1868.12.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20

Τῆς 10 Δεκεμβρίου 1868.

(Τρίτη).

Ὥρα 1 Π. Μ. Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κ. πρόεδρε, ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν. Μὴ παραμείνας χθὲς ἐν τῇ Βουλῇ, καθόσον ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ ἡ νὺξ προέβη, ἤκουσα πραγματικῶς, ὅτι ὁ κ. Σαράβας ἀπεδοκιμάσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς δι’ ἀπρεπεῖς καὶ αὐθάδεις λόγους. Ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ προστρέξω εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ στενογραφημένα, τὰ ὁποῖα παρεκάλεσα καὶ τὸν στενογράφον νὰ μεταφέρῃ καὶ ἔχω ἀνὰ χεῖρας, τὰ ἠρεύνησα, ἔλαβον τὴν καλωσύνην καὶ ἄλλοι φίλοι μου νὰ τὰ παρατηρήσουν καὶ οὐδαμοῦ εἶδον λέξεις αὐθάδεις καὶ ἀπρεπεῖς τοῦ κ. Σαράβα, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε.

§4ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐσημειώθησαν, διότι πολλοὶ βουλευταὶ ἐπέμειναν νὰ μὴ σημειωθῶσιν.

§5ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ προσέξητε, κ. πρόεδρε καὶ κύριοι βουλευταί. Ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν.

§6ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἐρωτῶ, κύριοι, ποῦ ηὕρατε τὸν αὐθάδη καὶ ἀπρεπῆ τρόπον τοῦ κυρίου Σαράβα, διὰ τὸν ὁποῖον τὸν ἀπεδοκιμάσατε;

§7ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Λείπουν πολλά.

§8ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤμην ἐδῶ, ἀλλὰ τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν εὑρίσκω οὐδαμοῦ οὔτε αὐθάδη, οὔτε ἀπρεπῆ τρόπον· λέγω μᾶλλον ὅτι ὁ βουλευτὴς ὡραιότατα, ὅταν προσβάλλεται ἢ ὅταν παιδαγωγῆται, δηλαδὴ ὅταν θέλει ἄλλος τις νὰ τὸν παιδαγωγήσῃ, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὰς ἐλλόγους παρατηρήσεις του· καὶ ὅταν ὁ κ. Σαράβας εἶπεν εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τὸν βουλευτὴν νὰ μεταχειρίζηται ὡς παιδί του, εἶχε πολὺ δίκαιον. Εἰπέτε μοι τώρα, ποῦ εἶναι ὁ ἀπρεπὴς καὶ αὐθάδης τρόπος τοῦ κ. Σαράβα; Παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀπαλειφθῶσιν ἀπὸ τὰ πρακτικὰ αἱ λέξεις τῆς προτεραίας, ὅτι ὁ κύριος Σαράβας διὰ τὸν ἀπρεπῆ καὶ αὐθάδη τρόπον του ἀπεδοκιμάσθη.

§9ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Ἡμεῖς παρεκαλέσαμεν τὸν στενογράφον νὰ μὴ τὰ σημειώσῃ ὅλα.

§10ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Δὲν ἐνθυμεῖσθε, κύριε πρόεδρε, μὲ ποῖον τρόπον εἶπεν αὐτοὺς τοὺς ἀπειλητικοὺς λόγους, καὶ εἶπεν εἰς ἡμᾶς εἶσθε ὑποτελεῖς, εἶσθε ὑπόλογοι;

§11ΣΑΡΑΒΑΣ. Κ. Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς ἀκούσωμεν τὸν κ. Σαράβαν.

§13ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἤθελα, κύριοι, ἀξιώσει ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ ἀντικείμενον ἀφορῶν ἐμὲ αὐτόν· ἤθελα παρακαλέσει μάλιστα τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Αὐγερινὸν νὰ μὴ κάμῃ λόγον περὶ τούτου, ἐὰν τὸ ἀντικείμενον δὲν ἀπέβλεπε κυρίως τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος καὶ τὴν ἀληθῆ, τὴν ἀκριβῆ ἔννοιαν τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν. Δὲν πρόκειται περὶ ἀποδοκιμασίας ἀφορώσης παρεκτροπὴν τοῦ βουλευτοῦ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων του· πρόκειται νὰ διευκρινισθῇ τὸ ζήτημα, ποία ἡ σχέσις τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐπ’ ἐσχάτων, κύριοι, ἀνεπτύχθησαν ἰδέαι καὶ θεωρίαι, αἱ ὁποῖαι ἄρδην ἀνατρέπουν τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τοῦ Συντάγματος. Ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ πνεύματος ὁρμώμενος ἀπηύθυνα τὰς φράσεις ἐκείνας πρὸ τὸν ἀξιότιμον κ. πρωθυπουργὸν, τὰς ὁποίας θέλω ἀπευθύνει πάντοτε, ἔστω καὶ ἂν μείνω εἷς καὶ μόνος, ὁσάκις λαλήσει πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν ἐλάλησε χθές· διότι, κύριοι, ἕκαστος δύναται νὰ ἔχῃ τὰς ἰδέας του περὶ προσώπων καὶ περὶ πραγμάτων· δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ τῷ ἐπιβάλω τὰς ἰδικάς μου ἰδέας, ἀλλὰ καὶ δὲν τῷ ἐπιτρέπω νὰ μ’ ἐπιβάλλῃ τὰς ἰδέας του, ὅταν μάλιστα ἀντίκεινται εἰς τὰς ἰδίας μου πεποιθήσεις καὶ εἰς τὸ πολίτευμα. Εἶναι λοιπὸν τὸ προκείμενον ζήτημα, κύριοι, ὅπως τὸ ἠννόησα χθὲς, ὅπως τὸ ἐννοῶ καὶ ὅμως θέλω τὸ ἐννοεῖ πάντοτε, ζήτημα καθαρᾶς διακρίσεως ἐξουσιῶν μεταξὺ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ποῖαι εἶναι αἱ σχέσεις τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; τί εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι τῆς Βουλῆς; Εἰς ἓν πολίτευμα, ὡς τὸ ἡμέτερον, ὅπου ὅλαι αἱ ἐξουσίαι ἐκπηγάζουσιν ἀπὸ τὸ ἔθνος, ὅπου ὑπὸ τοῦ ἔθνους αὐτοῦ ἐξεπορεύθη καὶ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, εἰς ἓν πολίτευμα, ὅπου ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπερωτᾷ, ἤγουν νὰ ἐπιτηρῇ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, νὰ τὴν μέμφηται, νὰ τὴν κατηγορῇ καὶ νὰ τὴν εἰσάγῃ εἰς δίκην, εἰς τὸ πολίτευμα ἐκεῖνο, κύριοι, καὶ ἐὰν 100 πλειοψηφίαι εἴπωσι τὸ ἐναντίον, ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ θεωρῶ τὴν Κυβέρνησιν ὑποτελῆ τῆς Βουλῆς καὶ νὰ τὸ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§14ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§15ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ λέξις ὑποτελὴς, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθην χθὲς καὶ τὴν ὁποίαν ἐπανέλαβον σήμερον, ὅπως σᾶς δώσω δείγματα παῤῥησίας, διότι δὲν περιέχονται εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ, ἴσως δὲν εἶναι ἡ ἀκριβεστέρα ἔκφρασις· ἡ ἔνοια ὅμως, τὴν ὁποίαν θέλω νὰ ἐκφράσω, τὴν ἐννοεῖτε πολὺ καλά. Ὅταν λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποτελὴς τῆς Βουλῆς, ἐννοῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει ὅλην τὴν ἐξουσίαν της ἀπὸ τῆς Βουλῆς καὶ δὲν δύναται νὰ μείνῃ οὐδὲ στιγμὴν, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ.

§16ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Διαλύεται.

§17ΤΙΝΕΣ. Καὶ πάλιν ἔρχεται.

§18ΤΗΛ. ΡΟΥΚΗΣ. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις μένει.

§19ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ ἔννοια αὕτη εἶναι σαφὴς, σαφεστάτη καὶ μόνον ὅστις θέλει νὰ παρεξηγήσῃ δύναται νὰ δώσῃ ἄλλην ἔννοιαν εἰς τὴν ἔκφρασιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποτελὴς τῆς Βουλῆς. Ὅταν εἶπον, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποτελὴς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅσον καὶ ἂν ἠθέλησαν νὰ φωνάξωσι τινὲς, ἠννόησαν πολὺ καλὰ, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἐσκόπουν ἢ νὰ διατυπώσω τὴν θεωρίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ πολίτευμά μας ὁλόκληρον, ὅτι δηλ. ἡ Κυβέρνησις ἀποῤῥέει ἀπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ μόνης τῆς πλειοψηφίας.

§20ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἀποῤῥέει, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑποτελής.

§21ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἔχετε, κ. ὑπουργὲ, πολλὰ ἐσφαλμένην ἰδέαν· εἰπέτε, ἂν θέλετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξήρτηται ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἢ ἡ Βουλὴ ἔχει la prépondérance· μεταβάλλοντες τὰς λέξεις νομίζετε, ὅτι μεταβάλλετε τὰ πράγματα; Ἠθέλησα νὰ σᾶς εἴπω χθὲς, ὅτι ποτὲ δὲν δύνασθε νὰ συμβουλεύσητε τὴν Βουλὴν, οὐδέποτε ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐπιπλήξητε ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἰς πᾶσαν στιγμὴν δύνανται νὰ ζητήσωσι λόγον τῆς διαγωγῆς σας, νὰ σᾶς ἀποπέμψωσι καὶ νὰ σᾶς δικάσωσιν. Αὐτὸ εἶπον, αὐτὸ λέγω καὶ θέλω τὸ λέγει πάντοτε, ὁσάκις θὰ ἔχετε τὴν τόλμην νὰ ἐπιπλήττητε τὴν Βουλήν. Γινώσκω, κύριοι, ὅτι δύνανται νὰ εὑρίσκωνταί τινες, οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ ἀσπάζωνται αὐτὰς τὰς θεωρίας· εἶπον πρότερον καὶ ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐπιβάλω τὰς ἰδέας μου, ἀλλ’ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὰς ἐκθέσω ἀκωλύτως ἐνώπιον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Γινώσκω μάλιστα, κύριοι, ὅτι ἐπ’ ἐσχάτων παρουσιάσθη μία συνταγματικὴ θεωρία ὅλως νέας ἐφευρέσεως, τὴν ὁποίαν ὅμως ἐὰν ἤξευρον ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὸ βουλευτήριον τοῦτο μαζῆ μὲ τὰς πολλὰς ἄλλας παραδόξους θεωρίας, τὰς ὁποίας ἔλαβε τὴν τύχην ν’ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἤξευρα, λέγω, ὅτι εἰσῆλθεν εἰς τὸ βουλευτήριον, βεβαίως ἤθελον τὸ συλλογισθῆ χθὲς, ὅτι ἦτο πολλὰ τολμηρὸν ν’ ἀπευθύνω τὰς ἐκφράσεις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κ. πρωθυπουργόν. Θέλετε νὰ σᾶς εἴπω τὴν θεωρίαν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐκυκλοφόρησεν ἐκτὸς τοῦ βουλευτηρίου, καὶ ἡ ὁποία εἶχε τὴν ἀξίωσιν νὰ εἰσέλθῃ ἐδῶ μέσα, καθὼς τοὐλάχιστον ἐφάνη ἐκ τῶν χθὲς γενομένων; Ἡ θεωρία αὕτη τῆς νέας ἐφευρέσεως εἶναι, ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἀφομοιοῦται μὲ τὸ ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον πρόσωπον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος.

§22ΤΙΝΕΣ. Ποῖος τὸ εἶπεν;

§23ΕΤΕΡΟΙ. Ὁ «Θεατής».

§24ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ θεωρία ἐκείνη, ἡ ἐκτὸς τοῦ βουλευτηρίου γεννηθεῖσα, ἡ ὁποία δὲν εἰσῆλθεν, ἀλλ’ ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ εἰσέλθῃ ἐν τῷ βουλευτηρίῳ καὶ τὴν πρώτην ἀπόπειραν τὴν ἔκαμε χθές, ἡ θεωρία αὕτη εἶναι, κύριοι, ὅτι παραλλήλως μὲ τὸ ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος ἔρχεται καὶ τὸ πρόσωπον τοῦ πρωθυπουργοῦ!

§25ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Δὲν λέγονται αὐτά.

§26ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ἡμεῖς διαμαρτυρόμεθα κατ’ αὐτῆς τῆς ἰδέας.

§27ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ εἶπεν ὁ «Θεατής», ὁ ὁποῖος εἶναι ἡμιεπίσημον ὄργανον τῆς κυβερνήσεως.

§28ΤΗΛ. ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§29ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν τὸ ἀποκρούῃ ἡ κυβέρνησις...

§30ΣΑΡΑΒΑΣ. Δύνανται, κύριοι, νὰ εὑρίσκωνται ἀκόμη ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἀντὶ ἀπαντήσεως εἰς τὰς ἐκφράσεις μου ἐκείνας νὰ φωνάζουν, μᾶς προσέβαλες τὸ εἴδωλόν μας.

§31ΜΑΚΡΗΣ. Κ. πρόεδρε, ἔχω τὸν λόγον.

§32ΣΑΡΑΒΑΣ. Μᾶς προσέβαλες τὸν βωμόν μας· δυνατὸν ἐν τῷ σημερινῷ αἰῶνι, ὁπόταν ὁ Χριστιανισμὸς ἔφθασεν εἰς τὰ ἀπώτατα τῶν Ἰνδιῶν, νὰ ὑπάρχωσί τινες, οἱ ὁποῖοι ἐν μέσαις Ἀθήναις νὰ θέλουν νὰ προσφέρουν λατρείαν εἰς τὸ εἴδωλον τοῦ Βούδδα· ἐγὼ ὅμως θὰ μείνω πιστὸς εἰς τὴν ὀρθοδοξίαν τῶν συνταγματικῶν πεποιθήσεών μου. Αὐτὴ, κύριοι, εἶναι ἡ ἔννοια, αὐτὴ εἶναι ἡ πλατυτέρα ἐξήγησις τῶν ὀλίγων φράσεων, τὰς ὁποίας χθὲς ἀπηύθυνα πρὸς τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργόν, ὅταν τὸν ἤκουσα καλοῦντα πρὸς τὴν Βουλὴν μὲ τρόπον ἀπομακρυνόμενον τοῦ ὀφειλομένου σεβασμοῦ εἰς το Συνέδριον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους. Ἔμαθον ὅτι μετὰ τὴν ἀποχώρησίν μου ἀπεδοκιμάσθησαν αἱ ἐκφράσεις μου ἐκεῖναι ὡς ἀπρεπεῖς, ὡς αὐθάδεις. Ἀδιαφορῶ ἂν θέλητε ν’ ἀνακαλέσητε τὴν χθεσινὴν ἀπόφασίν σας ἢ νὰ ἐμμείνητε εἰς αὐτήν· διότι ὑπεράνω τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς, ὑπεράνω τῶν ἀριθμητικῶν πλειοψηφιῶν ἵσταται ἡ κοινὴ γνώμη, ἡ πάντων τιμωρός. Ἔχω τὴν ἐνδόμυχον πεποίθησιν ὅτι οὐδὲν ἀπρεπὲς εἶπον, οὐδὲν αὐθάδες, ἐξήγησα ἁπλῶς τὸ φρόνημά μου, ποία ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς Βουλῆς· δύνασθε νὰ μὴ τὸ παραδεχθῆτε, ἀλλὰ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ τὸ ἀποδοκιμάσητε. Ἡ ἀποδοκιμασία ἡ ἐπίσημος τῶν ἰδεῶν δὲν εἶναι τοῦ αἰῶνός μας. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλήν. Ὑπεστήριξα καὶ θέλω ὑποστηρίξει, ἐνόσῳ ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος τοῦ κοινοβουλίου, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται παρὰ ν’ ἀπαρνηθῇ ἑαυτὴν καὶ νὰ καταβιβάσῃ τὸ ὑψηλὸν ἀξίωμά της, ὅταν δὲν δίδῃ ἑκάστοτε νὰ ἐννοήσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν τὴν θέσιν της. Δύνανται, κύριοι, πολλοὶ σήμερον νὰ εὐχαριστῶνται, διότι βλέπουν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ἕνα κατόπιν τοῦ ἄλλου ἀποσυρομένους τοὺς θεμελιώδεις λίθους, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται τὸ συνταγματικὸν οἰκοδόμημα, ἀλλ’ ἂς μὴ λησμονήσωσι τὴν σύγχρονον καὶ πολὺ πρόσφατον ἱστορίαν· ἂς ἐνθυμηθῶσι καὶ ἂς ἔχουν πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι καὶ ἡ ἀρχαία καὶ ἡ νεωτέρα ἱστορία τῆς Ἑλλάδος, αὐτὴ ἡ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος ἐπὶ Τουρκοκρατίας μαρτυρεῖ, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος οὐδέποτε παρῃτήθη τοῦ δικαιώματός του νὰ συμμετέχῃ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ὑποθέσεών του, καὶ πεῖρα ἀλλεπάλληλος κατέδειξεν, ὅτι ὁσάκις ἐδιοίκησε μόνον του τὰς ὑποθέσεις του, τὰς ἐδιοίκησε πολὺ καλλίτερον παρ’ ὅταν ἠθέλησάν τινες νὰ τὸ κηδεμονεύσωσι. Λυποῦμαι διότι πολὺ ἀργὰ, χθὲς μόλις, μοὶ ἔδωκε νὰ ἐννοήσω ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ μετριοπαθὴς πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησα ἀπέναντι τῆς κυβερνήσεώς του, ἦτο ἓν σφάλμα· τὸ ὁμολογῶ καὶ ἐλπίζω νὰ ἔχῃ ἀρκετὴν ζωὴν ἡ Βουλὴ αὕτη διὰ νὰ ἐπανορθώσω τὸ σφάλμα μου τοῦτο.

§33ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὕστερον, κύριοι, ἀπὸ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου περὶ τῶν χθὲς συμβάντων, βεβαίως νὰ λάβω τὸν λόγον ἦτο περιττὸν, ἐὰν τὴν σκηνὴν ἐκείνην δὲν παρηκολούθει καὶ ἑτέρα πρᾶξις ἀρκετὰ ταπεινοῦσα τὴν θέσιν τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀληθὲς, ὁ ἔντιμος φίλος μου, ὁ καταβὰς τὸ βῆμα, περιῆλθε χθὲς εἰς μίαν πλάνην, καὶ, νομίζω, ἀρκετὰ ἐτιμωρήθη διὰ τοῦτο· ἠθέλησε νὰ παραδώσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἓν μάθημα συνταγματικοῦ δικαίου καὶ νὰ εἴπῃ, ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα τοῦ βουλευτικοῦ σώματος καὶ ποῖα τὰ δικαιώματα τῆς κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν ἐδικήν του σχολὴν, ἐνόμιζεν, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἰσχυροτέρα τῆς κυβερνήσεως, ἐνῷ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἐθεώρησε τοῦτο ὡς αἵρεσιν καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἀνεθεμάτισεν ὡς αἱρετικόν· εἶπε, λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἄρχει τῆς Βουλῆς.

§34ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸ εἶπε.

§35ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἂς ἀπαντήσῃ ἄλλος. Ἡ ἔκφρασις αὕτη τῆς Βουλῆς ἔδωκε θάῤῥος ἔτι μεγαλείτερον. Κατόπιν ἕτερος κ. ὑπουργὸς ἀνέβη τὸ βῆμα καὶ εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν αὐτήν· ζητῶ νὰ μοῦ συζητήσῃς ἓν νομοσχέδιον, ὡς νὰ εὑρίσκετο ἐν εἰρηνικαῖς ἡμέραις, καὶ ἐὰν θέλῃς νὰ τὸ ἐπικυρώσῃς, καλὰ, εἰ δὲ μὴ, κόπιασε εἰς τὸ καλόν. Ὑπὸ ἄλλας λέξεις τὸ εἶπεν, ἀλλ’ αὐτὴ ἦτο ἡ ἔννοια τῶν λόγων του.

§36ΖΑΪΜΗΣ. Ποῖος τὰ εἶπεν αὐτά;

§37ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπήντησα.

§38ΖΑΪΜΗΣ. Βλέπω, ὅτι χθὲς τὸ βράδυ ἔγειναν ἱστορίαι.

§39ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἀπήντητα ἐν ὀλίγοις εἰς αὐτὴν τὴν ἀποστροφήν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, σᾶς παρακαλῶ νὰ περιορισθῆτε εἰς τὸ προκείμενον, καὶ μετὰ ταῦτα, ἐὰν θέλετε....

§41ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Μάλιστα, εἰς τὸ προκείμενον· εἶμαι ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§42ΖΑΪΜΗΣ. Κ. πρόεδρε, αὗται αἱ συνταγματικαὶ θεωρίαι πρέπει νὰ σαφηνισθῶσι, διότι χθὲς τὸ βράδυ ἐδῶ εἶπον ὅ,τι θέλετε.

§43ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ ἀπήντησα εἰς τὴν ἀποστροφὴν αὐτὴν τοῦ ὑπουργοῦ ἐν ὀλίγοις, ἀλλ’ ἂς ὁμολογήσω τὴν δειλίαν μου· δὲν ἔδειξα τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δείξῃ ὁ βουλευτὴς τόλμην, διότι τινὰ παραδείγματα μὲ εἶχον διδάξει ἀρκετά. Ἀφοῦ οἱ κ.κ. ὑπουργοὶ παρατείνουν τὰς συνεδριάσεις διὰ τοῦ προέδρου ἕως τὴν ὥραν ἐκείνην, ὅπου δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀνθέξῃ κἀνεὶς ὅταν ἐργάζηται ἀπὸ μεσημβρίας, ὅταν φεύγουν πλέον οἱ πλεῖστοι τῶν βουλευτῶν ἀπαυδῶντες, τότε ὑποκλέπτουσι, νὰ εἴπω οὕτω, τοὺς νόμους, τοὺς ὑφαρπάζουν.

