1868.10.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 84

Τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1868.

(Πέμπτη).

Ὥρα 3 παρὰ 10|60.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ ἐπεκυρώθησαν.

§1ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Προχθὲς ἀνέφερον εἰς τὴν ὁμιλίαν μου τὸ ὄνομα τοῦ κυρίου Ῥάμφου· δὲν ἦτο ὁ κ. Ῥάμφος, ἀλλ’ ἕτερός τις, περὶ οὗ ἤθελον νὰ κάμω λόγον· ὁ κύριος Ῥάμφος εἶναι πολὺ καλὸς πατριώτης.......(θόρυβος).

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά, πολὺ καλά.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν χθεσινὴν ψηφοφορίαν· πρόκειται περὶ τοῦ 9 ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἀφήσαμεν ἀψηφοφόρητον.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ἀναστάσεως.

§5ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ὡς ἑξῆς. «Οἱ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 62 καὶ μέχρι τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως πράξαντες κακούργημα τιμωροῦνται μὲ φυλάκισιν μὴ ὑπερβαίνουσαν τὸ ἓν ἔτος».

§7ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ διάταξις αὕτη θέτει εἰς ἐξαιρετικὴν θέσιν τοὺς κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν.......(θόρυβος).

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔπαυσεν ἡ συζήτησις.

§9ΕΤΕΡΟΙ. Εἴμεθα εἰς τὴν ψηφοφορίαν (θόρυβος).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§11ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν δύνασθε δι’ ἀναστάσεως.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 10. «Ὁ παρὼν νόμος τίθεται εἰς ἐνέργειαν μετὰ ἕνα μῆνα ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως».

§13ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νὰ προστεθῇ. «ἰσχύει δὲ διὰ τρία ἔτη».

§14ΔΑΓΡΕΣ. Παραδεχθέντες τὸ ἄρθρον, εἴπομεν ὅτι θέτομεν εἰς ἐξαιρετικὴν θέσιν......(θόρυβος).

§15ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον· δὲν δύναται νὰ γείνῃ συζήτησις.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἠκούσατε τὸ ἄρθρον 10. «Ὁ παρὼν νόμος τίθεται εἰς ἐνέργειαν μετὰ ἕνα μῆνα ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως, ἰσχύει δὲ διὰ τρία ἔτη».

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν τὸ σύνολον.

§19ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συνόλου. Δὲν δύνασθε νὰ μοὶ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον. Δὲν θέλω νὰ κατακρίνω τὸ ὅλον τοῦ νομοσχεδίου· τὸ ὅλον, κατ’ ἐμὲ, ἀντίκειται εἰς τὰς βάσεις τοῦ θεμελιώδους νόμου καὶ εἰς τὰ ἤθη καὶ εἰς τὴν πρόοδόν μας. Ἡ τελευταία μόνον διάταξις μοὶ ἔκαμε φοβερὰν ἐντύπωσιν (θόρυβος). Ἡσυχάσετε, κύριοι, ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ συνόλου. Ἡ τελευταία διάταξις καθιεροῖ ἐξαιρέσεις σκανδαλώδεις· καὶ ἰδοὺ ἐξηγοῦμαι. Κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν ὑπέπεσαν εἰς ἐγκληματικὰς πράξεις πλεῖστοι ὅσοι· ἀδύνατοι καὶ μὴ ἔχοντες προστάτας, μὴ ἔχοντες ὑπερασπιστὰς, κατεδιώχθησαν καὶ κατεδικάσθησαν καὶ στενάζουν εἰς τὰς φυλακὰς, ἄλλοι διὰ 10 ἔτη, ἄλλοι διὰ 20 καὶ καθεξῆς.

§20ΜΑΚΡΗΣ. Αὐτοὶ μένουν εἰς τὴν ἐπιείκειαν τοῦ Βασιλέως.

§21ΔΑΓΡΕΣ. Πλὴν τούτου, κύριοι, μὲ λύπην μου εἶδον τὴν κυβέρνησιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀδιαφοροῦσαν. Ἡ κυβέρνησις αὐτὴ, ἡ ἀδιαφοροῦσα, ὀφείλει νὰ κυρώσῃ τὸ νομοσχέδιον. Μὴ κυρόνουσα αὐτὸ θέλει παραλείψει νὰ ἐκπληρώσῃ ἓν καθῆκον· ἄλλως τε ἔπρεπε νὰ λάβῃ τὸν ἀγῶνα νὰ ἔλθῃ νὰ πολεμήσῃ τὸ νομοσχέδιον.

§22ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ὁδηγήσῃς σὺ τὴν κυβέρνησιν εἰς τὸ καθῆκόν της. Τί λέγεις αὐτοῦ· θὰ μᾶς ὁδηγήσῃς εἰς τὰ καθήκοντά μας (θόρυβος).

§23ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἂν ἡ κυβέρνησις αὐτὴ, ἂν σκοπῇ νὰ μὴ ὑποβάλῃ εἰς κύρωσιν τὸν νόμον, ὤφειλε νὰ πολεμήσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ μὴ ἐπιῤῥίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς ἄλλους. Ἡ κυβέρνησις βεβαίως ἔχει τὴν συναίσθησιν καὶ τῆς εὐθύνης καὶ τῶν καθηκόντων της. Λέγω λοιπὸν ὅτι ὡς πρὸς τὰς ἐξαιρετικὰς διατάξεις, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν κυρωθῇ ὁ νόμος, ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ ἐξαιρετικὴν πρόνοιαν διὰ τοὺς καταδικασθέντας καὶ στενάζοντας εἰς τὰς φυλακάς. Πολλοὶ τούτων ἔμειναν ὑπόδικοι δύω ἔτη (θόρυβος) καὶ πολλοὶ αὐτῶν εἶναι φίλοι τῶν θορυβούντων καὶ φωναζόντων. Οἱ διαμαρτυρούμενοι κατὰ τῆς ὁμιλίας μου δὲν ἐννοοῦν, ὅτι ἡ ὁμιλία μου συνηγορεῖ ὑπὲρ αὐτῶν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἐπὶ τοῦ συνόλου ἀντίῤῥησιν;

§25ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἔχομεν τὸν νόμον περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. Ἄρθρ. Αʹ. «Ἡ δύναμις τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ ὁρίζεται διὰ τὸ ἔτος 68 εἰς δεκαπέντε χιλιάδας, ἀξιωματικοὺς, ὑπαξιωματικοὺς, μουσικοὺς καὶ στρατιώτας.

§27ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον. Εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀρκετὰ ἐῤῥέθησαν περὶ στρατοῦ, δὲν ἔχω δ’ ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἴδια. Ἓν μόνον ἐνταῦθα προσθέτω, ὅτι ὁ λόγος δι’ ὃν συνεκροτήθησαν τὰ 4 τάγματα τῶν ἐλαφρῶν δὲν ὑπάρχει πλέον. Ἔρχονται δὲ ἐπικαλούμενοι τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπηρεσίας· ἀπεδείχθη ἡ ἀνάγκη αὑτῆς; Ὄχι. Σᾶς εἶπον καὶ χθὲς ὅτι ἠρωτήθη ὁ ὑπουργός· ἀφοῦ, κύριε ὑπουργὲ, ὁ λόγος δι’ ὃν ἐσυστήθησαν τὰ 4 τάγματα καὶ δι’ ὃν ἐπρόκειτο νὰ συστηθοῦν καὶ ἕτεραι χιλιάδες στρατοῦ δὲν ὑπάρχει πλέον, διὰ τί διατηρεῖται αὐτά; διότι, εἶπεν, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συγκεντρώσωμεν ὅλους τοὺς στρατευσίμους. Πόσοι στρατεύσιμοι σᾶς λείπουν, κύριε ὑπουργέ; Τὸ τρίτον· πολὺ καλά· πλὴν τὶ ἐκάμετε τὰ τέσσαρα εὐζωνικὰ τάγματα καὶ τοὺς 4 ἀυθυπάρκτους λόχους; ἐνεργεῖται ἡ ὑπηρεσία ἀπὸ τὰ 4 εὐζωνικὰ τάγματα; μάλιστα. Λοιπὸν, ἀφοῦ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ συγκεντρώσητε τὸ τρίτον τῶν στρατευσίμων, καλὸν εἶναι νὰ συγχωνεύσητε τὰ τρία τάγματα τοῦ πεζικοῦ καὶ οὕτω νὰ ἐλαττωθῇ ἡ φορολογία τοῦ αἵματος κατὰ ⅓ ἀπὸ τὴν ἐπικράτειαν. Διατηρῶ αὐτὰ εἰς ἐφεδρείαν. Μὰ τὶ τὰ θέλεις; Ἡ ὑπηρεσία πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν 4 εὐζωνικῶν ταγμάτων ἐξετελεῖτο μὲ τὰ δέκα μόνα πεζικὰ τάγματα. Λοιπὸν ἀποδεδειγμένως φρονῶ, ὅτι διὰ τῆς συστάσεως αὐτῶν τῶν 4 εὐζωνικῶν ταγμάτων, ὧν ἡ δύναμις προσδιορίζεται εἰς 2 χιλιάδας, ἡ διατήρησις καὶ τῶν 10 πεζικῶν ταγμάτων εἶναι πολύ. Δεύτερον· ἔχομεν ἤδη Ὀκτώβριον· θ’ ἀποφασίσωμεν περὶ στρατευσίμων· μέχρις οὗ γίνουν αἱ ἐγκύκλιοι καὶ τακτοποιηθοῦν τὰ περὶ κληρώσεως, θὰ ἔλθῃ τὸ νέον ἔτος τὸ 69· κατὰ τὸ 69 θὰ δώσωμεν καὶ τὴν δύναμιν τοῦ 69. Κατὰ τὸ 69 λοιπὸν, παρατηρήσατε, ὅτι τὸ κράτος θὰ δώσῃ 5 χιλιάδας στρατευσίμους. Ἀναλογισθῆτε, ὅτι ἀπὸ 850, καὶ ἐπειδὴ προσετέθη καὶ ἡ Ἑπτάνησος ἀπὸ 1200, ὅπου ἔπρεπε νὰ δώσῃ τὸ κράτος, θὰ δώσωμεν 5 χιλιάδας. Συλλογισθῆτε ποῖος κλονισμὸς θὰ γείνῃ. Διὰ τοῦτο, φρονῶ, ἓν τῶν δύω νὰ γείνῃ ἢ νὰ συγκατατεθῇ ὁ ὑπουργὸς νὰ ψηφίσωμεν τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν θέλει τώρα καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ 69 ἢ νὰ ἀναβληθῇ ἡ στρατολογία αὕτη διὰ τὸ 69.

§28ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (πρωθυπουργός). Τί εἶναι αὐτὰ, ὁποῦ λέγετε;

§29ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶναι, κ. πρόεδρε, (ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν πρωθυπουργὸν) ὅτι ὑπάρχουν 2 χιλιάδες περισσεύοντες στρατιῶται. Τὸ πτωχὸν ἔθνος τοὺς ἀναπληροῖ. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ τὸ ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὴν διπλῆν φορολογίαν, διότι εἶναι διπλῆ φορολογία ἡ φορολογία τῶν στρατευσίμων· αἵματος καὶ χρημάτων. Ἰδίως δὲ τὴν φορολογίαν ταύτην θέλει αἰσθανθῆ τὸ κράτος κατὰ τὸ 69, ὅτε θὰ δώσῃ διὰ μιᾶς δύω φορολογίας αἵματος. Ἐγὼ, κύριοι, βεβαίως δὲν τρέμω· πολὺ τὸ συλλογίζομαι, ὅταν ὑπάγω εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου καὶ μ’ ἐρωτήσουν, τὶ καλὸν μᾶς ἔκαμες; ἐνῷ ἐδίδαμεν δύω εἰς τοὺς χιλίους, σήμερον νὰ δίδωμεν 4 σοφὸς ἀντιπρόσωπος εἶσθε θὰ μ’ εἴπωσιν οἱ ἀποστείλαντές μας συμπολῖται. Κάμνω τὴν πρότασιν λοιπὸν· ἓν τῶν δύω· ἂν ὁ κύριος ὑπουργὸς δέχεται ὥστε ἡ ἐφετεινὴ στρατολογία νὰ συμψηφισθῇ καὶ διὰ τὸ 69, πολὺ καλά· ἄλλως προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ στρατολογία αὕτη διὰ τὸ 69.

§30ΣΠ. ΜΗΛΙΟΣ. (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Κύριοι, ζητῶ δύναμιν, τὴν ὁποίαν εὗρον, ζητῶ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος κατ’ ἔτος ψηφίζεται, καὶ τὸν ὁποῖον ὁ προκάτοχός μου εἶχε κάμει. Δὲν δύναμαι τώρα νὰ ἔλθω εἰς συμβιβασμόν· νὰ πάρω ἢ νὰ μὴ πάρω τοῦ χρόνου. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω εἰς ποίας ἀνάγκας θὰ εὑρεθῶ, καὶ ἂν δὲν εἶμαι ἐγὼ, εἰς ποίας ἀνάγκας θὰ εὑρεθῇ ὁ διάδοχός μου. Οἱ στρατιῶται παραιτοῦνται· τί θὰ γείνῃ; Παραιτούμενοι δὲν ἀναπληροῦνται· μὴ ἀναπληρούμενοι τί γίνεται; Μόνον κανόνα ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀνάγκην καὶ διὰ τοῦτο οὔτε τὸν ἕνα τρόπον δέχομαι, οὔτε τὸν ἄλλον.

