1869.10.31

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 62

Τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1869.

(Παρασκευή).

Ὥρα 12 τῆς μεσημβρίας.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Καμμία.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ τὰ παρεδέχθη. Ὁρκίζεται ὁ βουλευτὴς Λευκάδος Σπυρίδων Βαλαωρίτης.

§4Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω, κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἑξῆς νομοσχέδιον.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Ὑπὲρ τοῦ ἐν Στυλίδι ἀτμοκινήτου ἐργοστασίου. Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐγγυηθῇ ἐν ὀνόματι τοῦ δημοσίου ὑπὲρ τοῦ κ. Π. Ἀγαθοκλέους, κατόχου τοῦ ἐν Στυλίδι πυρποληθέντος ἀτμοκινήτου ἐργοστασίου, πρὸς πραγματοποίησιν δανείου ἐκ δραχμῶν ἑκατὸν χιλιάδων ἐπὶ τόκῳ μὴ ὑπερβαίνοντι τὰ 8% καὶ ἐπὶ τῷ ἀποκλειστικῷ σκοπῷ τῆς ἀνιδρύσεως τοῦ αὐτοῦ ἐργοστασίου ἐν πλήρει ἐνεργείᾳ καὶ τῆς ἐπεκτάσεως αὐτοῦ. Ἄρθρον 2. Τὸ δημόσιον ἀναλαμβάνει ἐπὶ πενταετίαν, ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου, τὴν ὑποχρέωσιν τῆς πληρωμῆς τῶν τόκων ἐπὶ τῆς ἐγγυηθησομένης παρ’ αὐτοῦ κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ποσότητος. Ἄρθρον 3. Ἐπιτρέπεται προσέτι εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ παραχωρήσῃ διὰ Β. Διατάγματος εἰς τὸν κάτοχον τοῦ εἰρημένου ἐργοστασίου μέρος τῆς παρακειμένης αὐτῷ ἑλώδους παραλίας πρὸς ἀποξήρανσιν αὐτῆς καὶ ἀνέγερσιν ἀποθηκῶν. Ἄρθρον 4. Πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ προκειμένου ἀτμοκινήτου ἐργοστασίου δύναται διὰ Β. Διατάγματος νὰ χορηγῆται ἐπὶ μίαν τριετίαν, ἀρχομένην ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου καὶ ἀτέλεια εἰσαγωγῆς ἐπὶ μέρους ἢ ὅλων τῶν ἀναγκαίων εἰς αὐτὸ μηχανῶν.

Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Α. Δ. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ.

Τὸ νομοσχέδιον συνοδεύεται ὑπὸ τῆς ἐκθέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτίθενται οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ κυβέρνησις ἐνόμισε καθῆκον νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ ἀτμοκινήτου αὐτοῦ ἐργοστασίου, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἐπυρπολήθη ἐν Στυλίδι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. —Ὑπάρχει μία ἀναφορὰ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου τῆς ἐνεργητικῆς φάλαγγος Π. Χρυσανθοπούλου ἢ Κακλαμάνου περὶ προικοδοτήσεως τῶν δύο ἐνηλίκων ἀγάμων θυγατέρων του».

§6ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν ἐπιτροπήν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα ἀναφορά· διάφοροι ἀγωνισταὶ ἐκ Τριπόλεως ἀναφέρονται περὶ ἀναγνωρίσεως καὶ πραγματοποιήσεως τῶν ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος ἐκδουλεύσεών των εἰς τὸ τέρμα τοῦ βίου των.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα ἀναφορά· στρατιῶται τῶν τακτικῶν σωμάτων μετὰ τὴν κατάπαυσιν τοῦ Κρητικοῦ ἀγῶνος, εἰς ὃν ἔλαβον μέρος ἐνεργητικὸν, ἐπανελθόντες εἰς τὰς τάξεις των, ζητοῦσι τὴν πληρωμὴν τῶν καθυστερουμένων ἀποδοχῶν των, ὡς τοῦτο ἐγένετο εἰς πολλοὺς ἄλλους.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἴτησις περὶ ἀποστολῆς εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργεῖον δύο ἀναφορῶν, τῆς ὀρφανῆς Ἑλένης Γιάτη Δαγγλῆ, εὑρισκομένων εἰς τὸ ἀρχεῖον τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ εἶναι περὶ παλαιῶν ἀναφορῶν, ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ, νὰ τὰς στείλωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἴτησις Ἀριστείδου Γιαννοπούλου περὶ πληρωμῆς ἀντιμισθίας τῶν ἐργασθέντων κατὰ τὸ 1868 εἰς τὰς ἐθνικοϊδιοκτήτους σταφιδαμπέλους τῆς Σικυῶνος τῆς Κορινθίας.

§14ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι δύο νομοσχέδια ἀπὸ τὸν κ. Τοπάλην.

§16ΤΟΠΑΛΗΣ. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1851 τὰ δικαστήρια σχολάζουσι κατὰ Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον· εἰς τὴν Κέρκυραν ὁ χρόνος οὗτος δὲν εἶναι κατάλληλος, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς 10 Σεπτεμβρίου μέχρι τέλους Νοεμβρίου, καθ’ ἣν ἐποχὴν οἱ δικηγόροι παρουσιάζουσιν ἀναφορὰν εἰς τὰ δικαστήρια πρὸς διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν των· ὥστε ἀντὶ δύο μηνῶν ἔχομεν τεσσάρων καὶ πέντε μηνῶν διακοπὰς καὶ αὐτὸ δὲν συμφέρει. Διὰ ταῦτα πρὸς προσδιορισμὸν καταλλήλου χρόνου ἐν Κερκύρᾳ διὰ τὰς διακοπὰς τοῦ ἐκεῖ πρωτοδικείου καὶ ἐφετείου προτείνω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὥστε αἱ ἐργασίαι νὰ διακόπτωνται ἐν Κερκύρᾳ ἀπὸ τῆς 10 Σεπτεμβρίου μέχρι 30 Νοεμβρίου, ἐν ἐλλείψει δὲ ἐλαιοκαρπίας μέχρι τῆς 30 Ὀκτωβρίου.

§17ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§18ΤΟΠΑΛΗΣ. Ὑποβάλλω καὶ ἕτερον νομοσχέδιον· καὶ ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν αἱ ἑορταὶ τῶν ἁγίων Σπυρίδωνος, Διονυσίου καὶ Γερασίμου περιελαμβάνοντο μεταξὺ τῶν θρησκευτικῶν ἑορτῶν, καθ’ ἃς δὲν εἰργάζοντο εἰς τὰ δημόσια γραφεῖα. Διὰ ταῦτα προτείνω ὥστε εἰς τὰς θρησκευτικὰς ἑορτάς, καθ’ ἃς ὡσαύτως δὲν ἐργάζονται εἰς τὰ δημόσια γραφεῖα, νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ ἐκεῖναι τῶν ἁγίων Σπυρίδωνος, Διονυσίου καὶ Γερασίμου.

§19ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ καὶ αὐτὸ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἄρθρον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως εἰς ά. συζήτησιν τὸ περὶ ἀγορᾶς οἰκίας ἐν Πάτραις διὰ δημόσια γραφεῖα νομοσχέδιον).

§21Α. ΑΝΑΡΓΥΡΟΥ. Ἡ ἐπὶ τῶν ναυτικῶν ἐπιτροπὴ εἰσάγει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προσθήκης εἰς τὸ ἄρθρον ἑκατὸν τοῦ περὶ ἐμπορικῆς ναυτιλίας Β. Διατάγματος. Θέλετε νὰ τὴν ἀναγνώσω;

§22ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι, ὄχι, νὰ τυπωθῇ.

§23ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ· πρὶν τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐρωτῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἐὰν ἐξακολουθῶσιν εἰσέτι οἱ λόγοι ἐκεῖνοι, δι’ οὓς ἠναγκάσθη τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἀναβάλῃ ἐπ’ ἄπειρον τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν τῶν Πατρῶν.

§24Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. (πρωθυπουργός). Θέλω ἀπαντήσει εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων.

§25ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ζητῶ προσέτι πληροφορίας ἀπὸ τὸ προεδρεῖον ἐὰν κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν σύνταξιν τοῦ κ. Τοπάλη.

§26Α. ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κατετέθησαν.

§27ΛΕΚΚΑΣ. Νὰ εὐαρεστηθῆτε, κ. πρόεδρε, νὰ διατάξητε τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη προτήτερα, διότι πολλοὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, καθόσον λέγομεν ὅτι ἔχομεν προϋπολογισμὸν καὶ μᾶς βγαίνουν ἄλλα νομοσχέδια. Πρέπει ἀφ’ ἑσπέρας νὰ τὸ ἠξεύρωμεν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι πρὸ δέκα ἡμερῶν, καὶ αὐτὸ ὑπάρχει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐρχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμόν. «Κεφαλ. 6. ἄρθρον 4, ἔξοδα ὑπηρεσίας ὑπουργείου δραχμαὶ 18,000».

§29ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε. Ἡ ἐργασία τῆς ἀποθήκης αὐτῆς δὲν εἶχε τελειώσει, ὅταν ἐγὼ ἀπεχώρησα τοῦ ὑπουργείου, (θόρυβος). Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ, ἂν ἡ ἐργασία τῆς ἀποθήκης αὐτῆς ἐτελείωσε καὶ ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα. Πληρόνομεν κατ’ ἔτος 18,000 δραχμάς· καὶ ἐν τοσούτῳ πρὸ πολλῶν ἐτῶν δὲν ἠξεύρομεν εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι, ἂν τὰ χρήματα διεχειρίζοντο καλῶς.

§30ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τίποτε δὲν γνωρίζω περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως ἀπολύτως· πρώτην φορὰν ἀκούω αὐτὸ τὸ πρᾶγμα· ἐκ τῆς ὑπηρεσίας δὲν μοὶ ἐγένετο τίποτε γνωστόν. Τώρα ποῦ μοῦ δίδει ἀφορμὴν ὁ κ. Βαλασόπουλος θέλω ἐξετάσει καὶ θὰ σᾶς πληροφορήσω.

§31ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο μία ἐργασία μὲ αὐτὸ τὸ ποσόν, κατ’ ἐμὲ ἐτελείωσε· ἠμπορεῖ ὁ ὑπουργὸς νὰ μὴ γνωρίζῃ τίποτε. Ἔκαμον αὐτὴν τὴν ἐξέλεγξιν ἐγὼ τότε, διότι τὸ ποσὸν τὸ ψηφιζόμενον κατ’ ἔτος εἶναι ὑπερβολικόν. Νὰ μείνῃ λοιπὸν ἐκκρεμὴς αὐτὴ ἡ πίστωσις ἕως αὔριον.

§32ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ ἐκκρεμής.

§33ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι καὶ τοῦτο δὲν βλάπτει.

§34ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἰδοὺ εἰς πόσα ἄρθρα οὕτως εἰπεῖν συγκεφαλαιοῦνται αἱ 18,000 δραχμαί·

Βλέπετε ὅτι εἶναι καὶ κονδύλια, δὲν εἶναι ὅλα αὐτὰ πρὸς ἀγορὰν χάρτου. Μήπως συγχέει ἄλλην τινὰ ὑπηρεσίαν ὁ κ. Βαλασόπουλος; διότι γίνεται ἀγορά.

§35ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγορὰ χάρτου εἶναι 8,500, ἔπειτα ἔρχονται τὰ ἄλλα.

§36ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Νομίζω, ὅτι συγχύζετε τὰ ἔξοδα τοῦ γραφείου μὲ τὰς δαπάνας τοῦ χάρτου, ὅστις ἀπαιτεῖται διὰ τὴν τύπωσιν ἐν γένει τῶν Οἰκονομικῶν ἐντύπων τοῦ κράτους.

§37ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ συγχύζω· εἶναι χωριστὰ αὐτό.

§38ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Σᾶς λέγω, ὅτι ἐπειδὴ εὗρον ὅτι ὁ χάρτης ἠγοράζετο ἀπὸ τοὺς πωλοῦντας αὐτὸν ἐδῶ, ἐνόμισα καλὸν ὅτι ἤθελεν ὠφεληθῆ τὸ δημόσιον, ἐὰν ὅλος ὁ χάρτης ὁ ἀπαιτούμενος διὰ τὰ ὑπουργεῖα ὅλα ἠγοράζετο διὰ μειοδοσίας· καὶ ἔκαμα μίαν τοιαύτην ἀπόπειραν. Τώρα, καθόσον ἀφορᾷ τὰ καθημερινὰ ἔξοδα, καὶ ὁ κ. Βαλασόπουλος γνωρίζει, καὶ ὅσοι ἐχρηματίσατε ὑπουργοί, ὅτι ἔρχεται ὁ διεκπεραιωτὴς καὶ σᾶς λέγει ὅτι ἐδαπάνησα δέκα δεσμίδας λευκοῦ χάρτου, τρεῖς δεσμίδας τοῦ τάδε εἴδους, ὅπως τὰ λέγουν, τόσα κονδύλια, τόσην μελάνην. Ἐγὼ ὁ ὑπουργὸς δὲν ἔχω ἀνάγκην, οὔτε πιστεύω κανεὶς ὑπουργὸς νὰ ἐξετάζῃ ἢ νὰ ἐξήτασέ ποτε, ἂν ἐδαπανήθησαν μία ἢ πέντε ἢ δέκα δεσμίδες χαρτί. Τὸ ἔκαμε κανεὶς ἀπὸ ὑμᾶς ποτέ; Τί ζητεῖτε τώρα, δὲν ἐννοῶ· ἂν ἐννοῆτε τὴν μεγάλην προμήθειαν.

§39ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν μεγάλην προμήθειαν δι’ ὅλα τὰ ἔντυπα εἰς τὴν ἀποθήκην τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§40ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Πάλιν σᾶς λέγω ἐπὶ τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἐκάματε σεῖς, δὲν μοὶ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία καμμίαν γνῶσιν· ἀλλὰ τὸ ἓν μὲ τὸ ἄλλο εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον. Διὰ τὰ ἔντυπα ἀπαιτεῖται πολὺς χάρτης· ἐὰν θὰ εὐδοκιμήσῃ αὐτὴ ἡ ἀπόπειρα, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ἀγνοῶ, διότι εἰς τὴν Τεργέστην καὶ Νεάπολιν εἶχα γράψει τοῦ προξένου νὰ εἰδοποιήσῃ, ὅτι ἐκτίθεται ὁ χάρτης εἰς δημοπρασίαν, καὶ μοὶ γράφει ὅτι δὲν θὰ εὕρητε προμηθευτὰς, καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὸν ἀγοράζωμεν ἀπὸ τὸν Φλογαΐτην καὶ τοὺς ἄλλους ἐμπόρους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐδῶ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑπουργείου, σᾶς εἶπα τί γίνεται καὶ τὸ γνωρίζετε· ἔρχεται ὁ διεκπεραιωτὴς καὶ λέγει, τόσας δεσμίδας ἐδαπάνησα, τόσα κονδύλια καὶ τόσην μελάνην· ἀλλ’ οὔτε ἐγὼ ἐξήτασά ποτε, οὔτε κανεὶς ἄλλος ὑπουργὸς τὸ ἔκαμε.

§41ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἀποθήκην παρακαλῶ, νὰ ἐξετάσετε.

§42ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μάλιστα, εὐχαρίστως· ἀλλὰ ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας δὲν ἔχω καμμίαν γνῶσιν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τὸ κονδύλιον αὐτό;

§44ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. «Ἄρθρον 5. Ἔξοδα γενικοῦ λογιστηρίου 3,000». Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει.—«Ἄρθρον 6. Ἔξοδα ἐπιθεωρήσεων 2,500» Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει.—«Ἄρθρον 7. Προσωπικὸν ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου 115,800». Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§46ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε. Αἱ ὀλίγαι παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ἐνόμισε ἀναγκαῖον νὰ σημειώσῃ εἰς τὴν ἔκθεσίν της περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου μὲ ἀναγκάζουσι νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ εἴπω τινὰ περὶ τοῦ μεγάλου τούτου σώματος. Τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον, κύριοι, εἶναι ἓν τῶν σπουδαιοτέρων σωμάτων, ἴσως εἶναι τὸ σπουδαιότερον τῶν σωμάτων τῶν ἀποτελεσάντων τὸ σύμπλεγμα τῶν δημοσίων λειτουργῶν, καὶ θεωρεῖται παρὰ πάντων ὡς τὸ ἀναγκαῖον συμπλήρωμα παντὸς οἰκονομικοῦ συστήματος, διότι ἄνευ ἐλέγχου δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ κανονικὴ καὶ εὔρυθμος οἰκονομικὴ διοίκησις καὶ διαχείρισις. «Ἄνευ σώματος ἐπιτετραμένου τὸν ἔλεγχον, λέγει Γάλλος τις συγγραφεὺς, ἀποβαίνει ἀνωφελὴς εἰς ἓν ἔθνος καὶ ἡ πλέον πεφωτισμένη καὶ ἡ πλέον προνοητικὴ οἰκονομικὴ νομοθεσία, διότι καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὅλοι οἱ φόροι ἐπιβάλλονται μὲ τὸν δικαιότερον καὶ κανονικώτερον τρόπον καὶ ὅτι ὅλα τὰ ἔξοδα κανονίζονται μετὰ μεγάλης προσοχῆς καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς αὐστηροτέρας οἰκονομίας, οὐδὲν ἧττον τὸ ἔθνος ἐκεῖνο δύναται νὰ φθάσῃ, βεβαίως θέλει φθάσει εἰς οἰκονομικὴν καταστροφὴν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ σῶμα ἀνεξάρτητον, ἐλεύθερον πάσης ἐπιῤῥοῆς, τὸ ὁποῖον ἐρχόμενον εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους μὲ τὰ ἔγγραφα ἀνὰ χεῖρας νὰ διαβεβαιώσῃ τὴν κοινωνίαν, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ δὲν ὑπερέβησαν τὰς ἐψηφισμένας πιστώσεις, ὅτι πᾶσα πίστωσις ἐχρησίμευσεν ἀποκλειστικῶς πρὸς τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἐδόθη, καὶ ὅτι οὐδεὶς τῶν φορολογουμένων ἐπλήρωσε περισότερα οὔτε ὀλιγώτερα ἀφ’ ὅσα ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ.» Διὰ τοῦτο, κύριοι, εἰς ὅλα τὰ ἔθνη ὑπάρχουσι σώματα ἐπεφορτισμένα τὸν ἔλεγχον τῶν διαφόρων ὑπολόγων. Ἀλλ’ ἐξ ὅλων τούτων τελειότερον θεωρεῖται τὸ λεγόμενον cour des comptes ἢ ἐλεγκτικὸν συνέδριον τῆς Γαλλίας, κατὰ τὸν τύπον τοῦ ὁποίου ἐσυστήθη καὶ τὸ παρ’ ἡμῖν ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπὸ τοῦ 1833. Εἰς τὸ πρῶτον καταστατικὸν αὐτοῦ διαγράφονται τὰ σπουδαῖα καὶ ὑψηλὰ καθήκοντά του, πολλὰ τῶν ὁποίων ἐπαναλαμβάνονται καὶ ἐν τῷ νόμῳ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ· ὅπως ἐννοήσῃ τις ὁποῖά τινα εἶναι τὰ καθήκοντα τοῦ Συνεδρίου, πρέπει ν’ ἀναπολήσῃ εἰς τὴν μνήμην του τὰς ἐργασίας τῶν δημοσίων ὑπολόγων, τῶν ὁποίων τοὺς λογαριασμοὺς καὶ τὴν δοσοληψίαν ἔχει ἀποστολὴν νὰ ἐλέγχῃ τὸ συνέδριον. Ποῖα εἶναι τὰ ἔργα τῶν ὑπολόγων; οἱ ὑπόλογοι παρουσιάζουν ἀφ’ ἑνὸς ἔσοδα, τὰ ὁποῖα διὰ μέσων κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐκβιαστικῶν εἰσπράττουσι παρὰ τῶν πολιτῶν. Τὸ συνέδριον ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν τὰ ἔσοδα ταῦτα στηρίζωνται εἰς τοὺς νόμους τοῦ κράτους, ἐὰν ἕκαστος πολίτης ἐπλήρωσε ὅ,τι ὤφειλε νὰ πληρώσῃ, καὶ ἐὰν οὐδεὶς τῶν φορολογουμένων ἀπέφυγε τὴν πληρωμὴν τῶν παρ’ αὐτοῦ εἰς τὸ δημόσιον ὀφειλομένων. Ἐξ ἄλλου μέρους οἱ ὑπόλογοι παρουσιάζουν ἔξοδα ἢ πληρωμάς· τὸ συνέδριον ἔχει καθῆκον νὰ βεβαιωθῇ· 1) ἐὰν ἔλαβε χώραν ἡ πληρωμή· 2) ἐὰν ἐκεῖνος ὅστις ἐπληρώθη εἶχε δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἔλαβε, καὶ 3) ἐὰν ἡ ἀρχὴ, ἥτις διέταξε τὴν πληρωμὴν, εἶχε τοιοῦτον δικαίωμα, δηλαδὴ ἐὰν ὑπῆρχεν ἐψηφισμένη πίστωσις. Ἀλλὰ ἡ σπουδαιότης τῶν καθηκόντων τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, καταφαίνεται ἔτι μᾶλλον ὅταν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὰς γενικὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας τὸ σῶμα τοῦτο ὀφείλει νὰ ἐκπληρώσῃ. Τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον χρεωστεῖ εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους νὰ συντάττῃ ἴδιον ἀπολογισμὸν καὶ ἴδιον λογαριασμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ κράτους, καὶ νὰ ἐκδίδῃ καὶ δημοσιεύῃ περὶ αὐτῶν διαδηλώσεις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ἐνήργησεν. Ἐπειδὴ δὲ ἐνδέχεται ν’ ἀνακαλύψῃ ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ὑπερέβησαν τὰς ἐψηφισμένας πιστώσεις, ἢ διέταξαν πληρωμὰς μὴ στηριζομένας εἰς τὸν νόμον, καὶ ἐπειδὴ δὲν δύναται νὰ καταδικάσῃ καὶ αὐτοὺς, ὅπως καταδικάζει τοὺς ὑπολόγους, τῷ ἐπεβλήθη ἡ ὑποχρέωσις νὰ συντάττῃ κατ’ ἔτος ἔκθεσιν πρὸς τὸν Βασιλέα, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλει ν’ ἀναφέρῃ πάντα τὰ τοιούτου εἴδους προσκόμματα. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως δὲ ταύτης, δημοσιευομένης διὰ τοῦ τύπου, λαμβάνουσαι ἀφορμὴν ἥ τε Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία, δύνανται νὰ ζητήσουν εὐθύνας καὶ λόγον ἀπὸ τοὺς παραβιάζοντας τὸν νόμον. Ἐκτὸς τούτου τὸ συνέδριον ὀφείλει νὰ προτείνῃ ὅσας μεταβολὰς κρίνῃ ἀναγκαίας εἰς τὴν νομοθεσίαν, καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον, νὰ ἐπιτηρῇ τοὺς ὑπολόγους ἐξετάζον καὶ ἐξελέγχον, ὁσάκις τὸ κρίνῃ εὔλογον, τὰ γραφεῖα αὐτῶν διὰ νὰ πληροφορῆται, ἐὰν ἐκτελῶσι τὰ καθήκοντά των συμφώνως μὲ τὸν νόμον. Τοιαῦτα εἶναι τὰ καθήκοντα τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου· ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν τὸ ἡμέτερον συνέδριον, μολονότι ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συστάσεώς του μέχρι σήμερον προσέφερε πολλὰς καὶ σπουδαίας ὑπηρεσίας εἰς τὸ κράτος, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκπληρώσῃ ἐντελῶς τὸν ὑψηλὸν προορισμόν του. Τὰ αἴτια τῆς ἀποτυχίας ταύτης ἐκτίθενται ἀκριβῶς καὶ σαφῶς εἰς τὴν πρώτην καὶ μόνην πρὸς τὸν Βασιλέα ἔκθεσιν, ἥτις ἐγράφη κατὰ τὸ ἔτος 1854 ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1845 καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ λογαριασμοῦ τοῦ 1846. Ἡ ἔκθεσις αὕτη σύγκειται ἐξ 100 περίπου σελίδων, καὶ ἀποτελεῖ περισπούδαστον πραγματείαν ἀποδεικνύουσαν τὴν πολυμάθειαν, τὴν μεγάλην πεῖραν καὶ τὴν ὀρθὴν κρίσιν τοῦ τότε προέδρου τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου κ. Νικολάου Συλιβέργου, τὸν ὁποῖον, ὡς γνωρίζετε, χρόνιον νόσημα ἀπεμάκρυνε προώρως τῆς ἐνεργείας, ἐπὶ βλάβῃ μεγίστῃ τῆς ὑπηρεσίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπέκτησε σπανίαν καὶ δυσαναπλήρωτον εἰδικότητα. Σήμερον, κύριοι, τὸ συνέδριον εἶναι πολὺ μακρὰν ἀπὸ τοῦ νὰ ἦναι ἐνήμερον εἰς τὰς ἐργασίας του, διότι ἡ τελευταία διαδήλωσις αὐτοῦ, εἶναι νομίζω ἡ ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1852, ἄλλη δὲ πρὸς τὸν Βασιλέα ἔκθεσις δὲν ἐγένετο. Καὶ μέχρι τοῦδε ἡ κοινωνία ἐθεώρει ἴσως μὲ κἄποιαν ἀδιαφορίαν τὰ γενόμενα, ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἐπῆλθεν ὁ χρόνος τῆς ἰσοβιότητος τῶν μελῶν τοῦ συνεδρίου, δὲν δύναται νὰ μένῃ ἀπαθὴς θεατὴς τῆς καταστάσεως ταύτης· διότι ὅσον μεγαλείτερα εἶναι τὰ πλεονεκτήματα θέσεώς τινος, τοσοῦτον βαρύτεραι ἀποβαίνουν αἱ ὑποχρεώσεις αὐτῆς καὶ τοσοῦτον ὀφείλουν οἱ κατέχοντες αὐτὴν νὰ ἦναι ἀκριβέστεροι εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών των, διότι ἡ σπουδαιότης τῶν καθηκόντων καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς ἀκριβοῦς καὶ ἐγκαίρου ἐκπληρώσεως αὐτῶν εἶναι ὁ μόνος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δίδονται τὰ πλεονεκτήματα. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα κατέχουν σήμερον τὰς θέσεις τῶν ἐλεγκτῶν καὶ τῶν παρέδρων τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου (καὶ δὲν λέγω τοῦτο διὰ νὰ προσβάλω τὰ ὑπηρετοῦντα πρόσωπα) εἶναι ἀληθὲς, λέγω, ὅτι δὲν φέρουν τὸ τεκμήριον ὅτι κατέχουν ἐπαξίως τὰς θέσεις των, διότι κατὰ δυστυχίαν ἡ κυβέρνησις δὲν ἐφρόντισεν ἐγκαίρως, ὅπως ψηφισθῇ νόμος περὶ προσόντων τῶν μελῶν τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, κατὰ παράβασιν τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε μὲν νὰ κατασταθῶσιν ἰσόβια τὰ μέλη τοῦ συνεδρίου μετὰ 4 ἔτη ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ, ἀλλ’ ἀπῄτησε νὰ ἐκδοθῇ ἐντὸς 3 ἐτῶν νόμος κανονίζων τὰ προσόντα αὐτῶν, τοιοῦτος δὲ νόμος δὲν ἔγινε. Θαυμάζω δὲ πῶς οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ, καί τοι ἔχοντες ἐνώπιόν των πρὸ πενταμηνίας τὴν Βουλὴν, δὲν ἐφρόντισαν περὶ ψηφίσεως τοιούτου νόμου, δὲν εἶναι δὲ διόλου παράδοξον νὰ μᾶς καταλάβῃ ὁ χρόνος τῆς ἰσοβιότητος μιᾶς ἄλλης πολυπληθεστέρας τάξεως ὑπαλλήλων, τῆς τάξεως τῶν πρωτοδικῶν, καὶ νὰ μὴ ᾖναι ἀκόμη ψηφισμένος ὁ περὶ προσόντων αὐτῶν νόμος· νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀσυγχώρητος ἔλλειψις καὶ παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ νὰ τὴν θεραπεύσῃ. Τὰ μέλη τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἔχουν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὸ τεκμήριον ὅτι ἐπαξίως κατέχουν τὴν θέσιν των, καὶ τὸ χειρότερον διά τινας ἐξ αὐτῶν εἶναι ὅτι εἶχον ἀποβληθῆ κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ χρόνου τῆς ἰσοβιότητος ὑπὸ τῶν τότε ὑπουργῶν, ὡς μὴ ἔχοντες τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα, καὶ ὅμως ἐπειδὴ δὲν ἔφθασε νὰ ψηφισθῇ ὁ περὶ προσόντων νόμος, ὁ διάδοχος ὑπουργὸς δὲν ἐδίστασε νὰ τὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὰς θέσεις, ἀφ’ ὧν εἶχον παυθῆ Ἄλλα, κύριοι, δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον, διότι ἂν καὶ ᾖναι ζήτημα κατὰ τὴν κρίσιν πολλῶν, ἐὰν δύναται νὰ κατασταθῇ τις ἰσόβιος χωρὶς νὰ ἔχῃ τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα, δὲν πιστεύω νὰ θελήσῃ τις νὰ ἐνθυμηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ φιλονεικήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἰσοβιότητος εἰς τὰ μέλη τοῦ συνεδρίου, ἀρκεῖ μόνον νὰ φροντίσουν καὶ αὐτὰ νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ὑψηλῆς θέσεώς των καὶ νὰ κατασταθοῦν ἐνήμεροι. Ἀνάγκη, κύριοι, εἶναι νὰ ἔχωμεν ἐγκαίρως τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου· πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον οἱ κύριοι ἐλεγκταὶ καὶ οἱ πάρεδροι ὀφείλουν νὰ κανονίσουν τὰς ὥρας τῆς ἐργασίας των καὶ νὰ ἐργάζωνται περισσοτέρας ὥρας, ἀφοῦ εἶναι τοσοῦτον ὀπίσω· ὀφείλουν ὄχι μόνον νὰ κατασταθῶσιν αὐτοὶ ἐπιμελέστεροι, ἀλλὰ νὰ ἀναγκάσωσι καὶ τὸ ὑποδεέστερον προσωπικὸν νὰ ἀναπληροῖ ἀνελλιπῶς τὰ καθήκοντά του. Ὁ Πρόεδρος μάλιστα τοῦ σώματος ὀφείλει νὰ διανέμῃ εἰς ὅλους τοὺς λογιστὰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ νὰ ᾖναι αὐστηρὸς εἰς τὰς ἐλλείψεις των, διότι, μὴ νομίσητε ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ διορίζωνται πάντοτε ἱκανοὶ καὶ ἐπιμελεῖς ὑπάλληλοι εἰς τὰς ὑποδεεστέρας θέσεις· εἴτε διὰ τὸν ἕνα, εἴτε διὰ τὸν ἄλλον λόγον, εἰσχωροῦν πολλάκις καὶ ἀνίκανοι καὶ ἀμελεῖς· ἀλλ’ ὅταν οἱ προϊστάμενοι γνωρίζουν νὰ ἐκτελοῦν τὸ καθῆκον των καὶ θέλουν νὰ τὸ ἐκτελοῦν τότε οἱ ὑποδεέστεροι ἢ γίνονται ἱκανοὶ καὶ ἐπιμελεῖς, ἢ ἐὰν ᾖναι ἀνεπίδεκτοι βελτιώσεως, κατασυντρίβονται. Πρέπει πρὸς τούτοις τὰ μέλη τοῦ συνεδρίου, νὰ φροντίσωσι, ὥστε νὰ μὴ ἀναλαμβάνωσι ὑποχρεώσεις πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς διὰ νὰ μένουν πράγματι ἀνεξάρτητοι, ὅπως ὁ θεμελιώδης νόμος ἠθέλησε νὰ τοὺς κάμῃ. Ἂν, ὡς ἐλπίζω, τὸ σῶμα τοῦτο φροντίσῃ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ σπουδαῖα καθήκοντά του, τότε βεβαίως θέλει λησμονηθῇ ἡ ἔλλειψις τοῦ νόμου περὶ προσόντων καὶ οὐδεὶς θὰ θελήσῃ ἴσως νὰ φιλονεικήσῃ εἰς τὰ μέλη αὐτοῦ τὸ δικαίωμα τῆς ἰσοβιότητος. Ὑπὸ τὰς προσδοκίας ταύτας δὲν ἔχω νὰ ἐπιφέρω οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν διὰ τὸ μέγα ποσὸν τῶν 130,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ζητεῖται ὑπὲρ τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου· καὶ προειδοποιῶ ὅμως ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἐὰν φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν νέου προϋπολογισμοῦ καὶ ἡ κατάστασις τοῦ συνεδρίου ἐξακολουθῇ νὰ ᾖναι ἡ αὐτὴ, πρῶτος ἐγὼ θέλω ὑψώσει τὴν ἀσθενῆ φωνήν μου κατὰ τοῦ σώματος τούτου, διότι βεβαίως δὲν εἶναι ἀνεκτὸν νὰ ἐξοδεύωνται εἰς μάτην 130,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἑτέρα ἀντίῤῥησις.

§48ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρατήρησιν διὰ τοὺς ἐφόρους ἤθελον νὰ κάμω. Τὰ καθήκοντα τῶν ἐφόρων εἶναι πολλὰ καὶ σπουδαῖα· μεταξὺ τῶν ἄλλων οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι φροντίζουν νὰ διατηρῶνται ἀνέπαφα τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ κτημάτων καὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸ δημόσιον εἰς τὰς δίκας, τὰς ὁποίας ἔχει, διεξάγοντες καὶ τὰς ἀποδείξεις ὁσάκις ἐπιβάλλονται τοιαῦται παρὰ τῶν δικαστηρίων· διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἀνέκαθεν ἐλήφθη πρόνοια, ὥστε οὔτε οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι οὔτε οἱ γραμματεῖς αὐτῶν, οἵτινες τοὺς ἀντιπροσωπεύουσιν ἀπόντας ἢ κωλυομένους, νὰ μὴ ἦναι ἐντόπιοι. Καὶ πρὶν ἐκδοθῇ τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀπηγόρευε τὸν διορισμὸν ἐντοπίων ὑπαλλήλων, δὲν ὑπῆρχον ἐντόπιοι οἰκονομικοὶ ἔφοροι, μόνον εἰς τὰς Ἀθήνας ἦτο ὁ κύριος Λιούμης, ἀλλ’ ἐνταῦθα εἴτε εἶναί τις ἐντόπιος εἴτε δὲν εἶναι, εἶναι τὸ αὐτό, καὶ ὅμως ὅταν ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τὸ ἀπαγορεῦον τὸν διορισμὸν ἐντοπίων ὑπαλλήλων, καὶ ὁ κύριος Λιούμης ἐβιάσθη ν’ ἀποσυρθῇ τῆς ὑπηρεσίας. Ἔκτοτε δὲν ἤκουσα νὰ διορισθῶσιν ἐντόπιοι οὔτε εἰς τὰς θέσεις τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων οὔτε εἰς τὰς θέσεις τῶν γραμματέων, καὶ αὐτὸς ὁ κατάλογος τῶν ἐπὶ προκατόχων ὑπουργῶν διορισθέντων ἐντοπίων ὑπαλλήλων, τὸν ὁποῖον μᾶς ἀνέγνωσε προχθὲς ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, δὲν περιέχει τοιούτους διορισμούς· ἐντούτοις γνωρίζω, ὅτι πολλοὶ ἐντόπιοι γραμματεῖς εἶναι διωρισμένοι σήμερον, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι τοῦτο δὲν συνᾴδει μὲ τὴν πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου. Τὸν παρακαλῶ λοιπὸν νὰ σκεφθῇ καλλίτερον καὶ νὰ παύσῃ ἀπὸ τὸ νὰ μεταχειρίζηται εἰς τὰς θέσεις εἴτε τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων εἴτε τῶν γραμματέων πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰς σχέσεις των ἐν τῷ τόπῳ, ὅπου διορίζονται.

§49ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Οὐδένα ἔφορον γνωρίζω ἐντόπιον· ἂν ὑπάρχῃ κανεὶς καταδείξατέ μοί τον καὶ προθύμως θέλω τὸν παύσει· γραμματεῖς τῳόντι εἶναι διωρισμένοι τινές· περὶ τούτου ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς Νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, καὶ ὅταν ἡ Βουλὴ εὐαρεστηθῇ νὰ τὸ ψηφίσῃ, νὰ ἦσθε βέβαιοι ὅτι θὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν πληρέστατα.

