1869.10.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60.

τῆς 28 Ὀκτωβρίου 1869.

(Τρίτη).

Ὥρα 12.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς παρατηρήσεις, κύριε πρόεδρε, τὰς ὁποίας ἔκαμον ὅτε ἀνεγινώσκοντο τὰ πρακτικά, παρακαλῶ νὰ τὰς λάβητε ὑπ’ ὄψιν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πλησίασε, διὰ νὰ ἐννοήσωμεν τί ζητεῖτε.

§4ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Πλησιάζει εἰς τὸ προεδρεῖον καὶ λαμβάνει τὰ πρακτικὰ καὶ σημειώνει τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα θέλει νὰ προστεθῶσί τινες λέξεις).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μολαταῦτα πρότερον δυνάμεθα ν’ ἀναγνώσωμεν μίαν πρότασιν νόμου.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Νομοσχέδιον ἀπὸ τὸν κ. Χρηστίδην, Μπούμπουλην, Σεβαστόπουλον κτλ.

ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΝ.

Πᾶσα σύμβασις ἢ συναλλαγή, γινομένη εἰς δραχμάς, πρέπει νὰ γίνηται εἰς δραχμὰς λογιζομένας κατὰ τὴν ἐπίσημον διατίμησιν τῆς δραχμῆς. Πᾶσα δὲ ἐναντία προφορικὴ ἢ ἔγγραφος σύμβασις ἢ συναλλαγὴ εἶναι ἄκυρος καὶ μὴ οὖσα. Τὰ δικαστήρια ὀφείλουσι νὰ ἐκδίδωσι τὰς ἀποφάσεις αὑτῶν εἰς δραχμὰς λογιζομένας κατὰ τὴν ἐπίσημον διατίμησιν, μηδόλως λαμβάνοντα ὑπ’ ὄψιν συμφωνίας ἀντιβαινούσας εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος Νόμου. Ὁ νόμος οὗτος τίθεται εἰς ἐνέργειαν ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1870. Δ. Χρηστίδης, Βουλευτὴς Σύρου, Γ. Μπούμπουλης, Α. Βαφιαδάκης, Π. Σεβαστόπουλος, Α. Ῥαυτόπουλος.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἦτο δυνατόν, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ συνοδευθῇ μὲ μίαν ἔκθεσιν διὰ νὰ γνωρίσωμεν τὰς ζημίας, τὰς ὠφελείας κτλ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τὴν φέρῃ ἡ ἐπιτροπή. Λοιπὸν νὰ στείλωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν ἢ ἐσωτερικῶν;

§9ΤΙΝΕΣ. Τῶν οἰκονομικῶν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν οἰκονομικῶν.

§11ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ὁ κ. Βαλασόπουλος προτείνει νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ ἄνευ ἐγγράφου προσκλήσεως τοῦ προεδρείου»· κατόπιν, ἐκεῖ ὅπου λέγουν τὰ πρακτικὰ «ἐκλογαὶ» νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «ἑπτὰ» καὶ παρακάτω νὰ προστεθοῦν αἱ λέξεις «κατήγγειλε δὲ ὅτι τὰ πρακτικὰ παρεμορφώθησαν ὑπὸ τοῦ προεδρείου».

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθές, κύριοι, κατὰ κόρον ἔγινε χρῆσις ὄχι τοῦ προεδρείου ἀλλὰ τοῦ «προέδρου»· τὸ ἤκουσα καὶ δὲν ἠξεύρω διὰ τί δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ ἔκφρασις τοῦ συντάκτου· τὸ ἤκουσα κατὰ κόρον ἐπαναλαμβανόμενον ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκ μέρους διακεκριμένων ῥητόρων, καὶ ἀκόμη καὶ ἕνας ῥήτωρ χωρικός, δηλ. καταγόμενος ἀπὸ μέρη ὅπου δὲν εἶναι πόλεις, καὶ αὐτὸς ἐπανέλαβε καὶ εἶπε· κύριοι, ὁ πρόεδρος παρεμόρφωσε τὰ πρακτικά. Προσέξατε παρακαλῶ· ἐμένα δὲν μὲ μέλλει τί λέγει ὁ καθείς, διότι ἕκαστος ὅ,τι λέγει τὸ λέγει διὰ λογαριασμόν του, ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον ἀποφασίζει ἡ Βουλή, δι’ ἐκεῖνο μὲ μέλει, καὶ δι’ ἐκεῖνο φροντίζω· χθὲς εἶπον ὅτι ὁ «πρόεδρος», σήμερον δὲ λέγουν τὸ «προεδρεῖον», συμπεριλαμβάνουν δηλ. τοὺς γραμματεῖς καὶ ἀντιπροέδρους, παρεμόρφωσε τὰ πρακτικά· ἔχω δὲ νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν ἐκ Λακεδαίμονος, ὅτι «ὁ πρόεδρος καθῆκον ἔχει νὰ τηρῇ τὴν εὐταξίαν τῶν συνεδριάσεων».

§13ΜΠΟΥΤΟΣ. Συζήτησιν θὰ κάμωμεν, κ. πρόεδρε;

§14ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε, κ. πρόεδρε.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀναγινώσκω τὸν κανονισμόν· ὅ,τι θέλετε γράψατε, καὶ ὅ,τι θέλει ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή· ἀλλ’ ὁ κανονισμὸς νὰ ἴδωμεν τί καθήκοντα χορηγεῖ εἰς τὸν πρόεδρον· «νὰ τηρῇ τὴν εὐταξίαν τῶν συνεδριάσεων καὶ τὴν ἀκριβῆ ἐφαρμογὴν τοῦ κανονισμοῦ, νὰ δίδῃ τὸν λόγον, νὰ θέτῃ ζητήματα, ν’ ἀπαγγέλλῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας καὶ τῶν ἄλλων ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς καὶ ν’ ἀγορεύῃ ἐν ὀνόματι αὐτῆς κατὰ τὸ φρόνημά της». Ἄρθρ. 14· Καθῆκον τῶν γραμματέων εἶναι νὰ ἐφορῶσι τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν, ν’ ἀναγινώσκωσιν αὐτὰ ἐπὶ συνεδριάσεως, καθὼς καὶ τὰ νομοσχέδια καὶ ἄλλας πράξεις ἢ ἔγγραφα, ὅσα ἀπαιτεῖται ν’ ἀναγνωσθῶσι πρὸς τὴν Βουλὴν, νὰ καταγράφωσι τὰ ὀνόματα τῶν ζητούντων τὸν λόγον, καθ’ ἣν προσέρχονται τάξιν, νὰ ἀπαριθμῶσι δημοσίᾳ τὰς ψήφους, νὰ κρατῶσι σημείωσιν, κτλ. Βλέπετε, ὁ πρόεδρος οὐδὲν καθῆκον, οὐδεμίαν ἐποπτείαν ἐξασκεῖ ἐπὶ τῶν πρακτικῶν εἴτε τῶν ἐπισήμων εἴτε τῶν στενογραφημένων· καὶ ἂν παρατηρήσητε εἰς τὴν πρᾶξιν καὶ ἂν ἐρωτήσετε ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀναμιγνυομένους εἰς τὸ προεδρεῖον, θὰ μάθετε ὅτι ποτὲ δὲν λαμβάνω γνῶσιν προτήτερα τῶν πρακτικῶν ἀπὸ τὴν στιγμὴν ὅπου τὰ ἀκούει ἡ Βουλὴ καὶ ἀπὸ τὴν στιγμὴν ὅπου ἐκδίδεται τὸ φύλλον τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν· τότε βλέπω αὐτὸ καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων, καὶ οὕτω πράττων νομίζω ὅτι ἐκπληρῶ τὸ καθῆκόν μου· θὰ σᾶς κάμω καὶ μίαν παρατήρησιν. Τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ γράφουν, ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν εἶπον «μουντζούρης» καὶ τοῦτο συνέβη, διότι εἷς ἐκ τῶν γραμματέων εἶχε ἓν χαρτὶ καὶ ἔγραφε καὶ τοῦ εἶπον, μὴ κάμνης μουντζούραις καὶ οἱ στενογράφοι ἔγραψαν «μουντζούραις.» καὶ δυστυχῶς οὔτε ὁ συντάκτης οὔτε ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν ἐπρόσεξαν εἰς τοῦτο. Σᾶς ἀναγγέλλω πράγματα καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ συντάκτου καὶ ὅλων τῶν ἄλλων, ἐάν ποτε ἀνέγνωσα αὐτὰ ἢ ὑπηγόρευσα ἢ εἶπον λέξεις περὶ αὐτῶν· διότι νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι καθῆκον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκπληροῖ ὁ πρόεδρος. Λοιπὸν, λέγω, ὅτι χθὲς οἱ ῥήτορες παρέβησαν τὸν κανονισμὸν εἰπόντες ἅπαξ, δὶς καὶ τρὶς κατὰ κόρον, καὶ ῥήτορες σπουδαῖοι, εἰπόντες ὅτι ὁ «πρόεδρος» παρεμόρφωσε τὰ πρακτικά. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Λακεδαίμονος χθὲς εἶπεν, ὁ πρόεδρος, τώρα τὸ ἔστρεψεν εἰς τὸ προεδρεῖον, ἀκόμη χειρότερα· ἂν ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ ὅτι ὁ πρόεδρος ὀφείλει νὰ ἐφορεύῃ, ἐνῷ συντάσσονται τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, τότε τὸ ἐννοῶ, καὶ πρέπει νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, τότε ἔχω εὐθύνην διὰ πᾶν ὅ,τι γράφεται εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι ἐμένα δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τόσον τί λέγουν οἱ ῥήτορες, ἐνόσῳ ὁ κανονισμὸς τὸ ἐπιτρέπει, διότι ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι περίληψις μόνον πρέπει νὰ τίθεται· καὶ παρετηρήσατε βεβαίως πρό τινος καιροῦ, ὅτι ὁ συντάκτης φίλος τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ τοῦ ἔβαλεν εἰς τὸ στόμα ἄλλα παρ’ ὅ,τι εἶπεν, ἀλλ’ αὐτὰ διεψεύσθησαν ἀπὸ τὰ στενογραφήματα· ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐννοῇ τὸν πρόεδρον νὰ συντάττῃ, νὰ ἐφορεύῃ τὰ πρακτικὰ, τότε.....

§16ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Θέλουν τὴν τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ, κ. πρόεδρε!

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπιθυμῶ νὰ τὸ εἴπητε, ὥστε εἰς τὸ ἑξῆς νὰ ἐποπτεύω τὴν σύνταξιν.

§18ΤΙΝΕΣ. Τί λέγει ὁ κανονισμός;

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς εἶπον τί λέγει ὁ κανονισμός. Σᾶς λέγω ὅτι, ἐπειδὴ χθὲς εἶπον οἱ ῥήτορες κατὰ τοῦ προέδρου, ἐπιθυμῶ νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ ἂν ἐννοῇ ὑπεύθυνον τὸν πρόεδρον διὰ τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν.

§20ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Τύχῃ ἀγαθῇ, κύριοι, ὅ,τι δὲν ἔγινε χθὲς, εὐτυχῶς γίνεται σήμερον· τέλος πάντων κάλλιον ἀργὰ παρὰ ποτέ. Ὁ κύριος πρόεδρος σήμερον ἐνεθυμήθη ἢ τὴν νύκτα, φαίνεται, ὅταν ἔπεσε ν’ ἀναπαυθῇ καὶ ἀναλογισθῇ τὴν σπουδαιότητα τῆς συζητήσεως, καὶ μόλις ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ ὅτι χθὲς ἔγινε λόγος περὶ προέδρου καὶ πρακτικῶν, ἐνῷ, ὡς ὅλοι ἐνθυμεῖσθε καὶ τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ λέγουν, δὲν ἔγινε τυχαίως ἡ συζήτησις, ἀλλὰ καταγγελία ὅτι παρεμορφώθησαν τὰ πρακτικά, ὅτι ὁ πρόεδρος, ὅστις ἀπεφάνθη κατὰ τὴν συνεδρίασιν τὴν προηγουμένην, αὐτὸς ἀπεφάσισε τοῦτο, ἐνῷ ἡ Βουλὴ δὲν εἶχεν ἀποφασίσει τίποτε. Καὶ ὅμως ἐνῷ ὁ πρόεδρος ὤφειλε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἕδραν του καὶ νὰ ἔλθῃ νὰ δικαιολογήσῃ τὸν πρόεδρον καὶ τὸ προεδρεῖον, σήμερον παίζει μὲ τὰς λέξεις, τινὲς ῥήτορες καί τοι χωρικοὶ ἀνέφεραν ὅτι παρεμόρφωσα τὰ πρακτικά· εἶναι τῳόντι δυστύχημα νὰ κατάγεταί τις ἀπὸ χωρία, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ἂν δὲν ᾖναι μεγαλείτερον δυστύχημα νὰ κατάγεταί τις ἀπὸ πόλιν καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν μάλιστα.

§21ΛΕΚΚΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον· ἐὰν ὁ κ. βουλευτὴς μοὶ ἐπιτρέπῃ νὰ τῷ ἀπαντήσω, τοῦ λέγω ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα οὐδεμία διάκρισις ὑπάρχει μεταξὺ ἡμῶν.

§22ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριε Λέκα, σᾶς ἐννοῶ καὶ σᾶς εὐχαριστῶ πολύ· ἀλλ’ ὀφείλετε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν νὰ τὴν κάμητε ἀμέσως εἰς τὸν κ. πρόεδρον, ὅτι ἔλαβον τὸν λόγον βουλευταὶ εὐγενεῖς καὶ βουλευταὶ χωρικοί. Ἡ ἀποδοκιμασία τῆς Βουλῆς κατὰ τῆς φράσεως τοῦ κ. προέδρου εἶναι ἀρκετὴ, καὶ ἑπομένως σταματῶ. Ἀλλὰ παρετηρήσατε τί ἄλλο σήμερον ἠθέλησε νὰ κάμῃ ὁ κ. πρόεδρος; Ἠθέλησε ν’ ἀπεκδυθῇ τῆς εὐθύνης τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, ὁμολογῶν τρόπον τινὰ τὸ ἄτοπον, καὶ ἠθέλησε νὰ εἴπῃ ὅτι κἄπως ἄλλως ἐννοεῖ τὸν κανονισμὸν παρ’ ὅπως ἡμεῖς.

§23ΔΑΓΡΕΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§24ΜΠΟΥΤΟΣ. Καὶ ἐγώ, κ. πρόεδρε.

§25ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. πρόεδρος, καθὼς ἐννοεῖ τὸν κανονισμόν, νομίζει ὅτι δὲν ὀφείλει νὰ ἐπιστατῇ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν· ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι ὑπεύθυνος, διότι πᾶν ὅ,τι ἀναφέρουν τὰ πρακτικὰ, τοῦτο εἶναι ἐν γνώσει βεβαίως τοῦ προέδρου (θόρυβος).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θ’ ἀκούσωμεν τὸν ῥήτορα ἢ ὄχι; Καθήσατε ν’ ἀκούσητε.

§27ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. πρόεδρος, κύριοι, ......

§28ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τίνος πρόκειται;

§29ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Περὶ ὅσων εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος.

§30ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς τελειώσουν πρῶτον τὰ πρακτικὰ, καὶ ἔπειτα.

§31ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. Εὐθυμιόπουλος μὲ ἠρώτησε περὶ τίνος πρόκειται.—Μὰ, κύριε Μίληση, μὴ ἀνησυχῇς, παρακαλῶ.

§32ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ ὅτι οὔτε ὁ κύριος πρόεδρος δύναται νὰ φέρῃ αὐτὴν τὴν συζήτησιν οὔτε ἡμεῖς· δὲν ἐννοῶ ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸν κανονισμόν...

§33ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Καὶ ὅμως ἦλθεν αὐτὴ ἡ συζήτησις. Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται· ὁ κ. πρόεδρος χθὲς δὲν ἔκρινε καλὸν ν’ ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ τῆς κατηγορίας αὐτῆς καὶ ἀπολογηθῇ, ὅταν ἔγινε χρῆσις περὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ προέδρου.

§34ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀφήσωμεν ἐκκρεμὲς αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§35ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ ν’ ἀρχίσωμεν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠρχίσαμεν. Ὁ κ. πρόεδρος θέλων νὰ δικαιολογήσῃ τὸ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως δίκαιον, ἐρειδόμενον εἰς τὸν κανονισμὸν, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω νὰ συνεμερίσθη ἡ Βουλὴ, ὁ κ. πρόεδρος εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν εὐθύνην. Λοιπὸν αὐτὰ ὀφείλομεν νὰ τὰ παρέλθωμεν ἐν σιωπῇ; Ὄχι· διότι πρόκειται περὶ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ, ὅπως ὁ πρόεδρος, ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ γνωρίζῃ τί ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή; Νομίζω, ὄχι. Νομίζει ὅτι ὁ σκοπὸς τῆς ὑπάρξεως τοῦ προέδρου, ἡ θέσις, τὰ καθήκοντα τοῦ προέδρου περιορίζονται ἁπλῶς μόνον εἰς τὴν κύρωσιν τῶν πρακτικῶν, χωρὶς νὰ ἠξεύρῃ τί ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή; Ἐγὼ νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν τὸ λέγει ὁ κανονισμός. Ὥστε ἡ ἑρμηνεία τοῦ προέδρου, τὴν ὁποίαν δίδει ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ, δὲν εἶναι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ κανονισμοῦ. Εἶχε λοιπὸν δικαίαν ἀφορμὴν ὁ κύριος πρόεδρος, διότι ὄπισθεν αὐτῆς τῆς προτάσεως ἠθέλησε ν’ ἀποφύγῃ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔλαβε διὰ τὰ χθὲς καὶ προχθὲς γενόμενα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ εἶπα ἁπλοῦς, ἀφελής· ἂν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς νομίζῃ, ὅτι τὸν προσέβαλον, τὸν λέγω εὐγενῆ· ἐγὼ ἠννόησα ἁπλοῦς. Λοιπὸν θὰ παρατηρήσω εἰς τοὺς κυρίους βουλευτὰς, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος δὲν πρέπει νὰ προσβάλληται ὁ πρόεδρος ὡς διαστρέφων τὰ πρακτικὰ, διότι δὲν εἶναι εἰς χεῖράς του.

§37ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κύριε πρόεδρε. Κύριοι, ὁ πρόεδρος ἔχει ἄδικον· ἀνέγνωσε τὸ ἄρθρον 12 καὶ δὲν ἀνέγνωσε τὸ 70, τὸ ὁποῖον λέγει ῥητῶς, «ὁ πρόεδρος καὶ οἱ γραμματεῖς ἐφορῶσι τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν.» Ἐτελείωσε λοιπὸν αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§38ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀναγνώσατε τὸ ἄρθρον, πῶς λέγει;

§39ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (ἀναγινώσκει τὸ 70 ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ). Λοιπὸν εἶναι ὑπεύθυνος ὁ πρόεδρος· ἑπομένως πᾶς τις δύναται νὰ φέρῃ αἰτιάσεις κατὰ τοῦ προέδρου. Ὁ κύριος Βαλασόπουλος τὴν ἔφερε ἐξ οἰκείας γνώσεως καὶ πεποιθήσεως, ἡ Βουλὴ εἶπε δὲν τὴν ἀποδέχεται. Δὲν δύναται λοιπὸν σήμερον νὰ ὑπάρχῃ αἰτίασις κατὰ τοῦ προέδρου. Τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ὁ κύριος Βαλασόπουλος ἐκ προθέσεως καὶ πεποιθήσεως εἶχε τὴν ἰδέαν, ὅτι παρεβιάσθησαν τὰ πρακτικά. Ἂν λοιπὸν νομίζῃ ὁ κ. πρόεδρος, ὅτι προσεβλήθη, δύναται νὰ μεταχειρισθῇ πᾶν μέσον κατ’ αὐτοῦ. Εἶναι ὑπεύθυνος λοιπὸν ὁ πρόεδρος πρῶτον, καὶ δεύτερον πᾶς ὅστις παρεκτρεπόμενος καὶ ἀποδίδων εἰς τὸν πρόεδρον ἢ πάντα ἄλλον ἔγκλημα, ὀφείλει νὰ δώσῃ εὐθύνην καὶ δὲν τὴν καλύπτει τὸ ἔνδυμα τοῦ βουλευτοῦ.

§40ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσεῖς εἶσθε ὑπεύθυνος· τὴν πρότασίν μου πρέπει νὰ τὴν καταχωρίσητε ὅπως τὴν εἶπον. Τὴν ἀπόφασιν δὲν τὴν προσβάλλω, τὴν σέβομαι μᾶλλον. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς καταγγείλω δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ, ὅτι παρεμορφώσατε τὰ πρακτικά.

§41ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παραμόρφωσις ἀποτελεῖ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ τις νὰ τὸ ἀποδίδῃ εἴς τινα ὅπως τύχει.