§31Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριοι, προχθὲς ὁμιλῶν περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶπον, ὅτι θ’ ἀφήσω τὸ ἥμισυ τοῦ λόγου μου εἰς τὸ μέρος τοῦτο, καθ’ ὃ ἔμελλε νὰ συζητηθῇ ὁ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ νόμος. Δυστυχῶς ἀναγκάζομαι νὰ συντέμνω τὸν λόγον μου πολὺ, καὶ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἶχον τότε καὶ ὁ ὁποῖος ἤθελεν εἶσθαι ὠφέλιμος, δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ τὸν ἐκπληρώσω. Εἶπον τότε, ὅτι ἐπειδὴ ὁ στρατὸς εἶναι ἓν μέρος τόσον σπουδαῖον· καὶ οἰκονομικῶς καὶ πολιτικῶς καὶ κοινωνικῶς ἤθελεν εἶσθαι ἀνάγκη νὰ γείνῃ συζήτησις ἐκτεταμένη, ἡ ὁποία νὰ καθαρίσῃ τὰς ἰδέας, καὶ νὰ ἠξεύρῃ ὁ καθεὶς τὶ θὰ κάμῃ. Σήμερον δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τὸ τοιοῦτον. Θέλω συντέμνει τὸν λόγον μου. Κύριοι, ἵνα ὁμιλήσῃ τις ἐνταῦθα περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἔπρεπε πρῶτον ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἀνάγκην τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα, δεύτερον ν’ ἀποδείξῃ πῶς ἔπρεπε νὰ συγκροτηθῇ καλλίτερον καὶ τρίτον νὰ καταδείξῃ τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως. Ἵνα ἀποδείξῃ τις τὸ πρῶτον, ἂν ᾖνε ἀναγκαῖος ὁ στρατὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα, πρέπει νὰ εἴπῃ πολλὰ, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἔχω καιρὸν νὰ κάμω λόγον. Ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, κατ’ ἐμὲ, ἐξετάζων τὴν ἱστορίαν, τὴν καταγωγὴν, τὰς σχέσεις πρὸς τὰ γείτονα κράτη, πρὸς ἄλλους λαοὺς, ἐξετάζων τὴν φυσιολογικὴν κατάστασιν, εὑρίσκω, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ ἔχῃ στρατιωτικῶς ἰσχυρῶς ὠργανισμένον στρατόν. Προχθὲς συνέβη ἡ ὑπόθεσις τῆς Κρήτης, ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέχρι τοῦ ἑτέρου ἄκρου τῆς γῆς, ὅπου ὑπῆρχε Ἑλληνικὴ ψυχὴ ἠλεκτρίσθη, πάντες ἤνοιξαν τὰ ταμεῖά των, προσέφερον τὰ χρήματά των. Τί εἶναι τοῦτο σᾶς ἐρωτῶ; Ὁ κύριος Σῖμος, ὅστις ἤθελε νὰ μᾶς διδάξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν εὐημερίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκτελέσῃ, ὅτε ἦτο εἰς τὰ πράγματα, ἠξεύρετε τί ἔπαθεν; εἶχεν ἕνα υἱὸν, ὁ υἱὸς ἐγκαταλείπει τὴν πατρικὴν στοργὴν, πᾶσαν οἰκιακὴν περιποίησιν, τὰ ἀγαθά του καὶ τρέχει εἰς τὴν Κρήτην, καὶ μόλις καὶ μετὰ βίας ἠδυνήθη ὁ πατήρ του διὰ πολλῶν μέσων νὰ τὸν προφθάσῃ εἰς τὸ ἀτμόπλοιον καὶ νὰ τὸν λάβῃ. Ἰδοὺ τὶ ἐστὶ Ἑλλὰς καὶ τὶ δι’ αὐτὴν εὐημερία· σεῖς αὐτοὶ καὶ ὑβρίσθητε, ἐψηφίσατε φόρους, καὶ ἐκάματε δάνεια· χίλιοι δ’ ἐθελονταὶ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ἀπέθανον εἰς τὴν Κρήτην ἢ ἐφονεύθησαν. Δὲν εἶναι λοιπὸν εἰς τὴν ἐξουσίαν σας νὰ ἐνασχολῆσθε, ὡς ἐνασχολεῖσθε, εἰς τὴν εὐημερίαν. Ἔχομεν ὑποχρεώσεις, κύριοι, πρὸς τὴν ἱστορίαν μας, πρὸς τὴν κατηγωγὴν μας, πρὸς ἄλλους λαοὺς, πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ ταύτας θὰ ἐκπληρώσωμεν μὲ τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τοῦ Κράτους. Λέγουσι τινὲς, ὅτι εὑρίσκεται, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν συνθηκῶν ἰσχυρῶν δυνάμεων. Κύριοι, οἱ τοιοῦτοι εἶναι ἀνόητοι, ἢ εἶναι ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος· δὲν ἔχετε ἰδέαν τί γίνεται εἰς τὸν κόσμον. Ἡ Γαλλία, ἥτις ἦτο ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν μεγάλων καὶ ἰσχυρῶν δυνάμεων, τὴν ἄφησαν καὶ διεμελίσθη· ἡ Ἰταλία ἐπίσης. Θέλετε περισσότερον; τὸ ἰδικόν μας παράδειγμα· κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1821 ὅλαι αἱ δυνάμεις ἦσαν ἐχθραὶ πρὸς τὴν Ἑλλάδα· ὑπῆρχον συνθῆκαι, καὶ μολαταῦτα ἡ ἰσχὺς τοῦ δικαίου κατίσχυσε, καὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι μᾶς κατεπολέμησαν μᾶς ὑπερασπίσθησαν. Ἰδοὺ τί εἶναι συνθήκη, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον γίνεται διὰ νὰ καταπαύσῃ μιᾶς στιγμῆς ἀνωμαλίαν· παρελθούσης αὐτῆς, ὁ κόσμος μεταβάλλεται. Τὸ αἴσθημα, κύριοι, τοῦ δικαίου εἶναι ἀνώτερον τῆς θελήσεως, ἀλλὰ νὰ ἠξεύρῃ κανεὶς νὰ τὸ ἐπιζητήσῃ· εἶναι πολὺ ἰσχυρὸν παρ’ ὅ,τι τις τὸ φαντάζεται· καὶ ὅταν ἔχωμεν τὸ δίκαιον ὑπὲρ ἡμῶν, κανεὶς δὲν δύναται νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ. Ἀρκοῦσι ταῦτα διὰ τὴν ἀπόδειξιν τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως τῶν δυνάμεων τῆς Ἑλλάδος. Ἔρχομαι εἰς τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ὀργανώσωμεν τὰς τάξεις. Κύριοι, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ, πόθεν προέρχεται ὁ πόλεμος· προέρχεται ἀπὸ τὰ πάθη τῶν ἀνθρώπων, ἀπὸ τὴν πλεονεξίαν τινὸς, ἀπὸ τὴν φιλοδοξίαν ἄλλου, ἀπὸ τὴν βαρβαρότητα ἄλλου· οἱ φιλόδοξοι θέλοντες νὰ κατακτήσωσι διὰ νὰ εὐαρεστήσωσι τὴν πλεονεξίαν των, οἱ βάρβαροι διὰ νὰ ζήσουν μὲ τὸν ἱδρῶτα τῶν ἄλλων, δίδουν ἀφορμὰς πολέμου· οἱ ἀδύνατοι, ὡς εἴμεθα οἱ Ἕλληνες, ὡς ἦσαν οἱ προπάτορές μας, ἦσαν καὶ ἀγχίνοες ἐν ταυτῷ καὶ ἀδύνατοι· διὰ τοῦτο κατέφευγον εἰς τὰ στρατηγήματα διὰ νὰ ἀντιταχθοῦν εἰς τοὺς πολλοὺς ἐχθρούς. Ἰδού, κύριοι, ἤλλαξε τώρα ὁ ὁρισμὸς τοῦ στρατοῦ. Ὁ στρατὸς λοιπὸν εἶναι ἐπιστημονικὴ ὀργάνωσις τῶν δυνάμεων τοῦ κράτους· διότι οἱ προπάτορες ἡμῶν εἶναι οἱ πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι ἐτελειοποίησαν τὴν τέχνην, ἀλλ’ ἀπὸ πρόοδον εἰς πρόοδον κατέστη ἡ τέχνη ἡ στρατιωτικὴ ἡ δυσκολωτέρα πασῶν, διότι περιέλαβεν ὅλας ὁμοῦ τὰς τέχνας καὶ ἐπιστήμας ἀπὸ τὴν μικροτέραν μέχρι τῆς ὑψηλοτέρας· ἐκ τούτου προῆλθον οἱ μόνιμοι στρατοί, διότι ἔπρεπε νὰ ὑπάρξουν ἄνθρωποι εἰδικῶς ἐργαζόμενοι εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, ἔχοντες τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο διὰ νὰ τὸ διδαχθῶσιν ἐντελῶς. Τὸ ζήτημα ὅμως, κύριοι, συνδέεται πολυειδῶς πρὸς τὴν πολιτείαν, οἰκονομικῶς, πολιτικῶς. Ἂς ἐξετάσωμεν ἐν ὀλίγοις αὐτά. Πολιτικῶς πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ποῖαι εἶναι αἱ σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῶν ἄλλων λαῶν, ποῖα εἶναι τὰ ὅρια, τὰ βουνά, οἱ ποταμοί, μὲ ποίους δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν εἰς πάλην μίαν ἡμέραν, πῶς εἶναι ὠργανισμένος στρατιωτικῶς ὁ ὑποτιθέμενος ἐχθρός μας· ὅλα πρέπει νὰ τὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Ἐσωτερικῶς πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ζητήματα ὡς πρὸς τὴν πολιτικήν· διότι διαφέρει πολὺ νὰ ἔχωμεν 5 ἢ 15 χιλιάδας στρατόν, καὶ κατὰ τοῦτο θὰ μοὶ συγχωρήσητε νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν. Προχθὲς εἶπα δύο ἀντιστρόφους ἀναλογίας, καὶ μὲ ὠνόμασαν ἀπαισιόδοξον· λέγω εἰς αὐτούς, ὅτι δὲν εἶμαι ἀπαισιόδοξος, ἀλλὰ προβλεπτικός, καὶ ὀφείλω νὰ εἶμαι προβλεπτικός, διότι ἔχω πολλὰ ἔτη εἰς τὴν ῥάχιν μου, συγχωρῶ δὲ ἐκεῖνον, ὅστις τὸ εἶπε, διότι ἦτο νέος, καὶ δὲν δύναταί τις νὰ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ νέον τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἔχει γέρων. Λοιπὸν ἤμην προβλεπτικὸς ὅταν τὸ ἔλεγον ἐκεῖνο, διὰ νὰ ἀποφύγω τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα ἐννοοῦσα. Διὰ τοῦτο εἶπον αὐτὰς τὰς ἀντιστρόφους ἀναλογίας. Τοιαύτας θὰ εἴπω καὶ σήμερον. Ἠπόρησα πάντοτε μετὰ τῶν Ἑλλήνων, ὅτι πάντοτε καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ προπάτορές μας δι’ ὅλων τῶν μέσων ἐπεζητήσαμεν τὰς ἐλευθερίας μας, καὶ μεταχειριζόμεθα ἴσα ἴσα τὰ μέσα ἐκεῖνα διὰ νὰ μᾶς ἀφαιρῶνται καὶ ἐλευθερίαι. Καὶ αὐτὸ λοιπὸν εἶναι δίλλημα, ἓν ζήτημα δύσκολον νὰ τὸ λύσῃ τις. Ἐξηγοῦμαι. Κύριοι, λαμβάνετε μίαν κυβέρνησιν, τῇ δίδετε πρῶτον ἕνα προϋπολογισμὸν ἀπὸ 40, εἶπε χθὲς ὁ κ. Ῥοντήρης, καὶ ὕστερον εἶπεν ἀπὸ 100 ἑκατομμύρια. Χθὲς εἴδετε καὶ προχθὲς ὅτι ἡ κυβέρνησις πάντοτε τὸν προϋπολογισμόν της τὸν μεταχειρίζεται ὅπως θέλει, τὸν δαπανᾶ ὅπως θέλει. Ἀλλὰ μήπως εἶναι μόνον ὁ γραπτὸς προϋπολογισμός; εἶναι ὁ ἄγραπτος. Ἠξεύρετε, κύριοι, πόσα μέσα ἔχει ἡ κυβέρνησις; ἔχει τελωνεῖα, ἁλαταποθήκας, ἔχει, τί δὲν ἔχει; ὅλα αὐτὰ ἂν τὰ λογαριάσητε ἀναβαίνουν βέβαια τὰ 100 ἑκατομμύρια. Τῇ δίδετε λοιπὸν αὐτὸν τὸν προϋπολογισμόν. Ἀκολούθως τῇ δίδετε ὑπαλλήλους· οἱ ὑπάλληλοι εἶναι εἰς τὴν Ἑλλάδα 20, 000· εἶναι 200, 000 ψυχαί. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῶν τῶν δύο τί ἄλλο πράττετε; Τῆς δίδετε 15,000 στρατόν, καὶ ἀπορεῖτε διὰ τί μᾶς περνᾷ τὸν προϋπολογισμὸν τοιουτοτρόπως, καὶ διὰ τί ἐπεμβαίνει εἰς τὰς ἐκλογάς, καὶ διὰ τί ἔστειλεν εἰς τὴν Σύρον προχθὲς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἔφερεν. Καὶ ἐν ὅσῳ δὲν ἀπομακρύνετε τὰ αἴτια, οὔτε τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἀποφύγετε. Καὶ ἓν ἄλλο ἠπόρησα, κύριοι· εἶναι ἓν πρόβλημα, τὸ ὁποῖον θέτω πρὸς λύσιν· καὶ ἓν ἄλλο ἠπόρησα μὲ τοὺς Ἕλληνας, μὲ ἡμᾶς. Κάμνομεν τόσον κακὸν διὰ τὴν παιδείαν· τί θυσίας δὲν κάμνομεν; Σχολεῖα, γυμνάσια, πανεπιστήμια, παντοῦ· διὰ τί; διότι ἀγαπῶμεν τὴν παιδείαν, διότι θέλομεν νὰ φωτισθῶμεν καὶ ὠφεληθῶμεν καὶ δοξασθῶμεν· καὶ βεβαιότατα τοῦτο δὲν τὸ πράττομεν διὰ τῶν ἰδιωτικῶν μας μέσων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν κοινωνικῶν, διότι ἐὰν ἀποδεικνύωνται χρήσιμα εἰς ἕνα ἰδιώτην, πολὺ περισσότερον διὰ τὴν κοινωνίαν· καὶ μολαταῦτα πράττομεν ὅλως τὸ ἐναντίον. Ἐμέ, ἂν μὲ κάμητε ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, τί θὰ διδάξω; τὰ γυμνάσια, τίποτε ἄλλο. Ἰδοὺ ποίαν χρῆσιν κάμομεν τῆς παιδείας. — Βλέπετε ὅτι προχθὲς ἔθεσα δύο ἀντιστρόφους ἀναλογίας· σήμερον ἔθεσα δύο προβλήματα ἄλλα. Ὁ στρατὸς, κύριοι, σχετίζεται μετὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως· εἴδετε πόσαι συζητήσεις ἔγειναν πολλάκις, ἀλλὰ καὶ σήμερον ἀκόμη δι’ αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, διὰ νὰ ὀργανίσωμεν στρατὸν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ποῖοι οἱ πόροι τοῦ κράτους, ποῖαι αἱ ἀνάγκαι· συμφέρει νὰ ἀφαιρέσωμεν ἄνδρας ἀπὸ τὴν γεωργίαν, ἀπὸ τὴν βιομηχανίαν, καὶ πόσους; συμφέρει νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν πληθυσμὸν τῶν ἐπαρχιῶν πρὸς ὄφελος τῶν πολλῶν; συμφέρει νὰ ἐπιβαρύνωμεν κάθε τόσον τὸν τόπον, τοὺς κατοίκους; Λοιπὸν βλέπετε, κύριοι, πόσον συνδέεται στενῶς ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ μὲ τὴν οἰκονομίαν. Λοιπὸν, κύριοι, εἴπομεν πρῶτον, τὸ κατ’ ἐμὲ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ὀργανίσωμεν στρατιωτικῶς ἰσχυρῶς τὴν Ἑλλάδα, καὶ δεύτερον ἐγνωρίσαμεν τὰς σχέσεις τοῦ στρατοῦ πρὸς τὴν πολιτείαν. Ἔρχομαι τώρα νὰ ἐφαρμόσω αὐτὰ εἰς τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμόν. Ποῖα εἶναι, κύριοι, τὰ γνωστὰ συστήματα εἰς τὸν κόσμον τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ; Εἶναι μόνιμος στρατὸς καὶ εἶναι ἀνάμικτος ἐκ μονίμου καὶ ἐθνοφυλακῆς, καὶ εἶναι καὶ ἐθνοφυλακὴ μόνη. Ὁ μόνιμος στρατὸς ἔχει ἓν μέγα πλεονέκτημα, ὅτι περιέχει ἐντὸς αὑτοῦ ἄνδρας, τοὺς ὁποίους μεταχειρίζεται· ἔχει καὶ ἓν δεύτερον, ὅτι χρησιμεύει εἰς τὸν πολιτισμὸν, εἰς τὴν διάδοσιν τοῦ πολιτισμοῦ, καὶ εἰς τὴν συγχώνευσιν στενῶν ἰδεῶν ἐπαρχιακῶν, συντείνει εἰς τὸ νὰ ἑνώσῃ ὅλα τὰ μέλη τοῦ κράτους εἰς ἓν, τὰς ἰδέας, νὰ μὴ λέγῃ ὁ εἷς εἶναι Πελοποννήσιος ἢ Ῥουμελιώτης ἢ Νησιώτης κτλ. Ἀντὶ τούτων ὅμως ἔχει αὐτὰ τὰ μειονεκτήματα.

§32ΔΑΓΡΕΣ. Περὶ στρατολογίας εἴπατέ μας, κ. Κορωναῖε.

§33ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἂν ἀφαιρέσητε, κύριοι, χεῖρας ἀπὸ τὴν γεωργίαν, τὴν βιομηχανίαν, αἱ ὁποῖαι εἰς ἕνα τόπον, καθὼς εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι πολὺ ἀναγκαῖαι, προσέξατε, διότι θὰ μᾶς χρησιμεύσουν αὗται· διότι εἶναι αἱ στατιστικαὶ τῆς Εὐρώπης ὅπου τὸ λέγουν, ὅτι ἐκ τῶν στρατολογουμένων πολὺ ὀλίγοι ἐπιστρέφουν εἰς τὰ σπήτια τους· διότι λησμονοῦν τὸν πρῶτον βίον, τὸν σηκόνετε ἀπὸ τὸν βίον τὸν παλαιὸν καὶ τὸν φέρετε εἰς τὰς πόλεις· ἐκ τούτου αἱ μὲν ἐπαρχίαι ἀραιοῦνται, αἱ δὲ μεγάλαι πόλεις πληθύνονται· καὶ τὸ κακὸν τοῦ πληθυσμοῦ δὲν εἶναι τῆς πληθύος, ἀλλὰ φέρει δυστυχήματα εἰς τὴν πολιτείαν ὁ δυσανάλογος αὐτὸς πληθυσμὸς, ἂν παρεισφρύσουν ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες ἔργον συνήθως. Ὁ μόνιμος στρατὸς ἔχει τὸ κακὸν ἀκόμη νὰ ἀφαιρῇ τὸ εὐρωστότερον μέρος τῆς πολιτείας· αἱ συνέπειαι αὐτοῦ εἰς τὴν Εὐρώπην ἦταν πολὺ κακαί. Κατ’ ἔτος ὑπάρχουν 15000 εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ 1%, διότι ἡ Ἑλλὰς ἔχει 1500000· τὸ ⅓ ἀφαιρεῖται ἢ διότι εἶναι μικρὸν τὸ ἀνάστημα ἢ δι’ ἄλλους λόγους· ἐξ αὐτῶν μένουν 10000· ἐξ αὐτῶν πέρνομεν τὰς 2,500. Τοὺς ἀφαιροῦμεν λοιπὸν ἀπὸ τὸν ἐπαρχιακὸν καὶ τὸν κανονικὸν βίον. Τοῦτο παρετηρήθη πολὺ εἰς τὴν Γαλλίαν, ἡ ὁποία κάμνει μεγάλην χρῆσιν τοῦ μονίμου στρατοῦ. Καὶ ἓν ἄλλο κακὸν ἀπεδείχθη εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅτι τὸ ἀνάστημα τῶν ἀνθρώπων ἠλαττώθη καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθησαν νὰ μεταβάλωσι καὶ τὸ ἀνάστημα τοῦ στρατιώτου· αὐτὸ, ὅπου τὸ εἶχον ἄλλοτε ἕνα καὶ 58|00, τὸ μετέβαλον εἰς 1,56, καὶ εἰς τοὺς τελευταίους πολέμους 1,50. Καὶ ἓν ἄλλο ἐλάττωμα· θέλετε δίδει ἓν μέσον πολὺ ἰσχυρὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἥτις θέλει νὰ κάμῃ κακὴν χρῆσιν, διότι, ὅταν τις λέγῃ, ὅτι ἔχω 15000 στρατὸν, διὰ τὰς ὁποίας δαπανῶ τόσα καὶ δίδω φόρον αἵματος καὶ χρήματα, παραμελεῖ τὴν στρατιωτικὴν ἀρχήν· ἔχει ἓν μέγα ἄλλο κακὸν ὁ οὕτω πως γενόμενος στρατιώτης, διότι δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀναπληρωθῇ ἐν ὥρᾳ πολέμου· καθὼς ἡμεῖς ἔχομεν 15 000 στρατοῦ, ἀλλ’ ἔχομεν ἄλλους ἄνδρας ν’ ἀντικαταστήσωμεν; Ὄχι. Ἐνῷ ἐὰν εἴχομεν 5 ἢ 6, ἠμπορούσαμεν νὰ ἔχωμεν καὶ ἐφεδρείαν μεγάλην· καὶ τέλος ἔχει πολλὰ τὰ βάρη. Ὁ ἀνάμικτος μετέχει ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πλεονεκτημάτων καὶ μειονεκτημάτων· ἔχει μὲν τὸ ἐλάττωμα τῆς κοινῆς παροιμίας, ὅπου κυνηγᾷ πολλοὺς λαγοὺς δὲν πιάνει κανένα, ἀλλ’ εὑρέθησαν ἄνθρωποι νὰ παραδεχθῶσι τὸ τοιοῦτον, τὰ πλεῖστα κράτη, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι οἱ μὲν κλίνουν πρὸς τὸ ἓν, οἱ δὲ ἄλλοι πρὸς τὸ ἄλλο. Ἡ Πρωσσία ἔχει τὸν ἀνάμικτον στρατὸν κλίνουσα μᾶλλον πρὸς τὴν ἐθνοφυλακήν. Ἡ Γαλλία ἠναγκάσθη καὶ αὐτὴ νὰ σχηματίσῃ ἐθνοφυλακήν. Ἡ ἐθνοφυλακὴ ἔχει τὸ πλεονέκτημα νὰ ζητῇ ὅλον τὸν λαὸν, ἔχει τὸ πλεονέκτημα νὰ ἐξαπλόνῃ καὶ συντηρῇ τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα εἰς ὅλον τὸν λαὸν καὶ ὄχι εἰς ἓν μέρος· δὲν ἀφαιρεῖ ἄνδρας, δὲν πληθύνει πόλεις· ἔχει ὀλίγας δαπάνας, καὶ δὲν κινδυνεύουν αἱ ἐλευθερίαι· ἔχει ὅμως ἓν μειονέκτημα μέγα, ὅτι δὲν ἀσκεῖται καλῶς ὅλον τὸ κράτος. Τὸ σύστημα τοῦτο παρεδέχθησαν ὀλίγα κράτη, μόνον ἡ Ἑλβετία εἰς τὴν Εὐρώπην· σᾶς εἶπα καὶ προχθὲς τοὺς λόγους, δι’ οὓς παρεδέχθη τοῦτο ἡ Ἑλβετία, διότι δὲν εὑρίσκεται εἰς τὰς ἀνάγκας, εἰς ἃς εὑρισκόμεθα ἡμεῖς.

§34ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ προκείμενον.

§35ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Βλέπετε, κύριοι, τί σημαίνει νὰ ἀφίνωμεν ὅλα τὰ νομοσχέδια τὴν τελευταίαν ἡμέραν; βλέπετε τὰ ἀποτελέσματα; — Ποῖον λοιπὸν ἐκ τῶν συστημάτων τούτων ἁρμόζει εἰς ἡμᾶς; τὸ πρῶτον, τὸ δεύτερον, ἢ τὸ τρίτον; Τὸ κατ’ ἐμὲ ἀφαιρῶ καὶ τὸ ά. καὶ τὸ γʹ. καὶ παραδέχομαι τὸ βʹ. κλίνων ὅμως πρὸς τὸ γʹ. δηλ. τὸν ἀνάμικτον στρατὸν, κλίνων πρὸς τὴν ἐθνοφυλακὴν θέλω νὰ ἔχωμεν τοιοῦτον στρατὸν μόνιμον, ὥστε νὰ μὴ ἀσχολῆται εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον εἰς τὴν στρατιωτικὴν τέχνην, ἡ δὲ ἐθνοφυλακὴ νὰ ᾖναι ἡ ἐφεδρεία τοῦ στρατοῦ.

§36ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ πρόκειται, κ. συνταγματάρχα, περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ στρατοῦ.

§37ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐξ αὐτῶν θὰ ἐξαγάγωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν κληρούχων. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν. Τώρα, κύριοι, πρέπει νὰ μεταφέρωμεν εἰς πρᾶγμα αὐτὴν τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν εἴπομεν· ἀλλ’ αὐτὸ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν δὲν δύνασθε νὰ τὸ κάμητε ἀπ’ ἐδῶ· ἠμποροῦσέ τις νὰ τὸ εἴπῃ, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ κάμῃ, πρέπει νὰ τὸ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις· ἠδύνατο καὶ ἡ Βουλὴ νὰ συντελέσῃ, ἂν εἶχε καιρὸν νὰ διορίσῃ μίαν ἐπιτροπὴν, νὰ συντάξῃ ἓν σχέδιον ἐπὶ βάσεων, τὰς ὁποίας θὰ θέσῃ· ἀλλὰ τώρα δὲν ἔχει καιρὸν νὰ τὸ κάμῃ. Μ’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, ὤφειλον νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, νὰ διατυπώσω λεπτομερέστερον ὅσον εἶναι δυνατόν, οὔτε ἰσχυρίζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν σύστημα τοιοῦτον διὰ μιᾶς, ἀλλὰ βαθμηδόν· σήμερον κάμνομεν κάτι, τὸ ἑπόμενον ἔτος ἄλλο καὶ καθεξῆς. Ἰδοὺ λοιπὸν τὶ λέγω, ὅτι δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἂν γείνουν παραδεκταὶ αὐταὶ αἱ βάσεις. Ὁ στρατὸς ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῇ εἰς 12,000 ἀντὶ 15 χιλ. νὰ φροντίσωμεν δὲ περὶ τῆς ἐξασκήσεως αὐτοῦ καλλίτερον, καὶ τοῦ χρόνου νὰ κάμωμεν δύο στρατόπεδα, ἓν εἰς τὴν Στερεὰν, καὶ ἓν εἰς τὴν Πελοπόννησον, πέριξ αὐτῶν νὰ γυμνάσωμεν 5,000 ἐθνοφύλακας εἰς κάθε ἓν, ὄχι 50 χιλιάδας, δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν· ἀπὸ ὀλίγον πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν. Πρέπει νὰ γείνουν σχολεῖα καὶ διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τὴν ἐθνοφυλακήν. Περὶ τούτου συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω τί γίνεται εἰς τὴν Ἑλβετίαν καὶ Γαλλίαν· εἶναι καλὸν νὰ τὸ ἀκούσωμεν. «Ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ πεζικοῦ διανοεῖται κλπ. Πρέπει νὰ εἰσαγάγωμεν, κύριοι, τὴν στρατιωτικὴν ἐξάσκησιν εἰς ὅλα μας τὰ ἐκπαιδευτήρια. Ἐπειδὴ βαρύνεσθε, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τί ἔγεινεν ἐσχάτως εἰς τὴν Γαλλίαν. Αὐτὴ δηλ. ζητεῖ τώρα νὰ εἰσαγάγῃ τὴν στρατιωτικὴν ἐξάσκησιν εἰς τὰ σχολεῖα, καὶ ἔχω ἐδῶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ ὑπουργείου· διέταξεν ὥστε εἰς ὅλα τὰ ἐκπαιδευτήρια ......

§38ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ τί θὰ δώσωμεν.