§50ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὀλίγον παράδοξος ἡ τακτικὴ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν. Ὑπάρχει διάταγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωτικὸν ἐν ὅσῳ δὲν ἀκυρωθῇ. Τὸ διάταγμα τοῦτο ἀπαγορεύει εἰς τοὺς ὑπουργοὺς νὰ διορίζωσι προϊσταμένους καὶ γραμματεῖς ἐντοπίου,· ἐν ὅσῳ δὲν ἀνακληθῇ τὸ διάταγμα τοῦτο, νομίζω ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ ὀφείλουν ὅλοι νὰ τὸ σέβωνται καὶ νὰ τὸ τηροῦν· τὸ δὲ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον πολὺ συχνὰ εὐαρεστοῦνται ν’ ἀναφέρωσιν οἱ κύριοι ὑπουργοί, ὅτι δῆθεν καὶ ἄλλοι παρεβίασαν, αὐτὸ δὲν τοὺς ὠφελεῖ παντάπασι. Δὲν ἀρκεῖ ὅπως δικαιολογηθῇ τις λέγων, ὅτι καὶ ἕτερος ἔκαμε τὴν αὐτὴν πρᾶξιν, καίτοι μὴ ἐπιτετραμένην. Ἓν ἐκ τῶν δύο· ἢ ἦτο ἀναγκαῖον τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος διάταγμα, καὶ σύμφωνα μὲ τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας, καὶ τότε ὀφείλουν ὅλοι νὰ τὸ σέβωνται καὶ νὰ τὸ ἐκτελοῦν, ἢ δὲν ἦτο ἀναγκαῖον καὶ τότε πρέπει νὰ ἔχουν τὴν τόλμην νὰ τὸ ἀνακαλέσουν. Ἐν ὅσῳ τὸ διάταγμα ὑφίσταται, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παραβιάζηται σήμερον διὰ τὸν ἕνα λόγον καὶ αὔριον διὰ τὸν ἄλλον. Νομίζω δὲ, ὅτι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ δὲν δύνανται νὰ εἴπουν ὅτι τὸ διάταγμα ἦτο περιττόν, διότι καὶ ἂν τὸ εἴπουν, θέλουν τοὺς διαψεύσει αὐτὰ τὰ ἔγγραφά των, αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου καθιεροῦνται αἱ ἐν τῷ διατάγματι περιεχόμεναι ἀπαγορεύσεις· ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι τοσοῦτον ἀναγκαῖον καὶ ὠφέλιμον ἐθεώρησαν αὐτὸ τὸ μέτρον, ὥστε δὲν διστάζουν νὰ τὸ προτείνουν ὡς νομοθέτημα θαυμάζω πῶς δύνανται νὰ λέγουν, ὅτι μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ παραβιάζωμεν τὸ σχετικὸν διάταγμα. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐν ὅσῳ δὲν ἀνακαλέσῃ τὸ διάταγμα, ὀφείλει νὰ συμμορφωθῇ μὲ αὐτὸ, καὶ ἐὰν ἔλαβον χώραν διορισμοὶ ἐντοπίων νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔξοδα ὑπηρεσίας 22,760. Κεφάλ. 9. ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου, τὸ ἔξοδον εἶναι παλαιότερον. Τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων τί θὰ γίνουν; Δὲν πρέπει ν’ ἀφίνωμεν ἀπαρατήρητα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι χρέη τοῦ δημοσίου, πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα καὶ νὰ καταγραφῶσιν εἰς κανὲν μέρος, διότι παρετήρησα ὅτι καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν φέρει καμμίαν σημείωσιν, καὶ τὸ χρέος αὐτὸ αὐξάνει καὶ ἀπαιτήσεις γεννῶνται πολλαὶ καὶ καταφεύγουσιν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ πληρόνονται τόκοι. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ τί σκέπτεται, ἔχει καμμίαν ἰδέαν, θὰ καταχωρίσῃ εἰς κανὲν μέρος τὰ ποσὰ αὐτὰ ἢ θὰ τὰ ἀφήσῃ, δικαστικῶς ν’ ἀναζητῶνται;

§53ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι εἶναι μέγα τὸ ποσὸν τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι ὑπερτερεῖ τὸ ἑκατομμύριον.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι περισσότερον.

§55ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἰδοὺ τί συνέβη, ἐπιθυμῶ νὰ ἦμαι εἰλικρινής. Τῳόντι, κύριοι, ὑπάρχουν πολλαὶ ἀξιώσεις καὶ ἀξιώσεις δικαιόταται, νομιμώταται, ἂν θέλετε μεταξὺ αὐτῶν τινὲς ἀνήκουσιν εἰς ξένους ὑπηκόους, καὶ κατ’ αὐτοὺς εἴχομεν μίαν ἀναφορὰν ἑνὸς ξένου ὑπηκόου, ὁ ὁποῖος μᾶς λέγει, δώσατέ μοι τὰ χρήματά μου, ἄλλως θὰ καταφύγω εἰς ἕτερα μέσα. Ἐσκέφθην ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι ὑπερβολικὸν, ὅτι οἱ πόροι μας δὲν ἐπαρκοῦν· τὸ ζήτημα ἦλθε καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐγένετο λόγος δι’ αὐτὰς τὰς πιστώσεις, καὶ κατόπιν παρουσιάσθη τὸ ζήτημα καὶ εἰς τὰς ἄλλας βουλὰς, ἀλλ’ ἐν τούτοις δὲν ἔγινε τίποτε. Ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι τόσον ἡ Συνέλευσις ὡς καὶ αἱ βουλαὶ ᾐσθάνθησαν τὸ δίκαιον τῆς ἐκπληρώσεως τῆς ἀπαιτήσεως καὶ ἐσταμάτησαν· αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις· ἤδη τί συμβαίνει· ἔχει τις νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ δημόσιον; τρέχει εἰς τὸ δικαστήριον καὶ καταδικάζεται τὸ δημόσιον καὶ τὸ δημόσιον πληρόνει δώδεκα τοῖς ἑκατόν· ὑπάρχει δὲ καὶ ἄλλος τρόπος, τὸν ὁποῖον βεβαίως θὰ τὸν γνωρίζητε· κάμνει τις μίαν αἴτησιν θεραπείας, ὁ δικαιοῦχος πηγαίνει εἰς τὸ δικαστικὸν τμῆμα, ὁ δὲ διευθυντὴς τοῦ δικαστικοῦ τμήματος βλέπει ὅτι ἡ αἴτησίς του εἶναι λογικὴ καὶ στηρίζεται εἰς τὸν νόμον, ἂν ὑπάγῃ εἰς τὸ δικαστήριον θὰ καταδικασθῇ τὸ δημόσιον· λέγει λοιπὸν ὁ διευθυντὴς νὰ τὰ λάβῃ, καὶ ἡ αἴτησίς του καθίσταται ἀπαιτητὴ καὶ πληρόνεται ἀπὸ τὸ κεφάλαιον τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Σᾶς λέγω ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι ὑπέρογκον, ἂν περάσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἕνα ποσὸν διὰ τὰς κεκλεισμένας χρήσεις, πόθεν θὰ πληρωθῇ; Δὲν ἔχετε περίσσευμα· τί νὰ σᾶς κάμω; Δὲν πταίω, ἐγὼ· καὶ ὁ κ. Σωτηρόπουλος, καὶ ὁ κ. Κεχαγιᾶς καὶ ὁ κ. Βαλασόπουλος γνωρίζουσι τὴν κατάστασιν αὐτὴν, τί θέλετε; Νὰ θαυματουργήσω; Δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν.

§56ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τὴν ἱστορίαν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ἐννόησεν ἡ Βουλὴ, ὅτι τὸ δημόσιον εἶναι ὀφειλέτης πολλῶν καὶ μεγάλων ποσοτήτων, προερχομένων ἀπὸ ὑπερβάσεις τῶν πιστώσεων, αἵτινες ἐψηφίσθησαν διὰ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Καὶ δὲν εἶναι διόλου παράδοξον, ἂν οἱ πολῖται, ὅσοι κατέστησαν νομίμως πιστωταὶ τοῦ δημοσίου, προσπαθοῦν, εἴτε διὰ τῶν δικαστηρίων, εἴτε διὰ τοῦ δικαστικοῦ τμήματος, εἴτε δι’ ὁποιουδήποτε ἄλλου τρόπου νὰ λάβουν τὸ δίκαιόν των, διότι ἕκαστος, ὅστις ὑπηρέτησεν, ἢ ἔδωκεν ὑλικὸν εἰς τὰ ὑπουργεῖα, δικαιοῦται καὶ νὰ πληρωθῇ· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐγένοντο ὑπερβάσεις εἰς τὰ διάφορα ἄρθρα, τὰ κεφάλαια τῶν προϋπολογισμῶν, καὶ ἀφοῦ οἱ ὑπουργοὶ δὲν ἔλαβον ἐγκαίρως πρόνοιαν νὰ ζητήσουν παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἔγκρισιν τῶν ὑπερβάσεων τούτων, νομίζετε ὅτι βαδίζομεν κανονικῶς ἀφίνοντες νὰ πληρόνωνται ταῦτα ἐκ τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων καὶ ὅτι ἡ ζημία τοῦ δημοσίου συνίσταται μόνον εἰς τὸ ὅτι ὑποχρεοῦται νὰ πληρόνῃ τὰς δαπάνας ταύτας καὶ νὰ τὰς πληρόνῃ μὲ τόκους βαρεῖς; Ἐγώ, κύριε πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ πληρωμὴ εἶναι τὸ ὀλιγώτερον κακόν, τὸ ὁποῖον παθαίνομεν· τὸ μέγα κακὸν εἶναι ὅτι διὰ τῆς τοιαύτης μεθόδου καταστρέφεται ἐντελῶς ἡ οἰκονομία τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τὸ μέγα αὐτὸ ἔργον καθίσταται ἄχρηστον. Ὅταν π. χ. εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν, ἡ Βουλὴ ψηφίζῃ δι’ ἀγορὰν χάρτου 10,000 δρ. ὁ δὲ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἀγοράζῃ χάρτην 12,000· ὁ δὲ ἔμπορος ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἠγοράσθη, ἔρχεται καὶ λαμβάνει τὰς περιπλέον 2,000 δρ. φανερὸν εἶναι ὅτι καταστρέφεται ἡ οἰκονομία τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅτι μὲ τρόπον, οὐχὶ νόμιμον, ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸ ταμεῖον 2,000 δραχμαί, διότι ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν 10,000 δι’ ἔξοδα χάρτου, καὶ ὁ ὑπουργὸς ἐδαπάνησεν ἐν ἀγνοίᾳ της 12,000. Φαντασθῆτε δὲ τί γίνεται εἰς ἕτερα ἄρθρα, ὅπου ὑπάρχουν ὑπερβάσεις δέκα, εἴκοσι, ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν. Καθὼς δὲ ἠκούσατε ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν αἱ τοιαῦται ὑπερβάσεις φθάνουν ὑπὲρ τὰ 2,000,000, καὶ ἂν δὲν ληφθῶσι μέτρα, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν σταματήσῃ τὸ κακόν, τί παράδοξον ὅλοι οἱ ὑπουργοί, νὰ κάμουν μεγαλειτέρας ὑπερβάσεις εἰς τοὺς προϋπολογισμούς των. Διὰ τοῦτο, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὅπως ἕως τώρα ἐγίνετο· πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα καὶ μέτρα ἀποφασιστικά. Πρέπει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ἀνεξαρτήτως ἂν ἔχῃ, ἂν δὲν ἔχῃ χρήματα, νὰ συγκεντρώσῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ὑπερβάσεις καὶ νὰ τὰς παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐξαιτούμενος τὴν ψήφισιν τῶν ἀπαιτουμένων πιστώσεων· εἶναι δὲ πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ προκύψῃ, ὅτι κακῶς ἐγένοντο ὑπερβάσεις τινὲς καὶ νὰ καταλογισθῶσιν εἰς βάρος τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν. Ἀφοῦ τοῦτο γίνει, τότε βεβαίως θέλει εὑρεθῆ ὁ τρόπος, ὥστε ὅσοι ἔχουν νὰ λάβουν νὰ ἱκανοποιηθῶσιν. Αὐτὴ εἶναι, κύριε πρόεδρε, ἡ γνώμη μου, εἰς τὴν ὁποίαν, ὡς βλέπω, ἐπινεύετε, ὅπερ σημαίνει, ὅτι εἶσθε κατὰ πάντα σύμφωνος.

§57Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τριφυλίας κ. Σωτηρόπουλος, περιέπεσεν εἰς λάθος· ὑπέθεσεν, ὅτι ὅλα τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων πηγάζουν ἀπὸ ὑπερβάσεις· τοῦτο, ὡς καλλίτερα γνωρίζει ἀπὸ ἐμέ, δὲν εἶναι ἀκριβῶς ἀληθές. Εἶναι πιθανὸν ἔξοδά τινα κεκλεισμένων χρήσεων νὰ πηγάζωσιν ἀπὸ ὑπερβάσεις τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, πρέπει νὰ ψηφίζωνται καὶ νὰ συζητῶνται κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἀπολογισμοῦ, ἀλλὰ τὸ μέγα μέρος τῶν ἐξόδων τῶν κεκλεισμένων χρήσεων πηγάζει ἐκ τούτων, ὅτι ἐντὸς τῆς χρήσεως δὲν ἐζητήθησαν αἱ ἀναγκαῖαι ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ἢ δὲν ἐκκαθαρίσθησαν ἐντὸς τῆς χρήσεως ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα ἔξοδα. Ἡ ὑπόθεσις τῶν κεκλεισμένων χρήσεων χρονολογεῖται πρὸ καιροῦ, διότι ἐὰν ἐντὸς τῆς χρήσεως ἓν ἔξοδον δὲν ἐξακριβωθῇ, ἅμα παρέλθῃ ἡ χρῆσις δὲν δύναται νὰ πληρωθῇ, ὥστε πολλὰ ἔξοδα εἶναι πιθανόν, ὡς λέγει ὁ κ. Σωτηρόπουλος, νὰ ἐπήγασαν ἐκ τῆς ὑπερβάσεως τῶν πιστώσεων, ἀλλὰ καὶ μέρος προέρχεται ἐκ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον. Εἰς τὴν Συνέλευσιν εἶχον παρουσιασθῆ τότε ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων καὶ ἐζητήθη ἡ ἐπιψήφισις αὐτῶν, ἀνερχομένων εἰς 1,500,000 περίπου· ἔκτοτε τὸ ποσὸν αὐτὸ ηὔξησε, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει ἄδικον ὁ κ. Κουμουνδοῦρος νὰ τὸ ὑπολογίζῃ εἰς 2,000,000· ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἴσως ὑπερβαίνει καὶ τὰ δύω. Βεβαίως, κύριοι, ἀπαιτοῦνται δύο τινά· πρῶτον ἡ ἐξέλεγξις αὐτῶν τῶν ἐξόδων τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, ἂν ἐπήγασαν ἀπὸ ὑπερβάσεις πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι νομιμοποιημέναι, καὶ δεύτερον ἂν ἐπήγασαν ἐκ τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ περιλάβῃ τὸ ποσὸν τῶν κεκλεισμένων χρήσεων εἰς ἕνα προϋπολογισμόν· καὶ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν πρὸ καιροῦ ἐσχημάτισε τὸ ὑπουργεῖον, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀσχολεῖται εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἀφοῦ ἐκκαθαρισθῶσιν αὐτὰ τὰ ἔξοδα, νὰ πληρωθῶσιν οὐχὶ εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους, ὅπερ ἀδύνατον, ἀλλ’ εἰς διάστημα τριῶν, τεσσάρων, πέντε ἐτῶν ἀναλόγως ἑκάστης ὀφειλῆς· εἰς ταῦτα ἐνασχολούμεθα καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ ὑπουργείου, διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν προϋπολογισμὸν διὰ μιᾶς, δι’ ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος θὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, θέλομεν φέρει καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἐξόδων τῶν κεκλεισμένων χρήσεων καὶ θέλει ἡ Βουλὴ ἰδεῖ ἂν τὰ ἔξοδα ταῦτα πηγάζουν ἐξ ὑπερβάσεως, ὡς εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ἢ ἐκ τῶν λόγων τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπον ἐγώ.

§58ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἀξιότιμος κ. πρωθυπουργός, εἶναι δύσκολον νὰ γίνῃ, καὶ δὲν θὰ γίνῃ ποτέ. Συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ, ὅτι τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν ἐξόδων τῶν κεκλεισμένων χρήσεων προέρχονται ἀπὸ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον προσέφερεν, ὁ ὁποῖος ὅμως δὲν ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τὴν ἀξίωσιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου· διότι ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἰσχυρίσθη, ὅτι ἀπὸ ὑπερβάσεις πιστώσεων προέρχεται τὸ μεγαλείτερον ποσόν. Αἱ ὑπερβάσεις πρέπει νὰ νομιμοποιῶνται διὰ πιστώσεων, ἐὰν δὲ παραλειφθῇ ἐντὸς τῆς χρήσεως ἡ νομιμοποίησις αὕτη, ἰδοὺ ὅτι αἱ ὑπερβάσεις μεταβαίνουν εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις. Τοιαῦται πιστώσεις ἐξ ὑπερβάσεων παρουσιάσθησαν καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1864 καὶ 1865, τὸ ποσὸν τῶν ὁποίων ἀνέβαινε εἰς 1,700,000. Αἱ πιστώσεις ἐκεῖναι δὲν ἐσυζητήθησαν καὶ μένουν εἰσέτι ἐκκρεμεῖς, πολλαὶ ἐξ αὐτῶν ἐπληρώθησαν, πιστεύω, μέχρι τοῦδε· τοῦτο τὸ ἀναφέρω ὡς γεγονός, ἔχει ὅμως πρακτικὴν σημασίαν, κ. πρόεδρε, τὸ νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον περὶ τοῦ ἀτόπου τούτου ἢ νὰ μὴ ληφθῇ ὁλοτελῶς. Τὸ πρῶτον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα εἶναι τοῦτο· ἂν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ἡ Βουλὴ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ πληρώσῃ 32 φέρ’ εἰπεῖν ἑκατομμύρια, ἐνῷ αἱ εἰσπράξεις θὰ ἦναι 31 ἑκατομμύριον, δὲν ὑπάρχῃ καμμία ἀμφιβολία, ὅτι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν ἐξόδων, θέλει ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔλλειμμα καὶ θὰ προσπαθήσῃ νὰ τὸ καλύψῃ δι’ οἰκονομιῶν. Ὅ,τι δὲ λέγω περὶ τῆς Βουλῆς, τὸ λέγω καὶ περὶ τῆς Κυβερνήσεως· λέγω, ὅτι καὶ μία Κυβέρνησις, ἐὰν ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ ἔξοδα εἶναι μεγαλείτερα ἀπὸ τὰ ἔσοδα, εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ἔλλειμμα τοῦτο καὶ θὰ προσπαθήσῃ νὰ τακτοποιήσῃ κἄτι περισσότερον τὰ ἔξοδα. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον γίνεται, καὶ τὸ ὁποῖον πλησιάζομεν διὰ τῆς σιωπῆς νὰ καθιερώσωμεν, ἔχει σπουδαίαν σημασίαν διὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἂν ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε τὸν νεωτερισμὸν τοῦ νὰ καταχωρῆται εἰς τὴν στήλην τῶν κεκλεισμένων χρήσεων ὅ,τι ὀφείλεται εἰς αὐτὰς, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ ἤθελαν φροντίσει εἰς τὰ ἔξοδα νὰ φέρωσιν οἰκονομίας, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἰσοῤῥοπία εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἰδού, κύριοι, ἡ πρώτη πρακτικὴ σημασία, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὑπάρχει δὲ καὶ ἑτέρα. Ἀφοῦ εἰς τὴν στήλην τῶν κεκλεισμένων χρήσεων δὲν φέρεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν κανὲν κονδύλιον, καὶ δὲν δίδεται καμμία πίστωσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις πληρόνει εἰς ὅποιον θέλει, καὶ ὅταν παρουσιάζηταί τις μὲ ἀπαίτησιν, ἐὰν τὸν εὐνοῇ τῷ δίδει, διότι ἔχει ἕτερον κονδύλιον, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς συνηθείας ἐταυτίσθη μὲ τὸ κονδύλιον τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, τὸ κονδύλιον τῶν ἀποζημιώσεων. Ὅταν λοιπὸν παρουσιάζηται ἀπαίτησίς τις, προερχομένη ἀπὸ κεκλεισμένης χρήσεως, ἐξοφλεῖται ἐκ τῶν ἀποζημιώσεων, τῶν διδομένων διὰ δικαστικὰς ἀποφάσεις· ὅταν δὲ παρουσιασθῇ ἕτερος, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν εὐνοεῖ, τῷ λέγει· «δὲν ἔχω πίστωσιν», ὥστε ἐπὶ ἴσων δικαιωμάτων δὲν ἀπονέμεται δικαιοσύνη· καὶ ταῦτα δὲν εἶναι ἁπλῆ ὑπόθεσις, ἀλλὰ συμβαίνουσιν εἰς τὸν καθημερινὸν βίον· διότι ἄλλοι μὲν λαμβάνουν, ἄλλοι δὲ δὲν λαμβάνουν. Παραλείπω δὲ τὸ ἕτερον πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ὅτι πληρόνομεν τόκους. Διὰ τοῦτο φρονῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἑξῆς τακτοποίησις: τὸ μὲν κεφάλαιον τὸ ἀφορῶν τὰς ἀποζημιώσεις νὰ ψηφίζηται παρὰ τῆς Βουλῆς εἰς τοσοῦτον, ὅσον ἀρκεῖ διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῆς χρήσεως, καὶ νὰ μὴ γίνεται χρῆσις πέραν τοῦ ὁρίου αὐτῆς. Νὰ ὑπάρχῃ δὲ ποσὸν εἰς τὸ κεφάλαιον, τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐγκριθῆ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι ἀπαιτεῖται προηγουμένως νὰ ἐκκαθαρισθῶσι τὰ ἐκκρεμῆ. Ἐὰν δὲ δὲν λάβωμεν τοιαῦτα μέτρα, δὲν θὰ ἔχωμεν τάξιν εἰς αὐτὸ τὸ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ πρὸ πάντων δὲν θὰ γνωρίζωμεν ποῖα εἶναι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, διότι ὡς ἠκούσατε ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν, καὶ τὸν κ. πρωθυπουργὸν, τὸ ποσὸν τῶν κεκλεισμένων χρήσεων εἶναι σημαντικόν.

§59ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι, ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν· βεβαίως ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἶχε τὴν καλοσύνην νὰ ὁμιλήσῃ ἀφηρημένως περὶ τῶν κυβερνήσεων τῶν διαχειρισαμένων τὰς τοιαύτας πιστώσεις, ἐπειδὴ δὲ καὶ ἐγὼ διεχειρίσθην αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω τί ἔπραξα· αἱ δικαστικαὶ ἀποφάσεις, ἀναβαίνουν ἴσως πέραν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἐννοεῖται ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ μέγα μέρος εἶχεν ἐξαντληθῆ μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ καλύψῃ οὔτε τὸ ἓν τέταρτον τῶν ὀφειλῶν. Διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὸ τμῆμα τὸ δικαστικὸν νὰ καταστρώσῃ κατάλογον, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ συμπεριλαμβάνῃ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἔχει ἕκαστος λαμβάνειν. Ἔκαμα λοιπὸν ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἕκαστος εἶχε λαμβάνειν μίαν διανομὴν, ἐὰν π. χ. τις εἶχε νὰ λαμβάνῃ 20,000 δραχμὰς, νὰ τοῦ δώσω τρεῖς, εἰς ἄλλον ἔχοντα λαμβάνειν περισσοτέρας, περισσότερα καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς, καὶ πιστεύω νὰ μὴ ἔδωκα ἀφορμὴν παραπόνων.

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω κανὲν παράπονον ἰδικόν σας.

§61ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Σᾶς λέγω δὲ, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἔρχονται τοιαῦται ἀξιώσεις, καὶ καταντᾷ ὁ ὑπουργὸς παρακλητικῶς νὰ λέγῃ εἰς αὐτοὺς, δὲν ἔχω τόσον νὰ σᾶς δώσω, ἔχω τόσον. Σημειώσατε δὲ ὅτι παρουσιάζονται καὶ νέαι ἀνάγκαι, ἀγοραὶ οἰκοδομημάτων δι’ ἀρχαιολογικοὺς σκοποὺς, καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ πληρόνει τὸ δημόσιον ἐκ τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον διέθεσα, διετέθη ὅσον ἦτο δυνατὸν δικαίως.

§62ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀδιάφορον, καὶ πρέπει νὰ ᾖναι ἀδιάφορον διὰ τὴν Βουλὴν, ἐὰν τὸ παρὸν ὑπουργεῖον ἐπιφορτίζεται μὲ ἁμαρτήματα παρελθόντα· ἡ Βουλὴ θεωρεῖ τὴν κυβέρνησιν συνεχῆ· ὅπως παρεστάθησαν τὰ πράγματα, φρονῶ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ κάμῃ τὸ ἑξῆς, νὰ συντάξῃ κατάλογον ὅλων τῶν παρελθουσῶν χρήσεων, καὶ ἀκόμη πόθεν προέρχεται ἡ ὀφειλὴ καὶ ποίας χρήσεως εἶναι καὶ ἂν ἔγινεν ὑπέρβασις· ἀφοῦ λοιπὸν συντάξῃ αὐτὸν τὸν πίνακα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, νὰ ζητήσῃ πίστωσιν τὸ ὑπουργεῖον, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν οἱ πολῖται νὰ ἔχουν νὰ λαμβάνουν, καὶ νὰ τοὺς δίδουν ὀλίγον, ἐνῶ αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ πληρόνωσι τόκους, ἐνῷ ἡ κυβέρνησις ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ τοῦτο, καὶ μάλιστα ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι ὅταν γίνῃ τοῦτο, τότε δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀνακαλύψῃ καὶ τὰς ὑπερβάσεις· νὰ ἐμπεριέχηται δὲ ὅ,τι ἔγινε διὰ νὰ ἴδωμεν, καὶ ἐὰν δὲν ἐξεπλήρωσε κανεὶς πραγματογνώμων τὸ καθῆκόν του, πρέπει λοιπὸν νὰ παρουσιασθῇ πίναξ ὀνομαστικὸς, καὶ ἀπὸ ποίαν ὑπηρεσίαν προκύπτει, ἢ ἀπὸ δικαστικὰς ἀποφάσεις ἢ ἀπὸ ἄλλην αἰτίαν, καὶ τότε θὰ ᾖναι ἡ Βουλὴ εἰς κατάστσιν νὰ ἐξελέγξῃ καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ, καὶ ἀκόμη νὰ ἀποδείξῃ ἐπὶ ποίας ἐποχῆς ἔγινε ὑπέρβασις· δὲν πρέπει δὲ νὰ βραδύνῃ αὐτὸ διότι παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ φέρῃ κατάλογον ὅλων τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐγκριθοῦν ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ θὰ ἐξετασθῇ ἂν εἶναι ὑπέρβασις.

§63ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κ. Πρόεδρε, ὅλοι γνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῆς τακτοποιήσεως τῶν οἰκονομικῶν, καὶ συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπαίτησις τῆς κοινῆς γνώμης...Πολλὰ τὰ αἴτια τῆς κακῆς καταστάσεως, καὶ εἶναι περιττὸν λέγω, ὅταν δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν ἕν κακὸν, νὰ λέγωμεν ὅτι τὸ κακὸν αὐτὸ ὑπῆρχε καὶ πρότερον, ἄρα νὰ τ’ ἀφήσωμεν, ἄρα νὰ μὴ αἰτιώμεθα τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν. Ἀντεγκλήσεις δὲν παύουν τὰ κακὰ, πρέπει νὰ συμπράξωμεν καὶ οἱ μὲν, καὶ οἱ δὲ, διὰ νὰ διορθωθῇ τὸ κακόν. Ὁ κ. Δεληγεώργης σᾶς εἶπε, καὶ ὀρθῶς, ὅτι τὰ ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον χώραν ἐφ’ ὅσον ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ κατάστασις, σᾶς εἶπεν ὅτι μόνον ἡ κυβέρνησις δύναται νὰ ἐξαλείψῃ, ἐὰν ἐξοφλήσῃ τὰ χρέη τινῶν, καὶ ἐὰν μὴ ἐξοφλήσῃ τὸ ὅλον. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος σᾶς εἶπε ὅτι κρύπτονται ὑπερβάσεις ὑπουργῶν δι’ αὐτοῦ τοῦ κονδυλίου τῶν δικαστικῶν ἀποζημιώσεων· λοιπὸν ὑπάρχουν κακὰ, τῶν ὁποίων τὴν θεραπείαν πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν· μέχρι τινὸς παρουσιάζετο ἡ δυσχέρεια τοῦ δημοσίου ταμείου.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἂς παύσουν οἱ διάλογοι εἰς τὰ παρακείμενα δωμάτια.

§65ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μέχρι τινὸς παρουσιάζοντο αἱ δυσχέρειαι τοῦ δημοσίου ταμείου, ἐξ αἰτίας τῶν ὁποίων δὲν ἠδύναντο αἱ κυβερνήσεις νὰ ἐξοφλοῦν αὐτὰς τὰ ἀπαιτήσεις, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου παρουσιάζοντο καὶ ἄλλαι δυσχέρειαι, διότι αἱ κυβερνήσεις κατεγίνοντο εἰς ἄλλα σπουδαιότερα ἀντικείμενα· σήμερον ὅμως νομίζω εὑρισκόμεθα εἰς ὁμαλωτέραν κατάστασιν, καὶ δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ διορθώσῃ αὐτὸ τὸ κακὸν, ἐκτὸς ἐὰν λέγωμεν ὅτι τὸ κακὸν ὑπῆρχεν ἐπὶ τῆς ἄλλης κυβερνήσεως, ἂς ὑπάρχῃ καὶ τώρα· διότι, ὅπως σᾶς εἶπον καὶ χθὲς, καὶ προχθὲς, ἡ παροῦσα κυβέρνησις δὲν περιστοιχίζεται ἀπὸ ἐξωτερικὰς περιπλοκὸς, ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν καὶ τὰ μέσα σήμερον. Κ. Πρόεδρε, μετὰ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων καὶ τὴν κατάπαυσιν τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, ἂν δὲν δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν εἰς ἰσοζύγιον τὰ ἔξοδά μας μὲ τὰ ἔσοδα, ἀλλοίμονον! Ἐὰν ἡ κυβέρνησις ὅπως ἐξέθεσεν ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν της, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἀπὸ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ δανείου, δὲν λέγω δέκα, διότι διαφιλονεικοῦνται τὰ τρία, ἂς ᾖναι δὲν ἀναμιγνύομαι εἰς τοῦτο τὸ ζήτημα, διότι ἀρκετὰ ἐῤῥέθησαν, ἐὰν λοιπὸν ἔχῃ ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν διάθεσίν της ἐκ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐπραγματοποίησεν ἡ ἐνεστῶσα κυβέρνησις, ἐὰν πραγματοποιήσῃ καὶ τὸ δάνειον τῶν 9,000,000, τὸ ὁποῖον εἶναι προωρισμένον δι’ ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν πρὸς τὰς τραπέζας, δύναται τότε νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἀλλὰ ἐνόσῳ ἔχει τὰ γραμμάτια, εἰς τὴν διάθεσίν της, διότι ἔχει 3,200,000 ἔντοκα γραμμάτια τὰ ὁποῖα δύναται νὰ θέση εἰς κυκλοφορίαν πληρώνουσα 7% ἐνῷ τώρα πληρώνει 12%, ἐκτὸς τῆς προσβολῆς τὴν ὁποίαν ὑφίσταται τὸ ταμεῖον καὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κύριος Δεληγεώργης, ἔχει καὶ 3,500,000, τὰ ὁποῖα θ’ ἀναπληρώσῃ ἐκ τῶν γονίμων μηνῶν, ἔχει ἄρα 7,000,000, ἄρα ὁ λόγος τῆς ἀνεχείας πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Διότι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις δὲν σπεύδει εἰς τὴν θεραπείαν αὐτοῦ τοῦ κακοῦ, ἀφοῦ χρήματα ἔχει, διότι δὲν ὑπάρχει ὁ λόγος τῆς ἀνεχείας καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει ἐξωτερικὰς περιπλοκὰς, φρονῶ, ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ φέρῃ τὸν πίνακα τῶν κεκλεισμένων, νὰ δοθῇ τέλος εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ἥτις, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς μᾶς ζημιοῖ, ἀφ’ ἑτέρου μᾶς προσβάλλει, καὶ τὸ χειρότερον εἶναι ὅτι ἡ μεγαλειτέρα ἀδικία προσγίνεται εἰς τοὺς πιστωτὰς τοῦ δημοσίου. Διότι ἔχει ἓν προνόμιον ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ κατάσχεσις κατὰ τοῦ δημοσίου, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ μὴ πληρώνῃ τοὺς πιστωτάς της; καὶ ἐγὼ παρουσιαζόμενος μὲ τὸν τίτλον μου νὰ εὑρίσκω ἕνα ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος νὰ μοῦ λέγῃ ὅτι δὲν ἔχω πίστωσιν διαθέσιμον· τί θὰ εἴπῃ πίστωσις διαθέσιμος; ἐὰν ἔχω νὰ λαμβάνω πρέπει νὰ λαμβάνω, ἄλλως τὸ νὰ ὀχυροῦται τὸ δημόσιον ἀπέναντι ἑνὸς προνομίου εἶναι ἀδίκημα, καλλίτερον νὰ παύσῃ αὐτὸ τὸ προνόμιον παρὰ νὰ ὑπάρχῃ, διότι τότε θὰ σκέπτωνται αἱ Κυβερνήσεις νὰ μὴ ἀδικῆται ὁ πολίτης ἐκεῖνος, ὅστις ἔχει ἕνα τίτλον, καὶ δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τὸ δημόσιον, ἐὰν δὲν λάβῃ καταστρέφεται, καὶ ἐν τούτοις διὰ τὴν καταστροφὴν τῶν πολιτῶν ἀδιαφοροῦμεν. Βλέπετε πόσον μεγάλα ἀδικήματα γίνονται; φρονῶ ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ εἴπῃ ὅ,τι καὶ ἄλλαι, διότι ἔχει τὰ μέσα. Μὴ παραξενεύεσθε δὲ ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχῃ μεγαλειτέρας ἀπαιτήσεις, διότι καὶ χρήματα εὗρεν, καὶ καιρὸν ἔχει.

§66ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ζητῶ νὰ μάθω αὐτὸς ὁ κατάλογος θὰ ἔλθῃ, θὰ τὸν λάβωμεν, καὶ πότε; δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ μία σημείωσις.

§67Θ. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἁπλῆ σημείωσις, πρόκειται νὰ ἔλθῃ νομοσχέδιον εἰδικὸν, καὶ μαζὺ μ’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἔλθῃ καὶ ὁ κατάλογος καὶ ὁ τρόπος τῆς πληρωμῆς.

§68ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν νομίζομεν ἡμεῖς, ὅτι διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν κεκλεισμένων χρήσεων θὰ γίνῃ νόμος, ἀλλὰ μόνον ἁπλῆ πίστωσις, καὶ διὰ τοῦτο ζητοῦμεν τὸν κατάλογον.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ᾖναι ὑπέρβασις;

§70ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἄρα διοικητικὴ ἐργασία ἀπαιτεῖται, καὶ ὄχι νόμος, διότι ὑπάρχει ἰδιαίτερον κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον καταχωρεῖται τὸ ποσὸν τὸ ὀφειλόμενον· δὲν χρήζει ἰδιαιτέρου νομοσχεδίου.

§71ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὰ ἐξελέγξῃ ἡ Βουλὴ ὅλα αὐτά.