§42ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐθέσατε ἓν θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προκαλεῖτε τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· ἡ γνώμη εἶναι ἂν θὰ ἐπιστατήσῃ ὁ πρόεδρος εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς. Ἐκτὸς τούτου εὐηρεστήθητε νὰ κατακρίνητε τοὺς χθὲς λαλήσαντας ὡς καὶ τοὺς χθὲς ψηφίσαντας τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Μίληση, ὅτι ἐν παραβάσει τοῦ κανονισμοῦ ὡμίλησαν καὶ ἐψήφισαν, καὶ ἠθελήσατε νὰ κάμητε κατάταξιν τῶν ἀγορευσάντων καὶ νὰ τοὺς κατατάξητε εἰς τοὺς ἀπὸ τὰ χωρία καὶ τοὺς ἀπὸ τὰς πόλεις. Ὀφείλω νὰ κάμω καὶ ἐγὼ μίαν ἐξήγησιν παρὰ τὴν ἰδικήν σας, καὶ αὐτὴ εἶναι, ὅτι σέβομαι πολὺ περισσότερον τὸν καταγόμενον ἀπὸ χωρία, ἀλλ’ ἐκφράζοντα καθαρῶς τὴν ἰδέαν του, παρὰ τὸν καταγόμενον ἀπὸ τὰς πόλεις, ὅταν βλέπω νὰ μὴ ἐκφράζῃ καθαρῶς τὰς ἰδέας του ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Σέβομαι πολὺ περισσότερον τὸν κύριον Κατσικαπῆν καθόσον ἀποβλέπει τὴν γνῶσιν τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὅστις ὑπεστήριξεν, ὅτι ὁ πρόεδρος ὀφείλει νὰ ἐπιτηρῇ τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν, παρ’ ὅσον σέβομαι, δὲν λέγω δὲν τὸν σέβομαι, διότι τὸν σέβομαι τὸν κύριον πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν πεπειραμένον κύριον Χρηστίδην, τὸν ἀνυψωθέντα εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ὅπως διευθύνῃ τὰς ἐργασίας της καὶ μὴ γινώσκοντα τὸ ἄρθρον 70, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτηρήσῃ τὰ πρακτικά, καὶ ὅμως ἔρχεται καὶ ἐπιπλήττει ἕνα βουλευτήν, ὅτι κατάγεται ἀπὸ τὰ χωρία, καὶ ὅτι δὲν ἠξεύρει τί λέγει, διότι εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστατήσῃ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν. Ὀφείλομεν νὰ ἤμεθα προσεκτικοί, ἀλλ’ ἂν οἱ πεπειρακότες, οἵτινες ὀφείλουν νὰ μᾶς δώσουν πρῶτοι τὸ παράδειγμα τοῦτο, δὲν τὸ ἀκολουθοῦσι, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐπιπλήξουν τοὺς ἄλλους· καὶ ἐπίπληξις ἦτον αὐτή· ἀλλ’ ὁ κ. Κατσικαπῆς ὀρθῶς παρετήρησε, διατί αὐτὰ τὰ παράπονα δὲν τὰ ἔκαμεν ὁ κ. πρόεδρος χθές; διατὶ χθὲς ἐνῷ διήρκεσεν ὅλην τὴν ἡμέραν ἡ συζήτησις δὲν μᾶς ἔκαμε καμμίαν παρατήρησιν ἀπὸ αὐτὰς ὅπου μᾶς ἔκαμε σήμερον; Καὶ νομίζει ὁ κύριος πρόεδρος, ἂν τυχὸν περιορίσῃ τὸ θέμα εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπροτάνθη ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὸ ἐψήφισαν, ἀναιροῦνται οἱ 78 οἵτινες εἶπον, ἐγκρίνομεν τὰ λεγόμενα καὶ ψηφίζομεν ὑπὲρ αὐτῶν; Δὲν ἦτον λοιπὸν ἐν δέοντι, ἂς μεταχειρισθῶ καὶ ἐγὼ λέξεις τῆς Κυβερνήσεως, καθότι μεταξὺ τῶν ἄλλων ὀφείλομεν νὰ μιμώμεθα τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδουν, ἀκόμη καθόσον ἀποβλέπει καὶ τύπους τινὰς, διότι ἀρχίζομεν νὰ διακρινώμεθα, ὁ μὲν ἁπλοῦς, ὁ δὲ ταξίαρχος, ὁ δὲ χιλίαρχος. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ κυτάξητε τὸν κανονισμὸν, καὶ ἔπειτα νὰ φέρητε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν. Καθόσον ἀποβλέπει τὴν παρατήρησιν τοῦ κυρίου Βαλασοπούλου, ποῖος θὰ τῷ ἀρνηθῇ νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν παρατήρησιν; Τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ περιλαμβάνουν τὰς ἀγορεύσεις, ἔστω καὶ ἐν περιλήψει, καὶ τὰς προτάσεις· ὁ κ. Βαλασόπουλος ἀγορεύσας ἔφθασεν εἰς ἓν συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰ πρακτικὰ, ἐνῷ συνεπέρανε ῥητῶς, ὅτι καταγγέλλει τὸ προεδρεῖον ἢ τὸν πρόεδρον, ὅτι ἐνόθευσε τὰ πρακτικὰ, τοῦτο πρέπει νὰ μείνῃ σημειωμένον. Ἂν θέλετε νὰ ἀφαιρέσητε τοιαύτας λέξεις, ἀφαιρέσατε τὴν ψηφοφορίαν, τὴν ψηφοφορίαν τὴν χθεσινὴν· δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀφαιρέσητε 78 ψήφους, οἱ ὁποῖοι τὸ εἶπον. Ἐν οὐ δέοντι τὸ κάμνετε, κ. πρόεδρε.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπεκαλέσθη τὸ ἄρθρον 70, θὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴς νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι πρὸ τούτου ὑπάρχει ἄρθρον ῥητὸν, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ποῖον εἶναι ἑκάστου τὸ καθῆκον. Εἷς ὑπουργὸς εἶναι ὁμολογουμένως ὑπεύθυνος διὰ πᾶν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον γράφεται ἐκεῖ, ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ τὰ πράγματα, εἶναι ὑπεύθυνος ὁ εἰσηγητής. Ἰδοὺ ὁ ἴδιος κανονισμὸς ἐν ἀρχῇ ὅπου διαιρεῖ τὴν ἐργασίαν τί λέγει (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον 14). Εἶναι ἀδύνατον ὁ πρόεδρος νὰ ἐφορεύσῃ τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν καὶ ὁ νομοθέτης τὸ εἶπε ῥητῶς. Ὁ συντάκτης φέρει σημειώματα, καὶ αὐτὰ ἠμπορεῖ νὰ ἦναι λανθασμένα· πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ πρόεδρος καθήμενος ἐνταῦθα νὰ ἦναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς σημειώσεις αὐτάς; Εἷς γραμματεὺς, ὅστις εἶναι ἰδίως ὑπεύθυνος, κάθηται εἰς τὸ πλάγι καὶ κρατεῖ σημειώσεις, καὶ βλέπει ἂν ὀρθῶς γράφῃ τὰς σημειώσεις. Δὲν δύνασθε λοιπὸν διὰ τὴν μὴ ἀκριβῆ σημείωσιν τῆς λέξεως νὰ ζητῆτε ἀπὸ τὸν πρόεδρον εὐθύνας. Ὥστε, ὅ,τι εἶπον πρότερον, τὸ λέγει ῥητῶς ὁ κανονισμός· δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἓν ἄρθρον ὁ κανονισμὸς χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν εἰδικότητά του. Διὰ ταῦτα δύναται ἕνας βουλευτὴς νὰ εἴπῃ ὅ,τι θέλει· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω διὰ τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν εἶναι κυρίως ὑπεύθυνοι οἱ γραμματεῖς, ὄχι διὰ ν’ ἀφαιρέσω τὴν εὐθύνην, διότι τὴν ἀναλαμβάνω ὁλόκληρον, ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον τῆς εὐθύνης νὰ μετάσχω καὶ ἐγὼ, τὸ λέγω τοῦτο πρὸς διάκρισιν τῶν εἰδικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ πρόεδρος καὶ οἱ γραμματεῖς. Καὶ βεβαίως ἐὰν ἐκαθήμην εἰς τὴν ἕδραν τοῦ συντάκτου, δὲν μοὶ ἤθελεν διαφύγει καμμία φράσις, καμμία ἔννοια· πῶς θέλετε νὰ εὐθύνωμαι διὰ τὰς φράσεις τοῦ βουλευτοῦ Σπάρτης; Παρατηρῶ, ὅτι εἶναι ἐλεύθερος ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου καὶ Τριπόλεως νὰ λέγουν, ὅτι ὁ πρόεδρος εἶναι ὑπεύθυνος. Διὰ τοῦτο δὲν θέλω νὰ διακόψω τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως, καὶ παρακαλῶ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Καλαμῶν, ὅστις ἐζήτησε νὰ μὴ λάβῃ τὸν λόγον διὰ νὰ μὴ διακόψωμεν τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως. Θέλετε, κύριοι, νὰ λέγητε τὸν πρόεδρον, ὅτι ἔκλεψε ἢ ὅ,τι ἄλλο; εἶσθε κύριοι· ὁ καθεὶς φέρει εἰς τὴν ῥάχιν του ὅ,τι λέγει καὶ ὅ,τι φρονεῖ· κανεὶς δὲν εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς φράσεις τοῦ ἄλλου.

§44ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἔχω κἄτι τι νὰ εἴπω.

§45ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τὰ πρακτικὰ τί ἔγιναν;

§46ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, ἠξεύρετε πῶς ὡμοιάσαμεν; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν παροιμίαν χωρικὴν, διότι χωρικὸς εἶμαι «ντράπου ἡ κόρη τὴν μιὰ φορὰ, ντράπου τὴν ἄλλη, ὕστερον εὑρέθη γκαστρωμένη». Ἦλθον καὶ ἀπήγγειλαν κατὰ τῆς Βουλῆς, κατὰ τοῦ προέδρου, κατὰ τῆς πλειοψηφίας κατηγορίαν, ἐζήτησαν τὴν καταδίκην, καὶ ἡ πλειοψηφία συνεπὴς πρὸς τὰς ἀρχάς της καὶ τὴν ἀποστολήν της, μετριοπαθῶς φερομένη, παρέβλεψε διὰ νὰ μὴ εἴπω τίποτε ἄλλο. Κάθε ἄλλο ἤλπιζον νὰ ἀκούσω, παρὰ ὅτι θὰ εὑρεθῶσι τοιοῦτοι νὰ φέρωσι κατηγορητήριον κατὰ τῆς πλειοψηφίας, καὶ ὅμως ἐσιωπήσαμεν· καὶ σήμερον ἔρχονται καὶ λέγουν, καὶ λυποῦμαι, διότι ἐξῃρέσατε τὸν ἑαυτόν σας ἀπέναντι τῶν ἄλλων καὶ νὰ δικαιολογηθῆτε ἐνώπιον ἐγκλήματος, ἐνῷ ἔγκλημα δὲν ὑπάρχει. Καὶ ὅταν ἔρχωνται καὶ ἀμφισβητοῦν τὴν εἰλικρίνειαν μιᾶς συνεδριάσεως καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς, σᾶς ἐφάνη παράξενον, ὅ,τι λέγουν, ὅτι δὲν συντάσσετε τὰ πρακτικὰ καλά;

§47ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§48ΔΑΓΡΕΣ. Μοῦ εἶναι ἀδιάφορον, δὲν θὰ χάσῃ τὸ ἔθνος, ἂν θὰ ἀπωλεσθῶσιν εἰς τὴν συζήτησιν δύω καὶ τρεῖς ἡμέραι, θὰ χάσῃ ὅταν δὲν λεχθῇ ἡ ἀλήθεια ἐκ τοῦ βήματος τούτου πλήρης. Ὅταν, κύριοι, ἀμφισβητῆται ἡ γνησιότης μιᾶς συνεδριάσεως, δὲν ἀμφιβάλλετε, ὅτι δὲν θ’ ἀμφισβητηθῇ καὶ ἡ γνησιότης ὁλοκλήρου συνόδου; Καὶ ὅταν ἦσαν παρόντες 97 καὶ οἱ 95 σᾶς εἶπον, ὕστερον ἀπὸ πολλοὺς λόγους καὶ ἀνέτους σκέψεις, ὅτι ἐμμένουν εἰς τὰς ἰδέας των καὶ οἱ ἴδιοι 95 ἐπαναλαμβάνουν καὶ σᾶς λέγουν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἀπεφασίσαμεν ἦτο εἰλικρινὲς καὶ σύμφωνον μὲ τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, ἔρχεσθε, κύριοι, νὰ φέρητε εἰς ἀμφισβήτησιν τὰ πρακτικά; δύναταί τις νὰ ἐπιμένῃ ὅσον θέλῃ καὶ νὰ γράψῃ ὅ,τι θέλει, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς ἐπιμονῆς του ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἂν ἔχωσι καλῶς, καὶ ἡ ἀπάντησις αὐτῆς εἶναι τὸ ἁγνὸν, τὸ ἀληθές. Τὸ νὰ καθήμεθα ν’ ἀπασχολώμεθα καὶ νὰ θέλωμεν νὰ χωρίσωμεν τὸν ἕνα ἀπ’ ἐδῶ καὶ τὸν ἄλλον ἀπ’ ἐκεῖ, αὐτὸ νομίζω ὅτι εἶναι μάταιον.

§49ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ συζητήσεως (θόρυβος).

§51ΜΠΟΥΤΟΣ. Σήμερον λέγει ὁ κ. Δαγρὲς, ὅτι δὲν χάνεται ὁ κόσμος ἂν παραταθῶσιν αἱ συνεδριάσεις δύω καὶ τρεῖς ἡμέρας, τὸ Σάββατον ὅμως καὶ τὴν Κυριακὴν ἐχάνετο (θόρυβος).

§52ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον. Πρέπει νὰ ὁμιλήσω.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος ἀντικειμένου;

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς ἐπικυρώσεως τῶν πρακτικῶν. Τὴν ἐρώτησίν σας δὲν τὴν ἐννοῶ.

§56ΜΙΛΗΣΗΣ. Πρόκειται ἐπίσης περὶ τῆς ἑρμηνείας τοῦ κανονισμοῦ, κύριε πρόεδρε, τὴν ὁποίαν ἐφέρατε εἰς τὸ μέσον σεῖς αὐτός.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κανονισμοῦ, σᾶς εἶπον ὅτι καθεὶς ἂς σκέπτεται ὅπως θέλει, ἡμεῖς ἔχομεν τὸν κανονισμὸν γραμμένον.

§58Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ζητήσατε ἂν ἔχωσι καλῶς τὰ πρακτικὰ (θόρυβος).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, περὶ τῶν πρακτικῶν ὁ λόγος.

§60ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ζητεῖτε τὴν ἑρμηνείαν ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ, γίνεται συζήτησις, λέγετε ὅτι ἔκλεισεν ἡ συζήτησις, καὶ μετὰ ταῦτα ἐπιτρέπετε καὶ ὁμιλεῖ ὁ κ. Δαγρὲς, κατόπιν σᾶς ζητεῖ ἄλλος βουλευτὴς τὸν λόγον, καὶ λέγετε ὅτι πρόκειται περὶ τῶν πρακτικῶν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. Αὐτὴν τὴν τακτικὴν δὲν τὴν ἐννοῶ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, κ. Πρόεδρε, ὅτι αὐτὴν τὴν συζήτησιν τὴν ἐπροκαλέσατε ὑμεῖς καὶ ὅλως ἀδίκως, διότι σήμερον δὲν πρόκειται νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν προχθεσινῶν πραγμάτων. Ὁ κ. Βαλασόπουλος εἶπεν, ὅτι, ἐγὼ εἶπον αὐτὰ καὶ ἐπιθυμῶ νὰ σημειωθῶσιν εἰς τὰ πρακτικά. Αὐτὸ δὲν εἶναι δικαίωμα, οὔτε τῆς Βουλῆς, οὔτε τοῦ κ. Προέδρου, ἠμπορεῖ νὰ διέφυγον τοῦ συντάκτου λέξεις τινὲς, ἀλλὰ τὰς ἐνθυμήθη ἐκεῖνος ὅστις τὰς ἐπρόφερε, ἑπομένως δὲν ἔχει κανεὶς δικαίωμα νὰ τοῦ ἀρνηθῇ τὴν διόρθωσιν.

§61ΜΙΛΗΣΗΣ. Παραλύομεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαμῶν· ὁ κ. Δαγρὲς συχνὰ πυκνὰ ἐπικαλεῖται τὴν καλὴν πίστιν.

§62ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ πάλιν τὴν ἐπικαλοῦμαι.

§63ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ πάλιν τὴν ἐπικαλεῖσθε, κύριε Δαγρέ· σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν ποῖος ἐπροκάλεσε τὴν σημερινὴν συζήτησιν, ἥτις ἐπασχολεῖ τὸ Σῶμα;

§64ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ Πρόεδρος.

§65ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν ὁ πρόεδρος ἐπροκάλεσεν αὐτὴν, διότι ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸν κανονισμὸν ἐπὶ τοῦ μέρους τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἔχει ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν, ποῖος παραλύει τότε τὰς συζητήσεις καὶ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, κ. Δαγρέ; Ἀλλὰ, κύριοι, ποῖος ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τὴν ἐπαύριον μιᾶς μακρᾶς συζητήσεως, καθ’ ἣν ἐτήρησε σιγὴν τάφου, καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας, ἔρχεται καὶ σᾶς λέγει, «Ἐγὼ δὲν εἶχον καμμίαν μετοχὴν εἰς τὰ πρακτικὰ, ἐγὼ δὲν φέρω καμμίαν εὐθύνην διὰ τὴν σύνταξιν αὐτῶν»; Μήπως ὁ κ. Πρόεδρος ἐζήτησε νὰ κάμῃ ἐπισήμως un aquit de conscience; Μήπως εὑρίσκει ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὸν μυχὸν τῆς συνειδήσεώς του κἄτι τι, τὸ ὁποῖον τῷ λέγει, ὅτι τὸ τελευταῖον μέρος τῶν πρακτικῶν τοῦ σαββάτου δὲν εἶναι ἀληθὲς, δὲν εἶναι γνήσιον.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴν ἐξέρχεσθε τοῦ προκειμένου (θόρυβος.)

§67ΤΙΝΕΣ. Ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, τὰ ἐπροκαλέσατε αὐτά.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ εἶπον ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ, κύριοι! Μὴν ἐπανέρχεσθε, κύριοι, εἰς τὴν συζήτησιν οὔτε τοῦ σαββάτου, οὔτε τῆς κυριακῆς.

§69ΜΙΛΗΣΗΣ. Λυποῦμαι, κ. Πρόεδρε, διότι ὅσον καὶ ἂν προσεπάθησα νὰ εὕρω τὸν σκοπὸν τῆς προτάσεώς σας τῆς σημερινῆς, δὲν ἠμπόρεσα νὰ εὕρω ἄλλον· δὲν ἠμπόρεσα νὰ πείσω ἐμαυτὸν, ὅτι ἄνθρωπος ὡς ὁ κ. Χρηστίδης, ὅστις ἐγήρασεν εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον, δὲν ἐγνώριζεν ὅτι ἔχει εὐθύνην διὰ τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν. Ἠθέλησε λοιπὸν, κύριοι, ὁ ἀξιότιμος κ. Χρηστίδης νὰ εἴπῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἂν συνέβη κἄτι τι παράχορδον ἐν τοῖς πρακτικοῖς, αὐτὸς δὲν ἔχει καμμίαν εὐθύνην, αὐτὸς ἀπονίπτεται τὰς χεῖρας.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τὴν ἀναλαμβάνω!

§71ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ ἑρμηνεία ὅμως, τὴν ὁποίαν ἐζητήσατε νὰ δώσητε εἰς τὸν κανονισμὸν, αὐτὸν καὶ μόνον τὸν σκοπὸν εἶχεν, οὐδένα ἄλλον.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τὸ μέλλον.

§73ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ὑποθέτω, ὅτι ἔγεινε χωρὶς σκοπὸν καὶ χωρὶς λογικὴν σκέψιν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ παρατείνετε μίαν συζήτησιν, ἥτις δὲν ἔχει τὸν τόπον της!

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἄρθρον 70 τοῦ κανονισμοῦ, κύριε Πρόεδρε. (θόρυβος). Ὁ θόρυβος δὲν θὰ μ’ ἐμποδίσῃ. Θὰ τελειώσω, κύριε Πρόεδρε! Τὸ ἄρθρον 70, λέγω, τοῦ κανονισμοῦ διατάττει ῥητῶς καὶ σαφῶς ὅτι, «ὁ πρόεδρος καὶ οἱ γραμματεῖς ἐφορῶσι τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα (ἀφοῦ ἐγκριθῶσιν παρ’ αὐτῶν) ἀναγινώσκονται εἰς τὴν Βουλήν». Λοιπὸν τὰ πρακτικὰ τοῦ Σαββάτου τὰ ἀνεγνώσατε, τὰ ἐνεκρίνατε καὶ ἔπειτα τὰ ἐπαρουσιάσατε εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπικύρωσιν. Ὅθεν πᾶσαν ἐξ αὐτῶν ἠθικὴν εὐθύνην φέρετε ὁλόκληρον καὶ ἐνώπιον τοῦ ἔθνους καὶ ἐνώπιον τῆς ἱστορίας καὶ ἐνώπιον τῆς συνειδήσεώς σας. Ἐτελείωσα.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁλόκληρον! (θόρυβος). Δὲν φοβοῦμαι τὴν εὐθύνην, ὅλην τὴν ἀναδέχομαι, καὶ μάθετε ὅτι δὲν λαμβάνω μέρος, εἶμαι εἰλικρινέστατος.

§77ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ θέλομεν νὰ λαμβάνετε μέρος.

§78ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ πρακτικὰ εἶναι σβυσμένα· τὰ ἐδιορθώσατε, τὰ ἐπλαστογραφήσατε!

§79ΔΑΓΡΕΣ. Ἢ πρέπει νὰ καταστήσωμεν τὴν Βουλὴν σεβαστὴν ἢ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ διάβολο! (θόρυβος καὶ διαπληκτισμοί.)

§80ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συκοφαντῶμεν τὸν πρόεδρον.

§81ΤΙΝΕΣ. (ἐξ ἀριστερῶν.) Νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν αὐτὴν ὁ κ. Βαλασόπουλος, κύριε πρόεδρε!

§82ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ν’ ἀποδοκιμασθῇ! (διαπληκτισμοὶ μεταξὺ Μίληση καὶ Κοριζῆ).

§83ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ὁ Βαλασόπουλος ὕβρισε τὸν Κουμουνδοῦρον, ὁ ἴδιος, καὶ τώρα κάθηται πλησίον του.

§84Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι πρέπον νὰ γίνωνται αὐτὰ ἐδῶ μέσα.

§85ΠΙΠΙΝΟΣ. Ἔννοια σας, κ. Λυκοῦργε, διότι παραμικρὸν ἀπὸ ἡμᾶς κακὸν δὲν θὰ προέλθῃ.

§86Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ προχωρήσωμεν, κ. Πρόεδρε!

§87ΤΙΝΕΣ. (ἐξ ἀριστερῶν ἐγειρόμενοι.) Ὄχι· νὰ τ’ ἀνακαλέσῃ πρῶτον, κύριε Πρόεδρε!

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε κάτω, κύριοι βουλευταί, παρακαλῶ! Κύριοι, καὶ ἀποτείνομαι εἰς ὅλους ἀνεξαιρέτως, ἀποτείνομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀποδοκιμάσητε τὴν διαγωγὴν αὐτοῦ τοῦ βουλευτοῦ.

§89ΜΙΛΗΣΗΣ. Διατί, κ. πρόεδρε;

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς κατήγγειλεν, ἐσυκοφάντησε τὸν πρόεδρον, εἶπεν, ὁ πρόεδρος αὐτὸ τὸ μέρος τὸ ἐδιώρθωσε.

§91ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὸ ἀνακαλεῖ.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ ἀνακαλεῖ, διότι ἔχει ἀρκετὴν φιλοτιμίαν νὰ μὴ τὸ ἀνακαλέσῃ. Λοιπὸν σᾶς λέγω, ὅτι εἰς τὸ χέρι μου δὲν ἔπιασα αὐτὸ τὸ χαρτί. Κύριοι, θὰ φέρω μάρτυρας ὅλον τὸ γραφεῖον τώρα· διότι αὐτὴ ἡ προσβολὴ, κ. βουλευτὰ ἐκ Λακεδαίμονος, εἶναι προσβολὴ, τὴν ὁποίαν εἰς τὸν ὑπηρέτην σας δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε, πολὺ ὀλιγώτερον εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς· ὀφείλετε λοιπὸν ν’ ἀνακαλέσητε.