§44ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Μὰ διατί λειποτακτοῦν;

§45ΤΙΝΕΣ. Μὴ διακόπτετε.

§46ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἀποτείνομαι εἰς τὸν κ. πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἦτο εἷς τῶν ἰσχυροτέρων ἀντιπολιτευομένων τοῦ Κωλέττου, ἐὰν ἐτόλμησέ ποτε ὁ Κωλέττης νὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1844 μὲ τὴν ἔμφασιν, μὲ τὴν ὁποίαν ὡμίλησαν χθὲς οἱ κ. ὑπουργοί. Ἀποτείνομαι πρὸς τὸν κ. Λεωνίδαν Πετιμεζᾶν, Ζαΐμην καὶ 10 ἑτέρους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι κάθηνται ἐνταῦθα, ἐὰν ἐτόλμησέ ποτε ὁ ἀείμνηστος Μαυροκορδάτος, ὁ ὁποῖος ὑπεστηρίζετο ἐδῶ διὰ χιλιάδων λογχῶν καὶ εἶχε καὶ εἰς χεῖράς του τὸ διάταγμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἐὰν ὡμίλησε πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν ὡμίλησαν χθὲς οἱ κ.κ. ὑπουργοί; (θόρυβος).

§47ΤΙΝΕΣ. Ἄφησε ἐκείνους τοὺς μεγάλους ἄνδρας τῆς ἐπαναστάσεως.

§48ΖΑΪΜΗΣ. Σὲ παρακαλῶ οὔτε τὸν πατέρα μου νὰ μὴ ἀναφέρῃς πλέον.

§49ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι εἶχον στηρίγματα πολὺ ἰσχυρότερα, δὲν εἶχον αὐτὴν τὴν τόλμην νὰ παρατείνουν ἕως τὰ μεσάνυκτα τὰς συνεδριάσεις, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον τὰ ¾ τῆς Βουλῆς, καὶ ὄχι νὰ φιλονεικῶσι διὰ 3 ἢ 4 ψήφων τὴν πλειονοψηφίαν. Εἰς τί τείνουν, κύριοι, ὅλα αὐτά; καὶ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὴν ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἀνέπτυξεν ὡς ἔδει ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς τὸ βῆμα· εἰς τὸ νὰ ὑποτιμήσωσι τὴν ἀξίαν καὶ τὴν ἰσχὺν τοῦ σώματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ Σύνταγμά μας ἔμεινε μόνον ἀντιπροσωπεῦον τὴν ἐθνικὴν γνώμην, τὴν ἐθνικὴν ἀπόφασιν. Αἴ, κύριοι ὑπουργοὶ, καὶ ἄλλοι πρὸ ὑμῶν, καὶ δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, ἔφυγε, νὰ τοῦ εἴπω, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἄλλοτε συνετέλεσεν εἰς αὐτὴν τὴν ταπείνωσιν τοῦ ἐθνικοῦ συνεδρίου, ἀλλ’ ἡ ἀμοιβὴ εἰς αὐτὸν ὑπῆρξε πικρά. Ὑπῆρξε μία δυστυχὴς ἐποχὴ, καθ’ ἣν ἕνας πρωθυπουργὸς ἐζήτησε νὰ κηρύξουν περίπου 80 βουλευταὶ, ὅτι εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων των, συνεδριάζων μαζῆ των, ἦτο πρᾶγμα, ἦτον ἄψυχον καὶ ὄχι ἄνθρωπος. Ἀντέτειναν δύω, καὶ τοὺς ὀνομάζω πρὸς τιμήν των, ὁ Φίλων τῆς Λεβαδείας καὶ ὁ Καλογερᾶς Μονεμβασιᾶς· εἶπον, ὄχι, ζῇ, εἶναι συνάδελφός μας, εἶναι ἄνθρωπος, καὶ μολαταῦτα ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐστενοχώρει τὴν Βουλὴν εἰς τόσην ταπείνωσιν, εὑρέθη εἰς πολὺ δυσχερῆ περίστασιν ὄχι μετὰ παρέλευσιν πολλοῦ χρόνου, καὶ κατηράσθη τὴν μοῖράν του, διότι συνετέλεσεν εἰς τὴν ταπείνωσιν αὐτὴν τῆς ἐθνικῆς ἰσχύος.

§50ΤΙΝΕΣ. Ποῖος ἦτο;

§51ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν θέλω νὰ τὸν εἴπω· ὅποιος θέλει διαβάζει τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν μανθάνει. Αὐτὸς ὁ ἴδιος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταγγείλῃ τὸν Ἡγεμόνα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὡς καταπατήσαντα τοὺς ἐθνικοὺς ὅρκους, ἐνῷ δὲν ἐσκέφθη, ὅτι καὶ αὐτὸς ἦτον ἐξ ἐκείνων οἵτινες συνετέλεσαν νὰ ἐνθαῤῥύνωσι τὸν Ἡγεμόνα ἐκεῖνον νὰ παραβῇ τοὺς ὅρκους του. Λοιπόν, κύριοι, πρέπει τὰ παραδείγματα νὰ μᾶς γίνωνται μαθήματα, νὰ μὴ ἐξακολουθῶμεν πάντοτε ὑπὸ τὰς αὐτὰς πλάνας καὶ νὰ μὴ ὑφίσταται αὐτὸ τὸ δυστυχὲς ἔθνος νέας περιπετείας. Ἀρκετὰς περιπετείας ὑπέστη καὶ ὑφίσταται· δὲν ἠμπορεῖ διὰ τὴν θέλησιν καὶ τὴν ἀξίωσιν ἑκάστου σήμερον νὰ ταπεινοῦται καὶ αὔριον νὰ γίνῃ ἐπαναστάτης. Αὐτὰ ἀποτείνω πρὸς ἐκείνους ἐκ τῶν ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὰ 1821 γνωρίζουν τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Ὅσον δὲ διὰ τοὺς ἄλλους, δὲν ἔχω νὰ τοὺς εἴπω παρ’ ὅτι εὑρίσκονται εἰς τὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν ὅλοι εὑρέθησαν, ὅσοι ἐν τῇ ἡλικίᾳ των ἐγένοντο ὑπουργοί. Ἐνόμισαν, ὅτι θὰ ᾖναι ἰσόβιοι ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ μετ’ ὀλίγον φεύγοντες κατηρῶντο καὶ ὕβριζον ὁτὲ μὲν τὸν βασιλέα ὡς ἀχάριστον, ὁτὲ δὲ τοὺς φίλους των ὡς ἀνοικονομήτους. Ἀποτείνομαι πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε καὶ ὡς τῆς ἡλικίας των καὶ ἐκ τῆς πείρας των νὰ μᾶς ὁδηγήσωσι πρὸς τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῆς πατρίδος καὶ ὄχι πρὸς τὴν ταπείνωσιν τῆς ἀληθοῦς δυνάμεως τῆς ἐθνικῆς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπρεπεν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ λέγουν, ἠξεύρετε; ἔχετε καθήκοντα νὰ ἐκτελέσητε· ἐὰν δὲν τὰ ἐκτελέσητε, ἠξεύρετε τί δικαιώματα ἔχω ἐγώ; τί ἐξουσίαν ἔχω; ἀπὸ ἁβροφροσύνην σᾶς ἐρωτῶ. Πότε τὰ εἶπον αὐτὰ καὶ ἐπὶ τῶν 7 περιόδων τῆς παρελθούσης Βουλῆς; Δὲν ἐτόλμησέ ποτε ὑπουργὸς νὰ τὰ εἴπῃ. Μάρτυς ὁ κ. Κοπανίτσας καὶ Δημητριάδης, τὸν ὁποῖον ἔχασα σήμερον, πόσα ἔπαθον οἱ ὑπουργοὶ, διότι ὁ κ. Δημητριάδης ὡς ὑπάλληλος ἠθέλησεν εἰς τὸ θέατρον νὰ εἴπῃ κἄτι προσβλητικὸν εἰς τὸν κ. Κοπανίτσαν. Τοιαύτη ἦτο εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς βουλευτικῆς θέσεως. Αἴ, κύριοι, τὸν μῦθον, τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ Αἴσωπος τοῦ ποιμένος, ὁ ὁποῖος ἐκάλει καθ’ ἑκάστην τοὺς γείτονας χωρικοὺς, διότι ἐμβαίνει ὁ λύκος εἰς τὸ ποίμνιόν του, τὸν γνωρίζομεν ὅλοι. Αὐτὸ κάμνουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐν τοῖς πράγμασι θέλουν νὰ ταπεινώσουν τὴν κοινωνίαν, ἐκτὸς δὲ τῶν πραγμάτων θέλουν νὰ τὴν κάμουν ἀρειμάνιον. Μίαν ἡμέραν θὰ ἔλθῃ αὐτὸ τὸ ἔθνος νὰ ζητήσῃ λόγον ἀπὸ τὴν παλιμβουλίαν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Ἐν ὥρᾳ μεγάλων περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα σήμερον, ἐν ὥρᾳ μεγάλων κινδύνων, ὅταν ὁ εἷς πρέπει πρὸς τὸν ἄλλον νὰ φέρῃ ἀγάπην, ὅταν πρέπει ἡ κυβέρνησις πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους νὰ τρέφῃ ἀδελφικὴν ἀγάπην καὶ σύμπνοιαν, νὰ θέλῃ νὰ ταπεινώσῃ τὴν Βουλὴν, νὰ θέλῃ νὰ τὴν ὑβρίζῃ, ἂν ἠμποροῦν νὰ ῥηθοῦν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐῤῥέθησαν χθὲς, αὐτὴ ἡ ἀνησυχία νὰ μείνωμεν μέχρι πρωΐας ἐδῶ, ἦτο μυκτηρισμὸς διὰ τὴν Βουλήν. Ἕνα νόμον, τὸν ὁποῖον θὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Μάρτιον, τὸν φορολογικὸν νόμον, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ τὸν πάρῃ χθὲς διὰ ταπεινώσεως καὶ ὄχι δι’ ἡσυχίας σήμερον;

§52ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τί θὰ εἴπῃ ταπείνωσις;

§53ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ὅποιος ἠξεύρει γράμματα, τὸ γνωρίζει. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἔκαμε κἀνὲν λάθος αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ἀπεναντίας ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ ἱκανοποίησιν καὶ ὄχι νὰ τὸν ἀποδοκιμάσῃ.

§54Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§55ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Ῥούκη, κύριε βουλευτὰ Ξηροχωρίου, εἴχομεν τὸ δικαίωμα, καὶ ἐν ἀπαρτίᾳ ἂν ἤμεθα χθὲς, ἀφοῦ ἐζητήσαμεν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ φορολογικοῦ νόμου, τοῦ σπουδαιοτέρου τῶν νόμων, διὰ τὸν ὁποῖον μᾶς ἔστειλαν ἐδῶ οἱ ἐντολεῖς μας, ὠφείλομεν ν’ ἀναβάλωμεν διὰ σήμερον τὴν συνεδρίασιν καὶ οὐχὶ νὰ στενοχωρηθῶμεν καὶ νὰ περάσωμεν ἀβρόχοις ποσὶ καὶ ἐρήμην (νὰ εἴπω οὕτω) νόμον σπουδαιότατον.

§56Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Ἔρχεσθε εἰς ἀντίφασιν μὲ τὸν ἑαυτόν σας. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ φορολογικοῦ νόμου ἠδύνασθε ἀξιόλογα νὰ λάβητε τὸν λόγον.

§57ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα καὶ ἔφυγον.

§58Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Ἐὰν ἦσθε ἐδῶ, εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ κάμητε τὰς ἐνστάσεις σας, ὅτι τὸ σῶμα δὲν ἦτον ἐν ἀπαρτίᾳ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἐγένετο ἡ ἔνστασις τῆς μὴ ἀπαρτίας, διελύθη ἡ συνεδρίασις (θόρυβος)· ὁ κ. Δόσιος δὲν ἐπέμεινε μέχρι τέλους.

§60ΡΟΥΚΗΣ. Τὰ πρακτικὰ κάμνουν μνείαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔνστασιν τοῦ κ. Δοσίου (θόρυβος).

§61ΜΑΚΡΗΣ. Κ. πρόεδρε, νὰ δώσητε ὅλην τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου εἰς τὸν ἀγορεύοντα, διότι ἐδῶ ἐῤῥέθησαν πολλὰ καὶ περὶ κόμματος καὶ περὶ προσώπων καὶ περὶ εἰδώλων, καὶ πρέπει νὰ ἀπαντήσωμεν (θόρυβος).

§62ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, σᾶς ἀνέφερα κατὰ παραβολὴν ἑτέραν ἐποχὴν δι’ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν χθές. Εὐχῆς ἔργον ἦτο νὰ μὴ ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα. Πολὺ δὲ περισσότερον θεωρῶ ὄχι μόνον ἄδικον, ἀλλ’ ἄτοπον τὴν ἀπόφασιν τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, διότι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου δὲν ἔκαμε τίποτε παρὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ δικαιώματα καὶ νὰ ἐξηγήσῃ τὴν θέσιν τοῦ βουλευτοῦ· καὶ πιστεύω, ὅτι οὔτε εἰς τὸ ὄνειρόν του εἶδεν ὅτι τοῦτο ἤθελε θεωρηθῇ ἔγκλημα καθοσιώσεως. Ἀποτείνομαι δὲ πρὸς τοὺς συναδέλφους καὶ λέγω, μὴ νομίζετε, ὅτι εὐκολύνετε τὰ πράγματα ἐπὶ τὸ βέλτιον καὶ ταχύτερον· ἔτρεξαν καὶ ἄλλοι πρὶν ἡμῶν, εὑρέθησαν καὶ τότε ἀσθενεῖς φωναὶ καὶ ὑψώθησαν λέγουσαι, ποῦ τρέχομεν; Τὰς ἐμυκτήριζον καὶ τὰς ἐχλεύαζον, ἀλλ’ ἡ δεκάτη Ὀκτωθρίου τοὺς ἔκαμε νὰ ἐξυπνήσουν. Εἶναι ἔγκλημα νὰ ὑπάρχουν τοιαῦται σκέψεις καὶ πρέπει νὰ τὰς προλάβωμεν, οὐχὶ νὰ λέγωμεν ὄχι καὶ νὰ ζητῶμεν νὰ στηριχθῶμεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἐθνικήν. Χθὲς οὐδεμία φωνὴ ὑψώθη ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου νὰ εἴπῃ, τί ἔπραξεν αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον καταδιώκομεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Ἄλλοι ἐφώναζον χθὲς νὰ τὸν διώξωμεν, ἄλλοι νὰ τὸν κρεμάσωμεν καὶ ἄλλοι νὰ τὸν ἀφορίσωμεν ἵνα καὶ μετὰ τὸν θάνατον μείνῃ ἄλυτος (θόρυβος). Καταβαίνων τὸ βῆμα ἔρχομαι νὰ καταλήξω, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ αὐτὴ ἡ ἀποδοκιμασία, τοῦτο δὲ θὰ φέρῃ ἕνα καλὸν ἀποτέλεσμα. Μὴ νομίζετε, ὅτι διὰ τῆς ἀποδοκιμασίας ταύτης θὰ μείνῃ μομφή τις εἰς τὸν ἀποδοκιμασθέντα βουλευτήν. Ἀπ’ ἐναντίας λέγω μετὰ θάῤῥους, ὅτι, ὡς τρέχουν τὰ πράγματά μας, ἂν δημοσιευθῶσι τὰ πρακτικὰ μίαν ἡμέραν, θὰ ἦναι πρὸς τιμὴν αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Πρέπει δὲ ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρακτικά, ὥστε καὶ ἡ παροῦσα καὶ ἡ διαδεχθησομένη αὐτὴν κυβέρνησις νὰ ἔρχωνται ἐνώπιον τοῦ ἐθνικοῦ συνεδρίου μὲ τὸν ἀπαιτούμενον σεβασμὸν καὶ νὰ σκέπτωνται ὅτι παρίστανται ἐνώπιον ἑνὸς σώματος, τὸ ὁποῖον τὸ ἔθνος ἔστειλε διὰ νὰ ἐξελέγχῃ τὰς πράξεις της καὶ ἐπιτηρῇ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων· πολὺ περισσότερον ὅταν πρόκειται περὶ τοῦ φορολογικοῦ νόμου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο χθὲς τὸ ἑσπέρας. Καὶ πολὺ ὀρθῶς ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι τὸ περὶ τῶν ἐκτάκτων μέτρων ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν, ἐρχόμεθα εἰς τὴν τακτικὴν συζήτησιν· τί μᾶς βιάζετε ἤδη; Λοιπὸν ἐπιμένω ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὰ ἐπίσημα πρακτικά, οὐχὶ πρὸς τιμὴν τοῦ βουλευτοῦ τοῦ ἐπιπληχθέντος, ἀλλὰ πρὸς τιμὴν τοῦ σώματος, καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω πρὸς τιμὴν τοῦ σώματος.

§63ΖΕΡΒΑΣ. Ἔχω τὸν λόγον περὶ ἑνὸς προσωπικοῦ. Δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἔφερον ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν οἱ προλαλήσαντες. Ἐπειδὴ ὅμως ἐν μέρει ὑπαινίχθησαν διὰ λόγων καὶ τὸ πρόσωπόν μου, διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν νὰ ἐξηγήσω τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον τῷ ὄντι ἐπρόφερα. Εἶναι ἀληθὲς, τὸ ὁμολογῶ μετὰ πεποιθήσεως καὶ εἰλικρινείας, ὅτι ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου κ. Σαράβας πάντοτε, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος ἢ ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἔδειξε καλὴν συμπεριφοράν, ὅπως ἁρμόζει εἰς ἕνα βουλευτήν. Χθὲς τὸ ἑσπέρας ὅμως δὲν ἠξεύρω πῶς ὁ ἄνθρωπος εὑρέθη εἰς μίαν θέσιν ἄλλην παρὰ τὴν τακτικήν του καὶ ἐπλησίασεν, ἐνῷ ὁ πρωθυπουργὸς ἠγόρευεν ἀπὸ τὸ βῆμα, μὲ τρόπον, ὁ ὁποῖος κατ’ ἐμὲ ἐφάνη ἀπρεπής· οὐχὶ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους εἶπεν, ἀλλ’ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον προσεφέρθη.

§64ΖΑΪΜΗΣ. Μὲ ποῖον τρόπον;

§65ΖΕΡΒΑΣ. Ἰδού· ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκάθητο ἐδῶ καὶ ἠγόρευεν· ἦτο ὀρθὸς, εἴτε μὴ, ἄλλο ζήτημα· ὡμίλει ὡς Πρωθυπουργὸς καὶ ὡς βουλευτὴς, ὅτε ἐπλησίασεν ὁ κ. Σαράβας, χωρὶς νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς Βουλῆς, καὶ ἦλθεν ἐδῶ (δεικνύει διὰ τῆς χειρός του μίαν ἀπόστασιν ἀπὸ τοῦ βήματος), ὥστε ὀλίγον ἔλειψεν ὁ δάκτυλός του νὰ προσεγγίσῃ τὸν πρόεδρον.

§66ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἐπιτρέπω νὰ μεταβάλλητε τὰ γεγονότα (θόρυβος).

§67ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐμέτρησα τὸ ἀπόστημα· ὁ τρόπος μεθ’ οὗ ἐξεφράσθητε ἦτον ἀπρεπής· ἄλλως τε δὲ ὁ κ. Σαράβας, ἂν ἐσιώπα καὶ ἄφινε πλήρη τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν, ἠδύνατο κατόπιν νὰ ἀναβῇ τὸ βῆμα καὶ νὰ εἴπῃ χιλίας φορὰς περισσότερα καὶ κατὰ τοῦ προέδρου καὶ κατὰ παντὸς ἄλλου, πάντοτε ἐντὸς τῆς ἀξιοπρεπείας, ἐντὸς τῆς ἠθικῆς. Αὐτὸς ὁ τρόπος τοὐλάχιστον μᾶς ἐφάνη οὐχὶ τόσον εὐπρεπής. Ἐγὼ ὡς φίλος μάλιστα καὶ διὰ νὰ τὸν προφυλάξω, τὸν ἔσπρωξα ἵνα μὴ συμβῇ τι, καὶ τοῦτο τὸ ἐθεώρησεν ὡς προσβολήν.

§68ΔΟΣΙΟΣ. Εἴπατε καὶ περὶ εἰδώλων, περὶ βωμῶν καὶ περὶ ἀπαραβιάστου.