§72ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀριθμῶν καὶ χρημάτων, μᾶς λέγει συχνὰ καὶ πυκνὰ ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος, καὶ, κύριοι, μὴ φεύγετε, μὴ θορυβῆτε, πρόκειται περὶ χρημάτων, καὶ ἐξ ὅσων παρετήρησα τί γίνεται τώρα; λόγια καὶ τίποτε περισσότερον· πρόκειται, κύριοι, περὶ χρημάτων, μὴ θορυβῆτε, ἡσυχάσατε. Κύριοι, μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν τὸν προϋπολογισμὸν δὲν τὸν ἐννοοῦμεν, ὡς δὲν τὸν ἠννόησε καὶ πέρυσιν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, δὲν τὸν ἐννοῶ καθόλου· πολὺ δὲ ὀλιγώτερον δὲν ἐννοῶ τὰ ἀξιώματα, τὰ ὁποῖα ῥίπτονται ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον δὲν ἐννοῶ τὴν τακτικήν· δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα ὁ βουλευτὴς νὰ τροποποιήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, διότι εἶναι νόμοι εἰδικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἀποφασίζουν τὰ ἔξοδα ἐλέχθη προχθὲς, καὶ ἐγένοντο σοβαραὶ αἱ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο περὶ σπουδαίου, περὶ λογιστηρίου, εἶναι νόμος ῥητὸς, καὶ πρέπει νὰ τὸν ψηφίσωμεν· ἐλησμόνησαν οἱ φέροντες τὰς ἐνστάσεις ταύτας, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ διορθώσῃ τὸ κακὸν, εἰμὴ ἀρνουμένη τὴν πίστωσιν ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ γίνῃ διόρθωσις, καὶ ἐκεῖ ὅπου ἕως τώρα δὲν ἔγινε, καὶ ἐλησμονήσαμεν, κύριοι, αὐτὸ τὸ πραγματικὸν δικαίωμα τῆς Βουλῆς, ἐλησμονήσαμεν, κύριοι, ὅπως ἐλησμονήσαμεν προχθὲς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα περὶ λογιστηρίου ἐλέχθησαν, καὶ ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν, καὶ ἀπὸ τὴν συμπολίτευσιν, καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν· ἡ συμπολιτευομένη πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἠθέλησε νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς παρὰ εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ λογιστηρίου, καὶ ὅλα τὰ μέλη ἐσυμφώνησαν ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ λογιστηρίου δὲν εἶναι καλή, καὶ ἐν τούτοις ἐψηφίσθη· ἔγιναν σήμερον αἱ παρατηρήσεις περὶ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου καὶ ἦσαν βαρεῖαι, ἦσαν βεβαμμέναι ὄχι εἰς τὸ δηλητήριον, καθὼς ἐλέχθη, ἀλλὰ εἰς τὴν πραγματικὴν ὑπόθεσιν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Σωτηροπούλου, καὶ ἐγείρεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως μᾶς πληροφορήσῃ, καὶ ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος, καὶ ἤδη πρόκειται περὶ χρημάτων, καὶ καταβαίνει ἀπὸ τὸ βῆμα, καὶ μᾶς διαβάζει μίαν σημείωσιν περὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ λέγει ὅτι εὑρίσκεται πολὺ ὀπίσω· καὶ προχθὲς ἄλλοι ἐφώναζον ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τακτοποιήσωμεν τὰ οἰκονομικά μας, νὰ φέρωμεν τὸ ἰσοζύγιον τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ὅτι ἐγένοντο προσέθετε φόροι, τοὺς ὁποίους λέγει ὅτι δὲν θὰ ἐγγίξῃ, καί τοι δὲν ὑπάρχουσιν ἔκτακτοι περιστάσεις, οὐχ ἧττον δὲν δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὴν ἰσοῤῥοπίαν, διότι αὐτὰ τὰ δύω σώματα δὲν ἐκπληροῦν τὸν προορισμόν των, καὶ μόλον τοῦτο, κύριοι, ἐψηφίσαμεν τὴν πίστωσιν· ἀφίνω ἐὰν ὑπάρχῃ, ἂν ἦναι προτιμότερον, ἀλλὰ τέλος πάντων, κύριοι, θὰ γίνῃ ἡ ἔναρξις τῆς διορθώσεως; Ἔχομεν ἔξοδα τῆς κεκλεισμένης χρήσεως, τὰ ὁποῖα, καθὼς ἤκουσα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπερβαίνουν τὸ 1,000,000, καὶ καθὼς προσέθεσεν, ἴσως πλησιάσουν καὶ τὰ 2,000,000, καὶ εἶναι χρέη, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, καὶ πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ποῖα εἶναι τὰ ἔξοδα, καὶ τ’ ἄλλα 4,000,000, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ἀφήσῃ ὁ προϋπολογισμός, πρέπει νὰ θεωρήσωμεν καὶ αὐτὰ ἔξοδα· καὶ μ’ ὅλον τοῦτο μᾶς λέγουν, τρέχετε, αὐτὸ ἐγένετο ἕως τώρα. Τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων τὰ ἀφίνομεν, καὶ διὰ νὰ ἀντικρούσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς τὰς παρατηρήσεις, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου πληρώνουν τοὺς φίλους των, καὶ δὲν πληρώνουν τοὺς μὴ φίλους των, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐφέτος ἔγινε τακτικὴ ἀναλογία δι’ ὅλους, καὶ ἑπομένως ἐὰν ὅλοι δὲν ἐπληρώθησαν, ὅλοι ὅμως εὐχαριστήθησαν, καὶ δὲν παρεπονέθη κανείς. Δυστυχῶς ἔχω εἰς τὰς χεῖράς μου ἓν παράδειγμα, καὶ δὲν εἶναι παράδειγμα παραπόνου ἀτόμου, ἀλλὰ ἐπαρχίας. Εἰς μίαν ἐπαρχίαν ὑπῆρχε μία Μονὴ, λεγομένη Μονὴ, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκλείοντο γυναῖκες, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐτροφοδοτοῦντο ἀπὸ τὰ κτήματα καὶ τὴν περιουσίαν τῆς λεγομένης ταύτης Μονῆς. Εἷς ὑπουργὸς τοῦ 1867 ὁ κύριος Χρηστόπουλος, ἐστοχάστηκε πολὺ καλῶς νὰ μὴ μείνῃ ἀργὴ ἐκείνη ἡ περιουσία, ἀλλὰ νὰ μετατραπῇ πρὸς ὄφελος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος μετέτρεψε τὴν λεγομένην Μονὴν, εἰς Παρθεναγωγεῖον· ἀπὸ τὸ 1867 εἶναι ἐκδεδομένον τὸ διάταγμα αὐτὸ περὶ τὸν Νοέμβριον τοῦ αὐτοῦ ἔτους· ἀπὸ τὸ 1867 ἐσυστήθη ἡ διευθυντικὴ ἐπιτροπὴ αὐτοῦ τοῦ Παρθεναγωγείου, προσπαθοῦσα νὰ τὸ κινήσῃ, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ, διότι ἐλλείπουν τὰ ἀπαιτούμενα ἔξοδα, καὶ ἐνῷ ἔχουν νὰ λαμβάνουν ἀπὸ τὸ δημόσιον διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως 90,000 δραχμὰς, καὶ ὑπέβαλον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διαφόρους αἰτήσεις, διὰ τῶν ὁποίων δὲν ἀπαιτοῦν νὰ ἀποδοθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, ἀλλὰ ἓν μικρὸν ποσὸν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν κίνησιν, δὲν εἰσηκούσθησαν. Δὲν εἶναι ἀπαίτησις ἀτόμου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἶναι ἀπαίτησις, εἶναι ἀπαίτησις κοινότητος, οὐχ ἧττον τὸ παραμικρὸν δὲν ἐδόθη, φαίνεται, διότι εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην οἱ βουλευταὶ ἀνήκουν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἢ διότι οἱ βουλευταὶ αὐτῆς τῆς ἐπαρχίας εἶναι ἐκ τῶν βουλευτῶν, οἵτινες δὲν ἀνεβοκαταβαίνουν εἰς τὰ ὑπουργεῖα, καὶ ἑπομένως αἱ αἰτήσεις παραβλέπονται. Ἰδοὺ λοιπὸν ἓν παράπονον οὐχὶ ἀτόμου, ἀλλὰ ὁλοκλήρου ἐπαρχίας.

§73ΣΑΡΑΒΑΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε ποία εἶναι ἡ ἐπαρχία αὕτη;

§74ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἡ Ζάκυνθος εἶναι. Πρόκειται περὶ τοῦ λεγομένου μοναστηρίου, διότι δὲν εἶναι μοναστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκλείοντο γυναῖκες, καὶ τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Χρηστόπουλος μετέτρεψεν εἰς Παρθεναγωγεῖον· αὐτὴ ἡ Μονὴ ἔχει λαμβάνειν ἀπὸ τὸ δημόσιον 90,000 δραχμὰς δυνάμει δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἀφίνει αὐτὰς τὰς δραχμὰς εἰς τὸ δημόσιον, δὲν τὰς θέλει, ἔκαμε τὴν δήλωσιν ὅτι τὰς ἀφίνει, ἐὰν τῆς δοθῇ ὁ τόκος, ὅπως κινήσῃ τὸ Παρθεναγωγεῖον. Ἰδοὺ οἱ λόγοι ἕνεκα τῶν ὁποίων λέγω, ὅτι πρέπει τέλος πάντων αὐταὶ αἱ ἀπαιτήσεις νὰ ἱκανοποιηθῶσι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι στιγμὴ νὰ παύσῃ αὐτὸ τὸ κακόν. Θὰ κάμω μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν, ὅτι ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον δὲν θέλομεν τοῦτο εἶναι πρῶτον, ὅτι ἤλθετε νὰ κυβερνήσητε μετὰ μίαν μεγάλην μεταβολὴν, δὲν λέγω καταστροφὴν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὴν ἱστορίαν, ἀφήσαμεν ὄπισθέν μας 36 ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα ὁπωσδήποτε ἔγιναν ὅπως ἔγιναν, ἀλλὰ τώρα δὲν πρέπει νὰ γίνωνται· ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ βαστάζητε καθαρὰ τὴν μίαν ἀπὸ τὰς δύω ὁδοὺς, τὴν μίαν ἀπὸ τὰς δύω τακτικὰς, ἢ τὴν τῆς ἐλευθέρας ἀπολύτου συζητήσεως, ἢ τὴν τῆς ἐλευθέρας ἀπολύτου σιωπῆς· τὸ τελευταῖον δὲν ἠμπορούσατε νὰ τὸ κάμητε, διότι δὲν θὰ σᾶς ἀφήσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις.

§75Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Ἀπόδειξις εἶναι ὅ,τι κάμνετε σήμερον.

§76ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πῶς ἠμπορούσατε νὰ μὲ ἐμποδίσητε ν’ ἀναβῶ τὸ βῆμα, ἐκτὸς ἂν ἠθέλατε μὲ κατεβάσει; ἂν ἠμπορούσατε νὰ μὲ κατεβάσητε ἤθελα καταβῶ, ἂν ἠμποροῦσα ν’ ἀντιταχθῶ ἤθελον ἀντιταχθῆ. Ὑπῆρξεν ἐξ ἀνάγκης τὸ πρῶτον σύστημα, καὶ ἐκεῖνο τὸ ἐννοῶ, τὸ εἶδον ὑπὸ τὸν ὀφθαλμόν μου ἐφαρμοζόμενον, ὅτε οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ ἀπολογισμοὶ ἑνὸς κράτους ἤρχοντο εἰς τὴν Βουλὴν, διότι τὸ Σύνταγμα ὥριζεν, ὅτι κατὰ τὰς τρεῖς πρώτας ἡμέρας ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῶσιν ἀμφότεροι, ἀλλ’ εἰσήγοντο ἐσφραγισμένοι καὶ ἐσφραγισμένοι ἐξήγοντο· τὸ ἐννοῶ, δὲν τὸ παραδέχομαι, τὸ ἐννοῶ, ἀλλ’ ἐννοῶ τὴν συζήτησιν, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν ἀποκρούσητε, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν ἀποκλείσητε, δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀρνηθῆτε τὸ νὰ δώσητε πληροφορίας, ὁσάκις σᾶς ζητοῦνται, δὲν ἠμπορεῖτε ν’ ἀποφύγητε καὶ νὰ θέλετε διὰ τῆς προφάσεως τοῦ νὰ θέλετε νὰ προχωρήσωμεν (θόρυβος) καὶ ν’ ἀποφεύγητε, νὰ προλαμβάνητε τὰς ἀποφάσεις, τὰς ψήφους, τοῦτο εἶναι καταστροφὴ τῆς ἐλευθέρας συζητήσεως χειροτέρα ἀπὸ τὴν πρώτην, τὴν ὁποίαν δὲν ἐννοῶ· καὶ βλέπω τὸν φίλον μου κύριον Δαγρὲν στενοχωρούμενον, ὁ ὁποῖος ἐμποδίζεται νὰ τρέξῃ καὶ ἐνῷ βλέπει τὸ στάδιον ἀνοικτὸν καὶ ἐπιθυμεῖ ν’ ἀντικρούσῃ, ἀλλὰ σιωπᾷ, πρέπει νὰ προχωρήσωμεν.

§77ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν σᾶς ἀντικρούω, διότι δὲν πιστεύω ὅτι θέλετε ν’ ἀργήσητε.

§78ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Λέγω λοιπὸν, κύριοι........

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, περὶ τούτου πρόκειται.

§80ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὴν παραδέχομαι, κύριε πρόεδρε, τὴν παρατήρησίν σας, τὴν ἤκουσα, ἀκούσατε καὶ τὴν ἰδικήν μου. Μὲ συγχωρεῖτε, γέρον σεβαστὲ Χρηστίδη, νὰ σοῦ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὴν θέσιν σας, ἐνῷ συζητοῦμεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου, ἐνῷ συζητοῦμεν τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας πρὸ εἰκοσιπενταετίας ἐχειροκροτήσατε, ἐνῷ συζητοῦμεν ἕνα προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ὁρκίζομαι ὅτι τὸν καταδικάζετε, ἐνῷ πρόκειται, ὅπως διέρχεται καὶ νὰ τὸν κάμητε νὰ ψηφισθῇ ἄνευ παρατηρήσεως, ἐπιτρέψατέ μοι ἂν δὲν ἦμαι ἐγὼ εἰς τὸ θέμα μου, δὲν εἶσθε σεῖς εἰς τὴν θέσιν σας, καὶ ἰδοὺ τὸ ἀνώμαλον εἰς τὸ ὁποῖον εὑρισκόμεθα. Ἂν ἡ κυβέρνησις, ἂν ἡ πλειοψηφία νομίζῃ ὅτι ταῦτα εἶναι ὁ κατάλληλος τρόπος τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ νὰ προσπαθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ἄνευ παρατηρήσεως καὶ διὰ τῆς προτάσεως ἀκόμη τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τοῦ νὰ ἐμποδίζῃ πᾶσαν παρατήρησιν καὶ νὰ μὴ ἔρχωνται εἰς ἀποτέλεσμα, τὸ καθῆκόν μας εἶναι ἄλλο· ὀφείλομεν ν’ ἀποφαινώμεθα, ἔστω καὶ ἂν ἤμεθα καὶ 30 καὶ 20 καὶ 15, ὀφείλομεν ν’ ἀποφαινώμεθα. Τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων πρέπει νὰ ἔλθωσι· τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων πρέπει νὰ τὰ ἴδωμεν καὶ νὰ μὴ μᾶς λέγητε θέλω σᾶς φέρει νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθησαν διὰ τοῦ προγράμματος, διὰ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἐμποδίζονται ἀπὸ τὰς ἐργασίας, δὲν ἐπρόφθασαν νὰ τὰ εἰσαγάγωσι καὶ νομίζετε, ὅτι ἂν ἐπιψηφίσητε τὸν προϋπολογισμὸν θέλει ἔλθει τὸ νομοσχέδιον αὐτό; Τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου, καὶ ἂν δὲν ἐπιμένῃ ἐκεῖνος, τὴν μετατρέπω καὶ ζητῶ ν’ ἀπαιτήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ μᾶς φέρουν τὸν κατάλογον τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, διὰ νὰ ἴδωμεν πόσον ὀφείλομεν ἀπ’ αὐτὰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις καὶ ἠμπορέσωμεν νὰ ὑπολογίσωμεν τὰ ἔξοδά μας. Ἀξιότιμε Πρόεδρε, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλετε ἐπὶ τούτου ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς· πρόκειται περὶ χρημάτων.

§81ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Σᾶς παρακαλῶ μίαν λέξιν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Λομβάρδος ἀξιοῖ ν’ ἀντιλαμβάνωνται ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ὅπως οὗτος. Ἐπειδὴ ἡ τύχη τὸν ἠξίωσε νὰ ἔχῃ πολλὴν ἀντίληψιν καὶ πνεῦμα· φαίνεται ἀξιοῖ τὸ αὐτὸ πνεῦμα νὰ ἔχουν καὶ οἱ ἄλλοι. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔχω, οὔτε τόσην ἀντίληψιν, οὔτε τόσον πνεῦμα, τὸν παρακαλῶ μόνον νὰ μοὶ εἴπῃ, ἐπειδὴ ἐχρημάτισεν ὑπουργὸς, καὶ ἐπὶ πολὺν χρόνον, βέβαια ὄχι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ εἰς τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζῃ ὁλόκληρον τὴν ὑπηρεσίαν τῶν γραφείων· πότε δὲ εἶναι ἐν γνώσει τῆς ὑπηρεσίας; ὅταν εἰσάγεται ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον εἰσηγητήν· δὲν λέγω ὅτι δὲν βλέπει τις τὰ εἰσερχόμενα, ἀλλ’ ἴσως δὲν εἶναι εἰς θέσιν οὔτε καὶ νὰ τὰ βλέπῃ. Ὁ κ. Λομβάρδος ᾐτιάθη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἔκαμε μίαν διανομὴν ἐπὶ τῶν ἀξιώσεων διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων, δὲν ἔῤῥιψεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν ἀξιώσεων τῆς μονῆς τῶν Ἀσωμάτων, ὅτι δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἀναβαινοκαταβαινόντων νὰ παραπονῆται εἰς τοὺς ὑπουργοὺς διὰ τὸ δίκαιόν του· μὲ ἀδικεῖ ὁ κ. Λομβάρδος· μ’ ὅλον ὅτι μὲ ἔκαμαν τὴν τιμὴν καὶ αὐτὸς καί τινες τῶν συναδέλφων του νὰ μὲ ἴδωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἔκαμον παρατηρήσεις πολλὰς περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐπαρχιῶν των, καὶ δὲν ἦτον ἄδικον νὰ μὴ εἴπῃ, μία ὑπόθεσις ἐκκρεμὴς ὑπάρχει ἐδῶ, δὲν ἐξετάζετε τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην; ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ τὸν ἴδω πολλάκις εἰς τὸ ὑπουργεῖον, οὐδέποτε μὲ εἶπε τίποτε. Τὸν κ. Λεονταράκην, τὸν ὁποῖον ἔχω καὶ πατρικὸν φίλον καὶ προσωπικόν, τὸν εἶδον ἐπίσης ὁσάκις ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ, καὶ δὲν μὲ εἶπε τίποτε. Βέβαια ἐγὼ δὲν εἶχον τὰς δικογραφίας ἐπὶ τῆς τραπέζης μου καὶ νὰ ἠξεύρω πόσοι εἶναι οἱ ἔχοντες λαμβάνειν ἀπὸ δικαστικὰς ἀποφάσεις· δὲν εἶδον ὅμως νὰ μοὶ παρουσιασθῇ τοιοῦτον κονδύλιον, οὔτε μοι ἐγένετό ποτε ἡ ἐλαχίστη παρατήρησις διὰ νὰ τὴν θεραπεύσω. Λέγω λοιπὸν, ὅτι εἶναι μία μεγάλη ἀξίωσις νὰ λέγῃ, αἰτιῶμαι τὸν ὑπουργὸν, διότι εἶχον ἐν τῷ νῷ τοῦτο καὶ δὲν τὸ ἔκαμα γνωστόν. Αὐταὶ αἱ ἀξιώσεις δὲν ἠμποροῦν ἀνθρωπίνως νὰ πραγματοποιηθῶσι. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν κατάλογον τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, δὲν δύναται νὰ σᾶς εἴπω, ἂν δύναται νὰ παρουσιασθῇ, σᾶς βεβαιῶ ὅμως, ὅτι θέλω διατάξει νὰ τὸν κάμουν καὶ θέλω προβῆ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον.

§82ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. ..... (θόρυβος).

§83ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Μέρος Εʹ. Ἔξοδα διοικήσεως καὶ ἐπιστασίας. Κεφ. 10

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατὶ ἐλαττοῦνται τὰ ἔξοδα, δὲν ἐμάθαμεν, εἰς τοὺς φόρους τῶν ἐπιτηδευμάτων.

§85ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Διότι ἐκ τῶν σημειώσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, δὲν ἐδαπανήθησαν τόσα.

§86Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μίαν ἐρώτησιν κάμνω ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν τελωνείου, τί ἀπέγινεν ἡ ὑπόθεσις τῶν ἑξηκονταρχῶν; εἶχε καταντήσει μέχρι τῶν δικαστηρίων, πῶς ἐλύθη τὸ ζήτημα; διότι πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως σπουδαίας.

§87ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Εἰς τὰ δικαστήρια εἶναι, δὲν ἐπεραιώθη.

§88ΛΕΚΚΑΣ. Ὁ κ. Ταμπακόπουλος μᾶς εἶπε προχθὲς κἄτι τι δι’ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, τὸν παρακαλῶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔκθεσίν του.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. ....... (θόρυβος).

§90ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, ὅπως εἰσάγεται ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου, λαμβάνει ἄλλην φάσιν. Ἡ ὑπόθεσις ὑπάρχει εἰς τὰ δικαστήρια ἐκκρεμὴς, ἐξεδόθη μάλιστα καὶ μία ἀπόφασις, τῆς ὁποίας αἱ σκέψεις θὰ ᾖναι ἐπιβλαβεῖς διὰ τὸ δημόσιον· ὁπωσδήποτε τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο λόγος εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, εἴτε κατηρτίσθη ὁ νόμος, εἴτε δὲν κατηρτίσθη, τὸ ζήτημα ἔλαβε ἄλλην φάσιν εἰς τὰ δικαστήρια· ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἀπολύσεως, καὶ τί ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν; ἐννοεῖται ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ἡ ἀρχαιότης καὶ ὅτι οἱ ὑπεράριθμοι ἔπρεπε ν’ ἀριθμηθῶσι κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, εἶπε τὸ δικαστήριον. Καὶ ἐπειδὴ ἡ ἀπόφασις ἐξεδόθη ἀπὸ τὸν Ἄρειον Πάγον, δὲν δυσκολεύομαι νὰ εἴπω ὅτι ἔχω καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν ἰδέαν, διότι ὁ κ. ὑπουργὸς καθὼς βλέπω εἰς τὸ εἰδικὸν μέρος τῶν δαπανῶν, δύναται νὰ οἰκονομήσῃ τὴν περίστασιν λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀπολαύοντας τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ὅταν εὕρῃ ὅτι ἀπελύθησαν κακῶς καὶ ὑπάρχουν θέσεις, νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ διὰ ν’ ἀποφύγῃ μίαν ὑπόθεσιν, ἡ ὁποία θὰ κοστίσῃ πολύ.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖαι εἶναι αἱ κεναί;

§92ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἴδε σελ. 43 εἰς τὰς παρατηρήσεις.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατηργήθησαν ὅμως, δὲν εἶναι κεναί.

§94ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ χρεωστῶ, ὅταν βλέπω κενὰς, νὰ θεωρῶ ὅτι ὑπάρχουν πράγματι κεναὶ, καὶ ὄχι κατηργημέναι.

§95ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κενωθεῖσαι θέσεις ἔπρεπε νὰ λεχθῇ. (θόρυβος).

§96ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

Κεφ. 12. Δημόσια καταστήματα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 13.

Δημόσια νομίσματα. Ἄρθρον 1. Προσωπικὸν δασῶν Δραχ. 118,700

§97ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὀλυμπίας). Κύριε πρόεδρε, ἔχω νὰ κάμω ἓν παράπονον δασικόν· παρακαλῶ νὰ μὲ δώσητε τὸν λόγον. Κύριοι, ἡ ἐπαρχία εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω, σύγκειται ἀπὸ δήμους ἓξ, τέσσαρες τῶν ὁποίων εἶναι τοποθετημένοι ἐντὸς δασῶν Τὰ δάση ταῦτα τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας εἶναι ἐκ τῶν πλουσιωτέρων καὶ καλλιτέρων δασῶν, διότι καὶ παρὰ τὴν παραλίαν κεῖνται καὶ παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ Ἀλφειοῦ, ὥστε εὔκολα δύναται νὰ μεταφέρηται ξυλεία. Ξυλεύουσι δὲ οἱ ναυτικοί μας τῆς Ὕδρας καὶ τῶν Σπετσῶν τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων των ξύλα. Ὥστε βλέπετε, ὅτι εἶναι τὰ σημαντικώτερα δάση τοῦ κράτους, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Δὲν πρόκειται νὰ λαλήσω περὶ τῆς καταστροφῆς, ἥτις γίνεται συχνὰ εἰς τὰ δάση ταῦτα. Ὅταν κατὰ τὸ 1859 ἐπεσκέφθην τὴν πατρίδα μου καὶ περιῆλθον τὴν ἐπαρχίαν, τὰ δάση ἦσαν εἰς καλλιτέραν κατάστασιν· ἐφέτος δὲ, ὅτε πάλιν ἐπεσκέφθην αὐτὴν, τὰ εὗρον εἰς χειροτέραν ἕνεκα τῆς κακῆς ὑλοτομίας τῆς γενομένης καὶ ἕνεκα τῶν πυρκαϊῶν. Ἔλαβον τὴν περιέργειαν νὰ ἐρωτήσω, κύριοι, διατὶ τὸ ἄδικον αὐτὸ γίνεται, διατὶ ἡ ζημία αὕτη, ζημία, ἥτις ὄχι μόνον τὸ δημόσιον ζημιοῖ, ἀλλ’ ἂν τὰ δάση ἐκεῖνα ἐκλείψωσι ἀπὸ τὴν ἀμμώδη ἐκείνην γῆν, ὁ τόπος θέλει καταστῆ ἀκατοίκητος, διότι ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἔτυχέ ποτε νὰ ῥίψητε βλέμμα ἐπὶ βιβλίου τινὸς πραγματευομένου περὶ φυτείας δασῶν, περὶ φυτείας δένδρων, θὰ ἴδετε ὅτι ἡ πεύκη ἀρέσκεται εἰς τοὺς ἀμμώδεις τόπους καὶ κανὲν ἄλλο δένδρον δὲν εὐδοκιμεῖ, διὰ δὲ τῆς καλλιεργείας τῶν πευκῶν καὶ τοῦ εἴδους τούτου δένδρων, αἱ ἀμμώδεις καὶ κινούμεναι γαῖαι διὰ τοῦ χρόνου καθίστανται καλλιεργήσιμοι· τοῦτο συνέβη εἰς τὰ μακρὰν τῆς θαλάσσης μέρη, δὲν συνέβη ὅμως καὶ εἰς τὰ πλησιέστερα τῆς θαλάσσης· ἂν λοιπὸν τὰ δάση ταῦτα ἐκλείψωσι, βεβαιωθῆτε, ὅτι τὸ μέρος αὐτὸ τῆς ἐπαρχίας θέλει καταντήσει ἔρημον· ἐκ τῶν πληροφοριῶν δὲ τὰς ὁποίας ἔλαβον, κύριοι, ἐκ τῶν κατοίκων, ἔμαθον τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι μὲν μικρότατον ὡς πρὸς τὰς ἄλλας ἀφορμὰς, αἵτινες βλάπτουσι τὰ δάση, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἔχει σπουδαίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν διαθέσεων τῶν κατοίκων σχετικῶς πρὸς τὴν τύχην τῶν δασῶν. Διατὶ τὰ δάση βλάπτονται; ἠρώτησα· ὁ λόγος ἁπλούστατος μὲ εἶπον, διότι μᾶς ἀφαιροῦσι πᾶν δικαίωμα χρήσεως ἐπὶ τῶν δασῶν αὐτῶν. Ποία εἶναι τὰ δικαιώματα, ἅτινα ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τῶν κατοίκων; Τὸ δικαίωμα τῆς χρήσεως, τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ξυλεύωνται, τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ νέμωνται τὰ κτήνη αὑτῶν εἰς τὰ δάση αὐτὰ, τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἀπολαμβάνωσι δασικούς τινας καρποὺς, τοὺς ὁποίους πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἀπελάμβανον καὶ μετέπειτα ἐπίσης· τί ἄλλο δέ; τὸ νὰ ῥητινεύωσιν, ἤτοι νὰ ἐξαγάγωσιν ὀλίγην ῥητίνην διὰ τὰς οἰκιακάς των χρείας. Ὅλα ταῦτα, κύριοι, ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τοὺς κατοίκους. Κατὰ συνέπειαν τὸ αἴσθημα, τὸ συμφέρον ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τῶν δασῶν, ἐξέλειπεν ἀπὸ τοὺς χωρικούς. Ἂν, κύριοι, εἴχομεν ἓν σύστημα δασονομικῆς διαχειρίσεως τελειότερον, ὅπως ἐν Εὐρώπῃ ὑπάρχει, βεβαίως τὰ παράπονα ταῦτα ἤθελον ἔχει μικρὰν ἀξίαν, διότι καὶ εἰς τὰ κράτη τὰ Εὐρωπαϊκὰ τοιαῦτα δικαιώματα χρήσεως ἢ νομῆς τῶν δασῶν ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσι ἀκόμη ἀναντιῤῥήτως, ἀλλ’ ἀφοῦ διὰ τῆς προόδου τῶν τόπων ἐκείνων τῶν εὐτυχῶν, παρὰ τὰ δάση αὐτὰ ἀνηγέρθησαν πόλεις πολυπληθέσταται, καὶ σύστημα διαχειρίσεως δασονομικὸν εἰσήχθη τακτικώτερον, τότε ἐκανονίσθησαν καὶ τὰ δικαιώματα τῶν κατοίκων ἐπὶ τῆς χρήσεως καὶ τῆς νομῆς τῶν δασῶν, ἢ ἐξηγοράσθησαν ὑπὸ τοῦ δημοσίου, ἀφοῦ π. χ. τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας ἔφερον πλησίον τῶν πόλεων ἢ τῶν χωρίων ὕλην οἰκοδομήσιμον εὐθηνοτέραν καὶ καλλιτέραν τῆς διὰ τοῦ πελέκεως τῶν χωρικῶν κατασκευαζομένης, τότε δὲν ὑπῆρχε ἀνάγκη νὰ ξυλεύωνται ἀπὸ τὸ δάσος μὲ τοσαύτην δυσκολίαν διὰ τῶν πελέκεων· ἀφοῦ ἐτελειοποιήθη ἡ κτηνοτροφία καὶ ἡ τέχνη εὗρεν, ὅτι τὰ ποίμνια δὲν πρέπει νὰ πλανῶνται, ἀλλὰ νὰ τρέφωνται οἴκοι, τότε ἀναγκαίως οἱ κάτοικοι τῶν δασῶν, μὴ ὄντες εἰς κατάστασιν ν’ ἀντιταχθῶσιν ἀπέναντι τῆς προόδου παρῃτήθησαν τῆς πλανωμένης κτηνοτροφίας καὶ τὰ ποίμνιά των ἐξέλιπον καὶ οὕτω πράγματι κατηργήθησαν τὰ δικαιώματα τῆς χρήσεως· διὰ τοῦ γεγονότος τούτου ἐξέλιπον αἱ ἐπὶ τῶν δασῶν ὑποχρεώσεις. Ἀλλά, κανὲν δικαίωμα δὲν ἀφῃρέθη ἀπὸ τοὺς κατοικοῦντας ἐν τοῖς δάσεσιν. Τὰ δικαιώματα δε ταῦτα εἶναι ἱερὰ καὶ ἀναπαλλοτρίωτα, διότι καθ’ οἱανδήποτε ἐποχὴν καὶ ἂν ὑποθέσητε ὅτι οἱ κάτοικοι οὗτοι συνῳκίσθησαν, εἴτε ὡς πρῶτοι κάτοικοι, πρὶν ἀκόμη δικαίωμα ἰδιοκτησίας ἐπέλθῃ ἐπὶ τῶν δασῶν, ἀναντιῤῥήτως οἱ κάτοικοι οὗτοι ἐποιήσαντο χρῆσιν αὐτῶν διὰ τὰς μικράς των ἀνάγκας· ἀλλ’ ὑποθέσατε, ὅτι ὑπῆρξαν ἰδιοκτῆται ἰδιῶται ἢ τὸ δημόσιον· ἀναντιῤῥήτως διὰ νὰ κατοικήσωσι τὰ μέρη ἐκεῖνα οἱ ἰδιοκτῆται εἶχον συμφέρον νὰ μετακαλέσωσι κατοίκους καὶ νὰ τοὺς δώσωσι τὸ δικαίωμα ν’ ἀπολαμβάνωσί τινων ὠφελειῶν ἀπὸ τὰ δάση καὶ νὰ ποιῶνται πᾶσαν ἄλλην χρῆσιν διὰ τὴν οἰκιακήν των οἰκονομίαν. Τὰ δικαιώματα ταῦτα δυστυχῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τὴν ἐθνικήν· τὸ δημόσιον ὑπεισῆλθε εἰς ταῦτα τὰ δικαιώματα οἱονεὶ ὡς Σουλτάνος. Τώρα ὅμως, κύριοι, δὲν πρόκειται νὰ εἴπω ὅτι ἐκήρυξε δημόσια τὰ δάση ἐκεῖνα ἐπὶ τῶν ὁποίων αἱ κοινότητες εἶχον δικαιώματα ἰδιοκτησίας τινός, καθόσον τὸ πρᾶγμα παρῆλθε, πρόκειται ἤδη περὶ τῆς νομῆς ἢ τῆς χρήσεως, ἣν εἶχον οἱ χωρικοὶ καὶ ἐπὶ τουρκοκρατίας καὶ ἐξηκολούθουν νὰ τὴν ἔχουν μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν, καὶ τὴν ὁποίαν ἡ δασονομικὴ ὑπηρεσία ἀφῄρεσε πρὸ τινος καιροῦ, ἀπαγορεύσασα εἰς τοὺς κατοίκους τὴν ἐλευθέραν ξύλευσιν, τὴν βοσκὴν καὶ τὴν ἐξαγωγὴν ῥητίνης. Ἐγὼ δὲν ἔπραξα, ὅπως ὁ φίλος μου κύριος Λομβάρδος, τοῦ νὰ μὴ ὑπάγω εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ τοῦ παραστήσω τὸ παράπονον, καθόσον ἔχω τὴν ἀρχὴν καὶ ἀντιπολιτευόμενος ἂν ἦμαι, εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐκθέτω τὰ ἐπαρχιακά, ἢ τὰ ἀτομικὰ παράπονα, ἂν ἔχω, διότι ἡ ἐξουσία ὀφείλει νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ παράπονον· αὐτὸ εἶναι τὸ καθῆκόν της.

§98ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τί ἐκέρδησες;

§99ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ παραπονοῦμαι δημοσίως. Ἀπηυθύνθην λοιπὸν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν, καὶ χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ ἁδρῶς καὶ κεχαρισμένως προσεφέρθη πρὸς ἐμὲ καὶ τὸ προσὸν τὸ εὑρίσκω πλούσιον καὶ εἰς τοὺς 7 ὑπουργούς.—Λοιπὸν ἐξέθεσα τὰ παράπονά μου εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν, ὅστις ἔδειξε προθυμίαν, ὅτι ἤθελε νὰ τὰ θεραπεύσῃ. Πιστεύω, ὅτι ἔκαμε καὶ ἐξετάσεις, διότι ἡ ὑπηρεσία τὸν καλεῖ νὰ τὰς κάμῃ καὶ ἂν δὲν θέλῃ. Δὲν ἠξεύρω ποῖαι αἱ πληροφορίαι τῆς δασικῆς ὑπηρεσίας· εἰς ἐμὲ δὲ εἶπον, ὅτι ἡ ἀπαγόρευσις ἐγένετο, διότι βλάπτονται τὰ δένδρα ἐξ αἰτίας τῆς ἐξαγωγῆς τῆς ῥητίνης· ἡ δικαιολόγησις αὕτη δὲν ἦτον ὀρθὴ, ἀλλὰ μὲ τὴν ὑπηρεσίαν συζήτησιν μεγάλην δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε ἐν τῷ βουλευτηρίῳ.

§100ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἀκούομεν.

§101ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί σοῦ πταίω ἐγώ; ἄκουε (ἱλαρότης).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ οἱ στενογράφοι παρακαλοῦν νὰ ὁμιλῆτε καὶ πρὸς τὸ μέρος των διὰ ν’ ἀκούουν.

§103ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἀφοῦ ἡ ὑπηρεσία μοὶ εἶπεν, ὅτι βλάπτονται τὰ δάση, ἐγὼ δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ τῆς εἴπω, ὅτι δὲν λέγει ἀλήθειαν. Ἐξετάσας ὅμως τοὺς νόμους αὐστηρότερον εἶδον, ὅτι οἱ νόμοι τοῦ 1836, ὄχι μόνον δὲν ἀπαγορεύουσι τὴν ἐξαγωγὴν τῆς ῥητίνης, ἀλλὰ καὶ τὴν κανονίζουν, καὶ ὄχι μόνον οἱ νόμοι, ἀλλὰ καὶ αἱ ὁδηγίαι αἱ διδόμεναι εἰς τοὺς δασάρχας, τοὺς δασονόμους, δασοφύλακας καὶ ἀρχιδασοφύλακας, περιλαμβάνουν ἄρθρα ῥητὰ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ῥητινεύσεως. Ἄλλην φορὰν ἀνταμώσας τὸν κ. ὑπουργὸν μοὶ εἶπεν ὅτι δύναται νὰ ζημιωθῇ 100,000 δραχ. τὸ δημόσιον. Λόγος σπουδαῖος, κύριοι, οὐχὶ καὶ ὀρθὸς, διότι δὲν πρέπει νὰ πλουτίζῃ τὸ δημόσιον διὰ τῆς ζημίας τοῦ ἰδιώτου· δὲν εἶναι, καθὼς γνωρίζετε ὅλοι οἱ ἐνασχολούμενοι περὶ τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν, καὶ ἐφέτος εἶναι πολλοὶ τοιοῦτοι ἐν τῷ βουλευτηρίῳ, δὲν εἶναι λέγω ὀρθὸν νὰ στειρεύῃ τὸ ἰδιωτικὸν βαλάντιον ἀντὶ τοῦ δημοσίου. Διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, κύριοι, φθάνω εἰς τὸ συμπέρασμα· ἀφοῦ δὲν ηὐτύχησα νὰ λύσω τὸ ζήτημα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἐν τοῖς γραφείοις, ἠναγκάσθην νὰ φέρω τὸ παράπονον τῶν συμπολιτῶν μου παραπάνω, ἐντὸς τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μὲ συντρέξῃ εἰς τὸ νὰ λύσω αὐτὸ τὸ ζήτημα μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, ὅστις δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἐὰν ἀσχοληθῇ μετ’ ἐπιμελείας τινὸς καὶ μετὰ τῆς ἀγαθῆς ἐκείνης προαιρέσεως, ἥτις καὶ μόνη διαλύει τὰ παράπονα, θέλει ἀποδώσει δίκαιον εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, διότι ἐὰν δὲν ἱκανοποιηθῇ τὸ παράπονον αὐτὸ, καθὼς εἶχον τὴν τιμὴν ἐν ἀρχῇ νὰ σᾶς εἴπω, κανὲν συμφέρον δὲν συνδέει τοὺς κατοίκους μὲ τὴν διατήρησιν τῶν δασῶν, διότι τὴν χρησιμότητα τῶν δασῶν ὑπὸ οἰκονομολογικὴν καὶ εἰδικὴν ἔποψιν ὁ χωρικὸς δὲν τὴν καταλαμβάνει· ὁ χωρικὸς γνωρίζει μόνον, ὅτι ἐπειδὴ τὸ δένδρον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ τὸ μεταχειρισθῇ τὸ κόπτει καὶ φυτεύει ἄμπελον καὶ φυτεύει σταφίδα. Πρὸς τὸ συμφέρον λοιπὸν τῶν δασῶν αὐτῶν, καὶ διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἓν παράπονον εἰς τοὺς κατοίκους, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τὴν περαίωσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν χωρικῶν τῶν δήμων ἐκείνων.

§104ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργ. οἰκονομ.). Βεβαίως ἀπὸ παλαιὸν καὶ εὐγενῆ φίλον, ὡς τὸν ἀξιότιμον κ. Χριστόπουλον, δὲν ἠμποροῦσε ν’ ἀκούσῃ τις ἢ εὐγενῆ συμπεριφορὰν καὶ καλὸν τρόπον. Τὸν εὐχαριστῶ λοιπὸν, ταῦτα λέγοντα, διότι ὡς εἶπε, πολλάκις ὡμίλησε περὶ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως καὶ ἐζήτησε νὰ ἐξετάσω μετὰ προσοχῆς. Καθὼς γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος κ. Χριστόπουλος, κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχεν ἐμποδισθῆ ἡ ῥητίνευσις καὶ ἡ ξύλευσις ἀκόμη λόγῳ τῆς προφυλάξεως τῶν δασῶν ἀπὸ τῆς καταστροφῆς. Ἐπροσπάθησα λοιπὸν καὶ συνέλεξα ὅλας τὰς πληροφορίας καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Χριστόπουλος θὰ μείνῃ εὐχαριστημένος.

