ τὸ κάμῃ, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὑποχρεωτικόν. Δὲν ἀσπάζομαι λοιπὸν τὴν ἀποκέντρωσιν· ὅ,τι δὲ ἔπραξα, τὸ ἔπραξα διὰ ν’ ἀνακουφίσω τὴν εὐθύνην μου, διότι αὔριον ἠμποροῦν νὰ εἴπουν, ὅτι ἠθέλησα νὰ διορίσω φίλους μου καὶ πρόσωπα ἀνίκανα· ὅταν ὅμως ἔχω τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, τῶν δύω μεγαλειτέρων ἐφετείων, τότε βεβαίως κανεὶς δὲν θὰ τολμήσῃ νὰ διαβάλῃ τὴν ἐνέργειάν μου, ἢ ἂν τολμήσῃ ἔχω πρόχειρον τὸ μέσον νὰ τὸν ἀντικρούσω. Κύριοι, καὶ κατὰ προηγουμένην τινὰ συζήτησιν, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου, παραμορφόνων τὰ πράγματα καὶ τοὺς ἀριθμούς, ὡμίλησε πολλὰ περὶ παύσεων καὶ περὶ μεταθέσεων· ἐγὼ δὲν ἀποφεύγω σήμερον νὰ δώσω λόγον, ἂν καὶ ᾖναι δικαίωμά μου, δικαίωμα, τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθη ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Κουμουνδούρου, καὶ ὁ νῦν κατήγορός μου κ. Λομβάρδος κατὰ κόρον, διότι ἐνεργήσας μετ’ εὐσυνειδησίας καὶ μετ’ ἠθικότητος, εἰς πᾶσαν στιγμὴν εἶμαι ἕτοιμος νὰ δεχθῶ τὴν εὐθύνην, καὶ νὰ δώσω λόγον τῆς διαγωγῆς μου. Θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἔχω δίκαιον λέγων, ὅτι παρεμόρφωσεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὰ πράγματα. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι σᾶς εἶπεν, ὅτι ἔπαυσα 10 ἀντεισαγγελεῖς. Τοιοῦτον ἐπιχείρημα δὲν θέλω νὰ τὸ χαρακτηρίσω μὲ τὴν οἰκείαν λέξιν· τοὺς προβιβασθέντας ἀντεισαγγελεῖς τοὺς καταττάτει μεταξὺ τῶν παυθέντων. Ἐγὼ δὲν ἔπαυσα, κύριοι, παρὰ μόνον 4 ἀντεισαγγελεῖς, καὶ νὰ σᾶς εἴπω ποίους, καὶ διατί εἶπον, ὅτι δὲν ἐνήργησα παρὰ συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς ὑπηρεσίας· ἠμπορεῖ νὰ ἐπλανήθην ὡς ἄνθρωπος, διότι μόνον ὁ μακαριώτατος ἔχει τὴν ἀξίωσιν, ὅτι εἶναι ἀναμάρτητος· ἠμπορεῖ νὰ ὑπέπεσα ὡς ἄνθρωπος εἰς λάθος, ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐνήργησα μὲ τοιοῦτον πνεῦμα, ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα. Ἔπαυσα ἕνα Ῥηγόπουλον ἀντεισαγγελέα Καλαμῶν, κατὰ τοῦ ὁποίου ὑπάρχουν ἄπειρα παράπονα αὐτῆς τῆς ἰδίας μερίδος, εἰς ἣν ἀνήκει ὁ κ. Λομβάρδος, καὶ τὰ ὁποῖα ἐπίστευσα καλῇ τῇ πίστει. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· σᾶς λέγω, ὅτι ἐγὼ συνέλεξα πληροφορίας παρὰ τῶν ἀνωτάτων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, παρὰ τοῦ προέδρου καὶ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, παρὰ τοῦ προέδρου τῶν ἐφετῶν. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην μου πρᾶξιν λοιπόν, ἐπειδὴ εἶχον παράπονα ἐκ μέρους τῆς μερίδος, τὴν ὁποίαν ἀνέφερα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐπίστευσα, ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος παρεξέκλινεν ἀπὸ τὴν γραμμὴν τοῦ αὐστηροῦ καθήκοντος, καὶ ἐπεμβῆκεν εἰς τὴν πολιτικὴν, εἰς καταδιώξεις κατὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ τῶν φίλων του, ἔχων καὶ τὴν πληροφορίαν τῶν ἀρχῶν αὐτῶν ἐνέδωκα καὶ τὸν ἔπαυσα. Ἐὰν ἔκαμα κακόν, εἶναι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε ἐπῄνεσε τὰς πράξεις μου, καθόσον ἀφορᾷ τὰς παύσεις τῶν μελῶν τοῦ δικαστηρίου Καλαμῶν.

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἐπαναλαμβάνω.

§130Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐὰν σήμερον κατακρίνῃ, ἂς μοὶ συγχωρήσῃ, διότι ἐπίστευσα εἰς τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα μοὶ ὑπέδειξε.

§131ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ἔκαμες καλά.

§132ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον.

§133Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. δικαιοσύνης). Θέλω σᾶς εἴπει καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ἄλλων, τοὺς ὁποίους ἔπαυσα. Ἔπαυσα τὸν Πανᾶν, ἕνα γέροντα Κεφαλλῆνα, κατὰ τοῦ ὁποίου ἑκατοντάκις ἦλθεν ὁ κ. Μεταξᾶς παριστῶν μοι αὐτὸν ὡς σφόδρα ἀνίκανον καὶ μερολήπτην.

§134ΜΕΤΑΞΑΣ. Ὄχι· σᾶς εἶπον, διότι εἶναι ἐντόπιος· μὴ λέγετε ψεύματα.

§135Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὰ εἶσαι ὅλως διόλου ἀνάγωγος!

§136Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶσαι ἀνάγωγος, διότι συνετέλεσα εἰς τὸ νὰ γίνῃς Βουλευτής.

§137ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς συνετέλεσες;

§138Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὡς ἄτομον. (θόρυβος).

§139ΜΕΤΑΞΑΣ. Μὲ ἐβοήθησες; εἰς τί, παρακαλῶ;

§140Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ!

§141ΜΕΤΑΞΑΣ. Ἕνα Εἰσαγγελέα, ἕνα Πρωτοδίκην, ἕνα Εἰρηνοδίκην μ’ ἔκαμες; Σὲ παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃς ἂν μοὶ ἔκαμες· οὔτε ἕνα γραμματέα, τὸν ὁποῖον σοῦ ἐζήτησα εἰς τὸ Ἀργοστόλι.

§142Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὑπέγραψα μίαν ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔφερες· (θόρυβος).

§143ΜΕΤΑΞΑΣ. Ὅτι θὰ ἀποδώσῃς δικαιοσύνην καὶ δὲν τὸ ἔκαμες; δι’ ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἔχει 13 ἔτη Πρωτοδίκης.

§144Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ἔκαμα.

§145ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι συζήτησις πλέον αὐτή!

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παύσατε τοὺς διαλόγους. Ὁρίστε, κύριε ὑπουργὲ, εἰς τὸ θέμα (θόρυβος).

§147Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (ὑπουργὸς δικαιοσύνης). Παρακαλῶ, κύριοι! Ἔπαυσα τὸν Μανουσόπουλον, τὸν ὁποῖον εἶχε παύσει καὶ ὁ κ. Λομβάρδος· μοῦ φαίνεται ὅτι ὑπῆρχον οἱ αὐτοὶ λόγοι· διότι ὁ Μανουσόπουλος, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχον λάβει παρὰ τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσα, μοὶ παρεστάθη ὡς ἄνθρωπος ἀνίκανος, εἶχε δὲ καὶ τὰ ἔτη τῆς συντάξεως καὶ ἐνταῦθα ὑπέχω τὴν εὐθύνην μετὰ τοῦ κ. Λομβάρδου· ὁ κ. Βούλγαρης τὸν ἐπανέφερε καὶ ἐγὼ τὸν ἔπαυσα σύμφωνα μὲ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὡς εἶπον εἶχον λάβει· τρεῖς εἶναι λοιπὸν οἱ παυθέντες χωρὶς νὰ προβιβασθῶσι, Πανᾶς, Ῥηγόπουλος καὶ Μανουσόπουλος.

§148ΔΑΓΡΕΣ. 4, καὶ Καραμάνος.

§149Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τώρα καὶ περὶ αὐτοῦ. — Παρατηρεῖτε λοιπὸν πόσον ὁ Βουλευτὴς Ζακύνθου μεταχειριζόμενος ἐπιχειρήματα ῥητορικῆς, τοὺς 3 τοὺς ἔκαμα 10. Ἔρχομαι τόρα εἰς τοὺς δικαστάς. Δὲν ἔπαυσα παρὰ μόνον ἑπτὰ, χωρὶς πρότασιν εἰσαγγελέως, καὶ σᾶς λέγω ποίας πληροφορίας εἶχον· τὰς τοῦ κ. Μωραϊτίνη, τοῦ κ. Βάλβη, τοῦ κ. Ἐμμανουήλ, τοῦ κ. Προβελεγγίου, τοῦ κ. Δηλιγιάννη, τοῦ Ταταράκη, τοῦ Ψαῤῥᾶ, οἵτινες ἐγνώριζον τὰ πρόσωπα· τέλος ὅλων τῶν ἀνωτέρων δικαστῶν, τοὺς ὁποίους ἐκάλεσα καὶ συνέταξα σημείωσιν. Ἐκτὸς τούτου εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου καί τινα παράπονα, τὰ ὁποῖα εἶχον πλέον πιστοποιηθῆ εἰς τὴν κοινωνίαν, πηγάζοντα ἀπὸ τοὺς φίλους αὐτῆς (δεικνύει τὴν δεξιὰν πτέρυγα) τῆς μερίδος, ὅπως ὁ Καραμάνος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ φίλος μου κ. Δαγρὲς μὲ προκαλεῖ ν’ ἀναφέρω τὸ ὄνομά του. Ἰδοὺ ποῖοι εἶναι οἱ παυθέντες πρωτοδίκαι, θὰ ἀναφέρω τὰ ὀνόματά των.

§150ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Εἶναι περιττόν.

§151ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ τοὺς ἀκούσωμεν.

§152Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Λιβάνιος, αὐτὸς ἦτον εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, καὶ κατὰ μίαν ἐποχὴν προσεκλήθη ἐνταῦθα καὶ ἔγινε δικαστὴς, χωρὶς νὰ ᾖναι οὔτε ὡς ὑπογραμματεὺς δικαστηρίου, κατὰ τὰ ἄλλα δὲν ἦτο καὶ ἄξιος ἐμπιστοσύνης, Κονδυλογιάννης, Καραμάνος, Μπράτιμος, ὅστις περιήρχετο ἐπὶ τοῦ παρελθόντος ὑπουργείου εἰς τὰ Χαυτεῖα ὁμιλῶν ἐν ὑπαίθρῳ ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ Σκιαδαρέσης· περὶ τούτου ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι οὐδεὶς λόγος ἀληθὴς ὑπῆρχεν, ἀλλ’ εἶχε συκοφαντηθῆ μετὰ ἑτέρου δικαστοῦ, τοῦ κ. Γούσαρη, ὑπό τινος προσώπου, οὗ τὸ ὄνομα δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω, τοῦ ἔκαμε τοιαύτην κατηγορίαν, ὥστε ὁποιοσδήποτε καὶ ἂν ἦτον ὁ ὑπουργὸς, δὲν τὸν ἐκράτει, διότι ἀπεδεικνύετο, ὅτι δὲν ἦτο ἄξιος ὡς δικαστής. Τὸ βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὅτι φθάσαντος τοῦ Σκιαδαρέση ἐνταῦθα, μοὶ ἐξηγήθη οὗτος ὥστε νὰ πεισθῶ περὶ τῆς ἀθωότητός του· διεύθυνα δὲ αὐτὸν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως διὰ νὰ πεισθῇ καὶ οὗτος· ἀκολούθως ἐπρόφθασα ν’ ἀναστείλω τὴν κοινοποίησιν τῆς παύσεως τοῦ Γούσαρη τηλεγραφικῶς.

§153ΤΙΝΕΣ. Τοῦ Γούσαρη. (θόρυβος).

§154Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσ.). Ἡ παῦσις τοῦ Σκιαδαρέση ἦτο τετελεσμένη, ἡ κατηγορία ἦτο τοιαύτη ὥστε ἠδύνατο εὐκόλως τις νὰ τὴν πιστεύσῃ· ἀλλὰ μὲ εἶπεν αὐτὸς ὁ Σκιαδαρέσης ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην, καὶ ἐγὼ τοῦ εἶπον ὅτι θὰ τὸν ἐπαναφέρω, μὲ εἶπεν ὅτι εἶχε σκοπὸν νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν πατρίδα του. Αὐτοὶ εἶναι οἱ δικασταὶ, τοὺς ὁποίους.....

§155ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ὁ Β...... ἦτο κακὸς δικαστής;

§156Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσ.). Αἱ ἁρμόδιοι ἀρχαὶ τοιαύτην τινὰ ἰδέαν ἐξέφρασαν περὶ αὐτοῦ. Τώρα, κύριοι, καμμίαν ἄλλην παῦσιν δὲν ἔκαμα ἄνευ προτάσεως εἰσαγγελέως ἢ Προέδρου. (θόρυβος).

§157Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, ἂν ᾖναι ἀναγκαῖοι οἱ ἐφέται.

§158ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐβεβαιώθητε, κ. ὑπουργὲ, ἂν αὐτὰ τὰ παράπονα εἶναι βάσιμα; (θόρυβος).

§159ΣΕΡΒΟΣ. Εἴπατε διὰ τὸν Σκιαδαρέση ὅτι ἀκολούθως ἀνεκαλύψατε ὅτι ἦσαν ἀβάσιμα τὰ κατ’ αὐτοῦ· τοῦτο ἔλαβε χώραν πρὸ 4 μηνῶν, ἐδώκατε τὴν δέουσαν ἱκανοποίησιν;

§160Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσ.). Ὄχι· σᾶς εἶπον ὅτι μὲ εἶπεν ὅτι εἶχεν ἀνάγκην τοῦ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν πατρίδα του· ἐπιφυλαχθεὶς κατόπιν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἐγὼ δὲ ἐπιφυλάχθην νὰ τὸν ἐπαναφέρω εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§161ΣΕΡΒΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ἀποδώσατε τὴν δικαιοσύνην του εἰς αὐτὸν τὸν τίμιον καὶ τὸν ἐνάρετον ἄνθρωπον καὶ τὸν ἱκανόν!

§162Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Πολὺ καλὰ· θὰ τὸν ἱκανοποιήσω. — Ἀπελύθη ὁ Πρωτοδίκης Πατρῶν Ζερβὸς, κατ’ αἴτησίν του· ἤθελε νὰ γίνῃ συμβολαιογράφος· ἔχει τὰ ἔτη τῆς συντάξεως, ἐβαρύνετο νὰ ἐργάζηται, καὶ ἐπειδὴ ἦτο ζημία του νὰ μένῃ, ἀφοῦ δὲν ἤθελε, ὤφειλα νὰ τὸν ἀπαλλάξω καὶ τὸν ἀπήλλαξα. Ἀπελύθη ὁ Στάϊκος κατὰ συνέπειαν βαρείας κατηγορίας ὅλων τῶν ἀρχῶν, ἐνώπιον τῶν ὁποίων οὐδεὶς ὑπουργὸς ὄχι νὰ διστάσῃ ἠδύνατο νὰ τὸν παύσῃ, ἀλλ’ οὔτε ἤθελε τολμήσει νὰ μὴ τὸν παύσῃ· ἡ κατηγορία ἦτο ἐκ μέρους ὅλων τῶν ἀρχῶν, Εἰσαγγελέως, Νομάρχου, Μοιράρχου κτλ. Ἔπαυσα τὸν Πρωτοδίκην Ζακύνθου Ψάλτην. Ἔχω τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα κατὰ συνέπειαν κατηγορίας διευθυνθείσης εἰς τὸ ὑπουργεῖον ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως Σπυρίδωνος Βλάχου, προσώπου ὑποληπτομένου παρὰ πάντων, καὶ ὑπὸ τοῦ Σημαντήρα προέδρου, οἱ ὁποῖοι τὸν κατηγοροῦν πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως ὡς ἄνθρωπον ὑπηρετοῦντα μὲ κακὴν πίστιν, ἀγράμματον καὶ ἀδρανῆ. Ὁ πρόεδρος μοὶ ἔγραφεν ὅτι ἀποφεύγει νὰ ὑπογράψῃ βουλεύματα συζητηθέντα καὶ προφασιζόμενος ὅταν τοῦ παρουσιάζωνται πρὸς ὑπογραφὴν, ὅτι δὲν γνωρίζω ἂν ἔλαβα μέρος· ὑποθέτω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπέπεσα εἰς μίαν ἀπάτην, ἀλλ’ ἡ θέσις μου εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δύναμαι ν’ ἀπατῶμαι, διότι ὁ νόμος μὲ ὑποχρεοῖ νὰ ἀκούω τὰς ἀρχάς.

§163ΔΑΓΡΕΣ. Περὶ τοῦ Ψάλτη παρακαλῶ, πότε τὸν ἔπαυσαν, διότι εἶναι συμπολίτης μου, καὶ συγχρόνως καὶ φίλος μου· (θόρυβος).

§164ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐπαινοῦμεν καὶ κατηγοροῦμεν πρόσωπα ἀπόντα.

§165Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὅταν ἔρχεται ὁ Λομβάρδος καὶ μὲ ἐπιβαρύνῃ μὲ κατηγορίας ἀδίκους, ὅτι αὐθαιρέτως ἔπαυσα αὐτοὺς, πῶς ἠμπορῶ νὰ μείνω ὑπὸ τὸ βάρος τοιούτων κατηγοριῶν; Πολλοὶ μοὶ ὡμίλησαν, καὶ ἂν μὲ ἠπάτησαν, ἂς δώσωσι λόγον εἰς τὸν Θεόν.

§166ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Βέβαια, ἔτζι ἤθελα πράξει καὶ ἐγώ.

§167Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. Λομβάρδος εἶπεν, ὅτι ἔπαυσα 12 γραμματεῖς· ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι οὐδένα ἔπαυσα ἄνευ προτάσεως τοῦ Εἰσαγγελέως, καὶ ἂν ἀγαπᾶτε δύναμαι νὰ τὰς ἀναφέρω μίαν πρὸς μίαν αὐτάς.

§168ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφοῦ τὸ λέγετε!

§169ΤΙΝΕΣ. Νὰ τὰς ἀκούσωμεν.

§170ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά! (Θόρυβος).

§171Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὡς πρὸς τοὺς Ἐφέτας.

§172Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἀπαντῶ λοιπὸν εἰ τὴν ὀρθὴν παρατήρησιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε δικαστὰς ἀνεξαρτήτους, ὅταν αὐθαιρέτως παύετε καὶ μεταθέτετε αὐτούς. Ἔχω συγχαρητήρια ὑπὸ δικηγόρων, ὑπὸ τῶν προέδρων τῶν δικαστηρίων. Εἶναι Πρόεδρος, τὸν ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω, ὅστις μοὶ ἔγραφεν ὅτι ἔσωσες τὴν κοινωνίαν μὲ τὰς γενομένας μεταθέσεις. Ἀπὸ τὸ Μισολόγγιον γράφουν καὶ μὲ συγχαίρονται οἱ δικηγόροι, ἐπὶ κεφαλῆς ὁ κ. Βάλβης.

§173ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖ, ὅπου......