§69ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν τὸ λέγω ἐγώ. Ἐκάμαμεν ἕνα Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον τὸ ἐκφράζει· λέγει ὅτι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία εἶναι ἀπαραβίαστος (θόρυβος καὶ γέλως). Ποία εἶναι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου; αὐτὴ εἶναι διάταξις, τὴν ὁποίαν σεῖς ἐκάματε. Ἰδοὺ τί λέγει· βουλευτὴς δὲν καταδιώκεται οὐδ’ ὅπως δήποτε ἐξετάζεται ἕνεκα γνώμης ἢ ψήφου δοθείσης παρ’ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν βουλευτικῶν καθηκόντων του. Τὸ ἄτομον λοιπὸν παντοῦ καὶ πάντοτε κατὰ τὸ Σύνταγμά μας εἶναι ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον, μόνον δὲ νὰ λέγωμεν ἀνεύθυνον ἢ ὑπεύθυνον εἶναι διὰ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Ὁ Ἀνώτατος τῆς πολιτείας Ἄρχων μόνον εἶναι ἀνεύθυνος, διότι δὲν ἔχει θέλησιν καὶ ἐνέργειαν καὶ τὰ πάντα γίνονται ὑπὸ τὴν εὐθύνην ἄλλων ἀνθρώπων, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἄτομον τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος θεωρεῖται ἀπαραβίαστον καὶ ἱερόν· ἄλλως δὲ, κύριοι, ἕκαστον ἄτομον εἶναι καὶ εἴδωλον, εἶναι καὶ ἀπαραβίαστον, εἶναι καὶ βωμός. Τὸ πρῶτον εἴδωλον τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ πατρίς του, τὸ δεύτερον εἶναι τὸ ἄτομον του, τὸ τρίτον εἶναι ὁ φίλος του, καὶ ὅταν εἶναι πλησίον καὶ τὸν βλέπει προσβαλλόμενον, ἐννοεῖται ὅτι θὰ ἦναι ἐναντίον τῆς ἠθικῆς ν’ ἀνέχηται νὰ προπηλακίζεται ἢ νὰ προσβάλλεται ὁ φίλος του χωρὶς νὰ δώσῃ τὴν ἀναγκαίαν συνδρομήν. Βασιζόμενος εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ Συντάγματος εἶπον, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· εἶναι ἱερὸν τὸ πρόσωπον τοῦ ἀνθρώπου. Κατόπιν ἂν ὁ κ. Σαράβας εἶχε νὰ κάμῃ παρατήρησιν, οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ τὸν ἐμποδίσῃ. Ἤθελα νὰ τοῦ ἀποδείξω, ὅτι τὸ ἄτομον δὲν εἶναι εὔκολον νὰ λάβῃ τὴν προσβολὴν χωρὶς νὰ ζητήσῃ καὶ τὴν ἱκανοποίησιν. Τί συνέβη κατόπιν τῆς σκηνῆς ταύτης; Ὁ λόγος εἶναι περὶ τῆς ἀποδοκιμασίας. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀποδοκιμασίας. Δὲν ἐνόμιζα, ὅτι θὰ προβῇ ἕως ἐκεῖ· ὁ κ. Δημητρακάκης ἦτο παρὼν καὶ δὲν ἦλθε νὰ ὑπερασπίσῃ. Ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ ἐξήγησε τὸ φέρσιμον αὐτὸ ὡς προσβλητικὸν καὶ κατὰ τοῦ βουλευτοῦ καὶ κατὰ τοῦ προέδρου, διότι συνάμα εἶναι καὶ βουλευτὴς καὶ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνεκρίθη ν’ ἀποδοκιμασθῇ· μεταξὺ δὲ τῶν ψηφισάντων ἦσαν ἐνταῦθα καὶ πλεῖστοι ὅσοι φίλοι τοῦ κ. Σαράβα καὶ οὐδεὶς ἔκαμεν ἀντίῤῥησιν. Διὰ τί σήμερον;....

§70ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν ἤμην ἐδῶ.

§71ΖΕΡΒΑΣ. Ἦτον ὁ κύριος Δημητρακάκης, ὁ κύριος Δόσιος καὶ ἄλλοι· ὤφειλον αὐτοὶ λοιπὸν νὰ ὑψώσουν φωνὴν ἵνα μὴ ἀποδοκιμασθῇ.

§72ΔΟΣΙΟΣ. Τέσσαρες εἴμεθα ὅλοι ὅλοι· ποῦ νὰ ὁμιλήσωμεν; ἠμπορούσατε νὰ ἀποδοκιμάσετε καὶ ἡμᾶς.

§73ΖΕΡΒΑΣ. Μολαταῦτα λέγω, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ κ. Σαράβας πάντοτε ἐφέρθη φρονίμως καὶ οὐδέποτε ὑπέπεσεν εἰς τοιαῦτα λάθη, ἀνεγνώρισε δὲ καὶ ὁ ἴδιος ὅτι δὲν ἐφέρθη καλῶς, εἶμαι σύμφωνος καὶ ἐγὼ ν’ ἀνακληθῇ ἡ ἀποδοκιμασία.

§74ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἀναγνωρίζω, ὅτι ἔκαμα λάθος κἀνέν.

§75ΖΕΡΒΑΣ. Ὡμιλήσατε μὲ τρόπον ἀπρεπῆ κατὰ ἀγορεύοντος βουλευτοῦ.

§76ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἠγόρευεν ὁ Πρωθυπουργὸς ὡς βουλευτής.

§77ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις, νομίζω, εἶναι περιττή (θόρυβος).

§78ΜΑΚΡΗΣ. Ἀπ’ ἀρχῆς ἐπρέσβευσα, ὅτι ἡ ῥῆξις μεταξὺ βουλευτῶν τῆς συμπολιτεύσεως καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως οὐ μόνον ἐξευτελίζει τὸ σῶμα, οὐ μόνον θέτει εἰς συζήτησιν πολὺ σπουδαῖα πράγματα, ἀλλ’ ἐμποδίζει καὶ τὸ νὰ γίνῃ συμφιλίωσις ἐν καιρῷ κρισίμων περιστάσεων. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ κατὰ τὴν ἐθνικὴν Συνέλευσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν πολλοὶ ἐσυμβούλευσαν αὐθαδῶς τότε τὴν διάλυσιν τοῦ σώματος. Ἐγένοντο πολλαὶ προτροπαί, πολλαὶ παραινέσεις καὶ οὐδεὶς πλέον ἐπρέσβευσε τὴν ἰδέαν αὐτήν. Δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, κύριοι, ἂν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου δὲν ἀνέφερε μίαν λέξιν κατὰ τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω. Εἶπεν ὅτι ἀπέναντι τοῦ κόμματος αὐτοῦ καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὑπάρχει σχέσις πολίτου πρὸς εἴδωλον, ὑπάρχει σχέσις ὑποτελοῦς πρὸς αὐθέντην.

§79ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν εἶπον τοιαῦτα πράγματα. Φαίνεται ὅτι ἔχετε διάθεσιν νὰ κοπανίζετε ἀέρα (θόρυβος). Τὸ εἶπεν ὁ κύριος Ζέρβας.

§80ΜΑΚΡΗΣ. Ἡ λέξις εἴδωλον, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, ἐμπεριέχει καὶ κἄτι ἐξευτελιστικόν....

§81ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ἆ, μπᾶ!

§82ΜΑΚΡΗΣ. Διότι οἱ εἰδωλολάτραι κατατάσσονται μεταξὺ τῶν ἀγρίων λαῶν καὶ μὴ πεπολιτισμένων, μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πρεσβεύουν καὶ προσκυνοῦν τὸν ἀνατέλλοντα ἥλιον καὶ τὴν σελήνην. Ὁ κ. Σαράβας, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, ὡς πληρεξούσιος μάλιστα κατὰ τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ τοῦτο, ὅτι τὸ κόμμα ἐκεῖνο ἀνήκει εἰς τὴν ἱστορίαν, ἔχει τὴν ἱστορίαν του, τὰς πεποιθήσεις του.

§83ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ ἔχω περισσοτέραν ἱστορίαν ἀπὸ τοὺς περισσοτέρους ἀπὸ σᾶς.

§84ΜΑΚΡΗΣ. Ἔχει τόσον μεγάλην ἱστορίαν, καθόσον ἐπρέσβευσεν ἀρχάς, ἀντεστάθη καὶ ὑπεστήριξε πράγματα, τὰ ὁποῖα κατέῤῥευσαν εἰς τὴν κοινὴν πεποίθησιν τοῦ ἔθνους. Ἐγὼ δὲν θέλω, κ. Σαράβα, νὰ ἔλθω εἰς προσωπικοὺς λόγους. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, καὶ τὸ ὁμολογῶ, ὅτι οὐδεμίαν ἐκδούλευσιν ἔχω προσφέρει εἰς τὴν πατρίδα μου· ἂν ἐννοῆτε ἱστορίαν οἰκογενειακὴν.... (θόρυβος).

§85ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἱστορίαν μέχρι τῆς ἐπαναστάσεως· καὶ ἐπειδὴ ἀποτείνεσθε εἰς ἐμέ, ἐννοεῖτε τῆς Μεταπολιτεύσεως βέβαια... ... (θόρυβος).

§86ΜΑΚΡΗΣ. Ἐὰν ἀποτείνεσθε εἰς τὴν οἰκογενειακὴν ἱστορίαν...

§87ΣΑΡΑΒΑΣ. Τῆς Μεταπολιτεύσεως (θόρυβος).

§88ΜΑΚΡΗΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡ ἱστορία τῆς ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως ἠμπορεῖ νὰ διδάξῃ ἕκαστον ὁποίαν θέσιν κατέχει ἡ οἰκογένειά μου ἐν τῇ ἱστορίᾳ.

§89ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ οἰκογενειακῆς ἱστορίας (θόρυβος).

§90ΜΑΚΡΗΣ. Ἐγὼ ἐσεβάσθην τὰς πεποιθήσεις τοῦ κόμματος ἐκείνου, καὶ ἂν θέλετε, προχθὲς τὸ ὠνόμασα εὐγενῆ μερίδα καὶ ἀπέκρουσα πᾶσαν μομφὴν κατ’ αὐτοῦ. Ὅπως ἐγὼ σέβομαι τὰς πεποιθήσεις τῶν ἄλλων, πρέπει καὶ αἱ ἰδικαί μου καὶ τῶν ἄλλων νὰ ᾖναι σεβασταί. Ἐῤῥέθη καὶ ἄλλοτε, καὶ εἰς τοῦτο κατὰ τὴν πεποίθησίν μου εἶναι ὑπεύθυνος ἡ πλειονοψηφία, καὶ ἤδη ὁ κ. προαγορεύσας, ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, εἶπεν ὅτι κἄπως εἶδε, κἄπως παρετήρησε σειομένας τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας. Οὐδένα κλονισμὸν πάσχουσι, καὶ ἂν κατὰ φαντασίαν ἐπρέσβευσάν τινες, ὅτι σείεται τὸ πολίτευμα, πάσχουσιν αἱ ἐλευθερίαι, ἀπατῶνται· οὐδείς, καὶ τὸ λέγω μετὰ παῤῥησίας, οὐδεὶς ἐκ τῆς πλειονοψηφίας δύναται νὰ ᾖναι τὸ ὄργανον, πολὺ δὲ περισσότερον δύνανται νὰ γίνωσι προασπισταὶ καὶ νὰ ῥιψοκινδυνεύσωσι. Δὲν ἤμην δυστυχῶς, εἶχον ἀναχωρήσει πρὸς στιγμὴν καὶ δὲν εἶδον τὴν σκηνὴν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν καὶ τὴν ὁποίαν μετὰ λύπης ἤκουσα (θόρυβος). Δὲν ἤμην, λέγω, εἰς τὴν χθεσινὴν συζήτησιν διὰ νὰ ἴδω τί ἔτρεξεν· ἐξ ὅσων ὅμως σήμερον ἤκουσα βλέπω ὅτι ὁ κ. Σαράβας τόσον μέγα δίκαιον δὲν ἔχει, καὶ ἰδοὺ διατί. Ἡ πρόκλησις ἑνὸς βουλευτοῦ, ἑνὸς προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἡ φιλικὴ, ἡ εἰρηνικὴ, τὸ νὰ ἐκπληρώσωμεν ὅλοι τὸ καθῆκόν μας, εἶναι ὀλιγώτερον παρὰ αἱ ἀπευθυνθεῖσαι λέξεις, δὲν εἶσαι παιδαγωγὸς, εἶσαι ὑποτελής. Οὔτε ὑποτελὴς, οὔτε παιδαγωγὸς εἶναι ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· εἶναι ὁμότιμος, ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἔρχεται νὰ προτείνῃ νόμους, νὰ συνεργασθῇ μετὰ τῆς Βουλῆς καὶ ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς Πρόεδρος. Δὲν βλέπω λοιπὸν ποῦ ὑπάρχει ἡ λέξις παιδαγωγός· ἡ λέξις παιδαγωγὸς εἶναι ἐξευτελιστικὴ καὶ πρὸς τοὺς βουλευτὰς καὶ πρὸς τὸν ἀπευθυνθέντα, διότι συνήθως ἡ κοινὴ γνώμη, ὅταν θέλῃ νὰ ὀνομάσῃ παιδαγωγὸν ἕνα, δὲν τοῦ δίδει, νομίζω, πολλὴν ἀξίαν.

§91ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶπον, δὲν εἶναι παιδαγωγός.

§92ΜΑΚΡΗΣ. Ναί· λέγω λοιπὸν τοῦτο, ὅτι κατὰ τὴν πεποίθησίν μου φαίνονται δεινότεραι αἱ προσβολαὶ, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Οἰτύλου, παρὰ ἡ ὑποτιθεμένη πρόσκλησις μετ’ ἀπειλῆς, ἡ ὁποία δὲν ὑφίσταται κατὰ τὴν πεποίθησίν μου. Ὁ κ. πρόεδρος εἶπε νὰ ἐργασθῶμεν, παρῆλθεν ἡ ὥρα, τοῦτο ἢ ἐκεῖνο.—Νομίζω τὸ νὰ τοῦ ἀπευθύνῃ τις μίαν τόσῳ βαρεῖαν φράσιν, δὲν εἶσθε παιδαγωγὸς, εἶσθε ὑποτελὴς, τοῦτο ἀφίνω εἰς τὴν κρίσιν ὅλων, εἰς τὴν κρίσιν τοῦ κοινοῦ νὰ κρίνῃ, ἂν αἱ προφερθεῖσαι ἐκ μέρους τοῦ βουλευτοῦ πρὸς τὸν πρωθυπουργὸν λέξεις ᾖναι βαρύτεραι παρὰ ἡ κατὰ φαντασίαν πρόσκλησις εἰς τὸ καθῆκον, ἡ ὁποία ἔφη εἰς τὴν συνείδησίν του ὡς ἀπειλὴ, ὡς ἐπιβεβλημένη καὶ τὰ τοιαῦτα. Περαίνων τὸν λόγον μου, κύριοι βουλευταὶ, λέγω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ αἰσθανθῇ ὅτι πᾶς διαπληκτισμὸς μεταξὺ τῶν ἀτόμων ἐξευτελίζει τὸ σῶμα.

§93ΣΑΡΑΒΑΣ. Οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ, δι’ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται.

§94ΜΑΚΡΗΣ. Μάλιστα. Ὁποιανδήποτε φράσιν θέλει ἕκαστος νὰ προφέρῃ δύναται νὰ τὴν μελετήσῃ ἐπισταμένως, νὰ τὴν προφέρῃ ἀπ’ ἐδῶ, καὶ ἂς ᾖναι βέβαιος ὅτι ὅσον ὀλίγη καὶ ἂν ᾖναι ἡ πεποίθησίς του, περισσοτέραν θὰ κάμῃ ἐντύπωσιν παρὰ ἀπειλῶν καὶ σείων τὴν χεῖρά του.

§95ΣΑΡΑΒΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἐσεῖς τὸ ἐκάματε.

§96ΜΑΚΡΗΣ. Ὅλοι τὸ ἐκάμαμεν. Ὁ ἀναμάρτητος βαλέτω τὸν λίθον (θόρυβος).

§97ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ τοῦ κόψουν τὸ χέρι (θόρυβος).

§98ΕΤΕΡΟΙ. Λοιπὸν εἰς τὸ συμπέρασμα.

§99ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι ἅπαξ διὰ παντὸς πρέπει νὰ αἰσθανθῇ ἕκαστος, ὅτι μεγαλειτέρα μομφὴ καὶ ἐξευτελισμὸς δὲν ὑπάρχει τῶν τοιούτων διὰ πάντα ὅστις δήποτε τὰς κάμει· ὡς πρὸς τὸ προκείμενον ὅμως νομίζω, ὅτι ὁ κ. Σαράβας δὲν ἔχει τόσον μέγα δίκαιον.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἴδατε ὅτι ἐζητήθη λόγος ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Ἐννοῶ πολὺ καλὰ τὸ δικαίωμα τοῦ κ. Σαράβα νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, ἀλλ’ ὅλαι αἱ μετὰ ταῦτα ἀγορεύσεις ἦσαν ἐκτὸς τοῦ προκειμένου. Ἂν τὰ πρακτικὰ δὲν ᾖναι πιστὴ εἰκὼν τῶν διατρεξάντων, ἂς ζητηθῇ ἡ διόρθωσις....

§101ΤΙΝΕΣ. Τὰ πρακτικὰ λέγουν ὅ,τι ἔγεινε (θόρυβος).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα λοιπὸν πρέπει νὰ δώσωμεν τέλος εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ μετὰ ταῦτα φέρετε ὁποιανδήποτε πρότασιν.

§103ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ἐζήτησα τὸν λόγον· τὰ πρακτικὰ δὲν ἀντιπροσωπεύουσι παρὰ τὰ λαβόντα χώραν χθὲς (θόρυβος).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐῤῥέθη καὶ ἐπανελήφθη ὅτι δὲν ἦτο χθὲς ἀπαρτία, χρεωστῶ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ὑπόληψίν μου, ἡ ὁποία εἶναι ἀνωτέρα ὅλων τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου. Ὁ κύριος Δόσιος δὲν ἔκαμε τοιαύτην παρατήρησιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ὁ κ. Δόσιος εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχετε Βουλὴν ἔμπροσθέν σας.

§105ΔΟΣΙΟΣ. Μάλιστα, αὐτὸ εἶπα (θόρυβος).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκουράσθησαν ὀλίγον οἱ βουλευταὶ, ἀλλ’ ἦσαν εἰς τὰ δωμάτια. Μόλα ταῦτα, χωρὶς νὰ μοὶ κάμῃ τις τὴν παρατήρησιν, μετὰ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου καὶ τοῦ κ. Βουδούρη ἐμετρήσαμεν τοὺς παρόντας βουλευτὰς (κατὰ τὰ μέσα τῆς συζητήσεως τοῦ φορολογικοῦ νόμου) καὶ εὕρομεν ὅτι ἦσαν 85 εἰς τὰ καθίσματα καὶ 12 εἰς τὰ δωμάτια, καὶ νὰ σᾶς εἴπω καὶ κἄτι ἄλλο. Ὁ κ. Κρεστενίτης, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχετε βέβαια ὑπόληψιν, νομίζω πῶς ἔκαμε τὴν ἰδίαν πρᾶξιν, διότι ὅταν ὡμίλει περὶ σταφίδος, εἶπεν ὅτι ἦσαν 100 παρόντες.

§107ΤΙΝΕΣ. Ἔκαμε λάθος.

§108ΔΑΓΡΕΣ. Πᾶσα ἄλλη συζήτησις ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἐν ἀπουσίᾳ ἡμῶν....

§109ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Τί εἶσαι σύ; (θόρυβος).

§110ΔΑΓΡΕΣ. Διὰ τοῦτο σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον· θέλω νὰ ἐκπληρώσω, κύριε Πρόεδρε, τὸ καθῆκόν μου, διότι ὅταν ὑμεῖς εἴπατε χθὲς, ὅτι θὰ συζητήσωμεν μόνον τὸν νόμον περὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων καὶ τὰ ἄλλα αὔριον, ἡμεῖς ἀπεχωρήσαμεν· ἄλλοτε ἐμείναμεν ἕως τὰς 12.

§111ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν θεωρεῖς παρανόμους τὰς πράξεις τῆς Βουλῆς; Ὁρίστε ἡ ἀφεντιά του· ἔρχεται πάντοτε μὲ αὐτὴν τὴν γλῶσσαν νὰ ὁμιλῇ κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς (θόρυβος).

§112ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶχον καὶ ἐγὼ σκοπὸν, κύριοι βουλευταὶ, νὰ κάμω λόγον περὶ τῆς ἀπαρτίας, διότι ἐν τοῖς πρακτικοῖς τοῖς στενογραφημένοις τῆς χθὲς πραγματικῶς ἀπήντησα τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως λέγοντα πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἂν ἀπουσιάζουν τινὲς βουλευταὶ, ἴσως ἀνεχώρησαν εἴτε διὰ νὰ φάγουν εἴτε δι’ ἄλλην ἀνάγκην, καὶ ἐντεῦθεν συνεπέρανα ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἀπαρτία καὶ ὅτι ἐγένετο ἔνστασις τοιαύτη. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις ὅμως, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος μετὰ τοῦ κ. Δοσίου αἴρεται πᾶς δισταγμὸς, ὅτι τοιαύτη ἔνστασις δὲν ἔλαβε χώραν καὶ ἑπομένως ὁ Πρόεδρος ἦτον ἐν δικαιώματι νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον θὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, εἰς ὃν ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν, εἶναι τοῦτο· παρατηρῶ ὅτι ἐπὶ τῆς προεδρείας του παρεβιάσθη ὁλοτελῶς ὁ κανονισμὸς καὶ δὲν ἀποδίδω βεβαίως πρόθεσιν· ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις αὕτη εἶναι ἔλλειψις λίαν σπουδαία καὶ ἴσως ἡ ἔλλειψις αὕτη τῆς παραβιάσεως τοῦ κανονισμοῦ εἶναι πρὸ πάντων ὁ λόγος, ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου, ἕνεκεν τῆς ὁποίας ἐγένοντο σπουδαῖαι συζητήσεις καὶ πολλάκις διαπληκτισμοί. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς γνωρίζει πολὺ καλὰ, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ἀπὸ τὸν κανονισμὸν τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συζητηθῶσι τὴν ἐπιοῦσαν, ὄχι μόνον νὰ γνωστοποιοῦνται ἀφ’ ἑσπέρας εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ νὰ ᾖναι ἔνθεν καὶ ἔνθεν ἐπὶ πινακίων, ὥστε ἕκαστος τῶν κ. κ. βουλευτῶν νὰ γνωρίζῃ διὰ ποῖον ἀντικείμενον προσέρχεται νὰ βουλευθῇ. Ὁ κύριος Πρόεδρος δὲν ἀγνοεῖ ὅτι τοῦτο εἶναι ἓν τῶν καθηκόντων του, τὸ ὁποῖον παρέλειψε καὶ τὸ παρέλειψεν....

§113ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατηγορητήριον θὰ κάμητε ἢ ἐπὶ τῶν πρακτικῶν θὰ ὁμιλήσητε; (θόρυβος).