§105ΛΕΚΚΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μοῦ λύσῃ μίαν ἀπορίαν· ἐπειδὴ περὶ νομιμάτων ὁ λόγος, πολλαὶ βοσκαὶ ἐθνικαὶ, ἰδίως εἰς τὸν νομὸν Ἀττικοβοιωτίας, ἐγένοντο πρὸ πολλοῦ χρόνου αἰτία δυστυχημάτων μεγάλων ἀνδρῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τὰς βοσκὰς αὐτὰς ἐπῆλθε καταστροφὴ τοῦ περιδόξου ἀρχηγοῦ Κριεζώτου. Αὐταὶ αἱ γαῖαι διανέμονται μὲ τὸν ἴδιον πῆχυν, καθὼς καὶ τότε; δηλ. νὰ ἐξηγηθῶ καλλίτερον· τότε οἱ ἰσχυροὶ τῆς ἡμέρας, χωρὶς νὰ ἔχουν οὐδὲ ζῶον ἔπερνον νομὴν διὰ 500 διὰ 1,000 διὰ 2,000 ζῶα. Τώρα ἡ ὠφέλεια αὕτη μετῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον· δίδεται τοῖς πολίταις ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ζώων, ὅπου ἔχουν;

§106ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργ. οἰκονομ.). Εἶναι νόμος εἰδικός· διανέμεται εἰς τὰς κοινότητας.

§107ΛΕΚΚΑΣ. Αὐτὸ μόνον ἤθελον νὰ μάθω, διὰ νὰ προβῶ εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ κακοῦ. Ἐνταῦθα γίνονται παραδεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑξῆς ἄρθρα.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ φαίνεται πῶς εἶναι ὀλίγον αὐτὸ, ὕστερον ἀφ’ ὅσα εἶπον περὶ κεκλεισμένων χρήσεων καὶ πρὸς πληρωμὴν ἀποφάσεων καὶ αἰτήσεων θεραπείας· διότι ἐκτὸς τοῦ ἀδίκου, τὸ ὁποῖον γίνεται εἰς τοὺς πολίτας νὰ μὴ λαμβάνουν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δικαστικαὶ ἀποφάσεις ἀποδίδουν εἰς τοὺς πολίτας, εἶναι καὶ ἐντροπὴ εἰς τὸ δημόσιον καὶ ἐκπίπτει ἡ ἠθικὴ ὑπόληψις καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς κυβερνήσεως καὶ ἡ καλὴ περὶ αὐτοῦ ἰδέα, ἐὰν εὑρίσκηται εἰς ἀδυναμίαν νὰ πληρώνῃ τὰ χρέη, καθὼς ὁ χρεωκόπος, ἢ ἀναγκάζεται νὰ δίδῃ εἰς τοὺς μὲν, καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς δέ. Γνωρίζω, ὅτι δύω ἔμποροι, ἐμπιστευθέντες εἰς τὸ δημόσιον καὶ προμηθεύσαντες ὑλικὸν εἰς αὐτὸ ἐχρεωκόπησαν, διότι τὸ δημόσιον δὲν ἠδυνήθη νὰ τοὺς πληρώσῃ· αὐτὸ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδικώτατον νὰ καταστρέφηται ἡ οἰκογένεια ἑνὸς ἐμπόρου, διότι ἐνεπιστεύθη εἰς τὸ δημόσιον μέρος τῆς περιουσίας του. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν ν’ αὐξηθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν κατὰ 200 ἢ 300,000 δραχμῶν, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν αὐτὰ τὰ ἄδικα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν.

§109ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Κουμουνδαῦρος ἐννοεῖ αὔξησιν σπουδαίαν δηλ. 500 ἢ 600,000 δραχμῶν. Πῶς θὰ πληρωθοῦν αὐτά;

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρὸ δύω ἡμερῶν ὑπεστηρίξαμεν ὅλοι, καὶ μὲ εὐχαρίστησιν τὸ ἤκουσαν πολλοὶ, ὅτι θὰ ἔχητε εἰς χεῖρας 8,000,000.

§111ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἀλλ’ ἡ ἐξόγκωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ ὕστερον τί θὰ γίνῃ;

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὰ εἶναι χρέη αὐτά· ἔχετε εἰς τὰ ταμεῖά σας 3,200,000 δραχμὰς ἔντοκα γραμμάτια.

§113ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τὰ ἔχομεν ὑπὸ ῥητὸν ὅρον νὰ μένουν μέχρι τῆς εὑρέσεως τοῦ κεφαλαίου πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ τράπεζα ἐσυμφώνησε μαζύ σας, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰ δεχθῇ παρὰ πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ δανείου· ἀλλ’ ἡ τράπεζα δὲν ἠμπορεῖ νὰ σᾶς ἐμποδίσῃ νὰ τὰ βάλετε εἰς κυκλοφορίαν ἐκτός, εἰς τὴν κοινωνίαν· καὶ ἂν ταῦτα ἦναι ἀληθῆ, εἶναι συμφερώτερον βεβαίως καὶ ἐντιμότερον εἰς τὸ δημόσιον νὰ πληρώνῃ τὰ χρέη του, καὶ μάλιστα ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα πληρόνει 12%, καὶ νὰ ἀφίνῃ χρέη διὰ τὰ ὁποῖα πληρόνει 8%. Τέλος πάντων ἂς ἀποδώσωμεν τὸ δίκαιον εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες πρὸ πολλοῦ δικαιοῦνται νὰ τὸ λάβωσιν.

§115ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν τὸ εὑρίσκω σωστὸν· τὸ πολὺ ἠμποροῦμεν νὰ προσθέσωμεν 50,000.

§116Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ κυρίου, δὲν αἴρει τ’ ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν ν’ ἄρουν· διότι, ἢ πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἓν κεφάλαιον ὁλικὸν πρὸς ἀπόσβεσιν αὐτῶν τῶν χρεῶν, ἢ ἄλλως θὰ ᾖναι τὸ ἴδιον. Προτιμότερον λοιπὸν εἶναι νὰ διατηρηθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ νὰ εἰσαχθῇ ἓν νομοσχέδιον εἰδικὸν περὶ αὐτοῦ.

§117ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κ. πρόεδρε, συγχωρήσατέ μοι νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, ὅτι εἶμαι ἐναντίος καὶ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κουμουνδούρου, καὶ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑπουργοῦ. Ὁ λόγος εἶναι πολλὰ ἁπλοῦς. Ἐπιθυμῶ νὰ ἦμαι συνεπὴς εἰς ὅσα εἶπον προχθές. Ἐὰν κατώρθωσα ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐκ τῶν δανείων ἔχει ἢ θὰ ἔχῃ ἢ ὀφείλει νὰ ἔχῃ σημαντικὸν περίσσευμα 8,300,000, ὡς εἶπον ἐγώ, 10,000,000 ὡς εἶπον ἄλλοι, καὶ ἑπτὰ καὶ τόσα ὡς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν· ἐὰν ἐξέφρασα συγχρόνως τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν καὶ πολὺ στενῶς ἐσύστησα εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὅτι αὐτὸ τὸ περίσσευμα πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ διὰ νὰ ἄρῃ τὴν μεγάλην δυσχέρειαν τῆς κοινωνίας, τὴν προερχομένην ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὀφείλω διὰ νὰ ἦμαι συνεπὴς πρὸς τὸν ἑαυτόν μου, νὰ γνωμοδοτήσω ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ παραδεχθῶ (καὶ ἐὰν ἐξήρτητο ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν μου βεβαίως ἤθελον τὸ ἐπιβάλει), δὲν ἐννοῶ νὰ παραδεχθῶ ὅτι θὰ κρατήσῃ τὰ χρήματα αὐτὰ ἡ κυβέρνησις διὰ τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν, καὶ νὰ τὰ ἔχῃ τρόπον τινὰ, ἂς μεταχειρισθῶ μίαν χυδαίαν ἔκφρασιν, τσέπ χαρτζιλίκι. Ἐπειδὴ δὲ τὸ περίσσευμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μας θὰ ὑπάρξῃ, δὲν ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ χρειασθῇ διὰ νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, συνιστῶ εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, καὶ εἰ δυνατὸν νὰ τὸ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, ἐπεθύμουν νὰ μὴ γίνῃ νέον δάνειον· ἐὰν δὲ μείνουν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουν, δὲν ἐννοῶ ὅτι τὰ χρήματα πρέπει νὰ τὰ μεταχειρίζεται ἡ κυβέρνησις διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ της. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν θέλω νὰ ὑποβάλω καὶ διὰ τοῦτο νομίζω νὰ μείνῃ τὸ ποσὸν ὡς ἔχει, ἐκτὸς ἐὰν συγκατατίθεται ἡ κυβέρνησις εἰς εὐτελές τι ποσὸν, δυνάμενον νὰ οἰκονομηθῇ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς εἶπεν 50,000 νὰ προστεθοῦν.

§119ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. 50,000 δὲν ἀξίζει τὸν κόπον. Ἐὰν πρόκειται περὶ 50000 δρ. καὶ τὸ δεχθῇ ἡ Βουλὴ, ἐννοεῖται ὅτι ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους τὰ τακτικὰ τῆς χρήσεως, οὐχὶ ὅμως νὰ ληφθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀπὸ τὰ ἔκτακτα, ἀπὸ τὰ περισσεύματα τῶν δανείων. Αὐτὰ πρέπει νὰ μένουν, νὰ μὴ χρησιμεύσουν εἰς τὴν τρέχουσαν χρῆσιν, διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν.

§120ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρῶτον, κύριοι, τὰ χρήματα αὐτὰ θὰ χρησιμεύσουν εἰς τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι ἔκαμον χρῆσιν εἰς τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ δὲν ἐτηρήθη ῥητὴ διάταξις τοῦ νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ χρήματα, τὰ δάνεια τὰ λαμβανόμενα ἀπὸ τὰς Τραπέζας θέλουσι χρησιμεύσει διὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, καὶ ἐν τούτοις ἐχρησίμευσαν διὰ τακτικάς. Πρῶτον λοιπὸν νομίζω ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς θὰ χρησιμεύσουν διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας· καὶ, κύριοι βουλευταὶ, ἐνθυμεῖσθε ὅτι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ αὐτῶν τῶν χρημάτων, ἐπαναλαμβάνουν, τί ἠθέλαμεν κάμει κατὰ τοὺς ἀγόνους μῆνας; εἴχομεν ἀνάγκην χρημάτων, καὶ ἄλλα χρήματα δὲν ὑπάρχουν· ἂς μὴ πλανώμεθα· ἀκόμη πάλιν ὀλίγα μένουν· καὶ δὲν πιστεύω ὅτι θέλουσι χρησιμεύσει πρὸς ἀπότισιν τοῦ χρέους, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου μᾶς ἐπιβαρύνει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀλλὰ θέλουσι χρησιμεύσει διὰ τὰς τακτικὰς ἀνάγκας· προσέτι διαφωνῶ καὶ διὰ ἕνα ἄλλον λόγον. Εἶναι συγχωρημένον νὰ θεραπεύσωμεν τὸ γενικὸν κακὸν, ἀρνούμενοι τὸ δίκαιον τῶν ἀτόμων; μὴ πληρώνετε λέγουν εἰς τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν, διὰ ν’ ἀπαλλάξητε ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν ἀπὸ αὐτὸ τὸ κακὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐγὼ νομίζω ὅτι βεβαίως ὠφέλιμον εἶναι ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν κοινωνίαν· εἶναι ὅμως ἐντελῶς ἄδικον ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν κοινωνίαν ἀφαιροῦντες ἀπὸ τὴν περιουσίαν ὀλίγων ἀτόμων.

§121ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Καθὼς εἶπον καὶ πρότερον, λέγω ὅτι τὰ 3,200,000 ἀποκλειστικῶς προσδιωρίσθησαν ἀπ’ ἀρχῆς διὰ τὸν σκοπὸν τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δηλ. σὺν δανείῳ ἄλλῳ, τὸ ὁποῖον ἴσως πραγματοποιήσωμεν τώρα. Βεβαίως δὲν βλέπω καὶ ἐγὼ διόλου ὀρθὸν νὰ λαμβάνωμεν ἐξ αὐτῶν τῶν χρημάτων καὶ νὰ δαπανῶμεν εἰς τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς ὡς μέλος τῆς Τραπέζης γνωρίζει ἀποκλειστικῶς τὴν συνεννόησίν μας, ὅτι τοιαύτη ἦτον ἡ ἀρχή. Λέγω λοιπὸν, ὅτι φυσικῷ τῷ λόγῳ ἐξογκοῦντες τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν θὰ ἔχωμεν παρὰ τὰ αὐτά. Τώρα 50,000 δρ. δὲν ἐκπληροῦν τὴν γενικὴν ἀνάγκην.

§122ΤΙΝΕΣ. Ὅπως ἔχει.

§123ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, καλὰ κάμνουν, ὅπου δὲν πληρόνουν τὰ χρέη· εἶναι ἡ καλλιτέρα τέχνη.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μίαν ἐξήγησιν, κύριοι. Περιμένει ἡ Βουλὴ νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὰ ὀφειλόμενα ἡ κυβέρνησις καὶ ἐγκαίρως νὰ φέρῃ τὰ νομοσχέδια. «Ἐκτέλεσις δικαστικῶν ἀποφάσεων 250,000.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§125ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! «Ἀντιμισθία δικηγόρων 60,000.»

§126ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, καὶ τὸ ποσὸν διὰ τοὺς δικηγόρους εἶναι πολλὰ ὀλίγον· διότι σήμερον ἐκ συμπτώσεως ἔμαθον, ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε ὀφειλόμενα εἰς τοὺς δικηγόρους ἀναβαίνουν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 60,000 δρ. Μὲ τὶ θέλουν λοιπὸν πληρόνει τοὺς ὑπολοίπους μῆνας, καθὼς καὶ δι’ ὁλόκληρον τὴν χρῆσιν τοῦ 1870;

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ μαζὺ πρέπει νὰ διορθωθοῦν· μπαλώματα δὲν γίνονται. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ;

§128ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. «Πιστωτικὰ γραμμάτια κτλ. 150,000.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§130ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. «Ἐπιτροπὴ ἀγῶνος.»

§132Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κ. πρόεδρε, πρέπει νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ δουλειὰ τοῦ ἀγῶνος.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πρόεδρος ἀπέθανε, ἡ Κυβέρνησις τώρα θὰ φροντίσῃ· ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§134ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη.

§136ΛΕΚΚΑΣ. Ποῦ εἴμεθα, κ. Πρόεδρε;

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη τὸ κεφάλαιον τοῦ ἀγῶνος 8,000.

§138ΛΕΚΚΑΣ. Δὲν παρεδέχθη, θέλω νὰ εἴπω δύο λόγους.

§139ΤΙΝΕΣ. Παρεδέχθη, ἐτελείωσε.

§140ΛΕΚΚΑΣ. Ἰδοὺ τί θέλω νὰ εἴπω, παρακαλῶ, καθὼς βλέπω ἐδῶ μέσα πρέπει νὰ φωνάζῃ τις διὰ νὰ ἀκούηται (ἱλαρότης). Ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ λογικῶς, τακτικῶς, νὰ γίνῃ παραδεκτὴ ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ ὑμεῖς εὐχαρίστως τὴν παρεδέχθητε, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔφερεν ἀντίῤῥησιν. Κάτι ἄλλο ὅμως ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ γραμμένον. Ἀφίνει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ κεφαλαίου. Μ’ ἐννοεῖτε κάλλιστα τί θὰ εἴπω. Τοῦτο ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω, τὸ ἐναντίον, νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐντὸς τριῶν ἢ ἐντὸς ἓξ μηνῶν νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις· εἶναι ἐντροπὴ, κύριοι, καὶ νὰ τελειώσουν τὰ χαρτιὰ, καθὼς συνηθροίσθησαν, καὶ κατόπιν θὰ ἴδωμεν ἐν τῇ μικρότητί μας, ἂν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τίποτε, ἐὰν δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ κάψωμεν, διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, διότι δυστυχῶς οἱ ἄνθρωποι τοῦ ἀγῶνος ἐκλείπουν κάθε ἡμέραν, χθὲς ἀκόμη εἶχε τὸ ἔθνος τὴν δυστυχίαν νὰ χάσῃ ἕνα ἀπὸ τοὺς πρωταγωνιστὰς. Ἀπέθανεν ὁ Κολοκοτρώνης, ἀπέθανεν ὁ Χατζηπέτρος, ἀπέθανον ὅλοι οἱ ἄλλοι στρατηγοί. Ἐὰν ἀναβάλωμεν τὴν ὑπόθεσιν ἀκόμη διὰ δύο ἔτη δὲν θὰ μείνῃ κανεὶς, διότι βλέπω ὅτι ὁ θεὸς, ἢ ἐκείνους ἀγαπᾷ, ἢ ἡμᾶς ἀποστρέφεται, καὶ τοὺς πέρνει ταχέως. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ τελειώσῃ ἐντὸς ἓξ μηνῶν τὸ πολὺ, καὶ ἔπειτα θὰ ἴδωμεν τί θὰ γεννήσῃ τὸ μέλλον περὶ αὐτῶν τῶν δικαιωμάτων.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρακαλεῖσθε, ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἔκθεσίν της, ἐπειδὴ ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸς δὲν φέρει καὶ διὰ τὸ 1870, 8,000 δραχμὰς, προτείνει νὰ προστεθοῦν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αἱ 8,000, καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ νὰ συστήσῃ ἐκ νέου τὴν ἐπιτροπήν· λοιπὸν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τούτου;

§142ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται...

§144ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ. Τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. βουλευτὴς, διὰ αὐτοὺς τοὺς ἓξ μῆνας, τὴν παραδέχομαι καὶ ἐγώ.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, εἴπομεν καὶ προτήτερα, μόνον ἡ ἐκκαθάρισις δὲν ἠμπορεῖ νὰ προσδιορισθῇ διὰ τρεῖς μῆνας, ἢ διὰ πέντε, ἢ διὰ ἓξ, ἐτελείωσε λοιπόν. «Ἀπόδοσις κεφαλαίων ὁδοποιΐας 1,150,000».

§146ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κ. πρόεδρε, μὲ τὴν ἄδειάν σας παρακαλῶ.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε τὸν λόγον.

§148ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐκτὸς ὅτι εἶναι γενικοῦ συμφέροντος, ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι συμφέροντος ἐπαρχιακοῦ καί, οὕτως εἰπεῖν, ἀφορᾷ τὴν εἰδικωτέραν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει ἐν τῇ γενικῇ ἐντολῇ τοῦ ἀντιπροσωπεύειν τὸ ἔθνος· διότι ἡ ὁδοποιΐα, ὄχι μόνον προάγει τὸν πολιτισμὸν καὶ ἐξασφαλίζει τὴν τάξιν, ἀλλὰ συγχρόνως χρησιμεύει εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, καὶ ἑπομένως εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δημοσίου. Ὅταν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, ἐκπληρῶν τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν κατ’ ἔτος ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ἀπολογισμὸς τῆς διαχειρίσεως τῶν πόρων τῆς ὁδοποιΐας, ὑπέβαλε εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦτον, ἐσύστησε συγχρόνως εἰς τοὺς βουλευτὰς νὰ σπουδάσουν αὐτὸν, καὶ νὰ σκεφθῶσι περὶ τοῦ πρακτέου. Συνώδευσε δὲ τὴν εἰσαγωγικὴν ταύτην ὁμιλίαν του μέ τινας παρατηρήσεις ἀφορώσας τὸ παρελθὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ νόμος παρεσκευάσθη καὶ κατηρτίσθη. Ὅθεν πρὶν φθάσω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἀπολογισμοῦ θέλω εἰπεῖ ὀλίγας λέξεις περὶ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐξέθεσεν ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, ὡς πρὸς τὴν ἱστορίαν τοῦ νόμου, καὶ τοῦτο, διότι ἴσως ἀφῆκε νὰ πέσῃ μικρά τις εὐθύνη καὶ ἐπ’ ἐμὲ διὰ τὰς ἀτελείας, αἱ ὁποῖαι τυχὸν κατὰ τὴν γνώμην του ὑπάρχουν εἰς τὸν νόμον. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσήνης κ. Κουμουνδοῦρος μὴ δυνηθεὶς νὰ καταστήσῃ νόμον τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1865 περὶ ὁδοποιΐας, καὶ εἰσαγαγὼν νέον νομοσχέδιον κατὰ τὸ 1867, ἠναγκάσθη νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰς ἰδέας τῆς ἀντιπολιτεύσεως τοῦ 1865, καὶ ἕνεκα τούτου ὁ νόμος ὁ σημερινὸς εἶναι ἀτελής. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Κουμουνδοῦρος πρωθυπουργὸς τῷ 1867 εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ κάμῃ τὸν νόμον ἐντελέστερον, ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἠγνόει ὁποῖα ἤθελον εἶσθαι τὰ ἀποτελέσματα, ὑποθέτω, ὅτι δὲν τὸν ἔκαμεν ἐντελέστερον, διότι ἔκτακτοι περιστάσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν τῷ ἐπέτρεπον τὰ μέσα· δὲν εἶναι ὅμως διόλου ἀληθὲς, ὅτι αἱ ἰδέαι τοῦ 1865 περιεῖχον τὸ σπέρμα τῆς ἀποτυχίας τοῦ νόμου τοῦ 1867. Τὸν νόμον ἐκεῖνον ἐπολέμησα ἐγὼ, ὁλόκληρος δηλ. ἡ ἀντιπολίτευσις, ἀλλὰ δι’ ἐμοῦ ὡς ὀργάνου αὐτῆς, τὸν ἐπολέμησε διὰ διαφόρους λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβωμεν. Ἀλλὰ δὲν ἐπολέμησα μόνον τὸν νόμον· ἐξέφρασα καὶ γνώμην, καὶ ἡ γνώμη μου συνίστατο εἰς τὸ ἑξῆς. Νὰ χωρισθῇ ἡ ἐθνικὴ ὁδοποιΐα ἀπὸ τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν, καὶ ἡ μὲν ἐθνικὴ νὰ προβλέπηται ὑπὸ τοῦ γενικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἡ δὲ ἐπαρχιακὴ νὰ εὕρῃ τροφὴν καὶ ν’ ἀναπτυχθῇ κατὰ τὸ σύστημα τῆς Ἑπτανήσου. Εἶπον τότε, ὅτι ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου πρέπει νὰ ἔχῃ τοῦτο τὸ καλὸν ἀποτέλεσμα· ὅ,τι ἀπαντᾶται εἰς τὸ ἓν Κράτος νομοθετημένον ἢ εἰθισμένον, ὅπερ ἐγκρίνεται ὡς εὐδοκιμῆσαν, νὰ εἰσαχθῇ καὶ εἰς τὸ ἕτερον. Καὶ τῳόντι μὲ ἄπειρον εὐχαρίστησιν παρετήρησα, σπουδάζων τοὺς νόμους τῆς Ἑπτανήσου, ὅτι ὑπῆρχε παρ’ αὐτοῖς πλῆρες ἐπαρχιακὸν σύστημα. Ἐν Ἑλλάδι, ὅπου εἰσήχθησαν οἱ νόμοι κατ’ ἀρχὰς ὑπὸ Εὐρωπαίων, ἡ σωτήριος αὕτη ἀρχὴ, τοῦ νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ Κράτει Ἐπαρχία, νὰ ὑπάρχῃ ζῶσα, κινουμένη, προαγομένη ἐπαρχία, εἰσήχθη εἰς τοὺς νόμους μας, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν, γενομένην ὑφ’ ἡμῶν, ἐλησμονήθη· καὶ ἐνῷ ἀπαντῶμεν εἰς τοὺς νόμους μας πλήρη ἐπαρχιακὴν διοίκησιν, δὲν τὴν ἔχομεν εἰς τὰ πράγματα. Κατὰ τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, ἡ ἐπαρχία ἔχει προϋπολογισμὸν χωριστὸν τοῦ δήμου καὶ τοῦ Κράτους. Προϋπολογισμὸς θὰ εἴπῃ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, θὰ εἴπῃ ἐνέργεια, ζωή. Τοῦτο, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐνομοθετήθη παρ’ ἡμῖν ὑπὸ τῶν Βαυαρῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δὲν ἐξετελέσθη ὑφ’ ἡμῶν, ἀλλ’ ἐν τῇ Ἑπτανήσῳ ὑπῆρχεν. Ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπῆρχε πλήρης ἐπαρχιακὴ διοίκησις· καὶ διὰ νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἐπαρχιακὴ διοίκησις, εἶχε καθιερωθῆ διὰ νόμου, ὅτι τὸ ἓν ἕβδομον τῶν εἰσοδημάτων τῆς ἐπαρχίας, τὰ ὁποῖα ἑκάστη ἔδιδεν εἰς τὴν Ἰόνιον πολιτείαν, θέλει ἐξοδεύεσθαι εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς ἀνάγκας. Τοῦτο ἐσύστησα εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1865. Διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, εἶπον, ὁ προϋπολογισμὸς ὁ γενικὸς τοῦ Κράτους πρέπει νὰ προβλέπῃ περὶ τῆς γενικῆς ὁδοποιΐας κατὰ ξηρὰν καὶ τῆς συγκοινωνίας κατὰ θάλασσαν, ἡ δὲ ἐπαρχιακὴ καὶ δημοτικὴ ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὴν γενικὴν διαχείρισιν, διότι ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα, ὅτι οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται διὰ τὰς ἐπαρχίας, νὰ καθιερωθῇ δὲ, ὅτι ἑκάστη ἐπαρχία ἓν ποσοστὸν ἐκ τῶν ὅσα εἰσάγει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ τὸ κρατῇ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, ἐλύοντο καὶ πολλαὶ δυσκολίαι, αἱ ὁποῖαι ἄνευ τοῦ συστήματος τούτου δὲν ἠδύναντο νὰ ἀρθῶσιν· ἀπενέμετο δὲ πλήρης δικαιοσύνη, διότι ἐὰν μία ἐπαρχία πολλὰ εἰσάγῃ εἰς τὸ κράτος, ἤθελε καὶ περισσότερα κρατεῖ παρὰ μίαν ἄλλην μικροτέραν, ἡ ὁποία εἰσάγει ὀλιγώτερα, διὰ τὴν ὁδοποιΐαν αὐτῆς. Μὴ παραξενεύεσθε δὲ, διότι εἶμαι τοσούτων στενῶν ἰδεῶν καὶ ὅτι ἐμφοροῦμαι ὑπὸ τόσου ἐπαρχιακοῦ πνεύματος. Ἐζήτησα τὴν συγγνώμην ταύτην τότε παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ παρεκάλεσα νὰ μὲ συγχωρήσῃ, διότι δεικνύω τοσοῦτον ἐπαρχιακὸν πνεῦμα. Εὕρισκα δὲ ἐν τῇ συνειδήσει μου συγγνώμην, διὰ τοῦτο, πρῶτον μὲν διὰ τὴν μεγάλην ἀμέλειαν, τὴν ὁποίαν ἔδειξαν αἱ κεντρικαὶ κυβερνήσεις εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ δεύτερον, διότι παρετήρησα ὅτι εἰς τὰ πλέον πολιτισμένα ἔθνη ὑπάρχει τὸ αὐτὸ ἐπαρχιακὸν πνεῦμα, ὅταν πρόκειται περὶ ὁδοποιΐας. Οἱ νόμοι τῆς Γαλλίας βρίθουσι τοιούτων διατάξεων, ὀζουσῶν τοιούτου πνεύματος ἐπαρχιακοῦ· μόνον κατὰ τὸ μέτρον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὠφελεῖται μία ἐπαρχία ἐκ μιᾶς ὁδοῦ, μόνον κατὰ τὸ μέτρον τοῦτο καὶ συνεισφέρει καὶ ἀποφασίζει περὶ τῆς ὁδοποιΐας· καὶ ὅταν ὁδὸς χρησιμεύουσα ἄλλοτε εἰς γενικὸν σκοπὸν ἤθελε καταργηθῆ καὶ ἤθελε μεταβληθῆ εἰς ἐπαρχιακὴν, συνεπλήρουν αἱ ἐπαρχίαι ἀναλόγως τῆς χρήσεως καὶ τῆς ὠφελείας αὐτῶν διὰ τὴν ἐπισκευὴν, διατήρησιν ἢ ἐξακολούθησίν της. Αὗται ἦσαν, κύριοι, αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι ὑπεστηρίχθησαν κατὰ τὸ 1865· καὶ εἶναι μὲν ἀληθὴς ἡ ἰδέα τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τοῦ 1867 προσεπάθησε νὰ συμμορφωθῇ πρὸς αὐτὰς, διότι τῳόντι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον εἰσήγαγε τὸ 1867 δὲν διέλαβε μὲν ὅτι ποσοστὸν ἐξ ὅλων τῶν εἰσοδημάτων ἑκάστης ἐπαρχίας θέλει κρατεῖται διὰ τὴν ὁδοποιΐαν αὐτῆς, οὔτε ἀφῆκε τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ῥητῶς καὶ ὡρισμένως ἐκανόνισεν, ὅτι τοσοῦτον ποσοστὸν ἐκ τῶν δεκάτων καὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων θέλει χρησιμεύει διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν. Ἡ ἰδέα λοιπὸν εἶναι ἡ αὐτή· ἴσως δὲν εἶναι πλήρης, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι αἴτια ὑπῆρξαν αἱ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι τότε ἐπίεζον τὴν Κυβέρνησιν. Μεταβαίνω ἤδη, κύριοι, εἰς τὸ κύριον θέμα περὶ τῆς καταστάσεως τῶν πόρων τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν ἤθελον δὲ σᾶς ἀπασχολήσει προκειμένου περὶ συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τοῦτο, ἐὰν ὑπῆρχεν ἄλλη περίστασις διὰ νὰ κάμωμεν λόγον, καὶ ἐὰν τὸ θέμα δὲν εἶχε τοσαύτην ἀξίαν, ὡς προεῖπον, καὶ ἂν, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, ὁ κίνδυνος ὁ ἐκ τῆς σημερινῆς καταστάσεως δὲν ἦτο πολύς. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῇ συνοδευούσῃ τὸν ἀπολογισμὸν ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς διαβεβαιοῖ περὶ ἑνὸς πράγματος περιέχοντος τοὺς κινδύνους. Μᾶς διαβεβαιοῖ ὅτι εὗρεν ὁδοὺς τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ὄχι τῆς ἐπαρχιακῆς, πρὸ χρόνων πολλῶν ἀρξαμένας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐτελείωσαν ἀκόμη, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐξακολουθοῦν μετὰ δραστηριότητος νὰ κατασκευάζωνται, καὶ ὅτι ἠναγκάσθη νὰ λάβῃ τοὺς πόρους τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, διότι τὰ χρήματα τῆς ἐθνικῆς ἐτελείωσαν. Μὲ φοβίζει, κύριοι, εἰς ἄκρον αὐτὴ ἡ πρᾶξις διὰ δύω λόγους· πρῶτον διότι παρετήρησα, ὅτι ὁσάκις τοῦτο ἔγινε εἰς ἄλλην περίστασιν καὶ ἐπὶ ἄλλων θεσμῶν, ἔγινε ἀνεπιστρεπτεί· δεύτερον δὲ, διότι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους εἶναι τοιαύτη, ὥστε, ἐὰν τὴν σήμερον, ὁπότε εἶναι νωπὰ ἀκόμη καὶ εἰς χεῖράς μας εὑρίσκονται τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα συνωμολογήσαμεν, δὲν ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπικουρίαν τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, πῶς θὰ δυνηθῶμεν μεθαύριον, κατὰ τοὺς ἑπομένους χρόνους, καθ’ οὓς δάνεια μὲν οὔτε ἡ διάθεσις ἐλπίζω θέλει ὑπάρχει νὰ δανειζώμεθα, οὔτε θὰ εὑρίσκωμεν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ αὐτοὺς τοὺς τόκους μετὰ δυσκολίας θὰ πληρόνωμεν, πῶς εἶναι δυνατὸν, λέγω, νὰ μοὶ μείνῃ ἡ ἐλπὶς, ὅτι τὰ χρήματα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ἀφαιρούμενα τὴν σήμερον, τὸ ἑπόμενον ἔτος, τὸ παρεπόμενον ἔτος, ἐπὶ ἓν, δύω, τρία ἔτη, θὰ σταθῇ δυνατὸν ἔπειτα ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ τοὺς δήμους, ἀφοῦ συμποσωθῶσι εἰς δύο, τρία, τέσσαρα ἑκατομμύρια; Ἐκτὸς δὲ τούτου, τί μᾶς διδάσκει ἡ ἱστορία ἡ ἰδική μας, τῆς διοικήσεώς μας; συνεστήθη ἓν ἐκκλησιαστικὸν ταμεῖον, καὶ ἄλλα τοιαῦτα παραδείγματα ὑπάρχουσι, τῶν ὁποίων δὲν ἔχω πρόχειρον τὴν ἀνάμνησιν τὴν στιγμὴν ταύτην, τὰ ὁποῖα ἐμφαίνουσιν, ὅτι ὁσάκις χρήματα καὶ πόροι πρὸς εἰδικὸν σκοπὸν διωρισμένα ἀφηρέθησαν, ἔστω καὶ προσωρινῶς, δὲν ἀπεδόθησαν πλέον, καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοθέτου ἀπέτυχε. Καὶ διὰ νὰ ὁμιλήσω, κύριοι, πλέον συγκεκριμένως, σᾶς λέγω, ὅτι τὰ εἰσπραχθέντα τῷ 1867 καὶ 1868, καί τοι ὁ νόμος περὶ ὁδοποιΐας εἰς τὰ 1867 ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ὄχι ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔτους, ἀλλ’ ἀπὸ τὸν Ἰούνιον, ἀναβαίνουν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν εἰς ἓν ἑκατομμύριον· μετὰ ἓν ἔτος, τὴν 31 Δεκεμβρίου 1870, θὰ ἦναι δύο ἑκατομμύρια. Πότε θὰ δυνηθῇ τὸ κράτος νὰ ἀποδώσῃ 2 ἑκατομμύρια; Βλέπετε πόσον στενοὺς προϋπολογισμοὺς συντάττομεν! Θέλομεν ν’ ἀποφασίσωμεν 50 χιλιάδας, 100 χιλιάδας δι’ ἔξοδα ἀναπόφευκτα, ὡς ὅταν πρὸ μικροῦ ἐπρόκειτο περὶ πληρωμῆς ὀφειλομένης, καὶ ἐδιστάζομεν νὰ τὸ ἀποφασίσωμεν, διότι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι στενός. Καὶ θὰ ἤμεθα εὐτυχεῖς, ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς ἦτο τοσοῦτον στενὸς ὅσον εἶναι εἰς τὸ χαρτί· οἱ πάντες ὅμως γνωρίζετε, ὅτι μεταξὺ τῆς ψηφίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς κλείσεως τῆς χρήσεως παρουσιάζονται πιστώσεις, ἓν, ἑνάμισυ, δύο ἑκατομμύρια συνήθως· ἔχομεν προϋπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι ἀφίνουν ἔλλειμα καὶ θὰ ἀφήσουν καὶ εἰς τὸ μέλλον, καὶ τὸ 1870 θὰ ἔχῃ ἔλλειμμα καὶ τὸ 1869 θὰ ἔχῃ. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, τοιαύτη θὰ ἦναι ἡ κατάστασις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἠμπορεῖ τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι λαμβάνων τὰ χρήματα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας τὰ λαμβάνει προσωρινῶς καὶ θέλει τὰ ἐπιστρέψει; οὔτε ἐὰν εἶχέ τις τὴν καλλιτέραν ἰδέαν περὶ τῶν καθημένων εἰς τὰς ἕδρας τῶν ὑπουργῶν ἤρκει τοῦτο, διότι ἀπῃτεῖτο νὰ γίνῃ καὶ ψήφισμα περὶ διαιωνίσεως αὐτῶν. Ἠμπορεῖ ἐκεῖνος, ὅστις βάλλει χεῖρα ἐπὶ τοιούτων πόρων, νὰ ἔχῃ τὴν καλλιτέραν διάθεσιν διότι ἴσως εἶναι καὶ ὁ πρῶτος, ὅστις ἐπέφερε αὐτὴν τὴν πληγήν, νὰ ἀποδώσῃ τὰ χρήματα, ἀλλὰ θὰ ἦναι ὁ αὐτός; ἰδοὺ κύριοι, πῶς τόσον εὐκόλως ἠμπορεῖ νὰ καταστραφῇ ἓν ἔργον, διὰ τὸ ὁποῖον χαίρομεν πάντες καὶ πῶς ἠμποροῦμεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κατάστασιν τῆς δουλείας, εἰς τὴν ὁποίαν διετέλουν πρὶν αἱ ἐπαρχίαι καὶ οἱ δῆμοι, συνεισφέροντες καὶ φορολογούμενοι χωρὶς νὰ ἀπολαμβάνουν ἐκ τῆς γενικῆς διοικήσεως τὰ ἀναποφεύκτως ἀναγκαῖα, διότι ἐπιούσιος ἄρτος εἶναι ἡ ὁδοποιΐα. Ἀλλὰ ὁ νόμος εἶναι ἀτελὴς, μᾶς λέγει ὁ ὑπουργός, ὁ νόμος δὲν παρέχει ἔσοδα τοιαῦτα, ὥστε αὐταὶ αἱ ἐλπίδες νὰ πραγματοποιηθῶσιν! καὶ τί βλάπτει τοῦτο; διατὶ ἡμεῖς ἐδῶ συνεδριάζομεν ἐπὶ ἓξ μῆνας; ἤμεθα πρόθυμοι νὰ τὸν μεταῤῥυθμίσωμεν· ἐὰν ὁ νομοθέτης δὲν ἔκαμεν ὀρθοὺς ὑπολογισμούς, νὰ καταστραφῇ ὁ νόμος; τοῦτο εἶναι ἕνας λόγος μόνον διὰ νὰ διορθωθῇ. Ὑπάρχουν δῆμοι, μᾶς λέγουν, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ διάστημα τοῦ 1867 καὶ 68 ἀπήλαυσαν χιλίας δραχμὰς ἐκ τοῦ νόμου τούτου μόνον· ὑπάρχουν ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἀπήλαυσαν 10,000, 5,000· τί νὰ τὰ κάμωμεν αὐτὰ τὰ χρήματα; Αὐτὰ μᾶς λέγει ἡ ἔκθεσις πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ἀφαιρέσεως. Εἶναι λόγος αὐτὸς νὰ καταστραφῇ τὸ ἔργον; Ἐπιθυμῶ νὰ λαλήσω ἔτι πλέον συγκεκριμένως, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου τούτου τῶν ἐπαρχιῶν· θέλω σᾶς ἀναγνώσει τοὺς ἀριθμοὺς διὰ νὰ σᾶς θέσω εἰς θέσιν νὰ κρίνητε οἱ ἴδιοι, ἐὰν ὁ νόμος ἀπέτυχε ἐπὶ τοσοῦτον, ὅπως κατηρτίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ 1867, ὥστε νὰ παρίδῃ τις αὐτὴν τὴν ἀφαίρεσιν τῶν πόρων τῆς ὁδοποιΐας. Ἡ ἐπαρχία τῆς Ἀττικῆς μετὰ τῶν δήμων της εἶχε τὴν 31 Δεκεμβρίου 1868, 35,000· τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1870 θὰ ἔχῃ 70,000 δραχμάς. — Ἡ Μεγαρὶς εἶχε τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1868, δραχ. 8,000· εἰς τὸ τέλος τοῦ 1870 θὰ ἔχῃ 16,000. —Ἡ Αἴγινα εἶχε 1,300, θὰ ἔχῃ 2,600. Αἱ Θῆβαι εἶχον 38,200· θὰ ἔχουν 77,000.— Ἡ Λεβαδεία εἶχεν 28,000· θὰ ἔχῃ 56,000— Ἡ Χαλκὶς εἶχεν 27,000 θὰ ἔχῃ 54,000.— Τὸ Ξηροχώριον εἶχε 15,000· θὰ ἔχῃ 30,000. —Ἡ Καρυστία εἶχε 24,500· θὰ ἔχῃ 49,000.— Ἡ Σκόπελος εἶχε 3,500, θὰ ἔχῃ 7,000. — Ἡ Φθιῶτις εἶχε 45,000, θὰ ἔχῃ 90,000. — Ἡ Δωρὶς εἶχε 60,500, θὰ ἔχῃ 121,000. — Ἡ Παρνασσὶς εἶχε 14,500· θὰ ἔχῃ 29,000.—Ἡ Δωρὶς εἶχε 12, 000· θὰ ἔχῃ 24,000 — Τὸ Μεσολόγγιον εἶχε 23,700, θὰ ἔχῃ 47,400· καὶ καθ’ ἑξῆς. Δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἴδομέν ποτε σχεδὸν οὔτε λεπτὸν δι’ αὐτὰ τὰ ἔργα, εἶναι πολὺ ἐγὼ τοὐλάχιστον αἰσθάνομαι, ὅτι εἶναι μία ἐκδούλευσις μεγάλη, ἂν δυνηθῶ νὰ εἴπω εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ὅτι συνέτρεξα ὡς βουλευτὴς, ὥστε μετὰ ἓν ἔτος νὰ ἔχῃ 50,000 δραχμὰς, ἀφοῦ δὲν ἐδαπανήθη ποτὲ δι’ αὐτὸν τὸν τόπον οὔτε λεπτὸν. Ἀλλὰ στοχασθῆτε, κύριοι, ὁποῖον εἶναι τὸ καθῆκόν μου, ὅταν βλέπω ὅτι αὐτὰς τὰς 50,000 δραχ. τὰς ἔχομεν καὶ μᾶς ἀφαιροῦνται ἀνεπιστρεπτεὶ, ὡς σᾶς προεῖπον! στοχασθῆτε ὁποία εἶναι ἡ θέσις καὶ ἡ ἀγανάκτησίς μου. Ἔχει δικαίωμα ἡ ἐπαρχία νὰ μοὶ εἴπῃ· κύριε, μεταξὺ τῶν ἄλλων συμφερόντων τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ προστατεύσῃς ἔπρεπε νὰ ᾖναι καὶ τοῦτο, τὸ πρώτιστον. Ἀλλ’ ἔχει ὁ νόμος ἀτελείας· λοιπὸν νὰ τὰς θεραπεύσωμεν. Πρόκειται ὅμως ν’ ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν εἰς τὴν κυβέρνησιν, τὴν ἐρώτησιν ταύτην: πῶς ἠδυνήθη νὰ πείσῃ τὴν συνείδησίν της ἡ κυβέρνησις, ὅτι ἐπειδὴ ὑπάρχουν ὁδοὶ ἐν τῷ γίνεσθαι, ὁδοὶ ἐθνικαὶ, ἐπειδὴ οἱ πόροι τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας εἶχον ἐξαντληθῆ, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπῆρε τὰ χρήματα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς. Ὄχι· ἐὰν ἐξηντλήθησαν οἱ πόροι τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἐὰν ἐφοβεῖσο ἀποζημίωσιν ἀπὸ τοὺς ἐργολάβους τῶν ὁδῶν, ἐὰν ἤθελες νὰ ἐπισπεύσῃς τὰ ἔργα καὶ ὄχι νὰ τὰ ἀφήσῃς ἡμιτελῆ, ἔπρεπε νὰ σκεφθῇς ἐὰν ὑπάρχουν νόμιμα μέσα πρὸς ἀποτροπὴν πάντων τούτων. Ἐὰν ὅμως δὲν ὑπῆρχε παρὰ ἓν καὶ μόνον μέσον, καθ’ ὃ, ὁσάκις παρουσιάζεται ἔκτακτος ἀνάγκη μὴ προβλεφθεῖσα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ζητεῖται ἔκτακτος πίστωσις, εἰς αὐτὸ καὶ μόνον τὸ μέσον ἐδύνασο νὰ προσφύγῃς. Τοῦτό ἐστι διοίκησις, διότι νόμος δὲν ὑπάρχει λέγων, ὅτι ὁσάκις δι’ ἔκτακτον ἀνάγκην δὲν ὑπάρχει πίστωσις λαμβάνονται χρήματα ἐκ τῶν ἰδιωτικῶν ταμείων, διότι ἰδιωτικὸν ταμεῖον εἶναι τὸ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν δήμων. Θαυμάζω καὶ πάλιν πῶς ἡ κυβέρνησις, καθ’ ἣν στιγμὴν ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην χρημάτων, διὰ νὰ μὴ ἀφήσῃ παλαιὰ ἔργα ἡμιτελῆ, σκοπὸς ἀξιόλογος καὶ ἀξιέπαινος, καὶ νὰ μὴ ὑποκύψῃ εἰς ἀποζημιώσεις ἕνεκα καθυστερήσεων πρὸς τοὺς ἐργολάβους, θαυμάζω, πῶς σκεπτομένη περὶ νομίμων μέσων, δὲν εὗρε τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος χορηγεῖ, τὴν ἔκτακτον πίστωσιν διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν δὲν προβλέπει ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ πῶς τῆς ἐπῆλθεν εἰς τὸν νοῦν νὰ λάβῃ ξένα χρήματα, ἐνῷ εἶχε τοσαῦτα δάνεια; Καὶ νομίζω, κύριοι, ὅτι τὴν εὐθύνην, ἂν καὶ δὲν ᾖναι εὐθύνη, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀναδεχθῆ ἡ κυβέρνησις νὰ δαπανήσῃ δι’ ἐκτάκτου πιστώσεως τ’ ἀπαιτηθησόμενα διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν, εἶχεν ὅλον τὸ δικαίωμα καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὅλον τὸ θάῤῥος νὰ τὴν ἀναλάβῃ, διότι ἓν τῶν καλλιτέρων ἔργων καὶ ἡ καλλίστη τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ τὸ κράτος τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἡ τῆς ὁδοποιΐας, ἡ δὲ Βουλὴ ἤθελε τῆς εἰπεῖ, καλῶς ἔπραξες δαπανήσασα ἐκ τῶν δανείων. Ἡμεῖς τῆς ἐνεκρίναμεν προχθὲς ἑκατομμύρια, καὶ ἠθέλομεν τῆς εἰπεῖ ἐὰν ἐπρόκειτο ἔργον τόσον ὠφέλιμον, ὅτι κακῶς ἔκαμε νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, μέχρις ὅτου ἐλθοῦσα ἐδὼ ἡ κυβέρνησις μᾶς ἔλεγεν, εὑρέθην εἰς καλλιτέραν θέσιν νὰ γνωρίσω τὸν νόμον παρ’ οἱ συντάξαντες αὐτὸν, καὶ βλέπω ὅτι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ἔχει αὐτὰ τὰ ἐλαττώματα καὶ αὐτὰ τὰ προτερήματα; Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ νὰ ἦναι ἐδῶ, τὰ μέσα ὁ νόμος νὰ δίδῃ διὰ νὰ ἀποτραπῇ πᾶσα ζημία τοῦ δημοσίου, καὶ ἡ κυβέρνησις νὰ λαμβάνῃ τὰ χρήματα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας καὶ νὰ ἀποφαίνηται ἄνευ ἡμῶν, ὅτι ἀφοῦ μεταχειρισθῇ αὐτὰ πρὸς ἄλλον σκοπὸν, ἔπειτα θὰ παύσῃ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν καὶ θὰ ἐπιστρέψῃ τὰ ληφθέντα, αὐτὸ δι’ ἐμὲ εἶναι ἀκατανόητον. Ἄπειρον εὐχαρίστησιν ᾐσθάνθην, κύριοι, ὅταν ἀνέγνωσα τὸ διάταγμα τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, καὶ εἶδον μὲ πόσην προσοχὴν καὶ μὲ πόσην λεπτομέρειαν προσεπάθησε ἡ κυβέρνησις ἐκείνη νὰ ἐμποδίσῃ πᾶσαν κατάχρησιν καὶ πᾶσαν παρεκτροπὴν ἀπὸ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου. Τὸ διάταγμα ἐκεῖνο διαιρεῖ τοὺς πόρους τῆς ὁδοποιΐας σύμφωνα μὲ τὸν νόμον εἰς τρία ταμεῖα, εἰς τὰ ταμεῖα τῆς ἐπαρχιακῆς, τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας· διατάττει δὲ συγχρόνως (ἄρθρ. 7) «ἀπαγορεύεται, ἐπὶ προσωπικῇ τῶν ὑπολόγων εὐθύνῃ καὶ ἐπὶ ἀμέσῳ τοῦ παραβάτου ἀποπομπῇ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, πᾶσα χρῆσις τῶν κεφαλαίων μὴ στηριζομένη εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου καὶ τοῦ παρόντος διατάγματος» Ἐδῶ ἀληθεύει τὸ λεγόμενον «δάσκαλε ποῦ δίδασκες» ὅλοι οἱ κατώτεροι φέρουν βαρεῖαν εὐθύνην, ἂν παρεκτραπῶσιν ἀπὸ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου καὶ τοῦ διατάγματος, πλὴν τῶν ὑπουργῶν, καὶ ἀποπέμπονται τῆς ὑπηρεσίας! Διὰ νὰ μὴ συμβῇ σύγχυσις, τὸ ἄρθρον 10 διατάττει, ὅτι ἄλλοι εἶναι οἱ ἐντελλόμενοι τὴν πληρωμὴν διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικὰς ὁδοὺς, ἄλλοι δὲ διὰ τὰς ἐθνικὰς, ἄλλοι οἱ διατάκται, ἄλλοι οἱ διαχειρισταί... «Προκειμένου περὶ δαπάνης, ἀναγομένης εἰς τὸ Αʹ. μέρος, ἡ πληρωμὴ ἐντέλλεται ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐσωτ. ὑπουργοῦ κατὰ τὰς ἐν κεφ. Δʹ. διατάξεις περὶ καθηκόντων τῆς τριμελοῦς ἐπιτροπῆς· προκειμένου δὲ περὶ δαπανῶν τοῦ Βʹ. καὶ Γʹ. μέρους, αἱ πληρωμαὶ ἐντέλλονται ὑπὸ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου ἁρμοδίων ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν, τηρουμένων τῶν περὶ δημοσίων ἔργων διατεταγμένων· τὰ ἐντάλματα πρὸς πληρωμὴν ἐκδίδονται εἰς βάρος τῶν ἁρμοδίων ἐπαρχιακῶν ταμιῶν, ἡ δὲ κατὰ τό ἄρθρ. 155 καὶ ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ εὐθύνη τῶν ταμιῶν ἐπεκτείνεται εἰς αὐτοὺς καὶ ὡς πρὸς τὰς τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας.» Μία δὲ τῶν ποινῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς ταμίας εἶναι καὶ τὸ ὅτι χρεωστοῦν νὰ πληρώσουν τὰ παρὰ νόμον πληρωθέντα. Ἄρθρον 11 «Ὁσάκις ἡ πληρωμὴ πρόκειται νὰ γίνῃ ἐκ τῶν παρὰ τῇ Τραπέζῃ κατατεθειμένων κεφαλαίων τῆς ὁδοποιΐας, τοῦτο μνημονεύεται ῥητῶς ἐπὶ τοῦ ἐντάλματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπισυνάπτεται ἀπαραιτήτως καὶ ἐπιταγὴ πρὸς πληρωμὴν εἰς βάρος τῆς Τραπέζης ἢ τοῦ ὑποκαταστήματος αὐτῆς. — Ὁ ταμίας ἀφοῦ βεβαιωθῇ ὅτι τὰ δικαιολογητικὰ τῆς δαπάνης εἶνε πλήρη καὶ κατὰ τὸν νόμον συντεταγμένα, τοῦτα μὲν μετὰ τοῦ ἐντάλματος, προσηκόντως ἐξωφλημένου, κρατεῖ παρ’ αὐτῷ, εἰς δὲ τὸν δικαιοῦχον παραδίδει τὴν ἐπιταγὴν, θεωρημένην καὶ προσυπογεγραμμένην παρ’ αὐτοῦ. — Ἄνευ τῆς τοιαύτης τοῦ ταμίου θεωρήσεως καὶ ὑπογραφῆς δὲν δύναται νὰ γίνῃ δεκτὴ ἀπὸ τὴν τράπεζαν πρὸς ἐξαργύρωσιν.» Ἄρθρον 12. «Τὰ παρὰ τῶν, κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου, ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν ἐκδιδόμενα ἐντάλματα διὰ δαπάνας ἀναγομένας εἰς τὸ Βʹ. καὶ Γʹ. μέρος (ἀρ. 8) στηρίζονται πάντοτε εἰς γνωστοποιήσεις τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν καὶ τῶν διὰ λογαριασμὸν ἑκάστης κατηγορίας ὑπαρχόντων διαθεσίμων κεφαλαίων. Αἱ ἀνωτέρω γνωστοποιήσεις κοινοποιοῦνται συγχρόνως καὶ εἰς τοὺς ἁρμοδίους ἐπαρχιακοὺς ταμίας, χρησιμεύουσιν εἰς αὐτοὺς ὡς πιστώσεις, πέραν τῶν ὁποίων δὲν δύνανται νὰ ἐνεργήσωσι πληρωμὰς ἐνταλμάτων, ὑποκείμενοι διὰ πᾶσαν ὑπέρβασιν εἰς τὰς συνεπείας, τὰς προβλεπομένας ἀπὸ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ.» Ἂν δὲ, κύριοι, ῥίψητε ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14, ὅπερ εἶναι μακρὸν, καὶ τὸ ὁποῖον συνιστᾷ ἐπιτροπὴν ἰδιαιτέραν, δηλαδὴ ἀρχὴν ἰδιαιτέραν ἐφορεύουσαν τὰ τῆς ὁδοποιΐας, θέλετε ἀπαντήσει ἐκεῖ ὅτι τῆς ἐπιβάλλονται ἄπειρα καθήκοντα ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ τοῦ διατάγματος, δηλ. νὰ κρατῇ 5 ἢ 6 βιβλία, ἵνα γίνεται ὁ ἔλεγχος πλήρης καὶ ἵνα μὴ ὑπάρξῃ σύγχυσις. Τοιαύτην προσοχὴν ἔδωκεν ὁ νόμος, ἔκτακτον προσοχὴν εἰς τὴν σύστασιν τοῦ ταμείου τῶν πόρων τῆς ὁδοποιΐας καὶ τὴν διάκρισιν τοῦ ἑνὸς ταμείου ἀπὸ τὸ ἄλλο! Ἵνα δὲ ἐννοήσῃ τις τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ νόμος εἰς τὸν θεσμὸν τοῦτον, ἂς συλλογισθῇ ὅτι εἰς αὐτὸν τὸν θεσμὸν ἐξαιρετικῶς ἐπρονόησεν ὁ νομοθέτης νὰ γίνηται κατ’ ἔτος ἀπολογισμὸς, ὅστις νὰ εἰσάγηται εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα μανθάνωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν λεπτομερῶς τί εἰσεπράχθη, τὶ ἐδαπανήθη, τὶ ὑπάρχει, καὶ ποῦ ἐδαπανήθη καὶ ὑπάρχει. Ἐρωτῶ, κύριοι, συμβιβάζεται μὲ τὴν τοιαύτην πρόνοιαν τοῦ νόμου, μὲ τὰς τοιαύτας ῥήτρας τοῦ νόμου, ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἐπεθύμει νὰ δώσῃ τέλος εἰς τὰς ὁδοὺς, τὰς ὁποίας εὗρεν ἐκκρεμεῖς, καὶ μὴ ἔχων μέσα ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ἠναγκάσθη νὰ λάβῃ ἐκ τῆς ἐπαρχιακῆς, καὶ ταῦτα εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν τοσαῦτα ὑπῆρχον δάνεια καὶ τοιαύτη χρῆσις αὐτῶν ἐγένετο; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον παρακαλῶ τὴν βουλὴν, μεριμνῶσαν, περί τε τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ὁ θεσμὸς οὗτος περικλείει, καθὼς συγχρόνως καὶ περὶ τοῦ ἐπαρχιακοῦ καὶ δημοτικοῦ, τοῦ τοσοῦτον παρημελημένου κατὰ τὸ παρελθὸν, ν’ ἀπαγορεύσῃ τὴν περαιτέρω χρῆσιν πρὸς ἄλλον ἢ τὸν νενομισμένον σκοπόν.