§174Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ὅστις ἠμποροῦσε νὰ παραλείψῃ αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν, διότι διὰ τῆς εὐφυίας του....... Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ μετετέθησαν ἕνεκα τῶν σχέσεων καὶ τῶν συμπαθειῶν, τὰς ὁποίας ἀπέκτησαν διαμένοντες ἐπὶ πολὺν καιρὸν εἰς τὸν τόπον, καὶ μετατιθέμενοι, ἀλλάζοντες ἀέρα, οὕτως εἰπεῖν, βέβαια εἶναι ἐλεύθεροι ν’ ἀκολουθήσωσιν ἄλλην ὁδόν. Λοιπὸν, ἂν καὶ ᾖναι ἀληθὴς ἡ ἰδέα τοῦ κ. Κουμουνδούρου, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ σήμερον ἐφ’ ἡμῶν, διότι σᾶς ἀπέδειξα καὶ δύναμαι ἔτι μᾶλλον νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι οὐδὲν ἐνήργησα εἰμὴ πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς ὑπηρεσίας. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ μεταθέσεις τινὰς, δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω τοὺς λόγους (ψιθυρισμοί,) ἀλλὰ βεβαιωθῆτε καὶ σᾶς ὁρκίζομαι, ὅτι ἀφορῶσι τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς Ἐπικρατείας. Ἠμποροῦσα νὰ φέρω ἕνα δικαστὴν ἐνταῦθα καὶ μετὰ ταῦτα ν’ ἀποδείξῃ τοιαῦτα ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλω νὰ προλάβω διὰ νὰ μὴ βλάψωμεν τὴν Δικαιοσύνην, διότι εὑρίσκετο εἰς θέσιν νὰ βλάψῃ πολὺ, ἐνῷ εἰς ἄλλην, ὅπου δὲν εἶχε τοὺς αὐτοὺς περισπασμοὺς, ἠμπορεῖ νὰ μὴ βλάψῃ παντάπασιν ἢ ὀλιγώτερον. Ἡ κυβέρνησις αὕτη οὐδέποτε ἠθέλησε οὔτε νὰ καταδιώξῃ ἐγκλήματα οὔτε νὰ προστατεύσῃ ἐγκλήματα· ἐν ᾧ ἄλλαι κυβερνήσεις ἔκαμνον ἀμφότερα. Ἀπαντῶ, εἰς πᾶσαν τοιαύτην συκοφαντίαν, ἡ συνείδησις τῶν δικαστῶν καὶ ἡ συνείδησις τοῦ τόπου, εἶναι τὸ πρῶτον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔκαμε, χειραφετήσασα μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν, διὰ πρώτην φορὰν τὴν δικαιοσύνην. Ἀλλ’ ὡς προεῖπον δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ ἐπιτηρῶ τὴν διαγωγὴν τῶν δικαστῶν καὶ ὅπου εὕρω, ὅτι δὲν συνᾴδει πρὸς τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας, ἠμπορεῖ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν παῦσιν ἢ τὴν μετάθεσιν. Ἀφοῦ ἡ τελευταία ἀνεγνωρίσθη καὶ μεταξὺ τῶν ἰσοβίων δικαστῶν, πῶς δὲν θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε αὐτὴν διὰ δικαστὴν μὴ ἰσόβιον; Ἐγένετο μία κατηγορία, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι τὸ ποσὸν τῶν δικαστῶν, ἢ ἔλλειψις τοῦ προσωπικοῦ κατὰ τὸν ἀριθμὸν, ἥτις φέρει τὴν στασιμότητα εἰς τὴν διανομὴν τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ εἶναι ἡ ἀνικανότης· ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὅσους καὶ ἂν διώρισα δικαστὰς οὐχὶ ἀντεισαγγελεῖς, ἦσαν ὅλοι ἐφωδιασμένοι μὲ διδάκτορος πτυχία τοῦ Πανεπιστημίου, ὀλίγιστοι μὲ προλύτου, δύο ἢ τρεῖς, καὶ ἂν οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες ἐσπούδασαν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Ἑλλάδος τακτικῶς, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐκχέονται τὰ φῶτα εἰς τὴν Ἀνατολὴν, τὰ ὁποῖα μέλλουν νὰ τὴν ἐκπολιτίσωσι, οἱ ὁποῖοι ἐτελειοποιήθησαν εἰς τὰς γνώσεις των, ὥστε νὰ μαρτυρηθῇ ἡ ἱκανότης των διὰ διπλώματος, ἂν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι δεικνύωνται ἀνίκανοι, ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἄνθρωποι τῆς πράξεως, οἵτινες δὲν ἀνέγνωσαν οὔτε τὴν Γραμματικὴν, οἵτινες δὲν ἀπέκτησαν οὔτε τὰς στοιχειώδεις γνώσεις, ὅτι αὐτοὶ εἶναι, οἵτινες δύνανται νὰ διανείμωσι καλλίτερα τὴν Δικαιοσύνην παρὰ οἱ τοιοῦτοι; βέβαια οἱ ἀνίκανοι δικασταὶ εἶναι ἀνίκανοι καὶ νὰ δικάσουν, ἀλλὰ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον μόλις ἠμποροῦμεν νὰ διακρίνωμεν 30 δικαστὰς, οἵτινες νὰ ᾖναι εἰς τὸ ὕψος τῆς θέσεώς των· οἱ ἄλλοι συμβοηθοῦνται ὑπὸ τῶν ἄλλων. Διὰ τοῦτο, ὅταν ἔρχωνται ἄνθρωποι καὶ παραπονῶνται ὅτι εἶναι ἀνίκανοι καθόσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῆς πολιτικῆς Δικαιοσύνης, τοὺς ἀπαντῶ ὅτι δὲν εἶναι ἄλλοι. Μίαν ἐξαίρεσιν ἔκαμα εἰς τὴν Τρίπολιν, ἐκεῖ ἔγραψα καὶ τοὺς εἶπον, σᾶς καθιστῶ ὑπευθύνους....

§175ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς ὡμίλησά ποτε περὶ δικαστηρίων;

§176Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὄχι· καὶ λοιπὸν μὲ εἶπον ὅτι, νὰ μεταθέσω τοῦτον καὶ τοῦτον, διότι δὲν εἶχον τὴν ἀπαιτουμένην πεῖραν καὶ ἠναγκάσθην νὰ τοὺς μεταθέσω καὶ στείλω ἐκείνους, οἵτινες μοὶ ἐζητήθησαν, καὶ ἐκάλυψα τοιουτοτρόπως τὴν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων. Βέβαια, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐξερχόμενός τις τοῦ Πανεπιστημίου δὲν εἶναι δυνατὸν ἀμέσως νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας διὰ τῆς μελέτης ἀπέκτησε, χρειάζεται κάμποσος καιρὸς διὰ ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην πεῖραν, ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι ὑπάρχουσί τινες οἵτινες διακρίνονται μεταξὺ τῶν καλλιτέρων δικαστῶν· δὲν θέλω ν’ ἀναφέρω ὀνόματα. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης ἐκθέτων τὴν ἱστορίαν τῆς βαθμιαίας αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ, ἐστηρίχθη εἰς αὐτὴν διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι οὐδέποτε ἐφθάσαμεν εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον, ἄρα εἶναι περιττὴ ἡ αὔξησις, καὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἀνέφερε καὶ τὸ Ἐφετεῖον τῶν Πατρῶν· ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ τὸν παρατηρήσω ὅτι αὐτὸ διαψεύδει τὴν θεωρίαν του, διότι αὐτὸ δὲν ἔχει παρὰ 500 μόνον ὑποθέσεις ἐκκρεμεῖς, διὰ τῆς διαιρέσεως τῆς ἐργασίας, διὰ τῆς διαιρέσεως τῆς περιφερείας ἀπεσπάσθη ἓν μέρος ὑποθέσεων, καὶ τὸ Δικαστήριον αὐτὸ μὲ πέντε ἐφέτας ἐκτελεῖ τὴν λειτουργίαν του. Δὲν ἔχει ἀνάγκην προσθήκης δικαστῶν τὸ ἐφετεῖον Ἀθηνῶν, λέγει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης· ἐπαρκεῖ εἰς τον σκοπόν του, καὶ ἑπομένως εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον καλῶς ἔγινεν. Ἐὰν λοιπὸν τὰ ἀποτελέσματα ἦσαν τοιαῦτα καὶ ἡ παρατήρησις ὀρθὴ, τότε βεβαίως θὰ ἦτο ἀδύνατον εἰς ἐμὲ νὰ ἠμπορέσω νὰ τὴν ἀντικρούσω· ἀλλ’ ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης νὰ τῷ ὑποδείξω τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ηὔξησεν ἡ ἐργασία τῶν ἐφετείων· καὶ δὲν εἶναι προϊὸν τῆς ὀκνηρίας τῶν δικαστῶν, ἀλλὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν δικῶν τῆς κοινωνίας, τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν συναλλαγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν. Ἠξεύρετε, ἔντιμε βουλευτὰ Μεσσήνης, ἀπὸ ποίας ἐποχῆς ἀρχίζει τοῦ δικαστηρίου τῶν ἐφετῶν Ἀθηνῶν ἡ πληθὺς τῶν ὑποθέσεων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων τὸ προσωπικὸν τοῦ ἐφετείου αὐτοῦ εἶναι ἀνεπαρκές; Ἀπὸ τὸ 1862, ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τῆς βαμβακοκαλλιεργείας· αἱ περισσότεραι ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς εἰς τὸ δικαστήριον αὐτὸ τῶν ἐφετῶν, πηγάζουν ἀπὸ τὴν λεβαδίαν καὶ ἀπὸ τοιαῦτα συναλλάγματα. Δεύτερον εἶναι αἱ δίκαι τῶν προξενείων· ἔχουν ὑποθέσεις τῶν προξενείων, αἱ ὁποῖαι εἶναι πάμπολλαι καὶ αἱ ὁποῖαι ἔχουν καὶ ἓν ἄλλο ἐλάττωμα, ἓν ἄλλο κακὸν, νὰ ἐμποδίζουν τὴν συζήτησιν τῶν ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ διότι, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ὁμογενῶν εὑρισκομένων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, τὸ δικαστήριον προτιμᾷ πάντοτε τὴν συζήτησιν τῶν ὑποθέσεων τούτων, καὶ ἀφοῦ εἶναι τόσαι ὑποθέσεις, αἱ ἄλλαι μένουσιν ἀσυζήτητοι. Ἔχει προσέτι τὰς ἀγωγὰς τοῦ δημοσίου τὰς προσωπικὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ὀλίγαι.

§177ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἰπῆτε, ἐὰν τὸ ἐφετεῖον ἐδῶ ἐκδικάζῃ περισσοτέρας ὑποθέσεις παρὰ τὸ τοῦ Ναυπλίου;

§178Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Οὐδεμία ἀμφιβολία.

§179ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ἔχετε λάθος.

§180Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ εἴπατε καὶ προχθὲς, ἀλλ’ εἶναι ἔπος πτερόεν. Κύριοι, ἠξεύρω νὰ εἴπω, ὅτι ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ ὑπουργείου τοῦ κ. Βούλγαρη τὸ δικαστήριον τοῦ Ναυπλίου ἐπὶ πέντε μῆνας εὑρίσκετο μὲ ἓν τμῆμα, καὶ ἐννοεῖτε πόσας ὑποθέσεις ἐδίκασε· τὸ δικαστήριον τῶν Ἀθηνῶν ἦτο πλῆρες, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ εἴπω λεπτομερείας, γνωρίζω μόνον νὰ εἴπω, ὅτι αἱ ἀποφάσεις ἐβράδυνον ἐπὶ τρεῖς μῆνας μετὰ τὴν συζήτησι νὰ δημοσιεύωνται. Ὁ κ. Βαλασόπουλος εἶναι ἐν καλῇ τῇ πίστει δὲν ἀμφιβάλλω, ἀλλ’ ὁρμᾶται καὶ ἀπὸ ἓν πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως· τὸν συγχωρῶ· εἶναι φυσικόν· ἀλλὰ τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι ἐὰν ἔλθωμεν εἰς ἀριθμοὺς, θὰ εὑρεθῇ πολὺ λανθασμένος, καὶ ὅταν θέλετε σᾶς ὑπόσχομαι νὰ φέρω....

§181ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἐγὼ τὸν πίνακα ἀπὸ τὸ δικαστήριον.

§182Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἦναι ἐπικυρωμένος, Ἓν ἄλλο προσέτι· τὸ δικαστήριον τῶν Ἀθηνῶν ἔχει εἰς τὴν δικαιοδοσία του πέντε δικαστήρια, ἐνῷ κανὲν ἄλλο ἐφετεῖον δὲν ἔχει τόσην ἔκτασιν δικαιοδοσίας. Μετρήσατε τοὺς νομοὺς, τοὺς ὁποίους ἔχει τὸ δικαστήριον τῆς Ναυπλίας· τῶν Ἀθηνῶν ἔχει τὰς Ἀθήνας, τὴν Χαλκίδα, τὴν Φθιώτιδα, τὴν Σύρον καὶ τὸ Μεσολόγγιον.

§183ΤΙΝΕΣ. Ὄχι τὸ Μεσολόγγιον.

§184Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τέσσαραι, ἂς ἦναι· ἀλλ’ ὄχι, ἔχει καὶ τὴν Παρνασσίδα πέντε.

§185ΜΙΛΗΣΗΣ. Προσετέθη κανεὶς νομὸς εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν ἐν Ἀθήναις ἐφετῶν;

§186Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δικαστήρια σᾶς λέγω πέντε.

§187ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι ἀπ’ ἀρχῆς πέντε.

§188Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι ἀπὸ τὸ 1866. Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς σχηματίζεται αὐτὸς ὁ μέγας ἀριθμὸς ἀπέναντι τοῦ ὁποίου δεικνύεται ὀφθαλμοφανῶς, ὅτι τὸ προσωπικὸν τὸ ὑπάρχον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ὀλιγώτερον. Καὶ ὁ συλλογισμὸς εἶναι ἁπλούστατος· ἀποτείνομαι δὲ εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσσήνης, ἐὰν εἰς τὸ Ναύπλιον, ὅπου δὲν ὑπάρχουν προσωπικαὶ ἀγωγαὶ κατὰ τοῦ δημοσίου καὶ δίκαι περὶ προξενείων, καὶ εἶναι ὀκτὼ δικασταὶ διὰ νὰ ἐκπληρώσουν τὴν ὑπηρεσίαν, εἶναι δυνατὸν τὸ αὐτὸ προσωπικὸν νὰ ἦναι ἐπαρκὲς εἰς τὸ ἐφετεῖον Ἀθηνῶν; δὲν εἶναι δυνατόν. Τότε διὰ νὰ ἦναι ὀρθαὶ αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Κουμουνδούρου πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τέσσαρας δικαστὰς ἀπὸ τὸ Ναύπλιον καὶ νὰ τοὺς προσθέσωμεν εἰς τὸ τῶν Ἀθηνῶν, ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅλους ἴσης ἱκανότητος καὶ ἴσης ἐργατικότητος. Ἐγὼ, κύριοι, ἠθέλησα ν’ ἀνακουφίσω τὴν εὐθύνην μου, ἀδιάφορον ἂν ἡ Βουλὴ εὐαρεστηθῇ νὰ τὸ δεχθῇ ἢ ὄχι· ἐγὼ μόνον ἤθελα ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἔχω ἐπιθυμίαν καὶ γνωρίζω νὰ πράξω τὸ καλόν· ἀφοῦ δὲ ἔχω αἰτήσεις τοῦ προέδρου τῶν ἐνταῦθα ἐφετῶν κ. Ἐμμανουήλ, ὅστις λέγει ῥητῶς, ὅτι ἄνευ προσθήκης τριῶν δικαστῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ καταστῇ τὸ δικαστήριον ἐνήμερον· δὲν ἠμποροῦσα ν’ ἀποβάλω αὐτὰς τὰς αἰτήσεις. Ὁ δὲ κ. Ἀλεξανδρόπουλος, ἠξεύρετε τί μὲ εἶπεν; ὅτι καὶ τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει τοσοῦτον μικροτέραν δικαιοδοσίαν καὶ ὑποθέσεις ὀλιγωτέρας σχετικῶς πρὸς τὰς ἐνταῦθα ὅτι καὶ ἐκεῖνο, ἐὰν δὲν διαιρεθῇ εἰς τρία τμήματα, εἶναι ἀδύνατον νὰ καταστῇ ἐνήμερον. Λέγω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἡ πρώτη ἀνάγκη ἐν πάσῃ κοινωνίᾳ· καὶ ἀφοῦ εἶναι ἡ πρώτη ἀνάγκη, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ σκέπτηται πρὸ πάντων περὶ αὐτῆς, δὲν πρέπει ἐπιπολαίως νὰ διέρχεται τὸ τοιοῦτον ζήτημα. Ἐγὼ προχθὲς σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι 5,000 ὑποθέσεις, ἀλλὰ δὲν εἶχον τελειώσει τὴν ἀγόρευσίν μου· αἱ 5,000 ὑποθέσεις μέχρις οὗ ἀποπερατωθοῦν πολυπλασιάζονται διὰ τῶν προδικαστικῶν εἰς 20,000, διότι οὐδεμία ὑπόθεσις τελειόνει ἐν τῷ ἐφετείῳ, ἐὰν δὲν ἐκδοθοῦν 4 ἢ 5 ἀποφάσεις προδικαστικαί. Ὅταν λοιπὸν παραδεχθῶμεν ὅτι ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς 20,000 ὑποθέσεις, διὰ νὰ τὰς διεξαγάγῃ τὸ δικαστήριον, δὲν εἶναι φανερὸν, πρόδηλον, ὅτι πρέπει νὰ καταντήσῃ ἡ ἐκδίκασίς τινων ἐξ αὐτῶν μετὰ 20 ἔτη; διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ὁ πολίτης εὐχαρίστως θυσιάζει τὸν μικρὸν ἐκεῖνον φόρον τοῦ χαρτοσήμου διὰ ν’ ἀπολαύσῃ ταχύτερον δικαιοσύνην, διότι πρόκειται περὶ συμφέροντος πολὺ ἀνωτέρου, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου αὐτὴ ἡ θυσία εἶναι μηδέν. Εἶπον καὶ ἐπαναλέγω, ὅτι ὅσον περισσοτέρας ὑποθέσεις δύναται νὰ δικάσῃ ἓν οἱονδήποτε δικαστήριον, τόσον μεγαλεῖτερον συμφέρον ἔχει τὸ δημόσιον, καὶ λέγω ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος καὶ τὸ ἠξεύρουν καὶ ἄλλοι, ὅσοι ἐδιοίκησαν τὴν δικαιοσύνην, ὅτι τὰ δικαστήρια ἐπὶ τῶν δυσχερειῶν τοῦ κεντρικοῦ ταμείου ἐξεπλήρωσαν τοὺς μισθοὺς καὶ τὰ ἔξοδά των, καὶ ἀπέστειλαν τὸ περίσσευμα εἰς τὸ ταμεῖον· εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὑρισκόμεθα. Ἐὰν διορισθῇ ἓν τμῆμα εἰς τὸ ὁποῖον τὸ δημόσιον νὰ ἐξοδεύσῃ τὴν δαπάνην 4 δικαστῶν, δηλ. 4 ἐπὶ 400=1600 δραχ., κατὰ μέσον ὅρον θὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἕκαστος τῶν δικαστῶν καθ’ ἑβδομάδα θὰ δικάσῃ 5 ὑποθέσεις, δηλ. 20 ὑποθέσεις τὸ τμῆμα κατὰ μῆνα, ὅπου κατατίθενται μόνον προκαταβολαὶ διὰ τὴν σύνταξιν τῆς ἀποφάσεως καὶ τῶν πρακτικῶν πρὸς 34 δραχ. εἶναι 680. Παρατηρεῖτε λοιπὸν ὅτι ἐπὶ 20 ὑποθέσεων μὲ 34 δραχμὰς, ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δύναται κατὰ μῆνα νὰ εἰσπράξῃ, χωρὶς νὰ λογαριάσωμεν τὰ λοιπὰ χαρτόσημα. Μετὰ θάῤῥους λοιπὸν ὑπέβαλα αὐτὴν τὴν πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ εἶναι ἀδιάφορον ἐὰν τὴν δεχθῇ ἢ ὄχι· ἐγὼ ὅμως ὤφειλα μετὰ πεποιθήσεως νὰ τὴν ὑποβάλω, ὅταν ἐπείσθην περὶ τῆς ἀνάγκης χωρὶς νὰ διστάσω. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσσήνης εἶπε τῳόντι μίαν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν ἐννοῶ καὶ ἐγὼ, καὶ ἡ ὁποία εἶναι τόσον ζωηρὰ, ὥστε ἐὰν δὲν ληφθῇ πρόνοια διὰ νὰ θεραπεύσωμεν αὐτὸ τὸ κακὸν, θὰ ἦναι μεγίστη ζημία τῆς δικαιοσύνης· εἶναι ἡ κατάχρησις, ἡ ὁποία γίνεται τῶν ἐφέσεων. Προπάντων εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα, διὸ σᾶς λέγω, ὅτι καὶ εἰς τὰ δικαστήρια αὐτὰ καταντᾷ μία ὑπόθεσις νὰ διαιωνίζεται διὰ τῆς ἐφέσεως, νὰ δικάζηται ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας μετὰ τέσσαρα καὶ πέντε ἔτη. Ἐκδίδεται μία ἀπόφασις περὶ παρατάσεως προθεσμίας, καὶ ἐπειδὴ εἶναι μικρὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἐφέσεως, ὁ κακῆς πίστεως ὀφειλέτης κάμνει ἔφεσιν, ἥτις μέλλει νὰ τελειώσῃ μετὰ τόσα ἔτη. Τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Κουμουνδούρου εἶχεν ὑποβάλει νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ, διότι τοιουτοτρόπως θέλομεν ἐλαττώσει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκκρεμῶν δικῶν ἐνώπιον τῶν ἐφετείων, ὅστις εἶναι μέγιστος. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν δικῶν πολλαπλασιάζεται καὶ ἀπὸ ἄλλον λόγον, τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων. Καὶ ἐπειδὴ ἐδῶ δὲν ἔχομεν δυστυχῶς στάδια βιομηχανίας, ἐμπορίου ἐξωτερικοῦ, οἱ περισσότεροι τῶν ἀνθρώπων καταφεύγουν εἰς τὸ ἐπάγγελμα τῶν δικηγόρων, καὶ ὁ ἀριθμὸς εἶναι μέγιστος. Ἀλλὰ τί νὰ γίνῃ; ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις θὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν δικηγόρων δυνάμει τοῦ νόμου; Εἶναι 200, 300 δικηγόροι, ἔστω 250· ποῖος θὰ τοὺς περιορίσῃ; Ὑμεῖς, κ. Κουμουνδοῦρε, ἐρχόμενος εἰς τὸ ὑπουργεῖον θὰ τοὺς περιορίσητε; Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ εὕρῃ τρόπον θεραπείας, καὶ δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ τρόπος, ἐνδέχεται νὰ ἦναι ἄλλος. Τώρα, κύριοι, ἔρχομαι καὶ τελειώνω, ἀφίνων τὰ περισσότερα, διότι δὲν θ’ ἀπαντήσω εἰς ὅλα, πρέπει νὰ τελειώσωμεν· θὰ εἴπω ὀλίγα περὶ τῆς αὐξήσεως τῶν πρωτοδικείων. Ὅταν ἦλθα ὡς ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εὗρον τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν τῶν δικαστῶν εἰς 94, ἀλλ’ ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι ὤφειλα νὰ ἐπισπεύσω προπάντων εἴς τινα μέρη τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐπισωρευθεισῶν ἀπειραρίθμων δικῶν, ὤφειλον νὰ μὴ ἀδιαφορήσω, καθὼς δὲν ἀδιαφόρησα νὰ προσθέσω ἐν τῷ δικαστηρίῳ τῶν Καλαμῶν, Τριπόλεως καὶ Ἀθηνῶν δικαστὰς διὰ νὰ τὰ καταστήσω ἐνήμερα. Ἀνεβίβασα τὸν ἀριθμὸν τῶν πρωτοδικῶν εἰς 100 καὶ πάλιν λέγω ὅτι αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς δὲν εἶναι ἀρκετός. Ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω πῶς εἶναι διατεθειμένον τὸ προσωπικὸν αὐτό· ἐν τούτοις ἔμεινα ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ᾖναι ἀληθὴς ἡ αἰτίασις, ὅτι ἐπαύθησαν οἱ δικασταὶ οἱ παλαιοὶ καὶ διωρίσθησαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νέοι ἔχοντες μικρότερον μισθόν· οἱ παυθέντες ἦσαν ἐλάχιστοι, ἀλλὰ τὸ ποσὸν εἶχε κατὰ προσέγγισιν ἐκτιμηθῆ περισσότερον.