§93ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ὕβρεις παριστάνουν τὸν χαρακτῆρα τοῦ λέγοντος, καὶ οὐχὶ τοῦ ὑβριζομένου.

§94ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ παρεξηγήσεις βλέπω, κύριοι, ὅτι δὲν τελειώνουν· δὲν φοβοῦμαι, καὶ εἶπον ὅτι παρεξηγοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι εἰλικρινεῖς· εἶπον εἰς τὸν πρόεδρον, μὴ ἐπικαλῆται τὴν εἰλικρίνειαν, διότι τὰ πρακτικὰ αὐτὰ εἰς τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον καταλήγει τὸ συμπέρασμά μου εἶναι σβυσμένα.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπὸ ποῖον;

§96ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀδιάφορον ἀπὸ ποῖον· ἰδοὺ εἶναι σβυσμένα, καὶ ἂν δὲν εἶναι καταδικάστε με. Εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω, κύριε πρόεδρε, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ κανονισμοῦ ἀφορῶντος τὰ πρακτικά. Σὲ ἐρωτῶ λοιπόν, ποῖος διώρθωσε αὐτὰ τὰ πρακτικά; (θόρυβος). Εἶχον τὸ δικαίωμα λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι εἰλικρινῆ τὰ πρακτικὰ, λέγω, ὅτι ὑπῆρξεν ἀνειλικρίνεια καὶ ἰδοὺ ὅτι εἶναι σβυσμένα (θόρυβος)· ἐγὼ δὲν προσβάλλω κανένα, εἶπον ἓν γεγονὸς, ὅτι εἶναι σβυσμένα τὰ πρακτικὰ, καὶ αὐτὸ εἶναι ἀληθέστατον.

§97ΡΟΥΦΟΣ. Δὲν σημαίνει αὐτό· πολλάκις εἶπε πλαστογράφον καὶ κακοῦργον τὸν Κουμουνδοῦρον· καὶ τώρα κάθηται κοντά του.

§98ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν πρόκειται ἐὰν ᾖναι διόρθωσις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, διότι ἠμπορεῖ ὁ συντάκτης νὰ ἔβαλε φράσιν, τὴν ὁποίαν κατόπιν διέγραψεν. Ἐδῶ πρέπει ὁ κ. Βαλασόπουλος, ὁ ὁποῖος εἶναι κοινοβουλευτικὸς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἀντεπροσώπευσε τὴν ἐπαρχίαν του εἰς διαφόρους περιόδους, ὁ ὁποῖος ἀνέβη εἰς τὴν ἕδραν τοῦ ὑπουργοῦ, πρέπει νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι τοῦ διαφεύγει μία φράσις ἀνοίκειος πρὸς τὸν πρόεδρον, διότι εἶναι λυπηρὸν ἀπό τινων ἡμερῶν, ἐπήρατε σβάρνα Βουλὴν, κυβέρνησιν, προεδρεῖον καὶ ἦλθον νὰ εἴπουν κατὰ πρόσωπον τοῦ προέδρου, ὅτι ψεύδεται. Ὁ κ. Βαλασόπουλος πιστεύω ἐν πεποιθήσει, ὅτι δὲν εἶχε κατὰ νοῦν νὰ ἐξυβρίσῃ τὸν πρόεδρον, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τοῦ διέφυγε μία φράσις ἀνοίκειος (θόρυβος).

§99ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ γεγονὸς ὑπάρχει· εἶναι σβυσμένον.

§100ΔΑΓΡΕΣ. Ἐσυνειθίσατε νὰ θορυβῆτε, ἀλλὰ μοὶ εἶναι ἀδιάφορον. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι εἰς τὰ πρακτικὰ ἠμπορεῖ νὰ φαίνηται καὶ ἓν σβύσιμον καὶ μία μελανιά· τοῦτο δὲν σὲ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃς, ὅτι ὁ πρόεδρος μετέβαλε δολίως τὰ πρακτικά, διότι ἠμπορεῖ νὰ διορθωθῇ ἐπὶ καλοῦ καὶ ὑπὲρ ὑμῶν. Δὲν ἔχετε λοιπὸν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποκαλέσητε τὸν πρόεδρον ψευδόμενον, τὸν ὁποῖον περιέβαλε μεγάλη καὶ κολοσσαία πλειοψηφία τῆς Βουλῆς.

§101ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὁ κ. Βαλασόπουλος δὲν εἶχεν εἰς τὸν νοῦν του νὰ προσβάλῃ τὸ προεδρεῖον, πολὺ δὲ περισσότερον τὸν ἀξιοσέβαστον πρόεδρον κ. Χρηστίδην. Ὅταν εἶπεν, ὅτι εἰς τὰ πρακτικὰ φαίνεται μία διαγραφή, ἐὰν ᾖναι ἀληθές, ὅτι ἡ διαγραφὴ αὕτη ὑπάρχει, ὁ κ. Βαλασόπουλος ὡμολόγησε μίαν ἀλήθειαν, ἑπομένως ἡ ἀλήθεια δὲν προσβάλλει κανένα. Λοιπὸν δὲν βλέπω ποῦ ἔγκειται ἡ προσβολὴ κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ κ. προέδρου, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Δαγρὲς ἀνέλαβε τὸν ἀγῶνα νὰ συνηγορήσῃ μὲ τόσην ἐμπάθειαν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. πρόεδρον νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ὁ κ. Βαλασόπουλος δὲν ἐννόησε νὰ προβάλῃ τὸν πρόεδρον, ἐννόησε νὰ προσβάλῃ τὰ πρακτικά, ὡς μὴ διαλαμβάνοντα ἀλήθειαν, καὶ ἑπομένως ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ κ. Βαλασόπουλος καὶ πᾶς ἄλλος βουλευτὴς νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν αὐτῶν. Περιττὴ λοιπὸν ἦτον ἡ συνηγορία τοῦ κ. Δαγρὲ ὑπὲρ ὑμῶν, κ. πρόεδρε.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θὰ σᾶς φέρω ὅλα τὰ πρακτικὰ ὅλων τῶν ἡμερῶν, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι δὲν ὑπάρχει πρακτικόν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι διωρθωμένον εἰς 50 μέρη ἀπὸ τὸν ἴδιον συντάκτην, καθότι ὁ συντάκτης κάθε πρωΐ μετὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου κάθεται καὶ ἀναγινώσκει, προσθέτει καὶ ἀφαιρεῖ· καὶ μάλιστα χθὲς παρετήρησα, ὅτι ἡ προσθήκη εἶναι τόσον μεγάλη ἐδῶ, ὥστε δὲν εἶχον τόπον νὰ βάλω τὴν μονογραφήν μου πρὶν ἀναγνωσθοῦν Λοιπὸν αὐτὸ δὲν εἶναι πρώτην φορὰν ὅπου διορθώνονται τὰ πρακτικά, διότι κατὰ τὸ ἴδιον ἄρθρον, τὸ 70, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθησαν, τὰ πρακτικὰ αὐτὰ ἀντιγράφονται, ἀφοῦ ἀναγνωσθοῦν εἰς τὴν Βουλήν, καθὼς ἠξεύρετε. Δὲν εἶναι λοιπὸν διόλου παράδοξον, ἐὰν αὐτὰ τὰ σχέδια τῶν πρακτικῶν ᾖναι διορθωμένα εἰς πολλὰ μέρη. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἦσθε δίκαιοι καὶ ἂς ᾖναι σύντροφός σας ὁ κ. Βαλασόπουλος. Αὐτὸς ὁ ὁποῖος εἶναι φίλος σας, αὔριον θὰ ᾖναι ἐχθρός, καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος σᾶς φαίνομαι ἀμφίβολος, αὔριον ἠμπορεῖ νὰ ᾖμαι φίλος σας (ἱλαρότης). Διὰ ταῦτα ὀφείλετε νὰ εἴπητε τὸν φίλον σας σήμερον τὸν κ. Βαλασόπουλον νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν του.

§103ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τίποτε. Σεῖς ἐπικαλεῖσθε τὴν εἰλικρίνειαν αὐτήν. Ἐγὼ εἶπον δὲν πιστεύω· καὶ διότι τὰ πρακτικὰ τὰ σημερινὰ ἐκεῖ ἴσα ἴσα ὅπου ἐγὼ κατηγορῶ τὰ πρακτικὰ ἐσβύσθησαν, μάλιστα ὁ γραμματεὺς κ. Πονηρόπουλος εἶπεν, ὅτι κατηγορῶ τὸ προεδρεῖον.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος τὸ εἶπε;

§105ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πονηρόπουλος ὁ γραμματεὺς εἶπε, δὲν δέχομαι τὴν κατηγορίαν τοῦ προεδρείου. Λοιπὸν ὁ συντάκτης εἶχε γράψει τὴν πρότασίν μου, καθαρά, καὶ εἶπον, ὅτι φαίνεται ὅτι οἱ κ. κ. γραμματεῖς δὲν τοὺς ἤρεσε τόσον καὶ τὴν ἔσβυσαν. Εἶπον λοιπὸν μὴ ἐπικαλῆσθε τὴν εἰλικρίνειαν, ἀφοῦ τὰ πρακτικὰ εἶναι σβυσμένα· (θόρυβος). Ἐρωτήσατε ὅλους τοὺς βουλευτὰς καὶ ἂν δὲν ᾖναι τοῦτο, τότε μάλιστα. Ἐγὼ δὲν ἤθελον τὸ εἰπεῖ, ἀλλὰ κἄθε στιγμὴν ἀκούομεν τὴν εἰλικρίνειάν μου, τὴν καλήν μου πίστιν, καὶ τὸ εἶπον αὐτὸ (θόρυβος).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ἀνακαλέσατε τὴν προσβολὴν, τὴν ὁποίαν ἐξεφράσατε κατὰ τοῦ προέδρου.

§107ΤΙΝΕΣ. Εἶπεν ὅτι δὲν ἐξέφρασε.

§108ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Διὰ τῆς ἐξηγήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Βαλασόπουλος, ἀνεκάλεσε καθαρῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπε.

§109Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι τώρα πλέον, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βαλασόπουλος δὲν ὑπάρχει οὔτε ἰδέα πλέον περὶ προσβολῆς.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§111ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§113ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δύω λέξεις, κ. πρόεδρε. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν ἂν εὐχαριστῆται νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῶν κ. βουλευτῶν ἐκ Κερκύρας κ. Τοπάλη καὶ τοῦ κ. Μονόπωλη.

§114Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὰ ἐντάλματα τοῦ 1867, 1868 καὶ 1869.

§115ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα, ὑποστηρίζομεν τὴν πρότασιν.

§116ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ἐντάλματα τῶν βοηθειῶν καὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας.

§117ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Κύριε πρόεδρε, πρὸ 12 περίπου ἡμερῶν ἐζήτησα νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα ῥητὴ, καὶ δὲν ἦτο ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν τὸ ἐζήτησα, ὅπως συζητηθῇ τὸ ἀντικείμενον τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, τὸ ὁποῖον ἐγὼ θεωρῶ λίαν κατεπεῖγον. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν μοῦ ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο πρὶν ἢ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης ἐπεξεργασθῇ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑπὸ σκέψιν· ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς κ. Κ. Πετσάλης μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος θὰ καταθέσῃ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Τοῦτο συνέβη τὴν 17 8βρίου. Ἄχρι σήμερον παρῆλθεν ἡ ἑβδομὰς καὶ χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Ῥοντήρης, (καὶ χαίρω ὅτι εὑρίσκεται σήμερον εἰς τὴν συνεδρίασιν, ὁ ἀξιότιμος κ. Ῥοντήρης μᾶς ἐπέπληξε, ἐπέπληξε τὴν ἀντιπολίτευσιν ὅλην ὅτι πολὺ ὀλίγον κηδόμεθα περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐπαρχιῶν, ὅτι ὅλως διόλου ἀμεριμνήσαμεν τὸ ζήτημα τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, καθότι παρατείνομεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς γενικῆς ἀρχῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ δύω ἡμέρας καὶ μίαν ὥραν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ῥοντήρης εἶναι εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία ἔχει νὰ ἐπεξεργασθῇ τὰ νομοσχέδια περὶ ληστείας. Ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ ἡ Βουλὴ ἄχρι τῆς στιγμῆς δὲν ἀντελήφθη τοῦ ἀντικειμένου τῆς ἀσφαλείας, καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ ἀντικειμένου τῆς ληστείας, καὶ ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις χθὲς ἐπεπλήχθη ὅτι ἔδειξεν ὀλίγην στοργὴν εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι μαστίζονται ἀπὸ τὴν ληστείαν, καὶ τὴν ἐπίπληξιν ταύτην τὴν ἤκουσεν ἡ ἀντιπολίτευσις ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ῥοντήρη, ἐγὼ ὁ ὁποῖος εἶμαι ἀπὸ ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία δόξα τῷ θεῷ δὲν μαστίζεται ἀπὸ ληστείαν, ὁ ὁποῖος πολλάκις ἀνύψωσα τὴν φωνήν μου, ὅπως ὁρισθῇ ἡ τακτικὴ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἐπερωτῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ῥοντήρην τὸν ἐπιπλήξαντα ἡμᾶς χθὲς καὶ τὸν ὄντα εἰσηγητὴν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς μελλούσης νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τῶν νόμων περὶ ληστείας νὰ μᾶς εἴπῃ· τί ἔκαμεν ἄχρι τοῦδε; Οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ῥοντήρη καὶ τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος βλέπω, ὅτι μὲ κυτάζει προσεκτικῶς, ἐπαναλαμβάνω τὴν πρότασίν μου νὰ ὁρισθῇ ῥητὴ ἡμέρα, ὅπως συζητηθῇ τὸ ἀντικείμενον τῆς ληστείας καὶ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας.

§118ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§119ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Χαίρω πολὺ ὅτι βλέπω τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Ζακύνθου τόσον πολὺ ἐνδιαφερόμενον ὑπὲρ τῆς ἀσφαλείας. Εὐχαρίστως δίδω τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτησε, ἀλλὰ πρὸ τούτου πρέπει νὰ ἐξηγήσω ἀκριβῶς μίαν διαστροφὴν, τὴν ὁποίαν ἀκουσίως ἴσως ἔκαμεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ζακύνθου. Χθὲς δὲν διετύπωσα ἐπιχείρημα ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς καταναλώσεως τοῦ χρόνου ἐπὶ ματαίῳ, διότι καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὴν διοίκησιν χρειάζεται καὶ ἡσυχία καὶ χρόνος· ἀνέπτυξα ῥητῶς ὅτι ἡ διοίκησις τῶν ἐπαρχιῶν, ἐνόσῳ, εἶπον, ἡ Κυβέρνησις ἐν Ἀθήναις ἐπασχολεῖται εἰς τὸ πολιτικὸν ζήτημα, ἡ διοίκησις ἐν ταῖς ἐπαρχίαις δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ἦναι οἰκτρά· ἐξέφρασα λοιπὸν τὴν γνώμην μου ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκτιμήσῃ τὸν βαθμὸν τῆς πολλῆς ἀξίας τοῦ χρόνου, ὅστις κατηναλώθη τόσας ἡμέρας εἰς ἓν τοιοῦτον ζήτημα. Χθὲς ἀκόμη ἐν τῇ ἀγορεύσει του ὁ κ. βουλευτὴς ὑπεστήριξεν ὅτι ἐγὼ δῆθεν ἰσχυρίσθην ὅτι ἡ βουλευτικὴ πάλη πρέπει νὰ περιορίζηται, ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἔχει ὅρια. Ἀποκρούω ταῦτα· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἐγὼ εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταναλίσκηται ὁ πολύτιμος χρόνος ἐν ἀργίᾳ, καθότι ἔπρεπε καὶ τὴν Κυριακὴν νὰ ἐργασθῶμεν καὶ ἐὰν δὲν ἤρκει τοῦτο νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις καὶ τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι παρεξηγήθην. Παρεξηγοῦμαι ἀκόμη καὶ πρὸς τὸ κεφάλαιον τῆς ληστείας. Ἔχω ἐργασίας πολλὰς καὶ ἂς τὸ πιστεύσῃ πᾶς ὅτι καὶ πέρυσι τὸ ζήτημα τῆς ληστείας ἦτο τὸ κύριον μέλημά μου, καὶ ἐφέτος ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ νύκτας ἠσχολήθην καὶ εἰργάσθην καὶ ἐνασχολοῦμαι καὶ εἰς τὴν Βουλήν· συγχωνεύω ὅλα τὰ νομοσχέδια τῆς τε ἐπιτροπῆς καὶ τὰ ἄλλα. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἦτον εὐχερὲς, διότι ἦσαν 6 ἢ 7 νομοσχέδια διαφόρων βουλευτῶν, τὰ ὁποῖα ὅλα ἔπρεπε νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς ἓν γενικὸν σύστημα, καὶ νὰ συγχωνευθῶσιν εἰς μίαν κεντρικὴν ἰδέαν. Ἡ ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος, δὲν ἐνόμισε δίκαιον νὰ θέσῃ τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως οὔτε κανὲν ἐκ τῶν ἄλλων σχεδίων ὡς βάσιν, διότι ἂν προετίμα αὐτὸ τὸ σύστημα ἴσως ἡ ἐργασία θὰ ἦτο τελειωμένη, ἀλλ’ ἔθεσεν εἰς ἴσην μοῖραν τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως μὲ ὅλα τ’ ἄλλα, καὶ ἔπρεπε νὰ τεθῇ μία βάσις νέα. Ὄχι μόνον λοιπὸν ἐπὶ τούτου εἰργάσθην, ἀλλ’ ἔκαμα καὶ ἄλλα ἀπὸ ζῆλον ἰδιάζοντα πρὸς τὸ ἔργον· παρεκάλεσα πάντας τοὺς εἰδήμονας βουλευτὰς καὶ μὴ καὶ προσῆλθον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξήγησαν τὴν γνώμην των καὶ ἡ ἐργασία εἶναι ἀρκετὰ προχωρημένη, καὶ βεβαίως, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ παραταθεῖσα ἐπὶ 7 καὶ 8 ἡμέρας...

§120ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δύο ἡμέρας καὶ μίαν ὥραν.

§121ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐπὶ 7 ἢ 8 ἡμέρας, ἴσως τὸ νομοσχέδιον θὰ ἦτο συζητημένον εἰς τὰ καθέκαστα ὑπὸ τῶν ἐπιτροπῶν. Ἡ πίεσις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιβληθῇ. Ἐγὼ ἰδίως ἠδυνάμην νὰ παραπονεθῶ, διατὶ νὰ μὴ ἦναι ἕτοιμον τὸ νομοσχέδιον, διότι οἱ βουλευταὶ οἱ συγκροτοῦντες τὰς ἐπιτροπὰς αὐτὰς δὲν ἠδύναντο εἰμὴ νὰ ἦναι ἐν ταῖς συνεδριάσεσι τοῦ σώματος. Λοιπὸν χωρὶς νὰ τάξω προθεσμίαν, ἐντὸς 3 ἢ 4 ἡμερῶν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τοὐλάχιστον ἐντὸς τῶν ἐπιτροπῶν διασκευάζεται καὶ εἰσάγεται.

§122ΛΕΚΚΑΣ. Κύριοι, ἐκτιμῶ τὴν εὐφυΐαν καὶ τὴν φιλοπατρίαν τοῦ προαγορεύσαντος. Θέλω νὰ τὸν πιστεύσω, διότι ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ προηγουμένη πεῖρα μὲ ἔκαμε νὰ συλλογισθῶ. Ἐπεθύμουν νὰ ὑπῆρχε ἡ καλὴ πίστις καὶ ἐλπίζω νὰ ὑπάρχῃ καὶ εὔχομαι νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ μέλλον· θὰ εὐχαριστηθῶ πολὺ ἐὰν πράγματι εἰς 3, εἰς 4, εἰς 5, εἰς 8, εἰς 18 ἡμέρας, ἀφοῦ τελειώσῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ποθητοῦ ἀντικειμένου· ἀλλ’ ἤκουσα δυστυχῶς ψυθιρισμοὺς ὅταν ἐλάλει ὁ προαγορεύσας «μετὰ τὸν προϋπολογισμόν». Ἀλλοίμονον ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, δυστυχὲς τὸ ἔθνος, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ἀνάξιοι ἡμεῖς ἐὰν ἀφήσωμεν τὸ ἀντικείμενον τῆς λῃστείας νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἢ καθόλου, ἢ τὸ ἐρχόμενον ἔτος.

§123ΤΙΝΕΣ. Διατί; (θόρυβος).