§149Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. (Πρωθυπουργός). Κύριοι, θέλετε πεισθῆ ἐκ τῶν ὀλίγων λόγων, τοὺς ὁποίους θέλω ἀντιτάξει εἰς τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, ὅτι ὅσον ζωηρὰ ἦτο ἡ φωνή του, τοσοῦτον ἀσθενῆ ἦσαν τὰ ἐπιχειρήματά του. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐσυγχύσθη πολὺ, ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, καὶ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸν νόμον αὐτόν. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἐμέμφθη τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, διότι ἔλαβεν ἀπὸ τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους ν’ ἀποδώσῃ· ἀνύψωσε δε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν, τὸ ἀνύψωσε λέγω, εἰς δύο ἑκατομμύρια καὶ σᾶς εἶπε· πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ κράτος, ὁ προϋπολογισμὸς, τὸ δημόσιον ταμεῖον ν’ ἀποδώσῃ τὰ δύο ἑκατομμύρια εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν; Ὑπάρχει, κύριοι, ἀληθῶς σύγχυσις ἰδεῶν καὶ πραγμάτων. Δὲν πρόκειται ν’ ἀποδώσῃ ὁ προϋπολογισμὸς ἢ τὸ ταμεῖον τοῦ κράτους τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔλειψαν ἢ πρόκειται νὰ λείψουν, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε χρήματα ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας διὰ δημοσίας ἀνάγκας καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην δὲν τὴν ἐμέμφθημεν ἡμεῖς, διότι ἔλαβε χρήματα δι’ ἀνάγκας τοῦ δημοσίου ταμείου ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐν γένει συγκοινωνίας, καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης δὲν ἐμέμφθη ἐπίσης τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην. Δὲν τὴν ἐμέμφθημεν δὲ, διότι εἴδομεν ὅτι ἦτον ἐν στενοχωρίᾳ καὶ εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην, εἴτε διὰ νὰ περιθάλψῃ τοὺς πρόσφυγας Κρῆτας, εἴτε δι’ ἄλλας ἀνάγκας νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο καὶ διά τινος διατάγματος νὰ λάβῃ δάνειον. Καὶ ἐνθυμεῖται καλῶς ὁ κ. Βαλασόπουλος, πέρυσιν ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ὅτι δι’ αὐτὴν τὴν ἔλλειψιν τῶν χρημάτων δὲν τὸν κατηγορήσαμεν ὡς παραβιάσαντα τὸν νόμον· εἰς τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν παρετήρησα, ὅτι πρέπει ν’ ἀποδοθῶσι τὰ χρήματα καὶ νὰ παρουσιασθῇ ὁ ἀπολογισμὸς κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Ὁ κύριος Δεληγεώργης ἐσυγχύσθη· ἐνόμισεν, ὅτι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν ἐμεῖς διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν, ὅτι βαρύνουν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, διότι ὁ κύριος Δεληγεώργης ἀνέγνωσε τὸ διάταγμα, ἀλλὰ δὲν ἀνέγνωσε τὸν νόμον ὁ ὁποῖος ὀφείλεται εἰς τὴν ἀξιέπαινον πρωτοβουλίαν τοῦ πρωθυπουργοῦ τοῦ 1867. Ὁ νόμος αὐτὸς καθιερώνει ταμεῖον συγκοινωνίας ἐν γένει, καὶ ἐπιγράφεται περὶ σχηματισμοῦ πόρων ὁδοποιΐας καὶ τῆς διὰ θαλάσσης συγκοινωνίας. Ὁ νόμος δὲ αὐτὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι κάλλιστα συντεταγμένος καὶ πραγματικῶς ἡ πρωτοβουλία τοῦ εἰσαγαγόντος αὐτὸν εἶναι ἀξιοθαύμαστος, δὲν λέγω ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς βάσεις, συνιστᾷ δύο ταμεῖα, ἓν τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ ἕτερον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς· ἀκούσατε «συνιστᾶται ἰδιαίτερον ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῆς διὰ θαλάσσης συγκοινωνίας, οὗ οἱ πόροι εἰσὶν οἱ ἑξῆς· 1) Πέντε τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῶν τελωνιακῶν θεσμῶν, ἐξαιρέσει τῶν ἐτησίως διατιθεμένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 25,000,000 φράγκων. 2) Τὸ ἓν τρίτον τῶν κατὰ τὸ 4 ἄρθρον τοῦ παρόντος νόμου πόρων. 3) Τὸ ποσὸν, τὸ κατ’ ἔτος εἰσπραττόμενον ἐκ τῶν ἐπιβαλλομένων διοδίων ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν. Αὐτὰ εἶναι διὰ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ τῆς διὰ θαλάσσης συγκοινωνίας, διὰ δὲ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας (ἄρθρον 4). Δέκα τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῆς προσόδου τῶν ἐγγείων φόρων καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας καὶ πέντε τοῖς ἑκατὸν ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων, διατίθεται οὕτως· τὸ μὲν τρίτον εἰσέρχεται εἰς τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 ταμεῖον, τὸ ἕτερον τρίτον προσδιορίζεται εἰς κατασκευὴν τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν καὶ τὸ τελευταῖον τρίτον διανέμεται εἰς τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας ἀναλόγως τῶν φόρων». Εἰς βάρος δὲ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ὁ νόμος οὗτος ἔθεσε τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ τὰς πληρωμὰς εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν· διότι αὕτη ἐκτελεῖ τὴν διὰ θαλάσσης συγκοινωνίαν, καὶ τρίτον τὴν ἐπισκευὴν οὐχὶ μόνον τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπαρχιακῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου. Δύο λοιπὸν ταμεῖα καθιέρωσεν ὁ νόμος. Τί συνέβη τώρα; καὶ τί συνέβη ὄχι μόνον τώρα, ἀλλὰ ἄλλοτε; ἐγὼ ἀναλαμβάνω ὅλην τὴν εὐθύνην· δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι τὰ ἔπραξεν ὁ κύριος Βούλγαρης, διότι σᾶς λέγω, ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτων ἔργων κοινωφελῶν, ἂν πρόκειται νὰ καταδικασθῶ, εὐχαριστοῦμαι νὰ καθήσω πλησίον τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου ἢ τοῦ κυρίου Βούλγαρη, οἱ ὁποῖοι πολλάκις διὰ τὸ καλὸν ἠναγκάσθησαν κατά τι οὐχὶ νὰ παρανομήσωσιν, ἀλλὰ........

§150ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ λοξοδρομήσωσιν.

§151Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Νὰ λοξοδρομήσωσιν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Μπούμπουλης. Τί συνέβη τώρα; Τὸ δημόσιον ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας εἶναι ἐπιβεβαρυμένον μὲ 370,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, τὰς ὁποίας πληρόνει εἰς τὴν ἑλληνικὴν ἀτμοπλοΐαν, δαπανῶνται πρὸς τούτοις περίπου 220,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν ὁδῶν. Παρετήρησα, κύριοι, ὅτι εἰς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος δὲν ὑπάρχουν ὁδοὶ, αἱ ὁποῖαι ν’ ἀπαιτῶσι τόσον μέγα ποσὸν, ὑπάρχουν ὅμως αἱ νέαι ἐπαρχίαι τῆς Ἑλλάδος, αἱ ὁποῖαι βρίθουσιν ὁδῶν, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἐπισκευὴ εἶναι εἰς βάρος τῆς ὁδοποιΐας· ἀπαιτοῦνται λοιπὸν 600,000 περίπου δραχμαὶ κατ’ ἔτος διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, ὥστε κατὰ μέσον ὅρον δὲν μένουσι διὰ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν, παρὰ 160,000 ἢ 180,000 δραχμῶν. Τί ἠθέλατε, κύριοι, νὰ γίνῃ μὲ 180,000 δραχμάς; Ἐγὼ εὗρον διατεταγμένας ἐθνικὰς ὁδοὺς, εὗρον ἐργολαβίας συνημμένας· ἔπρεπε νὰ διακόψω τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν αὐτῶν; Ποτὲ δὲν ἠδυνάμην νὰ τὸ πράξω, διότι ἐγνώριζον ποῖα ἄλλα κακὰ πηγάζουν ἐκ τῆς ἀναβολῆς καὶ τῆς ἀναστολῆς τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν. Ἂν κατασκευάσητε ἓν τμῆμα ὁδοῦ καὶ τὸ ἐγκαταλείψητε καὶ τὸ ἀφήσητε ἓν ἢ δύο ἔτη χωρὶς νὰ περαιώσητε τὴν ὁδὸν, τὸ μέρος ἐκεῖνο καταστρέφεται. Ἀπεφάσισα λοιπὸν ὅτι καλλίτερον ἦτο νὰ ἀναλάβω τινὰ εὐθύνην, ἐν πεποιθήσει δὲ σᾶς λέγω καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω ὅτι οὐδεμίαν εὐθύνην ἀνέλαβον οὔτε ἐγὼ οὔτε ὁ κ. Βούλγαρης, παρὰ νὰ προτιμήσω ν’ ἀφήσω αἱ ὁδοὶ νὰ καταστραφῶσι καὶ μάλιστα ἡ ὁδὸς μεταξὺ Θηβῶν καὶ Λεβαδείας. Ἀπεφάσισα νὰ προχωρήσω εἰς τὴν κατασκευήν· καὶ ἰδοὺ τί εἶπον. Ἔχομεν διαθέσιμα κεφάλαια τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσουν οὔτε κατὰ τὸ 1867, οὔτε κατὰ τὸ 68, οὔτε κατὰ τὸ 69 οὔτε κατὰ τὸ 70, οὔτε κατὰ τὸ 71, οὔτε κατὰ τὸ 72, διότι ὅσοι ἀνεγνώσατε τὸν ἀπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγον εἰς τὴν βουλὴν, θέλετε παρατηρήσει ὅτι ὀλίγισται εἶναι αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι δύνανται διὰ τοῦ ἀναλογοῦντος εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν νὰ κατασκευάσωσιν ἐντὸς 5, ἢ 6, ἢ 10 ἐτῶν μίαν ὁδόν· οὕτω π. χ. ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων ἔχει εἰς τὸ ἀναλογοῦν αὐτῆς 5,000 δραχμῶν· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῇ ὁδὸς μὲ 5,000 δραχμὰς, ἐνῷ τὸ χιλιόμετρον κοστίζει 12,000; Λοιπὸν ὀλίγαι εἶναι αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται διὰ τῶν μέσων αὑτῶν νὰ κατασκευάσωσι μίαν ὁδὸν, καὶ σᾶς λέγω ὅτι ὅπου ὑπάρχουσι μέσα διέταξα τὴν κατασκευὴν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἐφ’ ὅσον ἔχομεν καὶ μηχανικούς. Διέταξα εἰς τὴν Τριφυλίαν, εἰς τὴν Φθιώτιδα, εἰς τὴν Μεγαλούπολιν, εἰς τὴν Μαντινείαν, εἰς τὴν Ἠλείαν. Τί εἶπον, κύριοι; Ἂς γίνῃ προκαταβολὴ ἐκ μέρους τοῦ ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς, τὸ ὁποῖον κατόπιν ν’ ἀποδώσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Καὶ τὸ ποσὸν εἶναι μικρόν· μὴ ἀκούητε 2,000,000 ἴσως δὲν θὰ φθάσῃ οὔτε τὰς 300,000. Τί εἶπον; ἂς τελειώσῃ ἡ κατασκευὴ τῶν ἐθνικῶν, αἱ ὁποῖαι ἤρξαντο, καὶ ὅταν περαιωθῇ ἡ κατασκευὴ αὐτῶν, ἐπὶ 1 ἔτος ἂς ἀργήσῃ ἡ ἐθνικὴ ὁδοποιΐα, καὶ ὅταν τὸ ταμεῖον αὐτῆς λάβῃ χρήματα, ἂς τὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς. Ποῦ λοιπὸν ἡ ἀφορμὴ αὐτῆς τῆς εὐτόλμου φωνῆς, ὅτι παρεβιάσθησαν οἱ νόμοι, ὅτι ἐπήραμεν τὸ ταμεῖον καὶ τόσα ἄλλα; Ἐνταῦθα δὲν ὑπῆρξεν οὐδεμία παραβίασις, οὔτε ἐκ μέρους ἐμοῦ οὔτε ἐκ μέρους τοῦ προκατόχου ὑπουργείου. Ἀλλ’ ἔπρεπε λέγουν νὰ ζητηθῇ πίστωσις. Ἐδῶ ἐσύγχυσαν τὸν νόμον· ἐλησμόνησαν ὅτι ἡ ἐθνικὴ ὁδοποιΐα δὲν ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ὁ κ. Δεληγεώργης εἶναι τόσον ἀφωσιωμένος εἰς τὰς ἰδέας του, εἰς τὰ τέκνα του, ὥστε ἐνόμισεν ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ 65 τοῦ νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν ἦτο καὶ νόμος, ἀλλὰ δὲν ἦτο νόμος καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ ζητήσω καὶ ἔκτακτον πίστωσιν. Ὅταν ἔχητε, κύριοι, νόμον εἰδικὸν, ὁ ὁποῖος προβλέπει περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν ἐθνικῶν, τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν, δὲν δύνασθε ἄνευ νεωτέρου νόμου νὰ θέσητε εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους τοιαύτας δαπάνας. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὅταν ἔκαμε τὸν ἀξιόλογον αὐτὸν νόμον, τὸν ἔκαμε διὰ νὰ ἐλαφρώσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους ἀπὸ τὰ ἔξοδα τῆς ὁδοποιΐας, δὲν ἐδύνατο νὰ ζητήσῃ αὔξησιν φόρων χωρὶς νὰ προσδιορίσῃ εἰδικῶς τὸν λόγον αὐτῆς. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὑπεχρέωσαν τὸ ὑπουργεῖον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου νὰ λάβῃ προκαταβολικῶς ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς καὶ ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας χρήματα, τὰ ὁποῖα ν’ ἀποδώσῃ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιίας· ἐπροτίμησε νὰ μεταχειρισθῇ τὰ χρήματα ταῦτα, παρὰ νὰ τὰ ἀφήσῃ νὰ κάθηνται ἀργὰ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐνταυτῷ δὲ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ζημία εἰς τὰς ἀρξαμένας ὁδούς· βλέπετε εἰς αὐτὰς τὰς ὀλίγας ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ δὲν ἐπεραιώθησαν, βλέπετε πόσον μεγάλα ποσὰ ἐξωδεύθησαν· πόσον ἐκόστισεν ἡ ὁδὸς μεταξὺ Μαντινείας καὶ Μεγαλουπόλεως, πόσον ἡ μεταξὺ Γυθείου καὶ Σπάρτης· ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰς ὁδοὺς καὶ νὰ τὰς ἀφήσωμεν ἕρμαιον τοῦ χρόνου; ἴσως ἕως οὗ ἔλθῃ ἡ Βουλή· ἀλλὰ Βουλὴ δὲν ὑπῆρχε κατὰ τὸν Φεβρουάριον, Μάρτιον, ὅτε κυρίως γίνονται αἱ ἐργασίαι· ποῦ ἠδυνάμεθα κατ’ αὐτοὺς τοὺς μῆνας νὰ εὕρωμεν τὴν Βουλήν, διὰ νὰ ζητήσωμεν μίαν μεταβολὴν τοῦ νόμου; Ὅ,τι ἐπράξαμεν, κύριοι, τὸ ἐπράξαμεν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου χωρὶς νὰ κάμωμεν τὴν παραμικρὰν παραβίασιν νόμου. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν καὶ νὰ ἐγκαταλειφθῇ, δύναται νὰ δώσῃ τοιαύτην ἑρμηνείαν εἰς τὸν νόμον, ἀλλὰ δὲν πιστεύω ποτὲ ἡ Βουλὴ μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ μετακινηθῶσι τὰ χρήματα ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι παρακατατεθειμένα, νὰ ἀποφασίσῃ νὰ μὴ γίνῃ τίποτε διὰ τὴν γενικὴν ὁδοποιΐαν. Κύριοι, τὸ ἐπαρχιακὸν πνεῦμα οὐδεὶς τὸ πολεμεῖ· ὅλοι ἀνήκομεν εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ ὀφείλομεν νὰ φροντίσωμεν περὶ τοῦ ἐπαρχικοῦ συμφέροντος· ὁ ἐπαρχιακὸς προϋπολογισμὸς, ὡς εἶπεν ὁ κ. Δεληγεώργης, πραγματικῶς εἶναι ἐπαρχιακὴ ζωὴ, ἀλλὰ κακῶς ἀνέφερε τὸ παράδειγμα τῆς Ἑπτανήσου· ἡ Ἑπτάνησος εἶχεν ὅλως διόλου διοργανισμὸν διαφορετικόν· ἦτον ὁμοσπονδία· ὠνομάζετο τὸ κράτος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν· ἑκάστη νῆσος ἀπετέλει ἰδίαν πολιτείαν, ἰδίαν δημοκρατίαν· εἶχε τὰ δικαστήριά της, εἶχε τὸν ἔπαρχόν της, εἶχεν ὅλως διόλου διαφορετικὸν σύστημα· ποτὲ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἰσαχθῇ τοιοῦτον σύστημα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ γίνῃ αὕτη ὁμοσπονδία· ὑπάρχουν πολλὰ, τὰ ὁποῖα ἐνισχύουν τὸ ἐπαρχιακὸν πνεῦμα, καὶ βεβαίως ὁ νόμος ὁ ἀξιόλογος τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἦτο πολὺ ἐνθαῤῥυντικὸς, καὶ προστατευτικὸς τοῦ ἐπαρχιακοῦ πνεύματος. Ἀλλ’ ὅταν διὰ τοῦ νόμου δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ τι, ἔπρεπε νὰ μὴ ἀνακινήσωμεν τὰ χρήματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐπὶ πολλὰ ἔτη δὲν ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν; ὄχι, κύριοι, ἐπροτιμήσαμεν νὰ τελειώσωμεν τὰς ἀρξαμένας ἐθνικὰς ὁδοὺς, καὶ ἀκολούθως νὰ ἀποδώσωμεν τὴν προκαταβολήν. Καὶ, κύριοι, ἂν θέλητε ν’ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα ἴσως πρὸ αἰῶνος, ἢ πρὸ 70 ἐτῶν εὑρέθησαν εἰς τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Ἑλλὰς, ἠξεύρετε τί θὰ μάθωμεν; ὅτι εἰς κανὲν τῶν ἐθνῶν αὐτῶν δὲν ἐπροχώρησαν διὰ μιᾶς εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ τῶν τριῶν κατηγοριῶν τῶν ὁδῶν. Ἐπροτίμησαν δὲ πάντοτε τὰς ἐθνικὰς ὁδούς· διὰ τί; διότι αὗται πρόκειται νὰ συνδέσωσιν ἐπαρχίας πρὸς ἀλλήλας· προέβησαν λοιπὸν πρῶτον εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἀκολούθως τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ ἀκολούθως τῶν δημοτικῶν. Προέβημεν, κύριοι, ἐφ’ ὅσον ἠδυνάμεθα εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ τῶν τριῶν κατηγοριῶν καὶ ἐνῷ κατασκευάζονται ἀπὸ τὰ 1868 αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ, σᾶς εἶπον ὅτι διέταξα καὶ τὴν κατασκευὴν ὅλων τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔβλεπον ὅτι ἠμποροῦσι νὰ κατασκευασθῶσι δύο, τριῶν, τεσσάρων χιλιομέτρων· ἄλλως, τί σημασίαν εἶχε νὰ κατασκευάσωμεν διακοσίων μέτρων ὁδόν; ἢ ἑνὸς χιλιομέτρου; ποίαν συγκοινωνίαν ἤθελεν ἀναπτύξει τοῦτο; Δὲν ἤθελεν ὠφελήσει τίποτε, κύριοι· μέχρις ὅτου ἤθελε περαιωθῆ ἡ ὁδὸς ἤθελε καταστραφῆ τὸ ἄλλο μέρος. Πρέπει ν’ ἀναμένωμεν τὸν χρόνον καὶ βεβαίως, καὶ αἱ ἐπαρχίαι, καὶ οἱ δῆμοι θὰ ἔχουν ἀρκετὰ κεφάλαια, ὥστε νὰ προβῶσιν εἰς κατασκευὴν ὁδῶν.