§189ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ λέγετε εἰς τὴν ἔκθεσιν.

§190Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρατηρήσατε ὅτι ἐνταῦθα εἰς τὰς Ἀθήνας ἔχω δώδεκα δικαστὰς καὶ μολαταῦτα τὸ τμῆμα τὸ ἐμπορικὸν χωλαίνει μεγάλως· τὸ μόνον τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν θὰ κατασταθῇ ἄξιον τῆς ἀποστολῆς του, θὰ ᾖναι τὸ ἐμποροδικεῖον, ἠξεύρετε διατί; διότι εἶναι ἀδύνατον ἕνας δικαστὴς ἐκ τῶν 12 νὰ μὴ ᾖναι ἄῤῥωστος ἢ ἀπών· ὁ κ. Τζήνας, ὅστις εἶναι πολὺ καλὸς δικαστὴς αἱμόπτυσε· δὲν ἠμποροῦσα νὰ τῷ ἀρνηθῶ νὰ μὴ τῷ δώσω ἄδειαν νὰ ὑπάγῃ εἰς Παρισίους. Λοιπὸν ἀμέσως οἱ 12 ἔγειναν 11. Τώρα ὄχι μόνον ἐκ τῆς ἀπουσίας ἑνὸς δικαστοῦ χωλαίνει αὐτὸ τὸ τμῆμα, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον, ὅστις ὑπάρχει, ἕνας ἄλλος δικαστὴς, ὅστις ἐγήρασε πολὺ ἐνωρὶς, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐργασθῇ καὶ ἴσως πάσχει καὶ δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ μετὰ τῶν ἄλλων δικαστῶν. Λοιπὸν ἐὰν 12 δικασταὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐκπληρώσουν τὴν ἀποστολήν των, πῶς θέλετε νὰ ἐλαττώσητε τὸν ἀριθμόν; διότι ἐὰν περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς εἰς τοὺς 90, τότε θέλομεν πλήρη παραλυσίαν εἰς τὰ πρωτοδικεῖα. Εἰς τὰς Καλάμας ἦταν 7 δικασταὶ καὶ ἐπρόσθεσα μέχρι 10 καὶ δύο ἀντεισαγγελεῖς. Εἰξεύρετε δὲ πόσαι δίκαι ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς; 11,000 ποινικαὶ καὶ 5,000 πολιτικαὶ, τὸ ὅλον 16,000· μάλιστα, 2,000 μόνον εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάκρισιν καὶ 3 κοιμῶνται εἰς τὸ γραφεῖον. Ἂν θέλητε σᾶς φέρω ἔγγραφα τῶν δύω εἰσαγγελέων Παπαφράγκου καὶ Δουκάκη. Λοιπὸν ἠναγκάσθην νὰ κάμω ὅ,τι εἶναι δυνατὸν διὰ νὰ ἀναβιβάσω τοὺς 7 δικαστὰς εἰς 12, πλὴν τῶν δύο ἀντεισαγγελέων· ἐπρόσθεσα λοιπὸν 5 καὶ ἕνα εἰς τὸ ἐνταῦθα πρωτοδικεῖον 6. Τώρα λοιπὸν πρέπει νὰ τοὺς ἀφαιρέσωμεν καὶ νὰ περιορισθῶμεν ἐντὸς τῶν 90, διότι ὁ περυσινὸς προϋπολογισμὸς εἶχεν 90; Ἀλλ’ ὅλοι οἱ ὑπουργοὶ, δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ κ. Λομβάρδος τὸν ὑπερέβη τὸν ἀριθμὸν, ὁ προκάτοχός του ὅμως τὸν ὑπερέβη. Τί νὰ γίνῃ λοιπόν; εἶναι αἱ Καλάμαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τόσας δίκας, τόσην πληθὺν ὑποθέσεων· αὐταὶ πρέπει νὰ ἀπελπισθοῦν ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν. Ἡ Τρίπολις εἶναι τὸ δεύτερον δικαστήριον μετὰ τὸ τῶν Καλαμῶν, ὅπου ἠναγκάσθην νὰ προσθέσω ἕνα δικαστὴν, ἀντὶ 7 τοὺς ἔκαμα 8. Λοιπὸν προσέθεσα τὸ ὅλον 9 καὶ ἕνα ἀντεισαγγελέα 10, καὶ μολαταῦτα οἰκονόμησα τὰ πράγματα, ὥστε εἶναι ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἰς τὸ Ναύπλιον καὶ ἐκεῖ ἔχω δικαστὰς 8. Διὰ νὰ μὴ μακρυλογῶ περὶ ἐφετῶν, λέγω, ὅτι μὲ τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει σήμερον, ἐπειδὴ καὶ τὰ κακουργοδικεῖα κατέστησαν μόνιμα ἐπὶ δέκα μῆνας συνεδριάζοντα ὅπου ἀναγκαιοῦν ἀνὰ εἷς, εἶναι ἀδύνατον τὰ ἐφετεῖα νὰ ἐπαρκέσωσιν. Ἐπίσης λέγω ὅτι τὰ πρωτοδικεῖα, παρ’ οἷς συνιστᾶται κακουργιοδικεῖον, ἀφαιρουμένου τοῦ προέδρου καὶ τῶν συνέδρων, μένουν 4 μόνον δικασταί, ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι ἀναγκαῖος εἷς ἀνακριτὴς καὶ τρεῖς δικασταὶ τῶν πολιτικῶν· ὥστε ἀνάγκη νὰ ᾖναι 6, τὸ ὅλον 6, εἰς τὰ πλεῖστα ὅμως μέρη ὑπάρχουν μόνον 5. Ἐξοικονόμησα λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἀνάγκην μετὰ μεγίστης εὐσυνειδησίας, δὲν ἔχω δὲ τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἐγκρίνῃ ἡ βουλὴ τὴν προσθήκην τῶν 10 χιλ. δραχ. ἐὰν δὲν τὴν ἐγκρίνῃ· δὲν ἔχω κανὲν συμφέρον ἀτομικὸν, μόνον τὴν εὐθύνην ἠθέλησα νὰ ἱκανοποιήσω.

§191ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἰς τὸ Μεσολόγγιον πόσοι εἶναι;

§192Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἦσαν 7, ἀλλ’ ἀνεχώρησαν 3 καὶ εἶναι 4 ἢ 5 μοῦ φαίνεται. Τὸ Μεσολόγγιον ἱκανοποιεῖται μὲ 6 δικαστὰς καὶ μὲ 5 καὶ ἠξεύρετε διατί;

§193ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς ἠρώτησα, διότι μοῦ εἶπον 9.

§194Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐν ὅσῳ ὑπάρχει λῃστεία, δύω δικασταὶ δύνανται ὡς μεταβατικοὶ ἀνακριταὶ νὰ χρησιμεύσουν, καὶ ἤθελα λάβει αὐτὸ τὸ μέτρον καὶ εἰς ἄλλα μέρη ἐὰν εὐκολυνόμην ἐκ δικαστῶν. Παρατηρήσατε πόσον πιεστικαὶ εἶναι αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας.

§195Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Περὶ πρωτοδικῶν δὲν μᾶς εἴπατε, κύριε ὑπουργέ.

§196Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἂν πιστεύσητε ὅτι θὰ κάμω καλὴν χρῆσιν.

§197Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν λέγω περὶ τούτου, ἀλλ’ ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ σύστασις τῶν πρωτοδικῶν ὠφελεῖ;

§198Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι μέρη ὅπου ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη, ἄλλως ἡ δικαιοσύνη θὰ ναυαγήσῃ· καὶ μὲ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον προτείνω, δὲν πρόκειται νὰ εὐχαριστήσω τὰ συμφέροντα κανενὸς προσώπου, ἀλλὰ μόνον τῆς ὑπηρεσίας. Θέλει ἡ βουλὴ νὰ τὸ παραχωρήσῃ; πολὺ καλά· ἄλλως, ἀδιάφορον.

§199ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ποῦ νομίζετε ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ τὴν προσθήκην αὐτήν;

§200ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ εἴπῃ.

§201Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ γίνῃ ἀνατολικὸν ζήτημα βέβαια.

§202ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κύριος Χατζῖσκος.

§204ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ ὁ κ. Λομβάρδος.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔρχεται ὁ κ. Δαγρές.

§206ΔΑΓΡΕΣ. Μάλιστα, θὰ ὁμιλήσω.

§207ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὑπενθυμίζω, κύριοι, τὴν παράκλησίν μου τοῦ νὰ μὴ μὲ διακόψῃ κανεὶς, διότι καὶ ἐγὼ δὲν διακόπτω κανένα. Χθὲς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κ. Λομβάρδος, εἶπε, περιεφρονήθη ἄρα αὐτὴ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ; καὶ δὲν φαίνεται δεόντως ὑποστηριζομένη; Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἐπρόσθεσε, δὲν τὴν ὑπέγραψα.

§208ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ βεβαίως εἶναι ἐντὸς τῆς περιφρονήσεως.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μὴ γίνωνται διακοπαί.

§210Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πάντοτε πρὸς τὰ δεξιά σας εἶναι ἡ ἀταξία.

§211ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὰς λέξεις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ κ. Λομβάρδου τὰς ἤκουσα καὶ ἐγὼ, ἀλλὰ δὲν ἠμπόρεσα νὰ τὸν ἐννοήσω πρὸς τίνα σκοπὸν τὰς ἔῤῥιψεν· ἁπλῶς τὰς ἔῤῥιψεν; ἠθέλησε νὰ μυκτηρίσῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἢ τὴν ἄρνησιν τῆς ὑπογραφῆς του;

§212ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἠξεύρετε μὲ ποῖον σκοπόν. Δὲν ἐνόησα τὸν κ. πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς.

§213ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μὲ διακόπτετε.

§214ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πολὺ καλὰ, ὁρίσατε.

§215ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἐγὼ ἐφαρμόζων παντοῦ καὶ πάντοτε τὴν ἀμοιβαιότητα ἐννοῶ τοῦτο· μοῦ παρουσιάζεται μία ἔκθεσις, καὶ λέγω, τὴν περιφρονῶ, δὲν τὴν ὑπογράφω· δὲν ἔχει ἄρα τὰ ἴσα δικαιώματα καὶ ἡ ἔκθεσις νὰ μοῦ εἴπῃ τὰ αὐτά; ὅτι μὲ περιφρονεῖ καὶ δὲν θέλει τὴν ὑπογραφήν μου; Ἀλλὰ, κύριοι, θὰ μοῦ εἴπουν ἴσως τινὲς· αἴ, καλὰ τὰ λέγει ἡ ἔκθεσις, καλὰ τὰ λέγετε καὶ ὑμεῖς, ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν ποῖος ἔχει τὸ δίκαιον. Ὡς πρὸς τοῦτο, φρονῶ, πρέπει νὰ κρίνῃ τρίτος, καὶ ἐγὼ παρακαλῶ ὡς τρίτον τὸν κ. Κουμουνδοῦρον νὰ δικάσῃ, ὅστις καὶ ἐδίκασε ἤδη δὶς καὶ οὐχὶ ἅπαξ, διότι ἀπένειμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς εὐχαριστήσεις του διὰ τοὺς κόπους τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐπῄνεσε τὴν ἔκθεσίν της. Ἐν τούτοις δὲν μᾶς ὠφελοῦν αὐταὶ αἱ αἰτιάσεις καὶ ἀντεγκλήσεις, πρακτικὸν ἀποτέλεσμα δὲν ἔχουν· ἔχουν μόνον τὸ πλεονέκτημα τοῦτο τοῦ νὰ κατηγορῇ ὁ εἷς τὸν ἄλλον, καὶ εἰς τὸ τέλος νὰ παρουσιαζώμεθα ὅλοι καθαροὶ καὶ παστρικοί· αὐτὸ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν διαπληκτισμῶν! Ἂς ἔλθω ἤδη καὶ ἐγὼ νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου, καὶ παρακαλῶ νὰ χαρίσητε καὶ εἰς ἐμὲ τὴν αὐτὴν ὑπομονὴν καὶ προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σπουδαίου ἀντικειμένου. Κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῶν ἐξελέγξεων τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἐγένετο λόγος καὶ λόγος πολὺς περὶ δικαστηρίων καὶ δικαστῶν· κατὰ τὰς ἡμέρας τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασ. λόγον καὶ ἰδίως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐγένετο ἐπίσης λόγος περὶ δικαστηρίων καὶ δικαστῶν· ἐν τοῖς τμήμασιν, ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς καὶ ἰδίως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Βουλῇ ἐσχάτως ἐγένετο πολὺς λόγος περὶ δικαστηρίων καὶ δικαστῶν. Διατί, κύριοι, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἐπανελήφθη τὸ ἀντικείμενον τοῦτο τοσάκις εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον; διότι σπουδαῖαι καὶ λυπηραὶ ἀφορμαὶ ἐδόθησαν δικαστικῶν παθημάτων, διότι σπουδαῖα καὶ ἀπροσδόκητα παράπονα ἠγέρθησαν, καὶ διότι τέλος πάντων σπουδαιοτάτη ὑφίσταται ἡ ἐπιθυμία ὅλων τῶν Ἑλλήνων, τοῦ νὰ ἔχωμεν δικαστήρια καθ’ ὅλον τὸ Κράτος καλῶς κατηρτισμένα καὶ ἀπὸ δικαστὰς εὐσυνειδήτους, ἀμερολήπτους, ἐργατικοὺς καὶ ἀπὸ ἱκανοὺς νομομαθεῖς συγκεκροτημένα· τὰ παράπονα, κύριοι, δυστυχῶς εἶναι ἀληθῆ· ὁ δὲ κοινὸς πόθος τῶν καλῶν δικαστηρίων, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, κύριοι, εἰσέτι δὲν ἐπραγματοποιήθη· τὰ πράγματα, αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχει ἕκαστος ἡμῶν, συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῶν ἀληθειῶν τούτων (εὖγε). Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, τὰς ὀλίγας μὲν, ἀλλ’ ἐκφραστικωτάτας καὶ περιεκτικωτάτας λέξεις τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης κατὰ τὰς πρώτας συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς. «Εὗρον, εἶπε, πλήρη παραλυσίαν, ἔπαυσα τοὺς ἀδιορθώτους, ἐτήρησα τοὺς ἐπιδεκτικοὺς διορθώσεως, ἵνα μὴ κατηγορηθῶ, ὅτι ἐνήργησα ὑπὸ τὸ κράτος πολιτικῆς καταφορᾶς·» σταθμίσατε, κύριοι, τὸ βάρος καὶ τὴν σημασίαν τῶν λέξεων, «ἐτήρησα τοὺς ἐπιδεκτικοὺς διορθώσεως δικαστὰς ἵνα δικάζωσι τιμὴν, ζωὴν, ἰδιοκτησίαν, δημόσιον ἀσφάλειαν, καταχρήσεις, αὐτοδικίας, αὐθαιρεσίας αἰσχρῶν καὶ φατριαστῶν ὑπαλλήλων πάσης τάξεως καὶ βαθμοῦ καθὼς καὶ ἄλλων.» Καὶ ὅταν εἷς τῶν ἐντίμων βουλευτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξέθηκε μὲ συντετριμμένην καρδίαν τὰ δικαστικὰ παθήματά του, ὁ κ. ὑπουργὸς ὑψώσας τοὺς ὤμους του μὲ χαμηλὴν φωνὴν, εἶπε· τί νὰ σᾶς νὰ κάμω; αὐτοὶ εἶναι πλέον ἰσόβιοι. Ἐνθυμεῖσθε ἐν τέλει καὶ τὰς ὀλίγας λέξεις, λέξεις τῆς καρδίας, ἑνὸς τῶν ἐντίμων βουλευτῶν — τοῦ κ. Κουμουνδούρου· εὐγνωμονῶ εἶπε τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης, διότι ἀπέπεμψεν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἐκ τῆς Μεσσηνίας, τρία τέρατα κατὰ τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, τρεῖς κατὰ τὸν ὑπουργὸν ἀδιορθώτους δικαστάς, Ἂν ἐκεῖνοι, κύριοι, ἦσαν ἰσόβιοι καὶ ἀμετάθετοι, ποῦ ἄρα ἤθελον ἐκλέξει τόπον διαμονῆς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς καὶ οἱ φίλοι του; Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ἐκ τῶν ἐκτεθέντων, ὅτι τὸ ὀλιγώτερον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, εἶναι, ὅτι πρὶν ἀκμάσωμεν, δυστυχῶς ἀρχίζομεν ἀπό τινος καιροῦ νὰ παρακμάζωμεν, καὶ δικαστικῶς· καὶ πότε, κύριοι, κατὰ ποίους χρόνους; καθ’ οὓς ἔχομεν πλῆθος νομομαθῶν, καθ’ οὓς ἔχομεν πολλοὺς ἐντίμους καὶ ἐργατικοὺς δικηγόρους! καὶ εἰς ποῖον τόπον, κύριοι, νὰ συμβαίνωσι ταῦτα! εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς ἣν πάλαι ποτὲ καί μέχρις ἐσχάτων ἤνθει ἡ δικαιοσύνη, εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ὁποίας εἶχε τὴν ἕδραν του ὁ Ἄρειος Πάγος τῶν προπατόρων ἡμῶν, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα προφέρεται μετὰ σεβασμοῦ καὶ μέχρι σήμερον, οὐ μόνον ὑπὸ πάσης τῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ ὑπ’ αὐτῆς τῆς Τουρκίας· εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἥτις εἶναι ἡ μήτηρ τῆς δικαιοσύνης ὅλων τῶν ἐθνῶν. (εὖγε). Ἡ λυπηρὰ αὕτη δικαστικὴ κατάστασις, καὶ ὁ ὅρκος ὃν ἔδωκα ἐνώπιον δικαστικῶν παθημάτων περὶ ὧν ἔχω πλήρη γνῶσιν, μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα νὰ ἐκπληρώσω διπλοῦν καθῆκον· τὸ πρῶτον, κύριοι, θὰ ἦναι κἄπως ἔκτακτον, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ δείξητε σημεῖα ἐπιδοκιμασίας ἢ ἀποδοκιμασίας, πρὶν ἢ τελειώσω τὸν λόγον μου· τὸ δεύτερον θὰ ἦναι ἐκ τῶν συνήθων καθηκόντων μας· τὸ πρῶτον, κύριοι, καθῆκον θὰ τὸ ἐκπληρώσω ὁ ἴδιος ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους, ὅπως ἐκπληροῖ ὁ δικαστὴς τὸ καθῆκόν του ἀπὸ τὴν δικαστικὴν ἕδραν ἐν ὀνόματι τῆς δικαιοσύνης· ὡς πρὸς τὸ δεύτερον θὰ λάβω τὴν τιμὴν καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς ὑποβάλω τὴν ταπεινήν μου γνώμην πρὸς δυνατὴν διόρθωσιν τοῦ κακοῦ. Ἰδοὺ δὲ τὸ πρῶτον· ἐθνικὴ εὐγνωμοσύνη, ἐθνικὸς ἔπαινος, ἡ εὐλογία τοῦ Θεοῦ νὰ συνοδεύουν παντοῦ καὶ πάντοτε τοὺς δικαστάς μας ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου βαθμοῦ μέχρι τοῦ εἰρηνοδίκου, τοὺς Στρατοδίκας παντὸς βαθμοῦ, τοὺς ἐνόρκους, τοὺς ἀνωτέρους διοικητικοὺς ὑπαλλήλους ὅπου καὶ ἀνευρίσκωνται καὶ ἐκπληροῦν καθήκοντα δικαστικὰ, οἵτινες ἐδίκασαν, δικάζουν, καὶ θὰ δικάζουν ὑπὸ τὸ κράτος τῶν νόμων, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς εὐθυδικίας, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς εὐσυνειδησίας, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς τιμίας ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων των, προσέχοντες εἰς τὰς ἐνώπιον αὐτῶν δικαζομένας ὑποθέσεις καὶ ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὴν ὑψηλὴν θέσιν τοῦ δικαστοῦ. Ἐθνικὴ δὲ κατάρα, ἐθνικὸν ἀνάθεμα, ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ, νὰ συνοδεύσουν παντοῦ καὶ πάντοτε τοὺς δικαστὰς, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου βαθμοῦ μέχρι τοῦ εἰρηνοδίκου, τοὺς ἐνόρκους, τοὺς στρατοδίκας παντὸς βαθμοῦ, τοὺς διοικητικοὺς ὑπαλλήλους, ὅπου καὶ ἂν εὑρίσκωνται καὶ ἐκτελοῦσι καθήκοντα δικαστικὰ, ὅσοι ἐν γνώσει ἐδίκασαν, δικάζουν, καὶ θὰ δικάζουν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς παραμορφώσεως τῶν νόμων, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς στρεψοδικίας, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς μοχθηρίας, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς δωροδοκίας, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ φθόνου, ὑπὸ τὸ κράτος τῶν συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν, ὑπὸ τὸ κράτος ἐξωτερικῶν εἰσηγήσεων, καὶ δὲν ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των μετ’ ἀκριβείας, δὲν προσέχουσι εἰς τὰς ἐνώπιον αὐτῶν διεξαγομένας ὑποθέσεις καὶ δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν ὑψηλὴν θέσιν τοῦ δικαστοῦ. (εὖγε, εὖγε). Ἀπηύθυνα, κύριοι, ὡς ἠκούσατε, μίαν ἐθνικὴν εὐχὴν καὶ μίαν ἐθνικὴν κατάραν, οὐχὶ βέβαια ἵνα ἀντικαταστήσω ἢ ν’ ἀντιποιηθῶ καθήκοντα κληρικοῦ (ἱλαρότης), ἀλλά, κύριοι, διὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ σεβασθῶ τὰς παραδόσεις μας, τὴν ἱστορίαν μας, αἵτινες διαβεβαιοῦσι τὴν ἀποτελεσματικὴν ὕπαρξιν καὶ τῆς ἐθνικῆς εὐχῆς καὶ τῆς ἐθνικῆς κατάρας. Ἂς σεμνύνωνται λοιπὸν, κύριοι, ἂς ἐγκαυχῶνται οἱ ἔντιμοι, οἱ εὐσυνείδητοι δικαστικοί μας, καὶ τοιούτους, εὐτυχῶς, ἔχομεν πολλούς. Ἂς τρέμωσιν οἱ ἀσυνείδητοι, οἱ ἔχοντες σχῆμα προβάτου καὶ καρδίαν λύκου δικασταί. Οὐδόλως δὲ παράξενον ὁ συρμὸς τῆς ἀκολασίας, ὁ συρμὸς τῆς ἀναιδείας, ὁ συρμὸς τῆς ἀσεβείας νὰ παρεξηγήσουν, νὰ ἐμπαίξουν καὶ τὴν ἐθνικὴν εὐχὴν καὶ τὴν ἐθνικὴν κατάραν· ἂς ἦναι βέβαιοι ὅμως ἐκεῖνοι οἱ ἐξασκοῦντες αὐτὰ τὰ ἐπαγγέλματα, ὅτι πλανῶνται πλάνην μεγάλην καὶ ἀργὰ ἢ ὀγρήγωρα θὰ συναισθανθῶσι μὲ ζημίαν των τὴν πλάνην των ταύτην (εὖγε, εὖγε). Δὲν κρίνω ἄσκοπον, κύριοι, ν’ ἀπευθύνω τὴν αὐτὴν ἐθνικὴν εὐχὴν, τὴν αὐτὴν ἐθνικὴν κατάραν καὶ εἰς τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς τῆς πατρίδος, οὐχὶ μόνον εἰς τοὺς σημερινοὺς, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς μέλλοντας ὑπουργοὺς τῆς πατρίδος, ὅσοι λόγῳ πολιτικῆς, λόγῳ συμπαθειῶν ἢ ἀντιπαθειῶν, λόγῳ συμφερόντων παύουν, διορίζουν, μεταθέτουν δικαστάς. Ἀλλά, κύριοι, σὺν Ἀθηνᾷ καὶ χεῖρα κίνει, ἔλεγον οἱ προπάτορες ἡμῶν. Ἰδοὺ ἑπομένως ποία εἶναι ἡ γνώμη μου, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιόν σας· ά.) Προτείνω καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὥστε, ἐντὸς τῆς παρούσης ἢ τῆς ἐλευσομένης συνόδου, νὰ εἰσάξῃ νόμον περὶ τῶν ἀναγκαίων προσόντων, ἀπομακρύνσεως ἰσοβίων δικαστῶν διαμενόντων πρὸς βλάβην τῆς δικαιοσύνης εἰς τὰς θέσεις των.