§114ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς, κύριοι, οὔτε εἴχομεν, οὔτε ἔχομεν σκοπὸν, καθὼς τὸ εἴπομεν εἰς τὸ πολὺ σπουδαιότερον νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐσυζητήθη, νὰ παρεμβάλωμεν τὸ ἐλάχιστον πρόσκομμα εἰς τὴν πορείαν τῆς κυβερνήσεως κατὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις· δὲν ἠθέλομεν ἀρνηθῆ οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ ψηφίσωμεν τὸν φορολογικὸν νόμον ὅπως τὸν ὑπέβαλε τὸ ὑπουργεῖον, διότι, ὡς ἐξηγήθημεν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς παρούσας περιστάσεις ἠθέλομεν ἀσυζητητεὶ σχεδὸν προχωρήσει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν. Τί δὲ ἔγεινε χθὲς, ὅλοι τὸ γνωρίζετε, καὶ παραίτιοι εἶναι οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι ἴσης σημαντικότητος ἐθεώρησαν τὴν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος, διὰ τῆς ἀνεπιψηφίσεως τῆς προτάσεως περὶ τοῦ γυμνασίου Πειραιῶς, μὲ τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν πίστωσιν καὶ πληρεξουσιότητα τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἔδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἴσης σημαντικότητος, λέγω, διότι οὐ μόνον ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον νὰ συζητηθῇ αὐτὴ ὡς κατεπείγουσα, ἀλλὰ καὶ ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον νὰ συζητηθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, χωρὶς οὔτε κἂν νὰ τυπωθῇ. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, ὅτι συγχέουσι τὰ σπουδαῖα μὲ τὰ ἐπουσιώδη, μὲ τὰ εὐτελῆ καὶ μὲ τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ἐξευτελίζουσι τὴν Βουλὴν τὴν ἰδίαν, διότι ἀπέῤῥιψε προχθὲς τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ χθὲς ἦλθεν εἰς πρώτην συζήτησιν καὶ τὴν παρεδέχθη. Ἀλλά, κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα τῆς ἀποδοκιμασίας τῆς Βουλῆς κατὰ τοῦ κυρίου Σαράβα. Ποῦ, κύριοι βουλευταί, εὑρίσκετε εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Σαράβα προσβολὴν ἀπευθυνθεῖσαν κατὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ; εἰς ποῖον μέρος;

§115Α. ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν ἦσαν αἱ λέξεις, ἦτον ὁ τρόπος.

§116ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε (ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν τῆς χθές). Ποῦ εἶναι ἡ προσβολή, καὶ ἑπομένως ὁ κ. Μακρῆς νὰ εἴπῃ ὅτι ἀπεκάλεσε τὸν πρωθυπουργὸν παιδαγωγόν; Ἂν τὸν ἀπεκάλει, ἤθελον καὶ ἐγὼ δώσει σήμερον ψῆφον ἀποδοκιμαστικήν· τὸν εἶπεν ὅτι ἡ θέσις σας εἶναι θέσις πρωθυπουργοῦ καὶ ὄχι παιδαγωγοῦ· καὶ μὲ τοῦτο ἠξεύρετε τί ἤθελε νὰ εἴπῃ; ὅτι ἐνώπιόν σας δὲν ἔχετε παιδιὰ διὰ νὰ τὰ ἐπιπλήξητε, νὰ τοῖς εἴπητε δύνασθε νὰ ὑπάγητε νὰ φάγητε, νὰ πίητε, νὰ δειλινίσητε, ὡς λέγουν οἱ διδάσκαλοι. Ἀπορῶ λοιπὸν πόθεν ἔλαβεν ἀφορμὴν ἡ Βουλὴ ν’ ἀποδοκιμάσῃ ἕνα βουλευτὴν ἔντιμον, συμπεριφερθέντα ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ὑπάρξεως τοῦ σώματος μέχρι σήμερον μὲ τὸν εὐσχημότερον καὶ τὸν ἀξιοπρεπέστερον τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον πρέπει τις νὰ συμπεριφερθῇ. Ἀλλ’ ὁ κ. Μακρῆς ἦλθεν ἐδῶ καὶ ἠθέλησε σήμερον νὰ ὑπερασπισθῇ καὶ τὰς ἰδέας τοῦ κόμματος καὶ εἶπεν, ὅτι τὸ ἓν κόμμα ἔχει μεγάλην ἱστορίαν καὶ λαμπρὰν καὶ ὅτι τὸ ἄλλο δὲν ἔχει τίποτε. Λέγω εἰς αὐτόν, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ κόμματα δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ συμμιγῆ τινα ἀθροίσματα· δὲν εἶναι τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐννοεῖ αὐτὸς, καὶ δὲν θέλω φέρει κἀνένα ἄλλον μάρτυρα παρὰ αὐτὸν τὸν κ. Μακρῆν. Αὐτὸς τὴν ἐπικρατοῦσαν πολιτικὴν τὴν κατεδίκασε διὰ τῆς ψήφου του εἰς ὅλας τὰς ἐκλογὰς καὶ εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ Βασιλικοῦ λόγου. Ἔχω λοιπὸν ἀνάγκην ἄλλων μαρτύρων παρὰ αὐτοῦ τοῦ κ. Μακρῆ, ὁ ὁποῖος μὲ λέγει διὰ τῆς ἐπανειλημμένης ψήφου του, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα πολιτική, ὅπως ἔχει σήμερον, δὲν εἶναι ἡ πολιτική, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει τις νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην;

§117ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Εὑρέθη εἰς ἀπάτην.

§118ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε ποῖος μοὶ ἐγγυᾶται, ὅτι καὶ σήμερον δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀπάτην; (θόρυβος).

§119ΜΑΚΡΗΣ. Εἶναι καλὸν νὰ ὁμιλήσητε μετὰ τῆς αὐτῆς μετριοπαθείας· διότι ἂν γίνῃ πρόκλησις περαιτέρω, θὰ ζητήσω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον νὰ ἔλθωμεν εἰς τὸν φοβερὸν διαπληκτισμὸν ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐντεῦθεν μεταξὺ κόμματος καὶ κόμματος, προσώπων καὶ προσώπων.

§120ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ ψάξῃς καὶ δὲν θέλεις εὕρει.

§121ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Τακτοποιήσατε, κ. πρόεδρε, τὴν συζήτησιν. Πολλοὶ προαγορεύσαντες κατέκριναν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§122ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λυποῦμαι, ἐπεθύμουν νὰ ὑπῆρχον τὰ κόμματα καὶ νὰ ἐπάλαιον ὅπως καὶ τότε· δυστυχῶς ὅμως καὶ σὺ, ὅταν στραφῇς, εἰς τὰ πλάγιά σου θὰ εὕρῃς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἐπολέμεις τότε, καὶ τοὺς ἄλλους θὰ τοὺς εὕρῃς ἀλλοῦ. Ἂς σιγήσωμεν λοιπόν.

§123ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, πολὺ καλά.

§124ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι ὁσάκις βουλευτής τις προσβάλλει εἴτε τὸν πρόεδρον, εἴτε ὑπουργὸν, εἴτε συνάδελφόν του ἢ ἐξέλθει ἀπρεπής τις φράσις τοῦ στόματός του, ὁ κ. πρόεδρος ἔχει πρῶτον τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸν κανονισμὸν νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν τάξιν· ἐπίσης καὶ ἐκ δευτέρου, ἂν δὲν ἐπανέλθῃ, καὶ εἰς τρίτην περίστασιν νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Πρῶτον, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ὁ κ. Σαράβας δὲν ἐξετέλεσεν εἰμὴ τὸ καθῆκόν του· δὲν εἶπε τίποτε ἄλλο παρὰ ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ ἐγὼ ἄλλοτε πρὸς τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὅτι πρέπει νὰ χαίρηται διότι βλέπει μίαν Βουλὴν μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ὅπως ἄλλοτε αἱ Βουλαὶ, αἱ ὁποῖαι ἦσαν πάντοτε ὑποτελεῖς καὶ ἔκλινον τὴν κεφαλήν των ἐνώπιον ἑκάστης κυβερνήσεως.

§125ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν λέγετε τὴν ἀλήθειαν· ὑπῆρξαν Βουλαὶ ὅπως ἔπρεπε, καὶ πάντοτε τὸ ἔθνος εἶχε τὴν ἀντιπολίτευσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§126Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν εἶσθε ὑπὲρ τοῦ Ὄθωνος.

§127ΖΕΡΒΑΣ. Ὄχι, σᾶς λέγω ὅτι ἦσαν καὶ τότε ὅλοι πατριῶται, ὅπως καὶ σήμερον.

§128Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν πολὺ ὀρθῶς ἐπρότεινεν ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Αὐγερινὸς, ὅτι οὐδεμία προσβολὴ ἐγένετο, καὶ τοῦτο ὑπεστήριξε καὶ ὁ βουλευτὴς Δημητρακάκης, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔσπευσε νὰ ἐκφέρῃ ἀπόφασιν ἀποδοκιμαστικὴν, ἐνῷ οὔτε προσβολὴ ἐγένετο, οὔτε ἔπρεπε νὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔγεινε. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ κάμῃ ὁ πρόεδρος, ἦτο ν’ ἀνακαλέσῃ τὸν κύριον βουλευτὴν, ἂν παρεξέκλινε καὶ παρέβαινε τὸν κανονισμὸν, εἰς τὴν τάξιν. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην ἐκείνων.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δόσιος θέλει νὰ κάμῃ παρατήρησιν ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου, διότι ἐκείνη ἡ συζήτησις ἔκλεισεν.

§130ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Θὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν, ἂν ἔχωσι καλῶς τὰ πρακτικά.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἔχουν τὰ γεγονότα· ἂν σήμερον ἡ Βουλὴ θέλῃ ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασίν της, δύναται νὰ τὸ πράξῃ· τὰ πρακτικὰ ὅμως δὲν δύνανται νὰ μεταβληθῶσι.

§132ΔΟΣΙΟΣ. Εἰς τὸ μέρος τῶν πρακτικῶν, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει περὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν ἀναφορῶν, λέγει, ὅτι παρεδέχθη ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῇ δημοσίᾳ δαπάνῃ τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Γούδα· ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ σύστασιν μόνον ἔκαμε.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σύστασις ἔγεινε.

§134ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔγεινε παρὰ μόνον σύστασις.

§135ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, σύστασις.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλὰ, αὐτὸ θὰ διορθωθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅτι ἔγεινε σύστασις.

§137ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγένετο μία πρότασις· δὲν μὲ ἀφήσατε νὰ ἐξακολουθήσω καὶ ὠργίσθητε, διότι μοὶ ἀπεδώκατε τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς ὑμᾶς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀληθὲς καὶ δὲν ἔχει οὕτω. Ἐγὼ εὑρέθην εἰς δυσχερῆ θέσιν ἕνεκα τῶν παραπόνων, τὰ ὁποῖα ἔγειναν. Ἐδῶ ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν, ὅτι ἔκαμεν ἔνστασιν ὁ βουλευτὴς Δόσιος, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία, καὶ ἐσεῖς ἐπείσθητε, ὅτι ὑπῆρχε (θόρυβος).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§139ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν, κ. πρόεδρε, ἐδῷ δὲν ἐξεπληρώθη ὁ κανονισμὸς κατὰ τὸν κανονισμόν μας, ἅμα ἔγεινεν ἔνστασις, ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου· τοῦτο δὲν ἔγεινε, καὶ δὲν λέγω ἐκ κακῆς προθέσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς ταραχῆς, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο τότε ἡ Βουλή. Ἡ ἔλλειψις τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ κανονισμοῦ δικαιολογεῖ, μοὶ φαίνεται, τὸν βουλευτὴν νὰ εἴπῃ ὅτι αἱ πράξεις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἔγειναν πολλὰ, δὲν ἔχουν τὸ νόμιμον κῦρος. Δικαιοῦμαι νὰ ἐμμείνω εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν, διότι πρὸ ὀλίγου ὑμεῖς εἴπατε, ὅτι μόνον θὰ συζητήσωμεν τὸν νόμον περὶ φόρου ζώων, ὁ δὲ φορολογικὸς νόμος θὰ μείνῃ διὰ τὴν αὔριον, καὶ διὰ τοῦτο πολλοὶ τῶν βουλευτῶν ἀνεχώρησαν (θόρυβος).

§140ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ θεωρηθῇ ἀνεξάρτητος ἡ πρότασις ἀπὸ τὰ πρακτικὰ, καὶ κατόπιν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν παραδέχηται τὴν ἀποδοκιμασίαν τοῦ κ. Σαράβα.

§141ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, αὐτὴ ἡ πρότασις πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν...

§143ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, πρὶν ἐρωτήσητε.... (Ἐγείρονται πολλοὶ ἐκ τῶν βουλευτῶν).

§144ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν, κ. πρόεδρε, καὶ εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις νὰ προκαλῶνται ἐρεθισμοί....

§145ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κ. πρόεδρε.

§146ΣΑΡΑΒΑΣ. Παρεκάλεσα τὸν κ. πρόεδρον νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν τὸ πρῶτον ζήτημα, ἂν ἔχουν καλῶς τὰ πρακτικὰ, καὶ ἔκαμα τὴν ἑξῆς παρατήρησιν· εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ἀδιαφορῶ ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ἀξιοπρεπὲς ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν πρότασιν· εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ ἐμέ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω σκοπὸν νὰ ζητήσω εἶναι τὸ ἑξῆς· ἐπειδὴ ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς λέγεται, ὅτι ἀπηύθυνα φράσεις τινὰς καὶ συνεπείᾳ αὐτῶν τῶν φράσεων ἔγεινεν ἡ ἀποδοκιμασία, παρακαλῶ νὰ σημειωθῶσιν αἱ φράσεις μου εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ κατὰ τὰ στενογραφημένα, καὶ ἕκαστος ἀναγινώσκων αὐτὰς δύναται νὰ καταλάβῃ ἂν ἦτον δικαία ἡ ἀποδοκιμασία.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα.

§148ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ ν’ ἀνακληθῇ τὸ μέρος αὐτὸ τὸ ἀφορῶν τὸν κ. Σαράβαν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θέλετε, κύριοι;

§150ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία, κύριοι· οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀνακληθῇ ἡ χθὲς γενομένη ἀποδοκιμασία θὰ λέγωσι ναὶ, οἱ δὲ μὴ ἀποδεχόμενοι θὰ λέγωσιν ὄχι. Ἐνταῦθα γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν κ. βουλευτῶν Μοναστηριώτου καὶ Κοσσονάκου· ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ δὲ αὐτῇ, κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνόματος αὑτοῦ ὁ κ. Λ. Κρεστενίτης εἶπε «λέγω ὄχι διὰ τὸν τρόπον καὶ οὐχὶ διὰ τὰς λέξεις.» Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν διὰ ψήφων 82 πρὸς 60, ἀρνηθέντων 3.

§152ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ προστεθῇ καὶ αὐτὸ εἰς τὸν νόμον περὶ ἐκτάκτων μέτρων.

§153ΣΑΡΑΒΑΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον στεφανώνει τὰς πράξεις τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ Βούλγαρη.

§154ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν πρὸς τὸ ἔγγραφον τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπάντησιν τοῦ πρέσβεως τῆς Ἀμερικῆς). «Ἐν Ἀθήναις, τὴν 13|25 Νοεμβρίου 1868. Πρεσβεία τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Κύριε ὑπουργέ, «λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ γνωστοποιήσω ὑμῖν τὴν λῆψιν τῆς ἀπὸ 9|21 τοῦ τρέχοντος ὑμετέρας κοινοποιήσεως, δι’ ἧς μὲ πληροφορεῖτε, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν ἀντιπροσώπων, κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς τακτικῆς αὑτῆς συνόδου, ὁμοφώνως καὶ μετ’ ἐνθουσιωδῶν ἐπευφημιῶν ἐψηφίσατο εὐχαριστήριον πρὸς τὴν Γερουσίαν, τὴν Βουλὴν καὶ τὸν λαὸν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν «διὰ τὴν γενναίαν αὐτῶν μέριμναν ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους.» Μοὶ διαβιβάζετε πρὸς τούτοις ἀντίγραφον τοῦ πρωτοτύπου τούτου ψηφίσματος μεθ’ ἑτέρου ἀντιγράφου τῆς ἐπιστολῆς τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ μὲ διαβεβαιοῦτε ὅτι ἡ τῆς Αὐτοῦ Μεγαλειότητος τοῦ Βασιλέως Κυβέρνησις ἐμπνέεται ὑπὸ τῶν αὐτῶν αἰσθημάτων, τῶν ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους ἐκπεφρασμένων. Σᾶς εὐχαριστῶ, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ δι’ ὑμῶν τοὺς ἐντίμους κυρίους βουλευτὰς διὰ τὴν νέαν ταύτην διαβεβαίωσιν τῆς διεθνοῦς συμπαθείας ὡς καὶ διὰ τὸν φιλόφρονα τρόπον, καθ’ ὃν αὕτη δι’ ἐμοῦ ἀνακοινοῦται τοῖς συμπατριώταις μου. Ἡ παρὰ τοῦ λαοῦ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐκδηλωθεῖσα συμπάθεια ὑπὲρ τῶν ἀγωνιζομένων χριστιανῶν τῆς Κρήτης οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἔκφρασις ἀνθρώπων, οἵτινες ἤθελον φανῆ ἀσυνεπεῖς πρὸς τὰς ἀρχὰς, αἵτινες κατέστησαν καὶ διατηροῦσιν αὐτοὺς ὡς Ἔθνος, ἐὰν ἠρνοῦντο νὰ τείνωσιν ἀδελφικὴν χεῖρα πρὸς ἄλλους ὁπουδήποτε τῆς ἐπικρατείας τῆς γῆς συνηγμένους καὶ παλαίοντας ὑπὲρ τοῦ ἀνεκτιμήτου δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν τοὺς ἰδίους αὑτῶν κυβερνήτας. Ὁ λαὸς τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν θέλει θεωρήσει εὐτυχῆ περίστασιν δι’ ἅπαντας τοὺς λαοὺς τῆς ἀνατολικῆς Εὐρώπης, ὅταν ἡ ἀπέναντι αὐτῶν πολιτικὴ γένηται σύμφωνος πρὸς τὴν ἑξῆς πολιτικὴν ἀρχὴν τὴν ὑπὸ Ἄγγλων πολιτικῶν ἀνδρῶν παραδεχθεῖσαν, ἤτοι, ὅτι αἱ συνθῆκαι οὐδέποτε δύνανται νὰ ἑνώσωσι τοὺς λαοὺς τοὺς ὑπὸ τῶν αἰσθημάτων διαχωριζομένους. Μέχρις οὗ ἡ ἀρχὴ αὕτη ἀναγνωρισθῇ, δύναται μὲν διὰ μέτρων προσωρινῶν ἀπὸ καιρὸν εἰς καιρὸν νὰ διατηρῆται ἡ εἰρήνη, ἀλλ’ οὐδέποτε δύναται αὕτη καὶ νὰ ἐξασφαλισθῇ. Δέξασθε κτλ.

ΤΑΚΕΡΜΑΝ.»

§155ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε!

§156ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ἡ ἀπάντησις;

§158ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν δύω τροπολογίαι περὶ προσόντων τῶν μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου.

§160ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ τὴν κυβέρνησιν, καὶ τοῦτο ἐφ’ ὅσον δὲν ἀντίκειται εἰς τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικὰ, νὰ μᾶς εἴπῃ πότε νομίζει, ὅτι θὰ κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῆς συνόδου τῆς Βουλῆς· τοῦτο δὲ θὰ χρησιμεύσῃ ἵνα ἕκαστος ἐξ ἡμῶν προετοιμάσῃ τὰ τῆς ἀναχωρήσεώς του. Ἡ δήλωσις αὕτη, μοὶ φαίνεται, δὲν ἀντίκειται εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα· ἄλλως τε εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι βουλευταὶ νὰ ἔχωμεν σκοπὸν νὰ ὑποβάλωμεν πρότασίν τινα, ἥτις πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ εἰς πέρας. Εἶναι ἔγκλημα αὐτό; δὲν βλάπτει οὔτε ὑμᾶς, οὔτε τὴν δικτατορικὴν ἐξουσίαν σας. Σπουδαίως ἐρωτῶ.

§161ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τοιαύτη ἐρώτησις· εἶναι ὡσὰν νὰ ἐρωτᾶτε πότε θὰ ἀποθάνῃ τις (θόρυβος).

§162ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν περιφρονούμεθα ὡς ἄτομα, περιφρονούμεθα ὡς βουλευταί.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἠμποροῦν οἱ ὑπουργοὶ νὰ ἀπαντήσουν (θόρυβος.)

§164ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ βουλευτὴς εἶναι ἐλεύθερος νὰ φύγῃ ὅταν θέλῃ.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν δύω τροπολογίαι ἐπὶ τῶν προσόντων· ἡ μία εἶναι τοῦ κ. Βακαλοπούλου, ἡ δὲ ἄλλη τοῦ κ. Πετιμεζᾶ καὶ λοιπῶν. Θέλει ἡ Βουλὴ νὰ τὰς ἀκούσῃ ἢ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰς ἐπιτροπάς;

§166ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰς ἐπιτροπάς.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, θὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Πατρῶν εἰς Τρίπολιν διὰ τρίτην συζήτησιν. (Ἀναγινώσκεται).

§168ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται σχεδὸν πάντες)· παρεδέχθη, καθὼς καὶ τὸ σύνολον. Ἔκτακτος πίστωσις 10,000 δραχ. ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1868 «συνδρομὴ ὑπὲρ τῶν ὑπὸ τοῦ σεισμοῦ παθόντων ἐν Σκιάθῳ».

§170Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὑπουργεῖον ὅπως συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ οἱ παθόντες εἰς τὸ χωρίον Βασιλικὸν, διότι καὶ εἰς αὐτὸ τὸ χωρίον ἐβλάφθησαν ἐκ τοῦ σεισμοῦ, καθ’ ὅσον μάλιστα οἱ βλαφθέντες εἰς αὐτὸ τὸ χωρίον εἶναι παρὰ πολὺ ὀλίγοι· δὲν ἔπαθον παρὰ 8–10 οἰκίαι.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἔγεινε πρότασις νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ Βασιλικοῦ.