§152ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν εὑρίσκω διόλου δικαιολογημένην τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ μεθ’ ἧς ἐλάλησε κατὰ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ κ. Δεληγεώργη· διότι κατὰ τὴν κρίσιν καὶ ὅλων ἡμῶν ὁ κ. Δεληγεώργης, ἀφοῦ κατέκρινε τὴν παρεξήγησιν ἢ τὴν παραβίασιν τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας, καὶ γενικῶς καὶ τῆς προλαβούσης καὶ τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως, περιωρίσθη εἰς τοῦτο μόνον, τὸ νὰ ἀπομακρύνῃ εἰς τὸ μέλλον νὰ γίνεται ἡ παραβίασις τοῦ νόμου αὐτοῦ· διὰ τοιοῦτον συμπέρασμα δὲν εἶχε δικαίωμα ὁ κύριος πρωθυπουργὸς ν’ ἀγανακτήσῃ· ἐγὼ ἐπερίμενον ἐκ τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ νὰ φέρῃ ἐπιχειρήματα πρὸς ὑποστήρηξιν καὶ τῆς ἐννοίας καὶ τῆς ἑρμηνείας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς τὸν νόμον, ἀλλὰ δὲν ἤκουσα κανέν. Πρῶτον ὠχυρώθη ὄπισθεν τῆς κακῆς χρήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη λαβοῦσα ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας χρήματα, καὶ μεταχειρισθεῖσα αὐτὰ εἰς τὰς ἀνάγκας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον πάντες τὸ κατέκρινον· ἡ δὲ κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη εἶπεν, ὅτι εὑρισκόμην εἰς ἔκτακτον περίστασιν· δὲν ἔχει λοιπὸν καμμίαν σύγκρισιν, οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην σχέσιν μὲ τὸ σημερινὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον κυρίως ἀφορᾷ ὄχι τὸ ἐνεστὼς ἀλλὰ τὸ μέλλον. Εἶναι λόγος, κύριοι, διότι μία κυβέρνησις ἔβαλλε χεῖρα εἰς πράματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν προωρισμένα διὰ τὴν ἐπαρχίαν καὶ τὰ μεταχειρίσθησαν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου, εἶναι λόγος αὐτὸς μία κυβέρνησις νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ὅπως ἔχει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ; Ἐὰν, κύριε πρωθυπουργὲ, εἶχες τὴν τοιαύτην ἀξίωσιν, ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἀτελὴς, δὲν εἶχες τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃς ἄλλως πως παρὰ ἔπρεπε νὰ φέρῃς τροποποίησιν τοῦ νόμου· διατί κάθεσαι ἄνωθεν τοῦ νόμου; Ἔχεις τοιοῦτον δικαίωμα; Δὲν τὸ ἔχεις. Εἶναι περιττὸν, κύριοι, νὰ ἐνδιατρίψω ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ ὑπουργεῖον τοῦ κ. Βούλγαρη, ὅλοι ἀναγνωρίζουν ὅτι κακῶς ἔπραξεν ἡ κυβέρνησις ἐκείνη λαβοῦσα χρήματα ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ὁ κ. Δεληγεώργης ἂν θέλετε ἐκεῖνο τὸ ἀνέφερεν ὡς κακὸν παρὰ πάντων ὁμολογούμενον, ὁ κ. Δεληγεώργης περιωρίσθη εἰς τοῦτο μόνον, καὶ ἐδῶ πρέπει νὰ προσέξωμεν· ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπεν, ὅτι δυνάμει ἑνὸς νόμου ἐσυστήθησαν δύο ταμεῖα τὸ μὲν νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ τῆς ἀτμοπλοΐας, τὸ δ’ ἕτερον διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν. Ὁ νόμος εἶναι σαφέστατος, προσδιώρισε μάλιστα ὁ νόμος εἰδικοὺς πόρους προσδιορισθέντας διὰ τὸ ἓν καὶ διὰ τὸ ἕτερον ταμεῖον. Εἶπεν ὁ νόμος εἰς κανὲν μέρος, ὅταν τὸ ἓν ταμεῖον δὲν εὐπορῇ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας του, δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ μεταχειρισθῇ ἐκ τοῦ ἄλλου ταμείου; Ποῦ εὗρεν αὐτὴν τὴν διάταξιν ὁ κ. πρωθυπουργός; Τὰ κεφάλαια ἦταν καλὰ προσδιωρισμένα τόσον διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν καὶ διὰ τὴν ἀτμοπλοΐαν καὶ τόσον διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικὰς ὁδούς. Λοιπὸν ἡ κυβέρνησις ποιήσασα χρῆσιν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἦσαν προσδιωρισμένα διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικὰς ὁδοὺς, παρηνόμησε, κ. Πετσάλη.

§153ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι.

§154ΕΥΘΥΜ. ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Καὶ μολαταῦτα ὁ κύριος Δεληγεώργης δὲν ἐπρότεινε μομφὴν, κατάκρισιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς· εἶπεν αὐτὸ τὸ κακὸν νὰ λείψῃ εἰς τὸ μέλλον καὶ ἀπέδειξε τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν νὰ ἐπαγρυπνῶσιν εἰς τὰ συμφέροντα εἰδικῶς τῶν ἐπαρχιῶν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰ ὁποῖα ἔφερε πρὸς ὑποστήριξιν τῆς παραβιάσεως τοῦ νόμου. Τί εἶπεν; ὅπως ὁ νόμος ἔχει προσδιωρισμένα τὰ ποσοστὰ διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν καὶ τὴν ἀτμοπλοΐαν δὲν εἶναι ἀρκετὰ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, διότι λέγει 370,000 χρειάζονται μόνον διὰ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν καὶ 200,000 διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν γίνονται 570,000 καὶ τόσον ποσὸν δὲν ἀποφέρει ὁ φόρος ὁ ἐπιβληθεὶς διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν· καὶ λοιπὸν τί νὰ κάμῃ ἡ κυβέρνησις εὑρεθεῖσα ὑποχρεωμένη ὅπως κατασκευάσῃ τὰς ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι εἶχον παραγγελθῆ καὶ εἶχον συμφωνηθῆ μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐργολάβου; ἔλαβεν ὡς προκαταβολὴν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ἐπὶ τῇ ἐλπίδι νὰ τὰ ἐπιστρέψῃ. Τίς νὰ τὰ ἐπιστρέψῃ; ἐδῶ προσέξατε, κ. πρόεδρε, καὶ ἂν μὲ πείσητε, ἠμπορῶ τῳόντι νὰ τὸ ἀνεχθῶ καὶ νὰ ἐπιστρέψῃ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ὅσον ποσὸν ἔλαβεν. Ἀλλ’ ὅταν ὁ ἴδιος ὁμολογῇς ὅτι 570,000 δραχμαὶ ἀπῃτοῦντο διὰ τὰς ὑπαρχούσας ἐθνικὰς ὁδοὺς καὶ τόσον ποσὸν δὲν ἀποφέρει ὁ φόρος, ἐλπίζεις μίαν ἡμέραν ὅταν αὐξήσουν αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ καὶ χρειάζωνται περισσότερα ἔξοδα συντηρήσεως, ἐλπίζεις, λέγω, νὰ εὑρεθῇ μίαν ἡμέραν εἰς θέσιν τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας; ἀδύνατον, κύριοι. Λοιπὸν ἐὰν τοῦτο παραδεχθῶμεν θὰ εἴπῃ, ὅτι σιωπηλῶς καταργοῦμεν τὸν νόμον, ἀναγνωρίζομεν ὅτι αἱ ἀνάγκαι διὰ τὴν ἐπισκευὴν καὶ κατασκευὴν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν εἶναι ἀνώτεραι τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἀπὸ τὸν φόρον καὶ τὸ ἔλλειμμα θὰ τὸ λάβῃ ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν. Αἴ λοιπὸν, ἀφοῦ εἶναι ἡ κατάστασις αὕτη, τίνι τρόπῳ θὰ δυνηθῇ αὐτὸ τὸ μὴ ἐπαρκοῦν σήμερον ταμεῖον εἰς τὰς ἀνάγκας του, θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας του καὶ θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν τὴν προκαταβολήν; Εἶναι ἀδύνατον καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Δεληγεώργης εἰπὼν, ὅτι τὰ ἔλαβε τὸ ἓν ταμεῖον ἀπὸ τὸ ἄλλο ἀνεπιστρεπτεί. Θέλετε νὰ καταργηθῇ ἡ διάταξις αὕτη; ἄλλο τὸ ζήτημα· ἀλλὰ μὴ πλανᾶσθε, ἐλπίζοντες μίαν ἡμέραν, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας θ’ ἀποδώσῃ τὰ χρήματα αὐτὰ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς, διότι τοῦτο θὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1867 ἠθέλησε νὰ ἐξαπατήσῃ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαρχιῶν· διότι εἶπεν ὅτι ὁ φόρος θ’ ἀφορᾷ καὶ τοὺς δήμους καὶ τὰς ἐπαρχίας καὶ δὲν θ’ ἀφορᾷ μόνον τὰ ἐθνικὰ ἐν γένει συμφέροντα. Λοιπὸν θὰ φανῇ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐξηπάτησε τοὺς ἀντιπροσώπους καὶ ἀπόδειξις τρανὴ εἶναι ἡ χρῆσις τοῦ κεφαλαίου, ὄχι ὅπως ἔγεινεν ἐπὶ τῆς κυβερνήσεως τοῦ Βούλγαρη ἀλλ’ ὅπως ἔγεινεν ὑπὸ τῆς παρούσης κυβερνήσεως. Περιμένω λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, νὰ μὲ πείσετε πρῶτον, ὅτι θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν ποτὲ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς καὶ τότε λήγει τὸ κακόν.

§155Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§156ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν ὅμως δὲν τὸ ἐλπίζετε τοῦτο καὶ βλέπετε ὅτι κατὰ τοῦτο χωλαίνει ὁ νόμος μὴ φέρεσθε ἐναντίον τοῦ νόμου, ἀλλὰ φέρετε νόμον.

§157Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Θὰ φέρωμεν.

§158ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὰ χρήματα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας πρέπει νὰ χρησιμεύουν ὅμως τότε διὰ τὴν ἐθνικὴν μόνον ὁδοποιΐαν καὶ ὄχι διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικήν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, ἐὰν δὲν ἐπαρκῇ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι διατεθειμένον, ἔπρεπε τὸ κράτος νὰ δαπανήσῃ, ὄχι τὸ ταμεῖον τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν δήμων. Καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Δεληγεώργης εἰπὼν, ὅτι ἂν δὲν ἀρκῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν ζητήσατε πίστωσιν, ὄχι ὅμως νὰ θέσητε χεῖρα εἰς τὸ ταμεῖον, τὸ ὁποῖον ἐσυστήθη πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς βελτιώσεως τῆς θέσεως τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν δήμων. Πάντοτε κακὴ θὰ ἦναι ἡ παράβασις αὕτη τοῦ νόμου, ἀλλὰ ὀλιγώτερον κακή, καὶ μὴ πιστεύσητε ὅτι θὰ εὑρεθῇ καμμίαν ἡμέραν εἰς θέσιν τὸ ταμεῖον αὐτὸ ν’ ἀποδώσῃ τὰ κεφάλαια αὐτὰ, ὅταν λέγητε, πάλιν τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι 570,000 δραχ. ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν συντήρησιν καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας.

§159Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ἠκούσατε τί εἴπομεν.

§160ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὅταν κατασκευάζωνται ἄλλοι ὁδοὶ ὄχι τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα, ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, εἰς ὅτι μεγαλητέραν στενοχωρίαν θὰ εὑρίσκεται. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ἀποδώσῃ τὸ ταμεῖον αὐτὸ τὴν προκαταβολὴν εἰς τὸ ταμεῖον τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν.

§161Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν). Καὶ πάλιν οἱ ἀριθμοὶ ἐλπίζω ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι δὲν ἔχουσι δίκαιον οἱ ἀνησυχοῦντες τόσον πολὺ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας· λέγω καὶ πάλιν οἱ ἀριθμοὶ θέλουσι τὸ ἀποδείξει, διότι κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος ἤδη εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους ἐδόθη, θέλω ἀποδείξει ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας θέλει δυνηθῆ ἐντὸς δύω ἐτῶν ν’ ἀποδώσῃ τὴν προκαταβολὴν, ἡ ὁποία ὑπὲρ αὐτοῦ ἐγένετο ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας πρὸς κατασκευὴν τῶν ἀρξαμένων ὁδῶν, ἐὰν ἡ προκαταβολὴ αὕτη ᾖναι ὡς ἐῤῥέθη ἐκ δραχ. 300,000. Ποῖαι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας; νὰ κατασκευάζῃ ἐθνικὰς ὁδοὺς ἐκ τῶν χρημάτων αὐτῶν, νὰ συντηρῇ τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς καὶ νὰ πληρόνῃ εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν τὸ συμπεφωνημένον ποσόν. Καὶ ἡ μὲν κατασκευὴ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν θέλει εἶσθαι ἀναπόφευκτος, ὅταν καὶ ὁσάκις τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἔχῃ χρήματα, ἀλλὰ ἡ συντήρησις καὶ ἡ πληρωμὴ εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν εἶναι ἀναπόφευκτος ἐν πάσῃ περιστάσει· ἡ μὲν συντήρησις, διότι ἄλλως θέλουσι καταστραφῆ αἱ ὁδοὶ, ἡ δὲ πληρωμὴ, διότι εἶναι ὑποχρέωσις συμπεφωνημένη. Τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἐπλήρωσε, κατὰ τὸν λογαριασμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, κατὰ τὸ ἔτος 1868 εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν 336,163 δραχμὰς, εἰς συντήρησιν 196,593 δραχμὰς, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον πρέπει κατ’ ἔτος τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας νὰ πληρόνῃ ἐκ δρχμῶν 535,716.

§162ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ 90 χιλιάδες........;

§163Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ ἔχει ἀκόμη τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλλῃ τὰ ἀναγκαῖα πρὸς συντήρησιν τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν. Ἐὰν λοιπὸν προσθέσωμεν καὶ διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν 90 χιλιάδας δραχμὰς εἰς αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, τότε τοῦτο ἀναβαίνει εἰς 625,000 δραχμάς. Τί εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1868 τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας; εἰσέπραξε 757,955, δηλ. ἀφοῦ πληρώσῃ ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις ἔχει περίσσευμα 132,259 δραχμῶν. Ἐὰν λοιπὸν τὸ ταμεῖον δὲν προβῇ εἰς κατασκευὴν ὁδῶν, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ προβῇ ἐὰν δὲν ἔχῃ χρήματα..........

§164ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῖος σᾶς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ σκέπτεσθε οὕτω; ἀνώτεροι τῶν νόμων θὰ γίνετε;

§165Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μὴ θορυβῆτε, κύριε Δεληγεώργη. Σεβασθῆτε τὸν κανονισμόν. Νομίζετε ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀναπτύξωμεν ἐνταῦθα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ θεωρῶνται δημοτικά; Θέλω ἐδῶ σᾶς ἀποδείξει, ὅτι ἤθελον κατηγορήσει τὴν κυβέρνησιν, ἂν ἤθελεν ἀφήσει τὴν κατασκευὴν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἥτις ἤρξατο, μὲ κίνδυνον νὰ καταστραφῶσι τὰ ἀρξάμενα ἔργα, δι’ ἃ ἐδαπανήθησαν πολλαὶ ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν, διατί; διὰ νὰ μὴ δαπανήσῃ 40,000 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας· ἤθελεν εἶσθαι ἡ μεγίστη ἀκηδία τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης, καὶ ἤθελον τὴν κατηγορήσει ἐγὼ ὡς ὀλιγωροῦσαν τῶν δημοσίων πραγμάτων. Εἶναι τῳόντι ζήτημα πολὺ δημοτικὸν ἡ ἐπαρχιακὴ καὶ δημοτικὴ ὁδοποιΐα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ θέτωμεν τὰ πράγματα εἰς τὴν ἀληθῆ των θέσιν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἴδωμεν ἐὰν κινδυνεύωσι κατά τι τὰ συμφέροντα αὐτά· διότι ὅλοι πραγματικῶς οἱ βουλευταὶ ἐνδιαφερόμεθα διὰ τὰ συμφέροντα αὐτά. Ἐὰν ἡ Γορτυνία ἔχῃ 16,000 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσι οὐχὶ εἰς τὴν κατασκευὴν μιᾶς ὁδοῦ, ἀλλ’ οὐδ’ ἑνὸς σταδίου κἂν τοιαύτης, νομίζω ὅτι τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μου Γορτυνίων δὲν ἤθελον κινδυνεύσει, ἐὰν ἀντὶ νὰ μένωσι νεκραὶ καὶ ἀδιάθετοι αἱ 16,000, διετίθεντο πρὸς πρόληψιν μιᾶς μεγάλης ζημίας, τῆς καταστροφῆς τῶν ἀρξαμένων ἔργων μιᾶς ὁδοῦ ἀναγομένης εἰς τὰς ἐθνικὰς ὁδούς· καὶ τοῦτο μὲ τὴν ὑποχρέωσιν διὰ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ν’ ἀποδώσῃ τὰ προκαταβληθέντα ταῦτα χρήματα εἰς τὸ προκαταβαλὸν αὐτὰ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Λοιπὸν ὁ δισταγμὸς τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ὁ φόβος αὐτοῦ ἦτον, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας δὲν θέλει εὑρεθῆ ποτε εἰς θέσιν νὰ ἀποδώσῃ τὰ κεφάλαια ταῦτα, διότι αἱ ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβεβλημέναι εἰς αὐτὸ ἐτήσιαι ὑποχρεώσεις, ἤθελον ἀφαιρεῖ ὅλα τὰ ἐτήσια ἔσοδα· ἀλλ’ ὁ φόβος αὐτὸς δὲν ὑφίσταται, διότι κατὰ τὸν λογαριασμὸν, τὸν ὁποῖον σᾶς ἔκαμα, στηριζόμενος εἰς τὸν δημοσιευθέντα ἀπολογισμὸν, ἔμειναν μετὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναποφεύκτων ὑποχρεώσεων τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας δραχμαὶ 162,000, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ διατεθῶσι πρὸς ἀπόδοσιν τῆς προκαταβολῆς καὶ ἂν ἦσαν 300,000 δραχμαὶ δύνανται ν’ ἀποδοθῶσιν ἐντὸς δύο ἐτῶν.

§166ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐλάττωσιν τῶν 100,000 δραχμῶν ὁδοποιΐας;

§167Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ Κύριοι, νομίζω ὅτι πρέπει μεθ’ ὅλης τῆς ἁπλότητος καὶ σαφηνείας νὰ συζητῶμεν τὰς ὑποθέσεις. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι, ὅπως ἐτέθη, θέλω δὲ τὸ θέσει εἰς τὴν φυσικήν του θέσιν, διὰ νὰ πεισθῶσιν οἱ ἐναντίοι ὅτι δὲν εἶναι τὸ πρᾶγμα καθὼς παρεστάθη. Ἡ κυβέρνησις, ὅτε τὸν Ἰανουάριον ἐσυστήθη, εὗρεν ὅτι εἶχον ἀρχήσει αἱ ἐργασίαι ὁδῶν τινων ἐθνικῶν, καὶ ἂν δὲν ἤθελεν ἐξακολουθήσει τὰς ὁδοποιητικὰς ταύτας ἐργασίας, ἤθελον καταστραφῆ τὰ ἔργα ὅσα εἶχον τελεσθῆ κατὰ τὸ 1866, 1867, 1868. Ἤτοι ἐπείσθη ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς μεγάλην ζημίαν 600,000 δραχμῶν, φέρ’ εἰπεῖν, ἂν δὲν ἐξηκολούθει ἡ κατασκευὴ τῶν ἀρξαμένων ἐθνικῶν ὁδῶν. Διὰ νὰ προλάβῃ τοῦτο ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς τὴν προκαταβολὴν ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ποσοῦ τινος, τὸ ὁποῖον ὤφειλε πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς κατασκευῆς τῶν ἀρξαμένων ἐθνικῶν ὁδῶν νὰ καταβάλῃ, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν διὰ τὴν μικρότητά του νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν. Ἂς ἐξετάσωμεν, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀναστολὴ, διὰ νὰ ἴδωμεν μήπως τὰ συμφέροντα τὰ ἐνεστῶτα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ἐβλάφθησαν χάριν τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπῆλθε καμμία βλάβη, διότι τὰ κεφάλαια εἶναι τόσον μικρὰ, ὥστε δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς κατασκευὴν ὁδῶν ἐπαρχιακῶν ἢ δημοτικῶν· ὥστε βλάβη οὐδεμία εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν ἐπῆλθεν. Ἂς ἴδωμεν ἂν ἀπειλῇ ζημία τις εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας· ἐὰν ᾖναι ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, ὅτι τὸ ταμεῖον δὲν θὰ ἔχῃ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα νὰ πληρώσῃ τὴν προκαταβολὴν, ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, τότε θέλει σᾶς προταθῆ μέτρον νομοθετικὸν, ἵνα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου πραγματοποιηθῇ ἡ ὀφειλομένη ἀποζημίωσις. Ἀλλ’ ὅταν ἡ ζημία αὕτη δὲν ἀπειλῆται, διότι δύναται τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας νὰ πληρώσῃ, τότε οὐδὲ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας ἀπειλεῖ βλάβη τις. Ἀλλ’ ὁ κ. Σωτηρόπουλος μοὶ προανήγγειλεν, ὅτι θέλει κάμει μίαν παρατήρησιν· ὅτι, ἐνῷ εἰσεπράττοντο ὑπὸ τοῦ δημοσίου εἰς ὄφελος καὶ λογαριασμὸν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας δραχ. 1,215,000, καὶ τόσαι προϋπελογίσθησαν κατὰ τὸ 1869, προϋπολογίζονται νῦν κατὰ τὸ 1870 ὅτι θέλουν εἰσπραχθῇ εἰς ὄφελος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας δραχ. 1,115,000· δηλ. προβλέπεται ὅτι αἱ εἰσπράξεις θέλουσιν εἶσθαι ὀλιγώτεραι κατὰ 100,000· διατί ἡ διαφορὰ αὕτη; ἡ αἰτία τῆς διαφορᾶς εἶναι καταφανής· διότι θέλουσι διατίθεσθαι εἰς τόκους τοῦ δανείου τῶν 28 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1868 δὲν εἶχε πραγματοποιηθῆ ὅλον, ἐπραγματοποιήθη δὲ νῦν. Βεβαίως τὸ ποσὸν τῶν τόκων καὶ χρεωλύτρων θέλει εἶσθαι ἀλλοῖον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη κατὰ τὸ παρελθὸν, ἑπομένως αἱ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰσπράξεις θέλουσιν εἶσθαι μικρότεραι κατὰ δραχ. 100,000, ἀλλὰ καὶ πάλιν θέλουσι μείνει δραχμαὶ 78,000, αἵτινες θέλουσιν ἐξοφλήσει τὴν προκαταβολὴν οὐχὶ ἐντὸς 2 ἐτῶν, ἀλλὰ βεβαίως ἐντὸς 4. Ἀλλ’ ὑποθέσατε, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξοφλήσωμεν τὴν προκαταβολὴν αὐτήν· θέλομεν βεβαίως τότε εἰσαγάγει νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλομεν σᾶς εἴπει ὅτι ἕνεκα τῆς κατεπειγούσης ἀνάγκης, ἡ ὁποία μᾶς ἐπαρουσιάσθη, ἕνεκα τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον εἴχομεν νὰ προβλέψωμεν ὅπως μὴ καταστραφῶσι τὰ ἔργα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ παρακύψῃ βλάβη εἰς αὐτὰ, εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν προκαταβολὴν ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, ἐλπίζοντες ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἤθελεν ἐπαρκέσει ἐκ τῶν εἰσπράξεων ν’ ἀποδώσῃ τὴν προκαβολὴν αὐτήν· ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ εἰσπράξεις τοῦ ἐπιόντος ἔτους μᾶς ἀπέδειξαν, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ ἡμῶν ἦσαν ἐσφαλμένοι· ὅθεν νομίζομεν ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ πρέπει νὰ δοθῶσιν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον· καὶ θέλομεν σᾶς παρακαλέσει νὰ ψηφίσητε αὐτὸν, διὰ νὰ μὴ βλαφθῇ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Κύριοι, κατ’ ἐμὲ δὲν εὑρίσκω καμμίαν ἀφορμὴν νὰ γενῇ περαιτέρω περὶ τούτου λόγος· καὶ αὐτὸς ἐγὼ ὑποπτεύω μήπως κριθῶ, ὅτι ὁμοιάζω μέ τινα καθολικὸν κληρικὸν ἐν Ῥώμῃ ὅστις ἀπήγγειλεν ἐπιτάφιον λόγον. Ἐν Ῥώμῃ ἀπέθανε θυγάτριον μικρὸν, τὸ ὁποῖον ἠγάπων ὑπερβαλλόντως οἱ γονεῖς του, οἵτινες ὑπολαβόντες ὅτι ἠδύναντο νὰ εὕρωσι παραμυθίαν τινὰ ἐκάλεσαν καθολικὸν ἱερέα, ἵνα ἀπαγγείλῃ ἐπιτάφιον αὐτοῦ. Ὅθεν ἐκάλεσαν ἕνα τοιοῦτον. Αὐτὸς ἐξελθὼν πρὸ μικροῦ τῆς ἐκκλησιαστικῆς σχολῆς καὶ ὑπολαβὼν κατάλληλον τὴν εὐκαιρίαν, ἵνα δώσῃ ἀπόδειξιν μεγάλης εὐγλωττίας ἀπήγγειλεν ἐπιτάφιον, τὸν ὁποῖον ἵνα καλύνῃ καὶ μηκύνῃ, ὅσῳ τὸ δυνατόν, ἐστήριξεν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, ὅτι τὸ θυγάτριον ἂν ἔζη ἤθελε παρασταθῇ διάνοια τελειοτάτη καὶ ὑψίστη, ἔκαμε δ’ οὕτως ἐπιτάφιον, δι’ οὗ ἀπησχόλησε τὸ ἀκροατήριον ἐπὶ τρεῖς ὥρας. Τὸ δ’ ἀκροατήριον ἐκίνει τὴν κεφαλὴν ἀποροῦν, πῶς ἐξεφωνήθη ἐπιτάφιος ἐπὶ ἑπταμήνου θυγατρίου διαρκέσας ἐπὶ τρεῖς ὥρας.

§168ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Παρνασσίδος κάμνων λόγον περὶ τῆς χρήσεως τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιΐας ἐξέφρασε μίαν μομφὴν κατὰ τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη ὅτι τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο ἔλαβε τὰ χρήματα αὐτὰ παρανόμως. Εἶναι ἄδικον πρᾶγμα νὰ νομίζῃ ὁ κ. βουλευτὴς ὅτι μία πρᾶξις τῆς Βουλῆς εἶναι παράνομος. Τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εὑρισκόμενον εἰς ἀνάγκην μεγάλην, ἐζήτησε τῷ ὄντι νὰ δανεισθῇ ἀπὸ τὸ ταμεῖον αὐτό· ἐὰν ὁ κ. Κεχαγιᾶς τὴν πίστωσιν δὲν τὴν θεωρῇ νόμιμον, ἀλλὰ τὴν θεωρῇ παράνομον, τότε καλά, ἀλλ’ ἄλλως νομίζω ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἄλλως ἡ ἔκφρασις αὐτοῦ δὲν ἦτο δικαία.

§169Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ὄχι πίστωσις, ἀλλὰ Βασιλικὸν διάταγμα.

§170ΕΠ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν συνειθίζω, κύριοι, νὰ χαρίζω εἰς καμμίαν Κυβέρνησιν πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἀντιβαίνουσιν εἰς τὴν συνείδησίν μου. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐσυγχώρησα εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν τὴν παρεκτροπήν, ἣν ἔκαμε παραβιάσασα τὸν νόμον καὶ λαβοῦσα ἐξ ἰδιαιτέρου ταμείου χρήματα πρὸς δημοσίαν χρῆσιν ἄνευ νόμου. Ὅσοι πολιτεύονται δημοσίᾳ δὲν ἔχουν ἀνάγκην τοὺς συκοφάντας. Εἰς τὰ 1867 ὑπῆρχε μία Κυβέρνησις, ἥτις εἶχε πολιτικὴν ἐναντίαν τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐπρέσβευον εἰς τὸ σπουδαιότατον διὰ τὴν Ἑλλάδα ζήτημα, τὸ τῆς ἐπαναστάσεως καὶ ἀνεξαρτησίας ἑνὸς δούλου ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ νηπιάζομεν ἀκόμη εἰς τὴν πολιτικήν, ἴσα ἴσα δὲν ἔχω τὸ ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπέδωκε, νὰ ἦμαι πολὺ ἀφωσιωμένος εἰς τὰ τέκνα μου· διὰ τοῦτο, ἀκολουθῶν τὴν ἀρχήν, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὰς κυβερνήσεις νὰ ἐφαρμόζουν τὸ σύστημά των, καὶ ὅτι δὲν ἕπεται ἀναποφεύκτως ὅτι πρέπει νὰ ᾖνε σόλοικον πᾶν σύστημα ἐναντίον πρὸς τὸ ἡμέτερον, ἠνέχθην ἐπὶ 8 μῆνας τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1867, συνεδριάζων μετ’ αὐτῆς ἐνταῦθα. Μόνον μετὰ τοὺς 9 μῆνας τὴν ἐπολέμησα εἰς πᾶν ὅ,τι ἦτον ἐναντίον εἰς τὴν συνείδησίν μου. Εἰς τὰ 1868 ἔπραξα τὸ αὐτό. Ἐπρόκειτο περὶ μεγάλων συμφερόντων τῆς πατρίδος καὶ ὤφειλον ν’ ἀνεχθῶ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, διὰ νὰ ἴδω ἂν ἔχῃ σχέδιον καὶ ὁποῖον. Τὴν ἠνέχθην ἐπὶ 8–9 μῆνας, ἀλλὰ κατόπιν τὴν ἐπολέμησα χωρὶς νὰ ὑποχωρήσω εἰς τίποτε, καὶ εἰς ὅ,τι ᾐσθανόμην ἐναντίον τῆς συνειδήσεώς μου τὴν προσέβαλα. Τοῦτο ἔπραξα καὶ ἤδη. Ἐπὶ 9 μῆνας δὲν εἶπον λέξιν ἐναντίον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία Κυβέρνησις ἦλθε καὶ αὐτὴ μὲ ἰδέας ἀντιθέτους τῶν ἰδεῶν μου. Ἀλλὰ δὲν ἔχω τὴν ἀφοσίωσιν τὴν τυφλήν, ἥτις φανατίζει τοὺς πολιτευομένους, εἰς τὸ σύστημά μου, διότι νηπιάζομεν. Θὰ ἔλθῃ ἐποχὴ καθ’ ἣν καὶ τὸ Κράτος αὐτὸ θέλει ἀνδρωθῇ ἐν τῷ συνταγματικῷ βίῳ, θέλει ἀποκτήσει τέλεια πολιτικὰ κόμματα ὡς εἰς τὰ μεγάλα ἔθνη τὰ γηράσαντα ἐν τῷ συνταγματισμῷ, καὶ τότε ὁ πόλεμος θέλει γίνεται ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς. Ἤλπιζον ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς σήμερον, ἀφοῦ ἤθελε λάβει καιρὸν ν’ ἀναπτύξῃ τὰς ἰδέας της, ἠθέλομεν ἰδεῖ εἰς τὰς πράξεις της τί σκέπτεται, πῶς συλλογίζεται περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ τόπου, ποῦ βλέπει τὰς πληγὰς καὶ ποίαν θεραπείαν προσφέρει, καὶ διὰ τοῦτο ἐπερίμενα ἐπὶ μῆνας πολλούς, καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν τὴν προσέβαλον εἰμὴ ἅπαξ ἢ δὶς εἰς πράξεις ἀντιθέτους πρὸς τὴν συνείδησίν μου. Δὲν ὁμοιάζω τοὺς χαιρεκάκους πολιτικοὺς (εὖγε), οἵτινες δι’ οἱονδήποτε συμφέρον ἐπιλαμβάνονται οἱασδήποτε ἀφορμῆς διὰ νὰ κάμουν τὰ συμφέροντά των, οὔτε ὑπῆρξά ποτε πολιτικὸς κερδοσκόπος. Ἀπειράκις μοὶ ἐπαρουσιάσθη περίστασις ν’ ἁρπάσω τὴν ἐξουσίαν, χωρὶς νὰ ἐπισύρω εἰς ἐμαυτὸν καμμίαν μομφὴν ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἄλλοι ἀναδέχονται, διότι ἠξεύρουν ὅτι νηπιάζει ἡ κοινωνία, καὶ ὅτι ἀπὸ τὰς λεπτὰς παρεκτροπὰς δὲν ἐπηρεάζεται· ἐξ ἐναντίας, ἠθέλησα νὰ φυλάξω πάντοτε εἰς τὸν πολιτικόν μου βίον λεπτότητα συνειδήσεως, συγχωρήσατέ μοι τὴν καύχησιν. Ἀλλὰ τί βλέπω; μίαν κακεντρέχειαν καὶ κακίαν εἰς ὑπερβολήν, ἥτις πολὺ μὲ ταράττει, διότι μοὶ εἶναι ἀσυνήθης, δὲν τὴν ἀπήντων πρίν. Ἐπολέμησα πολλὰς Κυβερνήσεις, ἀλλὰ τὴν κακίαν ταύτην πώποτε δὲν τὴν ἀπήντησα. Ἀμφιβάλλω ἂν ὡμίλησα πλέον ἢ δὶς ἐναντίον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, καὶ μόλα ταῦτα δὶς μὲ εἶπον, δημοκοπεῖς. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1867 ἐνηγκαλίσθη τὴν πλέον ἐπαγωγόν, τὴν πλέον δημοτικήν, τὴν πλέον εὐρεῖαν, τὴν πλέον μεγάλην ἰδέαν, τίς ἀπὸ σᾶς ἐτόλμησε νὰ πολεμήσῃ αὐτήν; ἐλησμονήσατε τὴν φωνὴν, ἥτις ἠγέρθη! τὸν ἄνθρωπον, ὅστις ἀντετάχθη! ὅστις ἐξέθηκε τὴν δημοτικότητά του, τὴν ἐξέθηκε καὶ τὴν ἀπώλεσεν, ἰδίως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, διότι ἐφάνη ἐναντίος τῆς μεγάλη; ἰδέας! Ποῦ εἶσθε κρυμμένοι! οὔτε εἰς τὸ κοινοβούλιον ὑπήρχετε! δὲν ἠξεύρω ποῖος χείμαῤῥος πολιτικῶν ἐγκλημάτων σᾶς εἶχε παρασύρει καὶ σᾶς εἶχεν ἐξαφαντώσει!

§171ΖΑΪΜΗΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς τὸ εἴπωμεν.

§172ΕΠ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν πέρυσι μία ἄλλη ἰδέα, ἐπίσης ἐπαγωγὸς καὶ μεγάλη, κατεκυρίευσε τὰ στήθη ὅλων τῶν Ἑλλήνων, καὶ τὸ Πανελλήνιον εὑρίσκετο εἰς μέγαν ὀργασμὸν, καὶ τὰς συνειδήσεις παρέσυρε, καὶ τὸν κόσμον ἔκαμνε νὰ λησμονήσῃ ὅλας τὰς παρεκτροπὰς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, καὶ μιᾷ φωνῇ οἱ πάντες ἐφώναζον πόλεμον, πόλεμον, τίς ἐτόλμησε νὰ πολεμήσῃ αὐτὴν τὴν ἰδέαν; Ἐτρέμετε, ὅταν εἴδετε τὸν πρωθυπουργὸν ἐκεῖνον ν’ ἀναβῇ εἰς τὸ βῆμα μὲ τὴν συνήθη αὐτοῦ μεγαλοπρέπειαν καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ ἡ πατρὶς κινδυνεύει, 100,000,000 ζητῶ· ἐῤῥιγήσατε καὶ εἴπατε εἰς τοὺς παρακαθημένους, ἀπώλετο ἡ ἀντιπολίτευσις, δὲν ἔχει στάδιον πλέον, δὲν ἠμπορεῖ πλέον νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἀνελάβετε ζωὴν, ἣν σᾶς ἐνέπνευσαν ἄλλοι! (εὖγε)

§173ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὄχι βέβαια σεῖς.

§174ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἀντετάχθητε, ὡμιλήσατε;

§175ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂν ἀντετάχθη τις βέβαια εἶμαι ὁ πρῶτος.

§176ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Δὲν πιστεύω.