§216ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι ἕτοιμος, θὰ εἰσαχθῇ.

§217ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τόσῳ τὸ καλλίτερον· βʹ.) προτείνω καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε, διορισμοὶ, παύσεις, μεταθέσεις δικαστῶν καὶ εἰσαγγελέων νὰ μὴ γίνωνται, ἄνευ προηγουμένης γραπτῆς πράξεως ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργείου. Πιστεύσατε, κύριοι, ὅτι δὲν προέρχομαι εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν διὰ νὰ καταφερθῶ κατὰ τοῦ νῦν κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, οὐδ’ εἶμαι ξένος τοῦ ἐν χρήσει καταστατικοῦ τῶν ὑπουργείων. Προτείνω, κύριοι, τὸ μέτρον τοῦτο, ἵνα δοθῶσι περισσότεραι ἐγγυήσεις εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων καὶ εἰς τὴν διατήρησιν αὐτῶν, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον πρέπει νὰ καταρτισθῇ χρυσοδεμένον βιβλίον, τὸ ὁποῖον νὰ μένῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς δικαιοσύνης καὶ ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ καταχωρίζωνται αἱ πράξεις καὶ οἱ λόγοι τῶν παύσεων, διορισμῶν καὶ μεταθέσεων. Σᾶς εἶπον, κύριοι, χρυσοδεμένον βιβλίον, καὶ ἠξεύρετε διατί σᾶς τὸ εἶπον; διότι, τὸ χρυσίον τοῦ ἔθνους, ὁ θησαυρὸς, οἱ πολύτιμοι λίθοι τοῦ ἔθνους, εἶναι οἱ καλοὶ δικασταί. Ὁ δικαστὴς, κύριοι, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ, εἶναι τὸ τελευταῖον ἄσυλον, ἡ τελευταία ἐλπὶς, τὸ τελευταῖον καταφύγιον παντὸς πολίτου, πάσης τάξεως, βαθμοῦ καὶ φύλου. Ὅταν ἔχωμεν, κύριοι, δικαστήρια καλῶς κατηρτισμένα, ὅταν ἔχωμεν πλήρη, καθαρὰν καὶ ἔγκαιρον δικαιοσύνην, ἔχομεν τὸ πᾶν· δὲν ἔχομεν δικαιοσύνην ἔγκαιρον καὶ ἀνεξάρτητον; δὲν ἔχομεν τίποτε. Τελειόνω, κύριοι, μὲ τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις ἀπευθυνομένας εἰς τοὺς κυρίους ὑπουργούς. Κύριε πρωθυπουργὲ Ζαΐμη, καὶ κύριοι ὑπουργοί, εἶμαι φίλος σας πολιτικὸς καὶ σᾶς ὑποστηρίζω· δὲν θὰ μοῦ ἀρνηθῆτε, κύριοι ὑπουργοὶ, ὅτι ἀπό τινος καιροῦ χωλαίνει βαρέως καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ χωλαίνῃ ἡ δικαιοσύνη· δὲν θὰ μοῦ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἔχομεν πολλοὺς ἐντίμους νομομαθεῖς· δὲν θὰ μοῦ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἀπολαμβάνετε τὴν πλήρη ἐμπιστοσύνην τοῦ Βασιλέως καὶ τὴν ὑποστήρυξιν τῆς Βουλῆς· δὲν θὰ μοῦ ἀρνηθῆτε, κύριοι ὑπουργοὶ, ὅτι ἔχετε τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις καὶ δύνασθε νὰ λάβετε ὅσας περισσοτέρας θέλετε. Καὶ ἡμεῖς δὲν σᾶς ἀρνούμεθα, ὅτι ἔχετε καλὴν θέλησιν καὶ ἀπόφασιν νὰ πράξητε τὸ καλόν. Σπεύσατε λοιπὸν, κύριοι, σπεύσατε καὶ καθαρίσατε τὰ δικαστήριά μας. Σπεύσατε νὰ καταρτισθῇ ἡ τρίτη δύναμις τοῦ κράτους, τοὐτέστιν ἡ δικαστικὴ ἐξουσία τοῦ κράτους, τοιαύτη ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ πατρίς.

§218ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε.

§219ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν ἐλάλησεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν ἠκούσαμεν μὲ ὅλην τὴν ὑπομονήν. Σᾶς ζητῶ καὶ ἐγὼ νὰ μὲ ἀκούσητε ἡσύχως ἄλλο τόσον (θόρυβος). Ὡς ἀντιπολιτευόμενος ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω περισσότερον, ἀλλὰ δὲν θέλω· εὐχαριστοῦμαι εἰς τὴν μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν, ἣν κατηνάλωσεν ὁ κ. ὑπουργός.

§220ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, δὲν δυνάμεθα νὰ καθήσωμεν ἐδῶ ἕως τὰς 5½, θὰ ἦναι νύκτα.

§221ΤΙΝΕΣ. Μίαν ὥραν, κ. Λομβάρδε.

§222ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἓν τέταρτον.

§223ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ ἀρχίζω, ἐξακολουθῶ καὶ ὅταν κουρασθῆτε, μοὶ τὸ λέγετε καὶ τότε τελειόνω αὔριον. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Κολιάτσος). Σκοπὸν ἔχω νὰ ἀκολουθήσω εἰς τὰ οὐσιωδέστερα τὸν κ. ὑπουργὸν, καθῆκον μάλιστα ἔχω νὰ τὸν ἀκολουθήσω, ἀλλὰ πρὶν τούτου ἄρχομαι τοῦ λόγου ἀπευθύνων μίαν παρατήρησιν πρὸς τὸν κ. Χατζίσκον διὰ νὰ τὸν καθησυχάσω, καὶ θέλω τελειώσει τὸν λόγον μου ἀπευθυνόμενος πάλιν πρὸς τὸν κ. Χατζίσκον. Ὁ κ. Χατζίσκος ἠρώτησε τί ἐννοοῦσεν ὁ κ. Λομβάρδος, ὅστις ἐζήτησε νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελε νὰ ὑπογράψῃ; ἤθελε νὰ τὴν περιφρονήσῃ; Ἐζήτησα τὴν ἄδειαν νὰ τὸν διακόψω διὰ νὰ τὸν κάμω νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι δὲν ἐννοοῦσα νὰ περιφρονήσω τὴν ἔκθεσιν, ἀλλ’ ὁ κ. Χατζίσκος ἀντέστη. Τὸν ἐρωτῶ νῦν, ἐὰν δὲν ἤθελεν ἀναγνωσθῆ ἡ ἔκθεσις τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐῤῥοβόλα ὁ κ. πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν ἤθελεν εἶσθαι περιφρόνησις τοῦτο; Ἂν ἀνεγνώσθη ἡ ἔκθεσις, ὀφείλεται εἰς ἐμὲ, καὶ τοῦτο δὲν ἦτο περιφρόνησις, ἀλλ’ ἄκρα ὑπόληψις εἰς τὸν κ. πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς· διότι ἐγὼ δὲν ἤθελα νὰ φανῇ, ὅτι ἡ ἔκθεσις διέρχεται τόσον ἀπαρατηρήτως ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ὥστε οὔτε κἂν ἀνάγνωσις αὐτῆς γίνεται. Ἂς ἡσυχάσῃ λοιπὸν ὁ κ. Χατζίσκος, διότι βλέπει ὅτι οὔτε κἂν ἰδέα περιφρονήσεως ὑπῆρχεν. Ἔρχομαι εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος σήμερον εἶπεν ὅτι διακόπτει τὴν ὁμιλίαν του τὴν προχθεσινὴν καὶ ὅτι θέλει εἰς μία αν ἄλλην ἡμέραν συζητήσει, ἐξηγήσει καὶ πραγματευθῆ γενικῶς τὴν ὑπόθεσιν. Εἰς τὴν ὁμιλίαν τὴν προχθεσινὴν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἤρχισε λέγων ὅτι ἐν τῇ ἀπουσίᾳ του σκοπίμως ἐγένοντο αἰτιάσεις κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τὰς ὁποίας δὲν εἶχε καιρὸν ν’ ἀντικρούσῃ, καὶ διὰ τοῦτο σκοπίμως, εἶπεν, ἐγένοντο ὅταν ἦτο ἀπὼν, ἵνα μὴ τὰς ἀντικρούσῃ, τὰς ὁποίας ὅμως καθὼς εἴδετε τὰς ἀντέκρουσε σήμερον. Δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὴν ἔκφρασιν τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ὅτι σκοπίμως ἐν τῇ ἀπουσίᾳ του, ὅπως μὴ εὑρίσκεται παρὼν κατὰ τὴν συζήτησιν, ἐγένοντο κατ’ αὐτοῦ αἰτιάσεις. Διορθόνω τὴν ἔκφρασιν, αἰτιάσεις· διότι ἐγὼ δὲν ἔκαμα εἰμὴ ἐπερωτήσεις, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸ σκοπίμως, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μεταχειρισθῶ μίαν ἔκφρασιν ἑνὸς συναδέλφου του καὶ νὰ τοῦ εἴπω ὅτι ἡ ἀλήθεια δὲν ὑποστηρίζει τοὺς λόγους του· προσθέτω δὲ ἐγὼ, δὲν τοὺς ὑποστηρίζουν τὰ πράγματα, δὲν τοὺς ὑποστηρίζει ἡ λογική. Δὲν τοὺς ὑποστηρίζουν τὰ πράγματα, καθότι, κ. ὑπουργὲ, ὅτε ἔκαμον τὴν ἐπερώτησιν ἐκείνην, ἐπροσδιορίσθη ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνομίσαμεν, ὅτι θὰ εἶσθε ἐδῶ, καὶ δὲν ἤθελον κάμει τὴν ἐπερώτησιν ἐκείνην, ἐὰν ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου δὲν ἤθελεν εἴπει ὅτι αὑτὸς ἦτο διὰ σᾶς ἐδῶ, καὶ ὅτι παρὼν ἐνταῦθα εὑρίσκετο ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, καί τοὶ ἀπουσιάζων ὁ κ. Α. Πετσάλης. Μίαν ἐπερώτησιν ἔκαμον, ἡ ὁποία ἀπηυθύνετο καὶ πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ πρὸς τὸν κ. Α. Πετσάλην, εἶπα ὅμως ὅτι αὐτὴ δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ εἰμὴ ὅταν ἦναι παρὼν ὁ κ. Α. Πετσάλης, ἀλλὰ μὲ διέκοψεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς καὶ εἶπεν ὅτι σήμερον εἶναι ἐδῶ. Σᾶς ἔδωκε, μόλις ἤλθετε, ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς τὴν σημείωσιν τῶν ἐπερωτήσεών μου καὶ ἀπηντήσατε· ἐσυζητήσαμεν ἀμέσως τότε; ὄχι· μετὰ τὴν ἀπάντησίν σας εἶπα ὅτι θέλω λάβει τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἰδοὺ δευτέρα προθεσμία, ἥτις σᾶς ἐδόθη. Δὲν ἦτο λοιπὸν κανεὶς σκοπὸς νὰ γίνωσιν αἱ ἐπερωτήσεις ἐν τῇ ἀπουσίᾳ σας, τὰ πράγματα τὸ ἀποδεικνύουν· διατὶ νὰ ἀποφύγω τὴν παρουσίαν τοῦ κ. Πετσάλη; Ὁ κ. Πετσάλης μᾶς διεβεβαίωσεν ἄλλοτε ὅτι ἐπὶ 35 ἔτη εἶναι φίλος μὲ τὸν φίλον μου κ. Λεονταράκην. Ὁ κ. Πετσάλης ἐκτιμᾷ τόσον πολὺ τὴν φιλίαν καὶ κατ’ εὐθείαν τὴν ἰδικήν του φιλίαν καὶ τὴν τῶν φίλων τῶν φίλων του, εἶναι τοσοῦτον προσεκτικὸς εἰς τὰς σχέσεις του πρὸς τὸν πλησίον, ὥστε, ἀφοῦ εἶχα τὴν ἐγγύησιν τῆς τριακονταετοῦς φιλίας του μετὰ τοῦ φίλου μου κ. Λεονταράκη, οὐδὲν εἶχα νὰ φοβηθῶ, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὁ κ. Πετσάλης εἶναι τόσον ἁβρὸς εἰς τὴν ἔκφρασίν του, ὥστε ἕκαστος θὰ εἶχε εὐχαρίστησιν νὰ συζητήσῃ μὲ τὸν κ. Πετσάλην τὰς ἐπερωτήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμα. Ἀλλὰ μήπως ὡς μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶχον νὰ φοβηθῶ, καὶ ἑπομένως ἐν τῷ συμφέροντι τῆς ἀντιπολιτεύσεως παρεφύλαξα τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἦτο ἀπὼν ὁ κύριος Πετσάλης καὶ ἔφερα τὴν ἐπερώτησιν ταύτην; Ἄ! μὰ τὴν ἀλήθειαν, κύριοι, εἴτε ἡ παρουσία εἴτε ἡ ἀπουσία τοῦ κ. Πετσάλη, οὔτε προσθέτουσιν οὔτε ἀφαιροῦσί τι εἰς τὴν δύναμιν τῆς κυβερνήσεως καὶ τὴν πειθαρχίαν τῆς πλειοψηφίας. Δὲν ἦτο σωστὸν λοιπὸν νὰ εἴπῃ ὁ κ. Πετσάλης ὅτι σκοπίμως ἔφερα τὰς ἐπερωτήσεις ταύτας, ἐπαναλαμβάνων δὲ τὰς λέξεις τοῦ συναδέλφου του, τῷ λέγω, ἡ ἀλήθεια, τὰ πράγματα, ἡ λογικὴ αὐτὴ δὲν ὑποστηρίζουν τὸν ἰσχυρισμόν του. (Διάλογοι). Αόριστα, ἰδανικά, ἀντιφατικὰ εἶναι κατὰ τὸν κ. Πετσάλην, ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης καὶ φίλος μου κ. Κουμουνδοῦρος. Ἀόριστα, ἰδανικὰ καὶ ἀντιφατικὰ ἐθεωρήθησαν παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ εἰς τὰ ἀόριστα ταῦτα ἀντέταξε τὰ ὡρισμένα του, εἰς τὰ ἰδανικὰ τὰ πραγματικά του καὶ εἰς τὰ ἀντιφατικὰ τὰ συνεπῆ του (γέλως ἐκ δεξιῶν)· ἂς τὸν ἀκολουθήσωμεν, καὶ ἂν ὁ λόγος μου παραταθῇ, τόσον τουλάχιστον ὅσον καὶ ὁ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, δὲν πιστεύω νὰ ἐπαναλάβῃ ὅτι ἡ παράτασις τῆς συζητήσεως βλάπτει τὰ δημόσια συμφέροντα· δὲν πιστεύω νὰ τὸ ἐπαναλάβῃ, διὰ νὰ μὴ μᾶς θέσῃ εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀντιτάξωμεν καὶ τὴν ἀσυνέπειαν ταύτην εἰς τὴν ἰδέαν του, καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἂν ὑπάρχῃ συζήτησις, ἥτις εἶναι ὠφέλιμος εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, ἂν ὑπάρχῃ συζήτησις, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐνδιατρίψῃ, εἶναι ἡ συζήτησις περὶ δικαστηρίων, περὶ τοῦ πῶς διανέμεται τὸ δίκαιον εἰς τοὺς πολίτας. Δὲν φοβοῦμαι νὰ παραβλάψω τὰ δημόσια συμφέροντα, ἂν παρατείνω τὴν συζήτησιν, μάλιστα ἂν παρατείνω αὐτὴν τόσον ὅσον τὴν παρετείνατε καὶ σεῖς, οὔτε πιστεύω, ὅτι ἡ πλειοψηφία θέλει δυσανασχετήσει καὶ θέλει φωνάξει νὰ κλείσωμεν τὴν συζήτησιν, καθόσον σεῖς θέλετε προστατεύσει σήμερον τοὐλάχιστον τὸν λόγον μου. Ὑπῆρχε κακὴ ἡ κατάστασις τῶν δικαστηρίων· καὶ ὑπάρχει λέγομεν ἡμεῖς· ὅτι ὑπάρχει δὲν τὸ παραδέχεται ὁ κ. ὑπουργός, ὑπῆρχε, λέγει, ἀλλὰ τὴν κατάστασιν ταύτην δὲν τὴν ἐχειροτερεύσαμεν, τὴν ἐκαλλιτερεύσαμεν. Ἂν εἶναι ἰδανικόν, ἂν εἶναι ἀόριστον, τὸ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος περὶ τῆς καταστάσεως τῶν δικαστηρίων (καὶ τὸ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἀναφέρεται εἰς ὡρισμένα πράγματα), σᾶς ἐρωτῶ ὅμως, εἶναι ὡρισμένον ὅ,τι ἀπαντᾷ ὁ ὑπουργὸς καὶ βάσιμον; πῶς μᾶς ἀπεδείξατε ὅτι ἐκαλλιτερεύσατε τὰ δικαστήρια, καὶ τίνα γεγονότα ἐφέρατε, ὅτι ἡ σημερινὴ κατάστασις εἶναι καλλιτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν παρελάβετε; Εἰς Μεσσήνην μᾶς εἴπατε ἐκαλλιτέρευσεν ἐπὶ τοσοῦτον ἡ κατάστασις τῆς δικαιοσύνης, ὥστε σήμερον ἂν ὑπάγετε εἰς τὰς φυλακὰς θέλετε εὕρει ἐντὸς αὐτῶν καὶ ἀνθρώπους τοῦ Δαγρὲ, καὶ ἀνθρώπους τοῦ Πεῤῥωτῆ, καὶ ἀνθρώπους τοῦ Φλέσσα, ἀλλὰ δὲν μᾶς ἔφερε καμμίαν ἀπόδειξιν, ὅτι πρότερον δὲν ὑπῆρχον εἰς τὰς φυλακὰς ἄνθρωποι καὶ τοῦ Δαγρὲ καὶ τοῦ Πεῤῥωτῆ καὶ τοῦ Φλέσσα. Ἐκαλλιτέρευσεν ἡ κατάστασις, διότι τὸ δικαστήριον τῆς Μεσσήνης ἐργάζεται καλλίτερον ἢ πρότερον, καὶ τὸ παραδέχομαι, καθότι καὶ οἱ τρεῖς ἐκεῖ κομματάρχαι εἶναι συνεννοημένοι ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο τοῦ νὰ καλλιτερεύσωσι τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου των, τὸ παραδέχομαι· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι καλλιτέρευσις κυβερνητική; Ἀπόδειξις καλλιτερεύσεως τῆς καταστάσεως τῆς δικαιοσύνης δευτέρα, ὡρισμένη, οὐχὶ ἀόριστος, οὐχὶ ἰδανική, κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν ἡ κατάστασις τοῦ δικαστηρίου Ζακύνθου, καὶ νῦν ἡ κατάστασις αὐτῆς τῆς Ζακύνθου. Ἐργάζεται, εἶπε, τώρα τὸ δικαστήριον Ζακύνθου, καὶ ἠξεύρετε πόσαι εἶναι αἱ δίκαι, τὰς ὁποίας ἔχει ἐκκρεμεῖς τὸ δικαστήριον Ζακύνθου, αἱ ποινικαὶ καὶ αἱ ὁποῖαι ἦσαν πάντοτε; Εἶναι ἴσως 5 ἢ 6 χιλιάδες ὡς ἀλλαχοῦ; 38 ἕως 40 εἶναι ὅλαι αἱ δίκαι, τὰς ὁποίας εἶχε καὶ ἔχει τὸ δικαστήριον τῆς Ζακύνθου ἐκκρεμεῖς.