§39ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§40ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Δὲν βαρυνόμεθα διόλου, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ ...

§41ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐτελείωσα. Παρακαλῶ. Κύριοι, σᾶς ὡμίλησα οὔτε ὡς στρατιωτικὸς οὔτε ὡς πολιτικός· σᾶς ὡμίλησα ὡς πολίτης, ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τοῦ Κράτους του καλῶς ὠργανισμένην καὶ ἰσχυράν. Ἐξ ὅλων αὐτῶν συνάγω ὅτι 2 καὶ ἥμισυ χιλιάδες εἶναι πολύ, 2,000 ἀρκοῦσι.

§42Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Κύριοι, δὲν προτίθεμαι οὔτε τὴν λύσιν τῶν διλημμάτων νὰ κάμω ἐνώπιον τοῦ Σώματος, οὔτε νὰ παρακολουθήσω τὰς ἰδέας τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος· ὀφείλω ὅμως κατὰ καθῆκον καὶ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀντιπροσώπου καὶ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ δημοσίου ἀνθρώπου νὰ ἀντείπω εἰς μίαν ἰδέαν καὶ νὰ δώσω μίαν πρόσφορον λύσιν εἰς ἓν δίλημμα, τὸ ὁποῖον ἔθεσε. Κύριοι, σᾶς εἶπα ὅτι εἶναι λίαν παράδοξον πῶς αὐτὸ τὸ ἔθνος τὸ ὁποῖον τοσοῦτον ὀργᾷ εἰς τὰς ἐλευθερίας του, θέτει συνάμα καὶ τὰ δεσμά, διότι αὐξάνει τὴν ἔνοπλον δύναμιν τοῦ τόπου. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἰδέας ἐνόμισα ὅτι πρέπει νὰ ἔλθω εἰς μίαν ἀναίρεσιν· καὶ ἡ ἀναίρεσις αὕτη δὲν εἶναι ἰδική μου, ἀλλ’ εἶναι ἀναίρεσις τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου, ἥστις τὴν παρηκολούθησεν ἀπὸ τοῦ 1833–1868. Καὶ τοῦτο εἰς ἀπάντησιν τῆς ἰδέας ὅτι αὐξάνοντες τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος δὲν δεσμεύει τὸ ἔθνος τὰς ἐλευθερίας του. Κύριοι! καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη εἰς ἓν δίλημμα, τὸ ὁποῖον ἔθεσε, θέλω τὸν ἀπαντήσει δι’ ἑνὸς ἄλλου διλήμματος, καὶ θέλω τὸν εἴπει ὅτι πραγματικῶς εἶναι ἄπορον πῶς ἡ παιδεία τοῦ τόπου, ἡ ὁποία διώκεται παρὰ πάντων, ἡγοῦνται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τῆς παιδείας ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι διὰ κάθε ἄλλο ἤθελον εἶσθαι δόκιμοι παρὰ διὰ τοῦτο. Κύριοι! ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συνεδριάζω ἀπέναντι τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους ἐπὶ ἓξ ὁλοκλήρους μῆνας· μία πολιτικὴ κατάστασις μ’ ἔφερεν εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας· τὸν ἔλεγχον τῆς διοικήσεώς μου ἡ Βουλὴ τὸν ἔχει πρόσφατον πρὸ ἓξ ὁλοκλήρων μηνῶν. Κατὰ συνέπειαν τούτου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ τῷ θέσω καὶ ἐγὼ ἓν ἕτερον, ἐὰν τοῦτο ᾖναι δίλημμα, πῶς δηλ. ἄνθρωποι ἀνατραφέντες εἰς τὸν στρατιωτικὸν βίον, ἐκπαιδευθέντες στρατιωτικῶς, πῶς ἄνθρωποι πεπροικισμένοι ὑπὸ τῆς φύσεως μὲ νοημοσύνην, πῶς δὲν κατώρθωσαν πώποτε νὰ διοικήσουν· καὶ αὐταὶ αἱ εἰδικότητες διὰ τῆς πείρας καὶ τῶν πραγμάτων κατεδικάσθησαν· ὥστε αὐτὸ τὸ δίλημμα θέτω εἰς τὸν προαγορεύσαντα, πῶς ἄνθρωποι ἀνατραφέντες, σπουδάσαντες καὶ ἐκπαιδευθέντες, ὅταν ἐκλήθησαν εἰς τὸν πρακτικὸν βίον τῆς διοικήσεως, δὲν εὐδοκίμησαν καὶ ἔγειναν παραίτιοι διαλύσεως σωμάτων......

§43Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. ...... (θόρυβος).

§44ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριε Μαυρομιχάλη, θὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, ὅτι ἐδῶ δὲν εἶναι τόπος, ὅπου δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν θέλησίν μας εἰς ἄλλους, διότι παρατηρῶ μὲ λύπην μου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἀξιωματικοὶ θέλομεν νὰ κάμωμεν παληκαριαῖς.

§45Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πουθενὰ δὲν κάμνομεν.

§46ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Πολλάκις οἱ κκ. βουλευταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀξιωματικοὶ (θόρυβος), τοῦτο δὲν εἶναι ὅτι ὁ πολὺς στρατὸς μᾶς φέρει τὴν ἐλευθερίαν· ἀπ’ ἐναντίας εἴδομεν ἴσα ἴσα αὐτὸ τὸ παράδοξον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐνῷ ὁ στρατὸς εἰς τὰ ἄλλα κράτη ἔφερε τὸν πολιτισμόν, εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ ἐναντίον. Ἀλλ’ εἶναι ἓν σκάνδαλον, ἐὰν πολλοὶ στρατιωτικοὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νομίζουσιν, ὅτι ἠμποροῦν νὰ τολμήσωσι πολλὰ πράγματα καὶ ἐπὶ τέλους μᾶς φέρωσιν εἰς τὴν ἀνωμαλίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια καὶ αὐτὸ πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν. Κύριοι, μὲ ἔθεσεν ἓν δίλημμα· πῶς, λέγει, δὲν κατώρθωσαν ἄνθρωποι πεπειραμένοι μὲ τίνα δῶρα πεπροικισμένοι, πῶς δὲν κατώρθωσαν μίαν καλὴν διοίκησιν· δὲν ἔχω ὡς πρὸς τοῦτο νὰ τοῦ ἀπαντήσω τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐρωτήσω τὴν κοινὴν γνώμην.

§47Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὡραῖα.

§48ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἐρωτήσατε τὸν σύντροφόν σας τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μάθητε τ’ ἀποτελέσματα.

§49ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πρόκειται, κύριοι, κατ’ ἐμὲ περὶ ὑπάρξεως τοῦ στρατοῦ ἢ μή. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὔτε περὶ διοργανώσεως νὰ κάμω λόγον, διὰ τὰ ἀφορῶντα τὸν στρατιωτικὸν χαρακτῆρα καὶ τὸν ὀργανισμόν. Θὰ πέσω εἰς τὸ θέμα τῆς οἰκονομίας καὶ θὰ παραβάλω τὸ τάγμα μὲ ἕναν οἰκοκύρην ὅστις ἔχει 10 ἀνθρώπους καὶ ἐπέρασε τὴν ἐτησίαν τροφὴν διὰ 20, νὰ σᾶς λύσω τὴν ἀπορίαν ἂν αὐτοὶ οἱ 20 ἠμποροῦν νὰ διατηρηθοῦν ἓν ἔτος ἢ ἓξ μῆνας καὶ τὶ θὰ γείνῃ, θὰ ἀποθάνουν καὶ οἱ 20 μετὰ ἓξ μῆνας. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπε· θέλω στρατόν, δότε μου καὶ ἡμεῖς θὰ τοῦ εἴπωμεν, θὰ σὲ δώσωμεν ὅσον εἶναι ἀναγκαῖον καὶ ὅσον ἠμποροῦμεν νὰ θρέψωμεν. Ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι ἐλπίζομεν ὅτι δὲν φοβούμεθα διὰ πόλεμον, διότι προστατευόμεθα ἀπὸ τὰς τρεῖς Δυνάμεις. Τότε ἢ προδοσία εἶναι ἢ ἀνοησία. Ἐγὼ δὲν ἀδικῶ κανένα νὰ ᾖναι προδότης, νομίζω νὰ μὴ ᾖναι καὶ ἀνόητος· ἀλλ’ ὡς προνοητικὸς λέγω, ὅτι ἂν ἐξακολουθήσωμεν νὰ διατηρήσωμεν τόσον στρατόν, ἠμπορῶ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ τὸν διατηρήσωμεν ὅλον τὸ ἔτος, καὶ ἀντὶ νὰ σμικρύνωμεν καὶ ὑποστηρίξωμεν ὅσον ἠμποροῦμεν νὰ διατηρήσωμεν, τότε θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ διατηρήσωμεν διόλου. Τόλμη εἶναι, κύριοι, νὰ προλέγῃ κανείς, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἴσως ἡ πεῖρα μ’ ἐδίδαξε νὰ προβλέπω κατά τινων μέσων τίνα ἀποτελέσματα θέλουν ἐπέλθει. Τὴν κατάστασίν μας τὴν γνωρίζομεν, τὰ χρηματικὰ μέσα τὰ εἴδομεν ἐκ τῆς συζητήσεως, καὶ ποῖον εἶναι τὸ χρέος μας. Κύριοι! 10,000 στρατὸς εἶναι καὶ διατηρεῖ τὴν τάξιν· ὁ στρατός μας εἶναι διὰ τὴν τάξιν ὄχι διὰ πόλεμον κατὰ τὴν ἰδέαν τινῶν· καὶ 20,000 στρατὸς εἶναι ἐκεῖνος ὅπου θέλομεν ἂν πολεμήσωμεν· δὲν ἰσχύει, θὰ καταφύγωμεν εἰς τὰς χεῖρας τῶν 30,000. Ἰδοὺ λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἡ φιλονομία τοῦ λαοῦ ἐπαρκεῖ εἰς τὸ νὰ ἰσχύῃ αὐτὸς ὁ στρατός. Μὲ ἐπῆρε τὸν λόγον μετὰ τοῦτο ὁ κ. Κορωναῖος, ἐνῷ πρότερον ἤρχισα ἄλλως, διὰ νὰ μοὶ εἴπῃ ὅτι εἶμαι τυμβορύχος. Καὶ ἐγὼ 12,000 καὶ ἥμισυ εἶχον σημειωμένον στρατόν. Ἰδού, κύριε ὑπουργέ, ἂν θέλετε νὰ ἔχετε στρατὸν καὶ νὰ μὴ σᾶς ἐνοχλῇ διὰ τὰς αἰτήσεις του καὶ τὸ ψωμί του, πρέπει νὰ μὴ ζητήσητε περισσότερον παρὰ τὰς δύο ἥμισυ χιλιάδας διὰ τὸ 1868 καὶ τὸ 1869· ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ὀλιγοστεύουν, 5,000 χεῖρες δὲν ἁρμόζει νὰ τρέφωσι τοὺς ἄλλους. Δὲν λέγω διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, διότι ἔχουν καιρὸν νὰ πληρόνωνται τὸν μισθόν των καὶ ἐργάζωνται εἰς τὴν ἐθνοφυλακήν. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ἔχομεν χρήματα· οἰκονομία νὰ διατηρήσωμεν αὐτὰς τὰς 12 ἥμισυ χιλιάδας στρατὸν διὰ τὴν τάξιν καὶ 5,000 χεῖρες νὰ ἐργάζωνται διὰ τὴν διατήρησιν τῶν λοιπῶν. Εἶπον ὅτι στρατὸς πολὺς ὠφελεῖ τὴν πατρίδα· πόσον ἤθελα εὐχαριστηθῆ νὰ ἔβλεπον ἕνα στρατόπεδον ἀπὸ 100,000 Ἕλληνας. Ἤθελον καυχηθῶσι πολλοὶ νὰ εἴπωσιν ὅτι τώρα εἶναι εἰς τὴν θέσιν ἡ Ἑλλὰς νὰ φανῇ πρότυπον τῆς Ἀνατολῆς βασίλειον. Πολλά, κύριοι, μὲ ὄνειρα δὲν ὁμιλοῦν. Δὲν γνωρίζετε ὅτι ὅσον ὀλιγώτερον στρατὸν τόσα περισσότερα τὰ μέσα καὶ ὅσον περισσότερον τόσον ὀλιγώτερα; Ὅλοι τὸ γνωρίζομεν.

§50Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ζητήσατε τὴν διάλυσιν.

§51Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸν ἀγαπῶμεν καλλίτερα ἀπὸ σᾶς. Θέλομεν στρατὸν ὄχι νὰ μὴ ἔχῃ νὰ πληρωθῇ καὶ διαλυθῇ μοναχός του. Ὅποιος γυρεύει πολὺν στρατὸν ἐκεῖνος θέλει τὴν διάλυσιν. Ὁ οἰκοκύρης ὁ φρόνιμος θὰ φροντίσῃ νὰ οἰκονομήσῃ τὰ μέσα νὰ θρέψῃ τόσον ὅσον ἔχει δύναμιν, ἅμα ζητήσῃ περισσότερον, αὔριον θ’ ἀποθάνουν ὅλοι. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου, καὶ τὰ πρακτικὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος θὰ ἦναι μαζὺ καὶ θὰ ἰδῆτε τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ἐδῶ δὲν εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν στρατόν, ὅλαι αἱ τάξεις εἰς ὅσας πρέπει νὰ κάμωμεν τομάς. Ἐγὼ εἶχον γνώμην καὶ ἂν ζήσω καὶ εἶμαι μαζύ σας νὰ δώσω μίαν γνώμην, δὲν μᾶς δελεάζουν καὶ δὲν πρέπει νὰ μᾶς δελεάσουν· καὶ νομίζετε ὅτι θὰ ἀρνηθοῦν τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὸν πατριωτισμόν σας καὶ τὸν ἰδικόν μας; καὶ εἶναι δύσκολον, κύριοι, ὥστε ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὅλοι ἡμεῖς ν’ ἀφήσωμεν πέντε μηνῶν μισθούς; πατριωτισμὸς χρειάζεται· δύσκολον νομίζετε νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν οἰκονομίαν; Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία, ὄχι νὰ διαλύσωμεν τὸν στρατόν. Καὶ 30,000 καὶ 20.000 ἂν ἔχῃς καὶ δὲν ἠμπορῇς νὰ τοὺς θρέψῃς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἰδῇς πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ὀνειρευόμεθα. Θὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν ἐθνοφυλακήν· δὲν ἐννοῶ νὰ λείψῃ· ἀλλὰ γνωρίζετε ὅτι καὶ τὸ πνεῦμα τὸ Ἑλληνικόν, ὅταν ἔλθῃ τοιαύτη περίστασις, δὲν θέλει παρὰ 3 μῆνας νὰ γυμνασθῇ. Κύριοι, ὁ λαός μας εἶναι φιλότιμος καὶ ἔξυπνος. Δὲν φοβοῦμαι λοιπὸν καμμίαν ἐπίθεσιν· ἂς ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ φυτώριον, ἀλλὰ μὴ ζητοῦμεν περισσότερον, διότι θὰ κινδυνεύσουν νὰ διατηρηθοῦν. Παρακαλῶ, κύριε ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν ὡς γέρων, καὶ ἐσεῖς νὰ ἐνθυμηθῆτε τὴν ἐποχήν, ὅταν ἤλθετε μὲ τὸν μακαρίτην τὸν.............. εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν ἦλθον τὰ δάνεια· μισθοὺς δὲν ἐπήραμεν, διήρκεσε 18 μῆνας, καὶ ὅταν ἦλθεν ἡ Συνέλευσις τοῦ Μεσολογγίου ἐδανείσθημεν καὶ ἐδώκαμεν 4000. Ὁ αὐτὸς πατριωτισμὸς ὑπάρχει καὶ σήμερον· ἀλλὰ μὴ νομίζητε ὅτι αὐτὴ εἶναι ἀντιπολίτευσις· τὰ λόγια αὐτὰ μὴ τὰ παρακολουθῆτε, διότι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ ἠμπορέσωμεν νὰ οἰκονομήσωμεν αὐτὴν τὴν πληθύν· ἐνῷ διὰ τὰς χιλιάδας αὐτὰς θὰ ἐργάζωνται οἱ 5,000 νὰ τρέφουν τοὺς ἄλλους.

§52ΣΠ. ΜΗΛΙΟΣ. (Ὑπουργ. Στρατιωτικῶν). Ἀφοῦ εἴμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν ὁμιλοῦμεν περὶ ἀριθμῶν. Τότε θὰ εἰπῇ ὅτι εἴμεθα εἰς τὰ καθέκαστα.

§53ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν γίνεται συζήτησις πλέον εἰς τὰ καθέκαστα. (θόρυβος).

§54Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω ὁμιλήσει ὀλίγα, διότι τὸ ἀντικείμενον εἶναι τοσοῦτον....... (θόρυβος· ὁ κ. πρόεδρος κρούει τὸν κώδωνα)· ὥστε δὲν χρειάζεται μεγάλη ἀνάπτυξις· πρὸ πάντων ὅμως ὀφείλω νὰ ἀποκρούσω μίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν ἔφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κύριος Κορωναῖος, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ στρατοῦ γενικῶς ὑπάρχει ἐν Ἀγγλίᾳ κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν. (θόρυβος). Εἰς τὰ μεγάλα κράτη τῳόντι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κορωναῖος ἔχει πολλὴν βασιμότητα, διότι ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ μεγάλη ἔκτασις ἡ ὁποία τοὺς στρατιώτας τοὺς ἔχει μακρυσμένους τοῦ τόπου τῆς ἐξουσίας. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅμως ὅπου τὸ κράτος ὑπάρχει πολὺ μικρὸν δὲν ἔχετε παρὰ νὰ βλέπετε τὸν στρατὸν πάντοτε εὑρισκόμενον ἐν τῷ μέσῳ τῆς πολιτείας του· δὲν ἀποβάλλει λοιπὸν τὰς ἕξεις τοῦ πολίτου, ἐνῷ εἰς τὰ μεγάλα κράτη μανθάνει τὰς ἕξεις τῆς τυφλῆς ὑποταγῆς. Ἕνεκα τούτου βλέπετε τὴν διαφοράν· καὶ λέγω ὅτι εἰς τὰ μικρὰ κράτη ἡ αὔξησις τοῦ στρατοῦ εἶναι μόνον πρὸς συντήρησιν τῆς τάξεως· οὐδέποτε δὲ κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τοῦτο τὸ εἴδετε εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις. Ἑπομένως ἡ αὔξησις τοῦ στρατοῦ ἐν Ἑλλάδι οὐδεμίαν ὑπόνοιάν ποτε δύναται νὰ ὑποκινήσῃ. Τί ἔρχεται ὅμως τώρα; Ἔρχεται τὸ δεύτερον ζήτημα, ὅτι οἱ οἰκονομικοί μας πόροι δὲν ἐπιτρέπουν νὰ ἔχωμεν τόσον στρατὸν, καὶ ὅτι ἡ γεωργία δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἀπομακρύνωμεν τὰς χεῖρας ἀπὸ τὴν ἐνασχόλησιν. Οἱ δεύτεροι οὗτοι λόγοι τῳόντι ὑπάρχουσι σπουδαῖοι, διότι βέβαια ἄνευ χρημάτων δὲν δύνασθε νὰ ἔχετε μεγάλον στρατόν· ἐπίσης ἄνευ χειρῶν ἀναλόγων δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε καὶ ἀνάλογον πρόοδον τῆς γεωργίας· ἀλλ’ ὀφείλει τις συγχρόνως νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς δημοσίας τάξεως, ὀφείλει ἑπομένως νὰ φροντίσῃ νὰ συμβιβάσῃ αὐτὰ τὰ δύω ἀντικείμενα. Ἕνεκα τούτου τὸ ὑπουργεῖον ὑποβάλλον σήμερον πρότασιν περὶ τῆς χορηγίας 2½ χιλ. κληρούχων δὲν ὡρμήθη ἀπὸ τὴν ἰδέαν τὴν ἀπόλυτον τοῦ ν’ αὐξήσῃ τὸν στρατὸν, ἀλλ’ ἀπὸ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας. Εἶναι δὲ βέβαια καλὸν σήμερον νὰ μὴν εἴχομεν ἀνάγκην οὐδὲ ἑνὸς στρατιώτου· ἀλλ’ εἶναι ἀπαιτήσεις εἰς τὰς ὁποίας τὰ κράτη ὑποβάλλονται, τὰς ὁποίας ἡ κυβέρνησις ἔχει. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησε 2½ χιλ. ἀλλὰ, κύριοι, φρονῶ ὅτι ἐν διαστήματι 6 μηνῶν δυνατὸν νὰ ἔχητε καὶ τὰς 2½ χιλ. ἐὰν ἐν τῷ διαστήματι τῶν 6 μηνῶν δυνάμει ἐξυπηρετήσεως ἴσως μείνῃ κενὸς μεγαλείτερος ἀριθμός. Ἂν λοιπὸν αὐτὰ τὰ κενὰ δὲν δυνηθῶμεν νὰ ἀναπληρώσωμεν εἰς ποίαν θέλομεν εὑρεθῆ κατάστασιν; καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι αἱ ἀνάγκαι δὲν εἶναι μικραὶ, εἶναι μεγάλαι. Ἐσημειώσατε ὅτι ἔχομεν 17 φυλακὰς ὑποδίκων καὶ καταδίκων εἰς διάφορα μέρη, ἔχετε τὰ σύνορα, τοὺς εἰσπράκτορας, ὅλαι δὲ αὗται αἱ ὑπηρεσίαι ἀπαιτοῦν στρατὸν καὶ στρατὸν ἀνάλογον. Ἠμπορεῖ, κύριοι, ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους νὰ παρουσιασθῇ περίστασις ἀπαιτοῦσα ἐλάττωσιν τοῦ στρατοῦ, τότε ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν βέβαια τί δύναται νὰ κάμῃ. Θέλει βέβαια προσφύγει εἰς διοικητικὰ μέτρα, εἰς τὸ νὰ χορηγήσῃ ἀδείας, ὅταν ἡ ὑπηρεσία ἀπαιτῇ νὰ τὴν εὐκολύνῃ. Ἑπομένως ἡ οἰκονομία θέλει γείνει διοικητικῶς καὶ θὰ συμβῇ ἓν ἄλλο, ἐνῷ συγχρόνως γυμνάζωμεν τοὺς πολίτας, ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἀποδίδομεν εἰς τὴν κοινωνίαν ἐκείνους, τῶν ὁποίων δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ πατρίς. Ὥστε ὁ λόγος τῆς οἰκονομίας θέλει ἐπηρεάσει βέβαια πᾶσαν κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, ὅταν αἱ περιστάσεις τὸ ἐπιτρέψουν. Ἑπομένως δὲν εἶναι ὁ φόβος, ὅτι ἐν ἐλλείψει ἀνάγκης θέλουν διατηρηθῆ· διότι εἷς ἀριθμὸς τῶν ὑπαρχόντων στρατιωτῶν θέλει λάβει ἀδείας ἀπουσίας, καθὼς γίνεται παντοῦ (θόρυβος).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ταμπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§56ΔΑΓΡΕΣ. Τότε ἔχομεν ὅλοι τὸν λόγον κατόπιν· νὰ μὴν εἰπῆτε ὅμως πῶς παρεμβάλλομεν προσκόμματα.