§124ΛΕΚΚΑΣ. Ἐλᾶτ’ ἐδῶ, ὑπάρχουν στενογραφημένα πρακτικὰ, καὶ ὅταν μὲ ἀνασκευάσητε καὶ μὲ δείξητε εἰς τὴν κοινωνίαν ὅτι ἐγὼ εἶπον ληρήματα καὶ σεῖς ἔχετε ἀρχὰς, εἶσθε εὐτυχέστεροι ἐμοῦ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη τὸ διατὶ καὶ τὸ μοῦ μοῦ μοῦ. Αὐτὰ δὲν ἀνήκουν εἰς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἀξίωσιν νὰ προΐστανται τῶν συμπολιτῶν των. Κύριοι, καὶ χθὲς μὲ εἴδετε ἀγανακτοῦντα, μὴ θέλοντα νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι δυστυχῶς ἔπασχον, καὶ βλέπετε ὅτι πάσχω, ἀλλὰ προκληθεὶς δὲν ὑποχωρῶ. Πολλὰ ὀλίγην ἀξίαν δίδω, ἂς τὸ εἴπω, εἰς τὰς ἀσχημίας μας, δὲν φροντίζω διὰ τὰ ἄλλα· τὸ ἀντικείμενον ὅμως τῆς λῃστείας, τὸ ἀντικείμενον τῆς κοινῆς ἀσφαλείας, τὸ ἀντικείμενον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παριστᾷ τὴν Ἑλλάδα ὡς ἔθνος ἀνάξιον ἐλευθεριῶν, ὡς ἔθνος ἄξιον νὰ διαγραφῇ ἀπὸ τὸν χάρτην τῶν ἐξευγενισμένων ἐθνῶν, μὲ βασανίζει πολὺ καὶ μοὶ ἐφάνη πάντοτε κάπως παράδοξον ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ ν’ ἀκούσω ἀναβολάς. Ἐδέχθην τὰς ἀναβολάς, τὰς ὑποστηριζομένας ὑπὸ συναδέλφων μου, τὰς εὗρον λογικάς· εἶναι τὸ ζήτημα σοβαρὸν. Μάλιστα, κύριοι, τὸ ζήτημα νὰ τὸ σπουδάσωμεν· ἀλλ’ ἕως πότε νὰ τὸ σπουδάσωμεν πλέον; ἐὰν τὰ φῶτά μας ᾖναι τόσον ἄθλια, ἐὰν ὁ νοῦς μας ᾖναι τόσον μικρὸς ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ γεννήσῃ τόσον μικρὰ πράγματα, τότε οὐχί.... Ἐλπίζω, κύριοι, καὶ εὔχομαι εἰς τὸν Θεὸν νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶναι τόσον μεγάλα, κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, καὶ δυνατὸν μὲν ν’ ἀπατῶμαι ἐγὼ, λέγω ὅμως ὅτι μία κυβέρνησις ὁλόκληρος, δύω ὑπουργοὶ μόνον, ὁ κ. ὑπουργ. τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ὁ κ. ὑπουργ. τῶν στρατιωτικῶν ὅταν θέλουν, ἀλλὰ νὰ θέλουν, — ὄχι, θέλησιν δὲν ἀρνοῦμαι εἰς οὐδένα, ὁ εἷς εἶναι γέρων στρατιώτης, ὁ ἄλλος υἱὸς πρωταγωνιστοῦ, θέλουν, ἀλλ’ ἴσως οἰκονομοῦν τὰς περιστάσεις· — οὗτοι δύνανται νὰ φέρωσιν ἀποτελέσματα, ἐὰν θέλουν νὰ λάβουν τὴν μάστιγα τῶν νόμων καὶ τῶν κανονισμῶν, νὰ ἐπαναφέρουν ἕνα ἕκαστον εἰς τὸ οἰκεῖον σημεῖον, νὰ μὴ φεισθοῦν οὔτε βουλευτοῦ, οὔτε ἰσχυόντων, οὔτε οὐδενός· ν’ ἀποῤῥίπτουν τὰς συστάσεις, ν’ ἀφήσουν τὸν στρατὸν εἰς τὸν προορισμόν του, ὁ στρατὸς ν’ ἀνήκῃ τῇ πατρίδι καὶ ὄχι εἰς ἕνα ἰσχυρὸν, ἄ! ἡ λῃστεία περιστέλλεται. Ὑπάρχει κατηγορία κοινῶς δυστυχῶς λεγομένη, ὅτι ὁ τόπος τρέφει τὴν λῃστείαν. Εἶναι βλασφημία, δὲν τὸ δέχομαι· ὁ Ἕλλην εἶναι εὐγενὴς λαὸς, ἀλλ’ ὁ δυστυχὴς Ἕλλην ἠξεύρετε τί φοβεῖται; τοῦτο· νὰ μεταβῶ ἐγὼ ὁ βουλευτὴς εἰς τὸν ἀγρόν μου καὶ νὰ μὲ συλλάβῃ ὁ λῃστὴς καὶ νὰ ζητῇ λύτρα ἢ νὰ μὲ ψήνῃ, καλλίτερον προτιμῶ νὰ τὸν ὑποστηρίζω· δὲν ἀρκεῖ νὰ θέλῃ ὁ τόπος, πρέπει ὁ τόπος νὰ συνεργασθῇ μετὰ τοῦ στρατοῦ, ὁ δὲ στρατὸς νὰ ᾖναι στρατὸς, διὰ τοῦτο, κ. Δαγρὲ, μὴ ζητῆτε νόμους εἰς τὰ χαρτιά. Δυνάμεθα νὰ ἤμεθα τόσον ἀφιλοκερδεῖς, τόσον φιλοπάτριδες νὰ μὴ ἐνοχλήσωμεν τὴν κυβέρνησιν, νὰ μὴ ἀνέλθωμεν εἰς τὰ κατώφλια τῶν ὑπουργῶν, νὰ ἀφήσωμεν τὸν στρατὸν ἀνενόχλητον, νὰ τῷ δώσωμεν νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ὁ προορισμός του, ἡ ὕπαρξίς του ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας του καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς εὐνοίας τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, καὶ τότε ἡ λῃστεία θὰ περισταλῇ ἐπὶ πολύ· διατί; τὸ νομίζετε τόσον σοβαρὸν πρᾶγμα! ἀπαιτεῖται νὰ ἔλθῃ τὸ πνεῦμα τοῦ κυρίου ἐφ’ ἡμᾶς ἵνα λύσωμεν τὸ ζήτημα; ὅλοι ἐνταῦθα πρέπει νὰ καταθέσωμεν τὸν φόρον μας ἵνα φωτισθῇ ἡ κυβέρνησις, καὶ πάντες πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν αὐταπάρνησιν νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸ πᾶν σοὶ δίδομεν χρήματα, στρατιώτας, ὅ,τι θέλεις, ἀρκεῖ νὰ καταστρέψῃς τὴν λῃστείαν καὶ ὅταν τὴν καταστρέψῃς πάντες θὰ σοὶ δώσωμεν καὶ τὴν ψῆφόν μας.

§125ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁρίσατε λοιπὸν, ὅτι ἐντὸς τεσσάρων ἡμερῶν νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσιν.

§126ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἰς τοιοῦτον ἔργον δὲν πρέπει νὰ μᾶς περιορίσῃ ἡ Βουλή.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρουσιασθῇ ἡ ἔκθεσις ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον.

§128ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐν τῇ εἰσαγωγικῇ ἐκθέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναφέρεται, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν ἀξιοῖ, ὅτι συνέταξε τὸν προϋπολογισμόν του ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων καὶ διαταγμάτων. Ἐνθυμεῖται δὲ ἡ Βουλή, ὅτι κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἷς τῶν βουλευτῶν, ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἠμφισβήτησε τὴν ἀξίωσιν ταύτην. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἡ Βουλὴ θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ ὁποτέρα τῶν δύω τούτων ἀντιθέτων ἀξιώσεων εἶναι ἀκριβής. Προσθέτω ὅμως, ὅτι πρὸς τούτοις εἶναι ἀνάγκη τινῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐθεώρησα πρόσφορον νὰ ζητήσω ἀπὸ τοῦδε παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν 1) ἂν οἱ διοικοῦντες τὰ ναυτικὰ ταμεῖα ἐκτελῶσιν ἄλλην ὑπηρεσίαν καὶ ποίαν. 2) Ἂν ὑπάρχῃ βασιλικὸν διάταγμα, κανονίζον τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ τῶν ταμείων τούτων. 3) Διὰ ποίων νόμων κανονίζεται τὸ προσωπικὸν τῶν λιμεναρχείων; 4) Διὰ ποίου νόμου κανονίζεται τὸ προσωπικὸν τῶν φάρων; 5) Εἰς ποῖον νόμον στηρίζεται ὁ διορισμὸς τῶν ὑπολογιστῶν; καὶ 6) πόσοι τόνοι γαιανθράκων ὑπάρχουν διαθέσιμοι καὶ ποῦ εἶναι τοποθετημένοι; Τὰς πληροφορίας ταύτας ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑποβάλω ταύτας αἴφνης κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀλλ’ ἤδη, ὅτε ἔχει καιρὸν, νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἀπάντησιν. Ἐπειδὴ δὲ, κύριε πρόεδρε, ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν ναυτικῶν, σκανδαλίζομαι νὰ ζητήσω καὶ ἑτέραν τινὰ πληροφορίαν ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὴν ἐρωτῶ λοιπὸν, ἂν μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑποτρόφων, διώρισεν ὑποτρόφους καὶ ποίους;

§129ΣΑΡΑΒΑΣ. (ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως). Δύναμαι ἀπὸ τώρα ν’ ἀπαντήσω, οὐδένα.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Χρέος ἐξωτερικόν.

§131ΟΛΟΙ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§132ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νομίζω ὅτι αἱ 50,000 αἱ ὁποῖαι σημειοῦνται εἶναι περιτταὶ, διότι τὸ δάνειον ἔληξεν κατὰ τὸ 1869· ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νομίζω ὅτι τὸ γνωρίζει.

§133ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔληξεν ἀκόμη κατὰ τὰς σημειώσεις, τὰς ὁποίας εὕρομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρ. 3. χρέος πρὸς τὸν πρώην Βασιλέα Ὄθωνα 225,000.

§135ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χρέος ἐσωτερικόν.

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§138ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριοι, πρὸ 2 μηνῶν ὁ κ. Ζαΐμης μοὶ ἀνεκοίνωσεν ἐγγράφως ὅτι ἐπεθύμει ν’ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τὸ ποσὸν, ὅπερ ἐχορηγήθη διὰ διατάγματος τῷ 1841 εἰς τὴν οἰκογένειάν του, λόγῳ χορηγήματος, ἀπέναντι τῶν ὅσων ἔχει νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τὸ ἔθνος, ἐπιφυλασσόμενος ἐν καιρῷ νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα τῆς οἰκογενείας του καὶ τὰς ἀξιώσεις. Παρεστάθην προσωπικῶς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἔδωκα αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν· ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ μοὶ ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας ἔφερα. Ὁ κύριος Ζαΐμης ἐξακολουθεῖ νὰ θέλῃ καὶ ἀπῄτησε παρ’ ἐμοῦ νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Βουλὴν ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν τὸ πληρωνόμενον εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ κ. Ζαΐμη· ἐπιφυλάσσεται δὲ νὰ διεκδικήσῃ τὰς ἀξιώσεις του κατόπιν.

§139ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον εἶναι;

§140ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. 555 δραχμαὶ κατὰ μῆνα ἀποτελοῦσι ποσὸν 6,660· ἀφαιρέσει δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀπὸ τῶν δραχμῶν 20370, μένουν 13710.

§141ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐκαθαρισμέναι αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ κ. Ζαΐμη, εἰς πόσας ἀναβαίνουν καὶ πόσας ἔλαβεν;

§142ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Εἶναι ἐν μέρει ἐκκαθαρισμέναι· δὲν ἐνθυμοῦμαι δὲ πόσας ἔλαβε· ἔχω δώσει λεπτομερῆ σημείωσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἂν τὴν ἔχῃ κανὲν μέλος ἂς εὐαρεστηθῇ νὰ τὴν παρουσιάσῃ.

§143ΛΕΚΚΑΣ. Εἶχον ἐπερώτησιν ἐγὼ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἔχουσα ὡς ἑξῆς.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ.

Ὡς πρὸς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ἐπιτροπὴ, μετὰ τὰ ἐν ἀρχῇ ἐκτεθέντα ὀλίγας μόνον παρατηρήσεις ἔχει νὰ ὑποβάλῃ πρὸς τὴν Βουλὴν. ά. Ἐν τῷ κεφ. 2, ἄρθρ. 2. «Χορηγήματα ἀπέναντι παλαιῶν ἀπαιτήσεων» οὐδεμίαν μὲν μεταβολὴν ἡ ἐπιτροπὴ φέρει, ἀναγγέλλει δὲ μόνον πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ κ. Θ. Ζαΐμης πρὸ τινων ἡμερῶν ἀνηνέχθη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, παραιτούμενος δι’ ἀναφορᾶς του τοῦ χορηγήματος, τὸ ὁποῖον δυνάμει νόμου ἀπενεμήθη εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀειμνήστου Ἀνδρ. Ζαΐμη ἀπέναντι τῶν ὀφειλομένων παρὰ τοῦ δημοσίου εἰς αὐτόν. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη τοῦ κ. Θ. Ζαΐμη διεβιβάσθη πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν διὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ. Ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε καλὸν νὰ παρατηρήσῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἐπληροφορήθη δὲ οὕτως, ὅτι τὸ χορήγημα πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀειμνήστου Ἀνδρ. Ζαΐμη ἀπενεμήθη δυνάμει διαταγμάτων ἰσχὺν νόμου ἐχόντων πρὸς πληρωμὴν τῶν ἕνεκα χρεῶν τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος Ἀνδρέου Ζαΐμη καὶ ἀπέναντι τῶν κατὰ τοῦ δημοσίου ἀπαιτήσεών του. Ἐκ δὲ τῶν βιβλίων τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἶδεν ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι καὶ αἱ μονομερεῖς ὑπὸ τοῦ δημοσίου ἐκκαθαρισμέναι ὀφειλαὶ πρὸς τὸν Ἀνδρέαν Ζαΐμην ὑπερβαίνουσι κατὰ πολὺ τὰ μέχρι τοῦδε πληρωθέντα. Παρατηρεῖ δὲ ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι οὐδέποτε ἀπενεμήθη σύνταξις τῇ χήρᾳ τοῦ ἀειμνήστου ἐκείνου ἀνδρός. Ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης ἐδίστασεν ἡ ἐπιτροπὴ ν’ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς της, ὡς θίγουσι οὕτως ἀναμφισβήτητα καὶ ἱερὰ δικαιώματα τῆς οἰκογενείας ταύτης, ἅτινα φρονεῖ, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσι τόσον εὐχερῶς ἀπ’ αὐτῆς. Εἰς τὴν Βουλὴν δὲ ἀπόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῆς παραιτήσεως ταύτης ὅ,τι ἐγκρίνει.

§145ΛΕΚΚΑΣ. Ἐγὼ εἶχον ζητήσει τὸν λόγον. Προκειμένου περὶ συντάξεως.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι σύνταξις.

§147ΛΕΚΚΑΣ. Περὶ χορηγίας.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι χορηγία· ἀποδίδεται ἀπέναντι...

§149ΛΕΚΚΑΣ. Ἀπόδοσις· εἶναι εἰδικὴ λέξις. Εἶναι, κύριε πρόεδρε, ἀνεγνωρισμένα τελεσίδικα δικαιώματα, ὅτι ὀφείλονται εἰς τὸν δεῖνα καὶ δεῖνα τόσα, καὶ ἀποδίδεται ἐξ αὐτῶν ἓν μέρος. Ὅταν ὁ υἱὸς τοῦ περιδόξου Ζαΐμη ὁ πολιτικός μου ἀντίπαλος, λέγει, ὅτι παραιτοῦμαι τοῦ ὀφειλομένου μοι παρὰ τῆς Ἑλλάδος, κατὰ πόσον σεῖς θὰ τὸ δεχθῆτε ἢ ὄχι, κατὰ πόσον θὰ δεχθῆτε νὰ καταβῇ ἡ ἐθνικὴ φιλοτιμία, νὰ φανῆτε ἀδιάφοροι πρὸς χρέη, λογαριασμένα, ὡς ἐκεῖνα τῆς Ὕδρας, ὡς δὲν ἠξεύρω ποῖα ἄλλα, ἅτινα δυστυχῶς ἢ ἀτυχῶς διὰ τὴν μικρὰν Ἑλλάδα εἶναι πάμπολλα, διότι ἅπασα ἡ Ἑλλὰς εἰργάσθη καὶ πάντες ἔχουν δικαιώματα, εἶναι ἰδικόν σας ἔργον. Ἐγὼ ἂν ἤμην μόνος μου ν’ ἀποφασίσω, δὲν τὸ ἐδεχόμην. Οἱ ἀγῶνες, αἱ θυσίαι εἶναι ἱερὰ ὀφειλή· τὰ χρέη τοῦ μεγίστου ἐκείνου ἀγῶνος, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔκαμε νὰ ἤμεθα σήμερον ἐνταῦθα, νὰ λαλῶμεν ἐλευθέρως, νὰ βουλευώμεθα εἰς αὐτὸν τὸν περίβολον. Πρέπει πρὸ παντὸς νὰ θεωρηθῶσι ἱερά. Ἑπομένως προτείνω νὰ μὴ δεχθῆτε τὴν αἴτησιν. Ὅ,τι ὀφείλεται εἰς τὸν μέγαν Ζαΐμην νὰ δοθῇ, διότι θὰ σᾶς παρακαλέσω καὶ κἄτι τι ἄλλο, καὶ τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐπερωτήσεώς μου μίαν ἡμέραν τοῦτο ἀπέβλεπε. Καὶ ὁ Ζαΐμης, καὶ ὁ Δηλιγιάννης, καὶ ὁ Κουντουριώτης, καὶ ὁ Κολοκοτρώνης, καὶ ὁ Πετιμεζᾶς, καὶ ὁ Μπούμπουλης, ἐπιτρέψατέ μοι, ἔχουσι τὰ δικαιώματά τους ἐν τῇ Ἑλλάδι, οὐδεὶς δύναται νὰ τ’ ἀφαιρέσῃ, διότι ἔρχεται ἡ ἱστορία καὶ μᾶς τιμωρεῖ, μᾶς λέγει ἀχρείους, μᾶς λέγει ἀδίκους, ἀλλὰ τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐπερωτήσεως ἦτο ἄλλο. Ἡ σύζυγος τοῦ τουρκοφάγου Νικηταρᾶ μοὶ λέγουν, ὅτι λαμβάνει σύνταξιν μόνον 100 δραχμὰς τὸν μῆνα.

§150ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπέθανεν.

§151ΛΕΚΚΑΣ. Ἔστω ἐλάμβανε. Βλέπετε πόσον ἀθῶα ὁμιλῶ. Ἐν τούτοις, κύριοι, ἄλλαι λαμβάνουν 400 καὶ 500 δραχμάς· ἐν τίνι δικαιώματι αἱ διαφοραὶ παραχωρήσεων ἀπὸ παραχωρήσεις διατάγματα ἀπὸ διαταγμάτων; Ἂν δέχεσθε αὐτὸν τὸν κανόνα ὑμεῖς, ἐγὼ ἀποχωρῶ, θὰ δεχθῶ τὴν γνώμην σας, ἐπεθύμουν δὲ τὸ ὑπουργεῖον νὰ μᾶς φέρῃ καταλόγους τῶν μεγάλων συντάξεων, αἱ ὁποῖαι δίδονται, διὰ νὰ μάθωμεν ἂν δίδωνται εἰς τὰς θυγατέρας ἢ συζύγους τοῦ Κουντουριώτου, τοῦ Μιαούλη, τοῦ Μπότσαρη, τοῦ Κριεζώτη, τοῦ Γρίβα, τοῦ Ὀδυσσέως, τοῦ Καραΐσκου, καὶ ἂν δίδωνται εἰς τὴν κ. Κορφιωτάκη, εἰς τὴν κ. Παππαλεξοπούλου.

§152ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν δίδονται.

§153ΛΕΚΚΑΣ. Ἀναιρέσατέ με, καὶ ἂν μία κυρία δὲν πέρνει 400 ἢ 500 ἢ δὲν πέρνει τίποτε· δείξατέ μοι μίαν οἰκογένειαν ἐκ τῶν πρώτων τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἤνοιξε τοὺς θησαυρούς της εἰς τὴν ἐπανάστασιν, καὶ ἡ ὁποία σήμερον ν’ ἀνταμείβηται ὡς πρέπει· δὲν βλέπω διατὶ αὗται νὰ μὴ τεθῶσι εἰς ἰδίαν μοῖραν μὲ ἐκείνας, τῶν ὁποίων οἱ συγγενεῖς ἢ οἱ γονεῖς ἢ οἱ σύζυγοι ἢ αὐταὶ αἱ ἴδιαι ἔδωκαν μικρὰν συνδρομὴν εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς ἡμέρας. Εἴπατέ μοι, ἀποκριθῆτέ μοι, ὡς Ἕλληνες· δὲν λέγω νὰ καταφερθῶμεν κατ’ οὐδενός, ἀλλὰ τὰς μικρὰς πολιτικὰς ὑπηρεσίας τῶν γονέων τῶν συγγενῶν αὐτῶν τῶν ἰδίων νὰ μὴ τὰς φέρωμεν εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὰς τῶν πρώτων οἰκογενειῶν τῆς Ἑλλάδος; ἄδικον μέγιστον, ἀντεθνικὸν εἶναι νομίζω νὰ ὑπάρχωσι εἴς τινας συντάξεις, ἀνώτεραι ἐκείνων τῶν συζύγων, τέκνων καὶ μητέρων τῶν στρατηγῶν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ ἀντικείμενα αὐτὰ πᾶσα ἡ Βουλὴ ν’ ἀντιληφθῇ, μία τῶν ἐπιτροπῶν της νὰ ἐπεξεργασθῇ καὶ νὰ μᾶς φέρῃ σχέδιον νόμου, δι’ οὗ νὰ ὁρισθῇ καὶ ἂν ἡ δεῖνα κυρία λαμβάνει 500 δρ. νὰ λάβῃ 200 δραχ. καὶ τὰς 300 νὰ τὰς μοιράσωμεν εἰς 6 οἰκογενείας πεινώντων γυμνητευόντων τέκνων καὶ χηρῶν, ἀνδρῶν τοῦ ἀγῶνος.