§224ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ μῆνα, κατ’ ἔτος;

§225ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὄχι, αἱ συνήθως ἐκκρεμεῖς.

§226ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἄ! ἐκκρεμεῖς.

§227ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσοι δικασταί;

§228ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἑπτὰ ἔφθασαν.

§229ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον πληθυσμόν;

§230ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. 44 ἕως 45 χιλιάδες.

§231ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δυσανάλογος ὁ ἀριθμὸς λοιπόν;

§232ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Δὲν εἶναι παρὰ τέσσαρες δικασταὶ καὶ ὁ πρόεδρος πέντε· ὁ κ. Λομβάρδος ἔχει τὴν ἐπιτηδειότητα νὰ ἐξογκώνῃ τὰ πράγματα.

§233ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σήμερον μάλιστα, ἀλλ’ ἦσαν 7 ἄλλοτε.

§234ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Οὐδέποτε.

§235ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, δὲν εἶναι μεμακρυσμένη πλέον τῶν δύω ἢ τριῶν μηνῶν, ὅτε ἦσαν εἰς Ζάκυνθον δικασταὶ ἑπτά. Ἂς μετρήσωμεν, Ῥικάκης ἕνας, Ψάλτης δύω· βοήθει με, Λεονταράκη.

§236ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. Μανδραπύλιας.

§237ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μανδραπύλιας τρεῖς, Μπόρος τέσσαρες, Σταπουλτζῆς πέντε.

§238ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ........

§239ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ πρόεδρος ἕξ.

§240ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Βάζετε καὶ τὸν πρόεδρον. Ἀλλ’ εἰς μίαν ἐποχὴν, ἐνῷ ἦτον ἐκδεδομένον τὸ διάταγμα τοῦ Ψάλτου, ἀνεστάλη διὰ νὰ περατώσῃ τὴν ἀνάκρισιν τῆς πλαστογραφήσεως τοῦ χαρτοσήμου, καὶ διὰ νὰ μὴ ἀφαιρεθῇ ἀπ’ αὐτὸν ἀνάκρισις, καὶ εἴπετε ὅτι ἐπίτηδες τὴν ἀφῄρεσα ἀπ’ αὐτὸν διὰ νὰ καλυφθῇ. Προσέτι ἦλθεν ἐνταῦθα ὁ Σταμπολτζῆς, ὅστις ἐστάλη ἐκεῖ ἕνεκα τῆς καταστάσεως τοῦ στήθους του, καὶ ἡ φιλανθρωπία ἀπῄτει νὰ δεχθῶ νὰ τὸν μεταθέσω, διότι δὲν ἔχομεν καμμίαν μηχανὴν νὰ φτιάνωμεν τὰ διατάγματα, ὅπως εἰς ἄλλην ἐποχήν· τότε λοιπὸν ὥστε νὰ ἔλθῃ ἡ μετάθεσις τοῦ Μανδραπύλια ἔμενεν ἐκεῖ.

§241ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τέλος πάντων εἶσθε εὐχαριστημένοι, ἀκούσατε λοιπὸν πῶς γίνονται νῦν τὰ διατάγματα. Εἰς Ζάκυνθον ὑπὸ τὸν νῦν ὑπουργὸν τέσσαρες εἰσαγγελεῖς ἤλλαξαν· ὅταν ἦλθεν εὗρε τὸν Ταταράκην, τὸν ἔπαυσε.

§242ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Διότι σεῖς τὸ ἀπῃτήσατε.

§243ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κακὰ δὲν ἔκαμες. Στέλλεται ἐκεῖ δεύτερος ὁ Βλάχος, ἔπειτα ἀπὸ 40 ἡμέρας ἀποσύρεται αὐτὸς καὶ στέλλεται τρίτος ὁ Λουκάκος, ὅστις ἀπὸ τὸν νῦν ὑπουργὸν ἐπροβιβάσθη, καὶ θὰ τὸν ἐπίστευον ὅτι ἦτο καλὸς ἄνθρωπος. Ἦτο τοιοῦτος καὶ οἰκογενειάρχης, μεταφέρεται εἰς Ζάκυνθον, καὶ ἔπειτα ἀπὸ 40 ἡμέρας σηκόνεται καὶ ἔχομεν τώρα τέταρτον τὸν Παπαφράγκον, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσεν πρὸ ὀλίγου ὁ ὑπουργὸς διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ ἐκεῖ δικαστηρίου, ἀκούσατε τὶ γράφει ἀκόμη· γράφει ὅτι ὁ ἀντεισαγγελεὺς Λέκκας μετετέθη ὡς τοιοῦτος εἰς Ζάκυνθον, ἀλλὰ μὲ τὸ κατόπιν ἀτμόπλοιον, πρὶν ἢ φθάσῃ ὁ Λέκκας, φθάνει νέα μετάθεσις αὐτοῦ· ἐν τούτοις ὁ Λέκκας φθάνει εἰς Ζάκυνθον, ἀλλ’ ἐκεῖ εὑρίσκει τὸ νέον διάταγμα τῆς νέας αὐτοῦ μεταθέσεως, ὁ δὲ εἰσαγγελεὺς Παπαφράγκος γράφει μεσιτεύων.....

§244ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ξένα πράγματα. (θόρυβος).

§245ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετατίθεται εἰς τὴν Ζάκυνθον, πηγαίνει ἐκεῖ καὶ εὑρίσκει ἄλλην μετάθεσιν.

§246ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Τώρα θὰ σᾶς δώσω τὴν ἐξήγησιν, ἀφοῦ παραμορφόνετε περιστατικὰ, καὶ θέλω καταθέσει καὶ ἄλλα ἔγγραφα νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ὁ εἰσαγγελεὺς Ζακύνθου μὲ εἶπεν ὅτι τῷ ἦτον ἀδύνατον νὰ συστήσῃ πλημμελειοδικεῖον μὴ ὑπάρχοντος ἀντεισαγγελέως, ἐκτὸς ἐὰν ἤθελον νὰ μὴ ἐνεργῇ ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη· τότε ἐγὼ ἔσπευτα νὰ κάμω αὐτὴν τὴν μετάθεσιν διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν εἰσαγγελέα, τὸν ὁποῖον ὤφειλον ν’ ἀκούσω ὡς ὄργανον νόμιμον, τοῦ ὁποίου εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀκούσω τὴν συμβουλὴν ἢ τὴν πρότασιν· ἀλλ’ ἐπληροφορήθην ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα τῶν Πατρῶν Κωνσταντόπουλον, ὅστις μοὶ ἔδωκε τὴν πληροφορίαν ὅτι τὸ τῶν Πατρῶν ἔχει πολὺ μεγαλειτέραν ἀνάγκην ἕως ὅτου τελειώσῃ τὸ κακουργειοδικεῖον· σᾶς λέγω λοιπὸν πῶς ἔγινε· δὲν πρέπει δὲ νὰ ἀναφέρητε καὶ νὰ συκοφαντῆτε.

§247ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀνέφερα, ἀλλ’ ἀνέγνωσα τὰ ἐν τῷ ἐγγράφῳ, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐδώκατε· τί μὲ λέγετε νὰ συκοφαντῶ καὶ νὰ κάμνω, καὶ......

§248Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (Ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Ἐγὼ δὲν ἔκαμα χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ μέρους, διότι ἀλλέως ἤθελον τὸ ἐξηγήσει· σεῖς κάμνετε χρῆσιν αὐτοῦ καὶ τὸ παραμορφόνετε.

§249ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σεῖς μοὶ τὸ ἐδώκατε (γέλως ἐκ δεξιῶν).

§250ΥΠΟΥΡΓ. ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Σεῖς ἔχετε μεγάλην ἐπιτηδειότητα καὶ θὰ καταντήσητε νὰ ἦσθε μοναδικὸς εἰς τὴν παραμόρφωσιν τῶν πραγμάτων. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι ἀφοῦ μὲ ἐκάματε νὰ σᾶς πιστεύσω ὅτι ὁ Ταταράκης ἦτον ἕνας τοιοῦτος ἄνθρωπος, ἔστειλα τὸν Βλάχον ὅστις εἶχε τὴν καλλιτέραν ὑπόληψιν· ἀλλ’ αὐτὸς δὲν ἠθέλησε νὰ γίνῃ εἰσαγγελεὺς, ἤθελε νὰ γίνῃ πρόεδρος· τὸν ἔπεισα νὰ ὑπάγῃ καὶ μετὰ ταῦτα τοῦ εἶπον ὅτι θὰ τὸν προβιβάσω, καὶ τὸν ἐπροβίβασα κατόπιν· κατόπιν ἦλθεν ὁ Λουκάκος· μετὰ ταῦτα σεῖς ἀνεστατώσατε τὸ πᾶν καὶ δὲν ἠξεύρω ποῦ ἤθελε καταντήσει· ὤφειλον ν’ ἀκούσω τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, ὁ Παππαφράγγος δὲν ἠθέλησε νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰς Καλάμας, λοιπὸν ἐσυλλογίσθην νὰ στείλω ἕνα πρόσωπον ἱκανώτατον· καὶ σᾶς φαίνονται αὐτὰ τὰ πράγματα γελοῖα! εἶναι ἐντροπὴ νὰ γίνωνται τοιαῦται συζητήσεις!

§251ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετεχειρίσθητε καὶ ἄλλοτε τὴν λέξιν, ἐντροπή· μὲ δίδετε τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ ἀληθὴς ἐντροπὴ εἶναι τὸ νὰ ἐξέρχηται ἀπὸ τὸ στόμα ἑνὸς ὑπουργοῦ ἡ λέξις αὕτη! Μετεχειρίσθητε τὴν φράσιν ὅτι ἔχομεν τὴν τέχνην τοῦ παραμορφώνειν. Δὲν τὴν ἐσπούδασα· δὲν τὴν μετῆλθον· καὶ σεῖς ὅστις ἀπευθύνετε αὐτὰς τὰς αἰτιάσεις, τὴν αὐτὴν ταύτην στιγμὴν τολμᾶτε νὰ μοῦ λέγητε ὅτι ἀνεστάτωσα τὸν κόσμον διὰ νὰ παύσῃς τὸν Ταταράκην; πότε σοῦ ὡμίλησα δι’ αὐτόν; ὅταν τὸν εἶχες παύσει ἤμην εἰς Ζάκυνθον, καὶ δὲν ἦλθον παρὰ ἔπειτα ἀπὸ εἴκοσι ἡμέρας. Καὶ ἐσὺ, ὅστις τολμᾷς νὰ βγάλῃς ἀπὸ τὸ στόμα σου τὴν λέξιν ἐντροπὴ, λέγων ταῦτα, δὲν ἐντρέπεσαι; (θόρυβος μέγας).

§252ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ἀρνεῖσαι ὅτι δὲν μὲ ἄφησες οὔτε ὥραν, οὔτε στιγμὴν νὰ μὴ μὲ λέγῃς νὰ παύσω τὸν Ταταράκην;

§253ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πότε; δὲν σὲ εἶδα ποτέ.

§254ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ἐσύ!

§255Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἔχεις ἀνάγκην, κ. ὑπουργὲ, νὰ δίδῃς λογαριασμὸν (θόρυβος μέγας).

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τοῦ λοιποῦ νὰ μὴ κάμνωμεν διακοπάς.

§257ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Αὐτὰ λέγονται ἀπὸ τοὺς δρόμους καὶ νὰ τὰ ἀνακαλέσῃς.

§258Δ. ΣΑΡΑΒΑΣ (ὑπουργὸς Παιδείας). Ἂς λείψουν αἱ προσωπικότητες, κ. Λομβάρδε.

§259ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ εἴπετέ το τοῦ συναδέλφου σας.

§260ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Μὴ δίδετε ἀφορμὰς εἰς προσωπικότητας.

§261ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ποῖος δίδει αἰτίαν, κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, εἰς αὐτὰς τὰς προσωπικότητας; ἂν σεῖς ἡ κυβέρνησις, οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς δώσητε τὸ παράδειγμα τῆς καλῆς συμπεριφορᾶς, (καὶ συγχωρήσατέ μοι, δὲν τὸ ἀπευθύνω εἰς ἐσᾶς, διότι ἡ μετριοπάθειά σας πολλάκις μᾶς ἀφώπλισε)· ἀλλ’ ἂν ἓν μέλος τῆς κυβερνήσεως, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συχνὰ πυκνὰ λησμονεῖ τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ τηρήσῃ, ἂν τοῦτο τὸ μέλος συχνὰ πυκνὰ μεταχειρίζεται τοιαύτας ἐκφράσεις καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος ν’ ἀπαντήσω, τίς πταίει; ἂν εἶσθε κυβέρνησις κοινοβουλευτικὴ τηροῦσα τοὺς κανόνας τοὺς κοινοβουλευτικούς, πρέπει νὰ μένητε εἰς τὰ ὅρια τῆς ἐλευθέρας κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως. Ὅταν ὅμως προκαλῆτε καὶ μὲ φράσεις καὶ λέξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπονται οὐχὶ ἐντὸς τοῦ κοινοβουλίου, ἀλλ’ οὔτε εἰς ἰδιαιτέρας χαμηλὰς συναναστροφὰς, ἂν σᾶς ἀπευθύνω μίαν ἀπάντησιν πρέπει νὰ τὴν ὑποφέρητε. Καὶ πιστεύω ὅτι εἰργάσθην ἐντὸς τῆς Βουλῆς ταύτης περισσότερον καιρὸν παρὰ σὲ, κ. Πετσάλη· ὅσοι μαζύ μου εὑρέθησαν, ἂς εἴπωσιν ἂν ἐξῆλθόν ποτε τῶν ὁρίων τῆς αὐστηρᾶς κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω, μία κυβέρνησις προκαλεῖ, καὶ ἂς δικάσῃ ἡ Βουλὴ καὶ σήμερον τὴν διαγωγὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν περιωρίσθη ὅμως μόνον εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ δικαστηρίου ὁ κ. ὑπουργὸς, ἀνέφερε καὶ τὴν κατάστασιν τῆς νήσου Ζακύνθου καὶ εἶπε, μᾶς γράφει ὁ εἰσαγγελεὺς ὅτι ὑπάρχει πλήρης τάξις καὶ ἡσυχία ἐν Ζακύνθῳ, ὅπου ἄλλοτε ἐτελοῦντο τόσα κακουργήματα. Ὑπὸ τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν λοιπὸν ἐδιορθώθη ἡ κατάστασις τοῦ τόπου αὐτοῦ; Ἁπλῆ εἶναι ἡ λέξις, μία φράσις ἐῤῥίφθη, ἀλλὰ μία φράσις ἡ ὁποία πρώτην φορὰν τολμᾷ νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὰ χείλη τῆς κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο. Συκοφαντίαι ἐῤῥέθησαν πολλαὶ διὰ τοῦ τύπου περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Ζακύνθου· ἀκροθιγῶς ἐγγίχθη ἄλλοτε ἐντεῦθεν τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι καὶ τότε προεκλήθημεν πλὴν οὐχὶ ἀπὸ κυβέρνησιν ἀλλ’ ἀπὸ ἕνα βουλευτὴν, ἔπρεπε ν’ ἀπαντήσωμεν. Σήμερον ὅμως προκαλούμεθα ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν αὐτὴν καὶ εἶναι ἡ κυβέρνησις, ἥτις διὰ τῆς φράσεως ταύτης ἔρχεται ἐδῶ νὰ ἐπισημοποιήσῃ ὅσα πρὶν διὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἔσπειραν. Πρέπει νὰ ὑποφέρητε τὴν ἀπάντησιν, κύριοι ὑπουργοὶ, καὶ κύριοι βουλευταὶ, καὶ πρέπει νὰ ὑποφέρητε ἐν ἡσυχίᾳ, σεβόμενοι τὸν κανονισμὸν σεῖς, ὦ κυβέρνησις, χωρὶς νὰ διακόπτητε· σᾶς ἀναγγέλλω δὲ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι δὲν θέλω σᾶς τὸ ἐπιτρέψει· ὁ κανονισμὸς μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς ἐπιβάλω νὰ σιωπήσητε καὶ νὰ ἔλθητε ν’ ἀπαντήσητε μετὰ ταῦτα. Καὶ πρέπει, κύριοι βουλευταὶ, νὰ δείξητε ἀνοχὴν καὶ ὑπομονήν· εἶναι ἡ κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἔρχεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν βαρεῖαν καταγγελίαν, ὅτι μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου οἱ φίλοι τῆς ἑνώσεως, οἱ ἄνθρωποι οἵτινες διὰ τὴν ἕνωσιν εἰργάσθησαν, ἀνεστάτωσαν τὰ πάντα εἰς Ζάκυνθον καὶ ἀπέδειξαν ὅτι μόνη ἡ πίεσις τοῦ ξένου ἠμπορεῖ νὰ τηρήσῃ ἐκεῖ τὴν τάξιν καὶ ἡσυχίαν. Κύριε πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, σὺ, ὁ ὁποῖος δὲν παρασύρεσαι ἀπὸ στιγμὰς ἐρεθισμοῦ, σὺ ὅστις, εἶμαι βέβαιος, δὲν θὰ θελήσῃς ποτὲ χάριν πολιτικοῦ συμφέροντος ἢ φατριασμοῦ νὰ καλύψῃς τὴν ἀλήθειαν, σὺ, πρόεδρε τῆς κυβερνήσεως, ὅστις ἀκούεις, ἕναν συνάδελφόν σου νὰ ἐκφέρῃ τοιαῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἔχεις καθῆκον, σὲ προκαλῶ, ὦ πρόεδρε, ὡς τίμιον ἄνθρωπον καθὼς εἶσαι καὶ καθὼς σὲ γνωρίζω, σὲ προκαλῶ νὰ εἴπῃς ποῖαι εἶναι αἱ πληροφορίαι σου περὶ τῆς καταστάσεως τῆς Ζακύνθου καὶ σήμερον καὶ πρὶν, ποίας πληροφορίας περὶ τῶν ἐκεῖ συμβαινόντων ἐγκλημάτων ἔλαβες, ὄχι ἀπὸ ἐμὲ, ὄχι ἀπὸ τοὺς φίλους μου, ἀπὸ τὰ ὄργανα τὰ ὁποῖα σὺ ὁ ἴδιος ἔστειλες, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃς καὶ ἔχεις ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην. Ὀφείλεις, κ. πρόεδρε, νὰ μὴ ἀφήσῃς ἄνευ ἀπαντήσεως τὴν ῥῆσιν ταύτην τοῦ συναδέλφου σου, ἂν τὴν συμμερίζεται ἡ συνείδησίς σου, ἂν αἱ πληροφορίαι σου ᾖναι ὡς αἱ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τὰς ὁποίας δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰς ἔχῃ ἐπισήμους ἀλλὰ τὰς ὁποίας ἤκουσε.

§262ΠΕΤΣΑΛΗΣ......

§263ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἄλλην φορὰν δὲν σᾶς ἐπιτρέπω διακοπήν· σὺ θὰ δώσῃς τὸ πρῶτον παράδειγμα τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὸν κανονισμόν.

§264ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Τὸν σέβομαι.

§265ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂν ἴσως διακόψῃς πάλιν, θέλει σταθῶ μὲ τὸ δικαίωμα νὰ μὴ σὲ ἀπαντήσω πλέον· καὶ ὄχι δι’ ἄλλο, ἀλλὰ διότι, δέχομαι τὸ εἶπον καὶ ἄλλοτε καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, δέχομαι εὐχαρίστως πᾶσαν κοινοβουλευτικὴν διακοπὴν ἀλλὰ δὲν ἀπαντῶ, δὲν θ’ ἀπαντήσω πλέον εἰς διακοπὰς μὴ κοινοβουλευτικάς. Ἂν ᾖναι, κύριε πρόεδρε, ἐπαναλέγω, τοιαῦται αἱ πληροφορίαι σας ἔλθετε νὰ τὰς ὑποστηρίξητε, ἂν τὸ ἐναντίον ὀφείλετε νὰ τὰς ἀναιρέσητε διὰ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως, ἥτις ἐσυκοφαντήθη ὅτι δὲν εἶναι ἀξία οὔτε κἂν τὰς Ἑπτὰ νήσους νὰ κυβερνήσῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἀξία τὴν τάξιν ἐκεῖ νὰ διατηρήσῃ. Ἀγνοῶ τί θὰ κάμετε· εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἐκπληρώσητε τὸ καθῆκόν σας. Ἐξακολουθῶ τὸν λόγον μου.— Ὑπάρχει ἐν Ζακύνθῳ ἓν ἔγκλημα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει καὶ εἰς πλεῖστα ἄλλα μέρη καὶ εἰς βαθμὸν πολὺ ἀνώτερον· τὸ ἔγκλημα τῆς δολοφονίας. Ποῖος τὸ ἐδίδαξε, κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης; ποῖος ἐστάθη ὁ προστάτης του; ἄλλοτε ἀνέγνωσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ἔκθεσιν ἑνὸς τῶν ἁρμοστῶν......