§177ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅ,τι δὲν πιστεύετε εἶναι ὅ,τι ἐπεριμένετε, ἀλλ’ ὅ,τι δὲν ἔγινεν αὐτὸ δὲν δύνασθε οὔτε διὰ τὸν ἑαυτόν σας νὰ τὸ κρατήσητε. Δὲν ἐπερίμενα βέβαια νὰ μοῦ προσδιορίσητε σεῖς τὸν βαθμὸν τῆς ἀντιστάσεως. Σᾶς λέγω μόνον ὅτι ἐπολέμησα τὴν ἰδέαν τοῦ πολέμου, ἐπολέμησα τὴν ἰδέαν τοῦ πολέμου ὡς ἔπρεπε. Τί ἠθέλετε; νὰ ἔλθω καὶ νὰ εἴπω· παράδοσον τὰ ὅπλα; Ὄχι, δὲν εἶπον τοῦτο· εἶπον· πλανᾶσθε, πόλεμος δὲν γίνεται. Τί ἐπεριμένετε, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀναγνωρίζετε τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου; ν’ ἀναβῶ νὰ εἴπω· καί τοι κινδυνεύει ἡ πατρὶς ἀποψηφίσατε τὸ δάνειον; μὴ δίδετε τὸν νόμον τοῦ ἐξοπλισμοῦ; τοιαῦτα ἐπεριμένετε, καὶ μοὶ ἀρνεῖσθε τοὺς λόγους; Δὲν ἀπορῶ, κύριοι, διὰ τὴν ἀγανάκτησιν, μὲ τὴν ὁποίαν εἶδον τοὺς ὑπουργοὺς νὰ μὲ διαδεχθῶσι πρὸ μικροῦ εἰς τὸ βῆμα, οὔτε διὰ τὴν τόλμην μεθ’ ἧς ὡμίλησαν περὶ ἐμοῦ καὶ τοῦ χαρακτῆρός μου. Ἔδειξαν ὅτι ὅσα εἶχον εἰπεῖ ἦσαν ἀληθῆ. Ἦλθον νὰ εἴπωσιν ὅ,τι ἐγὼ παρέλειψα νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἔκνομοι, ὅτι δὲν σέβονται τὸν νόμον, ὅτι τοὺς λείπει αὐτὸς ὁ χαρακτήρ. Ναὶ τὰ εἶπον· διότι μόνον οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες ἔχουν αὐτὸ τὸ αἴσθημα, τὸ φιλάδικον καὶ ἔκνομον, αὐτοὶ μόνον ἀγανακτοῦν, παραφέρονται, ὅταν εὑρίσκωνται ἄνθρωποι καὶ τοὺς λέγουν παρηνομήσατε· ἀλλ’ ὅσοι ἔχουσιν ἀφοσίωσιν εἰς τὸν νόμον, ὅσοι ἔχουσι χαρακτῆρα, ἀντιστρόφως σκέπτονται. Ἂν τοῖς συμβῇ νὰ κάμωσί τινα παρεκτροπὴν, τὴν ἐξομολογοῦνται, ζητοῦν συγγνώμην, ἢ τὴν κολάζουσιν ἂν ἔχωσι λόγους πρὸς τοῦτο· ἀλλὰ ποτὲ δὲν παραφέρονται. Μόνοι οἱ αὐθαίρετοι, ὅταν τοὺς γίνεται ἐπιτίμησις, παρεκτρέπονται εἰς τὰς παρεκτροπὰς, εἰς τὰς ὁποίας παρεξετράπητε σεῖς. Καὶ τί εἴπατε διὰ νὰ δικαιολογήσητε τὴν ἀγανάκτησίν σας; Ἀπεφασίσαμεν, εἶπον, νὰ λάβωμεν τὰ χρήματα ἀπὸ τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν μὲ τὸν σκοπὸν νὰ ποιήσωμεν τὰ ἔργα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ ἀποδώσωμεν αὐτὰ ὅταν δυνηθῶμεν. Αὐτοκράτορες εἶσθε σεῖς; Οἱ νόμοι μόνον δι’ ἡμᾶς ἔγιναν, σεῖς δὲ εἶσθε ἀνώτεροι τῶν νόμων; δι’ ἐσᾶς δὲν ἔγιναν οἱ νόμοι; σεῖς δύνασθε νὰ νομοθετῆτε μόνοι σας; (εὖγε) ἔπρεπε νὰ συστέλλεσθε ν’ ἀναβαίνετε εἰς τὸ βῆμα, ἀφοῦ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα εἴχετε, καὶ ν’ ἀναβῆτε μὲ τὴν τόλμην, μὲ τὴν ὁποίαν ἀνέβητε. Ἀλλ’ ἂν ἐγκρίνωμεν τὴν γλῶσσάν σας τότε ποῦ ὅρια; Ἐπήρατε ἀπὸ τὴν ἐπαρχιακὴν ὁδοποιΐαν, ἐνῷ ἠδύνασθε νὰ πάρητε διὰ πιστώσεως, ἐπιτρεπομένης ἀπὸ τοὺς νόμους ἐκ τῶν δημοσίων χρημάτων. Καὶ, ἂν εἴχατε νὰ προστατεύσητε συμφέροντα ἐθνικὰ, ἦτο λίαν δικαιολογημένον νὰ λάβητε ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ εἴχετε χρήματα, διότι ἐδανείσθητε 17,000,000. Τοῦτο σᾶς τὸ ἐπέτρεπεν ὁ νόμος, καὶ ἂν εἴχετε σέβας πρὸς αὐτὸν, ἔπρεπε νὰ συμμορφωθῆτε μὲ αὐτόν. Ὅ,τι ὅμως ἐπράξατε δὲν σᾶς τὸ ἐπιτρέπει ὁ νόμος, καὶ ποιήσαντες τὴν παρεκτροπὴν, ἐδείξατε αἴσθημα φιλάδικον, ἐδείξατε αἴσθημα ἀσεβείας πρὸς τὸν νόμον. Δὲν εἶναι κίνδυνος, μᾶς εἶπον, νὰ πτωχεύσῃ τὸ ταμεῖον τὸ ἐπαρχιακὸν καὶ τὸ δημοτικὸν, διότι δὲν θὰ ἐξοδεύσωμεν πολλὰ, θὰ ἐξοδεύσωμεν ὀλίγα. Εἶμαι ἐναντίος, κύριοι· καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιτρέψῃ τὰς τοιαύτας παρεκτροπὰς, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰς κάμῃ καὶ δεύτερος καὶ τρίτος καὶ τέταρτος. Οὔτε ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡμεῖς θὰ σταματήσωμεν εἰς τὴν ἀφαίρεσιν 300,000 δραχ. μόνον, διότι δὲν τὸ λέγει ὁ νόμος, καὶ ἡ παρεκτροπὴ θὰ ἐπιτραπῇ διὰ τοὺς πάντας· καὶ ἂν σεῖς θὰ ἐξοδεύσητε 300, θὰ ἐξοδεύσῃ καὶ ὁ διάδοχός σας. Ἀλλ’ ἐλησμονήσατε καὶ τὴν ἔκθεσίν σας; Εἰς αὐτὴν λέγετε, ὅτι μόνον διὰ μίαν ὁδὸν, ἥτις θὰ τελειώσῃ εἰς τὰ 1870, χρειάζονται 300,000 δραχμαὶ, ἐνῷ ἔχετε εἰς ἐνέργειαν 5 ἢ 6 δημοσίας ὁδούς· ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο ἂν περιορισθῆτε εἶναι τάχα ἀληθὲς ὅτι σᾶς ἀρκοῦν αἱ πρόσοδοι τῆς ἐθν. ὁδοποιΐας διὰ ν’ ἀποδώσητε μίαν ἡμέραν τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα χωρὶς τὴν ἄδειαν τοῦ νομοθέτου ἀφῃρέσατε; δὲν εἶναι ἀληθές. Πρέπει νὰ σταματήσητε τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν καθολοκληρίαν διὰ νὰ σᾶς περισσεύσουν 160,000 κατ’ ἔτος. Ἀλλὰ πότε; τὸ 69 καὶ τὸ 70; Ὄχι· διότι τότε θὰ ἔχετε ὑπὸ κατασκευὴν τὰς ὁδούς· διότι, ὡς εἴπετε, τὰς ἐκκρεμεῖς ὁδοὺς θὰ τὰς ἐξακολουθήσετε τὸ 69 καὶ τὸ 70· ἄρα τὸ ποσὸν ὅσον σᾶς περισσεύει θὰ τὸ δαπανᾶτε, καὶ θ’ ἀρχίσητε ν’ ἀποδίδετε τὰ χρήματα εἰς τὸ 71, εἰς τὸ 72 καὶ 73. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον· διὰ μίαν καὶ μόνην ὁδὸν ἔχετε ἀνάγκην 300 χιλ. καὶ ἂν ἔλθῃ ἄλλος ὑπουργὸς, καὶ τὴν συζήτησιν ταύτην ὑπ’ ὄψιν λαβὼν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ εἶπε δὲν βλάπτει, καὶ θελήσῃ νὰ κάμῃ καὶ αὐτὸς μίαν ἄλλην ὁδὸν ἐθνικὴν, τίς θὰ τὸν σταματήσῃ; καὶ διατί νὰ τὸν σταματήσῃ; Διατί εἰς ἐσᾶς ἡ ἐξαίρεσις καὶ ὄχι διὰ τοὺς ἄλλους; Ἀλλὰ διατί, κύριοι, νὰ συζητῶ μαζί σας; Μεταξὺ ἐμοῦ καὶ ὑμῶν ὑπάρχει ὁ νόμος. Δὲν ἔχω κανὲν καθῆκον ν’ ἀπαντῶ εἰς στρεψοδικίας.

§178Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (ὑπουργ. Ἐξωτερικῶν). Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Δεληγεώργης, ἀπέδειξεν ὅτι ἔχει ἱκανὴν δύναμιν, διὰ νὰ ὑψώνῃ ἢ ταπεινώνῃ τὸν τόνον τῆς φωνῆς του, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ἐπαρκῆ δύναμιν, ἵνα καταστέλλῃ τὸν ἐρεθισμὸν, τὸν ὁποῖον λαμβάνουσι τὰ νεῦρά του, ἄλλως ἤθελεν ἐνθυμηθῆ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκτρέπηται τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ὁ κοινοβουλευτικὸς βίος ἐπιβάλλει εἰς πάντας, ὅταν ἀπέτεινε τὸν λόγον πρὸς σᾶς, τὰ μέλη τοῦ κοινοβουλίου. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ἡ ἀγανάκτησις τὸν παρέσυρε πέραν τῶν ὁρίων τούτων. Ἤκουσα αὐτὸν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ἀλλ’ ἂν τότε δὲν ἔλαβε τὴν ἀπάντησιν, διότι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὤφειλε νὰ τῷ δώσῃ αὐτὴν ἔδειξεν ἀληθῆ μετριοπάθειαν, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐνθαῤῥυνθῇ ὅμως, ἵνα καὶ σήμερον ὑπολάβῃ, ὅτι θέλει ἀπαντᾷ πάντοτε τὴν μετριοπάθειαν ταύτην (εὖγε). «Ὁ χείμαῤῥος τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων σᾶς ἀφῆκεν ἐκτὸς τοῦ κοινοβουλίου», μετὰ τόλμης ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς ὁ κ. Δεληγεώργης. Ἀλλὰ σεῖς οἱ ταῦτα λέγοντες καὶ ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ συκοφαντῆτε ἀνθρώπους, οἵτινες πολιτεύονται δημοσίᾳ καὶ ἀποκαλῆτε τὸν βίον των χείμαῤῥον πολιτικῶν ἐγκλημάτων; δὲν διστάζετε νὰ πλαστογραφῆτε τὸν βίον τῆς Πατρίδος σας; Καὶ, κύριοι, πλαστογραφεῖτε αὐτὸν, ὅταν ἐκτοξεύητε τοιαύτην συκοφαντίαν εἰς ἀνθρώπους, οἵτινες πολιτεύονται δημοσίως. Δὲν μᾶς ἔθεσεν ὁ χείμαῤῥος τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων ἔξω τοῦ κοινοβουλίου τούτου, μᾶς ἔθεσε τὸ σέβας πρὸς ἑαυτοὺς καὶ πρὸς τὰς πεποιθήσεις τὰς ὁποίας δημοσίᾳ ἐξηνέγκαμεν περὶ τῶν κοινῶν συμφερόντων. Εἰπόντες ταῦτα ἠννοήσατε τὸν Πρόεδρον τοῦ ὑπουργείου καὶ ἐμὲ, οἵτινες δὲν ἤμεθα μέλη τοῦ κοινοβουλίου τοῦ 1865, καὶ τολμᾶτε νὰ λέγητε, ὅτι μᾶς παρέσυρεν ὁ χείμαῤῥος τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων μας, κύριοι; Λησμονεῖτε τὴν ἀλήθειαν καὶ τολμᾶτε νὰ παραμορφώσητε τὴν ἱστορίαν τῶν χρόνων ἐκείνων; Καὶ εἴχετε τὸ θάῤῥος, κύριοι, νὰ παραστήσητε τοιουτοτρόπως συμβεβηκότα τοσοῦτον πρόσφατα; Ὤ, κύριοι, μὲ πολλὴν δυσπιστίαν θέλω σᾶς ἀκούει πλέον περὶ τῆς ἱστορίας τῶν κοινῶν πραγμάτων, ἀφοῦ τοσοῦτον πρόσφατα γεγονότα, οὕτω ζωγραφίζετε! Ἔμεινα ἐκτὸς τοῦ κοινοβουλίου τοῦ 1865, ἐν γνώσει καὶ κατὰ πεποίθησιν· ἀλλ’ ἔμεινα, διότι, ἀντὶ νὰ ζητήσω νὰ ἦμαι μέλος τοῦ κοινοβουλίου, διὰ νὰ εὐκολύνω τὸ πολιτικόν μου στάδιον, διὰ νὰ προσεταιρίσω εἰς ἐμαυτὸν τινας βουλευτὰς καὶ δι’ αὐτῶν νὰ εἰσπηδήσω εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἔκρινα ὅτι ὤφειλον νὰ ἀποδείξω ὅτι ἔχω πεποιθήσεις καὶ ὅτι σέβομαι αὐτάς. Ὅταν ἐντὸς τοῦ μεγάλου ἐκείνου Σώματος τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἐντὸς τοῦ ὁποίου συνηντήθην μετὰ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου βουλευτοῦ πολεμήσαντος τότε τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως Συμβ. τῆς Ἐπικρατ. ὅταν λέγω ἐκεῖ ἐψήφιζον καὶ ἠγόρευον ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ ἐκείνου, ἤθελον κριθῆ ὡς μικρὸς ῥᾳδιοῦργος, ἂν διοριζόμενος ὑπὸ τοῦ Βασιλέως μέλος τοῦ συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας, ἤθελον ἀναλογισθῆ ὅτι τὰ συμφέροντά μου τὰ πολιτικὰ, δὲν μοῦ ἐπιτρέπουν νὰ δεχθῶ τὴν θέσιν τοῦ συμβούλου τῆς ἐπικρατείας. Δὲν εἶχον, κύριοι, τελικὸν σκοπὸν τὴν ἐπιζήτησιν τῆς ὑπουργικῆς ἕδρας, διὰ νὰ σπεύδω νὰ εἰσέρχωμαι διὰ παντὸς μέσου εἰς τὸ κοινοβούλιον, νὰ κινῶμαι διαρκῶς ῥᾳδιουργῶν, ὥστε νὰ εἰσπηδήσω εἰς τὴν ἀρχήν· οὐδ’ ἐδυνάμην νὰ λησμονήσω τὴν ἱστορίαν μου καὶ ἀθετήσω τὰς πεποιθήσεις μου, ἕνα μόνον ἐπιδιώκων σκοπὸν, τὸν εἰρημένον. Καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σήμερον σᾶς λέγουσιν, κύριοι, ὅτι ὁ χείμαῤῥος τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων μᾶς ἀφῆκεν ἐκτὸς τοῦ κοινοβουλίου τοῦ 1865, ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῶσιν ὅτι εἴχομεν τὸ θάῤῥος νὰ κηρύξωμεν δημοσίᾳ τὴν πεποίθησίν μας ἐκείνην περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, εἰς τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλος ὁ κόσμος τῶν Ἀθηνῶν εἶχε πλανηθῆ· ἀπὸ ποίους; ἂς ὁμιλήσῃ ἡ ἱστορία, καὶ ἕκαστος τῶν κατοίκων τῆς πόλεως ταύτης, ἀναμιμνησκόμενος τοὺς χρόνους ἐκείνους, ἂς εἴπῃ ἂν δὲν εἶχε πλανηθῆ ἢ ὄχι, ἂν δὲν εἶχε πλανηθῆ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε πεπλανημένας νὰ ἔχῃ σκέψεις περὶ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος. Εἴχομεν τὸ θάῤῥος τότε νὰ μὴ πλανήσωμεν τὸ κοινὸν αὐτὸ ἐπιζητοῦντες νὰ ἤμεθα αὐτῷ ἀρεστοὶ, νὰ εἴπωμεν αὐτῷ τὴν ἀλήθειαν, ν’ ἀντιταχθῶμεν κατὰ τῶν πλανῶν, μὲ τὴν θυσίαν τῶν πολιτικῶν μας συμφερόντων, καὶ ἐν γνώσει νὰ γενώμεθα δυσάρεστοι εἰς τὸ κοινὸν, διὰ νὰ ὑπηρετήσωμεν εὐσυνειδήτως τὴν πατρίδα ἡμῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ χείμαῤῥος τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων.

§179Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, κ. πρόεδρε (θόρυβος).

§180Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργ. ἐξωτερικῶν). Ἤθελεν ἔχει καθεὶς τὸ δικαίωμα, κύριοι, νὰ μὲ ὀνομάσῃ πολιτικὸν κερδοσκόπον, ἂν μὲ ἀπήντα ποτὲ λησμονοῦντα τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐπρέσβευσα· ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ἂν ὅλοι δυνάμεθα νὰ ἐνθυμώμεθα μὲ τὸ αὐτὸ θάῤῥος αὐτὸ τὸ παρελθόν. Ἀπὸ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν οἱ χρόνοι τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως παρῆλθον καὶ ἤρχισε τὸ στάδιον τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Συνταγματικῆς θεσμοθεσίας, δὲν ἠξεύρω ἂν ὅλοι εὑρέθημεν πάντοτε συνεπεῖς πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, ἂν ὑπεστηρίξαμεν καὶ ἐφηρμόσαμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐκεῖ ἐπηγγέλθημεν. Δὲν εἶμαι πολιτικὸς φίλος τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐκυβέρνησαν κατὰ τὸ 1868, ἀλλ’ ἂν μοὶ συνέβαινε νὰ ἦμαι μέλος ἑνὸς κοινοβουλίου καὶ ἐκεῖ ν’ ἀνεπτύσσετο πολιτικὴ ἔκνομος καὶ ἄδικος πρὸς αὐτοὺς, πολιτικὴ ἀθετοῦσα τοὺς νόμους καὶ τὰς ἐκλογικὰς ἐλευθερίας, οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἤθελον μὲ εὑρεῖ τὸν πρῶτον συνήγορον. Δὲν ὑποτάσσω τὰς δόξας μου, οὔτε εἰς τὸν ἐγωϊσμόν μου, οὔτε εἰς ταπεινὰ πολιτικὰ συμφέροντα, ἀλλ’ εἰς τὰς ἀμεταβλήτους κρίσεις, τὰς ὁποίας περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων ἔχω. Ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ἂν ὅλοι δυνάμεθα ν’ ἀντιτάξωμεν παραπλήσια προηγούμενα, οὐδὲ δύνανται νὰ ὀνομασθῶσι πολιτικοὶ κερδοσκόποι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐν γνώσει τῆς ἀντιδημοτικότητος πράξεις, τὰς ὁποίας πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον ὤφειλον νὰ πράξωσι, προθύμως ἀνεδέχθησαν ἀκολουθοῦντες τὰς πεποιθήσεις των νὰ προσφέρωσιν αὐτὰς ὡς ἀληθῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα· ἄν τις ἤθελεν ὀνομάσῃ πολιτικὸν κερδοσκόπον τὸν προβαίνοντα ἀταράχως εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοιούτου καθήκοντος, πῶς ἤθελον ὀνομασθῇ ἐκεῖνοι, οἵτινες φοβούμενοι μήπως φανῶσι δυσάρεστοι πρὸς τὸ κοινὸν, ἠρνήθησαν νὰ προσφέρωσι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην; Ἂς συνειθίσωμεν, κύριοι, νὰ λέγωμεν πάντοτε τὴν ἀλήθειαν, καὶ χρεωστοῦμεν νὰ τὴν λέγωμεν, διὰ νὰ ἐκπληρῶμεν εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν μας πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου τούτου, τοῦ ὁποίου πολλάκις ἡ τύχη ἐχειροτέρευσε, διότι ἐκρύψαμεν τὴν ἀλήθειαν· τοῦτο ἤθελον ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ τὸ εἴπω καὶ κατ’ αὐτὸ ἀκόμη τοῦ 1866· καὶ ἂν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκυβέρνησαν τὴν πατρίδα των, ἔλεγον κατὰ τὰ 1866 τὴν ἀλήθειαν πρὸς τὴν δυστυχῆ ἐκείνην νῆσον, δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας ἐγεύθημεν κατὰ τὰ 1868 καὶ 1869. Δὲν ἤμην μέλος τοῦ κοινοβουλίου τοῦ 1868, ἠκολούθουν ἀγρύπνως τὴν πορείαν του ἐκ τῆς οἰκίας μου· ἀναγινώσκων τὰ πρακτικά· ἀλλὰ πολλὰ ἔχει νὰ εἴπῃ τις περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἐλησμόνησαν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχον, ὄχι μόνον πρὸς τὰ κοινὰ συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος, πρὸς τοὺς νόμους αὐτοὺς τοὺς ἐκλογικοὺς, τοὺς ὁποίους ἀνέγραφον ὡς πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἑκάστοτε ἀνεπετάννυον, ἵνα παρασύρωσι μεθ’ ἑαυτοὺς τὰ πλήθη. Αἱ ἐκλογικαὶ ἐλευθερίαι εἶναι ἡ πρωτίστη βάσις τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν, δὲν ἠξεύρω δὲ ἐάν τις κατὰ τὸ 1868 δὲν ἐλησμόνησε τὴν βάσιν ταύτην. Ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου ἀνεδείχθη σήμερον ὑπὲρ τὸ δέον φιλόνομος, καὶ ἠθέλησε νὰ ὀνομάσῃ ἐκνόμους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἴσως δύνανται νὰ παρουσιάσωσι παρελθὸν, μαρτυροῦν πλειότερον πρὸς τὸν νόμον σεβασμὸν, παρ’ ὅσον οἱ φιλόνομοι οὗτοι μαρτυροῦσι. Πρὸ μικροῦ, κύριοι, ἐν αὐτῷ τῷ βουλευτηρίῳ σωρεία, βροχὴ ἐπερωτήσεων μοὶ ἐγένετο ἀπὸ τὸν ἐκ Παρνασσίδος βουλευτὴν, διατί; διότι διὰ μιᾶς διαταγῆς ἀνῃρέθη νόμος τοῦ κράτους, καὶ τὴν διαταγὴν αὐτὴν τὴν ἔχω ἐδῶ, καὶ ἐλησμόνησάν τινες αὐτὴν, καὶ σήμερον ἔρχονται ν’ ἀναπετάσωσι τὴν σημαίαν τῆς φιλονομίας, αὐτοὶ, οἱ τὴν διαταγὴν ἐκδόντες.

§181ΤΙΝΕΣ. Ποίαν διαταγήν;

§182ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ μεταθέσεως τοῦ λιμενικοῦ γραφείου ἀπὸ Γαλατᾶν εἰς Πέραν.

§183ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατὶ δὲν τὴν ἀνεκαλέσατε;

§184ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν ἀνεκάλεσα μόλις τὸ ἐπληροφορήθην, καὶ ἔχω τὸν φάκελλον ἐδῶ. Ἐπληροφορήθην τοῦτο πρὶν ἢ μοὶ ἀπευθυνθῇ ἡ ἐπερώτησις, ἐνήργησα ἐξετάσεις, ἀνεκάλυψα τὴν αἰτίαν, καὶ ἀνώρθωσα τὸν νόμον. Ἐδανείσθητε 17,000,000, καὶ δὲν ἐδανείσθητε μικρὸν ποσὸν, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμητε τὴν προκαταβολὴν ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς, καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας, μᾶς ἔλεγεν ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου. Ἐδανείσθημεν 17,000,000 μάλιστα, ἀλλ’ ἐδανείσθημεν διὰ νὰ ἐπουλώσωμεν πληγὰς, τὰς ὁποίας ἡ ἔλλειψις τοῦ θάῤῥους ὑμῶν, ἵνα εἴπητε ἐν καιρῷ τὴν ἀλήθειαν, ἐπήνεγκεν εἰς τὴν πατρίδα. Καὶ ἐὰν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκυβέρνων τότε εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ εἴπωσι τὴν ἀλήθειαν, δὲν ἤθελον γεννηθῇ αἱ περιστάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἠνοίχθησαν αἱ πληγαὶ, τὰς ὁποίας ἤλθομεν νὰ ἐπουλώσωμεν. Δὲν ἐπήραμεν ἑκατομμύρια διὰ νὰ λεηλατήσωμεν τὸ δημόσιον ταμεῖον οὔτε νὰ τὰ σπαταλήσωμεν. Ἐξιππάσθην, διὰ τὴν ἀγανάκτησιν, διὰ τὴν ἀπορίαν, διὰ τὴν ἔκστασιν, τὴν ὁποίαν ἐδείκνυεν ὅτι ἔχει ἄνθρωπος τοσοῦτον ἐντριβὴς περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων· ἐξιππάσθην λέγω ὅταν εἶδον αὐτὸν νὰ ἔρχηται νὰ λέγῃ, νὰ ἐρωτᾷ, πῶς τὸ δημόσιον ταμεῖον θέλει πληρώσει τὴν προκαταβολήν; «βλέπετε ὅτι ὑπάρχουσι δικαστικαὶ ἀποφάσεις 2,000,000 σᾶς εἶπον, ὑπάρχουσι ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων 2,000,000, καὶ ὅμως δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰ πληρώσωμεν, καὶ νομίζετε ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ πληρώσωμεν τὰ χρήματα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας;» Εὐλόγως ἠπόρησα, εὐλόγως περιῆλθον εἰς ἔκστασιν ν’ ἀκούω ἄνθρωπον τοσοῦτον ἐντριβῆ περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων, νὰ ἀγνοῇ ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν ἀναμιγνύεται ποσῶς εἰς τὰς ὑποθέσεις τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Λυποῦμαι ἀληθῶς, κύριοι, διότι τὸ κοινοβούλιον τῆς πατρίδος μου καταδικάζεται νὰ ἀκούῃ ἐγκλήσεις καὶ ἀντεγκλήσεις, νὰ γίνεται μάρτυς προσωπικῶν συγκρούσεων, αἵτινες βεβαίως δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσωσιν αὐτό. Εὐτυχῶς δὲν ἔδωκα ἐγὼ τὴν ἀφορμὴν, ἀλλ’ ὤφειλον ν’ ἀναιρέσω αἰτιάσεις, αἵτινες μὲ ὅσην καὶ ἂν ἀπηγγέλθησαν ἀγανάκτησιν, δὲν ἠδύναντο ὅμως νὰ θεωρηθῶσι γυμναὶ προαιρέσεων παραλόγων, τὰς δὲ προαιρέσεις ταύτας ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ καταστείλω.

§185ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κ. πρόεδρε, νὰ προχωρήσωμεν· τὸ ὑπουργεῖον εἶπεν ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ δὲν τὰ ἐξώδευσε, αὐτὰ τὰ χρήματα εἶναι εἰς τὸ ταμεῖον καὶ θὰ τὰ ἐπιστρέψῃ. Ἡ Βουλὴ βασίζεται λοιπὸν εἰς τὰς πληροφορίας τοῦ ὑπουργοῦ καὶ προχωρεῖ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§186ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριοι βουλευταί........

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτέθη θέμα ὑπὸ τοῦ κ. Κρεστενίτου.

§188ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Συζητοῦμεν λοιπὸν τὸ θέμα τὸ τεθὲν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κρεστενίτου, καὶ ἐξακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἔθεσε πρὸ πάντων ἡ κυβέρνησις. Δὲν θέλω ἐξέλθει οὔτε ἀπὸ τὸ ἓν, οὔτε ἀπὸ τὸ ἄλλο· μάλιστα θέλω προσπαθήσει μὲ ὅλην μου τὴν δύναμιν ὄχι μόνον νὰ μὴ ὑπερβῶ, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ σταθῶ μακρὰν τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα παρ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐτέθησαν· καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἠκούσαμεν, ἤθελον εὐχαρίστως ὑποστηρίξει τὸ θέμα τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Κρεστενίτου, καὶ ἤθελον εἰπεῖ πρὸς τοὺς συναδέλφους μου, ὅτι εἰς ἄλλην τινὰ περίστασιν ἠμποροῦμεν ν’ ἀντικρύσωμεν τοιαῦτα θέματα· ἤθελον δὲ ὑποστηρίξει τὸ θέμα τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Κρεστενίτου, καθότι ὅταν ἐξάπτεται ὁ ἀντιπολιτευόμενος ἢ ἡ ἀντιπολίτευσις, συνέπειαι, κύριοι, διὰ τὸ κράτος δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑπάρξουν, ἀλλ’ ὅταν ἐξάπτεται ὁ ὑπουργὸς ἢ ἡ Κυβέρνησις, ἢ, κύριοι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις δὲν βαστᾷ τὸ κρύον της αἷμα, ὅταν ὁ ὑπουργὸς δὲν ἠξεύρῃ νὰ περιστείλῃ τὰς ἔστω δικαιολογημένας αἰτίας, αἱ ὁποῖαι τὸν ἐρεθίζουν, ἄ, κύριοι, δὲν εὑρισκόμεθα καλά... Μία αἰφνίδιος ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως συνεπεία ἑνὸς ἐρεθισμοῦ, μία ὄχι ἀπερίσκεπτος (διότι ἐθεωρήθη ὡς ὕβρις ἡ λέξις ἀπερισκεψία ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως), ἀλλὰ μία μὴ καλῶς ἐσκεμμένη ἀπόφασις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ ἐρεθισμοῦ της, ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ συνεπείας, κύριοι, διὰ τὸ κράτος, διὰ τὸν τόπον. Ἑπομένως, ὅπως καταπαύσῃ ὁ ἐρεθισμὸς αὐτὸς τῆς Κυβερνήσεως, ἤθελον δεχθῆ τὸ θέμα τοῦ κυρίου Κρεστενίτου· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ τὸ δεχθῶ, καθότι δὲν πρόκειται, ἀξιότιμε ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, περὶ ἑνὸς ἑπταμηνιαίου νηπίου, τὸ ὁποῖον δῆθεν προσκαλεῖται ὁ ἱεροκῆρυξ τῆς Ῥώμης νὰ τοῦ ψάλλῃ τὸν ἐπιτάφιον διὰ τρεῖς ὥρας, ἀλλὰ πρόκειται διὰ κἄτι τι περισσότερον. Καὶ ἀπόδειξις ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἑπταμηνιαίου νηπίου, εἶναι ὁ δεύτερος λόγος σου, κύριε ὑπουργὲ τῶν ἐξωτερικῶν, ὅστις καίτοι ηὐλαβήθης μὴ σὲ ἐπιπλήξωσιν, ὡς τὸν ἱεροκήρυκα ἐκεῖνον τῆς Ῥώμης, οὐδὲν ἧττον ἀνέβης καὶ δευτέραν φορὰν ἐπὶ τοῦ βήματος, διότι πρόκειται περὶ παραβιάσεως Νόμου καὶ περὶ παραβιάσεως Νόμου, τὸν ὁποῖον ὑμεῖς οἱ ἴδιοι ἐκηρύξατε ὡς εὐεργετικὸν, πρόκειται περὶ ἀφαιρέσεως χρημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν εἴχατε τὸ δικαίωμα νὰ ἐγγίξητε, καὶ τὰ ὁποῖα Νόμος ῥητῶς σᾶς ἐμπόδιζε νὰ ἐγγίξητε. Πρόκειται νὰ μάθωμεν ἐπὶ τέλους, ἐὰν οἱ Νόμοι θὰ ἀρχίσουν μίαν φορὰν διὰ πάντα νὰ ἔχουν ἰσχὺν εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος. Ταμεῖον ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας, ταμεῖον δημοτικῆς ὁδοποιΐας ὑπάρχει συστημένον διὰ Νόμου ῥητῶς καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε, ταμεῖον ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ὑπάρχει ἐπίσης, ἀλλὰ πρέπει νὰ μὴ συγχέητε τὸ ἓν μὲ τὸ ἄλλο, καὶ τὸ ἓν δὲν συνέχεται μετὰ τοῦ ἄλλου. Ἐνομίσατε, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ νόμου ἡ διορίζουσα χωριστὰ τὰ τρία ταῦτα ταμεῖα, δὲν εἶναι ὀρθὴ, μᾶς εἴπετε, καὶ ὅτι ἐνομίσατε κάλλιον νὰ θέσητε τὰ κεφάλαια τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας εἰς τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν. Ὁ νόμος σᾶς τὸ ἀπηγόρευεν, ναὶ ἢ ὄχι; σᾶς τὸ ἀπηγόρευε· σεῖς τὸν ὡμολογήσατε, εἴπετε μόνον, ὅτι ἐλάβατε τὴν εὐθύνην, διότι ἐνομίζετε, ὅτι ἐκτελεῖτε ἕνα καλὸν καὶ ἀγαθὸν σκοπόν. Ἦτο νόμος κακός; ἔχει ἀνάγκην τροποποιήσεως; κατὰ τοῦτο διὰ μίαν στιγμὴν θέλω νὰ συμφωνήσω μαζί σας, ἀλλ’ ἐλησμόνησε καὶ ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ὁ πρῶτος λαβὼν τὸν λόγον καὶ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, ἐλησμόνησε τί κατ’ αὐτὰς περίπου τὰς ἡμέρας ὁ πρόεδρος μεγάλου κράτους, τὸ ὁποῖον μικρότερον ἀπὸ ἡμᾶς ἤρχισε, καὶ ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν ἔγινεν ἓν ἀπὸ τὰ πρῶτα κράτη τοῦ κόσμου, διότι ἤξευρε νὰ σεβασθῇ τὸν νόμον, διότι ἤξευρε νὰ βαδίσῃ ἐντὸς τῆς νομιμότητος, τί ὁ πρόεδρος ἐκεῖνος εἶπε, πρὸ ὀλίγου.

§189ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ὁ.......