§57Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀφίνετε;

§58ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλὰ μένω.

§59ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ζητῶ τον λόγον· ἐγὼ δὲν παραιτοῦμαι, διότι δὲν λαμβάνω διαταγὰς ἀπὸ κανένα ἂν θὰ ὁμιλήσω ἢ ὄχι.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§61ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, 4 λέξεις θὰ εἴπω. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι περὶ τῆς ὀλίγης δυνάμεως τοῦ στρατοῦ· ἀλλ’ ἂν δύναται τὸ ἔθνος νὰ δώσῃ 2½ χιλ. στρατευσίμους ἢ καὶ περισσοτέρους· φοβοῦμαι λοιπὸν ὅτι ἡ πρότασις νὰ ἀρνηθῶμεν εἰς τὸ 1869 καὶ νὰ δώσωμεν τώρα δὲν εἶναι ὀρθή· φρονῶ ὅτι τὸ μόνον ζήτημα εἶναι νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τὸν ζητούμενον παρὰ τῆς κυβερνήσεως καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ παρακαλέσωμεν καὶ τὴν κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ αὐτό. Κατὰ συνέπειαν ἔχω μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 2 ἄρθρου ἡ ὁποία ἔχει «ἡ διὰ τὴν τακτικὴν δύναμιν στρατολογία προσδιορίζεται διὰ τὸ 1868 εἰς 2,000 ἄνδρας. (θόρυβος).

§62ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! ἂς μὲ συγχωρήσουν οἱ προαγορεύσαντες νὰ ἀπορήσω πῶς ἔφεραν ἐν τῷ μέσῳ ζητήματα τὰ ὁποῖα, ὅσον σπουδαῖα καὶ ἂν ἦναι καὶ ὅσον ἀκριβῶς καὶ ἐπιστημονικῶς ὡς πρὸς τὸ εἶδος των τὰ ἀνέπτυξαν, εἶναι ὅλως διόλου ξένα τοῦ ἀντικειμένου. Κατ’ ἐμὲ τὸ ζήτημα εἶναι ἂν ὁ αἰτούμενος ἀριθμὸς τῶν 2½ χιλ. ἀνδρῶν εἶναι ἐκεῖνος ὅστις ἀπαιτεῖται νὰ δοθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ. Γνωρίζετε καὶ γνωρίζει ὁ κ. Συνταγματάρχης ὅτι ἡ θητεία παρ’ ἡμῖν εἶναι τριῶν ἐτῶν. Ἑπομένως ἡ θητεία εἰς τὸν στρατὸν πρέπει νὰ ἦναι ἀνάλογος μὲ τὴν παροχὴν τῶν στρατευσίμων. Ὅταν λοιπὸν ἦναι 3 ἔτη, κατ’ ἔτος ὑποτίθεται ἐξέρχονται 600 ἢ 700 ἐθελονταὶ, ὑποτίθεται ὅτι 4,000 ἐξέρχονται· πρέπει λοιπὸν νὰ ἀναπληρόνωνται· ὅταν γυρεύῃ 2½ χιλ. προστιθεμένων καὶ τῶν ἐθελοντῶν 3½ χιλ. ὥστε μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν δὲν θὰ φθάσῃ 12,000 ἀνδρ. Ἀλλ’ ὅλοι συμφωνοῦν ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι διὰ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Ἂς ἐξετάσωμεν πόσος στρατὸς ἦτο πρὸ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου καὶ θὰ ἰδῶμεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι πολύς· διότι ἀνοίξατε τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ θὰ εὕρητε ὅτι πρὸ τῆς ἑνώσεως δὲν ἦτον ὀλιγώτερος τῶν 11,000.

§63ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. 10 τάγματα· 4 λόχοι πυροβολικοῦ, 3 ἴλαι ἱππικοῦ.

§64ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσους ἄνδρας;

§65ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. 6,000. (θόρυβος).

§66ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι τοὺς προϋπολογισμοὺς κάλλιστα· Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἦτο πάντοτε 11– 12,000· παρατηρήσατε τοὺς προϋπολογισμοὺς ἀπὸ τὸ 1853 μέχρι 1868 πάντοτε ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἦτο μεταξὺ 11 καὶ 12,000.

§67ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖς νὰ εἴπῃς αὐτὸ, διότι ἡ πρωτεύουσα ἀφαιρεῖ τόσους στρατιώτας.

§68ΖΕΡΒΑΣ. Διατὶ ἐπιτρέπετε, κ. πρόεδρε, νὰ διακόπτουν;

§69ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Λέγει πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι.

§70ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λοιπὸν ὁ στρατὸς πρὸ τῆς ἑνώσεως καὶ κατὰ τὴν ἕνωσιν ἀνέβαινεν εἰς 12,000, νομίζετε ὅτι ἡ Ἑπτάνησος ἔχει ἀνάγκην ὀλιγωτέρου στρατοῦ;

§71ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Βέβαια διότι σοῦ ἀρέσουν αὐτά.

§72ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγα τινὰ θὰ εἴπω εἰς τὸν βουλευτὴν κ. Κορωναῖον, ἂν καὶ δὲν εἶμαι στρατιωτικὸς ἐξ ἐπαγγέλματος, ὅστις ἠθέλησε νὰ μᾶς δώσῃ ἓν μάθημα περὶ στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ τῶν στρατιωτικῶν μαθημάτων καὶ περὶ τῶν συστημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὰ διάφορα κράτη, καὶ νὰ μᾶς ἐκθέσῃ τὴν ἰδέαν του, ὅτι παραδέχεται τὸ πρωσσικὸν σύστημα· ἀλλὰ τὸ πρωσσικὸν σύστημα, καθὼς γνωρίζετε, συνίσταται καὶ ἐρείδεται εἰς ἕνα στρατιωτικὸν νόμον, διάφορον ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἔχομεν, καὶ ἄνευ αὐτοῦ δὲν ἠμπορεῖ ἡ κυβέρνησις νὰ τὸν εἰσαγάγῃ. Εἶναι λοιπὸν σήμερον καιρὸς νὰ συζητήσωμεν τὸν στρατιωτικὸν νόμον ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν; ἀλλὰ ἠξεύρετε, ὅτι ὁ κ. βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ὁ ὑπάρχων στρατὸς ἀρκεῖ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν.

§73ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Διὰ τὴν τάξιν εἶπον.

§74ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον ὅμως εἴπατε, ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν 2,500, ἑπομένως θὰ μείνουν 10,000, θ’ ἀφαιρέσωμεν καὶ 10% ἀνηλίκους, ἀσθενεῖς, νοσηλευομένους, θὰ μείνουν 8,800, ὥστε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀφαιρεῖτε τὰς βάσεις τῆς δημοσίου ἀσφαλείας. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν καμμίαν ἐλάττωσιν.

§75Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, δὲν ἠξεύρει τις ποῖον δρόμον πρέπει νὰ ἀκολουθῇ ἐντὸς τῆς Βουλῆς αὐτῆς, διότι δὲν γνωρίζει τί ζητεῖ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον· τὸ ἐρωτοῦν εἶσαι πολεμικὸν, καὶ κατὰ συνέπειαν αὐτοῦ ζητεῖς ὅτι ζητεῖς; ὄχι, λέγει, εἰρηνικόν· τί νὰ πιστεύσωμεν λοιπὸν; ἐδῶ ἐφαρμόζεται ὁ μῦθος, τὸν ὁποῖον εἶπε προχθὲς ὁ φίλος μου κύριος Δημητρακάκης, τὸ ἴδιον κάμνουν καὶ οἱ κύριοι ὑπουργοί. Οἱ ὑπουργοὶ ὀφείλουν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ νὰ ὁμολογήσωσι καὶ ἀποδείξωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ὀφείλουν ν’ ἀκολουθήσουν, διὰ νὰ ᾖναι εἰς θέσιν καὶ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ συζητῇ καὶ ν’ ἀποφασίζῃ ἐν γνώσει. Ἔχομεν, λέγει, 17 φυλακὰς, ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἔρχεται ὁ κ. Ταμπακόπουλος καὶ μᾶς λέγει, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς πρέπει νὰ ᾖναι 15,000, καὶ λέγει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη στρατοῦ τοσούτου, διότι προηγουμένως ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, ὡς ἐνθυμεῖται, ἀνέβαινε εἰς 11,000, καὶ ὅτι μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος ἔχομεν βεβαίως ἀνάγκην καὶ 4,000 εἰσέτι στρατοῦ· ἀλλ’ ἓν ἄλλο ὁ φίλος κ. Ταμπακόπουλος, φαίνεται, δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι κατὰ τὸ 1863, 1864, 1865 καὶ 1866, εἴχομεν μίαν δύναμιν ὀλιγωτέραν ἀπὸ τὴν παροῦσαν κατὰ τὰ 4 τάγματα τῶν εὐζώνων, καὶ αὐτὴ ἡ δύναμις εἶναι, νομίζω, ἀρκετὴ νὰ ὑπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας τὰς ἐσωτερικάς. Βλέπετε λοιπὸν, κ. Ταμπακόπουλε, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπατε, δὲν καθιεροῖ μίαν ἀλήθειαν καὶ μίαν πολιτικὴν ὡρισμένην. Ἀκόμη, κ. Ταμπακόπουλε, θέλω νὰ σοῦ εἴπω καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα. Ἐκυβερνήθη ἡ Ἑλλὰς καὶ διοικήθη ἐσωτερικῶς καὶ εἰς μίαν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλε ἀτμόπλοια καὶ στρατοὺς διὰ νὰ ἀποκλείσῃ τοὺς ἀντιπάλους της, καὶ ὑπῆρχε στρατόπεδον ἔξω τῶν Ἀθηνῶν ἐκ 2000, καὶ ἐν τούτοις ἡ ὑπηρεσία δὲν ἐχαλαρώθη· (θόρυβος). Βλέπετε λοιπὸν ὅτι οἱ λόγοι ὅλοι τοὺς ὁποίους ἔφερον διὰ νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν δύναμιν τῶν 2,500 εἶναι ὅλως διόλου ἕωλοι. Ἔχετε ἄλλην πολιτικὴν, κύριοι, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ μεγάλην δύναμιν, εἰπέτε το διὰ νὰ σᾶς χορηγήσῃ ἡ Βουλὴ ὄχι 2,500 ἀλλὰ 5,000, καὶ νὰ τὸ δεχθῇ καὶ τὸ ἔθνος· ἀλλὰ ἐσεῖς δὲν ἔχετε τὴν τόλμην νὰ τῷ εἴπητε. Λοιπὸν ἐνόσῳ τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἐξηγηθῇ καθαρῶς, διατὶ θέλει τὴν δύναμιν αὐτὴν, καὶ ὄχι, ὅπως εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τὰς 17 φυλακὰς, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὴν δώσῃ. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος διὰ νὰ δοθῇ αὐτὴ ἡ δύναμις· ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ δώσῃ τοσαύτην δύναμιν ὅση εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν ἐπικράτειαν. Οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τῶν 2,500, ὄχι μόνον δὲν εἶναι σπουδαῖοι, ἀλλὰ καὶ κάτι τι περισσότερον. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ ἐγὼ κηρύττομαι ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως, ἐκτὸς ἂν ἔχῃ ἄλλους λόγους τὸ ὑπουργεῖον ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης· ἀλλὰ πρέπει νὰ τοὺς εἴπῃ.

§76Σ. ΜΗΛΙΟΣ. Δὲν ἦλθον νὰ ζητήσω δύναμιν διὰ πολιτικὸν λόγον, αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας ἀπέδειξαν μέχρι τοῦδε ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μία αὔξησις.

§77ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐὰν τὸ θέλετε διὰ πολιτικὸν λόγον πρέπει νὰ τῷ εἴπητε.

§78Σ. ΜΗΛΙΟΣ. Μὴ βιάζεσθε· τώρα βλέπετε, Κύριοι, τί εἶπον· εἶπον ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ τακτικὴ δύναμις, ὡμίλησα περὶ τῆς τακτικῆς δυνάμεως καὶ εἶπον ὅτι οἱ παραιτούμενοι εἶναι 3000· ἐζήτησα 2,500 ὥστε βλέπετε ὅτι εἶναι ἐλάττωσις 500 ἀνδρῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, θέλετε νὰ ἐλαττώσω ἀκόμη· αἰσθανθῆτε, Κύριοι, ὅ,τι αἰσθάνομαι καὶ ἐγὼ, διότι στρατὸς γυμνασμένος ἄλλως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ· λέγω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀρκεταὶ αἱ 2,500· ἐὰν ὅμως θέλετε καὶ ἄλλην ἐλάττωσιν φέρω πρότασιν ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ εἰς 2000. Περαιτέρω, Κύριοι, δὲν ἠμπορῶ νὰ προβῶ.

§79ΔΑΓΡΕΣ. Μόνον μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, καθόσον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν μέρος, περὶ τοῦ ὁποίου πολὺ καλὰ σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Κρεστενίτης, καὶ νομίζω περιττὸν νὰ τὰ ἐπαναλάβω, πρόκειται ἤδη νὰ προβῶμεν εἰς σπουδαίας περὶ τούτου συζητήσεις καθόσον ἀρκετὰ πρὸ ἡμερῶν ἐῤῥέθησαν· ἐὰν σήμερον δυσκολευώμεθα νὰ συντηρήσωμεν τὸν ὑπάρχοντα στρατὸν καὶ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀπολύτους ἀνάγκας αὐτοῦ, βέβαια αὔριον θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν αὐτὴν καὶ πολὺ δυσκολωτέραν θέσιν, ἐὰν ἀκολουθήσωμεν αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ δὲν σκεφθῶμεν σπουδαίως ἐπ’ αὐτοῦ· ἀλλὰ μὴ λησμονήσετε ὅτι μετ’ οὐ πολὺ θὰ ἀφαιρέσωμεν πέντε χιλιάδας χεῖρας ἐργατικάς, ἀπὸ τοὺς κόπους τῶν ὁποίων περιμένομεν νὰ οἰκονομήσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ ἔθνους, αὗται δὲ εἶναι οἱ κληροῦχοι τοῦ τρέχοντος καὶ ἑπομένου ἔτους ἀποδοθησόμενοι τὸν αὐτὸν χρόνον.

§80ΘΩΜΑΣ. Εἴπατε ὅτι προστίθενται καὶ πέντε χιλιάδες.

§81ΔΑΓΡΕΣ. Ἐὰν, ὡς εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ πραγματικὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ ᾖναι 15,300 ἄνδρες (καὶ 15,300 ἄνδρες, κύριοι, ἂς λέγωμεν μίαν ἀλήθειαν, εἶναι δύναμις ὑπερβολικὴ διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου), ἄλλως τε πλανώμεθα νὰ πιστεύωμεν ὅτι μὲ 15 χιλιάδας θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν πόλεμον εἴτε ἐπιθετικὸν εἴτε ἀμυντικὸν, ὥστε λοιπὸν σήμερον πρόκειται περὶ διατηρήσεως μόνον τῆς τάξεως. Ἐπιθυμῶ νὰ πιστεύουν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ, ὅτι δὲν τοὺς ὁμιλῶ μὲ γλῶσσαν πλαγίαν ἀλλ’ εἰλικρινῶς· νομίζω ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἔμεινε χθὲς μέχρι τῆς 2 ὥρας Μ. Μ. συντρέχουσα τὸ καθ’ ἑαυτὴν τὴν Κυβέρνησιν· λέγω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ συλλογισθῶμεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, καὶ ὄχι μόνον στρατιωτικὰς δαπάνας νὰ ἐλαττώσωμεν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἐλαττώσεως καὶ ἄλλων δαπανῶν νὰ φροντίσωμεν· καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ὀφείλει νὰ μᾶς ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις ἐγκαίρως, νὰ μὴ περιμένῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ φέρῃ οἰκονομίας, διότι ἐγὼ πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ οὐδεμίαν οἰκονομίαν εἶναι ἱκανὴ νὰ κάμῃ, ἐναντιουμένης τῆς Κυβερνήσεως. Λοιπὸν ἡ κυβέρνησις ἔχει καθῆκον ἀποβλέπουσα εἰς τὴν κακὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ κράτους νὰ φέρῃ ἕνα προϋπολογισμὸν οἰκονομικὸν καὶ σύμφωνον μὲ τὰς περιστάσεις. Συσταίνεται δὲ σπουδαίως εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ ὅπως μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν θέσιν τὴν ἀντισυνταγματικὴν εἰς τὴν ὁποίαν τώρα εὑρέθη· πρέπει νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἐγκαίρως καὶ ἀφαιρεθῶσιν αἱ μὴ ἀναγκαῖαι δαπάναι καὶ ὄχι νὰ ἔλθωμεν ὕστερον καὶ νὰ εἴπωμεν, ἐξωδεύθησαν, συνέβη ὅ,τι συνέβη, λέγω λοιπὸν ὅτι, ἐὰν ἡ στρατολογία ἐφέτος περιορισθῇ εἰς 1250, τοῦτο θὰ ᾖναι ἀρκετόν.

§82ΤΙΝΕΣ. Εἰς 1000.

§83ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ ἂν ἡ κατάστασις τοῦ τόπου ἡ οἰκονομικὴ τὸ ἐπιτρέπῃ, κατὰ τὸ 1869, δυνάμεθα νὰ τὴν αὐξήσωμεν· ἐὰν ὅμως, κ. ὑπουργὲ, δὲν δεχθῆτε τώρα, θὰ σᾶς πολεμήσωμεν ἀπολύτως τὸ ἑπόμενον ἔτος.......

§84ΤΙΝΕΣ. Μπά!

§85ΔΑΓΡΕΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ Μπὰ ἐξῆλθεν ἀπὸ τὸ στόμα στρατιωτικοῦ, ἀναγκάζομαι νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις· ἡμεῖς δὲν θέλομεν τὴν διάλυσιν τοῦ στρατοῦ, τὴν διάλυσιν τοῦ στρατοῦ τὴν προετοιμάζουν ἐκεῖνοι οἵτινες ὑπερηύξησαν τὰς δαπάνας αὐτοῦ, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατήντησαν εἰς τοιαύτην θέσιν τὸν στρατὸν ὥστε νὰ εὐχώμεθα τὴν διάλυσίν του, καὶ ὅταν τὸ ἔθνος δὲν ἠμπορῇ νὰ ἐξαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ θὰ ζητήσῃ καὶ ἐκτελέσῃ τὴν διάλυσίν του· ἄλλως τί θέλετε νὰ κάμωμεν; νὰ πωληθῶμεν; ἀλλὰ τίς μᾶς ἀγοράζει; ἀρκετὴ στρατιωτικὴ δύναμις εἶναι αἱ 12,000, καὶ νομίζω ὅτι τὸ ἔθνος τόσην μόνον δύναται νὰ συντηρήσῃ. Σημειώσατε, κύριοι, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως· εἶναι φοβερὸν νὰ βλέπῃ τις ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐδιοίκησε τὸν τόπον εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις πολὺ οἰκονομικώτερον ἀφ’ ὅτι νὰ διοικῆται οὗτος, ὑπαρχούσης βασιλείας· λέγω τοῦτο, κύριοι ὑπουργοί, καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ τὸ εἴπω, διότι αἱ παρεκτροπαὶ τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως ἐπιβαρύνουν ὄχι μόνον τὰ ἀποτελοῦντα μέρος εἰς τὴν κυβέρνησιν πρόσωπα, ἀλλὰ καὶ ἄλλους, δηλαδὴ ἐκεῖ ὅπου δὲν πρέπει· καθ’ ὅσον ἡ παροῦσα κυβέρνησις ἐπεβλήθη τῇ κοινωνίᾳ, δὲν τὴν ἐπέβαλε μία κοινοβουλευτικὴ πλειοψηφία, καὶ λέγω τοῦτο, διότι δὲν ἀποβλέπω εἰς τὴν ἐξουσίαν· ἀναλογισθῆτε τὸ ὕψος τοῦ λόγου μου καὶ θέλετε ἐκτιμήσει τὰς παρατηρήσεις μου.