§172ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.

§174ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν ὑπὸ τῶν βουλευτῶν Κανακάρη, Μαυρομμάτου καὶ λοιπῶν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν περὶ βαθμολογιῶν κατὰ τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις).

§175Σ. ΜΗΛΙΟΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ τοὺς προτείναντας τὸν νόμον αὐτὸν νὰ μὲ εἴπουν, τί ἐννοοῦν μὲ τὴν λέξιν προβιβασμός· ὁμιλεῖτε διὰ πολίτας ἢ διὰ τακτικὸν στρατόν; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν τακτικὸν στρατὸν ἀντίκειμαι, διότι ἔχομεν κειμένους νόμους.

§176ΜΑΚΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ κάμω τοῦτο γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πᾶς νόμος ψηφιζόμενος παρὰ τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ ᾖναι σύμφωνος μὲ τὸ πολίτευμα. Αὐτὸ τὸ Σύνταγμα ἀνέθεσεν εἰς τὸν Βασιλέα ν’ ἀπονέμῃ τοὺς βαθμοὺς κατὰ νόμον, εἶναι δὲ τόσον ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τοῦτο, ὥστε δὲν δύναται νὰ περιορισθῇ τὸ Βασιλικὸν δικαίωμα, διότι ἀφοῦ ἐκδοθῇ τὸ διάταγμα, χορηγεῖ καὶ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οὔτε τὰ δικαστήρια δύνανται νὰ τὰ ἀφαιρέσωσιν, οὔτε ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ πράξῃ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ὅ,τι θέλει, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῇ καὶ τοῦτο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, προφυλάττουσα τὰ δικαιώματα τοῦ Βασιλέως, δύναται νὰ μὴ ἐπικυρώσῃ τὸν νόμον αὐτόν. Ἂν θέλετε ὥστε αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς νὰ περιβάλλωνται μὲ τὴν ἠθικὴν δύναμιν, μὲ τὸ δίκαιον συμφώνως μὲ τὸ πολίτευμα, τότε πρέπει νὰ ψηφίσωμεν ἐκεῖνα διὰ τὰ ὁποῖα, ἂν θέλετε, δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν καὶ ἠθικῶς λόγον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ δὲν ἐπικυρόνει τὸν νόμον αὐτόν. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, κύριοι, δύνασθε νὰ τὸ ἐπιψηφίσητε ὅπως θέλετε, δύνασθε νὰ τὸ κάμητε ὅπως θέλετε· οὐχ ἧττον ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ τὸ ὑποβάλῃ εἰς κύρωσιν βασιλικὴν, διότι πᾶσα πρᾶξις προερχομένη παρὰ τοῦ Βασιλέως διὰ διατάγματος καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν συνεπάγεται δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οὔτε δικαστήριον κατὰ τὸ Σύνταγμα, οὔτε ἄλλος τις δύναται ν’ ἀφαιρέσῃ.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς.

§178Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε πρόεδρε, εἶμαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ περιμένω νὰ ὁμιλήσῃ κᾀνεὶς ἄλλος.

§179ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριοι, ἀπέκρουσα πάντοτε δι’ ἐμαυτὸν μίαν κοινὴν παροιμίαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι λέγουσι «μέσα Παναγιὰ, ἔξω Παναγιά».

§180Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτὸ ἐφαρμόζεται ἐδῶ· ὅταν ἔχῃ ἀνάγκην ἡ πατρίς....

§181ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Μὴ ἀναφέρετε σεῖς μόνον περὶ πατρίδος· πατρίς! πατρίς! Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἀπῄτησεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν μίαν ἔκτακτον στρατολογίαν, ἀφορῶσαν τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας διατελεῖ τὸ ἔθνος. Διὰ νὰ καταρτίσῃ τὴν ἔκτακτον αὐτὴν δύναμιν, ἐνοήσατε ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ἀνάγκην βαθμολόγων. Ὑπάρχει καταστατικὸν, τὸ ὁποῖον διαγράφει τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου γίνονται οἱ βαθμολόγοι. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν δὲν θέλει ἐπαρκέσει ἀπέναντι αὐτῆς τῆς μεγάλης δυνάμεως τῶν αὐξήσεων, ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς ἀνάγκην νὰ προσκαλέσῃ ἄλλους. Ἠθέλησα, κύριοι, φρονῶν διὰ τὸν ὑπάρχοντα στρατὸν, διὰ τὸ στάδιον καὶ τὸν προβιβασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐν τῷ στρατῷ, καὶ πρὸ παντὸς φρονῶν καὶ ἐνδιαφερόμενος νὰ ἄρω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν περισπασμοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους ἤθελεν εὑρεθῆ, ἠθέλησα νὰ θέσω τὸν φραγμὸν αὐτόν. Τί ἐννοῶ διὰ τῆς προτεινομένης τροπολογίας; Ἐννοοῦμεν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις πρὸς καταρτισμὸν τῶν ἐκτάκτων στρατολογιῶν λάβῃ τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῇ πολίτας καὶ εἰς τοὺς πολίτας αὐτοὺς ἀπονείμῃ βαθμούς, οἱ βαθμοὶ αὐτοὶ νὰ μὴ ἔχουν καμμίαν δύναμιν, καμμίαν ἀξίαν, παρὰ μόνον ὅταν ἐπέλθῃ ὁ πόλεμος· καὶ τοῦτο, κύριοι, διὰ τί; διότι οἱ ὑπάρχοντες στρατιωτικοὶ νόμοι, δυνάμει τῶν ὁποίων ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονέμῃ τοὺς βαθμούς, διαγράφουν τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου δίδονται οἱ βαθμοὶ οὗτοι. Θέλει ἡ Κυβέρνησις;....

§182ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§183ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἄλλως, ἐγὼ τὸ ἀποσύρω.

§184ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Ὄχι, ὄχι· ἓν πρᾶγμα μόνον νὰ καθαρισθῇ.

§185ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Θέλετε, κύριοι βουλευταί, ἄνευ πολέμου;...

§186ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§187ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Θέλετε, κύριοι, νὰ διοργανίσωμεν φάλαγγα ἄνευ ἀγῶνος; θέλετε νὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ νέους προϋπολογισμοὺς τὸ ἔθνος; θέλετε νὰ μὴ ἀφήσωμεν στάδιον εἰς τοὺς ὑπάρχοντας ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι μετὰ τοσοῦτον χρόνον ἀπέκτησαν τὸν βαθμόν, τὸν ὁποῖον ἔχουν; Ἐγώ, κύριοι, αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, ἐμπνευσθεὶς ἀπὸ τὸ αἴσθημα ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ἐμπνευσθεὶς ἀπὸ ἓν αἴσθημα....

§188ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐξήγησιν παρακαλῶ, κύριε Μαυρομμάτη· ἐννοεῖτε ἐντὸς τοῦ νόμου αὐτοῦ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς; (θόρυβος).

§189ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ (πρὸς τὸν ὑπουργ. τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶσθε σύμφωνος, κύριε ὑπουργέ;

§190Σ. ΜΗΛΙΟΣ (ὑπουργ. Στρατιωτικῶν). Παντάπασι. Πρὸ ὀλίγου, κύριοι, πρὶν ἀναβῇ τὸ βῆμα ὁ κ. βουλευτής, τῷ εἶπα κἄτι τι, ὅτι ἡ διάταξις «ἢ προβιβασμοὶ γενόμενοι κτλ.» τοῦ εἶπα, ὅτι αὐτὴ θίγει τὸν ὑπάρχοντα ἐν ἐνεργείᾳ στρατόν, ὅπως εἶναι ἐκπεφρασμένη. Διόρθωσον, τοῦ εἶπα, καὶ τότε δὲν ἔχω καμμίαν παρατήρησιν. Μοὶ ὑπεσχέθη νὰ τὴν διορθώσῃ· οὐχ ἧττον πρὸ ὀλίγου ἐρωτηθεὶς ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν ἐσιώπησε. Λοιπὸν ἐδῶ εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι τὸν ὑπάρχοντα στρατὸν τὸν θέλει μὲ τὰς θεσμοθεσίας, τὰς ὁποίας ἔχει. Δὲν ἀρκεῖ νὰ λέγωμεν, ἀλλ’ ὅταν νομοθετῶμεν, πρέπει νὰ ἐκφραζώμεθα σαφῶς καὶ καθαρῶς. Λοιπὸν δὲν θέλομεν τοῦτο νὰ ἐγγίσῃ τὸν στρατόν. Διὰ τὸν ἔκτακτον καὶ πολίτην δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω.

§191Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πῶς νὰ διορθωθῇ;

§192ΥΠΟΥΡΓ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Τῷ ἔδειξα μίαν διόρθωσιν, ἀλλὰ δὲν τοῦ ἤρεσεν.

§193Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ τὴν ἀκούσωμεν, διότι ἰδοὺ πῶς ἠμποροῦν νὰ γίνουν προβιβασμοί· προβιβάζετε ἀξιωματικούς, (θόρυβος)· αὐξένετε λοιπὸν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ καὶ τὰς δαπάνας.

§194ΥΠΟΥΡΓ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Μοὶ ἀρέσκει ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὁμιλεῖτε, διότι δὲν φαίνεσθε ὅτι περιποιεῖσθε τὸν ὑπάρχοντα στρατόν, ἀλλὰ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας.

§195Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα· ὁ στρατὸς μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ ἱκανοποιημένος.

§196ΥΠΟΥΡΓ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Ἰδοὺ πῶς τὸ ἔχω ἐγὼ κατηρτισμένον.

§197Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγώ, κύριοι, εἶμαι ἐναντίος, διότι τὸ εὑρίσκω ὅλως διόλου περιττόν· διότι ἡμεῖς ἔχομεν θεσμοθεσίας στρατιωτικάς. Καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸν τακτικτὸν στρατὸν, ἔχομεν στρατιωτικοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι κανονίζουν καὶ τὰ τῶν βαθμολογιῶν καὶ τὰ τῶν προβιβασμῶν· ἑπομένως τὸ μοναδικὸν αὐτὸ ἄρθρον δὲν εἶναι ἱκανὸν νὰ μεταβάλῃ τοὺς ὀργανικοὺς νόμους, διὰ τῶν ὁποίων προάγονται οἱ στρατιῶται εἰς βαθμόν. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἄλλην ἰδέαν τοῦ νὰ μὴ δοθοῦν προβιβασμοὶ εἰς πολίτας, τοῦτο εἶναι ὅλως διόλου περιττὸν, διότι τοιοῦτον νόμον δὲν ἔχομεν· τοὐναντίον μάλιστα οἱ νόμοι τῆς πατρίδος μας δὲν ἐπιτρέπουν ἀπὸ πολίτην νὰ τὸν λάβω καὶ τὸν κάμω ἀξιωματικόν. Ἀλλὰ φοβούμενοι οἱ κ. κ. βουλευταὶ τὰς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὸ παρελθὸν, ἔκαμαν τὴν προκειμένην πρότασιν, τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, νομίζοντες ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ ἠμπορέσουν νὰ θέσωσιν ἕνα φραγμόν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἡ Βουλὴ, κύριοι, ὁσάκις αἰσθάνεται εἰς ἑαυτὴν τὴν ἱκανότητα, προασπίζει τοὺς νόμους τῆς πολιτείας, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ φοβηθῇ ποσῶς τὰς καταχρήσεις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Μὴ νομίσετε, κύριοι, ὅτι οἱ νόμοι οἱ πολλοὶ, οἱ ἐπισωρευόμενοι νόμοι ἐπὶ νόμων ἠμποροῦν ποτε νὰ προλάβουν τὰς καταχρήσεις· εἶναι παραμύθια αὐτά. Ἐν ὅσῳ ἡ Βουλὴ δὲν κρατήσει εἰς ἑαυτὴν τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ, ὅσους δήποτε νόμους καὶ ἂν κάμετε εἶναι ὅλως περιττοί. Ἀφοῦ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν ἔχει δικαίωμα τὸν πολίτην νὰ τὸν κάμῃ ἀξιωματικὸν καὶ ἀφοῦ ἔχομεν ὀργανικοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι κανονίζουν τὰ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, νομίζετε, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ καταργήσωμεν δι’ ἑνὸς ἄρθρου τὰ κεκτημένα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν οἱ ἄνθρωποι διὰ νόμου; Ὄχι. Ἀλλὰ τί φοβοῦνται; τὰς καταχρήσεις. Κύριοι, ἐὰν ὁ πόλεμος ἔλθῃ εἰς τὴν πατρίδα μας, διαβεβαιῶ τοὺς κ. κ. βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον αὐτὴν τὴν πρότασιν, ὅτι θὰ μείνουν ἁπλοῖ νόμοι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, ὅτι αὐτοὶ οἱ κ. κ. βουλευταὶ οἱ ἴδιοι εἶναι ἐνδεχόμενον μίαν ἡμέραν νὰ προσφέρουν εἰς πολίτην τινὰ, ἄγνωστον σήμερον, τὴν στρατηγικὴν σπάθην καὶ τὴν δάφνην τοῦ στρατάρχου εἰς πολίτην, ὅστις σήμερον δὲν εὑρίσκεται εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Ἦτο στρατιώτης εἰς τακτικὸν στρατὸν ὁ Κολοκοτρώνης; ἦτον εἰς τακτικὸν στρατὸν ὁ Καραϊσκάκης; Καὶ ποία Βουλὴ ἢ Συνέλευσις τοῦ ἔθνους θέλει ἀρνηθῆ εἰς αὐτοὺς τὸν βαθμὸν τοῦ στρατηγοῦ; Δι’ ὅλους λοιπὸν τοὺς λόγους αὐτοὺς καὶ διότι δὲν βλέπω ὅτι προλαμβάνει κἀμμίαν κατάχρησιν τὸ παρὸν νομοσχέδιον, εἶμαι ἐναντίος αὐτοῦ καὶ θέλω καταψηφίσει.

§198ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε, κ. Πρόεδρε, τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις τοῦ ὑπουργοῦ (Ἀναγινώσκεται).

§200ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Νὰ διέλθῃ τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ, εἶναι ὅλως δι’ ὅλου νέα πρότασις.

§201ΤΙΝΕΣ. Εἶναι τροπολογία.

§202ΥΠΟΥΡΓ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Δὲν ἔχω κἀμμίαν ἐπιθυμίαν νὰ τὴν ὑποστηρίξω. Εἶπον ὅτι εἶχον κάμει ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔδειξα εἰς τὸν βουλευτὴν πρὶν ἀναβῇ τὸ βῆμα καὶ τὸ ὁποῖον δὲν τοῦ ἤρεσε....

§203ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ὄχι δὲν μοὶ ἤρεσε....

§204ΥΠΟΥΡΓ. ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Μοὶ εἶπεν ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀναγνώσω. Δὲν ἐπιμένω οὔτε εἰς τὸ ἓν, οὔτε εἰς τὸ ἄλλο.

§205ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἐπειδὴ εἰς τὸ περὶ προβιβασμοῦ ἠγέρθησαν ὑπόνοιαι, ὅτι ἡμεῖς θέλομεν νὰ διαφιλονεικήσωμεν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα οἱ κείμενοι νόμοι διαγράφουσιν εἰς τοὺς ὑπάρχοντας ἀξιωματικοὺς, διαγράφομεν τὴν λέξιν «προβιβασμοὶ».

§206ΤΙΝΕΣ. Ἀπαράδεκτος ἡ πρότασις (θόρυβος).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν τῶν κυρίων βουλευτῶν, ἀφῃρέθη ἡ λέξις «προβιβασμοὶ·» τὴν ἀναγινώσκω πάλιν. «Βαθμολογίαι στρατιωτικαὶ καὶ ναυτικαὶ, γενόμεναι ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῶν, θεωροῦνται ἀνακεκλημέναι καὶ δὲν παρέχουσιν οὐδὲν δικαίωμα ἀποδοχῆς τινος μετὰ τὴν ἐπάνοδον τῶν διακοπεισῶν σχέσεων, ἐκτὸς ἂν ἐπέλθῃ πόλεμος καὶ μεθέξωσιν αὐτοῦ πραγματικῶς οἱ βαθμολογηθέντες».

§208Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐν πρώτοις θὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ.

§209ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ζητήσωμεν μίαν ἐξήγησιν ἀπὸ τὸν κ. Μαυρομμάτην, ἐὰν ἐννοῇ καὶ τοὺς ὑπάρχοντας ἀξιωματικούς.

§210ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ναί, ναί.

§211ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀποῤῥιφθῇ, ἀπαράδεκτον (θόρυβος).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἡ ἀπόῤῥιψις· θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλήν.

§213ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τίθεται ζήτημα ἡ ἀπόῤῥιψις διότι ἕνας ὁμιλεῖ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ὁμιλήσας ἐκηρύχθη κατὰ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ, οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι ναί.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν δι’ ἀναστάσεως....

§215ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν παραδέχεται τὴν ἀρχήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Τώρα λοιπὸν θὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἠκούσατε. Ἀναγινώσκεται καὶ πάλιν· «Βαθμολογίαι στρατιωτικαὶ καὶ πολιτικαὶ, γενόμεναι ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῶν.... κτλ, ἐκτὸς ἂν ἐπέλθῃ πόλεμος καὶ μεθέξωσιν αὐτοῦ πραγματικῶς οἱ βαθμολογηθέντες.»

§217ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέπεται νὰ ὁμιλήσῃ τις;