§190ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁ πρόεδρος τῶν Ἡνωμένων πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς. Δὲν γνωρίζω, εἶπεν, ἄλλο μέσον, ὅπως διορθωθῶσιν οἱ κακοὶ νόμοι παρὰ τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσίν των, καὶ αὐτοὺς ἐκείνους τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἤθελε νομίζει, ὅτι εἶναι κακοὶ, αὐτοὺς ἐκείνους θέλει φροντίσει, ἵνα ἀκριβῶς ἐκτελεσθῶσιν. Ἐνομίσατε ὅτι ὁ νόμος εἶναι κακὸς κατ’ αὐτὸ τὸ μέρος καὶ ὅτι θέλει τροποποίησιν; Ἂς ἠθέλατε τὸν ἐκτελέσει ἀκριβῶς, καὶ τὸ κοινοβούλιον ἦτο ἐνώπιόν σας καὶ ζητήσατε τὴν τροποποίησιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ χωρὶς νὰ ἔχητε τὸ δικαίωμα ἐγγίξατε τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας, διατί νὰ μὴ εἴπῃ τις ὅτι παρηνομήσατε, καὶ λέγων τις εἰς μίαν κυβέρνησιν, ὅτι παρηνόμησε, δίδει ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἐπίθετα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθησαν προτήτερα, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ σᾶς παραξενεύσουν, διότι σᾶς εἶπον, ὅτι παρηνομήσατε ἀφαιρέσαντες τὰ χρήματα διὰ νὰ τὰ μεταχειρισθῆτε σεῖς, πρὸς ἐκτέλεσιν καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ σκοποῦ, κατὰ τὴν κρίσιν σας, ἀλλὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ὁποίου ὁ νόμος σᾶς ἐμποδίζει. Κατὰ πρῶτον ἐν Ἑλλάδι ἐσυστήθη ταμεῖον ὁδοποιΐας, καὶ πρώτην φορὰν αἱ ἐπαρχίαι, οἱ δῆμοι ἔλαβον ἰδιαίτερον ταμεῖον, ὅπως φροντίσωσι περὶ τῶν ἰδίων ὁδῶν καὶ μόλις τὸ ταμεῖον αὐτὸ συσταίνεται, μόλις τὰ ταμεῖα αὐτὰ προφθάνουν νὰ συλλέξουν ποῦ 60, ποῦ 50, ποῦ 30 χιλιάδας δραχμάς, μία χεὶρ πατριωτικὴ, ἀλλὰ χεὶρ αὐθαίρετος, εἰσέρχεται μέσα καὶ τ’ ἀφαιρεῖ, ὅπως τὰ μεταχειρισθῇ, ὅπως θέλει, καὶ ἔρχεται θέμα, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα παρὰ τῶν ὑπουργῶν, προβαίνει εἰς τὴν ἡμεροταξίαν· ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε εἶχον ὡς σημαίαν των ὅτι τὸ καλὸν ἂς γίνηται καὶ ἀδιάφορον ἐὰν παραβιάζηται ὁ νόμος, δύνανται νὰ προτείνωσι καὶ ὑποστηρίξωσιν ἓν τοιοῦτον θέμα, ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν σημαίαν γραμμένην ἐπὶ τοῦ προγράμματός των, νομιμοφροσύνη, καὶ ὅτι οὐδὲν καλὸν εἶναι καλὸν, ἐὰν μὴ διὰ τοῦ νόμου γίγνηται, ἐκεῖνοι, δὲν ἠμποροῦν νὰ δεχθῶσι τοιαῦτα θέματα. Ἀλλοίμονον, κύριοι, ἐὰν νομίζωμεν ὅτι καθεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύῃ τοὺς νόμους ὅπως τοὺς θέλει, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἠμπορῇ νὰ παρουσιασθῇ καὶ νὰ εἴπῃ, εἶχον ἀγαθοὺς σκοποὺς, εἶχον ἀγαθὸν στοχασμὸν, ἔκαμον ἓν καλὸν ἔργον. Ἀλλοίμονον ἐὰν δὲν ἀποφασίσωμεν μίαν φορὰν διὰ πάντα νὰ θέσωμεν ὡς διάγραμμα ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἀνώτερος πάντων. Ἀλλοίμονον, κύριοι, ἐὰν δὲν παραδειγματισθῶμεν ἀπὸ τὸ παρελθὸν, καὶ δὲν θέλω παύσει νὰ τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὁσάκις λαμβάνω τὸν λόγον, ἐὰν δὲν παραδειγματισθῶμεν ἀπὸ τὸ παρελθὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σεῖς, κύριοι ὑπουργοὶ, πρῶτοι ἀνεθεματίσατε. Πότε, κύριοι, πότε θὰ γίνῃ ἔναρξις αὐτῆς τῆς νομιμοφροσύνης; τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ μεταξὺ πολλῶν ἤλπισα, ὅτι θέλει τὴν ἴδω ἐγκαθιδρυμένην ὑπὸ τὴν Κυβέρνησίν σας, ἥτις τὴν σημαίαν ταύτην ἔφερεν ἐν αὐτῇ; Ποῦ θὰ τὴν σεβασθῆτε ἐὰν δὲν τὴν σέβεσθε πλέον, οὔτε εἰς αὐτὰ τὰ χρήματα τῶν ἐπαρχιῶν, τῶν δήμων, εἰς αὐτὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδιορίσθησαν εἰς ὡρισμένον σκοπὸν παρ’ ἑνὸς νόμου, τὸν ὁποῖον σεῖς, κύριοι, τὸν ἐκηρύξατε ἤδη εὐεργετικόν; Ποῦ θὰ εὕρω πλέον τὸ σέβας τοῦτο τοῦ νόμου; ἐλήφθησαν διὰ νὰ δοθῶσι, καὶ ἄλλαι μικραὶ ποσότητες, αἱ ὁποῖαι ἐπανειλημμένως ἐζητήθησαν καὶ ἄχρι τοῦδε δὲν ἐδόθησαν· ἐλήφθησαν διὰ νὰ δοθῶσιν ὀλίγαι χιλιάδες δραχμῶν ἀπὸ τὰ ταμεῖα τὰ λιμενικὰ, ἀπὸ τὸ τῆς Ζακύνθου, π. χ. ἐνῶ ὁ λιμὴν τῆς Ζακύνθου πλησιάζει νὰ παραχωθῇ ὅλος· καὶ οἱ ξένοι, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐκεῖ, νομίζουν ὅτι ἔρχονται εἰς τόπον βάρβαρον, ἐπανειλημμένως δὲ ἐζητήθησαν νὰ ἀποδοθῶσιν, ἀλλ’ ἄχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἀπεδόθησαν ἀκόμη. Καὶ νομίζετε, ὅτι θὰ τὰ λάβουν ὀπίσω αἱ ἐπαρχίαι μας, κύριε Κρεστενίτη, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἀποφασίσῃ τὴν στιγμὴν ταύτην ὅτι τὰ χρήματα πρέπει νὰ ἀποδοθῶσι; καὶ ἂν ἡ βουλὴ τὴν στιγμὴν ταύτην ἀποφασίσῃ, ὅτι ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα προβαίνει, νομίζεις ὅτι ὄχι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχίας σου καὶ τῆς ἐπαρχίας μας, ἀλλὰ καὶ ὅσα ἄλλα εἰς τὸ ἑξῆς κατατεθῶσι, θὰ μείνωσι πλέον ἐκεῖ μέσα; Ὁ νόμος εἶναι ἐνώπιόν σας ῥητὸς, καὶ ὡς πολὺ καλὰ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργης, συζήτησις ἐδῶ δὲν χωρεῖ· ὁ νόμος σᾶς ἐμποδίζει νὰ τὰ ἐγγίξητε, ὁ νόμος, τῇ προστασίᾳ τοῦ νόμου, σᾶς ὑποχρεόνει, κύριοι βουλευταὶ, νὰ προβῆτε τὴν στιγμὴν ταύτην εἰς ἀπόφασιν ἄντικρυ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Κρεστενίτης. Εἰς τὸ θέμα τοῦ κ. Κρεστενίτου προτείνω ἄλλο· «ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται, ὅτι ὀφείλουν ν’ ἀποδοθῶσι τὰ ληφθέντα παρὰ τῶν ταμείων τῆς ὁδοποιΐας χρήματα, καὶ εὔχεται ἵνα μὴ εἰς τὸ μέλλον ὅμοιαι πράξεις ἐπαναληφθῶσι.» Πρέπει ν’ ἀποδοθῶσι καὶ δὲν ἠξεύρω ποίους λόγους θὰ εὕρωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν ν’ ἀντικρούσωσι τὴν πρότασιν ταύτην. Πρέπει ἢ ὄχι ν’ ἀποδοθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα εἰς τὰς ἐπαρχίας; πρέπει ἢ ὄχι νὰ τεθῇ ἓν κονδύλιον ῥητὸν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὅπως τὰ χρήματα ταῦτα τὰ ἐπαρχιακὰ καὶ τὰ δημοτικὰ ταμεῖα τὰ λάβωσι; Ἡ ἐπιψήφισις τοῦ θέματος τοῦ κ. Κρεστενίτου εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ εἴπητε, ὅτι στερεῖτε τὰς ἐπαρχίας σας ἀπὸ τὸν φόρον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον αὑταὶ κατέθεσαν ὑπὲρ τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς των ὁδοποιΐας, καὶ τὰς στερεῖτε διὰ παντός. Τὸ θέμα ἐπαναλέγω τοῦ κ. Κρεστενίτου ψηφιζόμενον κατέστρεψε διὰ πάντα τὸν νόμον τῆς ὁδοποιΐας, τὸν κατέστρεψε διότι θὰ μένῃ εἰς τὴν διάθεσιν ἑκάστου ὑπουργείου, καὶ ἑκάστου ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεταχειρίζηται τὰ κεφάλαια ταῦτα ὅπως θέλει. Μετεχειρίσθησαν διὰ τοῦ ἑνὸς τρόπου κατὰ τὰ 1868, μετεχειρίσθησαν διὰ τοῦ ἑτέρου κατὰ τὰ 1869, διατί νὰ μὴ μεταχειρισθοῦν κατὰ ἕτερον εἰς τὰ 1870; Εἶμαι βέβαιος, κύριοι, ὅτι ἅμα παρέλθῃ ὀλίγον ἡ ἔξαψις ἡ προελθοῦσα ἐκ τῆς παρούσης συζητήσεως, πρῶτοι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ἀργότερον ἐὰν τυχὸν τὸ θέμα τοῦ κ. Κρεστενίτου ψηφισθῇ, πρῶτοι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ θέλουσιν ἐκφρασθῇ κατὰ τοῦ θέματος τούτου· διότι πρῶτοι οἱ κύριοι ὑπουργοί, εἶμαι βέβαιος, ἐνδιαφέρονται, τοὐλάχιστον τὸ ὡμολόγησαν οἱ ἴδιοι, ὅπως μὴ καταστραφῇ εἷς νόμος, τὸν ὁποῖον αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἐκήρυξαν καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι εὐεργετικός. Τὸ θέμα τοῦ κ. Κρεστενίτου εἶναι ἡ καταστροφὴ τοῦ νόμου τῆς ὁδοποιΐας.

§191ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ἐπειδὴ μὲ ἤλεγξεν ἕνδεκα φορὰς καὶ δὲν ἐξηγήθην, νὰ τοῦ εἴπω τὸ θέμα μου. Ἐγὼ ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὅτι αὐτὰ τὰ χρήματα θὰ ἐπιστραφοῦν. Ὁμιλῶ μὲ θάῤῥος. Εἶπεν ὁ κ. Λομβάρδος, ὅτι ἂς ὠφεληθῶμεν ἀπὸ τὰ παρελθόντα. Τὸν ἐνθυμίζω τοῦ 1864 5, 6 διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἔγιναν χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ νόμος εἰς τὴν διαίρεσιν τῶν ἐπαρχιῶν Κεφαλληνίας καὶ Κερκύρας, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο ἀνάγκη, τὰ ὁποῖα ἔγιναν διὰ πολιτικὸν συμφέρον. Δὲν βλέπω τὸ μέγα ἔγκλημα. Ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁ μακαρίτης μέγας Ἐπαμινώνδας νὰ εἴπῃ, διότι ἐκράτησα τῆς ἀρχῆς τῶν Θηβῶν πλέον τοῦ δέοντος περιώρισα τὴν Σπάρτην, ἡ ὁποία ἔμεινε διὰ 600 ἔτη, ἔκαμε δηλ. μπουχὸ τὸν ἐχθρόν. Ἐὰν ἄφινεν ἡ κυβέρνησις ἀπὸ τὰ Μέγαρα εἰς τὴν Κόρινθον τὸν δρόμον ἡμιτελῆ ἠθέλαμεν χάσει 500,000 δρ. ἐνῷ ἐξωδεύσαμεν ἀκόμη 50,000 εἰς τὴν Κακὴν Σκάλα καὶ τὸν ἐσώσαμεν. Τί μέγα ἔγκλημα ἦτο, ὅταν ἐξωδεύθησαν μερικὰ χρήματα διὰ τὴν ὁδὸν ἀπὸ τὰς Θήβας εἰς τὰ Μέγαρα; Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι καλῶς ἔπραξαν, καὶ πρέπει νὰ τοὺς ἐπαινέσωμεν, καὶ μάλιστα ἀφοῦ οἱ ἴδιοι λέγουν ὅτι δὲν ἠδίκησαν τὰς ἐπαρχίας, καὶ διὰ τοῦτο λέγω ὅτι χωρὶς τὴν ζημίαν τῶν ταμείων τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν, ἔκαμον ἓν εὐεργέτημα, τὸ ὁποῖον ὠφέλησε τὴν πατρίδα. Λοιπὸν πρὸς ποῖον σκοπὸν νὰ μὴ θέσω θέμα, ὅτι καλῶς ἐποίησεν ἡ κυβέρνησις ὅταν δὲν ἔγινε καμμία ζημία εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλ’ ἔγινε ὠφέλεια μεγάλη; Διὰ τοῦτο ἐπιμένω, κ. πρόεδρε, νὰ τεθῇ τὸ θέμα μου ὅπως τὸ ἔθεσα.

§192ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κ. πρόεδρε, παρακαλῶ μίαν λέξιν. Ὁ κ. Κρεστενίτης ὅταν ἔθεσε τὸ θέμα κατὰ πρῶτον, καὶ ἤδη τώρα ἐδήλωσεν ὅτι ἡ κυβέρνησις διεβεβαίωσε τὴν Βουλὴν ὅτι τὰ χρήματα ὑπάρχουν, καὶ ὅτι τὰ χρήματα ἀποδίδονται εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν. Δὲν ἐπιδιώκω, κ. Πρόεδρε, πολιτικὸν συμφέρον, δὲν ἐπεδίωξα διὰ τῆς συζητήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμον, καὶ ἡ ὁποία ἔλαβε διαστάσεις ὑπὲρ τὸ δέον. Δὲν ἐπεδίωξα λέγω κανὲν πολιτικὸν συμφέρον, διὰ τοῦτο ἐὰν ἡ δήλωσις τοῦ κ. Κρεστενίτου εἶναι τωόντι ἡ δήλωσις τῶν ἀξιοτίμων κυρίων ὑπουργῶν, ἀρκοῦμαι· διότι οὐδὲν ἄλλο ἐζήτησα διὰ τῆς συζητήσεως ταύτης, οὐδὲ ἄλλο τι ζητῶ, εἰμὴ τοῦτο, νὰ μείνωσιν ἀνέπαφα τὰ ἐκ τοῦ νόμου προερχόμενα χρήματα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἂν ἐγένετο χρῆσις αὐτῶν, ἀφαιρεθέντων προσκαίρως ἐκ τῆς Τραπέζης, ν’ ἀποδοθῇ καὶ τὸ κεφάλαιον, καθὼς καὶ ὁ τόκος, καθόσον διαλαμβάνει ὁ ἴδιος νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι οἱ τόκοι τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι καθιερωμένα διὰ τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν αὐξάνουν τὸ κεφάλαιον. Ὅθεν, κ. πρόεδρε, ἐὰν αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κρεστενίτης ἦναι ἀληθές, ἐὰν οἱ κ. κ. ὑπουργοὶ διαβεβαιοῦν περὶ τῆς ἀποδόσεως τῶν χρημάτων, ἀρκοῦμαι καὶ δὲν ἔχω περαιτέρω.

§193ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, καθαρῶς εἶπον ἀντικρούων τὸν κ. Δεληγεώργην ὅτι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἐκ τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας θὰ ἀποδοθῶσιν. Ἀλλὰ τὸ ὑπουργεῖον κατηγορήθη ῥητῶς ὅτι εἶναι ἔκνομον, ὅτι παρεβίασε ῥητὸν νόμον. Ἐπομένως ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον ποιῆσαν χρῆσιν αὐτῶν, παρεβίασεν ἢ ὄχι. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ πολὺ καλὰ ὅτι οὐδὲ στιγμὴν θέλομεν νὰ μείνωμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν, ὅταν δὲν ἔχωμεν τὴν ῥητὴν συναίνεσιν τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν τοῦ κ. Κρεστενίτου ἡ πρότασις, ἡ ὁποία λέγει, ὅτι «ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα παρὰ τῶν ὑπουργῶν» περιέχει δύω ἰδέας ά) ὅτι ἡμεῖς δὲν παρηνομήσαμεν καὶ βʹ) ὅτι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν ὡς προκαταβολὴν θὰ τὰ ἀποδώσωμεν. Ἐπιμένω λοιπὸν νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ ἐντίμου φίλου μου κ. Κρεστενίτου.

§194ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται νὰ ψηφοφορήσωμεν......

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κρεστενίτου.

§196ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἠκούσαμεν.

§197ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρόκειται νὰ ψηφοφορήσωμεν, ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν τί πρόκειται νὰ ψηφοφορήσωμεν, καὶ διατὶ θὰ ψηφοφορήσωμεν. Ἐπιμένει τὸ ὑπουργεῖον ὅτι λαβὸν τὰ χρήματα δὲν θέλει νὰ τὰ ἐπιστρέψῃ; τότε θὰ ψηφοφορήσωμεν βεβαίως ἂν ἔπραξε καλῶς ἢ κακῶς· λέγει ὅμως τὸ ὑπουργεῖον ὅτι ἐδανείσθην τὰ χρήματα διὰ νὰ τὰ ἐπιστρέψω; Δὲν ἐννοῶ, πῶς ἐγώ, ὅστις προκαλοῦμαι νὰ ψηφοφορήσω, θὰ εἴπω ὅτι παρηνόμησε. Τὸ ὑπουργεῖον λέγει ὅτι, ἐδανείσθην διὰ τὴν ἀνάγκην τὰ χρήματα, καὶ νὰ τὰ ἐπιστρέψω. Τί νὰ ψηφοφορήσω λοιπόν; (θόρυβος). Ἂν πρόκειται νὰ ψηφοφορῶμεν τί ἐλέχθη κατὰ τὴν συζήτησιν, τότε κύριοι, θὰ ψηφοφορῶμεν κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ματαίως· ψηφοφοροῦσι συνήθως τὸ συμπέρασμα καὶ τὰς τεθειμένας προτάσεις, τὸ ἐξαγόμενον εἶναι ὅτι δὲν ἠμπορεῖ μία κυβέρνησις νὰ κατηγορηθῇ ἐπὶ παρανομίᾳ, ὅταν ἐδανείσθη προσωρινῶς.

§198Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως, κ. Πρόεδρε, ἡ ψηφοφορία δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἐπὶ τῶν ὕβρεων, αἱ ὁποῖαι ἐξετοξεύθησαν καθ’ ἡμῶν· ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ὕβρεων ἐλέχθησαν καὶ ἄλλα μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν καὶ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐδώκαμεν εἰς τὸ κοινοβούλιον. Εἴπομεν εἰς τὸ κοινοβούλιον, ὅτι ἀναπόφευκτος ἀνάγκη μᾶς ἐπέβαλε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβωμεν δάνειον προκαταβολικῶς ἐκ τοῦ Ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας, τὸ ὁποῖον θέλομεν τὸ ἀποδώσει, καὶ ὑπεδείξαμεν ἐντὸς πόσου χρόνου θέλει πραγματοποιηθῆ ἡ ἀπόδοσις τῆς προκαταβολῆς ταύτης· ἀλλ’ ἡ ἐξήγησις αὕτη δὲν ἤρκεσεν καὶ οἱ ἀντιλέγοντες μᾶς ἀπεκάλεσαν ἐπιόρκους. Νομίζετε λοιπὸν ὅτι δὲν πρέπει τὸ κοινοβούλιον ν’ ἀποφανθῇ; Ἐννοοῦμεν νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ θέμα τοῦτο, διότι τὸ θέμα τοῦτο περιλαμβάνει ὅλα τὰ λεχθέντα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ὕβρεων, ἀλλὰ πρόκειται ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἂν ἐπράξαμεν καλῶς ἐνδόντες εἰς τὴν ἀναπόφευκτον ἀνάγκην, ἥτις μᾶς ἐπέβαλε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβωμεν ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας προκαταβολὴν, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φροντίσωμεν ν’ ἀποδοθῶσι τὰ προκαταβληθέντα χρήματα εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο. Ἐπομένως ἡ ψηφοφορία τῆς προτάσεως εἶναι ἀναπόφευκτος.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Κρεστενίτου.

§200ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένει ὁ κύριος Κρεστενίτης νὰ τεθῇ· ἀκούσατέ την.

§202ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὴν ἠκούσαμεν.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις. «Ἡ Βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰς παρὰ τῶν ὑπουργῶν δοθείσας πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Κύριε Κρεστενίτη, ἐπιμένετε;

§204ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ, ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἐπιμένομεν καὶ ἡμεῖς.

§205ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν οἱ ἴδιοι οἱ ὁμιλήσαντες λέγουν, καὶ εἶπον, ὅτι τοὺς ἱκανοποιεῖ ἡ ὑπόσχεσις τῶν ὑπουργῶν, ἢ ἔκφρασις ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ θ’ ἀποδοθῶσι, τὶ θὰ ψηφοφορήσωμεν;

§206ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος τοσοῦτον ἐντριβὴς περὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, ἀποκρούει τὴν πρότασιν αὐτὴν τοῦ κ. Κρεστενίτη· ῥητῶς ἐξετοξεύθη καθ’ ἡμῶν, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ὕβρεων, εἰς τὰς ὁποίας δὲν δίδομεν οὐδεμίαν σημασίαν, ὡς εἶπε καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, διότι ἀντανακλοῦν κατὰ τοῦ μετώπου τῶν ἐξενεγκόντων αὐτάς.....

§207ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἑπομένως τῆς κυβερνήσεως πρώτης.

§208ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν θέλομεν λοιπὸν ἐπὶ τῶν ὕβρεων· ἀλλ’ ὅταν μᾶς ὠνόμασαν ἐκνόμους, ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος εὑρίσκει ὅτι, ἡ ὑποχώρησις αὐτῶν, ὅτι τοὺς ἱκανοποιεῖ ἡ ὑπόσχεσις τῶν ὑπουργῶν, πῶς ἱκανοποιεῖ τὸ ὑπουργεῖον. Τὸ ὑπουργεῖον κατηγορήθη ὡς ἔκνομον, ὡς παραβιάσαν νόμον ῥητῶς· πῶς θέλετε νὰ μὴ ζητήσῃ τὴν ψῆφον τοῦ κοινοβουλίου ἐπὶ κατηγορίας τινός; Ὅταν δὲν θέλουν ψηφοφορίας, δὲν φέρουν τοιαύτας κατηγορίας ἐναντίον τοῦ ὑπουργείου. Ἐπὶ τῆς ῥάχεως τοῦ ὑπουργείου δὲν δύνανται νὰ ῥίπτωσιν ὅλας τὰς κατηγορίας. Ὀφείλουν νὰ ψηφοφορήσουν. Δὲν ἀποτείνομαι εἰς τὸν κ. Κουμουνδοῦρον, διότι τὸν γνωρίζω ἄνδρα κοινοβουλευτικὸν καὶ εὐγενῆ καὶ γνωρίζοντα νὰ τηρῇ τὴν προσήκουσαν συμπεριφοράν.

§209ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί θὰ ψηφοφορήσωμεν, ἀφοῦ ὅ,τι ἐλέχθη τὸ ἐδέχθη τὸ ὑπουργεῖον, καὶ εἶπεν ὅτι τὰ ἔλαβον ὡς προκαταβολὴν, ὄχι βεβαίως σύμφωνα μὲ τὸν νόμον; (θόρυβος)· διότι ἄλλως πρὸς τί ἐπαναλαμβάνει ὅτι θέλει τὰ ἐπιστρέψει.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε δι’ ἀναστάσεως ἢ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§211ΠΟΛΛΟΙ (ἐγειρόμενοι ὑπὲρ τοὺς 15). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§212ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε ὅλοι θὰ ψηφοφορήσωμεν ὑπέρ.

§213ΣΑΡΑΒΑΣ. Ψηφοφορήσατε.

§214ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ ψηφοφορία εἶναι ματαία, ἐγὼ φεύγω.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὴν πρότασιν «Ἡ Βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰς παρὰ τῶν ὑπουργῶν δοθείσας πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.» Οἱ παραδεχόμενοι λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§216ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἰδοποιήσατε τοὺς κυρίους, κ. πρόεδρε, νὰ μὴ φύγουν, διότι θὰ προχωρήσωμεν περαιτέρω.

§217ΔΑΓΡΕΣ. Τί φεύγετε; καθήσατε νὰ ψηφοφορήσητε διὰ νὰ μάθητε νὰ φέρητε καθ’ ἡμέραν ζητήματα ἐμπιστοσύνης (θόρυβος).

§218ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν φεύγομεν. Ἐδῶ εἴμεθα, κ. πρόεδρε, δὲν ἀρνούμεθα νὰ φέρωμεν ζητήματα ἐμπιστοσύνης, καὶ θὰ φέρωμεν ζητήματα τοιαῦτα. Ἀλλὰ πρὸς τί ἡ ψηφοφορία αὐτὴ, ὅταν ἡμεῖς δὲν θέτωμεν ζήτημα;

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένει ὁ κ. Κρεστενίτης καὶ οἱ ἄλλοι νὰ ψηφοφορηθῇ.

§220ΜΙΛΗΣΗΣ. Κ. πρόεδρε, παρακαλῶ (θόρυβος).

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται λοιπὸν ἡ ψηφοφορία. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κρεστενίτη λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 162· ἠρνήθησαν ψῆφον 7· ὑπὲρ τοῦ ναὶ ἐψηφοφόρησαν 90, ὑπὲρ τοῦ ὄχι 65, ὥστε ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Τώρα πρόκειται νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἄρθρον.

§223ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον. Πρόκειται περὶ τῆς ὁδοποιΐας πάντοτε, καὶ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον προτείνει τὸ ὑπουργεῖον, ἐγὼ πιστεύω ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ, νὰ ἐπιστρέψῃ αὐτὰ τὰ χρήματα, διότι ὅπως ἐπανέλαβα κατὰ κόρον (θόρυβος), καθήσατε, κύριοι, νὰ ψηφοφορήσωμεν ὅλα δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (θόρυβος), διότι, κ. πρόεδρε, τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, διότι ὡς κατὰ κόρον ἐπανελήφθη εἶναι ἀδύνατον νὰ διακοπῇ ἡ ἐργασία τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἥτις ἤρξατο καὶ ἄλλοι θέλουν νὰ τὴν ἐξακολουθήσωσιν. Ἐγὼ ἅμα γίνω ὑπουργὸς θὰ τὴν ἐξακολουθήσω χωρὶς νὰ σκεφθῶ ν’ ἀποδώσω τὰ χρήματα, πρῶτον διότι μέγα συμφέρον εἶναι νὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, καὶ δεύτερον διότι πᾶσα ἀναβολὴ καὶ πᾶσα διακοπὴ θέλει προξενήσει καταστροφὴν εἰς τὸ ἔθνος, καὶ θέλουν ματαιωθῆ καὶ τὰ ἔξοδα, καὶ οἱ κόποι, καὶ τὰ λοιπά. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ λυθῇ, καθόσον δὲν πρόκειται μόνον νὰ ἐπιστραφοῦν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα τὸ ὑπουργεῖον διαθέτει ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐπιστραφοῦν καὶ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα καὶ τὸ ἄλλο ὑπουργεῖον ἔλαβε, διότι νομίζομεν ὅτι ἡ κυβέρνησις ὀφείλει ν’ ἀποδώσῃ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα κατεβάλλομεν διὰ νὰ διευθετήσωμεν τὰς ὁδούς μας, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς τ’ ἀφαιρέσῃ. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἄλλος τρόπος δὲν εἶναι δυνατὸν, προτείνω νὰ αὐξηθῇ τὸ κονδύλιον τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ 700,000, ὅσαι ἀρκοῦν διὰ νὰ ἐπιστραφοῦν τὰ χρήματα.

§224Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (ὑπουργὸς ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ὅ,τι προτείνει ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κ. Κουμουνδοῦρος, ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας τοῦ 1867. Τὰ ἐγγραφόμενα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πρὸς ἀπόδοσιν ἐσόδων ὁδοποιΐας, εἶναι ὅσα τὸ δημόσιον εἰσπράττει δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1867· τώρα πῶς εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ νὰ τροποποιήσωμεν ἕνα νόμον; δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό. Τὸ ὑπουργεῖον μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν, ἴσως καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, θέλει παρουσιάσει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιόν τι περὶ ὁδοποιΐας, ἀλλὰ σήμερον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν ἠμποροῦμεν ν’ αὐξήσωμεν τοὺς πόρους τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας χωρὶς νὰ τροποποιήσωμεν τὸν νόμον. Εἰμπορεῖ ὁ κύριος Κουμουνδοῦρος νὰ δεχθῇ 600,000 δρ· ἀλλ’ αὐταὶ δὲν θ’ ἀποδοθοῦν ποτε, διότι τὰ ἔσοδα τῆς ὁδοποιΐας κατὰ τὸν νόμον δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀποφέρουν τὸ ποσὸν 1,900,000 δρ. ὥστε εἶναι ὅλως διόλου περιττὴ ἡ πρότασις.

§225ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τύπους, κύριοι, μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχει δίκαιον ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ ὅστις θέλει νὰ φυλάττῃ τοὺς τύπους, πρέπει πρῶτον νὰ προσέχῃ νὰ συμμορφοῦται μὲ τοὺς νόμους. Καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι θέλω νὰ προσβάλω τινὰ, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω καὶ διαφορετικά. Κατὰ τὴν ἰδέαν μου ἔγινε μικρά τις παρέκβασις ἀπὸ τῶν νόμων καὶ δὲν δύναται νὰ διορθωθῇ διὰ τῆς τηρήσεως τῶν τύπων, ὡς σᾶς εἶπεν ἡ κυβέρνησις. Ἀληθῶς ὑπάρχουν δύο ταμεῖα, ἓν τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ ἄλλο τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς· ἕκαστον τῶν ταμείων τούτων ἔχει ἴδια κεφάλαια καὶ ἴδιον προορισμόν. Ἡ κυβέρνησις σᾶς εἶπεν ὅτι μὴ ἔχουσα ἀνάλογα χρηματικὰ μέσα διὰ νὰ θεραπεύσῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἔβαλε χεῖρα καὶ ἐπῆρε τὰ χρήματα τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ ἐπρόσθεσεν ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ σκοπεύει νὰ τ’ ἀποδώσῃ διότι δὲν ἀνέχεται νὰ καταστρέψῃ αὐθαιρέτως ὑπάρχοντα νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ χρήματα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας πρέπει νὰ χρησιμεύουν διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδούς. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ κυβέρνησις μίαν φορὰν ἐπῆρε τὰ χρήματα καὶ τὰ ἐδαπάνησε, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ ποῖον τρόπον θέλει δυνηθῇ νὰ τ’ ἀποδώσῃ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ κυβέρνησις θέλουσα νὰ ἐπιστρέψῃ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπῆρε προτίθεται νὰ καταπαύσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ ἔργα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ νὰ μεταχειρισθῇ τὰς μελλούσας εἰσπράξεις πρὸς ἀπόδοσιν τοῦ χρέους, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ ταμεῖον αὐτὸ ὑπεβλήθη. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ ἔσοδα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας; Σᾶς εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς ὅτι ταῦτα ἀναβαίνουν εἰς 730,000 ἢ 740,000 δραχ. ἐξ ὧν ἐδαπανήθησαν κατὰ τὰ 1868 600,000 διὰ τὴν ἀτμοπλοΐαν καὶ τὴν ἐπισκευὴν τῶν ὁδῶν, ἐπειδὴ δὲ τὰ ποσὰ ταῦτα θὰ δαπανῶνται καὶ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, δὲν μένουν εἰμὴ μόνον 130–140, 000 ἐκ τῶν ὁποίων ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐλπίζει ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἐτῶν νὰ συμπληρωθῇ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλ’ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν νὰ διορθώσω ὀλίγον τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους ἐπαρουσίασεν. Ἐν πρώτοις ἰσχυρίζομαι, ἐὰν κατὰ τὸ 1868 τὸ ἔσοδον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας......

§226ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως (θόρυβος).

§227ΔΑΓΡΕΣ. Θέλετε νά ψηφοφορήσωμεν; (φιλονεικία ταραχώδης μεταξὺ Δαγρὲ καὶ Σωτηροπούλου).

§228ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, κ. πρόεδρε, ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν (θόρυβος), θὰ ἔλθω εἰς τὸ συμπέρασμα. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν σᾶς εἶπεν ὅτι κατὰ τὸ 1868 εἰσεπράχθησαν διὰ λογαριασμὸν τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας 730,000 δραχ. Καὶ ἂν κατὰ τὸ 1868 εἰσεπράχθη τὸ ποσὸν τοῦτο, κατὰ τὰ 69 καὶ τὰ ἑπόμενα θέλουν εἰσπραχθῆ 100,000 δραχ. ὀλιγώτερον, καὶ τὸν λόγον βλέπετε ἐκτεθειμένον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον κρατεῖτε, εἶναι δὲ ὅτι 100,000 προερχόμεναι ἀπὸ τὰς τελωνιακὰς εἰσπράξεις δὲν ἠμποροῦν πλέον νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας· θέλομεν λοιπὸν ἔχει μόνον 630,000 δραχ. ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας· ἀπέναντι τούτου ὑποχρεοῦται τὸ ταμεῖον νὰ δαπανᾷ 370,000 δραχ. διὰ τὴν ἀτμοπλοΐαν, ἑτέρας δὲ 200,000 δραχ. διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὑπαρχουσῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, τὸ ὅλον 570,000 δραχμάς. Εἰς ταῦτα προσθέσατε 30,000 δραχ. τοὐλάχιστον διὰ τὴν συντήρησιν τῶν νέων ὁδῶν ἐθνικῶν ἢ ἐπαρχιακῶν, αἱ ὁποῖαι κατεσκευάσθησαν, ἰδοὺ ὅτι γίνονται 600,000 ἕως τὰς 630,000 δραχμάς, περισσεύουν μόνον 30,000 μὲ αὐτὰς δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποδοθοῦν αἱ 300,000 δραχ. τὰς ὁποίας ἐλάβομεν ἕως τώρα ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ἐὰν ἡ κυβέρνησις σπουδαίως προτίθεται ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβε διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κουμουνδούρου καὶ ν’ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν, τοὐλάχιστον κατὰ 300,000 δραχ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάταξιν, αὕτη εἶναι δεύτερον ζήτημα. Ἄλλως, κύριοι, εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ὑπόσχεσις τῆς κυβερνήσεως περὶ ἀποδόσεως τῶν ληφθέντων χρημάτων.

§229ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Ἂς τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις.

§230ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ δύο λέξεις· κύριοι φαίνεται εἰς τὸν τόπον μας ὑπάρχει τὸ ἀτύχημα, ὥστε τὰ πλέον ἄξια πράγματα νὰ δίδουν αἰτίαν εἰς ῥῆξιν, καὶ ἄλλοτε νομίζω πάλιν τὸ ἀντικείμενον τῆς ὁδοποιΐας ἐγένετο πρόξενος μεγάλου κακοῦ, καὶ εἰς τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν εἶδον μὲ ἀπορίαν μου, πῶς τόσον ἀθῶον καὶ ἐθνικὸν ἀντικείμενον νὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἤλθομεν. Ποῦ λοιπὸν ἔγκειται τὸ κακόν; εἰς τὴν κακὴν συνήθειαν νὰ λαμβάνωμεν ὅ,τι καλὸν ἔχουν οἱ ξένοι, ἐνῷ ἐκεῖνοι εἶναι πλούσιοι καὶ ἡμεῖς πτωχοί. Ὁ νόμος τῆς ὁδοποιΐας ὡραιότατος, κάλλιστος εἰς τὴν θεωρίαν, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι καλὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ταμεῖον ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ ταμεῖον ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Ἐννοῶ αὐτὸν τὸν νόμον εἰς τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν μία Κυβέρνησις ἑνὸς τόπου δύναται νὰ λέγῃ εἰς τοὺς μηχανικούς της, θέλω νὰ μοῦ δώσητε σχέδιον καὶ προϋπολογισμὸν ὁδοῦ, ἀπὸ τὰς Ἀθήνας μέχρι τῆς Τριπόλεως· πόσα ἑκατομμύρια θέλετε; τόσα δίδω· καὶ εἰς κάθε δημοπρασίαν πηγαίνει εἰς τὸ ταμεῖον καὶ πληρώνεται· ἐνῷ αἱ εἰσπράξεις τὰς ὁποίας ἔχομεν ἡμεῖς δὲν χρησιμεύουν δι’ οὐδὲν ἄλλο, παρὰ διὰ τὴν συντήρησιν, διότι δυστυχῶς ἡ φύσις, εἶναι ὁ μεγαλείτερος ἐχθρὸς τῆς τέχνης· δύο ὥρας ἐὰν λείψῃ ἀπὸ τὴν ὁδὸν ἡ σκαπάνη καὶ τὸ πτῦον, εὐθὺς ἡ φύσις ἐξανίσταται καὶ καταστρέφει ὅ,τι ἔκαμαν τόσα χρήματα καὶ τόσοι κόποι. Τί συνέβη ἐπὶ τοῦ προκειμένου; καὶ δι’ αὐτὸ ἔλεγον καθήμενος ἐκεῖ, ὅτε ἡ ψηφοφορία ἐγίνετο ἐκ συνθήματος τῶν μερίδων. Ἐγὼ δὲν ἐννόησα περὶ τίνος ἐπρόκειτο, ἀφοῦ ἐβεβαιώθη ἡ ἀπόδοσις τοῦ ληφθέντος ποσοῦ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Συγχωρήσατέ μοι δὲν ἠννόησα περὶ τίνος πρόκειται. Νὰ ἐξηγηθῶ. Ἡ κυβέρνησις εἶπε μόνη της, ὅτι ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι παρατύπως ἵνα μὴ εἴπω παρανόμως, ἀλλὰ πρὸς καλὸν ἐνήργησα προκειμένου νὰ κατασκευασθῶσι κοινωφελῆ ἔργα, καὶ εἶχε καθῆκον πρὸς αὐτὸ, ἐπῆρε ἀπὸ τὸ ἓν ταμεῖον χρήματα διὰ νὰ θεραπεύσῃ μίαν ἄλλην ἀνάγκην. Δὲν ἐτήρησεν ἀκριβῶς τὸν νόμον, διότι ἂν τὸν ἐτήρει μετ’ εὐλαβείας ἔπρεπε νὰ καταστραφῶσι τὰ ἔργα· τοῦτο ὅμως φρονῶ, ὅτι δὲν βλάπτει εἰς οὐδὲν τὸ ἔθνος.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Κουμουνδούρου ὁμιλεῖτε;

§232ΛΕΚΚΑΣ. Δὲν ἔχω ἕτερον τρόπον νὰ ἐξηγηθῶ, περιμένετε νὰ ἐξηγήσω τὴν ἰδέαν μου. Παρηνόμησε λοιπὸν ἡ κυβέρνησις κατὰ τύπον πρὸς τὸ καλόν. Ἄν δὲν ἦτο τὸ ἐπίλοιπον μέρος τῆς κατηγορίας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀντικείμενον τῆς ὁδοποιΐας δὲν ἤθελον δεχθῆ νὰ ψηφοφορήσω παρὰ κατὰ συνήθειαν εἴτε ὡς συμπολίτευσις εἴτε ὡς ἀντιπολίτευσις. Τί θέλετε τώρα; θέλει ὁ ἔντιμος κ. Κουμουνδοῦρος νὰ δώσωμεν 700,000 δραχμὰς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ ν’ ἀποδοθῶσι εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς καὶ ἐπαρχιακῆς ὁδοποιΐας, αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις, ἀλλ’ ἰδοὺ μία παρανομία. Συνεπείᾳ τίνος νόμου θὰ τὸ κάμητε, πῶς θὰ πάρητε τὰ χρήματα τοῦ ἱδρῶτος τοῦ ἕλληνος νὰ τὰ διαθέσητε ἄνευ νόμου; Πρέπει νὰ ἔλθῃ νόμος καὶ πρέπει νὰ παρακαλέσωμεν τὴν κυβέρνησιν, ἐπειδὴ εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβῃ αὐτὰ τὰ χρήματα, νὰ τὰ ἐπιστρέψῃ, νὰ προικίσῃ οὕτω τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς ὁδοποιΐας.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐπιμένει εἰς τὴν πρότασίν του;

§234ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιμένω.

§235ΠΕΤΡΑΚΗΣ (καὶ πολλοὶ ἄλλοι βουλευταὶ ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κουμουνδούρου. «Νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ὁδοποιΐας δρ. 700,000.»

§237ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πόθεν;

§238ΕΤΕΡΟΙ. Ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§240ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐπιμένομεν.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν λέγουν ναὶ οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Ἐπαμινώνδας Κρεστενίτης. Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 159· ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Κουμουνδούρου ἦταν 61, καὶ κατὰ τῆς προτάσεως 98· ὥστε ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 7 παρὰ 5/60 Μ.Μ.)