§86Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, νομίζω, ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω μερικὰς λέξεις, καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι ὅσα λέγουν ἴσα ἴσα ὑπὲρ τοῦ διϊσχυρισμοῦ των δὲν εἶναι ἀληθῆ. Παραδέχομαι, κύριοι, ὅτι νὰ ὑπάρχῃ 15,000 στρατὸς διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας.

§87ΤΙΝΕΣ. 12,000.

§88Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. 15,000 εἶπον· παραδέχομαι καὶ λέγω συνάμα ὅτι ὁ ὑπάρχων στρατὸς πρέπει νὰ διατηρηθῇ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας· ἦλθόν τινες καὶ εἶπον· θέλομεν 12,000 ἄνδρας· τοῦτο εἶναι ἓν περίεργον, διότι προχθὲς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐψηφίσαμεν τὸν ὑπάρχοντα ἀριθμὸν ἀπὸ 15,000. Τώρα τί σᾶς λέγουν; νὰ γείνῃ ἐλάττωσις, διατί; διότι θὰ ἀφαιρέσωμεν τόσας χεῖρας ἀπὸ τὸν λαόν. Δὲν εἶναι ἀληθές, κύριοι, διότι ἂν λάβετε τὴν στρατολογίαν βεβαίως θὰ λάβετε ἀνθρώπους μὲ χεῖρας, ἀλλὰ θὰ ἀφήσετε ἐπίσης ἀνθρώπους μὲ χεῖρας οἱ ὁποῖοι ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸν στρατόν. Νομίζετε ὅτι εἶναι ἄδικον τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθη ἡ κυβέρνησις νὰ ἐκπληρώσῃ διὰ τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἐλλείψεων τοῦ στρατοῦ; Οἱ ἔφεδροι, ἀφοῦ ἐκπληρώσουν τὸ καθῆκόν των, ἐκπληροῦν ἀπὸ ὅσον πρέπει, καὶ διατί νὰ μὴ συνεισφέρῃ καὶ ὁ λαὸς ὅστις πρέπει νὰ τοὺς ἀντικαταστήσῃ; καὶ θέλετε νὰ ἔχωμεν στρατὸν, νὰ μένουν οἱ στρατιῶται δι’ ὅλην των τὴν ζωήν; Δὲν ἐννοῶ· ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ τοὺς ἀναπληρώσῃ· ἀλλὰ ποῦ θὰ εὕρῃ τὴν πίστωσιν νὰ τοὺς ἀναπληρώσῃ; Ὑποθέσατε λοιπὸν, ὡς λέγουν τινὲς, ὅτι θὰ λάβητε 5 χιλιάδας· ἡ κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἔχῃ περισσοτέραν δύναμιν, διότι τόσην δύναμιν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐχορηγήσατε. Ἂν κρατήσῃ ἄνδρας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, πόθεν θὰ τοὺς πληρώσῃ; ὥστε βλέπετε, ὅτι λέγουν πολλοὶ πράγματα, χωρὶς νὰ συνοδεύουν ταῦτα μὲ ὅλας τὰς διατάξεις. Λέγουν, μὴ πέρνετε 5 χιλιάδες, διὰ τί; εἶναι ἄδικον, ἀφοῦ 5 χιλιάδες θὰ ἀφήσουν τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ὑπηρετήσαντες τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει ὁ νόμος. Κύριοι, δὲν εἶμαι βεβαίως ὁ ἁρμόδιος νὰ σᾶς εἴπω, ἂν ὁ στρατὸς πρέπῃ νὰ ἔχῃ δύναμιν 15 χιλ. ἢ ὀλιγωτέραν· τοῦτο ἀνήκει εἰς τὴν κυβέρνησιν, αὐτὴ γνωρίζει τὰς ἀνάγκας. Θαυμάζω ὅμως μ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριζον ὡς τακτικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἐκείνην, ἡ ὁποία ζητεῖται σήμερον.

§89Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἠθέλαμεν πόλεμον πέρυσι.

§90Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐνθυμεῖσαι καλά, κύριε Θάνε. Τὰ τάγματα, τὰ ὁποῖα ἐσχημάτισεν ἡ παρελθοῦσα κυβέρνησις καὶ τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δὲν ἐπολεμήσαμεν, εἰμὴ καθόσον ἀφορᾷ τὸν ὀργανισμὸν καὶ ἀπεδείχθη πλημμελὴς ὁ ὀργανισμὸς αὐτῶν, ἡμεῖς δὲν εἴπομεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνουν, διότι τὰ τάγματα ἐζήτησεν ἡ κυβέρνησις ὡς τακτικὴν δύναμιν διὰ τὰς τακτικὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Καὶ ὅστις δὲν γνωρίζει τί ἐζήτει τότε ἡ κυβέρνησις θὰ κάμῃ πολὺ φρόνιμα νὰ σιωπήσῃ. Δὲν βλέπω λοιπόν τι ἄδικον εἰς τὸν περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ νόμον. Οὗτος ἔρχεται μόνον νὰ κανονίσῃ τί ἡ κυβέρνησις ὀφείλει ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ λαοῦ νὰ πάρῃ, ἵνα ἀπολύσῃ ἄλλους τόσους ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, καὶ κανεὶς δὲν δύναται ν’ ἀντισταθῇ εἰς αὐτὸ τὸ δίκαιον.

§91ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς λέγομεν νὰ περιορίσῃ τὸν στρατὸν εἰς 12 χιλιάδας.

§92ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ θέμα.

§93ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ δεξιῶν). Αὐτὸ εἶναι.

§94ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλὰ πῶς ὑποθέτετε, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα, ἀφοῦ ἐπεψηφίσατε ἤδη τὸν προϋπολογισμόν. Ὅσα λέγουν λοιπὸν περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων ἀνδρῶν εἶναι παράνομα, διότι δὲν εἶναι πρέπον χωρὶς ἐκτάκτους περιστάσεις νὰ κρατοῦν ἄνδρας τῆς ἐφεδρείας εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ· διότι καὶ αὐτοὶ εἶναι πολῖται καὶ ἔχουν δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν, ὅταν ἐκπληρώσουν τὸν χρόνον τῆς θητείας των, ν’ ἀπέλθουν εἰς τὰς οἰκίας των. Τώρα μένει τὸ δεύτερον ζήτημα· 2 ἢ 2,500 ἄνδρας θέλει ἡ κυβέρνησις· ἵνα ἀποφασισθῇ τοῦτο πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς καταστάσεις καὶ τὰ μητρῷα τοῦ στρατοῦ, ἵνα ἴδωμεν πόσους ἄνδρας θ’ ἀφαιρέσωμεν κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους· πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀναφορὰς τῶν σωματαρχῶν, ἵνα ἴδωμεν πόσοι θ’ ἀπολυθῶσι κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ὅπως γνωρίζωμεν πόσους θ’ ἀναπληρώσωμεν. Ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἐκανονίσθη διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται ἕνα στρατιώτην νὰ κρατήσῃ περισσότερον, διότι πόθεν θὰ τὸν πληρώσῃ; Καὶ ἂν πράξῃ τοῦτο θὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὰ ἐψηφισμένα, θὰ ὑποκύψῃ εἰς παράλογα πράγματα, τὰ ὁποῖα ὅταν κάμῃ εἷς ὑπουργὸς, πράττει παρανομίας. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω, ἵνα μὴ συγχισθῇ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ ὅτι θὰ ληφθῶσι πολλοὶ ἄνδρες. Ἂν ἡ κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι δύω χιλιάδες ἀρκοῦν ἵνα ἀναπληρώσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀφεθῶσι, τότε ἡ Βουλὴ δὲν δύναται παρὰ νὰ δώσῃ τὸ ὀλιγώτερον, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ κυβέρνησις. Ἡ κοινωνία ὅσους ἄνδρας δίδει κατ’ ἔτος τόσους καὶ λαμβάνει ἐκ τῶν ἀφέσεων. Ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρεδέχθη 2 χιλιάδας δὲν ἔχω ν’ ἀντείπω διόλου· ἡ Βουλὴ βεβαίως θ’ ἀκολουθήσῃ τὸν λόγον τοῦ κ. ὑπουργοῦ.

§95ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἔρχομαι μὲ τὰς ἀποδείξεις οὐχὶ μὲ θεωρίας, καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι κατὰ τὴν παροιμίαν, ὅσῳ πίνει ἡ συμπεθέρα τόσον καλοχαιρετᾷ, ὅσῳ δίδομεν πλειότερα χρήματα τόσον περισσότερον στρατὸν ζητοῦν οἱ ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Φέρω τὸ ἐγγύτερον ἔτος, ὅτε εἴχομεν τοὺς τρεῖς νομοὺς τῆς Ἑπτανήσου, τὰς 17 φυλακὰς τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτε εἴχομεν τὴν λῃστείαν, ὅπως εὑρίσκεται καὶ σήμερον, ὅτε εἴχομεν περισσοτέρους φυγοδίκους, καὶ μάλιστα εἰς τὴν Πελοπόννησον εἴχομεν περισσοτέρας ἀνάγκας, καὶ ὅμως ὁ νόμος περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τὸ 1866 εἶχε μόνον 11,800, καὶ αὐτὸς ὁ νόμος ἐξεδόθη ἐπὶ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἀντεπροσώπευε τὰ δύω κόμματα· διότι εἶναι ὑπογεγραμμένος ὁ κύριος Σκαλτζᾶς καὶ ὁ μακαρίτης Μπουντούρης, ὁ κύριος Σκαλτζᾶς ἀνῆκεν εἰς τὸ κόμμα τοῦ Κουμουνδούρου καὶ ὁ κύριος Μπουντούρης εἰς τὸ κόμμα τοῦ ὑπουργείου. Τότε μάλιστα ἦτον ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ αὐτὸς ὁ νόμος συντάττεται καὶ κρίνεται ἐνώπιον ὅλου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ τότε ἀπεφασίσθη ὅτι τὸ Κράτος δύναται νὰ φυλαχθῇ μὲ 11,800. Σὲ ἐρωτῶ, κύριε Ταμπακόπουλε, ποῦ εἶναι οἱ λογαριασμοί σου, ἔχασες καὶ τὴν διαίρεσιν καὶ τὸν πολλαπλασιασμόν (γέλως). Ἀποτείνομαι εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος πεποιθὼς, ὅτι θὰ πάρῃ ὅ,τι ζητεῖ μὲ πέντε λόγια, ἅπερ ὁμιλεῖ, νομίζει ὅτι ἀπολογεῖται. Ἐνθυμοῦμαι ἕνα μακαρίτην προκάτοχόν του, τὸν Στρατηγὸν Τζαβέλαν, ἀλλ’ ἐκεῖνος δὲν ἔλεγεν ὅτι εἶναι ἐκ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ· ὅτε ὁ κύριος Δανόπουλος τοῦ εἶχεν εἰπεῖ διὰ μίαν πίστωσιν, κύριε ὑπουργὲ, ἐδῶ ζητεῖτε τὴν ἀξίαν διὰ τὰ ὑποδήματα τῶν στρατιωτῶν, ἀλλὰ τὸ ἔχετε ὡς ἀποθεματικὸν κεφάλαιον, ἀνέβη τὸ βῆμα καὶ εἶπεν· «Εἶναι ἔτσι, ἂν θέλετε καλὰ, εἰ δὲ ἡ ὑπηρεσία δὲν πηγαίνει ἐμπροστὰ» καὶ ἐτελείωσε Πράγματι ὅμως ὁ ἥρως τῆς Κλείσοβης δὲν εἶχε τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν, καὶ ὅτι εἶχε τακτικὴν ὑπηρεσίαν, ἦτον ἀνώμαλοι αἱ περιστάσεις καὶ αὐτὰ τὰ ὀνόματα ἔπρεπε νὰ κάθηνται εἰς τὰς θέσεις ἐκείνας. Καὶ σήμερον ὁ ὑπουργὸς ἀνέβηκε καὶ μᾶς εἶπε τόσον εὕρηκα, τόσον ἐζήτησεν ὁ προκάτοχός μου. Ἐκεῖνος ὅμως ἔλεγεν ἔχω πολεμικὴν ἰδέαν, σὺ ἔχεις εἰρηνικὴν· καὶ ἑπομένως δὲν ὀφείλεις νὰ ζητῇς ὅσην δύναμιν ἐκεῖνος ἐζήτει· εἶναι ἄδικον. Ὁ στρατὸς πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν εἶχε πρὶν εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦ 1866· τότε εἶχεν 11,800, πάρε καὶ 200 ἀκόμη σήμερον διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς, τοὺς ὁποίους ἔκαμες περισσότερον, 12,000. Διατί ζητεῖς 15,000; Τὸ Κράτος δὲν δύναται νὰ δώσῃ παρὰ τοὺς στρατιώτας, τοὺς ὁποίους δύναται. Λέγεις, ὅτι διατηρεῖς ἐφεδρείαν· ἄσχημα κάμνεις καὶ βασανίζεις αὐτοὺς τοὺς ἄνδρας, διότι ἔχεις 4 τάγματα εὐζώνων καὶ 1 τάγμα τοὺς 4 αὐθυπάρκτους λόχους καὶ ἠδύνατο νὰ ἀναπληρώσῃς τὴν ὑπηρεσίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν τὰς ἀφέσεις των καὶ ἀφίνουν κενὰς θέσεις. Ἐπιμένω εἰς τὴν πρότασίν μου, προτείνων νὰ περιορισθῇ ὁ στρατὸς κατὰ 2½ χιλιάδας καὶ νὰ μὴ δοθῇ κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1868· ὁ στρατὸς νὰ περιορισθῇ εἰς 12,000 ἄνδρας· καταθέτω καὶ τὴν πρότασίν μου ταύτην.

§96ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἠπόρησα μεγάλως, ὅταν ἤκουσα τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἄνδρα σπουδαῖον εἰπόντα, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς πολιτικῆς εἶναι ὅλως ἄσχετον μὲ τὸ ζήτημα τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ· τοῦτο, εἶμαι βέβαιος, εἶναι πρωτάκουστον· εἰς κανὲν Κοινοβούλιον δὲν ἐῤῥέθη τοιοῦτόν τι. Ἀλλὰ πόσα ἄλλα παράδοξα ἀκούσματα δὲν θ’ ἀκούσωμεν. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καθὼς καὶ ὁ συνήγορος αὐτοῦ κύριος Σωτήριος Πετιμεζᾶς, ὠχυρώθησαν ὄπισθεν ἑνὸς ἐπιχειρήματος ἢ, μᾶλλον εἰπεῖν, σοφίσματος, εἰπόντες ὅτι ἡ προλαβοῦσα Κυβέρνησις ἐζήτησεν ὡς τακτικὴν δύναμιν 15 χιλιάδας στρατοῦ καὶ ἑπομένως καὶ ἡμεῖς τίποτε ἄλλο δὲν ζητοῦμεν παρὰ 15 χιλιάδας τακτικὴν δύναμιν. Νομίζουν ἐκ τούτου, ὅτι ἡ ζητηθεῖσα τότε ἐκ 15 χιλιάδων ἀνδρῶν τακτικὴ δύναμις ἔμελλε νὰ χρησιμεύσῃ μόνον διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἀσφάλειαν, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, διὰ τὴν τάξιν· λανθάνονται. Ὁ κύριος Βότσαρης, ὅταν ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ἐσχέτισε μὲ μίαν ἄλλην ἔκτακτον δύναμιν, καὶ ἐννοεῖται ὅτι ἀναλόγως τῆς ἐκτάκτου δυνάμεως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ τακτικὴ, διότι, καὶ εἰς τοῦτο δύναται νὰ μὲ φωτίσῃ ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ἂν πρόκειται νὰ προσθέσω τακτικὴν δύναμιν εἰς ἔκτακτον, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τις ἀναλογία· ἀναλόγως τῆς ἐκτάκτου δυνάμεως σχηματίζεται καὶ ἡ τακτικὴ, διότι, κύριοι, ἂν σκεφθῆτε καλῶς, ἂν διϊσχυρίζεσθε, διότι κρύπτετε τὴν πολιτικήν σας, ὅτι ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν ἔχει ἀνάγκην νὰ διατηρῇ 15 χιλιάδας στρατὸν, ἠξεύρετε τί λέγετε; ὑβρίζετε τοὺς Ἕλληνας, ὑβρίζετε αὐτοὺς ὡς ἀτάκτους, ὡς ἔχοντας ἀνάγκην 15 χιλιάδων λογχῶν, ἵνα διατηρήσωσι τὴν τάξιν, ἐνῷ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι φιλόνομος καὶ ἀνεκτικὸς, ὅπως τῷ ὄντι τὸ ἀπέδειξεν εἰς πολλὰς περιστάσεις, διότι, καίτοι βλέπει σφαγιαζόμενα τὰ δικαιώματά του, ἐν τούτοις ὑποφέρει, δὲν θέλει νὰ προβῇ εἰς ἀταξίας, καὶ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ λέγητε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, ἡ ἔχουσα πληθυσμὸν ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, ἔχει ἀνάγκην 15 χιλιάδων λογχῶν, ἵνα διατηρηθῇ ἥσυχος. Ἂν ἔχετε ἄλλο σχέδιον καὶ τὸ κρύπτετε, κάμνετε κακά. Ὑπομονὴ δὲ, ἂν εἴχομεν τὰ μέσα νὰ διατηρήσωμεν μίαν τοιαύτην δύναμιν, καὶ εἴδετε, ἵνα καλύψῃ τὰ ἐλλείμματά της ἡ Κυβέρνησις, ποῖα νομοσχέδια σᾶς ὑπέβαλεν. Ἔχει ἄλλο τι εἰς τὸν νοῦν της ἡ Κυβέρνησις, ἂς τὸ εἴπῃ, ἅμα δὲν τὸ λέγει, δὲν κάμνει καλὰ, διότι ἡμᾶς οὕτως ἔχει εἰς τὸ σκότος καὶ μᾶς καθιστᾷ ἀδικαιολογήτους ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων μας, ὅτι δίδομεν μέσα ἵνα διατηρῆται τόσος στρατὸς, ἐνῷ ὑπάρχουν τόσαι οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι. Δὲν μᾶς λέγουν ὅμως τίποτε, καὶ εἶναι κύριοι νὰ μὴ εἴπωσιν. Ἡμεῖς ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν τόσον στρατὸν, διότι εἶναι περιττὸς, διότι κίνδυνος δὲν ἐπαπειλεῖ τὴν πατρίδα μας, μόνον ἀπαιτεῖται ὀλίγος διὰ τὴν τάξιν καὶ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ἀσφάλειαν. Πολὺ ὀρθῶς δι’ ἀριθμῶν ὁ κύριος Δημητρακάκης σᾶς ἀπέδειξεν, ὅτι εἰς τὰ 66 μόνον 11,800 εἴχομεν, καὶ ἠξεύρετε, ὅτι κατ’ ἐκεῖνο τὸ ἔτος ὑπῆρχεν ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λίαν φειδωλὸς, ἵνα μὴ εἴπω φιλάργυρος, καὶ προέβη εἰς τὸ μέτρον ἡ Κυβέρνησις τῶν ἀδειῶν καὶ ὁ στρατὸς ἠραιώθη πολύ· πῶς λοιπὸν σήμερον διϊσχυρίζεσθε, ὅτι μὲ 15 χιλιάδας στρατοῦ δὲν δύνασθε νὰ διατηρήσητε τὴν τάξιν; — Κύριοι, ἂν δὲν θέλετε νὰ ἀκολουθήσητε μίαν τῶν δύω πολιτικῶν ἢ τὴν εἰρηνικὴν, ἢ τὴν πολεμικὴν, δυστυχία εἰς τὴν πατρίδα μας, διότι ἂν νομίζετε, ὅτι ἐπὶ πολὺν καιρὸν ἡ Ἑλλὰς τόσον μικρὰ δύναται νὰ διατηρήσῃ στρατὸν μεγάλον καὶ ναυτικὴν δύναμιν, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θὰ ἐξαντλήσῃ τὰ μέσα καὶ ποτὲ δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν ἡ Ἑλλὰς, ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, νὰ λάβῃ μέρος πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ της, θὰ τὴν ἐξαντλήσητε. Ἐφέτος λέγετε 15 χιλιάδας, τί παράδοξον τὸ ἐρχόμενον ἔτος νὰ ζητήσητε 18 χιλιάδας. Ἂν πιστεύσετε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται ἐπὶ πολὺ νὰ διατηρήσῃ τοιαύτην δύναμιν, πλανᾶσθε. Ἠξεύρετε δὲ πῶς θὰ διορθωθῶμεν; διὰ τῆς ἀνοχῆς, ἡ ἀνοχὴ θὰ μᾶς σωφρονίσῃ, ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι εἷς ἄσωτος υἱὸς, ἀφοῦ κατηνάλωσεν ὅλην τὴν περιουσίαν του, ἀφοῦ ἐδανείσθη καὶ δὲν εὕρισκε πλέον, τότε ἀπεφάσισε νὰ σωφρονισθῇ καὶ νὰ γείνῃ ὀλιγαρκής. Μόνον καὶ ἡμεῖς ἀπ’ αὐτὸ ἐλπίζομεν νὰ σωφρονισθῶμεν. Εἶναι ὅμως καλλίτερον πρὶν φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον νὰ προλάβωμεν διὰ νὰ μὴ συμβῇ αὐτό. Δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν διάφοροι προτάσεις, τὰς ὁποίας ἀναγινώσκω εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ γνωρίζετε. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δημητρακάκη λέγει· «Ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ὁρίζεται διὰ τὸ ἔτος 68 εἰς 12 χιλιάδας». Ἐπομένως τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 τοῦ ὑποβληθέντος νόμου ἀπαλείφονται. Ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Καλαντζοπούλου λέγει· «Διὰ τὴν τακτικὴν δύναμιν τοῦ 68 προσδιορίζονται 2 χιλιάδες ἄνδρες».