§266ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς ὠνομάζετο;

§267ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ ἁρμοστὴς Οὐάρδος. Τὴν εὑρίσκετε καταχωρισμένην εἰς τὴν ἐπίσημον Ἰόνιον ἐφημερίδα τοῦ ἔτους 1852 Ὁ ἁρμοστὴς ἐκεῖνος ῥητῶς καὶ μὲ καθαρὰ γράμματα κατηγορεῖ οὐχὶ τὸν λαὸν, κατηγορεῖ οὐχὶ τοὺς τότε καὶ μετὰ ταῦτα ῥιζοσπάστας τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν ἰδέαν τῆς ἑνώσεως, ἀλλὰ κατηγορεῖ ῥητὴν κλάσιν ἐν Ζακύνθῳ ὡς ὑποθάλπουσαν τὸ ἔγκλημα τοῦτο, ὡς μεταχειριζομένην κακούργους, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὰ πάθη της, κατηγορεῖ τὴν κλάσιν ἐκείνην ὅτι ἀπεκατέστησε τὴν ὡραίαν ἐκείνην νῆσον σκάνδαλον τοῦ ἐξευγενισμένου κόσμου. Ὑπῆρχον, κύριοι, ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑπομισθίους, (καὶ ἦλθεν ἡ ὥρα, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ τὰ εἴπωμεν καθαρὰ, νὰ τὰ εἴπωμεν φανερὰ ὅπως ἀπαλλαγῇ ὁ λαὸς, τὸ ἔθνος, ἀπὸ μίαν ἄδικον κατηγορίαν, ἀπὸ μίαν αἰσχρὰν συκοφαντίαν, ἡ ὁποία ἐξιφάνθη κατ’ αὐτοῦ) ὑπῆρχον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶχον μισθοδοτουμένους ἀναλόγως τῶν μέσων των, ποῖος 2, ποῖος 3, ποῖος 5, ποῖος 10 κακούργους, τοὺς ὁποίους ἀπέλυον ὡς τὰ σκυλιὰ τοῦ μακελείου, ὁσάκις ἤθελον νὰ ἐκδικηθῶσι τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον. Ἐπῆλθεν ἡ ἕνωσις. Πρὶν τῆς ἑνώσεως οἱ κακοῦργοι οὗτοι εἶχον ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐμίσθονον, εἶχον τὴν ἐγγύησιν τῆς προστασίας τῆς ἐξουσίας διὰ τὰ ἐγκλήματά των. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἀναφέρω καθέκαστα· ἐπῆλθεν ἡ ἕνωσις, καὶ οἱ κακοῦργοι οὗτοι φυσικῷ τῷ λόγῳ ἐζήτησαν προστασίαν ἀπὸ ἐκεῖθεν, ἀφ’ ὅπου ἔβλεπον, ὅτι ἡ ἐξουσία περιῆλθε· οἱ κακοῦργοι οὗτοι ἐζήτησαν φυσικῷ τῷ λόγῳ νὰ συστηθῶσι προσβάλλοντες ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πρὸ αὐτῆς τοὺς ἐμίσθονον. Ἀναδιφήσατε τὰ χαρτιὰ τῶν ὑπουργείων σας, ζητήσατε ὅσα ἔγγραφα θέλετε, φέρετε ἂν δυνηθῆτε ἓν παράδειγμα, ὅτι ἡμεῖς ποτε ἐπροστατεύσαμεν κακούργους, φέρετε ἓν παράδειγμα ὅτι ἡμεῖς ποτε τοὺς ἐνεθαῤῥύναμεν, φέρετε ἓν παράδειγμα, ὅτι ἡμεῖς ποτε ἠθέλαμεν νὰ ἐγκαυχηθῶμεν εἰς τὴν συντροφίαν των. Ὑπῆρξεν ὅμως, κ. ὑπουργὲ, ὑπῆρξε στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν τοσοῦτον ἐξηπλώθη ἡ συκοφαντία, ὅτι ἐν Ζακύνθῳ ἀποτέλεσμα τῆς ἑνώσεως δὲν ἦτο ἄλλο, εἰμὴ ἡ προστασία τῶν κακούργων, ὅτι μετὰ τὴν ἕνωσιν δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἀσφάλεια, οὔτε ἡσυχία ἐκεῖ, ὅτι ὑπὸ τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν τὸ πᾶν εἰς τὴν νῆσον ἐκείνην ἀνεστατώθη, ἐξηπλώθη, λέγω, τοσοῦτον, ὥστε ἐγένετο ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν τῷ Ἀγγλικῷ κοινοβουλίῳ ὥστε ὁ λόρδος Ῥῶσσελ ἔστειλε διακοινώσεις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως φροντίσῃ περὶ τῆς ἀπελπιστικῆς ἐκείνης καταστάσεως. Ἔγραψα καὶ ἐδημοσίευσα ἄλλοτε ἓν φυλλάδιον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδείκνυα καὶ ἐμέμφθην ὡς αἰτίαν τῆς συκοφαντίας ταύτης, καὶ τῆς ἐξαπλώσεως αὐτῆς, τὸ λάθος, τὸ ὁποῖον, καθὼς τότε ἐστοχαζόμην, ἔπραξεν ἡ Ἀγγλία, ν’ ἀφήσῃ μετὰ τὴν ἕνωσιν ὡς προξένους εἰς τὰς Ἰονίους νήσους τοὺς πρώην τοποτηρητάς, ἐκείνους, μὲ τοὺς ὁποίους οἱ ῥιζοσπάσται ἐπολέμησαν στῆθος πρὸς στῆθος, καὶ οἱ ὁποῖοι βλέποντες τοὺς πρώην ῥιζοσπάστας ἀναβαίνοντας ἐκεῖ ὅπου ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων τοὺς ἀνέβασεν, ἀπὸ πάθος, ὡς τότε ἐνόμιζα, πρὸς αὐτοὺς κινούμενοι, αὐτοὶ οἱ πράκτορες τῆς Ἀγγλίας διεβίβαζαν τοιαύτας ψευδεῖς εἰδήσεις. Ἀναφέρω τοῦτο ἀπὸ τὸ βῆμα αὐτὸ, διότι εἶμαι ὑπόχρεως τὴν στιγμὴν ταύτην, ἔπειτα ἀπὸ ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγνώσω, ν’ ἀποσύρω ἐντεῦθεν ὅσα τότε ὡς πρὸς τοῦτο ἐδημοσίευτα καὶ νὰ ζητήσω συγγνώμην ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους τότε ἐν πλήρει ἀγαθοπιστίᾳ προσέβαλον, διότι δὲν ἠμποροῦσά ποτε νὰ φαντασθῶ τότε, ὅτι αἱ κοινωνίαι τῶν νήσων ἐκείνων εἶχον εἰς τὰ σπλάγχνα των ἀνθρώπους συστηματικοὺς συκοφάντας τῆς πατρίδος των· ὑπέθεσα τότε, ὅτι ξένοι ἦσαν οἱ συκοφαντοῦντες· ἀλλ’ ἀργότερον ἀνακαλύψας, ὅτι οἱ ξένοι ἐκεῖνοι ἔδωσαν τὴν ἀληθῆ μαρτυρίαν τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, ἀποσύρω ὅσα περὶ τῶν ξένων ἐκείνων ἐδημοσίευσα καὶ ζητῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συγγνώμην. Ἰδοὺ τί ἔγραφεν ὁ ἐν Ζακύνθῳ πρόξενος τῆς Ἀγγλίας, ὁ κύριος Γουδάους, τὸν ὁποῖον ὁ κύριος Βαλαωρίτης γνωρίζει πολὺ καλὰ, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ μαρτυρήσῃ περὶ αὐτοῦ, ὅτι εἶναι τίμιος ἄνθρωπος, καὶ δὲν λέγει ἓν δι’ ἄλλο. Ἰδοὺ τί ἔγραφεν ὁ ἄνθρωπος οὗτος κατὰ τὰ 1865, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν αἱ διακοινώσεις τοῦ Λόρδου Ῥῶσσελ ἀπηυθύνοντο εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ περὶ Ζακύνθου συζητήσεις ἐγένοντο ἐν τῷ Ἀγγλικῷ κοινοβουλίῳ, ὅπου ὁ ἀξιότιμος κύριος Λαγιάρδος εὐηρεστήθη νὰ μὲ παραστήσῃ ὡς τὸν τρομοκράτην τῆς Ζακύνθου, ὁ ὁποῖος ἔκλεισα τοὺς εὐγενεῖς καὶ τοὺς ἄρχοντας εἰς τὰ σπήτια των καὶ δὲν τοὺς ἄφηνα νὰ ἐξέλθωσιν εἰς τὸν δρόμον. Δι’ αὐτοῦ τοῦ ἐγγράφου ὁ κύριος Γουδάους (ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κατὰ τὰ τελευταῖα 10 ἢ 9 ἔτη τῆς Ἀγγλικῆς προστασίας ἐκυβέρνησε τὴν Ζάκυνθον ὡς τοποτηρητὴς τοῦ Ἁρμοστοῦ, καὶ ὁ ὁποῖος ἀπὸ τότε ἕως τώρα κατέχει τὴν θέσιν τοῦ προξένου τῆς Ἀγγλίας, καὶ τὸν ὁποῖον, ἂν καὶ δὲν τὸν ὀνομάζω, ἀλλὰ τὸν προσβάλλω εἰς τὸ φυλλάδιον ἐκεῖνο, καὶ τοῦ ὁποίου ζητῶ σήμερον, τώρα ἐδῶ ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συγγνώμην)· ἰδοὺ τί λέγει. «Ἐπειδὴ ἄνθρωποί τινες — (παρακαλῶ νὰ προσέξητε εἶναι ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν μέρος τῆς ἱστορίας τῆς πατρίδος μας· εἶναι ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς ἀποδεικνύουν, ὅτι οἱ ξένοι ὑποστηρίζουν καλλίτερον τὴν τιμὴν τοῦ τόπου μας ἀπὸ μερικοὺς λεγομένους πατριώτας τοῦ τόπου μας). — «Ἐπειδὴ ἄνθρωποί τινες ποθοῦντες τὴν ἀσφάλειαν ἧς ἀπήλαυσαν ἐπὶ Βρετανικῆς Προστασίας, παρέστησαν τὴν νῆσον ταύτην, ὡς εἰς λίαν τεταραγμένην κατάστασιν, ἀξιοῦμαι νὰ προσφέρω τὰς ἑπομένας παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου.» «Ἄνθρωποί τινες ποθοῦντες τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἀγγλικῆς προστασίας.» Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξηγήσω, ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ποθοῦντες τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν.

§268ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ποῖον ἀπευθύνεται;

§269ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἰς τὸν γενικὸν πρόξενον. Σᾶς τὸ δίδω ἔπειτα καὶ τὸ βλέπετε εἶναι ἐδῶ Ἑλληνιστὶ καὶ Ἀγγλιστὶ (ἀκολουθεῖ ἀναγινώσκων). — «Κατὰ τὴν γνώμην μου, οὐδὲν συνέβη δυνάμενον νὰ διεγείρῃ οἱουσδήποτε φόβους. Ἀδιάκοπος ὑπῆρξεν ἡ κοινὴ ἡσυχία τῆς νήσου. Ὀλίγοι διαπληκτισμοὶ εἰς τὰς ἀγυιὰς ἔλαβον χώραν, καί τινες ἄρχοντες καὶ ἄλλοι ὑβρίσθησαν καὶ ἐδάρησαν. Ἀλλ’ οὗτοι ἐπέφεραν καθ’ ἑαυτῶν τὰς ἐπιθέσεις οὕτω πως. Πολλοὶ τῶν κυρίων ἐσυνείθισαν νὰ κρατῶσιν ὑπὸ μισθόν τινα, τῶν πλέον τρομερῶν χαρακτήρων τῆς Ζακύνθου.» (εἶναι ὁ πρόξενος ὁ ὁποῖος τὰ λέγει)· — «πρὸς τὸ θεαθῆναι ἵνα τοὺς φυλάττωσιν, ἀλλὰ πραγματικῶς ἵνα ἐκδικῶνται τὰς ἔριδάς των καὶ ὕβρεις· ὅμως οἱ κακοῦργοι οὗτοι ἐβαστοῦντο εἰς τάξιν παρὰ τῆς ἀστυνομίας, ἀλλ’ ἐσχάτως αἱ ἀπαιτήσεις των ἐπὶ τῶν μισθοδοτούντων αὐτοὺς ὑπῆρξαν τόσον ὑπερβολικαὶ ὥστε οἱ τελευταῖοι κατήντησαν ὑποχείριοι αὐτῶν.» — Καὶ ἐννοεῖται, κύριοι, ὅτι ἕνας, ὁ ὁποῖος καταφεύγει εἰς τοιούτου εἴδους ἀνθρώπους, ἐννοεῖται, ὅτι θὰ γίνῃ ὑποχείριος αὐτῶν. (ἀκολουθεῖ ἀναγινώσκων). «Τῳόντι οἱ ἄρχοντες εἶναι τὰ θύματα ἑνὸς συστήματος, τὸ ὁποῖον οὗτοι οἱ ἴδιοι ἐδημιούργησαν. — Τὰ θύματα ἑνὸς συστήματος, τὸ ὁποῖον οὗτοι οἱ ἴδιοι ἐδημιούργησαν! Καὶ εἶναι ὁ ἐπὶ δεκαετίαν κυβερνήσας τὴν νῆσον Ἄγγλος, καὶ εἶναι ἕως σήμερον πρόξενος τῆς Ἀγγλίας ὅστις λέγει αὐτά. (ἀκολουθεῖ ἀναγινώσκων). «Ἡ σύγκρουσις, ἥτις ἐγένετο, πρὸ ὀλίγων μηνῶν, ὅτε εἷς καλούμενος Καμῖλλος ἐφονεύθη, ἦτο μεταξὺ δύω τῶν μαχαιράδων (braves)·» τὰ πολιτικὰ δὲν ἀνεμιγνύοντο μηδαμῶς εἰς αὐτὴν τὴν συμπλοκήν.» Ἐὰν ὅμως ἀναγνώσητε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν τότε, τὰ ὁποῖα διεσπάρησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας, τὰ ὁποῖα ἔγραφαν Ἑλληνιστί, Γαλλιστί, Ἀγγλιστί, Ἰταλιστί, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι αὐτὸ τὸ γεγονὸς παρεστάθη ὡς ἀποτέλεσμα πολιτικῆς ἔριδος. Ἰδοὺ τί ἀκολουθεῖ γράφων ὁ πρόξενος ὁ Ἄγγλος. (ἀναγινώσκει). «Σχεδὸν ὅλαι αἱ ἔριδες εἰς ταύτην τὴν νῆσον συμβαίνουν ἕνεκα τῶν γυναικῶν, ἢ τῶν παιγνιδίων τῆς τύχης, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν εἰς βαθμὸν τρομακτικόν, ἄνευ μηδεμιᾶς προσπαθείας ἐκ μέρους τῆς ἀστυνομίας νὰ περιστείλῃ αὐτά.» «Εἶναι μέγα δυστύχημα» — ἐδῶ λαλεῖ κατ’ ἐμοῦ — «εἶναι μέγα δυστύχημα διὰ τὴν νῆσον ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς τοπικῆς κυβερνήσεως (ἔπαρχος) εἶναι σφόδρα κομματικός. Τὸ αὐτὸ δύναταί τις νὰ εἴπῃ περὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἀστυνομίας, ὅστις ἐνῷ εἶναι ὅλως ἀνίκανος διὰ τὴν θέσιν, ἔλαβε τὸν διορισμόν ὅτε ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις συνεδρίαζε, καὶ ὅτε ἡ κυβέρνησις εἶχεν ἀνάγκην τῶν ψήφων τοῦ Δόκτορος Λομβάρδου καὶ τῶν ὀπαδῶν του.» — Εἶναι ἀληθές, ὅτι τότε ἡ κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ, δὲν ἐγνώριζε τὰ πρόσωπα· ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀλλάξῃ ὁ ἔπαρχος, ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀλλάξῃ ὁ ἀστυνόμος, καὶ ἐγὼ ἐσύστησα τὰ πρόσωπα περὶ ὧν κάμνει αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις ὁ πρόξενος τῆς Ἀγγλίας καὶ λέγει (ἀναγινώσκει). «Οὔτε ὁ ἔπαρχος οὔτε ὁ διευθυντὴς τῆς ἀστυνομίας ἔδειξαν τὴν παραμικρὰν ἀποφασιστικότητα, ἢ ἀνεξαρτησίαν. Εὐτυχῶς μέλλει ν’ ἀντικατασταθῶσιν ὑπὸ ξένων ὅσον τάχιστα.» — Εἶναι ἀληθῆ τὰ τοιαῦτα, πιστεύω ὅμως ὅτι οἱ ἐπικρινόμενοι ἐπέτυχον καλλίτερον εἰς τὴν καταστολὴν τῶν ἀταξιῶν διὰ τῆς ἠπιότητος ἣν ἔδειξαν, παρὰ ἐὰν ἤθελον μεταχειρισθῆ βίαια μέσα, ὅτε ἡ ἰσχὺς τῆς Ἀγγλίας εἶχεν ἐκλείψει διὰ μιᾶς. (ἀναγινώσκει). «Δὲν ἐνθυμοῦμαί ποτε νὰ εἶδον τὸν ἀγροτικὸν λαὸν πλέον δραστηρίως καταγινόμενον εἰς τὰς ἀσχολίας του. Ἡ διαγωγή του μετὰ τὴν ἕνωσιν τῶν νήσων ὑπῆρξεν ἀξιόλογος.» —Τὸν ἀξιότιμον κύριον Κρεστενίτην, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὸν λόγον, νομίζω, ἔπειτα ἀπὸ ἐμὲ, τὸν παρακαλῶ νὰ μαρτυρήσῃ, ὁποῖος εἶναι ὁ σεβασμὸς ὅλου τοῦ πληθυσμοῦ τῆς νήσου ἐκείνης ἰδίως δὲ τοῦ χωρικοῦ διὰ τὸν προστάτην ἅγιον Διονύσιον, καὶ ἰδοὺ τί πιστοποιεῖ ὁ Ἄγγλος· (ἀναγινώσκει) «καὶ φαίνεται ἄξιον παρατηρήσεως ὅτι πολλὰ ὀλίγοι χωρικοὶ παρῆσαν εἰς τὴν λιτανείαν τοῦ προστάτου ἁγίου, δεικνύοντες οὕτω διάθεσιν ἐκ μέρους αὐτῶν νὰ ἀποφύγωσι τοῦ νὰ παρασυρθῶσιν εἰς ταραχήν τινα, ἥτις δυστυχῶς ἠδύνατο νὰ συμβῇ ἐν τόσῳ μεγάλῃ ὁμηγύρει,» ἡ ὁποία ἠμποροῦσε νὰ συμβῇ καὶ νὰ λάβωσιν αἰτίαν οἱ καλοθεληταὶ οὗτοι νὰ φωνάζωσιν· ἰδοὺ πάλιν τί συνέβησαν, διότι ἔφυγον οἱ ξένοι. (Ἀναγινώσκει). «Οἱ χωρικοὶ καὶ οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως εἶναι σχεδὸν ἅπαντες ὡπλισμένοι μὲ πυροβόλα, πιστόλας καὶ μαχαίρας καὶ πολλοὶ τῶν ἀρχόντων φέρουν ῥεβόλβερ.» Ἐννοεῖται, ὅτι ὅταν τις βλέπῃ τὸν καλλίτερόν του ὡπλισμένον μὲ ῥεβόλβερ, θὰ πάρῃ καὶ αὐτὸς πιστόλι. (ἀναγινώσκει). «Βλέπει τις καὶ παῖδας πυροβολοῦντας εἰς τὰς ἀγυιὰς καὶ τοὺς χωροφύλακας θεωμένους αὐτούς. «Λαθρεμπόρια διαπράττονται ἐν ἐκτάσει, καὶ μανθάνω ὅτι μεγάλη ποσότης πυρίτιδος ἐσχάτως εἰσήχθη εἰς τὴν νῆσον. Εἶναι δύσκολον νὰ εἴπῃ τις τὶ θέλει αἰσθανθῆ ὁ λαὸς, ὅταν μέλλῃ νὰ πληρώσῃ τοὺς φόρους, ὡς συνάζονται εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ὅταν οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων ἐξισωθῶσι μὲ ἐκείνους τῆς Στερεᾶς, ἀλλὰ νῦν οἱ μόνοι δυσαρεστημένοι καὶ ἔντρομοι ἄνθρωποι εἶναι οἱ ἄρχοντες, τῶν ὁποίων αἱ ἄθλιαι καὶ ἐγωϊστικαὶ ῥαδιουργίαι ἔφερον μίαν ἕνωσιν, τὴν ὁποίαν ποτὲ δὲν ἐπεθύμησαν.» Τὸ γράφει τοῦτο ὁ πρόξενος τῆς Ἀγγλίας, κύριοι, ὁ κ. Γουδάους. Προσκαλῶ καὶ πάλιν τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Βαλαωρίτου νὰ εἴπῃ, ἐὰν δὲν ᾖναι τίμιος ἄνθρωπος.