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§219ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δικαίως, κύριοι, ἐγείρονται ζητήματα πολλὰ, διότι ἡ προπαρασκευὴ δι’ ἕνα πόλεμον, καὶ πόλεμον μέγαν, μᾶς εὑρίσκει ἀπροπαρασκευάστους. Ἐὰν ἤμεθα ἐπικράτεια, ἡ ὁποία εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν πόλεμον, κἀνὲν ζήτημα δὲν θὰ ἠγείρετο· ἀλλ’ εἴμεθα ἐπικράτεια, ἡ ὁποία ἔθετο πάντοτε ὑπολογισμοὺς μεγάλους, οἱ ὁποῖοι ὁμοιάζουν τὰ ὀνείρατα, διὰ τί; διότι ποτὲ δὲν ἐπελαμβάνοντο αὐτῶν οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἡγοῦντο τοῦ ἔθνους. Εἰς ἓν κράτος εὐρωπαϊκὸν, ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη πολέμου, τὰ πάντα εἶναι προπαρεσκευασμένα· διὰ τί; διότι ἔχουσι τὸν στρατὸν τῆς εἰρήνης καί τινα στελέχη διὰ τὸν στρατὸν τοῦ πολέμου. Δὲν λέγω, ὅτι δὲν γίνονται βεβαίως καί τινες προσθῆκαι καὶ μεταβολαὶ, διότι ἠμπορεῖ ὁ πόλεμος, ὅστις παρουσιάζεται, νὰ ᾖναι ἀνώτερος τῶν προβλέψεων. Ἐδῶ ὅμως, παρ’ ἡμῖν, ἔχομεν μόνον τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας ἐν καιρῷ εἰρήνης καὶ ἔχομεν μόνον ἔτι τὸ δικαίωμα νὰ καλέσωμεν καὶ τοὺς ἐφέδρους, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τῆς ἐφεδρείας τὰ στελέχη. Ἔχομεν προσέτι ἐθνοφυλακὴν, ἡ ὁποία εἶναι θεσμὸς γεγραμμένος μόνον, ἀλλ’ οὐχὶ πράγματι ὑπάρχων· καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐπιθυμοῦντες νὰ παρασκευασθῶμεν ταχέως, ἀναγκαζόμεθα νὰ προσφύγωμεν εἰς ἐκτάκτους νόμους, οἱ ὁποῖοι καὶ διὰ μεγάλης σπουδῆς φέρονται εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ φυσικῷ τῷ λόγῳ κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτῶν πρέπει νὰ παρουσιασθοῦν ζητήματα. Δύω κυρίως ζητήματα παρουσιάζονται· τί θὰ ἀποφασίσωμεν ὡς πρὸς τὰς βαθμολογίας, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν πρὸς πολίτας, καὶ τί θὰ ἀποφασίσωμεν ὡς πρὸς τοὺς προβιβασμοὺς, τοὺς ὁποίους ἐκτάκτως θέλει ἀπαιτήσει αὐτὴ ἡ ἔκτακτος περίστασις. Συγχωρήσατέ μοι νὰ θεωρήσω καὶ τὸ δεύτερον αὐτὸ ζήτημα ὡς ζήτημα, μολονότι δὲν ἀγνοῶ, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβάζειν εἶναι δικαίωμα βασιλικὸν, καὶ μολονότι οὐδεὶς ἀπὸ ὑμᾶς πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἀμφιβολίαν, ὅτι εἶμαι ἐκ τῶν πρώτων, οἱ ὁποῖοι σέβονται τὰ προνόμια τοῦ στέμματος. Τὸ θεωρῶ ὅμως ζήτημα, διότι δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ συμβῇ, ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῇ ἡ κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δημιουργήσῃ ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ νὰ κάμῃ ἐκτάκτους προβιβασμούς. Γνωρίζω, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ νόμοι προσδιορίζουν τὸν τρόπον, καθ’ ὃν γίνονται οἱ προβιβασμοὶ, καὶ γνωρίζω, ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ διαμείνῃ ὁ ἀξιωματικὸς ἐπί τινα χρόνον εἰς τὸν βαθμόν του καὶ τότε πράγματι νὰ ἀπαιτήσῃ τὸ δικαίωμα νὰ προβιβασθῇ. Φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι ἡ κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξέλθῃ αὐτῶν τῶν ὁρίων, καὶ οἱ δισταγμοί, οἱ ὁποῖοι ἐγείρονται, εἶναι πολὺ λογικοί· διότι ἕκαστος λέγει, τί σημαίνει αὐτὸ, ἂν ἀναγκασθῇ ἡ κυβέρνησις ἕνα ὑπολοχαγὸν νὰ τὸν κάμῃ ταγματάρχην ἢ ἕνα λοχαγὸν ἀντισυνταγματάρχην; Κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν γνωρίζει πόσον στρατὸν θὰ ἀναγκασθῇ ἡ κυβέρνησις νὰ πλάσῃ, πόσον στρατὸν τακτικὸν καὶ πόσων ἀξιωματικῶν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ θὰ λάβῃ ἀνάγκην, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἀληθῶς εἶναι ζήτημα ὄχι μόνον τὸ περὶ βαθμολογίας τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ καὶ τὸ περὶ προβιβασμοῦ τῶν στρατιωτικῶν. Ὅσοι θεωροῦν ὡς ζήτημα τοῦτο, δὲν ἀδικοῦν τοὺς ἀξιωματικοὺς, δὲν ἐννοοῦν ν’ ἀντιπολιτευθοῦν τὸν στρατὸν, ὄχι μόνον διότι δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον αἴσθημα οὔτε ἐν καιρῷ εἰρήνης, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτον αἴσθημα ἐν καιρῷ πολέμου, προκειμένου περὶ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ χύσουν τὸ αἷμά των ὑπὲρ τῆς πατρίδος. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα κυρίως γεννᾶται εἰς τὰς προπαρασκευάς· ἐκεῖ γεννᾶται. Ἐὰν ἡ κυβέρνησις ἔχῃ ἀνάγκην νὰ πλάσῃ πολλὰ τάγματα τῶν διαφόρων ὅπλων, ὑπάρχει φόβος μήπως ἡ κυβέρνησις ἀναγκασθῇ νὰ κάμῃ προβιβασμοὺς ὑπὲρ τὸ μέτρον, καὶ τοῦτο ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προβλεφθῇ. Ἂς εὑρεθῇ — καὶ εἰς τοῦτο βεβαίως πρέπει νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν — ἂς εὑρεθῇ ὁ τρόπος, ὥστε νὰ ἀσφαλισθῶμεν ἀπὸ ἓν ἀτόπημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμᾶς θὰ λυπήσῃ καὶ αὐτόν, δὲν ἀμφιβάλλω, θέλει λυπήσει, καὶ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ἔχω, ὅτι καὶ ὁ στρατὸς ὁ ἴδιος δὲν ἐπιθυμεῖ τὸ ἀτόπημα τοῦτο νὰ ἴδῃ, διότι στρατὸς κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ, ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἄλλο ὀνειρεύεται εἰμὴ προβιβασμοὺς καὶ ἀπλήστως ῥέπει πρὸς αὐτούς. Εἶναι λοιπὸν πραγματικὸν, κύριοι, τὸ ζήτημα, καὶ τότε μόνον νομίζω, ὅτι ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν ἤδη, θὰ ᾖναι πλήρης, ὅταν περὶ ἀμφοτέρων γίνῃ πρόνοια. Δὲν εἶναι βεβαίως ἐπιθυμητὸν νὰ ἀπολαύσῃ κανεὶς πολίτης τὸν ἐλάχιστον βαθμὸν, ἐὰν δὲν πολεμήσῃ καὶ δὲν προκινδυνεύσῃ. Ἐὰν αἱ περιστάσεις, ἐὰν ἡ πολιτικὴ ᾖναι τοιαύτη, ὥστε ὁ πόλεμος δὲν ἐπαληθεύσῃ, αἱ προπαρασκευαὶ, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν δι’ αὐτὸν, δὲν πρέπει ν’ ἀποβῶσι πρὸς ὄφελος οὐδενὸς ἀτόμου. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα, ὁποίαν ἀμοιβὴν θὰ λάβῃ ἕκαστος, ὅταν θὰ πολεμήσῃ ὑπὲρ τῆς πατρίδος του. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ λύσωμεν ἡμεῖς τώρα, εἶναι νὰ μὴ χρησιμεύσῃ ἡ ἔκτακτος αὕτη περίστασις, ἐὰν πόλεμος δὲν συμβῇ, νὰ μὴ χρησιμεύσῃ πρὸς ὄφελος ἀτόμων, νὰ μὴ χρησιμεύσῃ προσέτι πρὸς προβιβασμοὺς στρατιωτικοὺς ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης. Ὅταν προκινδυνεύσουν ὑπὲρ τῆς πατρίδος καὶ ἀγωνισθῶσι, νὰ λάβουν τὸ ἀνῆκον εἰς αὐτοὺς, καὶ νὰ τὸ λάβουν ὑπερμέτρως. Ἀλλὰ πρὸ τούτου, κύριοι, οὔτε οἱ στρατιωτικοὶ πρέπει νὰ ὠφεληθῶσιν, οὔτε οἱ πολῖται πρέπει νὰ ὠφεληθῶσιν. Εἰς ἐποχὴν θυσιῶν δὲν πρέπει τὰ ἄτομα νὰ ζητοῦν ὠφελείας ἀτομικάς. Φρονῶ, ὅτι διερμηνεύω τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς.

§220ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§221ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ συντρέξῃ ἵνα σχηματισθῇ τοιοῦτος νόμος.

§222ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων ὄχι τίποτε, ἀλλὰ τίποτε σκόπιμον, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Τὸ κράτος ἔχει μίαν νομοθεσίαν, ἡ νομοθεσία αὕτη κανονίζει τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον γίνονται οἱ προβιβασμοὶ εἰς τὸν τακτικὸν στρατόν· προσδιορίζει τὰς ὑπηρεσίας, προσδιορίζει τὸν χρόνον, προσδιορίζει τὸν τρόπον τῆς ἐξελέγξεως· ὁ αὐτὸς νόμος δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν τὸν χρόνον αὐτὸν νὰ τὸν ἐλαττώσῃ κατὰ τὸ ἥμισυ ἐν καιρῷ πολέμου. Ἐννοεῖται, ὅτι πρὶν ἢ γίνῃ πόλεμος, καμμία παράβασις αὐτοῦ τοῦ νόμου δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ· ἑπομένως κἀνεὶς κίνδυνος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ. Κύριοι, ἡ νομοθεσία ἡ στρατιωτικὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἡ νομοθεσία ἡ στρατιωτικὴ τῆς Γαλλίας. Καὶ ἐδῶ καὶ ἐκεῖ γίνονται ἔκτακτοι στρατολογίαι, καὶ εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην οἱ στρατοὶ διπλασιάζονται παντοῦ χωρὶς νὰ αὐξήσῃ διόλου τὸ προσωπικὸν τῶν βαθμολόγων, διότι μὴ στοχάζεσθε, κύριοι, —ὁμιλῶ πάντοτε διὰ τὸν τακτικὸν στρατὸν—ὅτι σᾶς εἶναι εὔκολον δι’ ἑνὸς διατάγματος νὰ εἴπητε εἰς ἕνα ἄνθρωπον, εἶσαι ταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ· εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ εἰπῆτε εἰς ἐμὲ δι’ ἑνὸς διατάγματος, εἶσαι διευθυντὴς τοῦ ἀστεροσκοπείου· ἀλλ’ ὅσον ἐγὼ θὰ δυνηθῶ νὰ ἐκτιμήσω τὴν ἀπόστασιν τῶν ἀστέρων, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἤμην εἰς τὸ ἀστεροσκοπεῖον, ἄλλο τόσον θὰ δυνηθῇ ἐκεῖνος νὰ διευθύνῃ τὰς μηχανὰς τοῦ πυροβολικοῦ εἰς ἕνα πόλεμον. Μὴ νομίζετε λοιπὸν, ὅτι τοῦτο εἶναι εὔκολον νὰ τὸ κάμητε, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν διπλασιάζουν αὐτὴν τὴν δύναμιν κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, διπλασιάζουν τὴν δύναμιν τῶν λόχων, τὴν δύναμιν τῶν ταγμάτων καὶ καθεξῆς. Ἐὰν δὲ τὸ κράτος εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβῇ πέραν αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι σχηματίζει πάλιν τακτικὸν στρατὸν, καὶ τότε δύνανται νὰ γίνωσιν καὶ ἔκτακτοί τινες θέσεις. Ἀλλὰ, κύριοι, πιστεύετε, ὅτι αἱ ἔκτακτοι αὗται θέσεις ἀποβαίνουν εἰς ὄφελος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον τὰς καταλάβει; Ὄχι, κύριοι· ἀπ’ ἐναντίας ἀποβαίνουσιν εἰς βλάβην αὐτῶν, διότι ἀμέσως μετὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου οἱ στρατοὶ διαλύονται, αὐτοὶ τίθενται εἰς αἰώνιον ἀργίαν, καὶ ἀντὶ ὠφελείας περιπίπτουσι δυστυχῶς εἰς βλάβην· ἀλλὰ τοιαύτη εἶναι ἡ συνέπεια τῶν νόμων.

§223ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δόσε καὶ εἰς ἐμὲ τὸν λόγον.

§224ΤΙΝΕΣ. Λαμβάνουν μισθόν.

§225Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁμιλῶ πάντοτε διὰ τὸν τακτικὸν στρατὸν καὶ ὄχι διὰ τὴν ἔκτακτον στρατολογίαν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ. Ἐκτὸς λοιπὸν αὐτοῦ τοῦ εἴδους τῆς στρατολογίας, μὴ στοχάζεσθε ὅτι γίνεται τίποτε ἄλλο· ἔκτακτοι στρατολογίαι ἔγειναν εἰς τὴν Γαλλίαν, ἔγειναν εἰς τὴν Ῥωσσίαν πολλάκις. Μάλιστα εἰς τὴν Ῥωσσίαν ὑπάρχουν ὁλόκληροι λαοὶ, οἱ ὁποῖοι στρατεύονται εἰς τὴν φωνὴν τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν ὁποίων αἱ ἀποδοχαὶ εἶναι ἡ λεία· καὶ δὲν εἶναι στρατὸς, εἶναι λαοὶ ὁλόκληροι. Ἔκτακτοι λοιπὸν στρατολογίαι γίνονται εἰς ὅλα τὰ μέρη, καὶ δύναται ἐδῶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ. Δὲν ἀντίκειμαι εἰς κἀνὲν μέτρον, οἱονδήποτε μέτρον ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἐκτάκτου στρατολογίας, καὶ διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ διόλου, διότι ἐδῶ φοβοῦμαι πῶς ὅλα παρεξηγοῦνται, σᾶς λέγω, ὅτι δύνασθε νὰ λάβητε οἱονδήποτε μέτρον καὶ διὰ τὸν τακτικὸν στρατὸν, δὲν ἀντίκειμαι διόλου· μόνον ἦλθα νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν τί γίνεται καὶ τί ἤθελε γίνει. Τώρα ἔρχομαι νὰ σᾶς εἴπω ἓν ἄλλο πρᾶγμα, ὅτι ἐὰν ἐπέλθουν ἀνάγκαι, ἐὰν ἐπέλθῃ πόλεμος, ἠξεύρετε τί ὑπαγορεύει ὅλους τοὺς νόμους; τὸ μέτρον τοῦ κινδύνου, τὸ μέτρον τῆς ἀνάγκης· καὶ βεβαίως ἐννοῶ, ὅτι τὸ ἴδιον ἔθνος, ὅτι ἡ αὐτὴ Βουλὴ, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ σκέπτεται σήμερον κατὰ τὸν ἕνα τρόπον, ἡ αὐτὴ Βουλὴ ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἠμπορεῖ νὰ σκεφθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, διότι δὲν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν βεβαίως ὅ,τι ἔχει σήμερον εἰς τὸν νοῦν της, καθότι γνωρίζετε καλλίτερον ἀπὸ ἐμὲ, ὅτι τὰ περιστατικὰ καὶ ἡ δύναμις τῶν πραγμάτων εἶναι ἰσχυρότερα ὄχι ἀπὸ τὴν διάθεσιν τῶν ἀτόμων, ἀλλ’ ὅλων τῶν ἀτόμων μαζῆ τὴν διάθεσιν. Εἶπον τὰ ὀλίγα ταῦτα μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ διαφωτίσω ὡς πρὸς μερικὰ πράγματα τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ σᾶς προλέγω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι εἰς κἀνὲν μέτρον, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ λάβητε εἴτε περὶ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ εἴτε περὶ τῆς ἐκτάκτου στρατολογίας, τὸ λέγω ἐπισήμως, δὲν ἀντίκειμαι.

§226ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἰδέαν ἔχετε περὶ τῶν βαθμολόγων τῆς ἐκτάκτου στρατολογίας;

§227Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα, νὰ σᾶς εἴπω· ἐγὼ διὰ τὴν ἔκτακτον στρατολογίαν, ἐπειδὴ μὲ ἐρωτᾶτε, θὰ σᾶς ἀποκριθῶ. Κατὰ τὴν κρίσιν μου φρονῶ, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἔχει κἀνένα σκοπὸν, ἢ τοὐλάχιστον δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τὸν σκοπόν του, διότι διὰ νὰ ἐπιτύχητε ἕνα σκοπὸν ἐπὶ μιᾶς ἐκτάκτου στρατολογίας πρέπει νὰ κάμητε ἕνα νόμον μὲ διαφόρους διατάξεις κανονιστικὰς, νὰ θέσητε τοὺς ὅρους, τὴν ἰδέαν σας, τὴν ὁποίαν ἔχετε, διότι ἐγὼ τῇ ἀληθείᾳ δὲν ἠξεύρω τί ἔχει εἰς τὴν κεφαλὴν του ὁ νομοθέτης, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλεν αὐτὴν τὴν πρότασιν. Δὲν τὸ ἠννόησα· ἤθελον ἐννοήσει πολὺ καλὰ ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος ἔχει διατάξεις κανονιστικὰς καὶ αἱ ὁποῖαι νὰ ἐμφαίνουν πράγματι τὸν σκοπόν· ἐδῶ, συγχωρήσατέ μοι, τὸν σκοπὸν δὲν τὸν βλέπω. Μὰ θὰ μοῦ εἰπῆτε, πῶς εἶπες ὅτι εἶσαι ὑπέρ; εἶμαι ὑπὲρ, ἀλλὰ δὲν ἐκατάλαβα τίποτε. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁμολογῶ, ὅτι δὲν βλέπω πῶς θὰ ἐκτελεσθῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα· τί ἔχει εἰς τὸν νοῦν του ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τὸ ἐπρότεινε, διότι κἀμμίαν ἀνάπτυξιν δὲν ἤκουσα. Ἐννοῶ ὅμως, ὅτι ἐὰν θέλετε νὰ κάμητε ἕνα νόμον περὶ ἐκτάκτου στρατολογίας, νὰ τὸν κάμητε πλήρη· νὰ καθήσῃ ἕνας ἄνθρωπος κάτω, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τί δύναται νὰ στρατολογήσῃ, πῶς θὰ σχηματίσῃ αὐτὸ τὸ σῶμα, εἰς λεγεῶνας, εἰς ταξιαρχίας, τί σύστημα θὰ σχηματίσῃ, διότι ἐδῶ ἄτακτον στρατὸν θὰ φτιάσῃ· πῶς θὰ ὁδηγήσῃ αὐτὸν τὸν λαὸν, ἐν τάξει ἢ ἐν ἀταξίᾳ;

§228ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ βαθμολόγων εἶναι ὁ λόγος.

§229Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὰ αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν κανονισμόν. Ἐννοῶ λοιπὸν, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ, ἐπειδὴ θέλει νὰ θεωρήσῃ τὴν ἔκτακτον στρατολογίαν ἀνεξάρτητον τῆς τακτικῆς, νὰ κάμῃ ἕνα νόμον.

§230ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπογεγραμμένος εἰς τὴν πρότασιν, ἰδοὺ τί ἐννοῶ· ἡμεῖς διὰ τοῦ νόμου ἐδώκαμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ στρατολογήσῃ· διὰ νὰ στρατολογήσῃ, ἐννοεῖται ὅτι ἡ κυβέρνησις διὰ διατάγματος δύναται νὰ κανονίσῃ τὰ περὶ τῆς ἐκτάκτου στρατολογίας· ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι ἡ κυβέρνησις δὲν θὰ περιμένῃ νὰ κηρυχθῇ ὁ πόλεμος, νὰ ἔλθῃ ὁ ἐχθρὸς ἐδῶ ἀπ’ ἔξω διὰ νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν στρατολογίαν· θὰ τὴν κάμῃ πρῶτον. Λοιπὸν ἐννοοῦμεν, ὅτι αὐταὶ αἱ παρασκευαὶ, τὰς ὁποίας θὰ κάμῃ ἡ κυβέρνησις διὰ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας, καὶ αὐτοὶ οἱ βαθμοὶ, τοὺς ὁποίους θὰ δώσῃ ἕνεκα τῆς ἀνάγκης, νὰ μὴ ἔχουν ἰσχὺν ἄνευ πολέμου.

§231Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ κανονίσητε δι’ ἑνὸς νόμου, νὰ εἴπητε πῶς θὰ διοργανισθῇ ὁ στρατὸς, πῶς θ’ ἀπονέμωνται αὐτοὶ οἱ βαθμοὶ διὰ νὰ ἐννοήσω τί τρέχει.

§232ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος δὲν εἶναι ἀναγκαῖος· αὐτὸ θὰ γίνῃ διὰ κανονιστικῶν διαταγμάτων.