§98ΤΙΝΕΣ. Αὐτὴ ἔρχεται κατόπιν.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπωτέρα εἶναι ἡ τοῦ κ. Δημητρακάκη.

§100ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τροπολογεῖ, περιορίζων τὴν δύναμιν εἰς 14 χιλιάδας 500 ἄνδρας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Δημητρακάκη λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δημητρακάκη διὰ ψήφων 82 κατὰ 40. Μένει λοιπὸν ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ὡς ἐτροπολόγησεν ὁ κύριος ὑπουργὸς ὡς ἑξῆς· «Ἄρθρον 1. Ἡ τακτικὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ ὁρίζεται διὰ τὸ 68 ἔτος εἰς 14,500, ἀξιωματικοὺς, ὑπαξιωματικοὺς, μουσικοὺς καὶ στρατιώτας.» «Ἄρθρον 2. Ἡ διὰ τὴν τακτικὴν δύναμιν στρατολογία προσδιορίζεται διὰ τὸ 68 ἔτος εἰς 2,500 ἄνδρας.» Ὑπάρχει τροπολογία ἀπὸ τὸν κύριον ὑπουργὸν, ὁρίζουσα τὴν δύναμιν εἰς δύω μόνον χιλιάδας.

§103ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ τὴν καταβιβάζω εἰς 1,500.

§104ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν ψηφοφορίαν λέγω τὸ ἑξῆς· ἀφοῦ ἐψηφίσαμεν 14,500, ὅσους δήποτε καὶ ἂν ψηφίσωμεν τώρα δὲν ἔχει κανὲν ἀποτέλεσμα (θόρυβος).

§105ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§106ΔΑΓΡΕΣ. Τὴν πρότασίν μου νὰ θέσετε εἰς ψηφοφορίαν.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δαγρὲ, ὁρίζουσαν τὴν δύναμιν τῆς στρατολογίας διὰ τὸ 68 εἰς 1,500. λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Δαγρὲ διὰ ψήφων 81 κατὰ 43· ὥστε τὸ ἄρθρον μένει τοῦ ὑπουργοῦ. «Ἄρθρον 3. Αἱ ἐν τοῖς ἄρθροις 2 μέχρι τοῦ 11, συμπεριλαμβανομένου καὶ τούτου, διατάξεις τοῦ περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας νόμου τοῦ 1851 ἔτους ἰσχύουσι καὶ διὰ τὴν στρατολογίαν τοῦ 1868, καθόσον δὲν ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸν περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας ΦϞΒʹ. νόμον τῆς 19 Μαΐου 1860. Ἰσχύουσι πρὸς τούτοις διὰ τὸ 1868 ἔτος αἱ διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς ἐκτάκτου δυνάμεως διατάξεις τοῦ ΡΟΑʹ. νόμου τῆς 30 Ἰανουαρίου παρελθόντος ἔτους περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς στρατολογίας διὰ τὸ 1867 ἔτος.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τοῦ 3 ἄρθρου;

§109ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη. — Ἐπὶ τοῦ συνόλου ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§111ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη καὶ τὸ σύνολον.

§113Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Οὐδένα ἐξ ὑμῶν λανθάνει, ὅτι σήμερον κηρύττεται ἡ λῆξις τῆς Συνόδου, ἔμειναν νομοσχέδιά τινα ἀκόμη ἐκκρεμῆ, τῶν ὁποίων ἡ ὑπηρεσία ἔχει ἀνάγκην· καὶ διὰ τοῦτο οἱ περιττοὶ λόγοι καλὸν εἶναι νὰ παύσουν, ὅ,τι ἐῤῥέθη διὰ τίνος ἀγορεύσαντος δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλαμβάνηται· συνειθίζομεν πάντοτε νὰ λέγωμεν πολλὰ, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένοντο πολλαὶ ἀγορεύσεις ἄνευ αἰτίας· ἐφθάσαμεν, κύριοι, εἰς τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου καὶ πλεῖστα νομοσχέδια, λίαν ἀναγκαῖα, κεῖνται ἐκκρεμῆ.

§114ΤΙΝΕΣ. Ποῖα;

§115ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Τὰ ἠξεύρετε, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς τὰ εἴπω τώρα. Σᾶς παρακαλῶ νὰ δώσητε τὴν συνδρομήν σας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καθὼς καὶ ἄλλοτε παρακάλεσα ὑμᾶς διὰ νὰ μὴ μείνουν ἀτελῆ τὰ νομοσχέδια, ὧν ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην. Χθὲς ἐπὶ τῆς πρώτης νομοσχεδίου τινὸς ἀναγνώσεως ἐζητήθη μετ’ ἀδικαιολογήτου ἐπιμονῆς, ἡ ματαίωσις αὐτῆς καὶ ἐπὶ τέλους κατωρθώθη. Ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ ἐπαναληφθοῦν καὶ σήμερον τ’ αὐτά. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παραιτήσωμεν τὰς ἐργασίας μας καὶ νὰ μὴ ἐξακολουθήσωμεν ἐπὶ ὀλίγας ὥρας ἀκόμη. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μὴ συμβῇ ὅ,τι καὶ χθὲς, ἀλλὰ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐργασθῇ ἀκόμη διὰ νὰ συζητήσῃ τινὰ τῶν κατεπειγόντων νομοσχεδίων (θόρυβος). Δὲν ἔχω τίποτε νὰ παρατηρήσω, διότι ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος ὅπως θέλει νὰ φέρηται καὶ νὰ ἐργάζηται· ἐπικαλοῦμαι τὴν φρόνησιν ὑμῶν, σᾶς παρακαλῶ καὶ πάλιν νὰ δώσητε ὅλην τὴν συνδρομὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· εἰς μίαν ὥραν ἢ δύο ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ὥριμα καὶ δὲν χρήζουν πολλῆς συζητήσεως.

§116ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶπε, ὅτι θὰ φύγῃ κανείς;

§117ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ εἴπω ταῦτα πρὸς ὑμᾶς, ὅπως γνωρίζητε, ὅτι ἔχομεν κατεπείγουσαν ἐργασίαν ἀνεπίδεκτον ἀναβολῆς. Ἐλπίζω, ὅτι καὶ ὑμεῖς αὐτοὶ θὰ συνομολογήσητε τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ θὰ ἐργασθῆτε ἐπὶ ὀλίγας ὥρας, ὅπως διευκολύνητε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων τῆς Κυβερνήσεως.

§118ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἕως εἰς τὴν μίαν χθὲς μετὰ τὸ μεσονύκτιον εἰργάσθημεν καὶ ἀκόμη μᾶς ἐπιπλήττετε ἀπὸ τοῦ βήματος;

§119ΔΑΓΡΕΣ. Εἴπατέ μας, κ. Πρωθυπουργὲ, ποῖα εἶναι τὰ σπουδαιότερα;

§120ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἂς προχωρήσωμεν καὶ θὰ ἴδωμεν.

§121ΔΑΓΡΕΣ. Καταδείξατέ τα. Ἔπρεπε τὸ ὑπουργεῖον νὰ τὰ φέρῃ ἐγκαίρως καὶ ὄχι νὰ μᾶς ψέγητε, διότι ἐκαθήσαμεν ἕως τὴν μίαν μετὰ τὸ μεσονύκτιον.

§122ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Τὸ ὑπουργεῖον τὰ ἔφερεν ἐγκαίρως (θόρυβος).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, παρακαλῶ.

§124ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν δεχόμεθα παρ’ οὐδενὸς νὰ μᾶς ἐλέγξῃ ἢ νὰ μᾶς νουθετήσῃ. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὴν καλωσύνην νὰ κάθηται......

§125ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Εἶναι καθῆκόν της.

§126ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τὸ γνωρίζομεν· εἴμεθα γέροντες καὶ ἡμεῖς πλέον· ἑκάστοτε μᾶς ἀπειλεῖ καὶ μᾶς συμβουλεύει, μᾶς νουθετεῖ ὡς νὰ ἤμεθα παιδάρια. Πολλοὶ ἐξ ἡμῶν εἶναι ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι πολλάκις ἀντιπροσώπευσαν τὴν πατρίδα καὶ εἰς τὰς Συνελεύσεις καὶ εἰς τὰς Βουλάς.

§127ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ὁμιλεῖτε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§128ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Γνωρίζει ἕκαστος ἐξ ἡμῶν τὸ καθῆκόν του. Ἐὰν κατηντήσαμεν χθὲς νὰ μείνωμεν ἕως τὴν μίαν μετὰ τὸ μεσονύκτιον, δὲν πταίει ἡ Βουλή, ἀλλ’ ὑμεῖς, κ. πρόεδρε, καὶ κακῶς κάμνητε νὰ ἀναμιμνήσκητε ἐποχὰς θλιβεράς. Μία εἶναι, καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐσηκώθημεν καὶ ἤλθομεν καὶ ἡμεῖς, μία εἶναι ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν εἰργάσθησαν αἱ Βουλαὶ νύκτα καὶ κατέστη παροιμιῶδες τοῦτο (θόρυβος) Λέγω λοιπόν, ὅτι εἶναι κύριος ἕκαστος νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει, δὲν δεχόμεθα ὅμως οὔτε συμβουλάς, οὔτε νουθετήσεις. Ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου μετὰ πατριωτισμοῦ καὶ ἀνταπαρνήσεως (θόρυβος). Λοιπὸν λέγω, ὅτι εἰργάσθημεν ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατὸν καὶ νύκτα καὶ ἡμέραν καὶ θὰ μείνωμεν, κ. πρόεδρε, μέχρι τέλους. Δὲν ἔχετε λοιπὸν δίκαιον νὰ μᾶς ἐλέγχητε.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία λοιπόν, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ. Προχωροῦμεν εἰς τὰ νομοσχέδια. «Ἄρθρον μοναδικόν. Ἡ μεταξὺ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Λουδοβίκου Wenih ἐνεργοῦντος ἐξ ὀνόματος τοῦ πρώην Βασιλέως τῆς Ἑλλάδος Ὄθωνος κ. τ. λ.»

§130Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Προσκαλούμενος, κύριοι, νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προκειμένης συμβάσεως ποτὲ δὲν ἐσυλλογιζόμην, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἦτο ἀναγκαία, κατεπείγουσα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ δικαιολογήσω τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν Βουλήν· δὲν ἐπερίμενα μάλιστα νὰ λάβω τὸν λόγον τὴν τελευταίαν ταύτην ἡμέραν· ἐνόμιζον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἐγκαταλείψει αὐτὴν εἰς ἄλλην ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ νὰ σκεφθῇ καλλίτερα καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ σχηματίσῃ μίαν γνώμην ὡριμοτέραν· διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι εὔκολον, εἶναι ἀκανθῶδες, εἶναι δύσκολον· καὶ τόσον δύσκολον, ὥστε αὐτὴ ἡ ἰδία Συνέλευσις δὲν ἀπεφάσισε νὰ τὸ λύσῃ. Τοιοῦτον ζήτημα λοιπὸν δὲν ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν τῆς Συνόδου καὶ νὰ μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ κάμνωμεν ὁλονυκτίαν. Γνωρίζω, κύριοι, ὅτι θὰ προσκρούσω εἰς συμπαθείας, εἰς προλήψεις, εἰς ὑποχρεώσεις, εἰς μεταμελείας ἀνοικείους ἐκείνων, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι ἡ μεταβολὴ τῆς 10 8βρίου δὲν ἀπέφερε τοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους ἤλπιζον. Ἀλλὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι μία ἐθνικὴ προσβολὴ, μία ἀδικία κατὰ τῆς μεταβολῆς, ἥτις ἔφερε μέχρι σήμερον τοὺς καρπούς της, καὶ σημαντικοὺς καρπούς, κύριοι· ἔφερε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ βήματος, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἐστερεῖτο, καὶ τὴν ἔφερε πλήρη, ὁποίαν τὴν βλέπετε· ἔφερεν ἔκτασιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου, καὶ αὗται αἱ δύο ἐλευθερίαι εἶναι ἱκαναὶ εἰς πᾶν ἔθνος ν’ ἀναπτύξωσιν ὅλας τὰς λοιπὰς ἐλευθερίας. Ἔφερε προσέτι τὴν Ἑπτάνησον· ἄνευ τῆς μεταβολῆς ἐκείνης ἡ Ἑπτάνησος οὐδέποτε προσεδοκᾶτο. Δὲν ἔχουν λοιπὸν δίκαιον οἱ μεταμελλόμενοι διὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐκείνην, καὶ σήμερον δυσχεραίνοντες, εἶναι ἴσως διατεθειμένοι νὰ δώσωσιν τὴν ψῆφόν των ab irato, ὅπως λέγουν οἱ Ῥωμαῖοι, δηλ. ὑπὸ τὸ Κράτος ἀγανακτήσεως καὶ θυμοῦ. Δὲν ἤθελα, κύριοι, ζητήσει τὸν λόγον, ἀφοῦ εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν ὡμίλησα ἐν ἐκτάσει περὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν δύο περιστάσεις δὲν μὲ παρεκίνουν· ἡ μὲν μία εἶναι, ὅτι, ἐνῷ ἐγὼ ἤμην ἐντελῶς ἀπηλπισμένος ἐκ τῶν διαθέσεων, τὰς ὁποίας εἶχον κατανοήσει κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, παρετήρησα, ὅτι, ὅταν ἐπροτάθη τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, εὑρέθησαν ὑπὲρ αὐτῆς 50 ψῆφοι—ἡ δὲ δευτέρα εἶναι, διότι ἐνθυμήθην κατόπιν ἄλλα ἐπιχειρήματα ἔτι ἰσχυρὰ νὰ πείσωσι καὶ τὸν πλέον δύσπιστον ἄνθρωπον καὶ τὸν μᾶλλον χείριστα διατεθειμένον. Ἐξετάθην ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ· θέλω νὰ καταχωρίσω τὴν διαμαρτύρησίν μου μὴ ἔχων σκοπὸν νὰ λάβω καὶ δεύτερον τὸν λόγον ἐπὶ τῆς εἰδικῆς συζητήσεως τῆς συμβάσεως ταύτης, διότι ἐνόμιζον οὔτε κἂν ψηφοφορία ἤθελε γείνει. Ἀλλὰ νῦν ἀπεφάσισα νὰ ἐπαναλάβω ὅσα κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν εἶπον, καὶ θέλω τὰ ἐκθέσει μὲ πολλὴν συντομίαν, διότι καὶ καιρὸς πολὺς δὲν ἔμεινεν καὶ ἀνάγκη μεγίστη δὲν ὑπάρχει μεγαλειτέρας ἐκτάσεως. Εἶπον, κύριοι, τότε ὅτι ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, συζητουμένου τοῦ ζητήματος τούτου, 4 γνῶμαι παρουσιάσθησαν· καὶ ὅσοι ἔλαβον τὴν περιέργειαν ν’ ἀναγνώσουν τὰ πρακτικὰ ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, βεβαίως ἐπείσθησαν περὶ τούτου. Ἡ μὲν πρώτη γνώμη ἦτό τινων ζητούντων νὰ ἐπιβληθῇ δήμευσις· καὶ τότε ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς γνώμης ταύτης, σᾶς ἐξέφρασα, ὅτι εἶμαι ἐναντίος τῆς γενικῆς δημεύσεως. Ἄλλοι εἶπον, ὅτι τὸ ἀνάκτορον εἶναι ἐθνικὴ περιουσία καὶ ἐστήριξαν τὸν ἰσχυρισμόν των ἐπὶ πράξεων τῶν ἐπὶ τοῦ Ὄθωνος Βουλῶν καὶ ἰδίως ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν αὐτῶν, εἰς τοὺς ὁποίους τὰ ἀνάκτορα ὠνομάζοντο καὶ ἐχαρακτηρίζοντο ἐθνικὴ ἰδιοκτησία καὶ κατεχωρίζοντο ἐν ἐκείνοις κεφάλαια πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν οἰκοπέδων. Τρίτη ἰδέα ἦτο ἐκείνων, οἵτινες ἐπεκαλοῦντο ἀρχὴν τοῦ δημοσίου δικαίου ἰσχύουσαν εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ κράτη τῆς Εὐρώπης, ὅτι οἱ Βασιλεῖς δὲν ἔχουσιν ἰδίαν ἰδιοκτησίαν, διότι τὰ ἔθνη χορηγοῦν αὐτοῖς ἀφθόνως τὰ ἔξοδα, οὐχὶ μόνον τὰ ἀναγκαῖα, ἀλλὰ καὶ τῆς πολυτελείας· ἑπομένως ἐθεωρήθη ἐπικίνδυνον νὰ παραχωρηθῇ εἰς τοὺς Βασιλεῖς καὶ τὸ δικαίωμα νὰ κτῶνται ἰδιαιτέραν περιουσίαν ἀκίνητον. Τετάρτη γνώμη ἦτο ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνεγνώριζον τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποζημιώσεως. Αὗται ἦσαν ὅλαι αἱ γνῶμαι, ὅσαι παρουσιάσθησαν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τῆς κατὰ συνέπειαν τῆς μεταβολῆς συγκροτηθείσης ἐν Ἀθήναις. Σᾶς ἐπρόσθεσα ἐπὶ τέλους, ὅτι εἰς τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος ὑπῆρχε τὸ ὄνομα τοῦ Ὄθωνος, τοῦ ὁποίου ἀνεγνωρίζετο τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως· ἀλλὰ κατὰ συνέπειαν τῶν γενομένων συζητήσεων ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσασα νὰ διαγράψῃ τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ Ὄθωνος, ἐξήλειψε τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Καὶ ἐπειδὴ κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ἴσως καὶ ἀρχαιότερα, ἀλλὰ κυρίως κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, πολλοὶ ἰδιῶται παρουσιάσθησαν δι’ ἀγωγῶν εἰς τὰ δικαστήρια μὲ ἀπαιτήσεις κατὰ τῶν ἀνακτόρων, δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω κατὰ πόσον αὗται ἦσαν δικαιολογημέναι καὶ βάσιμοι, ἡ Συνέλευσις διετήρησε τὰ δικαίωμα τῶν τρίτων, δηλ. τὰ δικαιώματα αὐτῶν, οἵτινες εἶχον ἀπαιτήσεις κατ’ αὐτῶν. Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ζητήματος, ὅπως ἔμεινεν ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως. Βλέπετε καλῶς, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐπροδίκασε τὸ ζήτημα, παραδεχθεῖσα ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἀποζημιώσεως ἀναγνωρίζει ὑπὲρ τοῦ Ὄθωνος. Ἀλλὰ στηριχθεὶς ἐπὶ ταύτης τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὸν λόγον, προέβην εἰς περισσότερον, προσθέσας καὶ ἄλλα νέα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἔτι τὴν δικαιολογοῦν. Σᾶς εἶπον τότε, ὅτι καὶ ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι ὑπάρχει δικαίωμά τι ἀποζημιώσεως εἰς τὸν Βασιλέα Ὄθωνα, ἢ εἰς τοὺς κληρονόμους του, τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν εἶναι ἀπόλυτον, ἀλλὰ πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν συγχρόνως ὅτι οἱ κληρονόμοι του σήμερον εἶναι ὑπόχρεοι ν’ ἀποδώσωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅ,τι ἐκεῖνος ἠδύνατο νὰ ὀφείλῃ. Πρὸς ὑποστήριξιν τῶν τοιούτων ἀπαιτήσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, σᾶς ἀνέφερον ὅτι τὰ ἀνάκτορα ἐλάμβανον κατ’ ἔτος ἀπὸ τῶν δημοσίων ἀποθηκῶν ὅλην τὴν ἀναγκαίαν τροφὴν εἰς τὰ ἱπποστάσια καὶ τὰ λοιπὰ κτήνη τῶν κτημάτων τῆς Βασιλίσσης Ἀμαλίας. Καὶ ἐπειδὴ παρακάθηνται ἐνταῦθα δύω ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κύριος Δρόσος, χρηματίσας γενικὸς γραμματεὺς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐπεθύμουν ν’ ἀπαντήσωσιν ἐὰν εἰς κανὲν ἔτος ἐζητήθη ἡ πληρωμὴ ἀπὸ τὰ ἀνάκτορα καὶ ἐδόθη περὶ τῆς χορηγηθησομένης τροφῆς εἰς κριθὴν καὶ ἄλλων γεννημάτων, ἅτινα ἐχρησίμευον καὶ εἰς σπορὰν τῶν δύω κτημάτων Λιόσια καὶ Χασιᾶς. Ἐπιθυμῶ νὰ μὴ διαψεύσῃ τις αὐτὰ, διότι βεβαίως ἐναντίαν ἀπόδειξιν πρόχειρον δὲν ἔχω, ἀλλ’ ἔχω σχεδὸν πεποίθησιν ὅτι οὐδεὶς τῶν τότε ὑπουργῶν καὶ ὑπαλλήλων τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας ἐζήτησέ ποτε τὴν τοιαύτην πληρωμὴν περὶ ὅσων πραγμάτων ἐδίδοντο εἰς τὰ ἀνάκτορα. Ὁ κύριος Σῖμος ἦτο ὑπουργὸς κατὰ τὰ 1860 καὶ 1861 καὶ ἠμπορεῖ νὰ βεβαιώσῃ, ἂν γνωρίζῃ, ὅτι ἐπληρώνοντο. Ἐγὼ τέλος πάντων ἰσχυρίζομαι, ὅτι δὲν ἐπληρώνετο καὶ ὅτι δὲν ἐτόλμησε κανεὶς ὑπάλληλος νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὰ ἀνάκτορα τὴν ὀφειλομένην πληρωμήν.