§154ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν.) Τὸ καθῆκον ἡμῶν πρὸς τὰς συζύγους καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἀνδρῶν τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος, εἶναι μέγα. Κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν θέλει ὀκνήσει ν’ ἀναγνωρίσῃ τὸν σεβασμὸν πρὸς τὰ δικαιώματα ταῦτα, καὶ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἡ πατρὶς ἔχει ἵνα ἔλθῃ ἐπίκουρος εἰς τοὺς κατόχους αὐτῶν. Τιμᾷ τὸν σκοπὸν ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὁ προαγορεύσας ὡρμήθη· παρακαλῶ ὅμως αὐτὸν νὰ μάθῃ, ὅτι ἡ ὁδὸς, τὴν ὁποίαν διέγραψε πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τούτου, δὲν εἶναι ἡ πρόσφορος. Δύναται ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς κυβερνήσεως, καὶ ἡ κυβέρνησις προθύμως θέλει χορηγήσει ὅλας τὰς πληροφορίας περὶ τῶν χορηγουμένων συντάξεων, καὶ ὅλα τὰ φῶτα ὅσα τυχὸν ἤθελε ζητήσει. Ἡ σκέψις ὅμως καὶ ἡ πρότασις τῶν πρὸς θεραπείαν τῶν τυχὸν ὑπαρξάντων κατὰ τὸ παρελθὸν ἀδικημάτων ἢ πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν ἀνίσων γενομένων, ἀνήκει εἰς τὴν κυβέρνησιν· ἡ κυβέρνησις δὲν θέλει λείψει, ἂν αἱ γενικαὶ περιστάσεις τοῦ κράτους τὸ ἐπιτρέψωσι, νὰ φροντίσῃ περὶ τούτου, καὶ ἐν καιρῷ θέλει προκαλέσει τὰς μελέτας τοῦ κοινοβουλίου ἐπὶ τῶν προτάσεών της τούτων. Καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τοῦ δευτέρου μέρους τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος. Ἐπὶ τοῦ ἀ. μέρους ὅμως, τοῦ ἀφορῶντος τὴν παραίτησιν τοῦ κυρίου Ζαΐμη λέγω, ὅτι οἱ κυβερνῶντες τὴν πατρίδα, οἱ καλούμενοι εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν κοινῶν πραγμάτων, ἔχουσι καθῆκον διὰ πάσης θυσίας νὰ πείσωσι τὸ δημόσιον φρόνημα καὶ τοὺς συμπολίτας των, ὅτι ἡ διαχείρισις τῶν κοινῶν, τὰ ὁποῖα ἡ πολιτεία τοῖς ἐνεπιστεύθη, εἶναι καθαρωτέρα καὶ αὐτοῦ τοῦ φωτός. Ἡ πρώτη καὶ κυριωτέρα ὑποχρέωσις, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔρχεται εἰς τὴν κυβέρνησιν τῆς Πατρίδος, εἶναι ν’ ἀποδείξῃ ὅτι οὐδεμία τῶν πράξεών του ἐπηρεάζεται ὑπὸ σκέψεων ἰδίου συμφέροντος. Καὶ διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τοῦτο, δὲν πρέπει μόνον νὰ σταματᾷ τὰς ἀξιώσεις του, ἀλλὰ πρέπει νὰ παραχωρῇ καὶ τὰ δικαιώματά του ἀκόμη. Καὶ αὐτὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀνεγνωρισμένα, καὶ αὐτὰ δύνανται ν’ ἀμφισβητηθῶσι. Δυστυχῶς ἐν τῷ τόπῳ ἡμῶν τὰ βέλη ἐκτοξεύονται κατὰ τῶν πολιτευομένων τοσαῦτα καὶ μετὰ τοσαύτης ἐπιθέσεως καὶ ὁρμῆς, ὥστε βεβαίως καθῆκον παντὸς πολίτου εἶναι ὅταν ἔρχηται εἰς τὸν ἐνεργὸν βίον νὰ παραχωρῇ καὶ αὐτὰ τὰ δικαιώματά του, ἵν’ ἀμβλύνῃ τὰ βέλη ταῦτα. Ὅταν ὁ ἀείμνηστος πατὴρ τοῦ προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος, ἀπεβίωσεν, ἐξεδόθη βασιλικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου προσδιωρίσθη ἓν χορήγημα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου πρὸς τὴν οἰκογένειαν αὑτοῦ, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ λαμβάνῃ ἀπέναντι ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀείμνηστος Ζαΐμης καὶ ἡ οἰκογένεια αὐτοῦ κατέβαλε κατὰ τὸν μακρὸν ἱερὸν ἀγῶνα τῆς Πατρίδος. Δὲν ἀντεμείφθησαν διὰ τοῦ χορηγήματος τούτου αἱ προσωπικαὶ ὑπηρεσίαι τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη, καὶ αἱ ἐκδουλεύσεις τοῦ ἀειμνήστου Ζαΐμη, ἀλλ’ ἐδίδετο ἓν ποσὸν πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ κεφαλαίου. Ὁ ἔντιμος φίλος μου, ὁ ἐκ Τριφυλίας βουλευτὴς, τοῦ ὁποίου ἡ ἀποστολὴ εἶναι ἡ μελέτη τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, ἐπηρεάσθη πολὺ ἀπὸ τὴν ἀποστολὴν ταύτην, ὅταν ὡς πρώτην φροντίδα ἐμαρτύρησε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐξετάσῃ μὴ τυχὸν ὕστερον ἀφ’ ὅσα ἔλαβεν ἡ χήρα τοῦ ἀειμνήστου Ζαΐμη, ἐκαλύφθη τὸ κεφάλαιον.

§155ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπατᾶσθε.

§156ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Χαίρω ὑπερβολικὰ ὠφελούμενος τῆς εὐκαιρίας νὰ καθησυχάσω τὸν συνάδελφόν μου καὶ βεβαιώσω, ὅτι τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε μέχρι τοῦδε ἡ οἰκογένεια Ζαΐμη, εἶναι ὑποδεέστερον τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα κατέβαλεν. Δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὰς προσωπικὰς ἐκδουλεύσεις, οὐδὲ τὰς ὑπηρεσίας, οὐδὲ τοὺς τόκους τοῦ εἰρημένου κεφαλαίου. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἤδη νὰ θίξωμεν τοιοῦτον ζήτημα. Προτιθέμενος νὰ ἐνισχύσω τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου συναδέλφου κ. Ζαΐμη, σᾶς παρατηρῶ, κύριοι, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ αὐτῆς εἶναι καθῆκον, εἶναι ὀφειλή, καὶ πρέπει ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν παραίτησιν ταύτην, διότι πρόκειται νὰ καταστήσωμεν πασίγνωστον εἰς πάντα, ὅτι ἕκαστος, ὅταν ἔρχηται νὰ διοικήσῃ τὰ δημόσια πράγματα τῆς Πατρίδος, ἔχει ὑποχρεώσεις καὶ καθήκοντα, ἅτινα τοῦ ἐπιβάλλουσι καὶ τὴν παραίτησιν αὐτῶν τῶν δικαιωμάτων του.

§157ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀναγνωρίζω πράγματι ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης υἱὸς τοῦ ἀειμνήστου Ἀνδρέα Ζαΐμη παραιτούμενος σήμερον τοῦ χορηγήματος, τὸ ὁποῖον ἐδίδετο πρὸς ἀπόσβεσιν τῶν χρεῶν, ἔκαμε μίαν πρᾶξιν εὐγενῆ, διότι ὁ ἴδιος εὑρισκόμενος ἐν τῇ κυβερνήσει γνωρίζει καλλίτερα ὅλων τῶν ἄλλων τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας. Ἀπαντῶ ὅμως εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ λέγω, ὅτι ποσῶς δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, οὔτε ὁ κύριος Ζαΐμης, οὔτε ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὰ λεχθέντα παρά τινων. Εἰς τὴν οἰκογένειαν, κύριοι, τοῦ κυρίου Ζαΐμη ὅ,τι ἐδόθη, ἐδόθη διὰ τὰς θυσίας καὶ τοὺς ἀγῶνας, τοὺς ὁποίους ὑπέστη, διότι ἡ οἰκογένεια τοῦ κυρίου Ζαΐμη ἐξῆλθε τοῦ ἀγῶνος γυμνή. Καὶ ἠξεύρετε διὰ ποῖον λόγον; διότι δυστυχῶς τοιοῦτον ἦτο τὸ πνεῦμα τῆς ἐποχῆς, νὰ μὴ ἀναγνωρίζωσι δικαιώματα μεγάλα εἰς τοὺς ἀνθρώπους τῆς ἐπαναστάσεως. Ἦτο λοιπὸν ἐντελῶς ἄτοπον, ἐντελῶς ἀπρεπὲς, καὶ ἐντὸς τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς νὰ γίνῃ λόγος περὶ τούτου. Ἡ οἰκογένεια καὶ ἡ χήρα τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη λαμβάνουσα 500 δραχμ. κατὰ μῆνα, τὰς λαμβάνει ἀπέναντι τῶν θυσιῶν καὶ τῆς μεγάλης χρηματικῆς καταβολῆς, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ἔκαμε· καὶ δὲν εἶσθε εἰς θέσιν, κύριοι, νὰ γνωρίζητε ποία ἦτον ἡ θέσις τοῦ κυρίου Ζαΐμη, ἡμεῖς τὰ γνωρίζομεν, ὄχι διότι τὰ εἴδομεν, ἀλλὰ ἐκ παραδόσεως, καὶ γνωρίζομεν ὅτι γαῖαι καὶ χωρία ὁλόκληρα ἐπωλήθησαν ἀπὸ τὸν κύριον Ζαΐμην, καὶ τὸν κληρονόμον, πρὸς ἀπόσβεσιν χρεῶν, τὰ ὁποῖα εἶχε κάμει κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα. Λοιπὸν δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ λόγος περὶ αὐτοῦ· ἐὰν ὁ κύριος Ζαΐμης παραιτῆται, εἶναι δικαίωμά του, ἐὰν δὲν παραιτῆται ἐπίσης εἶναι δικαίωμά του ἱερὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ, διότι τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον, τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλή. Τώρα ὁ κύριος Ζαΐμης ἐξακολουθεῖ νὰ ἐπιμένῃ ἢ μὴ εἰς αὐτὸ, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἐξετάσωμεν, εἶναι ξένον δικαίωμα.

§158ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριε πρόεδρε, εὐχαριστῶ τὸν προαγορεύσαντα δι’ ὅλας τὰς εὐγενεῖς ἐκφράσεις, τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν· ὅ,τι ἐγὼ ὅμως ἀπεφάσισα πρὸ ἑνὸς μηνὸς εἰς αὐτὸ ἐπιμένω, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διαγράψῃ αὐτὸ τὸ ποσὸν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν· παρακαλῶ εἰς τοῦτο καὶ τὴν συμπολίτευσιν.

§159ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἶμαι μέλος τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, εἰργάσθην καὶ ἐξήτασα μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τοῦτο τὸ κεφάλαιον, ἐζήτησα ἀκριβεῖς πληροφορίας καὶ ἐξέθεσα τὴν ἰδέαν μου ἐν τῇ ἐκθέσει, ὀφείλω δὲ κατὰ καθῆκον νὰ ἐκθέσω τὴν ἰδέαν μου καὶ τὴν πεποίθησίν μου. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. Ζαΐμης ἀπῄτησεν ὡς ὅρον τὴν διαγραφὴν καὶ δὲν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξω οὔτε τὴν μίαν γνώμην, οὔτε τὴν ἄλλην.

§160ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§161ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ προτείνω τὴν ἀπάλειψιν.

§162ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ τίνος θὰ δικαιολογήσῃς τὴν ἀπάλειψιν; οὐδεὶς ὁ ἀντιλέγων κατὰ τῆς νομιμότητος αὐτῆς.

§163ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ τὴν προτείνω οὐχὶ κατὰ συνείδησιν, ἀλλὰ διότι μοὶ τὸ ἐπιβάλλει τὸ φιλικὸν καθῆκον.

§164ΛΕΚΚΑΣ. Ἐπειδὴ ἐπιμένει ὁ κύριος Ζαΐμης, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρὸς τιμὴν τοῦ ἀνδρὸς δὲν πρέπει νὰ τὸ δεχθῶμεν, ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ δίδεται εἰς πέντε ὀρφανὰ παιδιὰ νὰ σπουδάζουν καὶ νὰ συγχωροῦν τὸν Ζαΐμην.

§165ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§166ΕΤΕΡΟΙ. Ἄλλο πρᾶγμα εἶναι αὐτό.

§167ΛΥΚ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅ,τι οἱ ἄλλοι εἶπον τὸ ἤκουσαν, ἐγὼ δὲ τὸ γνωρίζω, καὶ ἠξεύρω ὅτι τὴν σταφίδα τὴν ἐπώλησεν 28,000 τάλληρα· ὥστε προτείνω νὰ μείνῃ αὐτὸ τὸ ποσὸν, καὶ ἂν θέλῃ ὁ κύριος Ζαΐμης νὰ τὸ ἀφήσῃ ἂς τὸ ἀφήσῃ.

§168ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ὁ κύριος Ἀθ. Πετιμεζᾶς ὡμίλησεν, ἀλλὰ τότε ἦτο μικρὸς, μολονότι ὡμίλησεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἦτον ὀρθόν· ἐκτὸς τῆς Σ.... ποῦ ἦτο τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη καὶ τὴν ἐπώλησε τὸ παιδί του 28,000 κολονότα, διὰ νὰ πληρώσῃ τὰ χρέη του, σᾶς προσθέτω καὶ τὰ ἑξῆς. Εἴμεθα ἐν καιρῷ τοῦ Ἰμβραΐμη εἰς τὴν Δημητζάναν καὶ κατελύσαμεν εἰς τοῦ κυρίου ....... ἐκεῖ ἦτον ὁ Γολφῖνος ὁ μακαρίτης ὁ ..... καὶ πολλοὶ ἄλλοι· ἦτον ἀνάγκη νὰ ἐξέλθωσι καὶ νὰ πάγῃ μία βάρδια δύο ὥρας μακράν· τότε ὁ μακαρίτης Ζαΐμης ἐπροσκάλεσεν ἕνα ἀξιωματικὸν νὰ φυλάξῃ βάρδια καὶ ἀφοῦ ἐφύλαξε τὸν ἐπλήρωσεν ἁδρά (θόρυβος καὶ διάλογοι).

§169Π. ΠΕΤΡΑΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§170ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λυποῦμαι, κύριε πρόεδρε, ὅτι τινὲς ζητοῦσι σήμερον νὰ γίνωσι φιλοζαϊμικώτεροι ἀπὸ τὸν κ. Ζαΐμην· τὰ δικαιώματα τῆς οἰκογενείας τοῦ κυρίου Θ. Α. Ζαΐμη οὐδεὶς ἠμφισβήτησεν· ὁ κ. Ζαΐμης πεισθεὶς ἐν τῇ συνειδήσει του ὅτι ὤφειλε νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν θυσίαν, καὶ τὸ ὁμολογῶ ὅτι εἶναι θυσία, ἐπιμένει εἰς τὴν ἀπάλειψιν αὐτοῦ τοῦ κονδυλίου. Δὲν βλέπω ποῦ στηρίζεται ἡ προθυμία τινῶν ἀπαιτούντων ἄνευ τῆς θελήσεως τοῦ κ. Ζαΐμη, νὰ μὴ ἀπαλειφθῇ τὸ κονδύλιον τοῦτο. Δὲν σκέπτεσθε, κύριοι, ὅτι ἐπιμένοντες εἰς τὴν αἴτησίν σας ταύτην, ὅτι θέλετε λυπήσει τὸν κ. Ζαΐμην, δὲν σκέπτεσθε, λέγω, ἐπὶ μίαν στιγμὴν μήπως κακή τις φήμη, καὶ σᾶς λέγω ὅτι ἀπέχω τῆς βλασφημίας αὐτῆς, διαδοθῇ, ὅτι αὐτὸ ἔγινε διὰ τὰ μάτια; Λοιπὸν ἐὰν ἀγαπᾶτε πράγματι τὸν κ. Ζαΐμην καὶ φείδεσθε τῆς ὑπολήψεως αὐτοῦ, νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ζαΐμης δὲν ἐπιμένει.

§171Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης δὲν εἶναι μόνος, ἔχει καὶ ἀδελφὸν τοῦ πατρός του· ὁ κ. Ζαΐμης διὰ τὸν ἑαυτόν του ἠμπορεῖ νὰ τὸ θέλῃ αὐτὸ, ἀλλὰ ἔχει καὶ ἀδελφὸν, ὅστις εἶναι πτωχὸς καὶ δὲν ἠξεύρομεν ἐὰν τὸ θέλῃ καὶ αὐτός· διὰ τοῦτο εἶπον ὅτι ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν χάριν ἀβροφροσύνης, καὶ ὁ κ. Ζαΐμης ἂν θέλει ἂς τὸ πάρῃ.

§172ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν ἀνήκει εἰς ἡμᾶς νὰ μὴ δεχθῶμεν παραίτησιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ζαΐμης ἐν τῷ πατριωτισμῷ του ἔκαμε, καὶ εἰς ἣν ἐπιμένει ἀνενδότως.

§173ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ κ. Μίλησης σᾶς ἔκαμε τὴν ἐξήγησιν, ὅτι δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ ἢ μὴ τὴν παραίτησιν· ἐγὼ λέγω, ὡς φίλος τοῦ κ. Ζαΐμη, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ παραδεχθῶ αὐτὴν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀναγνωρίζουσα, ὅτι ἡ οἰκογένεια τοῦ μακαρίτου Ἀνδρέα Ζαΐμη δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ τὸ ῥηθὲν ποσὸν δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῇ αὐτό· λέγω ὅτι δικαιοῦται, διότι ἐξετάσθη ὅλη ἡ ἀλληλογραφία καὶ ἐπείσθη ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι ἡ οἰκογένεια Ζαΐμη ἔχει λαμβάνειν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ὀφειλομένου ποσοῦ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνώτερον κατὰ 85,000 δραχμ. Καὶ ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον, διότι ἐνόμισε ὅτι ἤθελα νὰ ὑποστηρίξω ἄλλο παρ’ ὅ,τι ὁ κ. Ζαΐμης. Καὶ ἐν συνειδήσει λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ δικαίως μὴ παραδεχομένη τὴν ἀπάλειψιν· ἀλλ’ ἐγὼ ἐν συνειδήσει σᾶς λέγω, ὅτι δέχομαι τὴν παραίτησιν, ἐπειδὴ ἔχω καὶ ἄλλο καθῆκον, τὸ ὁποῖον δὲν μὲ ἀφίνει, τὸ φιλικὸν, καὶ ὅπερ μοῦ ἐπιβάλλει ὁ κ. Ζαΐμης τὴν παραδοχὴν τῆς παραιτήσεως.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δὲν δύναται νὰ θέσῃ ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀμφισβητεῖται ἀπὸ κανένα.

§175ΔΑΓΡΕΣ. Ὅ,τι εἶπον, τὸ εἶπον τοῦ κ. Μίληση.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κανεὶς δὲν τὸ ἠρνήθη.

§177ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ πρὸς τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ὁ ὁποῖος εἶπε πόσα ὑπολείπονται, ὅτι ὑπολείπονται 85,000.

§178ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι, σήμερον περὶ συντάξεως ἀπονεμηθείσης εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ κ. Ζαΐμη· ἐὰν ἦτο σύνταξις ἀπονεμηθεῖσα εἰς τὸν κ. Ζαΐμην, τότε ἠδύνατο ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιφέρῃ γνώμην, ὅτι παραδέχεται ἢ δὲν παραδέχεται τὴν ἀπάλειψιν τοῦ κονδυλίου· ἀλλὰ, κύριοι, αὐτὸ δὲν εἶναι σύνταξις· σήμερον ἑπομένως τί σᾶς λέγει; παραιτοῦμαι ἀφ’ ὅσων ἔχω νὰ λαμβάνω· αὐτὸ εἶναι δικαίωμα ἰδικόν μου, δὲν ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναμιχθῇ εἰς αὐτό. Ἐὰν ἦτο σύνταξις ἠδύνατο τότε ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ, διὰ τοῦτο....

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης λέγει, ὅτι καὶ ἂν τὸ ψηφίσητε δὲν τὸ λαμβάνει.

§180ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν μοὶ λέγετε, κ. πρόεδρε, τί συζητοῦμεν τώρα; Ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ Ὑπουργ. Συμβουλίου λέγει, «δικαίωμά μου εἶναι τὸ παραιτῶ». Εἶναι τοῦτο δεκτικὸν συζητήσεως;

§181ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (ὑπουργ. οἰκονομ.) Κύριοι, εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ποία εἶναι ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. Ζαΐμη· ἐγὼ δὲ ὡς Αὐγερινὸς σᾶς λέγω, ὅτι ἐπὶ δύω μῆνας δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸν πείσω ν’ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του, διότι ἐγὼ σᾶς λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι ἐὰν εἶχον τὰ δικαιώματα τῆς οἰκογενείας τοῦ κ. Ζαΐμη, καὶ ἂν ἤθελον τιμηθῆ μὲ τὰ δικαιώματα μὲ τὰ ὁποῖα ἐτιμήθη ὁ κ. Ζαΐμης, ἤθελον λαμβάνει τὰ χρήματα αὐτὰ, διότι τὰ δικαιώματά μου οὐδεὶς ἤθελα νὰ μοὶ τὰ διεκδικήσῃ. Λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ κ. Ζαΐμης ἐπιθυμεῖ νὰ παραιτηθῇ, ἡ δὲ Βουλὴ ἂς κάμῃ ὅ,τι θέλει.

§182Α. ΧΑΤΖΗ ΑΝΑΡΓΥΡΟΥ. Ἔχω ν’ ἀντιλέξω εἰς δύο λέξεις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ· εἶπεν ὅτι αἱ χρηματικαὶ ἀποζημιώσεις, αἱ ἐπιχορηγήσεις δίδονται ὡς τόκος· λέγω λοιπὸν, ὅτι δίδονται ἀπέναντι. Αὐτὰ τὰ χρήματα καὶ ἐπὶ τῆς βασιλείας καὶ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐδίδοντο διὰ νόμου· αὐτὸ δὲ τὸ ποσὸν ἐδόθη δυνάμει διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἰσχὺν νόμου σήμερον· ἑπομένως διὰ νὰ καταργηθῇ πρέπει νὰ καταργηθῇ δι’ ἑνὸς νόμου, ἑπομένως πρέπει ν’ ἀφήσῃ αὐτὸ τὸ ποσὸν, καὶ ἂν θέλῃ ἂς ἔλθῃ ἕνας νόμος, ὅστις νὰ τὸ καταργήσῃ. (Ἐνταῦθα ἐπαναλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ πρόεδρος κ. Δ. Χρηστίδης).

§183Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔχομεν τὴν ἰδέαν, ἡ Βουλὴ μὲν νὰ δεχθῇ τὸ κονδύλιον αὐτὸ, ὁ δὲ κ. Ζαΐμης ἂς κάμῃ ὅ,τι θέλει.

§184ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παραιτῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τοῦ ἀνήκει· ἐπειδὴ ὅμως τυγχάνει ὁ κ. Ζαΐμης νὰ ᾖναι πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὡς πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως αὐτὸς συντάττει τὸν προϋπολογισμὸν, αὐτὸς τὸν εἰσάγει, ζητεῖ τὴν ἐπιψήφισιν, διὰ τοῦτο ἂς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ παραίτησις αὕτη δὲν εἶναι ἀπηλλαγμένη ἑνὸς ἠθικοῦ ἐπηρεασμοῦ· διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν ἰδέαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν παραίτησιν· τοὐλάχιστον ἐγὼ αὐτὸ λέγω, μοὶ ὑπαγορεύει ἐκεῖνος ὁ λόγος. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κάμῃ αὐτό· ἀλλὰ θὰ ᾖναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἀπαγορεύει, ὅπως ἄλλοι λέγουν, ὅτι τὸ διάταγμα ὥρισε προσόντα ἀπέναντι τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ δημοσίου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα μένει ἀπηλλαγμένον εἰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν τὸ ἔθεσαν.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ ἐρωτᾶται, ἐὰν παραδέχεται τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, προτείναντος, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δεχθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ μείνῃ, ἑπομένως νὰ μὴ δεχθῇ τὴν παραίτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§186ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 3. Τόκοι ἐγγυοδοσιῶν ὑπολόγων

δραχμὰς············································· 4,500

§187ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον ἕκτον, κύριοι, θὰ κάμω τινὰς παρατηρήσεις, διότι πρόκειται περὶ σπουδαίου ἀντικειμένου. Εἶναι δὲ σπουδαῖον ὄχι μόνον, διότι πρόκειται περὶ ἀριθμῶν σπουδαίων, ἀλλὰ καὶ διότι πρόκειται καὶ περὶ μέλλοντος δανείου ἐκτὸς τῶν μέχρι τοῦδε γεγενημένων. Καὶ μολονότι ἀπεφασίσθη κατὰ τὴν συνεδρίασιν τὴν προχθεσινὴν τῆς κυριακῆς, ὅτι αἱ βάσεις, ἐφ’ ὧν στηρίζεται ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων εἶναι εὔλογοι, μολοντοῦτο θὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις, διότι πιστεύω, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ δὲν ἐμποδίζει τὸν φωτισμὸν, κύριος δὲ σκοπός μου εἶναι αὐτός.