§270ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Τὸν κ. Γουδάους τὸν γνωρίζεις καλλίτερα ἀπὸ ἐμὲ, ὁ ὁποῖος ἐστάθη τοποτηρητής σου. Τὴν μαρτυρίαν μου τί τὴν ἐπικαλεῖσαι;

§271ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν σου, διότι σεῖς ὑπήρξατε γερουσιαστὴς, ὅτε ἦτο τοποτηρητὴς ἐκεῖνος, καὶ ἑπομένως ἔχεις εἰς χεῖρας τὸ ὑλικὸν, διὰ νὰ εἴπῃς, ἐὰν αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος γνωρίζῃ ἢ ὄχι τὴν κατάστασιν τῆς Ζακύνθου, ἐὰν ᾖναι ἢ ὄχι εἰς κατάστασιν νὰ τὴν γνωρίζῃ.

§272ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Σὺ γνωρίζεις τὴν κατάστασιν τῆς Ζακύνθου.

§273Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν παρατήρησιν, κ. Λομβάρδε. Αὐτὴ ἡ ἱστορία ἀποδεικνύει μίαν ἔκνομον κατάστασιν τῆς πατρίδος σας, καὶ λαμβάνετε ἀφορμὴν νὰ ἐπιτεθῆτε κατὰ μιᾶς μερίδος τῆς πατρίδος σας, διότι δὲν ἔχει ἀντιπρόσωπον ἐδῶ.

§274ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν δίδω ἀπάντησιν. Τὸ εἶπα.—Εἴδετε, κύριοι, ὅτι ὁ ξένος οὗτος, ὁ ἀμερόληπτος, ὁ πρὶν τοποτηρητὴς καὶ νῦν πρόξενος παραπονεῖται μόνον, ὅτι οἱ ἐντόπιοι ἔπαρχοι καὶ ὑπαστυνόμοι ἦσαν κατά τι χαλαροὶ καὶ εὐτύχημα ἦτον, ὅτι ἐπρόκειτο ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ ξένων. Ποῖον ἀντικατέστησεν εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἐπάρχου ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχα μέρος ἐγὼ ὁ ὑποκινητὴς τῶν ταραχῶν, ἐγὼ ὁ θέλων νὰ ἐνθαῤῥύνω τὰ ἐγκλήματα; ἰδοὺ τὶ λέγει τὸ ἴδιον προξενεῖον. (Ἀναγινώσκει). «Τὸ Ἑλληνικὸν ἀτμόπλοιον............

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε εἰς τὸ προκείμενον.

§276ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ συζητήσω, καθὼς τραβᾷ τὸ κεφάλι μου, διὰ νὰ ἔλθω εἰς τὸ συμπέρασμα, νὰ ἀντικρούσω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης.—(Ἀναγινώσκει). «Τὸ Ἑλληνικὸν ἀτμόπλοιον ταύτης τῆς πρωΐας ἔφερε τὸν διορισμὸν τοῦ κ. Τζουλάτου εἰς τὴν θέσιν νομάρχου, καὶ τὸν προβιβασμὸν τοῦ κ. Μαρίνου εἰς τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας. Ἐπειδὴ ὁ κ. Τζουλάτης ἔδειξε σημαντικὴν ἐνεργητικότητα καὶ σταθερότητα χαρακτῆρος, ὡς πρόεδρος τῶν ἐνταῦθα δικαστηρίων, καὶ προηγουμένως ὡς εἰσαγγελεὺς, ὁ διορισμὸς αὐτοῦ ἐπροξένησε γενικὴν εὐχαρίστησιν, καὶ κρίνων ἐκ τῶν προηγουμένων του φρονῶ, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι δύσκολον νὰ γίνῃ καλλιτέρα ἐκλογή.» Ἰδοὺ ἡ μαρτυρία, ἡ ὁποία δίδεται περὶ τοῦ νομάρχου, τὸν ὁποῖον ἐστείλαμεν ἡμεῖς, ὅτε ἤμεθα ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, καὶ μολοντοῦτο μόλις ἡμεῖς ἐξήλθομεν ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, ἦλθεν ὁ κόσμος ἄνω κάτω, διὰ νὰ παυθῇ, ὅπως ἀντὶ τοῦ Τζουλάτου σταλῶσι Κολπονδῖνοι καὶ Παγανέλαι, καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖοι ἄλλοι, καὶ ὁ Τζουλάτης αὐτὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει ὑπὲρ αὑτοῦ αὐτὸ τὸ ἀποδεικτικὸν, (δεικνύει τὸ ἔγγραφον τοῦ προξένου) ἐπαύθη τῇ συνεργείᾳ καὶ τῇ ἐνεργείᾳ αὐτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀφήσει εἰς τὰς χεῖράς του ἄλλας ἐγγράφους ἀποδείξεις των, ὅτι ἐκτιμῶσι τὸν χαρακτῆρά του, τὴν τιμιότητά του, δραστηριότητά του κτλ. Οὕτω, κύριοι, διὰ τοιούτων διοικητῶν ἐννοήσαμεν νὰ κυβερνήσωμεν τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅσον εἴχομεν τὴν ἐξουσίαν εἰς χεῖράς μας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία, καὶ αἰτιολογία, κύριε ὑπουργὲ, τῶν ὀλίγων κακουργημάτων, τὰ ὁποῖα ἀναφαίνονται εἰς τὴν Ζάκυνθον, καὶ δὲν ἠμπορεῖς νὰ μᾶς ἀρνηθῇς, ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην εὑρίσκεσαι ὑπὸ πίεσιν καὶ πίεσιν ἰσχυρὰν, ὅπως σώσῃς ἕνα κακοῦργον ἀπὸ τὴν ἐσχάτην καταδίκην, ἡ ὁποία κατ’ αὐτοῦ ἀπηγγέλθη. Εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλομεν τὰ βαστάξωμεν τὴν ἀταξίαν, εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θέλομεν νὰ προστατεύσωμεν τοὺς κακούργους; εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν συμφέρον νὰ δείξωμεν, ὅτι ὁ τόπος μας μετὰ τὴν ἕνωσιν προήχθη καὶ εἰς τὴν ἀσφάλειαν, καὶ εἰς τὴν ἡσυχίαν, καὶ τὴν τάξιν, κ. ὑπουργὲ τῆς δικαιοσύνης; Μᾶς ἔφερες ἕνα νόμον, μίαν πρότασιν, ὅπως περισσεύσῃς τοὺς ὑπαλλήλους σου εἰς τὸ γραφεῖον. Ἐπρότεινα καὶ ἐγὼ ἄλλοτε, ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ ὑπουργεῖον τῆς δικαιοσύνης, ἐπρότεινα τὸν προβιβασμὸν μιᾶς θέσεως, ὅπως εἰς τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον ἀνατεθῇ κυρίως ἡ σύνταξις τῆς ποινικῆς στατιστικῆς. Ἐὰν ἀπὸ τότε ἕως τώρα, ἐξηκολούθησε τὸ ἔργον αὐτὸ τὸ ἀναγκαῖον, καὶ, οὐδέποτε ἀμφιβάλλω, ὅτι σεῖς ὁ εἰδικὸς περὶ τὰ τοιαῦτα δὲν ἐφροντίσατε περὶ τῆς ἐξακολουθήσεως τοῦ ἤδη ἀρξαμένου ἔργου, ἐὰν αὐτὸ τὸ ἔργον ἐξηκολούθησε, καὶ ῥίψητε ἓν βλέμμα εἰς τὴν στατιστικὴν τῶν ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν καὶ ἐν Ζακύνθῳ καὶ τοῖς ἄλλοις μέρεσι τῆς Ἑπτανήσου, καὶ κάμετε σύγκρισιν τῶν διαπραχθέντων μετὰ τὴν ἕνωσιν πρὸς τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο πρὸ τῆς ἑνώσεως, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλετε διορθώσει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς διέφυγεν ἀπὸ τὸ στόμα, ὅτι σήμερον μόνον ἐπῆλθεν ἡ τάξις καὶ ἡ ἀσφάλεια εἰς τὴν Ζάκυνθον, εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅπου ἐτελοῦντο τόσα ἐγκλήματα. Ἀλλ’ οὐδὲν ἧττον περιμένω, ὅπως ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἴπῃ τὴν περὶ τούτου πεποίθησίν του, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἦναι, ὁποίαν τὴν προλέγω καὶ ὑποθέτω· ἀλλ’ ἂν ἔχῃ ἄλλας πληροφορίας, τότε θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐπιφυλαχθῶ ν’ ἀναλάβω τὸν λόγον πλατύτερον.

§277ΤΙΝΕΣ. Παρῆλθεν ἡ μία ὥρα.

§278ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀκόμη. – Ἐξώγκωσα τὸν ἀριθμὸν τῶν παυθέντων εἰσαγγελέων, καὶ ἑπομένως καὶ ἐνταῦθα παρεμόρφωσα κατὰ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης· δὲν εἶναι δέκα μοὶ εἶπεν ἀλλὰ τέσσαρες οἱ παυθέντες, οἱ ἄλλοι ἓξ ἐπροβιβάσθησαν. Ἐγὼ ἁπλῶς ἠρώτησα, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἡ ἐπερώτησίς μου εἶναι γεγραμμένη. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δέκα νέοι ἀντεισαγγελεῖς διωρίσθησαν; τὸν διορισμόν των ἐγνώριζα, δὲν ἤξευρα ἂν ἦσαν καὶ παύσεις· ἀλλὰ δὲν εἶπον κανὲν καλὸν ἢ κακόν, εἶπον μόνον, ὅτι δέκα ἀντεισαγγελεῖς διωρίσθησαν κατέναντι τῶν 12, 13 τοὺς ὁποίους ἔχομεν, καὶ μοὶ ὡμολογήσατε ὅτι εἶναι τῳόντι δέκα, ἓξ ἐπροβιβάσατε καὶ τέσσαρας ἐπαύσατε. Μοὶ εἴπατε τὴν αἰτίαν διὰ τὴν ὁποίαν ἐπαύσατε τοὺς τέσσαρας; ἔχετε προτάσεις ἀπὸ τὰς ἁρμοδίους ἀρχάς; ἀδιάφορον. Δέκα λοιπὸν ἐξέλιπον, καὶ δέκα νέους ἐδιορίσατε.

§279ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπροβιβάσθησαν οἱ ἄλλοι.

§280ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὰ δὲν διωρίσθησαν καὶ αὐτοί; ἀλλ’ ἐλησμονήσατε νὰ ἀπαντήσητε ἀκόμη εἰς μίαν ἄλλην ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον εἰς τοῦτο τὸ ἀντικείμενον, ἐὰν ἦναι ἀληθές, δὲν τὸ παραδέχομαι, δὲν διαβεβαιῶ τίποτε, ἐρώτησα μόνον νὰ μὲ πληροφορήσητε ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ἐξ αὐτῶν τῶν δέκα ἀντεισαγγελέων καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν πρωτοδικῶν τοὺς ὁποίους διωρίσατε, δέκα εἶναι ὅλοι ἀπὸ τὴν Χαλκίδα, ἢ ἀπὸ τὴν Εὔβοιαν;

§281ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι.

§282ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αἴ! πάει καλά· δὲν εἶναι διόλου ἀπ’ ἐκεῖ;

§283ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πέντε ἢ ἕξ. Σᾶς φαίνεται παράδοξον, δὲν ἔχει δικαιώματα ἡ Εὔβοια; ἀφοῦ ἔχουν διπλώματα καὶ εἶναι διδάκτορες ἀπέδωκα μίαν δικαιοσύνην ὀφειλομένην.

§284ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μᾶς εἴπατε, ὅτι διωρίσατε δικαστὰς πάντοτε μὲ διπλώματα ἐξαιρέσει τριῶν ἢ τεσσάρων.

§285ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι, ὄχι.

§286ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὄχι;

§287ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡμπορεῖ νὰ ἦναι κανείς.

§288ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν ἀπὸ εἰρηνοδίκαι, διωρίσθησαν εἰσαγγελεῖς ὑποθέτω.

§289ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀντεισαγγελεῖς.

§290ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀντεισαγγελεῖς, πάει καλά. Δὲν μᾶς ἐδώκατε ὅμως καμμίαν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐρώτησιν ὅτι ἀπ’ αὐτοὺς τοὺς διορισθέντας δικαστὰς, ἦσάν τινες οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν πρὶν ἐκπληρωθῇ ἡ ῥήτρα τοῦ νόμου τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων τοῦ ἄρθρου, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι 11, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ διορισθῇ δικαστὴς πρὶν παρέλθῃ ἓν ἔτος ἀφ’ ἧς ἔλαβε τὸ δίπλωμα.

§291ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἐφηρμόσθη ποτὲ αὐτὸς ὁ ὅρος.

§292ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐφηρμόσθη; τὸν ἐφήρμοσα ὅμως ἐγώ.

§293ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἦτο διὰ τοὺς πρώτους διορισμοὺς αὐτό.

§294ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐνθυμεῖσθε, εἶπον διατί κάμνω αὐτὰς τὰς πολλὰς ἐρωτήσεις ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς δικαιοσύνης; διὰ νὰ σᾶς δώσω αἰτίαν ν’ ἀνασκαλίσητε εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ ὑπουργείου τῆς δικαιοσύνης, καὶ νὰ φέρητε ἢ νὰ κάμητε νὰ φέρωσι, ἠμπορεῖ νὰ δώσητε νὰ τὸ φέρῃ εἷς βουλευτὴς, ἂν δὲν θέλετε σεῖς νὰ φέρητε, ὅσας δήποτε παρανομίας ἠθέλετε συλλέξει κατὰ τὸ 1867, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίσθη, ὅτι ἐχάλασε τὰ δικαστήρια. Ἐσυμφώνησεν ὅμως ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης μετὰ τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου, ἐσυμφώνησεν ὅτι αἰτία τῆς ἐπαυξήσεως τῶν δικῶν, αἰτία τῆς μὴ ταχείας καὶ καλῆς διανομῆς τῆς δικαιοσύνης εἶναι ἡ δικονομία, εἶναι οἱ δικηγόροι, εἶναι καὶ ἡ ἰδιότης τῶν δικαστῶν. Ἀλλ’ ἐὰν, κύριε ὑπουργὲ, ἀναγνωρίζετε τὴν δικονομίαν, ὅτι πραγματικῶς εἶναι ἓν ἐμπόδιον εἰς τὴν καλὴν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἀντὶ σεῖς ὁ εἰδικὸς ἄνθρωπος, ὁ τοσοῦτον πεπειραμένος εἰς τὰ δικαστικὰ, ἀντὶ νὰ μᾶς φέρητε ὡς μέσον καλλιτερεύσεως τῆς δικαιοσύνης τοὺς δέκα πρωτοδίκας, καὶ δύω ἢ ἓξ ἐφέτας, διατί δὲν μᾶς ἐφέρατε ἓν σχέδιον νόμου τροποποιοῦν τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα τῆς δικονομίας, τὰ ὁποῖα νομίζετε, ὅτι παραβλάπτουσι τὴν καλὴν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης, τὴν καλὴν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων;

§295ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἔχομεν καιρόν.

§296ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔχομεν καιρὸν, κ. ὑπουργέ! Ἐὰν θέλετε νὰ σᾶς εἴπω τὴν ταπεινήν μου γνώμην, ἀπὸ τὴν δικονομίαν μας, ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων μας, ἐξαρτᾶται κυρίως ἡ κατάστασις τῆς ἀσφαλείας. Σεῖς, κ. ὑπουργὲ, ὀρθῶς μᾶς λέγετε εἰς τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἐκθέσεις σας, ὅτι φυτώριον τῆς ληστείας εἶναι ἡ φυγοδικία, καὶ ἐκ ποίας αἰτίας, κ. ὑπουργὲ, προπάντων πηγάζει ἡ φυγοδικία, παρὰ ἀπὸ τὴν διάταξιν τῆς δικονομίας περὶ μυστικῆς ἀνακρίσεως, καὶ ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων, καὶ ἀπὸ τὸν τρόπον δι’ οὗ προβαίνει εἰς τὴν μυστικὴν ταύτην ἀνάκρισιν ὁ εἰσαγγελεύς σου; Ὅλοι αὐτοὶ οἱ φυγόδικοι ἀπὸ τὰ 1862 ἕως τὰ 1869, δὲν εἶναι ἄλλο οἱ πλεῖστοι, παρὰ ἄνθρωποι ἀθῶοι, οἱ ὁποῖοι φέρουν τὴν συνείδησιν τῆς ἀθωότητός των, οἱ ὁποῖοι τρέμουσι τὸν ἀνακριτήν σου, οἱ ὁποῖοι τρέμουσι τὸ ἔνταλμά του, οἱ ὁποῖοι τρέμουσι τὸ ἀπεριόριστον τῆς προφυλακίσεως καὶ φυγοδικοῦν καὶ γίνονται τὸ φυτώριον τῆς ληστείας· καὶ τὸ ἀνεγνώρισες ὁ ἴδιος. Ἀντὶ νὰ μᾶς φέρῃς λοιπὸν προσθήκην δικαστῶν, διατὶ δὲν μᾶς φέρεις τὴν μεταῤῥύθμισιν αὐτῶν τῶν νόμων; Συνεφώνησεν ὁ κ. ὑπουργὸς ὅτι ἡ πληθὺς τῶν δικηγόρων εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία παρατείνει τὰς δίκας.

§297ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Πολλαπλασιάζει.

§298ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι. Ἀντὶ ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ σκεφθῇ κἄτι τι ἐν τῇ πρακτικῇ του διανοίᾳ, τὸ ὁποῖον νὰ ἐλαττώσῃ τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ τὴν πληθὺν ταύτην τῶν πολλῶν δικηγόρων, ἠξεύρετε τί κάμνει; προσθέτει εἰς τοὺς δικηγόρους ἄνδρας χωρὶς νὰ σπουδάσωσι, χωρὶς νὰ ἔχωσι δίπλωμα, χωρὶς τίποτε, καὶ τοὺς δημιουργεῖ δικηγόρους δι’ ἑνὸς Β. Διατάγματος. Ἐπαύσατε, κ. ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης τὸν γραμματέα τοῦ Πρωτοδικείου Ζακύνθου Παῦλον Ταβουλάρην (δὲν ἔχω θετικὰς εἰδήσεις εἰμὴ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου: ὅσοι ἔχετε ἄλλας, φέρετέ τας). Τὴν πρώτην φορὰν, καθ’ ἣν μοῦ ἀνηγγείλατε, ὅτι τὸν ἐπαύσατε, σᾶς εἶπον, ὅτι κακὰ ἐκάματε, προκειμένου περὶ ἐκλογῶν μὴ παύσητε κανένα· ἀργότερα ἠθελήσατε κἄποιον νὰ ἐξοικονομήσητε, καὶ τὸν Ταβουλάρην ἐπαύσατε· ἀλλὰ σᾶς παρετήρησαν, διατὶ τὸν ἐῤῥίψατε εἰς τὸν δρόμον; καὶ ἓν Διάταγμα Βασιλικὸν στέλλεται ἐν Ζακύνθῳ, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Π. Ταβουλάρης, ὅστις ποτὲ δὲν ἐμβῆκεν εἰς Πανεπιστήμιον, οὐδὲ ἔδωκεν ἐξετάσεις δικηγόρου, διορίζεται δικηγόρος, καὶ σήμερον ἐξασκεῖ τὴν δικηγορικὴν ἐπιστήμην ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων Ζακύνθου.

§299ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Λομβάρδε.

§300ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑποφέρατε ὀλίγον, μὴ μὲ διακόπτετε. Ὁ Π. Ταβουλάρης ἦτο καὶ εἶναι ὑποδικηγόρος. Ἔλαβε καὶ προτήτερα ἐπὶ Συνελεύσεως ἓν τοιοῦτον διάταγμα δικηγόρου, ἀλλὰ τὸ τότε ὑπέρτατον Συμβούλιον, ὁ τότε Ἄρειος Πάγος τῆς Ἑπτανήσου, ἀπήντησεν εἰς τὸν ὑπουργόν. «κύριε ὑπουργὲ, ἡ πρᾶξίς σου εἶναι παράνομος, καὶ τὸν ἄνθρωπον τοῦτον δὲν ἐγγράφω εἰς τοὺς καταλόγους τῶν δικηγόρων·» καὶ ἔκτοτε ἔμεινεν ὡς ἦτο ὑποδικηγόρος· σήμερον ὅμως εἶναι δικηγόρος. Ἰδοὺ ποίαν πρόνοιαν ἔλαβον ὅπως διορθωθῇ, μία ἀπὸ τὰς πληγὰς τῆς Δικαιοσύνης, ἡ πληθὺς τῶν δικηγόρων. Ὄχι μόνον δὲν σκέπτονται τί νὰ κάμωμεν διὰ νὰ περιστείλωμεν τοῦτο τὸ κακὸν, ἀλλὰ προσθέτουσι καὶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν κανὲν δικαίωμα.

§301ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὸ δικαίωμα, κ. Λομβάρδε, νὰ εἴπω δύο λέξεις; Ὁ Ταβουλάρης ἐπαύθη κατὰ συνέπειαν προτάσεως τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τοῦ Προέδρου.

§302ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ ἀνικανότητι, μάλιστα.

§303ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ἀκολούθως καθὼς ἐπὶ προστασίας ἦτο δικηγόρος, ἐζήτησε νὰ διορισθῇ ἐνώπιον τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων.