§131ΣΙΜΟΣ. Πολλοὶ ἐτόλμησαν.

§132Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ μᾶς φέρετε τὰς ἀποδείξεις.

§133ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Φέρετε ἐσεῖς τὰς ἐναντίας ἀποδείξεις· ὁ καταμηνύων ἀποδεικνύει.

§134ΚΩΝΣΤ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπῆρες· σὺ θὰ ἀποδείξῃς· ὑπάρχει λογικὸς κανών.

§135Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σᾶς ἀνέφερα ἄλλοτε τὴν συνθήκην τῆς 5 Φεβρουαρίου 1832, ἥτις ἀπέδωκε τὸ στέμμα τῆς Ἑλλάδος μέ τινας ὑποχρεώσεις εἰς τὸν δευτερότοκον υἱὸν τοῦ Λουδοβίκου Βασιλέως τῆς Βαυαρίας Ὄθωνα. Αἱ ὑποχρεώσεις αὗται ἀφοροῦν δαπάνας, τὰς ὁποίας ὤφειλεν ὁ Βασιλεὺς τῆς Βαυαρίας νὰ χορηγήσῃ τότε εἰς τὸν υἱόν του ἐρχόμενον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀντὶ τοῦ θρόνου, τὸν ὁποῖον ἐλάμβανεν. Αὗται αἱ ὑποχρεώσεις δὲν ἐξετελέσθησαν, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας ἐπεβαρύνθη διὰ τῶν δαπανῶν αὐτῶν τὸ ἑλληνικὸν ταμεῖον, καὶ περὶ τούτου σᾶς εἶπον, ὅτι ὑπάρχει κατάλογος εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δημοσιευθεὶς τὴν παραμονὴν τῆς 3ης Σεπτεμβρίου ὑπό τινος ἐκδόσαντος τὰ πρωτόκολλα καὶ τὰς συνθήκας, τὰς ἀφορώσας τὴν ἀναγέννησιν καὶ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐν αὐτοῖς ὑπάρχει ἀπόδειξις ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ ἔπιπλα, τὰ ὁποῖα ἔδωκεν ὁ Βασιλεὺς τῆς Βαυαρίας εἰς τὸν υἱόν του τὰ ἐπληρώθη ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων φράγκων. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ὤφειλε νὰ πληρώσῃ αὐτὰ τὰ ἔπιπλα, τὰ δὲ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, εἶναι κακῶς πληρωμένα, καὶ ὀφείλει ὁ Βασιλεὺς τῆς Βαυαρίας νὰ τὰ ἐπιστρέψῃ μετὰ τοῦ τόκου, ἐν ἐλλείψει δὲ τούτου ὀφείλει νὰ τὰ πληρώσῃ ὁ Ὄθων καὶ οἱ κληρονόμοι του.

§136ΣΙΜΟΣ. Ἠξεύρετε ὅτι μένει ἀπλήρωτον τὸ χρέος τῆς Βαυαρίας; (θόρυβος).

§137ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Προσέτι διὰ τῆς συνθήκης ἐκείνης ὁ βασιλεὺς τῆς Βαυαρίας οὐ μόνον εἶχεν ἀναδεχθῆ νὰ χορηγήσῃ τὰ ἔξοδα τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ υἱοῦ του καὶ νὰ τὰ χορηγῇ ἐπὶ πολὺν χρόνον, μέχρις οὗ ἡ Ἑλλὰς φθάσῃ εἰς θέσιν οἰκονομικὴν νὰ δύναται νὰ τὰ χορηγῇ ἡ ἰδία, ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέραν ὑποχρέωσιν ἀνέλαβε νὰ χορηγῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν δαπάνην στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν ὑπαλλήλων, οὓς ἤθελε στείλει διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν οἱ μὲν εἰς τὸν στρατὸν ὡς διδάσκαλοι, οἱ δὲ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὑπηρεσίαν. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ὅλοι ὅσοι ἦλθον ὡς τοιοῦτοι ἐπληρώνοντο ἀπὸ τὸ ἑλληνικὸν ταμεῖον. Αὗται εἶναι αἱ ἀπαιτήσεις αἱ δικαιολογημέναι, αἱ ἀναμφίλεκτοι, τὰς ὁποίας οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ἵνα χαρισθῶσι τόσαι χιλιάδες διὰ τὴν τοβαλέταν τῆς Ἀμαλίας, ἡ ὁποία δὲν ἔχει ἀνάγκην αὐτῶν διὰ νὰ οἰκονομήσῃ τὰς ἀνάγκας της, ἐνῷ ἀπὸ τὸ ἄπορον ταμεῖον τῆς Ἑλλάδος πρόκειται νὰ θυσιασθοῦν 4,500,000 ἐπιβαλλόμενα ἐπὶ τοῦ ἔθνους, χάριν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα. Ἀλλὰ προσέτι ἐπεκαλέσθην καὶ τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως τῆς 3ης 7βρίου, ψήφισμα Συνελεύσεως ἀναγνωρισάσης, ὅτι ὑπάρχει ἀπαίτησις τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους κατὰ τοῦ Βαυαρικοῦ. Καὶ βεβαίως ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἄλλο μέσον νὰ ἱκανοποιηθῇ, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὑπάρχει κεφάλαιόν τι τοῦ Ὄθωνος, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισεν ἡ Ἑλλὰς νὰ τὸ χορηγήσῃ πρὶν ἱκανοποιηθῇ ἐξ αὐτοῦ ἡ ἰδία διὰ τὰς ἰδικάς της ἀπαιτήσεις. Ὅλαι αἱ ἀπαιτήσεις τῆς Ἑλλάδος κατὰ τῆς Βαυαρίας ὑποχρεόνουν αὐτὸν τὸν ἴδιον Ὄθωνα, διότι ἡ Βαυαρία καὶ ὁ βασιλεὺς αὐτῆς εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀνεδέχθησαν τὴν ὑποχρέωσιν ἐπὶ τῆς ἀναγορεύσεως τοῦ βασιλέως Ὄθωνος ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς Ἑλλάδος. Θέλετε λοιπὸν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα ὑμεῖς νὰ διαγράψητε καὶ νὰ χαρίσητε τοιοῦτον δῶρον (cadeau) εἰς τὴν χήραν τοῦ μακαρίτου· ἂν τοὐλάχιστον ἦτο ἄπορος, τὸ ἐννοῶ, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος δύναται γενναίως φερόμενον νὰ χορηγήσῃ μίαν δαπάνην πρὸς ἐκείνην τὴν Βασίλισσαν, ἡ ὁποία ἐχρημάτισεν ἄλλοτε ἐπὶ πολὺν χρόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὡς τοιαύτη· ἀλλὰ δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν περίστασιν ταύτην· πρόκειται νὰ τὴν καταστήσωμεν πλουσίαν μὲ τὴν ζημίαν τῆς Ἑλλάδος. (Ἐπιθυμῶ νὰ ἔλθῃ ὁ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι θὰ ἀναφέρω πράγματα γνωστὰ εἰς αὐτὸν καθὼς καὶ εἰς τὸν κύριον Δεληγιάννην· ἐπειδὴ ὁ κύριος Δεληγιάννης εἶναι παρὼν, ἀρκεῖ). Κύριοι, ὅταν συνέστη τὸ ὑπουργεῖον τοῦ 1864 ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ κυρίου Βούλγαρη καὶ ἀπεστάλη ὁ κύριος Τρικούπης εἰς Λονδῖνον, οὗτος ἔγραψεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι τὸ συμβούλιον τῶν τριῶν δυνάμεων ἔμελλε νὰ συνέλθῃ εἰς Λονδῖνον διὰ νὰ συντάξῃ πρωτόκολλον περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἀνακτόρων τοῦ Ὄθωνος. Συνεδρίαζεν ἀκόμη ἡ Συνέλευσις ἡ ἐκδώσασα τὸ ψήφισμα· ἑπομένως ἤμεθα τεθορυβημένοι, οὐχὶ διότι ἤθελεν ἐκεῖνο μᾶς ἐπιβάλει μίαν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν δὲν ὀφείλομεν, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ διὰ τὴν ταπείνωσιν καὶ τὴν προσβολὴν τοῦ νὰ συνταχθῇ ἓν τοιοῦτον πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε ἐθεώρει τὴν Ἑλλάδα ὡς ἄδικον εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἐπελαμβάνετο ν’ ἀποφασίσῃ κατ’ αὐτῆς· τότε τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀπεφάσισε, τῇ γνωμοδοτήσει καὶ ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐγνώριζα πόσην ἰσχὺν ἔχει ἡ γνωμοδότησις τῶν δικηγόρων τοῦ Στέμματος εἰς τὴν Ἀγγλίαν, καὶ προσεκλήθησαν ὅλοι οἱ δικηγόροι τῶν Ἀθηνῶν νὰ γνωμοδοτήσουν περὶ αὐτοῦ. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ Συμβούλιον ἐκεῖνο, ἐξαιρουμένων δύω μελῶν, ἀπεφάσισε παμψηφεὶ ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἀποζημιώσεως ὑπάρχει εἰς τὸν Βασιλέα Ὄθωνα.

§138Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐνθυμηθῆτε καλά.

§139Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐνθυμοῦμαι κάλλιστα, διότι ἔλαβα μέρος. Λοιπὸν τότε, κύριοι, κατὰ συνέπειαν τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης τῶν δικηγόρων, ἀποσταλείσης εἰς τὸν ἐν Λονδίνῳ κύριον Τρικούπην καὶ ἀνακοινωθείσης εἰς τὸ Συμβούλιον, τοῦτο διελύθη.

§140Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Καὶ ἐδῶ δὲν ἐνθυμεῖσθε.

§141Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διατί δὲν ἐφέρατε τὰ ἔγγραφα; Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διὰ νὰ φέρητε αὐτά.

§142Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὅταν μὲ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ καθὼς ἐσένα, ἐκείνη θὰ ἀποφασίσῃ, ἂν πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἢ ὄχι.

§143Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἄλλα ὡμιλήσατε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἄλλα ἔλεγον τὰ ἔγγραφα τὰ ἐπίσημα.

§144Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὄχι· τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς εἶναι ἐδῶ.

§145Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν σημαίνουν τὰ πρακτικά, τὸ πνεῦμά σας ποῖον ἦτο.

§146Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσητε, ὅταν ἔπρεπε.

§147Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀπήντησα, ὅτε ἐγὼ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον ν’ ἀπαντήσω.

§148ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐν τούτοις ἐγὼ σᾶς λέγω, κύριε ὑπουργέ, ὅτι ἄλλα σᾶς εἶπον νὰ καταθέσητε καὶ ἄλλα κατεθέσατε· καὶ ἐνῷ σᾶς εἶπον, ὅτι ἐλάβετε χρήματα δι’ ἕνα σκοπὸν καὶ τὰ διεθέσατε δι’ ἄλλον, μὲ διεψεύσατε· ἀλλ’ ἦλθε κατόπιν ἐπιστολὴ ἀπ’ αὐτὸν, ὅστις σοῦ τὰ ἔστειλε καὶ σὲ διέψευσεν ἐπισήμως.

§149Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Τὴν ἀπάντησιν σᾶς τὴν ἔδωσα.

§150ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἐπιμένω καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, διότι ὅ,τι καὶ ἂν σᾶς εἴπῃ ἐναντίον τῶν ὅσα σᾶς ἐξέθεσα δὲν εἶναι ἀληθῆ. Νὰ τὰ καταθέσῃ λοιπὸν καὶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις· μὲ αὐτὰ τὰ μέσα τὰ πλάγια δὲν πρέπει ν’ ἁρπάζηται ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Εἰσέρχεται ὁ κύριος πρωθυπουργός. Εἶπον, κύριε πρόεδρε, ὅτι κατὰ τὸ 1864 ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου ὑμεῖς προεδρεύετε, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ εἶχον μέρος, ὅταν ἀπεστείλαμεν τὸν κύριον Τρικούπην διὰ τὴν διαπραγμάτευσιν τῆς συνθήκης, αὐτὸς μᾶς εἰδοποίησε δι’ ἐγγράφου, ὅτι τὸ Συμβούλιον τοῦ Λονδίνου θὰ συνήρχετο διὰ νὰ ἐκδώσῃ πρωτόκολλον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀποζημίωσιν διὰ τὰ ἀνάκτορα τοῦ Ὄθωνος· αὐτὸ ἐτάραξε τὴν Κυβέρνησιν· καὶ φυσικῶς, διά τε τὸ πρᾶγμα καὶ τὴν ἠθικὴν προσβολὴν· ἐσκέφθημεν τότε τὶ ποιητέον, καὶ ἀπεφασίσθη νὰ ληφθῇ ἡ γνωμοδότησις τῶν δικηγόρων τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ὅστις νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῆς. Ὑμεῖς τότε προσεκαλέσατε τοὺς καλλιτέρους νομικοὺς καὶ δικηγόρους τῶν Ἀθηνῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἀναθέσατε τὸ ζήτημα περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἔθνους, ὡς πρὸς τὴν κυριότητα καὶ τὴν ἀποζημίωσιν, καὶ πάντες αὐτοὶ ἐκτὸς δύω τῶν σφόδρα Ὀθωνιστῶν εἶπον, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ὑπάρχει εἰς τὸν Βασιλέα Ὄθωνα, καὶ αὐτὴν τὴν γνωμοδότησιν ἐστείλαμεν εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ὅστις ἀνακοινώσας αὐτὴν εἰς τοῦτο διελύθη. Λέγω λοιπὸν ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν παρουσιάζεται ἡ ὑπόθεσις σήμερον, εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς τυφλοῖς ὄμμασι ν’ ἀκυρώσωμεν μίαν συνθήκην, χωρὶς νὰ λάβῃ μίαν προεξέτασιν καλλιτέραν, ἐντελεστέραν; Δὲν εἶναι αὕτη θυσία τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, τὸ νὰ ψηφίζηται αὕτη κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Πῶς, κύριοι, παραδέχεσθε τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ Ὄθωνος; τοῦτο εἶναι ζήτημα νομικὸν· εἰς τὴν Ἀγγλίαν οἱ μὴ νομικοὶ ἀντιπρόσωποι ἀπέχουν ἀφίνοντες εἰς τὰς γνώσεις τῶν νομικῶν τὴν λύσιν τοιούτων ζητημάτων (θόρυβος).

§151ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πετσάλη, εἰς ποῖον ὁμιλῆτε; ποῦ εἶναι ἡ Βουλή;

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτητε τὸν ῥήτορα.

§153ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸ προεδρεῖον· σᾶς λέγομεν ὅτι δὲν εἶναι ἀπαρτία καὶ σᾶς προκαλοῦμεν ν’ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον· καὶ νὰ παύσῃ ὁ κ. Πετσάλης, ἕως οὗ εὑρεθῇ πῶς εἶναι ἀπαρτία (θόρυβος).

§154ΤΙΝΕΣ. Εἶναι πολλοὶ εἰς τὰ δωμάτια.

§155ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Οἱ εἰς τὰ δωμάτια βέβαια ἔχουν ἀπεφασισμένην τὴν ψῆφόν των διὰ νὰ τὴν δώσουν ὑπὲρ (θόρυβος).

§156ΑΘ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Δὲν ἠμπορῆτε νὰ συζητήσητε, κύριε Πετσάλη, διότι δὲν εἶναι ἀπαρτία· πρέπει νὰ διαβασθῇ ὁ κατάλογος.

§157ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κ. πρόεδρε, ἡ Βουλὴ ἀπαιτεῖ νὰ ᾖναι παρόντες εἰς τὴν ψηφοφορίαν· ὅταν εἶναι εἰς τὰ δωμάτια, θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν ἔχουν διάθεσιν νὰ λάβουν μέρος εἰς τὴν συζήτησιν· μόλα ταῦτα εἶναι παρόντες (θόρυβος).

§158ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ὅταν σᾶς γίνεται αὐτὴ ἡ ἔνστασις, πρέπει ν’ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον.

§159Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀγορεύοντος ἑνὸς βουλευτοῦ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ διακοπή.

§160ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οὔτε ὁ βουλευτὴς δύναται ν’ ἀγορεύῃ εἰς Σῶμα μὴ νομίμως κατηρτισμένον. Ὁ κανονισμὸς λέγει κατὰ πᾶσαν στάσιν τῆς συζητήσεως δύναται νὰ γείνῃ αὕτη ἡ ἔνστασις, καὶ ἀμέσως ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος (θόρυβος).

§161ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἂς τελειώσῃ ὁ κ. Πετσάλης τὴν ὁμιλίαν του (θόρυβος).

§162ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ προστατεύω ὑπόθεσιν, ἥτις δὲν ἔχει φαίνεται τὰς συμπαθείας τῆς Βουλῆς.

§163ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν εἶναι Βουλή.

§164ΕΤΕΡΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Εἶναι.

§165ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ κύριοι, προστατεύω τὰ χρήματα τοῦ ἔθνους, τὰ ὁποῖά τινες θέλουν νὰ δωρήσουν, καὶ θέλω νὰ ὑπάρχῃ ἡ διαμαρτύρησίς μου ἐναντίον αὐτῆς τῆς πράξεως. Ἐξέρχονταί τινες βουλευταὶ ἐκ τῶν δωματίων. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος ὅστις ὑπηγόρευσε τὴν τόσον κατεσπευσμένην σύνταξιν τῆς συμβάσεως, αὐτὸ ἀρκεῖ νὰ ὑποδείξῃ τὸ πνεῦμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὑπηγορεύθη ἡ σύνταξίς της, διότι οὐδεμία ἀνάγκη τὴν ὑπηγόρευεν. Ἂν ἐφέρετο εἰς ἄλλην ἐποχὴν καλλιτέραν, ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τῆς πατρίδος, ὑπομονή. Εἶπον, καὶ ἐπαναλέγω, ποῖος ἐξ ὑμῶν θὰ δικάσῃ τὸ νομικὸν ζήτημα, ἀφοῦ ὅλοι οἱ νομικοὶ ἐκτὸς δύο ἠρνήθησαν τὸ δικαίωμα τὸν Ὄθωνα, ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις ἀπέσχεν; (θόρυβος).

§166Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Ἐξακολουθοῦν παρὰ πολὺ οἱ Πρέσβεις αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ ὡς ἀφοροῦν τὴν ἀξιοπρέπειαν....... (θόρυβος).