§188ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, αὐτὸ ἐννοεῖ καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, τὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν τοῦ ἐλαττόνειν.

§189ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο φέρεται μία πίστωσις ἐξ 720,000 δραχμῶν διὰ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συνομολογηθῇ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων· πρόκειται δηλ. περὶ τοῦ ἐτησίου τόκου, ὁ ὁποῖος θέλει δίδεται, ὅταν πραγματοποιηθῇ τὸ δάνειον τῶν 9,000,000 φράγκων, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον· ἐπειδὴ δὲ ἔχομεν ἤδη τινὰς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἡ κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀφορῶντας τὸ τὶ ἐσώδευσεν, ἐπλήρωσεν, ἐδανείσθη, διὰ τοῦτο θέλω κάμει μερικὰς παρατηρήσεις, καὶ ζητήσω μερικὰς ἐξηγήσεις, διὰ νὰ ἴδωμεν ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ κατὰ πόσον τὸ δάνειον τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον. Τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους μᾶς ἔδωσεν ἡ κυβέρνησις, περιέλαβεν εἰς ἕνα πίνακα καὶ κατέταξεν αὐτοὺς κατὰ χρῆσιν. Εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1868 ἀνάγονται αἱ ἑξῆς πληρωμαί. «Εἰς ἔξοδα χρήσεως 1868, «5,220,000» — «εἰς λογαριασμὸν τῆς ὁδοποιΐας 250,000» — «εἰς παραγγελίας τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν 500,000» — εἰς τόκους τοῦ ἐθνικοῦ δανείου τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων 400,000» — εἰς χρέος πρὸς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν 1,000,000» — «εἰς χρεώγραφα Ἑπτανήσου 200,000» — «εἰς χρεώγραφα Ἑπτανήσου 180,000» — «εἰς συντήρησιν τῶν Κρητῶν 1,444,000».— Τὸ ὅλον ποσὸν εἶναι 9,194,000.

§190Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Τῶν Κρητῶν εἶναι 300,000 τοῦ 1868.

§191ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὕτω λέγει ἡ ἔκθεσις πρὸς τὴν Α. Μ. τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν τῆς 25 Ἰανουαρίου, οὔτε εἶναι πιστευτὸν, ὅτι ἓν ἥμισυ ἑκατομμύριον ἤθελεν ἐξοδεύσει ἡ κυβέρνησις εἰς 25 ἡμέρας. Τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι τῆς διαχειρίσεως τῶν προκατόχων καὶ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει λάθος ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἔχει λάθος ὁ κ. πρωθυπουργός. Ὥστε τὸ ποσὸν 1,444,000 ἀνάγεται εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1868. Λοιπὸν τὸ ὅλον ποσὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1868 εἶναι 9,194,000. Ἄλλως, κύριοι, παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἔχει οὐσιώδη ἐπιῤῥοὴν αὐτό. Ὅλας τὰς πληρωμὰς θὰ τὰς διακρίνω μεταξύ των. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὰς πληρωμὰς τῆς χρήσεως τοῦ 1869. «Εἰς ὁπλισμὸν Ὄλγας 700,000» «εἰς τελευταίαν δόσιν αὐτῆς 350,000» — «Εἰς Γεώργιον 475,000» — «εἰς περίθαλψιν Κρητῶν 221,000» — «εἰς κρατηθέντα ἀπὸ Σπάρταλην 145,000» «Εἰς Ἐρλάγκερ 70,000» — «εἰς χρέος τραπεζῶν 1,600,000» «εἰς ἐξαργύρωσιν ἐντόκων γραμματίων 3,200— καὶ ἐνταῦθα σταματῶ ἐξαιρῶν ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τῆς κυβερνήσεως δύο κονδύλια, ὡς ἀναγόμενα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869 καὶ προβλεπόμενα ἀπ’ αὐτὸν, ἤτοι 600,000 δραχ. προκαταβολὴ εἰς τὸν στρατὸν καὶ 670 εἰς κατασκευὴν χαλκονομισμάτων, διότι ἀμφότερα τὰ κονδύλια ἀφορῶσι τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1869 καὶ προβλέπονται. Ἐνῷ λοιπὸν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1868 ἐπληρώθησαν 9,194,000, ἐπλήρωσε προσέτι ἡ κυβέρνησις 6,461,000 ἔξω τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1869. Ἀφοῦ τοιουτοτρόπως, κύριοι, ἐξεκαθάρισα τὰς πληρωμὰς, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ κυβέρνησις, τώρα θέλω ἐξετάσει τὰς χρήσεις τοῦ 1868 καὶ 1869. Ἡ χρῆσις τοῦ 1868 κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1868, ἡμέραν καθ’ ἣν ἔληξεν ἡ διαχείρισις, ἐπαρουσίαζεν ἰσοζύγιον μεταξὺ πληρωμῶν καὶ εἰσπράξεων, διότι ὡς ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ πρὸς τὴν Α. Μ. εἶχον εἰσπραχθῆ 34,000,000 καὶ εἶχον πληρωθῆ 26,000,000. Ὑπῆρχε λοιπὸν προσωρινὸν ἔλλειμμα 8,000,000, τὸ ὁποῖον ἔλλειμμα ἐπληρώθη καὶ ἐκαλύφθη ἀπὸ τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη εἶχε συνομολογήσει· ὥστε μέχρις ἑνὸς λεπτοῦ, τὴν 31 Δεκεμβρίου 1868, ὑπῆρχεν ἰσοζύγιον μεταξὺ πληρωμῶν καὶ εἰσπράξεων. Ἐπερίσσευσαν ὅμως ἀπὸ τὸ ἰσοζύγιον τοῦτο 3,500,000, τὰς ὁποίας ἡ κυβέρνησις τοῦ κ. Βούλγαρη εἶχε δανεισθῆ καὶ εἶχεν ἀποστείλει πρὸς ἀγορὰν πλοίων εἰς Βορδώ· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἀγορὰ δὲν ἐγένετο, περιῆλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως αἱ εἰρημέναι δρ. 3,500,000. Ὑπῆρχον δὲ 600,000 προσέτι εἰς τὸ ταμεῖον μετρητὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1868. Ὥστε ἡ διαχείρισις τοῦ 1868, λήξασα τὴν 31 Δεκεμβρίου, ἀφῆκε 4,100,000. Ἴδωμεν ἤδη τὰς πληρωμὰς τῆς χρήσεως 68 μετὰ τὴν 31 Δεκεμβ. Αἱ πληρωμαὶ, αἱ ὁποῖαι ἔγειναν εἰς βάρος τοῦ 1868, ἀναβαίνουσιν εἰς 9,194,000, ὡς προεῖπον· ἐντούτοις εἴχομεν 4 ἑκατομμύρια καὶ 100,000 περίσσευμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὅμως πρέπει νὰ προσθέσωμεν τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 68 ἀναβαίνοντα εἰς 5 ἑκατομμύρια. Λοιπὸν εἴχομεν 3,500,000 ἀπὸ τὰ μὴ ἀγορασθέντα πλοῖα ἐν Βορδὼ, 600,000 μετρητὰ εἰς τὸ ταμεῖον, 5,000,000 τὰ ὁποῖα ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου εἰσεπράχθησαν μέχρι τοῦδε τῆς χρήσεως τοῦ 68, τὸ ὅλον 9,100,000, ὥστε ὑπάρχει ἰσοζύγιον, ἤτοι ἡ χρῆσις 1868 οὐδὲν ἀφῆκεν ἔλλειμμα, ἐκτὸς ἂν ὑπάρχουν πληρωμαὶ ἄλλαι, τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζει ἡ κυβέρνησις, διότι ἐγὼ ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους παρ’ αὐτῆς ἔλαβον· ἂν δὲ δὲν ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι πληρωμαὶ, ἂν ἡ κυβέρνησις δὲν παρέλειψε νὰ μοῦ παρουσιάσῃ ὅλας τὰς πληρωμάς της, τότε ἡ χρῆσις τοῦ 1868, μετὰ τὰ δάνεια τοῦ ὑπουργείου τοῦ κ. Βούλγαρη, θὰ εὑρεθῇ εἰς ἰσοζύγιον τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων πληρωμῶν καὶ εἰσπράξεων. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὰς ἄλλας πληρωμὰς τῆς κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνεξάρτητοι ἀπὸ τὴν χρῆσιν τοῦ 68. Αὗται ἀναβαίνουσιν εἰς 6,761,000 καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν συμπεριέλαβα ἐκ τῶν λογαριασμῶν τῆς κυβερνήσεως εἰμὴ μόνον δύο κονδύλια, διότι ταῦτα προβλέπονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 69, ἐνῷ ἐγὼ σημειῶ μόνον τὰς δαπάνας τὰς μὴ συμπεριλαμβανομένας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι περὶ τοῦ δανείου ὁμιλῶ· εἶναι δὲ τὰ δύο ταῦτα κονδύλια, ἡ προκαταβολὴ διὰ τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν τὴν στρατιωτικὴν, διότι ὡς γνωρίζετε τὰ στρατιωτικὰ διὰ προκαταβολῶν διευθύνονται, καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν χαλκονομισμάτων. Λοιπὸν ἡ κυβέρνησις ἔκαμε πληρωμὰς μὴ ἀναγομένας εἰς τὸ προϋπολογισμὸν τοῦ 69, ἑπομένως ἐπιτρεπούσας νὰ μὴ πληρωθῶσιν ἐκ τῶν ἐξόδων τῶν τακτικῶν τοῦ 1869 δραχ. 6,761,000. Ἂς ἐξετάσω ἤδη πόσα ἐδανείσθη ἡ κυβέρνησις. Ἐδανείσθη, κύριοι, καὶ διεχειρίσθη, ἀπὸ μὲν τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας 6,000,000, ἀπὸ δὲ τὸ δάνειον τῶν 28,000,000 ἐννέα περίπου δηλαδὴ 8,900,000· ὥστε τὸ ὅλον 15,000,000. Ἂν ἀπὸ τὰ 15, ἀφαιρέσωμεν τὰ 6,700,000 μᾶς μένουν 8½ ἢ 8.300,000.— Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἡ κυβέρνησις, ἐὰν τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ δύναται ἤδη ἢ ἐντὸς ὀλίγου, (διότι εἰσήλθομεν εἰς τοὺς γονίμους μῆνας) νὰ τὸ διαθέσῃ. Διότι ἂν τῳόντι ἠμποροῦμεν νὰ ἔχωμεν τὸ περίσσευμα αὐτὸ, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι διόλου δύσκολον νὰ οἰκονομήσωμεν τὸ δάνειον χωρὶς νὰ προστρέξωμεν ἐπὶ ματαίῳ εἰς δάνεια. Ἐπιφυλάττομαι, ἂν ἡ κυβέρνησις φέρῃ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναιροῦν αὐτὰ, νὰ ἐπανέλθω· διότι ὁ σκοπός μου, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι ἄλλος τις εἰμὴ ὁ φωτισμός.

§192ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Τὸ ἔλλειμμα, κύριοι, τὸ πηγάζον ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῶν δανείων, τῶν 28,000,000 καὶ τῶν τραπεζῶν, κατὰ τοὺς πίνακας τοὺς ὁποίους παρουσιάσαμεν, εἶναι περίπου 3,000,000.

§193ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποῖον;

§194ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δηλαδὴ ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν πλὴν τῶν βαρῶν τὰ ὁποῖα εὑρήκαμεν καὶ τῶν ἐξόδων τὰ ὁποῖα ἐκάμαμεν, μᾶς ἐπιβαρύνει ἀκόμη μὲ 3,000,000 περίπου. Αὐτὰ, εἶπον, ἐνδεχόμενον ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Σεπτεμβρίου, τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ Νοεμβρίου νὰ τὰ καλύψωμεν Τὰ λοιπὰ 8,911,000 εἶναι ἀφαιρέσει τῶν 3, δαπάνη τὴν ὁποίαν ἐσημειώσαμεν.

§195ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τρία ἐπερίσσευσαν;

§196ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τρία ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν δύω δανείων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ 69, τὰ ὁποῖα θ’ ἀναπληρωθῶσιν ἀπὸ τὰς εἰσπράξεις τοῦ Σεπτεμβρίου, τοῦ Ὀκτωβρίου καὶ τοῦ Νοεμβρίου, ἂν αἱ εἰσπράξεις ᾖναι εὐχάριστοι.

§197ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπεν 9,900,000.

§198ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Κατὰ τοὺς λογαριασμούς σας, τοὺς ὁποίους ἐκάματε (θόρυβος).

§199ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, ὅτι δὲν παρέλειψα ἀπὸ τὴν σημείωσιν τὴν ὁποίαν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνέγνωσεν εἰς μίαν συνεδρίασιν, καὶ τῆς ὁποίας ἔλαβα ἀντίγραφον. Μοὶ ἐστάλη μάλιστα ἀπὸ τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, τὸ ἀντίγραφον ὅπερ κρατῶ. Δὲν ἔκαμα δὲ ἄλλο τι παρὰ νὰ κάμω τὴν κατάταξιν εἰς πληρωμὰς ἀναγομένας εἰς τὸ 68 ἢ εἰς τὸ 69. Διὰ τοῦτο θὰ μᾶς συγχωρήσητε νὰ μὴ θεωρήσω ἐπαρκῆ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ νὰ τὸν δικαιολογήσω διὰ τοῦτο, διότι δὲν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις, ἥτις δὲν εἶναι βέβαια ἄτακτος οὔτε ἀνώμαλος, ἀλλ’ ἥτις δὲν ἠμποροῦσε νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἀναποφεύκτως θὰ ἐγίνετο, ὥστε ἂν θέλῃ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν παρακαλῶ νὰ δώσῃ μίαν πληροφορίαν πλέον πλήρη (θόρυβος).

§200ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς καταστάσεως ἐξακολουθῶ νὰ λέγω τὰ ἐπήραμεν, τὰ ἐδαπανήσαμεν. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐστήριξε τὴν ὁμιλίαν του ὡς πρὸς τὰ ποσά.....

§201ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν ἐκ τῶν δανείων τῶν 12,000,000 ἐξωδεύσατε τρία μόνον σεῖς;

§202ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Μάλιστα.

§203ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ δὲ ἄλλα;

§204ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Εἰς ὑποχρεώσεις παρελθούσας.

§205ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ μέχρι τοῦδε διεθέσατε ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 28,000,000 πόσα;

§206ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Σᾶς εἶπον ὅτι ἐπραγματοποιήθησαν ἀπὸ τὸ τῶν 28 ἑκατομμυρίων 8,900,000, ἀπὸ τὸ τῶν δώδεκα ὅλον, ἐκτὸς τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις· αὐτοῦ ἐκάμαμεν χρῆσιν εἰς ὑποχρεώσεις παρελθούσας καὶ ἐν μέρει εἰς ἰδικάς μας, τὸ ὁποῖον ποσὸν εἴπομεν εἰς τὴν ἔκθεσιν, καὶ λέγομεν ὅτι ἴσως καὶ λίαν πιθανὸν ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν γονίμων μηνῶν δυνηθῶμεν ν’ ἀναπληρώσωμεν τὸ ποσὸν τὸ ἐπιβαρῦνον ἡμᾶς. (Διάλογοι παρατεταμένοι μεταξὺ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη καὶ τῶν κυρίων ὑπουργῶν).

§207ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἔλαβον, κύριοι, τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σπουδαίου ἀντικειμένου εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν, διότι ὁμολογῶ ὅτι, καίτοι γνωρίζων ὁπωσοῦν τοὺς ἀριθμοὺς, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλε τόσον ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καθὼς καὶ ὁ κ. πρωθυπουργός. Ἐννοεῖτε καλῶς ὑμεῖς προπάντων, κ. πρόεδρε, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀναμιγνύεται τὸ ζήτημα τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ τακτικῶν ἐξόδων, καὶ τὰ ὁποῖα εὐτυχῶς ἰσοῤῥοποῦν ἀπὸ τὰ ἔσοδα τὰ τακτικὰ, μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ὡς γνωστὸν ἐπληρώθησαν καὶ ὡς ἀποδεικνύεται ἐπληρώθησαν μάλιστα ἐκ τῶν ἐκτάκτων πόρων, τοὐτέστιν ἐκ τῶν δύω δανείων, τῶν 28 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἐπραγματοποιήθη, καὶ τῶν 12, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ἀπὸ τὰς δύω τραπέζας, τοὐτέστιν ἀπὸ 40 ἑκατομμύρια. Ἐπεθύμουν λοιπὸν, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου ταμείου, ὄχι σχετικῶς μὲ τὰ τακτικὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα, ἀλλὰ μὲ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας καὶ τοὺς ἐκτάκτους πόρους, νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς φέρῃ μίαν σημείωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ σημειώνωνται ὄχι τὰ τακτικὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα παρὰ αἱ ἔκτακτοι δαπάναι καὶ πόροι, καὶ τότε ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ ἂν τὸ πλεόνασμα τῶν δύω δανείων ἦναι ἀρκετὸν νὰ οἰκονομήσῃ τὰς ἀνάγκας μας, ὅπως διατείνεται ὁ κ. Δεληγεώργης, βασιζόμενος εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ὑπουργῶν, καὶ τοὺς ὁποίους παραδέχονται οἱ ἴδιοι, διότι λέγουν ὅτι τρία ἑκατομμύρια μετεχειρίσθησαν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τακτικῶν δαπανῶν, τὰ ὁποῖα κατόπιν θ’ ἀναπληρώσουν· ἐκτὸς δὲ τούτων εἶναι διαθέσιμα καὶ τρία ἄλλα ἑκατομμύρια δι’ ἔντοκα γραμμάτια, τὰ ὁποῖα μένουν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν, ὅταν πρόκηται νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ χρέος πρὸς τὰς τραπέζας· ἑπομένως ἔχομεν πάντοτε 6½ ἑκατομμύρια διαθέσιμα. Ἀλλ’ ἐὰν μ’ ἐρωτᾶτε ἂν ἦναι 6½ ἢ ὄχι, δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ διαβεβαιώσω, διότι δὲν ἔχω τὴν σημείωσιν, διότι πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας καὶ εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα. Ἂν τοιαύτη σημείωσις ἔλθῃ, τότε δύναμαι νὰ λάβω τὸν λόγον.