§233ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, γνωρίζετε τὰς ἰδέας μου περὶ τῆς πιθανότητος τοῦ πολέμου· διὰ τοῦτο δὲν αἰσθάνομαι τὴν ὄρεξιν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐπαρουσιάσθη μία ὑπόνοια, ὅτι ἐκ τῆς ἐκτάκτου αὐτῆς στρατολογίας, ἥτις ἐνδέχεται νὰ γίνῃ πρὸ τοῦ νὰ ἐκραγῇ ὁ πόλεμος, δύναται νὰ προκύψῃ ὠφέλεια εἰς ἄτομα εἴτε πολιτῶν εἴτε καὶ ἀξιωματικῶν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Αὐτὴν τὴν ὠφέλειαν λοιπὸν ἔχει σκοπὸν νὰ ἐμποδίσῃ ὁ νόμος, τὴν ὠφέλειαν, ἥτις παντάπασι δὲν ὑπάρχει δικαιολογημένη καὶ ἡ ὁποία πρόκειται νὰ προσθέσῃ μίαν νέαν ζημίαν εἰς τὸ ἔθνος καὶ νέον βάρος ἐπὶ τοῦ ὑπερβεβαρυμένου προϋπολογισμοῦ. Ἡ ἀξίωσις αὕτη εἶναι πολὺ εὔλογος καὶ πολὺ δικαιολογημένη, καὶ αὐτὴν ἀνέπτυξε δεόντως ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἐλάχιστος ἐνδοιασμός· ἀλλ’ αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν, ἀντεκρούσθησαν δι’ ἄλλων προτάσεων, αἵτινες εἶναι ξέναι, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ζητήματος, διότι αὗται αἱ προτάσεις ἀφοροῦν τὸν σχηματισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ ὡς πρὸς τὸν σχηματισμὸν βεβαίως αὐτοῦ τοῦ ἐκτάκτως μέλλοντος νὰ παρουσιασθῇ ἀπαιτεῖται νόμος. Ἠθέλησαν, λέγω, δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου νὰ πολεμήσουν ἐπιχειρήματα ἀκαταμάχητα. Ἄλλο εἶναι τὸ ἓν ἀντικείμενον καὶ ἄλλο τὸ ἕτερον. Ἐδῶ δὲν πρόκειται νὰ κανονισθῇ σήμερον πῶς πρέπει νὰ σχηματισθῇ ἡ ἔκτακτος αὕτη στρατολογία· ἀνήκει τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ τὸ μελετήσῃ, καὶ ἂν νομίσῃ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβάλῃ νόμον, νὰ τὸν ὑποβάλῃ. Τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι κεχωρισμένον καὶ ἀφορᾷ εἰδικὴν περίπτωσιν, ἀφορᾷ τοὺς προβιβασμοὺς, ἀφορᾷ τὰ ἀξιώματα, ἀφορᾷ τὰς ὠφελείας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ προκύψουν ὡς ἐκ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν νέων ταγμάτων, τῶν ἐκτάκτως μελλόντων νὰ σχηματισθῶσιν, καὶ αἱ ὠφέλειαι αὗται, ἅμα δὲν πραγματοποιηθῇ ὁ πόλεμος, εἶναι ἀδικαιολόγητοι. Ὁ κ. Δεληγεώργης σᾶς ἐξέθεσε πῶς σχηματίζονται οἱ στρατοὶ εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις· ἀλλ’ ἔρχομαι νὰ προσθέσω καὶ μίαν ἄλλην ἰδέαν ἐγὼ περὶ τούτου, ὅτι εἴς τινα ἔθνη, μεγάλα ἔθνη, καθὼς εἶναι τὸ ἔθνος τὸ ἀγγλικὸν, καθὼς εἶναι τὸ ἔθνος τὸ ἀμερικανικὸν, δὲν ὑπάρχουν οὔτε κἂν αὐτὰ τὰ στελέχη. Αὐτὰ τὰ ἔθνη δὲν ἔχουν ἀξιώσεις, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν μεγάλων δυνάμεων τῆς ξηρᾶς, ἔχουν μόνον στρατὸν ἐν εἰρήνῃ καὶ περὶ αὐτοῦ ἔχουν νόμους καὶ περὶ αὐτοῦ μεριμνοῦν. Ἡ Ἀγγλία ἔχει περίπου 500 χιλιάδας στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ, ἀλλ’ ὅλος αὐτὸς ὁ στρατὸς χρησιμεύει εἰς τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως· ἔχει μεγάλας χώρας εἰς τὴν Ἀσίαν, εἰς τὰς Ἰνδίας, τὰς ὁποίας διέπει, καὶ ἔχει ἀνάγκην πολλοῦ στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ, ἀλλ’ ὁσάκις εὑρέθη εἰς πόλεμον, δὲν ηὔξησε κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον τὸν στρατόν της, ὅπως ἡ Γαλλία, ὅπως ἡ Αὐστρία, ὅπως ἡ Ῥωσσία, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀξιώσεις ἡγεμονίας ἐπὶ τῆς ξηρᾶς, ἔχουσαι ἤδη ἕτοιμα τὰ στελέχη. Δὲν εἶναι ἐλαστικοὶ οἱ νόμοι της καθὼς εἶναι αὐτῶν τῶν ἐθνῶν· ἐπίσης δὲν εἶναι ἐλαστικοὶ καὶ τῆς Ἀμερικῆς. Ἐν καιρῷ πολέμου κάμνει ἔκτακτον στρατολογίαν, ἡ ὁποία δὲν χρησιμεύει παρὰ μόνον διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας, παρελθούσης δὲ τῆς ἀνάγκης, ἐπανέρχονται τὰ πράγματα εἰς τὴν προτέραν κατάστασιν, καὶ ὅσοι ἐχρησίμευσαν διὰ τὴν ἔκτακτον ταύτην περίστασιν, ἐπανέρχονται εἰς τὰ ἐπαγγέλματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξῆλθον, ὅπως τὸ εἴδατε ἐν Ἀμερικῇ, ὅπου πεντακόσιαι χιλιάδες μὲ ὅλα τὰ σκεύη τοῦ πολέμου παρήλαυνον ἐνώπιον τοῦ προέδρου τῆς συμπολιτείας ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα πρὸς ἔκπληξιν ὅλου τοῦ κόσμου, καὶ αὐτοὶ δὲ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἐπανῆλθον εἰς τὸν εἰρηνικὸν βίον. Ἐπίσης καὶ ἡ Ἀγγλία, κατὰ τοὺς μεγάλους πολέμους τῆς ἀρχῆς τοῦ παρόντος αἰῶνος, ἦλθεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ ἔκτακτον στρατολογίαν. Ἡ στρατολογία ἔγεινεν ἀπὸ Ὀλλανδοὺς, ἀπὸ Ἱσπανοὺς, Ἀννοβεροὺς, Βιτεμβεργίους, Ἰταλοὺς καὶ Ἕλληνας· εἶχον ἴσως περισσότερα τάγματα ἀπ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μέλλομεν ἡμεῖς νὰ συστήσωμεν, ἀλλὰ μετὰ τὴν εἰρήνην ὅλα ταῦτα διελύθησαν, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ ἐπανῆλθον εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ ἰδιώτου. Δὲν λέγω περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸν μόνιμον τακτικὸν στρατόν· τοιοῦτοι ἀξιωματικοὶ ἔλαβον ἐντολὴν (commission) πρὸς στρατολογίαν καὶ μετὰ ταῦτα νὰ συμπράξουν μετὰ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ· ἀλλὰ λέγω περὶ τῶν στρατολογηθέντων ἀποκλειστικῶς μὲ τοιοῦτον σκοπὸν, ὑπαγορευθέντα ὑπὸ τῆς ἐκτάκτου ἀνάγκης. Λοιπὸν τὸ ζήτημα, καθὼς βλέπετε, εἶναι τόσον σαφὲς, τόσον εὔληπτον, ὥστε δὲν ἐπιδέχεται ἀντίῤῥησιν, ἐκτὸς μόνον ἐὰν εἴπητε, ὅτι ἐδῶ πρέπει νὰ ὑπερασπίσωμεν ὠφελείας, αἱ ὁποῖαι μέλλουσι νὰ προκύψωσιν ὑπὲρ ἀτόμων, εἴτε στρατιωτικῶν εἴτε ἰδιωτῶν, μὲ τὴν ἰδέαν ἐνδεχομένου πολέμου. Αὐτὸ, μοὶ φαίνεται, οὐδεὶς παραδέχεται, οὔτε ἡ ἰδία κυβέρνησις· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι καὶ ἐὰν ἀκόμη διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ ἐξηγήσω, ψηφισθῇ τι ἐναντίον τῆς ἰδέας μου ταύτης, ἔχω πεποίθησιν, λέγω, ὅτι τὰ ἄτομα τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως ἔχουν αὐτὸν τὸν βαθμὸν τοῦ πατριωτισμοῦ, τὸ νὰ μὴ θελήσωσι νὰ ἐπιβάλουν ἕν νέον βάρος εἰς τὸ ἔθνος ἄνευ λόγου. Ἐῤῥέθη, ὅτι ὁ βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονέμῃ βαθμούς· ὁ βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονέμῃ ὅλα τὰ ἀξιώματα εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Δὲν δηλοῖ τοῦτο, ὅτι ὁ βασιλεὺς δύναται νὰ διορίζῃ ἀπολύτως ὅσους καὶ ἂν θέλῃ ἀξιωματικοὺς ἐναντίον τῶν ὀργανικῶν νόμων, ἐναντίον τοῦ ἐπιψηφισθέντος προϋπολογισμοῦ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ προταχθῇ κατὰ τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία ἐνταῦθα εἰσήχθη. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὸν βασιλέα, ἀλλὰ λέγομεν ἐὰν τὰ ἐξασφαλιστικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται, ὡς πρὸς τὰς συνεπείας των πρέπει νὰ ἀποβῶσι τόσον ἐπιζήμια εἰς τὸν τόπον.

§234ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, μεθ’ ὅσα ὁ κύριος Δεληγεώργης....

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαυρομμάτη, πρὸ ὑμῶν ἔχουν ἄλλοι τὸν λόγον· ὁ κύριος Παπαζαφειρόπουλος.

§236ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν εἶχον ποσῶς τὸν σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἤμην εἰς πληρεστάτην ἡσυχίαν, οὐχὶ εἰς πληρεστάτην ἡσυχίαν περὶ τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον σήμερον παρουσιάζεται περὶ αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ καὶ περὶ πολέμου. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἔχῃ πόλεμον, ἀπ’ ἐναντίας τὸ ἐναντίον δοξάζω. Οἱ πλεῖστοι γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ τὴν ἱστορίαν, διὸ καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὴν ἐπαναλάβω· ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι ἡ τύχη τῶν μικρῶν ἐθνῶν, τῶν ἐθνῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔχουν μέλλον διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος νὰ φθάσουν ἐκεῖ, ὅπου εἶναι προωρισμένον, διὰ θυσιῶν καὶ δι’ αἱμάτων. Θὰ ἔχωμεν πόλεμον, πρὸς τὴν στιγμὴν ὅμως ἔχω πληρεστάτην ἡσυχίαν. Διὰ τοῦτο δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον· τὸν ἔλαβον μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ διατυπώσω μερικὰ ἀντικείμενα τεχνικὰ, οὕτως εἰπεῖν, τὰ ὁποῖα ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος. Ζήτημα τίθεται· εἶναι ἀνάγκη ἑνὸς νόμου περὶ νέου ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἢ περὶ αὐξήσεως τοῦ στρατοῦ διὰ τὸν πόλεμον, ὅστις εἶναι ἐνώπιον ἡμῶν, ναὶ ἢ ὄχι; Λέγω ναὶ, κύριοι· εἶναι ἀνάγκη ἑνὸς νόμου· οὐχὶ ὅμως τοῦ νόμου τούτου, ὅστις μᾶς ὑπεβλήθη, ἑνὸς νόμου πολὺ πληρεστέρου. Αὐτὸν τὸν νόμον ὀφείλει, νομίζω, ἡ κυβέρνησις νὰ παρουσιάσῃ, ἥτις γνωρίζει τὰ καθέκαστα, ἥτις ἔχει εἰς τὸν νοῦν της ἓν σχέδιον πολέμου, ἓν σχέδιον διοργανισμοῦ στρατιωτικοῦ. Πόσα ζητήματα δὲν γεννᾷ ἡ παροῦσα περίστασις!

§237Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι, περὶ διοργανισμοῦ δὲν πρόκειται.

§238ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, κ. Πετσάλη. Πόσα ζητήματα δὲν γεννᾷ! Καὶ πρῶτον ὁ ὑποβληθεὶς καὶ κυρωθεὶς νόμος, ὁ ἔκτακτος, δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ στρατολογήσῃ ἐκτάκτως. Ἀλλὰ νομίζετε, κύριοι, ὅτι αὐτὸ ἀρκεῖ διὰ νὰ στρατολογήσῃ ἡ κυβέρνησις, διὰ νὰ ὀργανίσῃ στρατόν; Εἴμεθα πολὺ μακράν. Πῶς θὰ ὀργανίσῃ τὸν στρατόν; χρειάζονται βαθμοί.

§239ΤΙΝΕΣ. Διὰ διατάγματος.

§240ΕΤΕΡΟΙ. Μὴ διακόπτετε.

§241ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Πόσα χρειάζονται διὰ νὰ ὀργανίσῃ στρατόν! Θέλετε εἴπει, ὅτι ἔχομεν νόμους, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς. Οὐχὶ, οἱ νόμοι εἶναι μόνον διὰ τὸν ἐν ἐνεργείᾳ μικρὸν στρατὸν, διὰ τὸν ἐν εἰρήνῃ στρατόν. Ἄλλως ἔχει, κύριοι, εἰς τὰ λοιπὰ κράτη τοῦ κόσμου· αὐτὰ ἐπρόβλεψαν καὶ τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης καὶ τὴν κατάστασιν τοῦ πολέμου. Ὅταν ὀργανίζουν στρατὸν εἰς τὴν Εὐρώπην λέγουν, état de paix, état de guere· συγχρόνως ὀργανίζονται καὶ τὰ δύω, ὥστε ὅταν παρουσιασθῇ πόλεμος, ἀμέσως εἶναι νομοθετημένα τὰ πάντα καὶ μεταβιβάζονται ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἰς ἄλλο ἄνευ κλονισμοῦ, ἄνευ δισταγμοῦ. Εἰς ἡμᾶς ὅμως δὲν ὑπάρχει. Δὲν ἔχομεν παρὰ le bien de paix, τὴν κατάστασιν τῆς εἰρήνης, δὲν ἔχομεν le bien de guere, τὴν κατάστασιν τοῦ πολέμου. Αὐτὸ λοιπὸν τὸ ἔκτακτον πρέπει νὰ κανονίσωμεν καὶ πρέπει νὰ τὸ νομοθετήσωμεν δι’ ἑνὸς νόμου εἰδικοῦ. Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἴδιον ἑκάστου ἡμῶν νὰ τὸ παρουσιάσῃ· ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ κατὰ νοῦν ἓν σχέδιον, νὰ ἠξεύρῃ ποῦ θὰ φθάσῃ, τί πόλεμον θὰ κάμῃ. Κατὰ τὸν καταστατικὸν νόμον εἶναι 700–800 ἀξιωματικοί· εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνουν πολὺ περισσότεροι· πῶς θὰ γίνουν ἄνευ νόμου; Ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν ὁ κ. Δεληγεώργης καὶ ἀληθῶς πολλὰ ἐπιτυχῶς, ἔπρεπε νὰ τὰ φέρῃ ἡ κυβέρνησις, νὰ γίνῃ λόγος διὰ νὰ γνωρίζωμεν ἅπαντες· δὲν ὁμιλῶ περὶ συμπολιτεύσεως ἢ ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς πράγματος, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ. Πόσα λοιπὸν ζητήματα δὲν ἀναφύονται! Τῳόντι οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνουν, ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη των, εἴτε ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν, εἴτε ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μέλλουν νὰ γίνουν; Καὶ δὲν θὰ ἀναφυοῦν μετὰ τὸ τέλος τοῦ πολέμου ζητήματα δυσχερῆ, ἐὰν αὐτὰ δὲν κανονισθοῦν ἀπὸ πρίν; Λοιπὸν, κύριοι, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἕνας νόμος, ἀλλ’ ὄχι ὁ παρὼν νόμος· νὰ ὑποβληθῇ παρὰ τῆς κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ τῇ δώσωμεν καιρὸν νὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ νόμος.

§242ΑΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργ. Ἐκκλησιαστικῶν). Κύριοι ἦτο ἑπόμενον, ὅτι ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀρχὰς παρουσιάσθη τόσον ἁπλοῦν, ἤθελε γεννήσει τόσα ζητήματα σπουδαῖα, ὥστε πᾶς ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα αὐτὸ ν’ ἀπολήγῃ μὲ μίαν ἰδέαν διαφορετικὴν τοῦ προλαλήσαντος. Ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν ἐκινήθησαν ἀπὸ μίαν λίαν εὐγενῆ ἰδέαν, νὰ κανονίσουν ἐκ τῶν προτέρων καὶ ν’ ἀποφύγουν ἐκ τῶν προτέρων κατακρίσεις δυναμένας νὰ συμβῶσιν εἰς τὸ μέλλον. Τὴν ἰδέαν των αὐτὴν, κύριοι, οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι, οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν, ἴσως τὴν ἠρύσθησαν κατόπιν μιᾶς πείρας, ἥτις ἀπέδειξεν, ὅτι, ὅταν αἱ ἐπικράτειαι εὑρίσκωνται ἐν γένει εἰς παρόμοιον κίνδυνον, ὀφείλουν ἐκ τῶν προτέρων νὰ κανονίζωσιν ὅλα τὰ ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ λάβῃ χώραν κατάχρησις, ὁσάκις αὐτὰ ἐκ τῶν προτέρων δὲν κανονισθῶσιν. Ταῦτα λέγων, κύριοι, σᾶς ἀναφέρω τὰς ἐπιτροπὰς τὰς διαφόρους, αἵτινες δὲν εὐχαρίστησαν ὅλους καὶ αἵτινες κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν ἱκανοποίησαν τοὺς δικαιουμένους. Κύριοι, συντάσσομαι μετὰ τῶν συναδέλφων μου ἐκείνων, οἵτινες ἔχουν τὴν ἀξίωσιν, ὅτι, προκειμένου νὰ κανονισθῶσι τοιαῦτα ζητήματα, πρέπει νὰ κανονισθῶσι δι’ ἑνὸς νόμου εἰδικοῦ, δι’ ἑνὸς νόμου, τοῦ ὁποίου τὴν μελέτην ὀφείλει νὰ κάμῃ ὁ ἁρμόδιος ὑπουργός. Κύριοι, νομίζω, λίαν ὀρθῶς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐκηρύχθη κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ νόμου. Διὰ τῆς προτάσεως ἐμμέσως χορηγεῖται εἰς τὴν κυβέρνησιν ἡ ἄδεια νὰ βαθμολογήσῃ, ἐνῷ κατὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους ῥητῶς τῆς ἀπαγορεύεται, διότι οὐδεὶς πολίτης δύναται νὰ γίνῃ ἀξιωματικός, καθ’ ὅσον βαθμοὶ τιμῆς δὲν ἀπονέμονται κατὰ τὸ πολίτευμα. Ἀλλὰ βλέπετε, κύριοι, ὅτι οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δίδουσι τοιοῦτον δικτατορικὸν δικαίωμα εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς βαθμολογίας ἐναντίον τῶν καθεστώτων νόμων ἕνεκα ἀνάγκης ὑπαγορευομένης ἐκ τῶν περιστάσεων, ἔθεσαν ἕνα φραγμόν, ὅτι οἱ βαθμοὶ αὐτοὶ δὲν συνεπάγουν δικαιώματα καθόσον τὰ πρόσωπα δὲν συμμετάσχουν τοῦ πολέμου· ἔθεσαν καὶ τὴν διάταξιν τῶν προβιβασμῶν, τὴν διάταξιν δηλ. αὐτὴν, ἥτις δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ ἀντίκειται εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς. Δι’ αὐτῶν τῶν ἰδεῶν ἐσύγχυσαν ὅλως τὰ ζητήματα καὶ ἡ σύγχυσις ἔφερε τὰ κατόπιν ζητήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα δὲν δύνανται νὰ κανονισθῶσι τόσον εὔκολα καὶ τόσον ἐσπευσμένως. Δὲν συμμερίζομαι τὴν ἰδέαν τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ παρ’ ἡμῖν νομοθεσία, ἀρυσθεῖσα τὸ πλεῖστον καὶ ἐν ὅλῳ ἀπὸ εὐρωπαϊκὴν νομοθεσίαν, δὲν περιέχει τὴν κατάστασιν τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἢ τοῦ ἐν πολέμῳ στρατοῦ. Κατὰ τοῦτο διαφέρει, κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ οὐχὶ τὴν νομοθεσίαν, ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογήν· διότι ὁ καταστατικὸς νόμος, ὁ διέπων τὴν τύχην, τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Εὐρωπαίου ἀξιωματικοῦ, ἰσχύει καὶ παρ’ ἡμῖν διὰ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς. Κατὰ τοῦτο μόνον διαφέρει ἡ ἐπικράτεια ἡ μικρὰ τῆς μεγάλης καὶ οἱ μικροὶ πόροι τοῦ ἔθνους ἀπέναντι τῶν μεγάλων, ὅτι ἐν καιρῷ εἰρήνης τὰ μικρὰ κράτη ἔχουσιν ὀργανισμὸν τοιοῦτον, ὁ ὁποῖος δὲν τοῖς ἐπιτρέπει νὰ ἐξοπλίζωνται ἐντὸς εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν, ὅπως τὰ μεγάλα κράτη· διότι τὰ μεγάλα κράτη, καθὼς ἡ Γαλλία, ἥτις φέρει τὴν κορωνίδα ἐπὶ τῶν ὀργανισμῶν ὅλου τοῦ εὐρωπαϊκοῦ στρατοῦ, διατηρεῖ ἐν εἰρήνῃ σώματα εἰδικὰ καὶ τὰ μισθοδοτεῖ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς εἰρήνης ἵνα χρησιμεύσωσιν ἀποκλειστικῶς διὰ τὸν πόλεμον. Τὰ μικρὰ κράτη τοιοῦτόν τι δὲν δύνανται νὰ πράξωσιν. Αἱ στρατιωτικαὶ νομοθεσίαι προβλέπουν περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ καὶ ἐν ὥρᾳ πολέμου καὶ ἐν ὥρᾳ εἰρήνης, ἡ διαφορὰ δὲ μόνον εἶναι καθαρῶς ἀριθμητική. Μία χορήγησις ἀδειῶν ἐπ’ ἀορίστῳ, μία ἔκτακτος στρατολογία καθιστᾷ τὴν διαφορὰν τῆς θέσεως τοῦ στρατοῦ νὰ ᾖναι à pied de geure ἢ à pied de paix, καθ’ ὅλας δὲ τὰς ὑποχρεώσεις προβλέπει ἡ ἐν γένει νομοθεσία. Αὐτὴν τὴν στιγμήν, κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν ἕνα τόσον σπουδαῖον ζήτημα καὶ ἐγὼ μετ’ ἐνδοιασμοῦ τινος θέλω τὸ δείξει· εἶναι ζήτημα λίαν σπουδαῖον, τὸ ὁποῖον ἀναλόγως τῆς λύσεώς του συνεπάγεται τὰς δεῖνα ἢ δεῖνα συνεπείας. Διὰ τοῦτο, κύριοι, μετὰ τὰς ὀλίγας αὐτὰς παρατηρήσεις φρονῶ, ὅτι ἐν ὅσῳ τὰ ἁρμόδια πρόσωπα δὲν μελετήσωσι καθαρῶς τὸ ζήτημα καὶ δὲν διατυπώσωσι τὰς ἰδέας των, νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος πρέπει ν’ ἀπόσχωμεν.

§243ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε περὶ θεωριῶν στρατιωτικῶν καὶ στρατιωτικῆς νομοθεσίας εἶναι ὁ καιρὸς νὰ ὁμιλήσωμεν, οὔτε περὶ ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ πόλεμος, ἂν συμβῇ, δύναται νὰ ἔχῃ ὡς πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ λάβωσι μέρος. Δὲν πρόκειται ἤδη νὰ λύσωμεν παρὰ μίαν μόνην περίστασιν, τὴν ἑξῆς· ἂν πόλεμος δὲν γίνῃ, ἡ δὲ Κυβέρνησις δυνάμει τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον προχθὲς ἐψηφίσαμεν, προβῇ καὶ ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς στρατολογίας καὶ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν εἰς 40 χιλιάδας π. χ. θ’ ἀναγκασθῇ ἀναντιῤῥήτως, καὶ ἂν οἱ νόμοι δὲν τῆς τὸ ἐπιτρέπωσι, δυνάμει τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἐδώκαμεν εἰς αὐτὴν, ν’ ἀπονείμῃ βαθμούς.

§244ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§245ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμει τοῦ ψηφίσματος τῆς Βουλῆς θ’ ἀναγκασθῇ νὰ δώσῃ βαθμούς. Δὲν ἐξετάζω τὸ μέρος ὡς πρὸς τοὺς πολίτας, διότι ὡς πρὸς αὐτοὺς, ἂν τυχὸν δὲν ἐπέλθῃ πόλεμος, ὁ βαθμὸς θ’ ἀφαιρεθῇ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν προβιβασμῶν τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλουν προβιβασθῆ ἵνα καθέξωσι θέσεις, αἵτινες εἶναι ἀναγκαῖαι πρὸς μόρφωσιν τῶν νέων ταγμάτων. Ἂν ὁ πόλεμος δὲν γίνῃ, τί θὰ συμβῇ; θὰ ἔχωμεν πληθὺν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνωσι κατόπιν ἐν ἀργίᾳ μισθοδοτούμενοι· οὕτω δὲ θ’ αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν εἰς βαθμὸν τόσον μέγαν, ὥστε ἀμφιβάλλω ἂν τὸ ἔθνος θὰ δυνηθῇ νὰ συντηρήσῃ αὐτούς.

§246ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ τοὺς καταργήσωμεν ὅλους.