§304ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ Ταβουλάρης ἦτο δικηγόρος ἐνώπιον τοῦ Πταισματοδικείου καὶ Εἰρηνοδικείου πρίν· σήμερον ὅμως εἶναι δικηγόρος καὶ παρίσταται ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου.

§305ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι δυνατόν.

§306ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐξετάσατε νὰ πληροφορηθῆτε.

§307ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Δὲν εἶναι.

§308ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ Παῦλος ὁ Ταβουλάρης, μάλιστα. Δὲν εἶναι ἔτσι, κ. Λεονταράκη;

§309ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§310Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἂς μείνῃ ἐκκρεμὲς αὐτό, θὰ τὸ ἐξετάσω.

§311ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶναι γεγονός· παρίσταται εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον.

§312ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Μὰ, κ. Πρόεδρε, τί συζήτησις εἶναι αὐτή; Μὰ οὔτε δὲν βραχνιάζεις (θόρυβος).

§313ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὔτε βραχνιάζω, κ. Γρηγοριάδη, οὔτε ἀσθενῶ ὅταν ἡ Βουλὴ ἐργάζεται, τοιοῦτόν τι δὲν μοὶ ἔτυχεν εἰς τὸ διάστημα 20 ἐτῶν καθ’ ὃ εἶμαι βουλευτής (θόρυβος). — Νὰ προσθέσουν οἱ κύριοι 6 ἐφέτας! διότι δὲν εἶναι δύο, ἀλλ’ εἶναι ἕξ, τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ προσθήκη, δύω ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ τέσσαρας ἐπιπρόσθετοι· νὰ προσθέσωμεν 6 ἐφέτας, ὅπως καλλιτερεύσωμεν τὴν κατάστασιν τῆς δικαιοσύνης, μᾶς λέγει, ὁ κ. ὑπουργὸς καὶ πρὸς ἀπόδειξιν μᾶς φέρει τὸν ἀριθμὸν τῶν δικῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐκκρεμεῖς ἐνώπιον τοῦ ἐφετείου Ἀθηνῶν. Λέγω καὶ ἐγὼ καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Κουμουνδούρου, εἶναι πράγματι ἐκκρεμὴς αὐτὸς ὁ ἀριθμός; ἔστω ὅτι εἶναι πράγματι ἐκκρεμεῖς 4,000 δίκαι· ἔχομεν 10 ἐφέτας εἰς Ἀθήνας.

§314ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι δέκα.

§315ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰδικός, ἀλλ’ εἰργάσθην ὀλίγον ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ κάτι τι γνωρίζω· 10 ἐφέτας ἔχομεν· ἐρωτῶ τοὺς διαφόρους ἐντριβεῖς περὶ τὰ δικαστικά μας, πόσας ἀποφάσεις κατὰ μέσον ὅρον θέλετε νὰ δώσητε εἰς τοὺς ἐφέτας τούτους καθ’ ἡμέραν; ἄνθρωπος, ὅστις ἐὰν τὸν εἴπω εἰς τὸ αὐτὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, δὲν ἠμπορεῖ νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησίς του, διατείνεται ὅτι ἕκαστος ἐφέτης δύναται νὰ κάμῃ 10 ἀποφάσεις τὴν ἑβδομάδα· ἄλλος λέγει ὅτι 10 εἶναι πολύ· ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ 7, μίαν τὴν ἡμέραν, 30 τὸν μῆνα.

§316Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τόσας ἔκαμα καὶ ἐγώ.

§317ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Σωστά. Ἕκαστος λοιπὸν ἐφέτης ἀπὸ μίαν ἀπόφασιν τὴν ἡμέραν, τὸ ὁποῖον παραδέχεται καὶ ὁ κ. ὑπουργός, δύναται νὰ κάμῃ 365, κατ’ ἔτος· ἔστω 300 μόνον, οἱ 10 ἐφέται δύνανται νὰ ἐκδώσουν 3,000 ἀποφάσεις. Ποῦ εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς προσθήκης ἐφετῶν; Ὅταν θέλουν νὰ ἐργασθοῦν καὶ ὅταν δύνανται, ἠμποροῦν νὰ ἐκδώσουν 3,000 ἀποφάσεις· εἶπον, ὅταν θέλουν καὶ ὅταν δύνανται, διότι ἐάν, κ. ὑπουργὲ τῆς δικαιοσύνης, ἀναγνωρίζῃς ὅτι ἕνας ἐφέτης, ὅστις εἶναι ἠναγκασμένος νὰ μεταβῇ ὁ ἴδιος εἰς τὴν ἀγοράν, νὰ εὕρῃ ποῦ εἶναι ὁ εὐθηνότερος ἄρτος καὶ τὸ εὐθηνότερον κρέας, ὅστις εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπάγῃ ὁ ἴδιος νὰ εὕρῃ τὸ εὐθηνότερον ῥοῦχον διὰ νὰ ἐνδύσῃ τὰ τέκνα του, ἑπομένως νὰ ἐνδιατρίψῃ 5, 6 ὥρας καθημερινῶς διὰ τὴν συντήρησιν τῆς οἰκογενείας του, ἐφέτης τοιοῦτος εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκδώσῃ μίαν ἀπόφασιν τὴν ἡμέραν κατὰ μέσον ὅρον, πληρώσατέ τους καὶ πληρώσατέ τους καλά, διὰ νὰ ἔχητε τὸ δικαίωμα νὰ παραπονεθῆτε ἐναντίον των· μὲ 300 ἢ 400 δραχμὰς κατὰ μῆνα, μὲ τὰς ὁποίας μόλις ἠμπορεῖ νὰ ἐξαρκέσῃ διὰ τὸν ἄρτον του, αἴ, κύριοι, δὲν ἔχει καιρὸν νὰ καταγίνῃ καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀπαιτήσητε ἀπὸ αὐτὸν τοσαύτην ἐργασίαν· πρόσθες λοιπὸν ὅσους θέλεις δικαστὰς, τὴν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων δὲν τὴν καλλιτερεύεις ἕως οὗ τὰ πράγματα μένουν ὡς ἔχουσι. Ὅ,τι λέγομεν διὰ τοὺς ἐφέτας, κύριοι, ἠμπορεῖ ἔτι μᾶλλον νὰ εἰπωθῇ διὰ τοὺς πρωτοδίκας· νέοι ἄπειροι μόλις ἐξελθόντες ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον δὲν ἠμποροῦν, δὲν ἠξεύρουν νὰ ἐργασθοῦν. Φέρε ἓν νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κάμῃς ἀνθρωπινώτερον τὸν μισθὸν τῶν πρωτοδικῶν, ὅπως ἦσαι καὶ εἰς θέσιν νὰ ἐκλέξῃς τοὺς καλοὺς καὶ ἀξίους δικαστάς· φέρε το καὶ μὴ ὀκνεῖς ἐντὸς τῆς Συνόδου αὐτῆς, καὶ ἐνθυμηθεῖτε ὅτι τὸν ἐρχόμενον Ὀκτώβριον εἶναι ἰσόβιοι καὶ οἱ πρωτοδίκαι, καὶ ὅποιος καὶ ἂν εὑρεθῇ εἰς τὰ πρωτοδικεῖα θὰ τὸν σεβασθῇς τότε. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ λέγῃς δόσατέ μοι 10 πρωτοδίκας περισσότερον ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἔχω σήμερον, φέρε ἓν νομοσχέδιον, κατάργησε τὸ ἥμισυ τῶν ὑπαρχόντων, ἀλλὰ δόσατέ τους τὰ μέσα νὰ ἐργάζωνται, πληρώσατέ τους καλὰ διὰ νὰ ἔχητε δικαστάς. Μὲ 200 δραχμὰς κατὰ μῆνα, κ. ὑπουργὲ τῆς δικαιοσύνης, πολλὰ ὀλίγοι δύνανται νὰ παραιτηθοῦν ἀπὸ τὰ ἔργα των καὶ νὰ ἔλθουν· διότι ποῖος δικηγόρος ἔρχεται; μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ χειρότεροι. Λοιπὸν μὲ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, πρόσθεσε ὅσους δικαστὰς καὶ ἂν θέλῃς, τὴν θέσιν τῶν δικαστηρίων δὲν τὴν καλλιτερεύεις.— Ἀλλὰ τίς ἡ χρεία τῆς προσθήκης ἀντεισαγγελέων, κ. ὑπουργέ; Ποίαν ἀνάγκην προσθήκης ἀντεισαγγελέως ἔχει ἡ Ζάκυνθος μὲ τὰς 40 δίκας τὰς ποινικὰς, τὰς ὁποίας ἔχει ἐκκρεμεῖς; Ποίαν ἀνάγκην ἡ Κεφαλληνία ἔχει, ἡ ὁποία, μὰ τὸ ναί, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἔχῃ 50 ἢ 60 δίκας; Ποίαν ἀνάγκην ἔχουν ἄλλα δικαστήρια, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν εἰς ἣν τὰ τῆς Ζακύνθου καὶ Κεφαλληνίας; Ἔστω ὅτι παρουσιάσθη διὰ μίαν στιγμὴν ἡ ἀνάγκη, δύναται νὰ ἀπομακρυνθῇ εἷς ἀντεισαγγελεὺς ἐξ ἄλλου δικαστηρίου. Ἀλλ’ ἂν δὲν δικαιολογῆται ἡ προσθήκη τῶν ἀντεισαγγελέων τῶν ἐφετῶν καὶ πρωτοδικῶν, εἶναι ὅλως διόλου ἀδικαιολόγητος ἡ προσθήκη τοῦ νέου πρωτοδικείου· ποῦ βασίζεται ἡ προσθήκη τοῦ νέου πρωτοδικείου; ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας, λέγει ὁ κ. ὑπουργός· καὶ ποῦ ζητεῖ ἡ ὑπηρεσία νὰ στηθῇ αὐτὸ τὸ πρωτοδικεῖον; Θὰ σοῦ δώσω τὴν ἄδειαν νὰ τὸ συστήσῃς καὶ νὰ μὴ ἠξεύρω ποῦ; ἔχω ὅλην τὴν πεποίθησιν διὰ μίαν στιγμὴν εἰς σᾶς, ὅτι θὰ τὸ συστήσητε καλῶς· ἀλλ’ αὔριον σᾶς διαδέχομαι ἐγώ· μολονότι δὲν εἶναι κίνδυνος τοιοῦτος.

§318ΣΑΡΑΒΑΣ. (ὑπουρ. Παιδείας). Ποῖος τὸ ἠξεύρει;

§319ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν ἔλθῃ ἕνας ἄλλος, ὅστις θὰ τὸ συστήσῃ ἐκεῖ ὅπου σὺ ὁ ἴδιος θὰ τὸ κατακρίνῃς· καὶ ἔρχεσθε νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας; Κύριε ὑπουργὲ τῆς δικαιοσύνης, εἶσθε ἄνθρωπος πρακτικὸς, τοῦ τόπου· ἡ προσθήκη τῶν νέων πρωτοδικείων ἔβλαψεν ἢ ὠφέλησεν τὴν διανομὴν τῆς δικαιοσύνης; Ἡ προσθήκη τῶν 3 πρωτοδικείων τῆς Ἠλείας καὶ Ἀμφίσσης ἔβλαψεν ἢ ὠφέλησεν; καὶ ἂν προστεθοῦν καὶ ἄλλα ὠφελεῖται ἢ βλάπτεται ἡ διανομὴ τῆς δικαιοσύνης; Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν τὴν σύστασιν τῶν πρωτοδικείων αὐτῶν τότε, μετενόησαν ἢ ὄχι;

§320ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὄχι· ἂς ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν Ζάκυνθον (θόρυβος).

§321ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε Λυκοῦργε, ἀκούσατε· ἐπροσπάθησα μετὰ τὴν ἕνωσιν νὰ τηρηθῇ νομαρχία ἐν Ζακύνθῳ, ὄχι δι’ ἄλλο παρὰ διὰ νὰ τηρηθῇ τὸ δικαστήριον· μετὰ τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον, κ. Κρεστενίτα, ἔπειτα ἀφοῦ βλέπω πῶς διανέμεται ἡ δικαιοσύνη, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον μοῦ εἴπετε δὲν μὲ τρομάζει, καὶ ὄχι μόνον δὲν μὲ τρομάζει, ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι ἐὰν λείψῃ τὸ δικαστήριον ἐκεῖθεν ἕως οὗ ἡ διανομὴ τῆς δικαιοσύνης εἶναι, ὁποία εἶναι, θὰ λείψῃ ἡ πίεσις, ἡ στρεψοδικία, καὶ αἱ ἄδικοι καταδιώξεις, τὰς ὁποίας σήμερον μεταχειρίζεσθε σεῖς ἢ οἱ φίλοι σας ἐν Ἠλείᾳ, καὶ αὔριον θὰ τὰς μεταχειρισθοῦν ἄλλοι ἐναντίον σας. Σύμφωνοι λοιπὸν ὅλοι εἴμεθα καὶ αὐτὸς ἀκόμη ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἔχει ἀνάγκην καλλιτερεύσεως ἡ δικαιοσύνη· σύμφωνος πληρέστατα εἶναι καὶ ὁ κύριος Χατζίσκος, ὅστις μάλιστα μᾶς ἔδωκε τὸ ἀνάθεμα ἢ τὴν εὐχὴν, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς δικαιοσύνης χρήζει καλλιτερεύσεως. Νομίζω ὅτι διατυπώνω τὴν ἰδέαν ἁπάντων, ἂν προτείνω, καθὼς καὶ προτείνω, τὸ ἑπόμενον θέμα. «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ ῥηθέντα ἐκφράζει τὴν εὐχὴν, ὅπως ἡ διανομὴ τῆς δικαιοσύνης καλλιτερεύσῃ καὶ ἡ κατάστασις τῶν δικαστηρίων διορθωθῇ, ὅπως τοιουτοτρόπως διὰ τῆς ἐκφράσεως ταύτης τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ παροῦσα καὶ πᾶσα ἄλλη κυβέρνησις ἐνισχυθῇ καὶ λάβῃ τόλμην νὰ προβῇ εἰς καταστολὴν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα καὶ ὁ κύριος Χατζίσκος διὰ τῶν γενικῶν εὐχῶν καὶ ἀναθεμάτων του, καὶ ἡμεῖς ὅλοι ἐπαναλαμβάνομεν καὶ θὰ ἐπαναλαμβάνωμεν, ἕως ὅτου ἀποφασίσωμεν νὰ φέρωμεν πραγματικὴν διόρθωσιν.

§322ΤΙΝΕΣ. Αὔριον ἐξακολουθοῦμεν, κ. πρόεδρε.

§323ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι τώρα.

§324Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, προκληθεὶς ἀπὸ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ζακύνθου κύριον Λομβάρδον, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ εἴπω δύο λέξεις. Λυποῦμαι, κύριοι, ὅτι στιγμιαῖός τις ἐρεθισμὸς, ὅστις ἐνεφιλοχώρησε πρὸ ὀλίγου, ἔδωσεν ἀφορμὴν εἰς παρεννόησιν ἢ κακὴν συνενόησιν μεταξὺ τοῦ κ. Λομβάρδου καὶ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης. Ὁ κύριος Λομβάρδος ἐνόμισεν, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης ἠθέλησε νὰ ἐγκολάψῃ εἰς ἓν μέγα μέρος τῶν κατοίκων τῆς Ζακύνθου τὸ στίγμα τοῦ ἐγκλήματος· οὐδὲν τοιοῦτον ἔλαβε χώραν· ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης εἰς τὴν σειρὰν καὶ τὴν ὑφὴν τοῦ λόγου του ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ἁπλῶς, ὅτι, καθὼς καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, οὕτω καὶ εἰς τὴν Ζάκυνθον δὲν λαμβάνουσι πλέον χώραν ἐγκληματικαί τινες πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐλάμβανον ἄλλοτε χώραν. Τοῦτο, κύριοι, δύναται νὰ εἴπῃ τις καὶ διὰ πολλὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, χωρὶς νὰ θελήσῃ νὰ στιγματίσῃ τοὺς κατοίκους τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ἢ μερίδας τινὰς τῶν ἐπαρχιῶν τούτων ὡς τεινούσας καὶ ἐχούσας κλῆσιν πρὸς τὰ ἐγκλήματα. Λυποῦμαι λοιπὸν, διότι ὁ κ. Λομβάρδος ἐντελῶς παρεξηγῶν τὴν φράσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης, ἠναγκάσθη νὰ ἀναγνώσῃ ἔγγραφα διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ μερὶς αὐτοῦ, ἥτις δῆθεν κατηγορήθη ὅτι προστατεύει τὰ ἐγκλήματα εἶναι μακρὰν τούτων. Τοιοῦτόν τι ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης δὲν εἶπε καὶ λυποῦμαι διότι ὁ κύριος Λομβάρδος ἠθέλησε νὰ ἐποικοδομήσῃ ἐκτεταμένην ὁμιλίαν ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρξεν. Ἐπειδὴ δὲ ἐπεκαλέσθη καὶ τὴν ἐμὴν μαρτυρίαν ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς Ζακύνθου, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω καθαρὰ τὴν ἀλήθειαν. Πρὸ 9 μηνῶν, ἤτοι ἀπὸ τῆς ἀνόδου τοῦ καθεστῶτος ὑπουργείου εἰς τὰ πράγματα, εἰς τὴν Ζάκυνθον ἐπικρατεῖ πλήρης τάξις· αἱ πληροφορίαι τοῦ νομάρχου καὶ τῶν ἄλλων ἀρχῶν τείνουν εἰς τὸ ν’ ἀποδείξουν τοῦτο ὅτι πληρεστάτη τάξις ἐπικρατεῖ ἐκεῖ, καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅ,τι πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης, ὅτι μεταξὺ 90 φυγοδίκων συνελήφθησαν οἱ 60 καὶ ἴσως ἐντὸς τοῦ Νοεμβρίου καὶ περὶ τὰ τέλη τοῦ Ὀκτωβρίου ὅτε δὲν ἔχομεν πληροφορίας, ἴσως συνελήφθησαν καὶ ἄλλοι. Νομίζω ὅτι αἱ ἐξηγήσεις αὗται θέλουν πείσει τὸν κύριον Λομβάρδον ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον νὰ ἐπιτείνῃ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν ὁμιλίαν του ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλὰ, κύριοι, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὴ ἡ συζήτησις περὶ τῆς προσθήκης τῶν ἐφετῶν, περὶ τῆς προσθήκης τοῦ πρωτοδικείου καὶ περὶ τῆς προσθήκης 4 ἀντεισαγγελέων, μετὰ τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης καθίσταται ὅλως περιττή· ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης σᾶς εἶπε καθαρὰ ὅτι θέλων νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ἀτομικὴν αὑτοῦ εὐθύνην, ὡς ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης ἀπέναντι τῶν ἀξιώσεων τῶν προέδρων τῶν ἐφετῶν καὶ τῶν εἰσαγγελέων τῶν δικαστηρίων, ἐνόμισε πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς εὐθύνης αὑτοῦ καλὸν νὰ καταδείξῃ εἰς τὴν βουλὴν διὰ τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν παρουσίασε, τὴν ἀνάγκην τῆς συμπληρώσεως τῆς εἰδικῆς προσθήκης ἑνὸς πρωτοδικείου καὶ τεσσάρων ἐφετῶν· ἀλλὰ, κύριοι, ἄφησεν ἐντελῶς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ ἐὰν ἡ πίστωσις αὐτὴ ᾖναι ἀναγκαία ἢ ὄχι. Μένει λοιπὸν ἐντελῶς εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς βουλῆς νὰ ἀποφασίσῃ, ἐὰν ἡ πίστωσις αὕτη ᾖναι ἀναγκαία ἢ ὄχι, χωρὶς νὰ θελήσῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ταύτης. Ἑπομένως νομίζω ἡ περαιτέρω συζήτησις περὶ πιστώσεως, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιμένει ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς, ὅτι μία τοιαύτη συζήτησις εἶναι ὅλως διόλου περιττή.

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, κηρύττεται ἡ λῆξις τῆς συζητήσεως.

§326ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι δά!

§327ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς τελειώσῃ ἀπόψε αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μίλησης ἔχει τὸν λόγον.

§329ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προχωρήσωμεν πλέον. Δὲν πρόκειται μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ ὑπουργείου τίποτε· ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ σχηματίσῃ μίαν γνώμην ἡ Βουλὴ, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν (θόρυβος).

§330Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριε πρόεδρε, ἐπειδὴ τῷ ὄντι τὸ ζήτημα περὶ τῆς προσθήκης ἢ μὴ τῶν ἐφετῶν καὶ τοῦ πρωτοδικείου ἀφίνεται ἐντελῶς εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, νομίζω ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἔχει πληρέστατον δίκαιον νὰ μείνῃ ὁ ἀποχρῶν καιρὸς, ἵνα οἱ κύριοι βουλευταὶ σκεφθοῦν περὶ τούτου· διὰ τοῦτο ἀποδέχομαι τὴν ἀναβολήν.

§331ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν ἄλλην πρότασιν παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, θὰ κάμω· πιστεύω ὅτι καὶ ὁ κύριος πρόεδρος καὶ οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἐὰν εὑρίσκουν συμφέρον, τὸ νὰ μένωμεν μέχρις αὐτῆς τῆς ὥρας ἐδῶ, εἶναι καὶ δύσκολον καὶ ἐπικίνδυνον εἰς τὴν ὑγείαν τῶν βουλευτῶν. Δὲν ἀποφασίζομεν νὰ συνερχώμεθα εἰς τὰς 10 καὶ νὰ μένωμεν ἕως τὰς 4;

§332ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι· καθὼς εἶναι τώρα.

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως δι’ αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 6 παρὰ ¼ μ. μ.)