§208ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§209ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, ἐπειδὴ οὔτε τὰ τρία ἑκατομμύρια ἐξαρκοῦν, οὔτε τὰ ἓξ, διότι θὰ ἔλθωμεν εἰς τοὺς ἀγόνους μῆνας τὸν Ἰανουάριον, τὸν Φεβρουάριον, τὸν Μάρτιον τοῦ 70, καὶ πάλιν εἰς στενοχωρίας θὰ εὑρισκώμεθα ...... Ἠξεύρετε πολὺ καλὰ, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πρῶτον ἓν ἀποταμίευμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἱκανοποιῇ τὰς ἀνάγκας τῶν ἀγόνων μηνῶν καὶ νὰ πληρώνηται μετὰ ταῦτα. Ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως πρέπει νὰ τὸ ὁρίσωμεν· τοῦτο θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὸ ἐκτιμήσωμεν, ὅταν ἴδωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πλεονάζει. Ἀλλὰ πάλιν ἔχω ἀμφιβολίαν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους θὰ φέρῃ τὸ λογιστήριον, δὲν τῷ ἀποδίδω κακὴν πρόθεσιν, ὁ Θεὸς νὰ φυλάξῃ, ἀλλὰ δὲν εἶναι εἰς θέσιν. Ἐχρημάτησα ὑπουργὸς καὶ ἐχρηματίσατε, καὶ ἠξεύρετε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται τὸ ζήτημα τῆς ταμειακῆς, οὕτως εἰπεῖν, ὑπηρεσίας, δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τοὺς τακτικοὺς πόρους· μόνον ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν δυνάμεθα μετὰ τὴν παρέλευσιν ἀρκετῶν ἐτῶν νὰ γνωρίσωμεν ἐὰν τὸ 66 ἄφησε πλεόνασμα ἢ ἔλλειμμα, καὶ τὸ 67 καὶ 68. Εἰς ποίαν κατάστασιν ὅμως εὑρίσκονται οἱ διάφοροι λογαριασμοὶ, εἰς τοὺς ὁποίους συμπεριλαμβάνονται ὅλα αὐτὰ τὰ ποσά; εἰς τὴν πλέον ἀθλίαν· δὲν γνωρίζουν παρ’ ὅ,τι ἐνθυμοῦνται. Ἤμην ὑπουργὸς, ἀνεζήτησα ἐὰν ἔχουν βιβλίον τῶν διαφόρων λογαριασμῶν· ἔχουν ληψοδοσίας καὶ μὲ τὴν Τράπεζαν καὶ μὲ τὸν Ῥότσχιλδ καὶ μὲ τοσούτους ἄλλους· ἠξεύρετε τί μοῦ εἶπεν ὁ διευθυντής; δὲν ἔχομεν βιβλίον, ἔχομεν τὸν φάκελλον, εἰς τὸν ὁποῖον περιέχονται οἱ λογαριασμοὶ καὶ αἱ ἐπιστολαί. Εἶναι κατάστασις αὕτη; δύναται τὸ λογιστήριον νὰ ἐννοήσῃ, τί θέλω ἐγώ; Ὄχι. Εἰς τὴν ἀπάτην θὰ εὑρεθῶμεν, μὴ περιμένητε νὰ ἔχητε ἀκριβῆ σημείωσιν αὐτῶν τῶν πραγμάτων, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην. Κατ’ ἐμὲ ἡ θεραπεία εἶναι, ὅτι, ἢ πρέπει νὰ γίνῃ τὸ λογιστήριον ὅπως πρέπει, ἢ πρέπει νὰ λείψῃ (θόρυβος). Μὴ πολὺν ζῆλον, κύριοι φίλοι τῆς κυβερνήσεως· ὅσον τὸ δυνατὸν ἐπιστήσατε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ, ἐκ τῶν ἐνόντων στοιχείων νὰ φέρῃ μίαν σημείωσιν. Εἰς τὸ μέλλον ἐπιφυλάσσομαι, καὶ εἶχον σημειώσει, ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ λογιστηρίου, νὰ εἴπω την ταπεινήν μου γνώμην. Κατ’ ἐμὲ ἢ πρέπει νὰ λείψῃ ἢ πρέπει νὰ γίνῃ ὅπως πρέπει, διότι ἡ οἰκονομία κακῶς γινομένη, τοῦτο τὸ ζήτημα, ἠξεύρετε, τὸ ἐσυζητήσαμεν πολλάκις, δὲν εἶναι οἰκονομία, εἶναι πλάνη, καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις. Δὲν εἴμεθα σήμερον εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζωμεν ποῦ εὑρισκόμεθα, πόσον δάνειον μᾶς χρειάζεται, παρὰ μόνον τὰ ταμεῖα κυτάζομεν ἐὰν ἔχωμεν νὰ λάβωμεν, ἐὰν χρεωστοῦμεν δὲν γνωρίζομεν. Βλέπετε λοιπὸν πόσον εἶναι σπουδαῖον τὸ ἀντικείμενον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ λογιστήριον εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὄχι ἐκ τῆς ἐλλείψεως τοῦ προσωπικοῦ ἀλλ’ ἐκ τῆς μεθόδου, διότι ἀνέλαβε καθήκοντα ἀλλότρια, ἀνέλαβε καθήκοντα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τὸ λογιστήριον δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξετάζῃ παρὰ τοὺς λογαριασμούς, τοὺς ὁποίους στέλλουν τὰ ταμεῖα· καὶ ἑπομένως νὰ δύναται κατὰ δεκαημερίαν νὰ κάμῃ καταστάσεις ἀλλ’ ἀνέλαβε καθήκοντα ἀλλότρια, διότι θέλει νὰ κάμῃ τὴν ἐξέτασιν ἐὰν οἱ λογαριασμοὶ τῶν ταμείων ἦναι καλῶς κατεστρωμένοι ἢ ὄχι· καὶ διὰ τοῦτο ποῦ εὑρίσκεται σήμερον τὸ λογιστήριον; Ἐννέα ἔτη, νομίζω, εὑρίσκεται ὀπίσω. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐσταύρωσε τὰς χεῖράς του, διότι δὲν τοῦ στέλλουν λογαριασμούς, καὶ ἡμεῖς δὲν ἠξεύρομεν εἰς ποίαν κατάστασιν εἴμεθα. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν εἰς τὸ λογιστήριον, νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβεστέρας σημειώσεις, τοὐλάχιστον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ὑπέδειξα, νὰ φέρῃ σημείωσιν τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν καὶ τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων, τοὐτέστι τὰ δάνεια ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὶ ἐπλήρωσαν καὶ διὰ τὸ 1866, 1867, 1868. Τὰ ἐλλείματα δὲν ἔχουν σχέσιν, τὸ ἔλλειμα ἀφορᾷ τὴν σύγκρισιν μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ἐὰν θέλῃ νὰ ἑνώσῃ τοὺς δύο προϋπολογισμοὺς, βεβαίως ἔρχεται αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα· ἀλλὰ νὰ περιορισθῇ εἰς αὐτό. Ἔλαβον αἱ τρεῖς κυβερνήσεις τόσα δάνεια, τῶν 28,000,000, τῶν 12,000,000, τῶν 15,000,000, ἡ κυβέρνησις τοῦ κυρίου Βούλγαρη ἀπὸ τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν 1,000,000. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἔκτακτα ἔσοδα· ποῖαι εἶναι αἱ ἔκτακτοι δαπάναι; Νὰ τὰς κατονομάσῃ καὶ νὰ ἴδωμεν ποία θὰ ᾖναι ἡ διαφορά. Τώρα, ἐὰν ὑπάρχῃ ἔλλειμα εἰς τὸ 1867 ἢ 1868, ἐκ τῆς συγκρίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ θ’ ἀφαιρέσωμεν, διότι ἐξ αὐτῶν τῶν χρημάτων ἐπληρώθησαν τὰ ἐλλείμματα. Ἀλλὰ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται αἱ παρακαταθῆκαι, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ γραμμάτια ἐπὶ κινήσει κεφαλαίων, διότι ἐξ αὐτῶν πηγάζει χρέος τῆς κυβερνήσεως; Δὲν τὰ γνωρίζομεν αὐτὰ πόσα εἶναι. Τί εἶναι αἱ παρακαταθῆκαι χρημάτων τῶν πολιτῶν, τὰ ὁποῖα χρεωστεῖ τὸ δημόσιον, τί εἶναι τὰ γραμμάτια ἐπὶ κινήσει κεφαλαίων; χρέος τοῦ δημοσίου. Ἔδωσεν εἷς πολίτης ἓν ποσὸν εἰς τὴν Ἄμφισσαν νὰ τὸ λάβῃ ἐδῶ. Πρὶν τὸ δώσῃ, τὸ ταμεῖον τὸ ὀφείλει. Δὲν γνωρίζομεν πόσον εἶναι τὸ ποσὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων! πόσον τῶν διαφόρων λογαριασμῶν! Ὅ,τι δυνηθῇ τὸ λογιστήριον νὰ μᾶς φέρῃ.

§210ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργ. τῶν οἰκονομικῶν). Ὁ κύριος Κεχαγιᾶς, ὁ ὁποῖος τῷ ὄντι εἶναι ἐμβριθὴς περὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ ἐχρημάτησεν ὑπουργὸς, ἐξέθεσε τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τοῦ λογιστηρίου. Εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι μὲ μεγάλην δυσκολίαν ἠμπορεῖ νὰ ἐξεύρῃ κανεὶς λογαριασμοὺς ἀκριβεῖς, διότι, ἐπειδὴ τῷ ὄντι ἐπεβαρύνθη μὲ πολλὰ ἔργα....

§211ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀνέλαβε δηλαδή.

§212ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Καὶ ἰδίως μὲ τὰ δάνεια, γίνεται μία μεγάλη δοσοληψία, εἶναι φρικαλέον πρᾶγμα νὰ βλέπῃ κανεὶς τὶ τρέχει. Λέγω λοιπὸν πῶς τῷ ὄντι, ὅπως εὑρίσκεται σήμερον τὸ λογιστήριον, φοβοῦμαι ὅτι θὰ ᾖναι δύσκολον νὰ εὑρεθῇ ἡ σημείωσις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κύριος Κεχαγιᾶς. Μ’ ὅλα ταῦτα θέλω εἰπεῖ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, καὶ ἰδίως εἰς τὸν διευθυντὴν, ὁ ὁποῖος ὁμολογουμένως ἐργάζεται, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπαρκέσῃ, ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ φέρῃ. Ὅ,τι εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω εἶναι, ὅτι αὐτὸ τὸ ποσὸν διεχειρίσθη μὲν ἀφ’ ἧς ἡμέρας εἰσήλθομεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον· τόσα ἐδαπανήσαμεν εἰς ἐκτάκτους καὶ τακτικὰς δαπάνας· 3,000,000 σχεδὸν μᾶς ἐπιβαρύνουν διὰ τὰς τακτικὰς δαπάνας· φρονοῦμεν δὲ, καὶ ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν γονίμων μηνῶν, θὰ δυνηθῶμεν νὰ συμπληρώσωμεν αὐτὸ τὸ ἔλλειμμα. Καθόσον ἀφορᾷ τὰς σημειώσεις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ, θὰ προσπαθήσω νὰ τὰς φέρω.

§213ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε!

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμαζευθήκατε ἐκεῖ ὅλοι οἱ πρώην ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§215ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐμαζευθήκαμεν, κ. πρόεδρε, ἀλλὰ πρόκειται νὰ διευκρινήσωμεν τό ζήτημα· ἐνόμιζον, κ. Πρόεδρε, ὅτι αἱ ὀλίγαι λέξεως τὰς ὁποίας εἶπον ἐν καιρῷ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἐκθέσεως τῆς ὑποβληθείσης παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν εἰς τὴν Α. Μ. ἤθελον τὸν κάμει νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἡ ἔκθεσις αὐτὴ δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ θετικῶν δεδομένων, καὶ ὅτι ἑπομένως ἤθελε φροντίσει, ὅταν ἠθέλομεν ἔλθει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ εἰδικοῦ προυπολογισμοῦ, νὰ μᾶς παρουσιάσῃ πληροφορίας θετικωτέρας· ἀλλὰ μὲ λύπην μου βλέπω ὅτι αἱ παρατηρήσεις ἐκεῖναι οὐδὲν ἔφερον ἀποτέλεσμα· ὅθεν ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ὅλα τὰ συμπεράσματα, ὅσα ἐνώπιόν μας παρουσιάζονται, δὲν ἠμποροῦν παρὰ νὰ ᾖναι ἐσφαλμένα, ἀφοῦ εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν δὲν περιλαμβάνεται, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς παρατηρήσω καὶ τότε, οὔτε τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἐν τῷ ἀρχῇ τοῦ ἔτους 1868 εἰς τὸ ταμεῖον, καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, ὅταν πρόκηται νὰ δοθῇ προσωρινὸς λογαριασμὸς τῆς διαχειρίσεως ἑνὸς ἔτους, οὔτε τὰ εἰσπραχθέντα ἀπὸ παρακαταθήκας καὶ χρηματικὰ γραμμάτια, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου σημειώνονται ὡς πληρωθέντα ὑπὲρ τὰς 1,800,000 δραχ. Ἐν ὅσῳ δὲ ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν δὲν παραγγείλει τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον, οὐχὶ νὰ σημειώσῃ ἀριθμοὺς καθὼς τοὺς ἐνθυμεῖται, ἢ τοὺς συλλογίζεται, ἀλλὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς καταστάσεις τῶν ὑπολόγων καὶ ἐκ τούτων νὰ σχηματίσῃ τὸν προσωρινὸν λογαριασμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1868, δὲν θέλει δυνηθῇ νὰ δώσῃ οὐδεμίαν βάσιμον πληροφορίαν, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀληθὲς συμπέρασμα περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται τὸ δημόσιον ταμεῖον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ λογιστήριον εὑρίσκεται εἰς ἀθλίαν κατάστασιν καὶ ὅτι δὲν εἶναι καθόλου ἐνήμερον εἰς τὰς ἐγγραφάς του. Ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι παλαιὰ ἱστορία, εἶναι παλαιὸν κακόν· ἐνθυμηθῆτε ὅμως, κύριε πρόεδρε, ὅτι καὶ ὅταν σεῖς ἦσθε ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἦτο τὸ λογιστήριον, καθὼς καὶ ὅταν ἤμην καὶ ἐγὼ ὑπουργὸς κατὰ τὰ 61 ἡ κατάστασίς του ἦτον ὡς ἔγγιστα ἡ αὐτή. Καὶ ὅμως οὔτε ὑμεῖς, οὔτε ἐγὼ ἐμποδίσθημεν, ὅτε ἠθελήσαμεν νὰ δώσωμεν μίαν ἔκθεσιν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ κράτους, ἀπὸ τοῦ νὰ δώσωμεν διδόμενα ὁπωσοῦν ἀκριβῆ· διότι παρηγγείλαμεν τοῖς ὑπαλλήλους νὰ εὕρωσι τὰ στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ ἀρυσθῶσι τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας. Κατὰ δυστυχίαν ὁ νῦν ὑπουργὸς ἠρκέσθη εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁποίας τὸ λογιστήριον ἔδωκε χωρὶς νὰ καταφύγῃ εἰς τὰς πηγάς· ἐν ὅσῳ δὲ δὲν ἀποφασίσῃ νὰ πράξῃ ὅ,τι καὶ οἱ προκάτοχοι ὑπουργοὶ ἔπραξαν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μᾶς φωτίσῃ ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ ἀντικειμένου.

§216ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς παρατηρήσω ὅτι κατόπιν ὑμῶν ἦλθον καὶ ἄλλοι ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι κατὰ δυστυχίαν εὗρον αὐτὴν τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν διεδέχθην. Ἐγὼ ἤμην ὁ διάδοχος. Ὅταν κατόπιν ὑμῶν ἦλθεν ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ὁ ἴδιος ὡμολόγησε καὶ ὁμολογεῖ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἄλλως.

§217ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό· πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς καταστάσεις διὰ νὰ κάμητε ὅ,τι ζητοῦμεν.

§218ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ἀπὸ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν εἶσθε σεῖς εἰς τὸ ταμεῖον ἐπεβαρύνθη μὲ τόσα πράγματα, ἰδίως τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἕνας κυκεών.

§219ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ ἀκριβεῖς σημειώσεις· τότε προτιμώτερον εἶναι νὰ μὴ φέρητε διόλου.

§220ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Πάλιν λέγω ὅτι, ὅ,τι εἶναι δυνατὸν, θέλω σᾶς φέρει.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν συζήτησιν ταύτην ἀκούει καὶ ὁ διευθυντὴς τοῦ λογιστηρίου, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι, ὅ,τι ζητεῖ ἡ Βουλὴ, θὰ τὸ πράξῃ.

§222ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν αὐτὸ νὰ μείνῃ.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μείνῃ λοιπὸν τὸ 6 ἄρθρον.

§224ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀφίνομεν ἐκκρεμὲς αὐτὸ διὰ νὰ ἐξετάσωμεν τὸν λογαριασμόν· πρέπει νὰ μείνῃ ἐπίσης καὶ τὸ 7, διότι συνέχονται. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἤδη εἰς χεῖράς της 3,200,000 δι’ ἔντοκα γραμμάτια. Ἐξαρτᾶται δὲ ἀπὸ τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν συνομολογήσει δάνειον, νὰ μὴ τὰ βάλῃ εἰς κυκλοφορίαν, ἢ ἐὰν δὲν συνομολογήσῃ νὰ τὰ βάλῃ. Λοιπὸν ἂς μείνῃ καὶ αὐτό.

§225ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§226ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε, εἰς τὸ 8 ἄρθρον.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. «Ἄρθρον 8. Τόκος χρεῶν Ἑπτανήσου 250 χιλ. δραχ.»

§228ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κύριοι, προκειμένου λόγου νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ, ὡς βουλευτῇ τῶν μερῶν ἐκείνων, νὰ ἐκθέσω ἐν συντόμῳ ἰδέας τινὰς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διὰ νὰ πληροφορηθῇ τί εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον συμβαίνει. Ἡ μακαρῖτις κόμισσα Ἑλένη Μοντσενίγο διὰ διαθήκης τῆς ἀφῆκεν ὑπὲρ ἐκπαιδεύσεως τῆς πτωχῆς νεολαίας Κερκύρας ἓν κληροδότημα ἐκ 41,000 λιρῶν στερλινῶν. Τὸ κληροδότημα τοῦτο κατὰ ῥητὴν διάταξιν τῆς διαθήκης ταύτης παρακατετέθη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐπὶ τόκῳ 5%, τόκον τὸν ὁποῖον ὀφείλει τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ πληρώνῃ κατ’ ἔτος εἰς τὴν ἐγχώριον ἀρχὴν τὴν συντηροῦσαν καὶ διαχειριζομένην τὸ κληροδότημα τοῦτο, ὅπως ἐκπληροῖ τοὺς ὅρους τῆς διαθήκης. Συντηρητὴς τοῦ μεγάλου τούτου ποσοῦ τῆς εὐεργέτιδος ταύτης εἶναι ἡ ἐγχώριος λεγομένη Κυβέρνησις, διαχειριστὴς δὲ ἑτέρα ἐπιτροπὴ ἐκλεγομένη ὑπ’ αὐτῆς. Φαίνεται ὅμως εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Ἰονίου Βουλῆς, ὅτι ἡ ἐγχώριος Κυβέρνησις ἐδανείσθη διάφορα ποσὰ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν τοῦ τόπου, καὶ ὅτι κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἑνώσεως, τὰ ποσὰ ταῦτα ὠφείλοντο ἀπὸ τὴν ἐγχώριον διοίκησιν πρὸς τὸ γενικὸν ταμεῖον. Τὸ γενικὸν ταμεῖον ἀπῄτησε πρὸς διευθέτησιν τῶν λογαριασμῶν καὶ συμψηφισμὸν τῶν ἀμοιβαίων χρεῶν νὰ γίνῃ συμψηφισμὸς μεταξὺ τῶν ποσοτήτων τοῦ κληροδοτήματος, αἵτινες ὠφείλοντο ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως, καὶ τῶν χρεῶν τῆς ἐγχωρίου διοικήσεως πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν διεξήχθη καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ ἐσυστήθη ἐπιτροπὴ ὑπὸ τῆς 13ης Ἰονίου Βουλῆς, ὅπως ἐξετάσῃ τοὺς γενικοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Κράτους καὶ συντάξῃ κατάλογον τοῦ δημοσίου χρέους τῆς Ἰονίου Πολιτείας, ὅπερ ὤφειλε ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία μετὰ ταῦτα ν’ ἀναδεχθῇ· συνέλεξε τὰς περὶ τούτου σημειώσεις τῶν ταμειακῶν βιβλίων, καὶ μετὰ μίαν ἐκτεταμένην συζήτησιν, τὴν ὁποίαν, φρονῶ, ὁ κ. Λομβάρδος καλῶς ἐνθυμεῖται, διότι ἦτο μέλος τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, ἡ Βουλὴ ἠκύρωσεν ὅλους αὐτοὺς τοὺς λογιστικοὺς συμβιβασμοὺς καὶ ἀπῄτησε διὰ ῥητοῦ ἄρθρου τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις τῆς περὶ ἑνώσεως συνθήκης τοῦ Λονδίνου, ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὸ κληροδότημα Μοντζενίγου ὁλόκληρον τὸ κατατεθὲν κεφάλαιον μετὰ τῶν καθυστερούντων τόκων, τοὐτέστι τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ ἐξακολουθῇ νὰ πληρώνῃ τοὺς τόκους 5% πρὸς ὄφελος τοῦ ἐγχωρίου τούτου κληροδοτήματος Κερκύρας. Ἵνα μὴ ἐκλάβῃ τις ὅτι στηρίζομαι εἰς ἔπεα πτερόεντα, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀναγνώσω τὴν σχετικὴν ἀπόφασιν τῆς Ἰονίου Βουλῆς. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει ἐν τῷ τρίτῳ ἄρθρῳ. «Ἄρθρ. 3. Ἀναγνωρίζονται πάντα τὰ συναλλάγματα καὶ ὑποχρεώσεις, ὅσαι μέχρι τοῦδε συνήφθησαν ὑπὸ ἢ ἐκ μέρους τῆς Ἰονίου Κυβερνήσεως, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐμπεριέχονται εἰς τὸν ἐν τῇ παρούσῃ ἐπισυναπτόμενον κατάλογον. Ἐξασφαλίζονται δὲ πᾶσαι αἱ κατ’ αὐτῶν δίκαιαι ἀπαιτήσεις ἰδιωτῶν καὶ ἐγχωρίων Κυβερνήσεων.» Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τοῦ καταλόγου τούτου τοῦ δημοσίου χρέους τῆς Ἑπτανήσου καὶ τοῦ τρίτου ὅρου τοῦ περὶ ἑνώσεως ψηφίσματος τῆς 13 Ἰονίου Βουλῆς, συνετάχθη τὸ 7 ἄρθρον τῆς ἐν Λονδίνῳ συνθήκης τοῦ 1864, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναδέχεται ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία νὰ πληρώσῃ μεταξὺ ὅλων τῶν ἄλλων βαρῶν καὶ τοῦτο. Ἐν τούτοις ἀφότου εὐτυχῶς ἐγένετο ἡ ἕνωσις μετὰ λύπης λέγω, ὅτι οὐδέποτε τὸ δημόσιον ἐπλήρωσε τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου τούτου πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ κληροδοτήματος Μοντσενίγου ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς λογαριασμοὶ μεταξὺ ἐγχωρίου Κυβερνήσεως καὶ δημοσίου. Φρονῶ ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουν αἱ δοσοληπτικαὶ διενέξεις μεταξὺ πρώην ἐγχωρίου Κυβερνήσεως καὶ δημοσίου πρὸς τὸ κληροδότημα Μοντσενίγου. Τὸ κληροδότημα Μοντσενίγου εἶναι κληροδότημα ἰδιωτικὸν, τὸ ὁποῖον ὥρισται δι’ ἕνα σκοπὸν ὡρισμένον, ὑπὲρ τῆς πτωχῆς νεολαίας Κερκύρας. Λοιπὸν τὸ δημόσιον ἔχει καθῆκον ἱερὸν νὰ πληρώνῃ κατ’ ἔτος τοὺς τόκους τούτους, καὶ ἐὰν τὸ δημόσιον ἔχῃ ἀπαιτήσεις κατὰ τῆς πρώην ἐγχωρίου Κυβερνήσεως, ὤφειλε νὰ τὰς ἀπευθύνῃ κατ’ αὐτῆς, διότι καὶ αὐτὴ ἡ ἐγχώριος κυβέρνησις τῆς ὁποίας εἶμαι μέλος, ἔχει ἀπαιτήσεις κατὰ τοῦ δημοσίου. Εἶναι δὲ ἐκκρεμεῖς πολλαὶ πιστώσεις κατὰ τοῦ δημοσίου, δυνάμει τῶν ὁποίων τρέχουν τόκοι 65 δίστηλα καθ’ ἡμέραν. Ὥστε παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ ὅπως εἰς τὸ κονδύλιον «τόκοι χρεῶν Ἑπτανήσου» συμπεριληφθοῦν καὶ οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος Μοντσενίγου. Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι πολὺ σπουδαῖον, διήγειρε γενικὰ παράπονα εἰς τὴν πόλιν Κερκύρας, ὅλοι οἱ πολῖται παραπονοῦνται ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν λαμβάνει καθόλου ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀπαιτήσεις τῶν κληροδοτημάτων ἐκείνων. Εἶναι καλὸν νὰ ἐκλείψῃ αὐτὸ τὸ παράπονον, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ὅπως αὐξήσῃ τὸ κονδύλιον αὐτὸ τῶν 250,000 δραχμῶν κατὰ τοὺς τόκους, οἱ ὁποῖοι ὀφείλονται δυνάμει τῶν συμβάσεων μεταξὺ τῆς πρώην ἐγχωρίου Κυβερνήσεως καὶ τοῦ δημοσίου.

§229ΤΙΝΕΣ. Πόσον εἶναι;

§230ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἶναι 41, 475 λίραι, 3 σελίνια καὶ 8 δηνάρια πρὸς 5%· τόκοι δὲ ὡριμάσαντες μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶναι 3,232 λίραι στερλῖναι, 8 σελίνια καὶ 6 δηνάρια, τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου· τὸ ὁποῖον χρεωστεῖται εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου εἶναι 44,707 λίραι στερλῖναι, 12 σελίνια καὶ 2 δηνάρια

§231ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ χρήματα εἶναι χρέος, δὲν ἐλήφθησαν.

§232ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀλλὰ τὸ δημόσιον τὸ Ἑλληνικὸν ἀνεδέχθη ὅλα τὰ βάρη· εἶναι χρέος τῆς πολιτείας πρὸς τὸ κληροδότημα τοῦτο, καὶ ὀφείλει ἡ πολιτεία νὰ πληρώσῃ τὸν τόκον πρὸς ὄφελος τῆς πτωχῆς νεολαίας Κερκύρας.