§247ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, κύριοι, νὰ προνοήσωμεν ἁπλῶς περὶ τῶν ἐκτάκτων αὐτῶν περιστάσεων, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ὠφεληθῇ καὶ νὰ προβῇ εἰς προβιβασμοὺς καὶ βαθμολογίας ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὸν πόλεμον, ν’ ἀποφασίσωμεν ἀπὸ τοῦδε, μὴ ἐπερχομένου τοῦ πολέμου, οἱ βαθμοὶ αὐτοὶ νὰ μὴ ἐπιβαρύνουν τὸ δημόσιον ταμεῖον. Αὐτὴν μόνον τὴν περίπτωσιν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Βονίτσης πρότασις νόμου. Εἶμαι δὲ ὅλως ὑπὲρ αὐτῆς, διότι, ὡς καὶ προηγουμένως εἶπον, τὸ ἔθνος εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνθέξῃ εἰς τόσον βάρος, ἂν μὴ ἐπέλθῃ πόλεμος. Πρέπει λοιπὸν νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον ὅπως ἔχει, διότι προλαμβάνομεν οὕτως ἓν μέγα κακὸν καὶ οὐδὲν ἄτοπον ἐπέρχεται. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου.

§248ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§249Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργ. Παιδείας). Κύριοι, ἐγὼ ὡμίλησα καθαρῶς κατόπιν τῶν ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν, οὐχὶ ὡς ὑπουργός. Δὲν περιέβαλον τὰς ἰδέας μου μὲ καμμίαν κυβερνητικὴν ἀπόχρωσιν.

§250ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένοντο τροπολογίαι... (θόρυβος).

§252ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὅπως ἀπ’ ἀρχῆς ὑπεβλήθη.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε λοιπὸν τὴν πρότασιν. «Ἄρθρον μοναδικόν. Βαθμολογίαι στρατιωτικαὶ καὶ ναυτικαὶ ἢ προβιβασμοί, γενόμενοι ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῶν, θεωροῦνται ἀνακεκλημένοι αὐτοδικαίως καὶ δὲν παρέχουσιν οὐδὲν δικαίωμα ἀποδοχῆς τινος μετὰ τὴν ἐπάνοδον τῶν διακοπεισῶν σχέσεων, ἐκτὸς ἂν ἐπέλθῃ πόλεμος καὶ μεθέξωσιν αὐτοῦ πραγματικῶς οἱ προβιβασθέντες ἢ βαθμολογηθέντες.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται σχεδὸν πάντες οἱ βουλευταί). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπάρχει ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἢ ἀποφατικῶς ἢ καταφατικῶς, διότι ὑπάρχει σύμβασις. Εἶναι τὸ περὶ ἀγορᾶς τῆς οἰκίας τοῦ στρατηγοῦ Χατζῆ Πέτρου.

§254Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ συζητήσωμεν αὐτό. Αὐτὸ ὑπεβλήθη κατὰ τὴν λήξασαν σύνοδον· κατὰ τὴν παροῦσαν πρέπει ἐκ νέου νὰ λάβῃ αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν ἡ Βουλὴ (θόρυβος).

§255ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἶναι κτῆμα, κύριοι· εἴθε νὰ ἠγόραζε καθημέραν ἡ Κυβέρνησις κτίρια διὰ δημόσια καταστήματα.

§256Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ, δὲν εἶναι κατεπεῖγον.

§257ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἡ ἔνστασις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ξηροχωρίου, ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ, διότι ἔπεσε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, δὲν εἶναι λόγος ἰσχυρὸς, οὔτε σπουδαῖος. Ὁ κανονισμὸς ὁρίζει ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἔφθασαν νὰ συζητηθοῦν εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἔρχονται κατὰ σειρὰν εἰς τὴν θέσιν των κατὰ τὴν ἑπομένην.

§258Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον 34 τοῦ κανονισμοῦ ὁρίζει, ὅτι πᾶν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ, πρέπει ὁρισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§259Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔρχεται ἔνστασις ἀπαραδέκτου.

§260ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Οἰκονομικῶν). Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰσήχθη κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ὅτε εἰσήχθησαν καὶ τὰ ἄλλα νομοσχέδια, ὥστε πρώτην φορὰν δὲν εἰσάγεται σήμερον· διῆλθε τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ. Πολλάκις, κύριοι, ἐξεφράσθη ἡ ἰδέα, ὅτι ἀντὶ νὰ πληρώνωνται ἐνοίκια ἁδρὰ εἰς οἰκίας ἀκαταλλήλους, πενιχρὰς, εἰς καταγώγια, νὰ γίνωσι δημόσια καταστήματα.... (θόρυβος). Καὶ τῳόντι πολλάκις αἱ κυβερνήσεις ἐξεπλήρωσαν τὴν ἀνάγκην καὶ ἀνήγειραν καταστήματα λαμπρὰ, ἐν οἷς ἑδρεύουν αἱ ἀρχαί. Ἀλλ’ ὅλαι αἱ ἀρχαὶ δὲν ἔχουν καταστήματα.... (θόρυβος).

§261Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας. Πρὶν δώσῃ ἐξηγήσεις ὁ κύριος ὑπουργὸς, πρέπει ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§262ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ περὶ τοῦ ἑνὸς καὶ περὶ τοῦ ἄλλου λαλῶ. Τὸ θέρος ὁ Στρατηγὸς Χατζῆ Πέτρος ἐζήτησε δι’ ἀναφορᾶς του.... (θόρυβος). Μὴ μὲ διακόπτετε.

§263ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Ὁ ὑπουργὸς λέγει τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωρεῖ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον, σεῖς ἀντικρούσατέ τον κατόπιν. Τί θορυβεῖτε καὶ τὸν διακόπτετε;

§264ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησε δι’ ἀναφορᾶς του νὰ πωλήσῃ τὴν οἰκίαν του. Ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶδεν ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτὴν ἡ οἰκία, ἔθεσε πραγματογνώμονας ἵνα ἐκτιμήσωσιν αὐτήν.

§265Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Ἔρχεσθε, βλέπω, εἰς τὴν οὐσίαν.

§266ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε, κύριε, νὰ κανονίσητε τὴν ὁμιλίαν μου. Ἐγὼ θὰ ἐκθέσω τὴν ὑπόθεσιν καὶ θ’ ἀποδείξω τὸ ὠφέλιμον. Οἱ πραγματογνώμονες ἀπεφάνθησαν, ὅτι τὸ κτῆμα εἶναι πολὺ εὐθηνὸν, καὶ ὅτι ὁ Στρατηγὸς κατατρυχόμενος ἀπὸ ἀνάγκας τὸ προσφέρει εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὰ χρέη του εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ δὲν θὰ πληρώσωμεν τώρα μετρητά. Τὸ ἐξετίμησαν, κύριοι, δι’ 130,000 περίπου δραχμάς...; (θόρυβος). Τὸ κτῆμα ἔχει 5,500 πήχεις, ἐκτιμηθέντας πρὸς 16 δραχμὰς τὸν πῆχυν, τὸ δὲ κτίριον ἐξετιμήθη πρὸς 49 χιλιάδας. Τὸ κτίριον αὐτὸ ἐὰν ἐκτίζετο τώρα, οὔτε 100 χιλιάδες δὲν ἤρκουν, διότι εἶναι κτίριον εὐρύτατον, νοικοκυρευμένον, ὡς λέγουν (θόρυβος). Ἂν τῳόντι ἐπρόκειτο ν’ ἀγορασθῇ εἰς τὴν ἀληθῆ αὑτοῦ ἀξίαν, δὲν ἤρκουν οὔτε 200 χιλιάδες δραχμαί. Τὸ κτῆμα αὐτὸ διὰ τὸ δημόσιον εἶναι ἐπωφελέστατον. Ἂν ἤδη αἱ περιστάσεις ᾖναι κατάλληλοι ἢ ὄχι, τοῦτο εἶναι ἕτερον ζήτημα. Τὸ συμβόλαιον δὲν ἔγεινε χθὲς, ἔγεινε πρὸ 5 μηνῶν.

§267ΔΑΓΡΕΣ. Ὑπάρχει τὸ συμβόλαιον;

§268ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Μάλιστα, εἶναι ἐδῶ μετὰ τῶν ἐγγράφων. Εἶναι πρὸ καιροῦ κατατεθειμένον εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τὸ κατάστημα αὐτὸ ἠναγκάσθη ἡ κυβέρνησις πρὸ ἡμερῶν νὰ μεταθέσῃ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπλήρωνε κατ’ ἔτος 6 χιλιάδας δραχμῶν ἐνοίκιον· ἡ δὲ οἰκία ἐξετιμήθη 49 χιλιάδας, ὥστε αἱ ἓξ χιλιάδες ἀνταποκρίνονται πρὸς τὸν τόκον καὶ ἔρχονται πρὸς 15% οἱ τόκοι. Τὸ οἰκόπεδον δὲ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ δι’ ἕτερα καταστήματα. Ὥστε ἐξ ὅλων τούτων βλέπετε, ὅτι ἡ ἀγορὰ εἶναι ἐπωφελής.

§269Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, χωρὶς νὰ σπεύδωμεν νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως ἀφορᾷ τὴν ἀγορὰν μιᾶς ἰδιοκτησίας, ἡ ὁποία ἐνδεχόμενον νὰ ἔχῃ τὴν χρησιμότητά της διὰ τὸ δημόσιον, νομίζω ὅτι ἤδη εἶναι ἀδύνατον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου αὐτοῦ διὰ τρεῖς λόγους· ά, διότι τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον δὲν ἀνεγνώσθη, μήτε ἐσυζητήθη εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν κατὰ τὴν λήξασαν σύνοδον τῆς Βουλῆς· βʹ, διότι ἐνῷ ἔρχεται ἐκ νέου, δὲν ἐμπεριέχονται ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ δὲν ἐτυπώθησαν, ἐνῷ ἔπρεπεν οἱ κύριοι βουλευταὶ νὰ λάβωσι γνῶσιν ὅλων τῶν ἐγγράφων, νὰ παρατηρήσωσι ποῖοι λόγοι ἐπροκάλεσαν τὴν ἀγορὰν αὐτήν. γʹ. κύριοι, ὑπάρχει ἔλλειψις καὶ ἔλλειψις σπουδαία· ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν μίαν ἔκθεσιν γενομένην ἀπὸ τρεῖς ἐντίμους ὑπαλλήλους τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, οἱ ὁποῖοι, νομίζω, πρὸ δύω ἡμερῶν τὴν ὑπέβαλον, δι’ ἧς ἀποφαίνονται ὅτι ἡ ἀγορασθεῖσα οἰκία ὅλως ἀκατάλληλος εἶναι διὰ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ὄχι μόνον διὰ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλ’ οὔτε ὡς δημόσιον κατάστημα δύναται νὰ χρησιμεύσῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ μὴ σπεύδῃ, ἀλλὰ νὰ φροντίσῃ νὰ διαταχθῇ ἡ τύπωσις ὅλων αὐτῶν τῶν ἐγγράφων, τῶν ἀφορώντων τὴν ἀγοράν, συγχρόνως δὲ νὰ ἐπισυναφθῇ καὶ τὸ ἔγγραφον τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς τῶν τριῶν ὑπαλλήλων, καὶ τότε ἂν νομίζετε κατάλληλον νὰ ἀγορασθῇ μία τοιαύτη οἰκία, ἂς γίνῃ ἡ ἀγορά.

§270ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἀναφορὰ τοῦ κ. Χατζῆ Πέτρου πρὸς τὴν κυβέρνησιν, διὰ τῆς ὁποίας προσφέρει τὴν οἰκίαν του ἀντὶ 80 χιλ. δραχμῶν.

§271ΡΟΥΚΗΣ. Πρὸ δύω ἐτῶν ἔγεινε μία αἴτησις μὲ συγκαταβατικωτέρους ὅρους καὶ ἡ αἴτησις ἀπεῤῥίφθη ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον.

§272ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν σήμερον ἤθελε νὰ παραχωρήσῃ τὴν οἰκίαν του ἀντὶ 70 χιλ. δραχ. ἀλλ’ οὐχὶ μὲ τὸ οἰκόπεδον. Ἡ κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ λάβῃ καὶ τὸ οἰκόπεδον.

§273Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Χρεωστῶ ὅμως νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας τινάς· εἰς τὴν προηγουμένην σύνοδον ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν τὰ ἔγγραφα.

§275ΤΙΝΕΣ. Μόνον τὸ νομοσχέδιον.

§276Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Χθὲς καθήμενος εἰς τὸ Προεδρεῖον παρετήρησα ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ᾖναι ἐν γνώσει ἡ Βουλή, διότι πρόκειται νὰ διαθέσωμεν πλοῦτον καὶ λάβωμεν οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν ἀναγκαίαν σπουδαιότητα (θόρυβος).

§277ΜΑΛΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν τῳόντι ᾖναι ἀληθεῖς αἱ παρατηρήσεις, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου ὑπέβαλον ἐκθέσεις τοιαύτας.

§278ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Καὶ χθὲς εἶπον, ὅτι ἔλαβα πληροφορίας· τὸν ἴδιον διεκπεραιωτὴν ἠρώτησα καὶ μὲ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι.

§279ΔΟΣΙΟΣ. Ὑπ’ εὐθύνην μου, νὰ μοὶ δώσητε προθεσμίαν 24 ὡρῶν νὰ ὑπάγω εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ νὰ σᾶς τὰ φέρω.

§280Τ. ΡΟΥΚΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, προσέξατε, κύριοι. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν νὰ ἐγερθῶσιν, (ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§282ΤΙΝΕΣ. Παρεδέχθη.

§283ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν παρεδέχθη.

§284Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀμφιβάλλετε, κ. πρόεδρε;

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ μὲ κάμνετε αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, διότι ἴσα ἴσα διὰ τοῦτο προσέχω, κ. Πετσάλη, ὄχι μόνον ἐγὼ, ἀλλ’ ἐρωτῶ καὶ τοὺς γραμματεῖς καὶ ἀμφιβάλλουν (θόρυβος).

§286ΤΙΝΕΣ. Ἐρωτήσατε τὸ ἀνάπαλιν (θόρυβος).

§287Α. ΡΟΥΚΗΣ. Ἀμφιβάλλετε, δὲν παρεδέχθη; Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15 ζητοῦντες ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§288ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι 15.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι, μάλιστα· ὁρίστε ψηφολέκται (προσέρχονται οἱ κύριοι Μοναστηριώτης καὶ Τηλ. Ῥούκης). Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§290ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. «Ῥωμαῖος».

§291ΡΩΜΑΙΟΣ. Ἐγὼ λέγω ὄχι, ἐναντίον τῆς πεποιθήσεώς μου, διὰ νὰ πᾶμε στὸ διάβολο μίαν ὥραν προτήτερα (γέλως). Ἐξακολουθεῖ καὶ περαιοῦται ἡ ψηφοφορία.

§292ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία (θόρυβος).

§293Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι! παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ θελήσῃ νὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως, διότι θὰ κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῆς συνόδου (θόρυβος).

§294ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν εἶναι ἀπαρτία, πῶς ἐπιτρέπετε, κ. πρόεδρε, αὐτὰ τὰ πράγματα;

§295ΖΕΡΒΑΣ. Θὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ καὶ θὰ κηρυχθοῦν νόμιμα δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως διὰ νὰ μὴ μᾶς εἰποῦν, ὅτι πλαστογραφοῦμεν.

§296Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί, σᾶς παρακαλῶ νὰ εἰπῶ δύω λέξεις. Εἶχον μίαν μικρὰν πρότασιν καὶ τὴν ἔφερα ἐνώπιόν σας ....

§297ΦΩΝΑΙ. Ἆ, ἄ!

§298Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ τὴν κυρώσητε· ὅ,τι θέλετε κάμετέ την, ἀλλὰ τέλος πάντων ἀποφασίσατε (θόρυβος).

§299ΔΟΣΙΟΣ. Δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο· τὰ πρακτικὰ θὰ ἀναγνωσθοῦν, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι θὰ κηρυχθῇ ἡ λῆξις.

§300Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλά, παραιτοῦμαι.

§301ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει μία ἔκθεσις περὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς· θέλετε νὰ ἀναγνωσθῇ;

§302ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται).

§303ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§304ΔΟΣΙΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἀφοῦ τὴν ἐπεξειργάσθη ἡ ἐπιτροπή, ἔχει καλῶς καὶ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§306ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§307ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν εὑρέθη εἰς ἀπαρτίαν ἡ Βουλή.

§308ΔΟΣΙΟΣ. Τοὐλάχιστον νὰ εἴπωμεν «μὴ ἐπελθόντος ἀποτελέσματος.»

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ ἐπικυρώσωμεν τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος).

§310ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κάθε ἄλλο ὁποῦ λέγουν δὲν εἶναι ὀρθὸν, πρέπει νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις (θόρυβος).

§311ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Πάντοτε, κύριε πρόεδρε, πρέπει νὰ προστεθῇ· «μετὰ ταῦτα γενομένης τῆς Βουλῆς πλήρους».

§312ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὁμολογοῦμεν ὅλοι, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι πλήρης· ἦσαν εἰς τὰ δωμάτια οἱ βουλευταὶ καὶ ἐξῆλθον.

§313ΔΟΣΙΟΣ. Νὰ προστεθῇ λοιπὸν «πλήρους δὲ κατόπιν γενομένης τῆς Βουλῆς».

§314ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ ἀποδειχθῇ τοῦτο;

§315ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ ὁμολογοῦμεν ὅλοι, ὅτι εἴμεθα πλήρεις.

§316ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§317ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω, κύριοι, ἰδίως τὴν ἀντιπολίτευσιν, διότι περὶ τῆς συμπολιτεύσεως δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, νὰ ἐκφράσωμεν τὰς εὐχαριστήσεις μας εἰς τὸν κύριον πρόεδρον.

§318ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς κατηρτίσθη τὸ πρακτικόν· «μετὰ ταῦτα προσελθόντων πολλῶν βουλευτῶν ἐκ τῶν ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκομένων καὶ πλήρους γενομένης τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθη 1) ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ ἐπιτροπῆς περὶ καθυστερουμένων μισθῶν ὑπαλλήλων τινῶν τῆς Βουλῆς καὶ κλητήρων κτλ. 2) ἑτέρα ἔκθεσις περὶ διαφόρων ἄλλων καθυστερουμένων πρὸς αὐτούς.— (Αἱ ἐκθέσεις αὗται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐγένοντο δεκταί).

§319ΠΟΛΛΟΙ (ἑκατέρωθεν). Μάλιστα, πολὺ καλά.

§320ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ προτείνω κύριοι, νὰ ἀφήσωμεν τὰ πάθη μας καὶ τὰς διαιρέσεις μας.

§321ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί! Εἰς ὀλίγον ἡμερῶν διάστημα ἡ Βουλὴ ἐπεψήφισε τὸν προϋπολογισμὸν, τοὺς φορολογικοὺς νόμους, τὰ νομοσχέδια περὶ τῆς κατὰ γῆν δυνάμεως καὶ περὶ τῆς κατὰ θάλασσαν δυνάμεως, τὰ νομοσχέδια περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ τοῦ δανείου τῶν 28,000,000 καὶ τὸ περὶ τροποποιήσεως τοῦ δανείου τῶν 15,000,000· τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς τροποποιήσεως τοῦ 220 ἄρθρου τῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλαττώσεως τῶν μισθῶν καὶ ἐπιμισθίων τῶν ὑπαλλήλων, τὸ περὶ συστάσεως προξενείου ἐν Ῥουτσουκίῳ τῆς Βουλγαρίας καὶ γενικοῦ ἐν Βελιγραδίῳ, τὸ περὶ καταργήσεως τῶν θέσεων τῶν ἑξηκονταρχῶν καὶ ἐλαττώσεως τῶν θέσεων τῶν δεκάρχων καὶ τελωνοφυλάκων, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως καὶ περὶ ἄλλων πιστώσεων καὶ ἐπὶ τέλους ἐψήφισε τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν 100,000,000. Κύριοι βουλευταί! Ἡ Βουλὴ ἔδωκεν εἰς τὴν κυβέρνησιν ὅ,τι ἐζήτησε, ἔδωκεν ὅ,τι τὸ κρίσιμον τῶν περιστάσεων ἀπήτει καὶ τὸ ἔδωκεν μετὰ προθυμίας καὶ ὁμοφροσύνης.

§323ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποχωριζόμεθα ἤδη· ἀποκεχωρισμένοι ὅμως εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θέλει προσφέρει καὶ κατ’ ἰδίαν τὴν ὑπηρεσίαν του πρὸς τὴν πατρίδα.

§325ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§326ΔΑΓΡΕΣ. Ὡς ἄτομα ἀνήκομεν εἰς τὴν κυβέρνησιν.

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ὅτι πάντες θὰ περιστοιχίσωμεν τὸν προσφιλῆ καὶ μεγαλόφρονα ἐκλεκτὸν τοῦ ἔθνους, τὸν Βασιλέα Γεώργιον· (ζητωκραυγαὶ ὑπὲρ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως) καὶ θὰ ὑπερασπισθῶμεν τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ἐλευθερίαν, τὴν τιμὴν καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς ὡραίας πατρίδος μας. Ἐλπίζω δὲ ἐπανερχόμενοι εἰς τὸν περίβολον αὐτὸν, περιχαρῶς νὰ ἀσπασθῶμεν ἀλλήλους. Τὸ δίκαιον εἶναι ὑπὲρ ἡμῶν καὶ ὁ Θεὸς θὰ ᾖναι ὑπὲρ ἡμῶν. (Χειροκροτήματα ῥαγδαῖα πανταχόθεν).

§328ΔΑΓΡΕΣ. Συνιστῶ ὅμως μετριοπάθειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§329Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἀναγινώσκει).

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ.

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.

«Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 37, τοῦ Συντάγματος κηρύττομεν τὴν λῆξιν τῆς διὰ τοῦ ἀπὸ 31 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. Ἡμετέρου Διατάγματος συγκαλεσθείσης ἐκτάκτου συνόδου τῆς Βουλῆς. Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου ὑπουργικοῦ συμβουλίου καὶ ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει προσυπογράψει καὶ κοινοποιήσει τὸ παρὸν Διάταγμα εἰς τὴν Βουλὴν. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 10 Δεκεμβρίου 1868.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ.»

(Ζητωκραυγαὶ ἐπανειλημμέναι ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως). (Ὥρα 7 παρὰ ἓν τέταρτον.)