§233Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ἀληθῶς τὸ κληροδότημα αὐτὸ τῆς μακαρίτιδος κομήσης Μοντσενίγου διεχειρίσθη ὑπὸ τῆς πρώην κυβερνήσεως τῆς Ἰονίου πολιτείας· οὐχ ἧττον ἡ ὑποχρέωσις τοῦ δημοσίου δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀναμφισβήτητος εἰς τὸ νὰ πληρώνῃ τὸν τόκον πρὸς ὑποτροφίαν νέων πτωχῶν. Ἡ ὑπόθεσις πρὸ πολλοῦ ἐξετάζεται καὶ νομίζω ὅτι, ὅτε ὁ κ. Κουμουνδοῦρος κατὰ πρώτην φορὰν ἦτο πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1865, ἐγένετο μεγάλη συζήτησις περὶ τοῦ κληροδοτήματος τούτου, καὶ ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχεν ἐλθεῖ ἐνταῦθα καὶ ἐπιτροπὴ τοῦ τότε ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, τὸ ὁποῖον τότε ἦτο διοικητικὴ ἀρχὴ τῆς νήσου. Σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ καταχωρίσωμεν τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν τόκων, διότι πρέπει νὰ γίνῃ ἐξέτασις ἀκριβής. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις πεισθῇ, ὡς ἐλπίζω, καὶ ἐξομαλύνῃ τὰς δυσκολίας αὐτὰς, τότε δύναται δι’ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ὥστε ἡ Βουλὴ νομίζω ὅτι δύναται νὰ συστήσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὄχι νὰ ἐγγράψῃ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἓν κονδύλιον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ.

§234ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πολλοὶ, κύριοι βουλευταὶ, λέγουν, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ νόμος, καὶ συμφωνῶ πληρέστατα, ὅπως κανονίσῃ, ὄχι μόνον τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἕτερα πολὺ σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι διενέξεις μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τῆς ἐγχωρίου κυβερνήσεως Κερκύρας, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ ἐπιτροπήν. Ἠξεύρετε, ὅτι κατὰ τὸ 1864 ἐξεδικάσθη ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου δικαστηρίου τῆς Ἑπτανήσου ἓν σπουδαῖον κεφάλαιον· ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ ἑτέρα ἀπαίτησις ἐδικάσθη κατὰ τοῦ δημοσίου, καὶ εἶναι δεδικασμένοι διὰ τὴν ἐνοικίασιν κτημάτων ἐγχωρίων τόκοι πρὸς 10%. Διότι πρέπει νὰ σημειώσητε, ὅτι ὅλα τὰ δημόσια καταστήματα, εἶναι καταστήματα τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὴν ἐγχώριον κυβέρνησιν, τὸ δὲ δημόσιον πληρώνει ἐνοίκιον διὰ ταῦτα κατὰ τὴν πρὸ τῆς ἑνώσεως κατάστασιν τῶν ἐνοικίων. Πολλάκις παρετηρήθη ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὸ δημόσιον νὰ ἐξακολουθήσῃ τοιαύτη ἀνώμαλος κατάστασις. Εἶμαι μέλος τῆς ἐγχωρίου ἀρχῆς, καὶ βουλευτὴς, καὶ ἔχω καθῆκον νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν συμφέρει, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ ἐξακολουθήσῃ τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων. Πρέπει λοιπὸν νὰ λυθῶσιν ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα ἴσως διὰ νόμων, διότι ὑπάρχουν παράπονα γενικὰ, καὶ ταῦτα πρέπει νὰ θεραπευθῶσιν ὅσον οὔπω πρὸς τὸ συμφέρον τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς πολυπαθοῦς ἐκείνης κοινωνίας.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 3. Συντάξεις.

§236ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Τελευταῖον ἐτέθη ὑπὸ σύνταξιν καὶ ὁ σεβασμιώτατος ἐπίσκοπος Γυθείου, ὅτε δὲ συνετάχθη ὁ προϋπολογισμὸς ἦτον εἰς ἐνέργειαν· κατὰ τὸν νόμον λαμβάνει 200 δραχμάς· παρακαλῶ λοιπὸν νὰ σημειωθῇ καὶ τὸ ποσὸν αὐτό.

§237ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐτήσιον λοιπὸν ποσὸν ἀναβαίνει εἰς 2,400, ὥστε αἱ ἐκκλησιαστικαὶ συντάξεις εἶναι 7,680.

§239ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. Πολιτικαὶ ..... 230,000.

§241ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ (ὑπουργ. οἰκονομικῶν). Ὁ ἀξιότιμος κ. Σωτηρόπουλος λαλῶν τελευταῖον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν, εἶχε τὴν καλοσύνην νὰ μὲ ἐλέγξῃ, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ἰδανικὸν ἢ μᾶλλον, ὅτι τὸ παρουσίασα ὡς ἐλάττωσιν ἐσόδων, ἐγὼ ὅμως εἶπον, ὅτι εἶναι ἐλάττωσις καὶ ἐπιθυμοῦσα νὰ ἴδητε, ὅτι τὴν στηρίζω εἰς πράγματα, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι κατὰ τὸ 1868 προϋπελογίσθησαν 525 χιλιάδες καὶ ἐδαπανήθησαν 490,000, εἰς δὲ τὸ 1869 καὶ 70 εὔχομαι νὰ μὴ ἀποθάνουν ἄνθρωποι, ἀλλ’ εἶναι πολὺ φυσικὸς ὁ θάνατος.

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. Ἑπτανήσου .... 466,000.

§243ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι, ἔχω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχήν σας ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου καὶ δικαιοσύνης καὶ φιλανθρωπίας. Πρόκειται περὶ δυστυχῶν ἀτόμων, τῶν ὁποίων αἱ κραυγαὶ καὶ αἱ φωναὶ δὲν ἔφθασαν εἰς τὰ ὦτα τοῦ Διός. Κραυγάζουσι πρό τινων ἐτῶν, εἰσηκούσθησαν νὰ δοθῇ μικρά τις ἀμοιβὴ εἰς αὐτοὺς, ἀλλ’ ἡ δικαιοσύνη δὲν ἔγινεν εἰσέτι· ὑπῆρχεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἓν σῶμα χωροφυλάκων, τὸ ὁποῖον διείπετο ἀπὸ ἰδιαίτερον νόμον καὶ εἶχε νόμον συντάξεως κανονίζοντα ἀκριβῶς τὴν σύνταξίν των, καὶ πρὸς τούτῳ ἐγένετο μηνιαίως παρακράτησις τοῦ μισθοῦ των, τὸ δὲ ταμεῖόν των ἐπλουτίζετο καὶ ἀπό τινα εἰδικὰ ποσά. Ὅτε προσήγγιζεν ὁ καιρὸς τῆς ἑνώσεως, τινὲς ἐξ αὐτῶν ἠθέλησαν ν’ ἀποσυρθῶσι τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἔλαβον τὴν σύνταξίν των, ἄλλοι δὲ φρονοῦντες, ὅτι ἦτον ἐθνικὸν πρᾶγμα, ἠθέλησαν νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐθνικὴν κυβέρνησιν· αὐτοὶ δὲ σήμερον εὑρίσκονται εἰς τὴν δυστυχίαν, διότι ἠθέλησαν νὰ ὑπηρετήσωσι τὸ ἔθνος. Κύριοι, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκανόνισαν τὴν σύνταξίν των μὴ θέλοντες νὰ ὑπηρετήσωσι περαιτέρω ἀπολαμβάνουν τὴν σύνταξίν των καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ φέρεται εἰδικὸν ποσὸν 40,000 δρ. ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι ἐκτήσαντο τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, καὶ ἴσως εἶχον ἀνωτέρας ὑπηρεσίας, ἐτέλεσαν τὰς καταβολάς των καὶ σήμερον δὲν πληρώνονται. Καὶ ἠξεύρετε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται; δύω ἐξ αὐτῶν ἔγιναν αὐτόχειρες, τρεῖς ἀπέθανον ἐν Κερκύρᾳ ἐν τῷ πτωχοκομείῳ, πλεῖστοι ἄλλοι ἀπεβίωσαν καὶ τὰ τέκνα αὐτῶν λιμώττουσι καὶ ἐπαιτοῦσι· καὶ ἐντούτοις αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἔκαμον εἰς τὸ ταμεῖον τὰς καταβολάς των καὶ ἐδικαιοῦντο πληρέστατα συνεπείᾳ τοῦ συναλλάγματος, τὸ ὁποῖον εἶχον μὲ τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκπληροῖ αὐτὴν τὴν ἱερὰν ὑποχρέωσιν καὶ τοῖς ἀπονέμῃ τὴν σύνταξίν των. Ὅταν ἔγινεν ἡ κατάργησις τῆς ἀστυνομίας, ἐξεδόθη νόμος ἐπὶ τούτῳ, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ λέγει ῥητῶς, ὅτι διατηροῦνται πλήρη τὰ κεκτημένα ἰδιώματα τῆς συντάξεως αὐτῶν. Οὐχ ἧττον ἠγέρθη ἀμφισβήτησις, ἂν θὰ πληρώσωμεν αὐτὴν τὴν σύνταξιν· πρῶτον θὰ πληρώσωμεν τὰς κανονισμένας συντάξεις, δεύτερον θὰ πληρώσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκτήσαντο τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως· τρίτον, τί πρέπει νὰ κάμωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχοντες θητείαν, ἔμειναν 5 ἢ 6 ἢ 8 ἔτη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν κατέβαλον τὰ χρήματά των καὶ ἀπεπέμφθησαν ἕνεκα τῆς καταργήσεως τοῦ νόμου; Βλέπετε ὅτι ὑπάρχουσι τρεῖς κατηγορίαι ἀτόμων· δηλαδὴ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπελάμβανον καὶ ἀπολαμβάνουσι τὴν σύνταξίν των, δεύτερον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκτήσαντο τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως καὶ δὲν ἀπολαμβάνουν τίποτε, καὶ τρίτον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπέκτησαν τὸ τῆς συντάξεως δικαίωμα. Ἐγένοντο πολλαὶ παραστάσεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ κατὰ τὸ 1868 ἡ Βουλὴ ἐπὶ προτάσει, μοὶ φαίνεται, ἢ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κυρίου Βαλασοπούλου ἢ τοῦ φίλου μου κυρίου Πετιμεζᾶ βουλευτοῦ Καλαβρύτων προσδιώρισε ποσὸν εἴκοσι χιλιάδων δραχμῶν, ὅπως χρησιμεύσῃ πρὸς ἐπικουρίαν ἐν μέρει αὐτοῦ τοῦ ταμείου. Ὅταν ἦλθε τὸ ζήτημα εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἂν αὐτὸ τὸ ποσὸν ἔπρεπε νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν δευτέραν κατηγορίαν δηλ. διὰ τοὺς κτησαμένους τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, ἢ διὰ τὴν τρίτην, ὡς βοήθημα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, ἀπεφασίσθη ὅτι αἱ 20,000 δραχμαὶ ἔπρεπε νὰ δοθῶσιν ὡς βοήθημα εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ τοὺς τῆς δευτέρας κατηγορίας. Ἐν τούτοις μ’ ὅλον ὅτι ὑπάρχει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν θεσπισμένον τὸ κονδύλιον, μ’ ὅλον ὅτι ἡ δυστυχία τῶν ἀτόμων αὐτῶν εἶχεν ὑπερβῇ πᾶν ὅριον, οὐδὲν ἐδόθη εἰς αὐτοὺς, οὐδὲν, καὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀθλίαν αὐτὴν κατάστασιν· καὶ σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, δὲν σᾶς λέγω τίποτε παράδοξον, σπαράσσεται ἡ καρδία τοῦ ἀνθρώπου ὅταν βλέπῃ τοὺς δυστυχεῖς αὐτούς· καὶ σᾶς προσθέτω κἄτι περισσότερον, ὅτι οἱ πλεῖστοι οὗτοι χωροφύλακες, μάλιστα τῆς Κερκύρας, εἶναι Ἀλβανοὶ τῆς Ἠπείρου, ἄνθρωποι ἕτοιμοι νὰ θυσιάσωσι τὰ πάντα καὶ αὐτὸ τὸ αἷμά των ὑπὲρ τοῦ ἔθνους, ἵνα ἐκπληρώσωσι ἱερὸν πόθον· καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι λιμώττουσιν, ἀποθνήσκουσι τῆς πείνης καὶ ἀναγκάζονται νὰ τείνουν τὴν χεῖρα. Ἂν ἡ φωνή μου δύναται νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὴν καρδίαν σας, ἂν ἦσθε πεπεισμένοι ὅτι ἔχετε νὰ τελέσητε ἔργον δικαιοσύνης, παρακαλῶ νὰ λάβητε πρόνοιαν, καὶ παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ ἐμβριθῆ ἔποψιν τὸ ζήτημα. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξοδευθῶσι χιλιάδες, δὲν πρόκειται νὰ ἐκπληρώσωμεν αἴσθημα ἁπλῆς φιλανθρωπίας, πρόκειται περὶ δικαιοσύνης, καὶ ἰδοὺ εἶμαι ἕτοιμος ἐν ὀλίγοις νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ὑπάρχει πλήρης δικαιοσύνη. Ὁ νόμος τοῦ 1866 ὁ καταργήσας τὴν ἀστυνομίαν ῥητῶς διετήρησε τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως τὸ ἀποκτηθὲν παρ’ αὐτῶν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐξηκριβώθη καὶ διετάχθη ἡ πληρωμὴ ὡς πρὸς τοὺς ἔχοντας κανονισμένον κατὰ τὴν ἕνωσιν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Συνέπεια τοῦ νόμου ἐκείνου ἦτο, ὅτι ἀφοῦ ἐκπληρώσωσι τοὺς ὅρους τοῦ νόμου νὰ ἐκπληρώσῃ καὶ ἡ κυβέρνησις τὸν ἰδικόν της. Ἀνεδέχθησαν αὐτοὶ πρῶτοι νὰ ὑπηρετήσωσι πιστῶς, νὰ τελέσωσι τὰς καταβολάς των ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν προηγουμένως ὑπηρετησάντων, ἡ δὲ κυβέρνησις νὰ τοῖς δώσῃ τὴν σύνταξιν. Ἡ κυβέρνησις ἐκτὸς τῶν καταβολῶν, εἶχεν καὶ ἕτερα δοσίματα, τὰ ὁποῖα ἀπέσυρεν εἰς ὠφέλειάν της. Ἂν ἡ κυβέρνησις κατήρτισε μονομερῆ νόμον καὶ ἀφῄρεσε τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πλουτῶσι τὸ ταμεῖον αὐτὸ καὶ τὸ τηρῶσιν ἀνθηρόν, δὲν εἶναι πταῖσμα αὐτῶν· αὐτοὶ ἐξεπλήρωσαν τὰς ὑποχρεώσεις των, ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἐδικήν της καὶ ἑπομένως εἶναι δίκαιον, εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι αὐτοὶ ἐδικαιοῦντο, ὡς καὶ οἱ σύντροφοί των, νὰ ἀπολαύσωσι τὴν σύνταξιν. Ἐπὶ τέλους παρατηρῶ καὶ ἕτερον, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκανόνισαν τὴν σύνταξίν των ἐπὶ προστασίας τὴν ἀπολαμβάνουσι καὶ σήμερον καὶ τὸ ποσὸν εἶναι 40,000 δραχμαὶ, ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκανόνισαν, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον, οὕτως εἰπεῖν, σκοπὸν ἐθνικώτερον, ἐκεῖνοι τὴν σήμερον ἐμπαίζονται, περιφρονοῦνται, τέλος πάντων ἀναγκάζονται ν’ ἀποθάνωσι τῆς πείνης. Προσθέτω δὲ ὅτι πέρυσι, ὅτε ἔγινε αὕτη ἡ ἀπόφασις ἐν τῇ Βουλῇ, τὸ ὑπουργεῖον ἦτο ἕτοιμον νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῶν ἀτόμων αὐτῶν, ἀφοῦ δὲ ἐπελείφθη τοῦ ζητήματος εὗρε τὴν δυσκολίαν ὅτι εἶχεν ἀνάγκην νὰ κάμῃ ἐπὶ τούτῳ νόμον, καὶ ἑπομένως ἐπεφυλάττετο νὰ εἰσαγάγῃ αὐτὸν ἐν τῇ Βουλῇ· ἂν λοιπὸν τὸ ὑπουργεῖον εὗρε κατάλληλον νὰ φέρῃ νόμον, παρακαλῶ νὰ τὸν φέρῃ ἀμέσως, δ’ ὅτι αἱ ἡμέραι παρέρχονται, εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος τῆς συνόδου καὶ τὴν φορὰν ταύτην δὲν εἶναι ὀρθὸν, δὲν εἶναι δίκαιον, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι, ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρῶς, ἔμειναν τὸ ἥμισυ, τὸ τρίτον μόνον, καὶ ἂν παρέλθῃ ἓν ἢ δύω ἔτη, ἴσως καὶ ἀναχωρήσωσι πάντες διὰ τὸν ἄλλον κόσμον, δὲν εἶναι δίκαιον ν’ ἀποθάνωσι τῆς πείνης· πολὺ περισσότερον, ὅτι αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἶναι προσωπικὸν καὶ οὐχὶ κληρονομικὸν καὶ δὲν θὰ βαρύνῃ τὴν κυβέρνησιν παρὰ 2 ἢ 4 ἔτη.

§244ΔΑΓΡΕΣ. Εἴπατε, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἀφῄρεσε πηγάς τινας, αἱ ὁποῖαι συνέτρεχον εἰς τὸν πλουτισμὸν τοῦ ταμείου, πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου· τίνες εἰσὶν αὗται;

§245ΣΕΡΒΟΣ. Πρόστιμά τινα, τὰ ὁποῖα ἦσαν ὡρισμένα πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν· ἀφοῦ κατηργήθη τὸ ταμεῖον δὲν ἠδύνατο νὰ τὰ λαμβάνῃ· τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι, ὅτε ὑπῆρχε τὸ ταμεῖον, ἦτο εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν· καὶ ἠξεύρετε, κύριε Δαγρὲ, τι θὰ τοὺς δώσητε; ὁ εἷς θὰ πάρῃ 10 δραχμὰς, ὁ ἄλλος 15, ὁ ἄλλος 25. αὐτὸ εἶναι ὅλον τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς αὐτούς· ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν τὴν κυβέρνησιν, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ λάβωσι ἑτέραν ὑπηρεσίαν, ὡς ἐκ τῆς γεροντικῆς ἡλικίας των, εἶναι δίκαιον ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§246ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Κύριοι, ὀφείλω νὰ κηρύξω ἀπὸ τοῦ βήματος ὅτι εἰς τοὺς ἀξιοτίμους βουλευτὰς ἐξ Ἑπτανήσου ὀφείλεται ἔπαινος, διότι πραγματικῶς ἀπειράκις μοὶ ὡμίλησαν περὶ αὐτῶν, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι συνεκινήθην ἐκ τῶν παραστάσεων τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν· δὲν ὤκνησα ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας νὰ ζητήσω πληροφορίας ἀκριβεῖς, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων, ὡς καὶ περὶ τῶν κατηγοριῶν εἰς ἃς ὑπάγονται, καθὼς καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελε πληρώσει τὸ δημόσιον, ἂν τυχὸν ἤθελε λάβει εἰς βάρος του τὴν δαπάνην αὐτήν. Ἐγένετο μία ἐκτεταμένη ἐργασία πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν προσώπων, καὶ κατηρτίσθησαν αἱ πληροφορίαι, ἀλλὰ νὰ σᾶς εἴπω τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον σημειοῦται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, εἶναι ἀνεπαρκὲς καὶ διὰ νὰ οἰκονομηθῇ αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις πολὺ φοβοῦμαι ὅτι χρειαζόμεθα 50,000 ἕως 60,000 δραχμῶν.

§247ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπείσθητε, ἂν ἔχουν δίκαιον; Τὸ ποσὸν εἶναι δευτερεῦον.

§248ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Πάσχουν, εἶναι πτωχοὶ, ἔχουν ὄντως δίκαιον νὰ λάβουν κἄτι τι. Νομίζω ὅμως, ὅτι καὶ ἂν προστεθῇ ποσόν τι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ διαθέσῃ. Πῶς θὰ τὸ διαθέσῃ; εἶναι ἀδύνατον. Αὐτοὶ ὑπάγονται εἰς τρεῖς κατηγορίας· πῶς θὰ ἠξεύρῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς διαφόρους εἰς ταύτας ὑπαγομένους; Ἡ ά. κατηγορία εἶναι τῶν συμπληρωσάντων· ἡ δευτέρα τῶν λαμβανόντων, καὶ ἡ τρίτη τῶν μὴ συμπληρωσάντων. Καὶ οἱ τρίτοι κατέβαλον καὶ εἶχον δίκαιον κατ’ οὐσίαν· ἀλλ’ ὁ εἷς ἔχει ὀλιγώτερον, ὁ ἕτερος περισσότερον. Ἐγὼ ἔφερον τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ οἱ συνάδελφοί μου εὑρέθησαν εἰς τὴν αὐτὴν ἀπορίαν μὲ ἐμέ. Ἀφ’ ἑνὸς συναισθάνομαι τὴν δυστυχίαν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἀφ’ ἑτέρου ἀδυνατῶ νὰ διαθέσω τὸ ποσόν· ἀπαντῶνται μεγάλαι ἀνυπέρβλητοι δυσκολίαι, διότι ποίαν ἀναλογίαν δυνάμεθα νὰ διατηρήσωμεν; ἐξαίφνης θὰ μοὶ εἴπουν ὅτι ἐχαρίσθην εἰς τὸν ἕνα ἢ ἔβλαψα τὸν ἄλλον. Τὸ ποσὸν μόνον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ δειλιῶ, διότι εἶναι ὑπέρογκον. Ἂν νομίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἔλθῃ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ διατεθῶσιν 20,000 δραχμαὶ, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἂς προστεθῶσιν· καὶ θέλω φέρει νόμον ἵνα διανεμηθῶσι κατ’ ἀναλογίαν τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν εἰς αὐτὰ τὰ πρόσωπα.

§249ΔΑΓΡΕΣ. Αἱ 40,000 ποῦ πληρώνονται;

§250ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Εἰς τοὺς πρώην χωροφύλακας, οἵτινες ἀπ’ ἀρχῆς παρῃτήθησαν· οἱ ἄλλοι ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον σύνταξιν, διότι ἠθέλησαν νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ κατόπιν.

§251Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ ἀφίνομεν δι’ αὔριον!

§252ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐγειρόμενοι). Αὔριον, αὔριον.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 5 παρὰ 5/60).