§167ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅταν πρόκειται ὅμως νὰ πληρώσῃ μία ἀπὸ τὰς κυβερνήσεις των γίνεται μέγας πάταγος εἰς τὰς βουλάς των. Τί τοὺς μέλλει αὐτοὺς δι’ ἡμᾶς; (θόρυβος). Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἔχει πίεσιν, διότι τὸ λέγει, ἀλλ’ ἡ Βουλή, ἡ ὁποία δὲν πιέζεται, πρέπει ἀνεπηρεάστως νὰ συζητήσῃ καὶ λύσῃ τὸ ζήτημα. Ἂν ἔχῃ δικαίωμα ὁ Ὄθων, διατί δὲν τὸ διεκδικοῦν οἱ κληρονόμοι του ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων; ὅπως δικάζονται αἱ μεταξὺ τῶν ἰδιωτῶν καὶ τοῦ δημοσίου διαφοραί; ὅταν τοῦτο δὲν ἔγεινε, διατὶ τοὐλάχιστον προηγουμένως νὰ μὴ γίνῃ καὶ εἷς εἰδικὸς νόμος ὅστις ν’ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν ἢ τὴν ἀποζημίωσιν, καὶ κατόπιν νὰ συνταχθῇ ἡ σύμβασις; διότι νόμος τοιοῦτος ἤθελε παραπεμφθῆ προηγουμένως εἰς ἐπιτροπὴν νομικῶν, νὰ σκεφθοῦν ὅπως λύσῃ τὸ ζήτημα, ἡ δὲ Βουλὴ νὰ ἔλθῃ κατόπιν νὰ γνωρίσῃ περὶ τίνος πρόκειται, καὶ εἰδικῶς νὰ συσκεφθῇ περὶ τοῦ ἀντικειμένου συντάττουσα τὸν νόμον. Κύριοι, λέγω ὅτι, εἴτε διὰ τοῦ ἑνὸς μέσου ἔπρεπε νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα εἴτε διὰ τοῦ ἑτέρου· ὁ ἄλλος αὐτὸς τρόπος τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος εἶναι ἄτακτος καὶ δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν εἰμὴ ν’ ἀφαρπάσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ψῆφόν της πρὸς ζημίαν τοῦ ἔθνους ἐπὶ 4½ ἑκατομμυρίων. Ὁπωσδήποτε ὅμως συλλογισθῆτε, ὅτι παραδεχόμενοι τὴν σύμβασιν, χωρὶς προηγουμένως νὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ τὰ δημόσια βιβλία τόσον τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅσον καὶ τῶν ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἵνα ἴδῃ, ποῖαι εἶναι αἱ ἀπαιτήσεις τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τοῦ Ὄθωνος καὶ τῶν κληρονόμων του, ἂν ψηφίσητε τοῦτο, πράττετε φανερὰν ἀδικίαν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὲν ὑπάρχει ὁ τρόπος νὰ ἱκανοποιηθῇ ὅταν μετὰ ταῦτα ἔλθῃ ἑτέρα κυβέρνισις καὶ ἀνακαλύψῃ τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν σήμερον. Ποῦ θὰ ὑπάγῃ αὕτη νὰ ζητήσῃ τὴν πληρωμήν; εἰς τὴν Βαυαρίαν; εἶναι ἀνόητον καὶ νὰ τὸ ρανταζόμεθα. Τέλος πάντων διὰ τὴν τιμὴν αὐτὴν τῶν κληρονόμων τοῦ Ὄθωνος καὶ τῆς μνήμης αὐτοῦ, ὅσοι εἶσθε Ὀθωνισταὶ, δὲν πρέπει νὰ ἀπαιτῆτε νὰ κυρωθῇ αὕτη ἡ σύμβασις, χωρὶς προηγουμένως νὰ ἐξετασθῇ ἂν χρεωστῇ ἡ Βαυαρία εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πόσα. Ποία εἶναι ἡ κατεπείγουσα ἀνάγκη, κύριοι;

§168ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχουν τοιαῦται ὑποχρεώσεις.

§169ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σᾶς παραπέμπω εἰς τὸ Συνέδριον ὅπου ὑπάρχει ὁ κατάλογος περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς εἶπον. Λοιπὸν, κύριοι, ἀρκετὰ ὑπερασπίσθην ὑπόθεσιν κατ’ ἐμὲ θεωρουμένην ἱεράν. Εἶσθε τόρα κύριοι νὰ κάμητε ὅ,τι θέλετε.

§170Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Κύριοι, δὲν εἶχον διόλου σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ἀλλ’ αἱ μετὰ τοσούτου θάῤῥους διαβεβαιώσεις τοῦ κυρίου Πετσάλη καὶ ἡ ἐπιμονή του εἰς τὸ νὰ παρευρεθῶ νὰ τὸν ἀκούσω λαλοῦντα μὲ ἀναγκάζουν νὰ λάβω τὸν λόγον. Εἶπον ἤδη εἰς τὸν κ. Πετσάλην διακόψας αὐτὸν ὅτι δὲν ἐνθυμεῖται· τοῦτο ἔρχομαι νὰ σᾶς ἐκθέσω· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα ἐπὶ τῆς περιουσίας τοῦ πρώην Βασιλέως Ὄθωνος ἐπὶ τῶν ἀνακτόρων ἄλλος θέλει λάβει τὸν λόγον νὰ τοῦ ἀπαντήσῃ· λέγω μόνον ὅτι ὑπάρχει μία κοινὴ συνείδησις ἐσχηματισμένη πρὸ πολλοῦ καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος περὶ τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ Ὄθωνος ἐπὶ τῶν ἀνακτόρων καὶ αὐτὴ ἐπενήργησε καὶ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἀπεφάνθη ὅτι ὀφείλεται ἀποζημίωσις, ὅτι ἐπιφυλλάττονται τὰ δικαιώματα τῶν τρίτων. Ὑπάρχει δὲ εὐτυχῶς ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου ὁ συνάδελφός μας ὅστις δύναται νὰ βεβαιώσῃ ἂν δαπάνῃ τοῦ Βασιλέως Ὄθωνος ἐγένετο ἄλλοτε τὸ ἀνάκτορον. Τώρα μεταβαίνω εἰς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ὁ Κ. Πετσάλης. Ὁ κ. Πετσάλης σᾶς εἶπεν ταῦτα, ὅτι ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τοῦ 1864 τοῦ προεδρευομένου καὶ τότε ὑπὸ τοῦ νῦν ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ κυρίου Βούλγαρη, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ εἶχον μέρος ὡς καὶ ὁ κ. Πετσάλης, συνεστήσαμεν συμβούλιον δικηγορικὸν διὰ νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τῆς ἀξιώσεως αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος ἀποζημιώσεως τοῦ Ὄθωνος, καὶ ὅτι τὸ συμβούλιον αὐτὸ ἐγνωμοδότησεν ὅτι δὲν εἶχε δικαίωμα ἀποζημιώσεως ὁ μακαρίτης Βασιλεὺς Ὄθων· εἶπον ὅτι δὲν ἐνθυμεῖται· καὶ τῳόντι, καθόσον ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, τὸ δικηγορικὸν συμβούλιον ἀπεφάνθη ὅτι δὲν εἶχε δικαίωμα ἰδιοκτησίας ὁ Ὄθων· διότι τότε ἐπεκράτει καὶ ἡ γενικὴ ἰδέα εἰς ὅλους ὅτι ποτὲ τὸ ἀνάκτορον δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀφήσωμεν νὰ θεωρηθῇ ὡς τοιοῦτον, διότι περιμένομεν νέον Βασιλέα· ἀφ’ ἑτέρου ὅμως νὰ ἐξασφαλισθῇ τις ἀποζημίωσις εἰς τὸν πρώην βασιλέα καὶ τοὺς κληρονόμους αὐτοῦ. Τὸ δικηγορικὸν συμβούλιον δὲν ἀπεφάνθη λοιπὸν ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως. Ὅταν ἐγράψαμεν εἰς τὸ Λονδῖνον, ἀφοῦ ἐπληροφορήθημεν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ζητήσουν αἱ Δυνάμεις ἐπισήμως ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν τὴν ἀποζημίωσιν τὴν ὁποίαν ἐθεώρουν ὀφειλομένην εἰς τὸν πρώην Βασιλέα Ὄθωνα καὶ ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ λόγος ἐν τῇ συνθήκῃ, διὰ τῆς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ παραχωρηθῇ ἡ Ἑπτάνησος εἰς τὴν Ἑλλάδα, τοῦτο μᾶς ἐτάραξεν, ὄχι τὸ ἄλλο, διότι σᾶς εἶπον ποία γενικὴ συνείδησις εἶχε σχηματισθῇ· πῶς ἐντὸς μιᾶς συνθήκης ἄλλοτε περὶ παραχωρήσεως τῆς Ἑπτανήσου εἰς τὴν Ἑλλάδα κατεχωρήθη ἄρθρον δι’ οὗ ἐβίαζον τὴν Ἑλλάδα καὶ ἠνάγκαζον τὸν Ὄθωνα. Τότε ἔσπευσα νὰ εἰδοποιήσω τὸν κ. Τρικούπην ὅτι δὲν ὑπῆρχε τότε τοιαύτη ἰδέα νὰ ἀδικήσωσι τὸ Βασιλέα καὶ τοὺς οἰκείους του καὶ τὸν διέταξα νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ψηφίσματος διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐκφράσῃ ὅ,τι ἐξέφρασεν ἡ Συνέλευσις· καὶ μολαταῦτα, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶπεν ὁ κ. Πετσάλης, αἱ Δυνάμεις προέτρεψαν τὴν ἑλ. Κυβέρνησιν νὰ προβῇ ἐν τάχει εἰς τὴν ἀποζημίωσιν αὐτὴν καὶ νὰ ἀπαντήσῃ (θόρυβος).

§171ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε ὅτι ἡ μεταβολὴ ἔφερε πολλὰ μεγάλα καὶ καλὰ εἰς τὸν τόπον πράγματα· οὐχ’ ἧττον ὅμως πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν ἕνα δίκαιον φόρον καὶ εἰς τὴν μνήμην τοῦ μακαρίτου Βασιλέως Ὄθωνος, διότι ἐπὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ, ἂν καὶ δὲν εἴχαμεν ὅλας τὰς ἐλευθερίας, τὰς ὁποίας τώρα ἔχομεν, ἐγένοντο πολλαὶ εὐεργεσίαι εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ὑποστηρίζων τὶς αὐτὴν τὴν συνθήκην δὲν πράττει τίποτε ἄλλο παρὰ ἀποδίδει δικαιοσύνην τὴν ὁποίαν δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ τις καὶ εἰς τοὺς ἐχθρούς του. Ὁ κ. Πετσάλης εἰς ἄλλην ἡμέραν ἐπὶ τῷ προϋπολογισμοῦ λαβὼν τὸν λόγον ἐστηρίχθη εἰς ἓν δίκαιον τῆς Εὐρώπης ἐπὶ τῶν βασιλέων, καὶ ἐκεῖ ἀνέφερεν ὅτι οἱ βασιλεῖς δὲν ἔχουν κανὲν δικαίωμα ἰδιοκτησίας, διότι νομίζουν ὅτι οἱ βασιλεῖς δὲν ἔχουν περιουσίαν, καὶ ὅτι ἡ περιουσία αὐτῶν εἶναι περιουσία τοῦ ἔθνους. Ἀπαντῶ ὅμως εἰς τὸν κ. Πετσάλην ὅτι δὲν ἐνθυμεῖται καλῶς τὸ δίκαιον τῶν πραγμάτων· ὅτι τῳόντι ἀπὸ τοῦ 13 αἰῶνος μέχρι τοῦ 19 ὑπῆρχεν ἐν μέρει ἰσχύον αὐτὸ τὸ δίκαιον νὰ θεωρῶνται οἱ βασιλεῖς ὅτι δὲν ἔχουν χωριστὴν περιουσίαν παρὰ συγχέεται ἡ περιουσία των μὲ τὴν τοῦ Κράτους· ὁ Ἑῤῥῖκος ὁ Δʹ. μάλιστα λέγει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἀναβαίνων τὸν θρόνον συγχέει τὴν περιουσίαν του μὲ τὴν τοῦ ἔθνους· ὥστε ὅσα αὐτὸς ἔχει εἶναι τοῦ ἔθνους καθὼς καὶ ὁ Βασιλεύς· ἀλλ’ ἕτερος Βασιλεὺς κατόπιν διὰ ψηφίσματος ἀπέῤῥιψεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν καὶ εἶπεν ὅτι ὅσα ἔχει ὁ Βασιλεὺς ἀναβαίνων εἰς τὸν θρόνον εἶναι ἰδιοκτησία του καὶ δύναται νὰ τὰ διαθέσῃ, ὅπως θέλει, καὶ ὅσα ἀποκτήσει μετὰ ταῦτα. Τὴν ἀρχὴν ἐκείνην τὴν παλαιὰν τὴν ἐσεβάσθη ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1789· ἀλλὰ τότε ἦτο συμφέρον εἰς αὐτοὺς, διότι ἐδήμευσαν τὰ χρήματα τοῦ Βασιλέως, καὶ ἦλθε τὸ ζήτημα ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει δικαίωμα ἰδιοκτησίας, ἀλλ’ ἐὰν ἀποθάνῃ ἀδιάθετος, αὐτὴ ἡ ἰδιοκτησία μεταβαίνει εἰς τὸ ἔθνος.

§172Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχεις πολὺ λάθος εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα.

§173ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 1830, ὅταν ἦλθεν ὁ Λουδοβῖκος, ἔῤῥιψεν ἀναφανδὸν αὐτὴν τὴν ἰδέαν πρὸ τῆς ἀναβάσεώς του εἰς τὸν θρόνον καὶ ἐδώρησε τὴν ἰδιοκτησίαν του, μετὰ ταῦτα ὅμως ἔφερε νόμον διὰ τοῦ ὁποίου ἐκηρύχθη ὅτι ἡ ἰδιοκτησία τὴν ὁποίαν εἶχε πρὶν καὶ κατὰ τὴν ἀνάβασίν του εἰς τὸν θρόνον εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ Βασιλέως, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ διαθέσῃ ὅπως θέλει· ἰδοὺ ποῦ ἔγκειται τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ ἀρχὴ, ὅτι οἱ Βασιλεῖς δὲν ἔχουν ἰδίαν περιουσία καὶ ὅ,τι ἀπέκτησαν αὐτὸ μεταβαίνει εἰς τὸ ἔθνος· ἀλλὰ ἐκεῖ ὑπάρχουν ἰδιαίτερα κτήματα τοῦ στέμματος, τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ Βασιλεῖς. Καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ Βασιλεὺς καὶ ἱδρυτὴς τῆς ἐλευθερίας τῆς Ἀγγλίας διότι ἐδώρησεν εἰς πολλοὺς φίλους του κτήματα τοῦ στέμματος κατηγγέλθη· ἀλλὰ ἡ Συνέλευσις δὲν ἠδυνήθη νὰ τὰ ἀποσπάσῃ, ἀλλὰ παρετήρησεν εἰς τὸν Βασιλέα ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπολλοτριόνῃ τὰ κτήματα τοῦ στέμματος καὶ νὰ καθιστᾷ τοὺς διαδόχους δυστυχεῖς. Βλέπετε λοιπὸν ὅ,τι ὑπάρχει ἐκεῖ καὶ ὅ,τι συμβαίνει· Ἀφοῦ λοιπὸν ἀποδεικνύεται ὅτι οἱ Βασιλεῖς ἔχουν ἰδιοκτησίαν, ἕπεται ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ τῷ ἀρνηθῇ καὶ λόγῳ εὐγνωμοσύνης καὶ λόγῳ δικαίου. Ἀφοῦ λοιπὸν οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα δὲν ἠμπορεῖ ἡ Κυβέρνησις παρὰ νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις. Μετὰ ταῦτα, κύριοι, ἔρχομαι εἰς μερικὰς ἀπαιτήσεις τὰς ὁποίας παρέστησεν ὁ κ. Πετσάλης, ὅτι ἔχει τὸ ἔθνος ἐναντίον τοῦ Ὄθωνος, ἀλλὰ ταύτας δὲν τὰς ἀπέδειξεν.

§174Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ νὰ τὰς ἀποδείξω;

§175ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσεῖς, ὅστις φέρετε αὐτὰς τὰς ἐνστάσεις καὶ τὰς ἀπαιτήσεις, ἔπρεπε νὰ φέρετε τὰς ἀποδείξεις ὅτι τὸ ἔθνος ἔχει νὰ λάβῃ αὐτὸ καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν διὰ νὰ πεισθῶμεν ὅτι ὑπάρχουν τοιαῦται ἀπαιτήσεις· ἐκτὸς τούτου τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ἀποκλείεται· οἱ κληρονόμοι ἀφίχθησαν εἰς ἡμᾶς νὰ κανονίσωμεν τὰς ἀπαιτήσεις μας καὶ ὡς ἐκ τούτου συνεστήσαμεν τὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ἔκαμεν αὐτὴν τὴν σύμβασιν. Κατὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἐτηρήθησαν τὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους, διότι ἐνεπιστεύθημεν τὴν ἐκτίμησιν εἰς τοὺς πλέον ἱκανωτέρους ἀξιωματικούς. Βλέπετε ὅτι μόνον 4000000 ἐξετίμησαν αὐτά, ἐνῷ ἄλλοι νομίζουν ὅτι ἀναβαίνουν εἰς 7,500,000 δραχ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ὁποῖα ἔχουν δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσουν. Ἂν προσθέσωμεν λοιπὸν εἰς τὰ 7,500,000 καὶ τὸν τόκον θ’ ἀναβῇ τὸ ποσὸν εἰς 11,000,000. Ὅταν λοιπὸν ἀντὶ ἀπαιτήσεως 11,000,000 δρ. προτείνουν σύμβασιν 4½ νομίζετε ὅτι εἶναι πολλά;

§176Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ εἰς δύο ζητήματα θέλω ἐνασχοληθῆ, πρῶτον εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ σᾶς παραστήσω ὅπως δὲν εἶναι· καὶ δεύτερον εἰς τὸ ζήτημα, ἐὰν σήμερον ὀφείλεται παρὰ τῆς Ἑλλάδος ἀποζημίωσις. Εἶχον μέρος, κύριοι, εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ εἶμαι εἰς καλλιτέραν κατάστασιν παρὰ τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ γνωρίζω τί ἐπράχθησαν καὶ τί ζητήματα ἐλύθησαν. Τὸ συμβόλαιον συνήφθη δίς, καὶ ἐνθυμοῦμαι καλὰ αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ μάρτυρα.

§177ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κατὰ τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ Ὄθωνος;

§178Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα. Λέγω λοιπὸν ἔχω καὶ ἄλλους μάρτυρας· εἴπομεν ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ἰδιοκτησίας ὁ Ὄθων, καὶ διατί τὸ εἴπομεν; διότι τὰ ἀνάκτορα ἀνηγέρθησαν διὰ μαρμάρων ἐκ τῶν ἐθνικῶν λατομείων, καὶ διότι τὸ ταμεῖον τὸ Ἑλληνικὸν, τὸ δημόσιον, ἀπεζημίωσεν ὅλους τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν γηπέδων· ἡ ἀρχὴ λοιπὸν ὅτι τὰ ἐπικείμενα τοῖς ὑποκειμένοις, ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ. Εἴπομεν λοιπὸν ὅτι καμμία ἀπαίτησις ὁποιασδήποτε ἰδιοκτησίας δὲν ὑπάρχει· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα τὸ ἀφήσαμεν εἰς τὰ δικαστήρια. Καὶ ἂν ἰσχύῃ σήμερον ἡ ἀρχὴ ὅτι οἱ Βασιλεῖς δύνανται νὰ ἀποκτήσουν ἰδιοκτησίαν, ὡς μᾶς ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἰσχύει ἡ ἀρχὴ ἡ ἑτέρα. Λοιπὸν δὲν ἔχει δικαίωμα ἰδιοκτησίας. Ἔρχεται λέγω τώρα ἡ ἐθνικὴ συνείδησις ἡ ἐσωτερικὴ καὶ ἐξωτερική· ἀλλὰ τί εἶναι συνείδησις, εἶναι τυφλὸν πρᾶγμα. (θόρυβος). Εἶναι λοιπὸν ζήτημα ἁπλοῦν, κατ’ ἐμὲ· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ πρωτόκολλον πρέπει νὰ μᾶς δώσητε ὅλα αὐτὰ τὰ ἔγγραφα νὰ τὰ ἴδωμεν, ἐὰν ὑπάρχουν καὶ τί περιέχουν. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ ζήτημα τῆς Συνελεύσεως. Πραγματικῶς ἡ Συνέλευσις ἐκήρυξεν ἐθνικὴν ἰδιοκτησίαν τὸ οἰκόπεδον· ἡ ἀποζημίωσις δὲν εἶναι εἰμὴ ἀντικατάστασις τῆς ἀξίας· ὅταν τὸ δημόσιον καταλαμβάνῃ ἓν κτῆμα, κατὰ τὸν νόμον μας, ἐὰν διὰ δημοσίαν ἀνάγκην τὸ λαμβάνῃ, δὲν δίδει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τὸ δικαίωμα νὰ τὸ διεκδικήσῃ, ἀλλὰ νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν· πρέπει ὅμως νὰ ᾖναι κύριος διὰ νὰ ζητήσῃ· μὴ ὢν κύριος, οὔτε ἰδιοκτησίαν δὲν ἔχει, οὔτε δικαίωμα ἀποζημιώσεως. Ὅταν ἡ Συνέλευσις ἐκήρυξεν ἐθνικὴν ἰδιοκτησίαν τὸ κτῆμα αὐτὸ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζητηθῇ ἀποζημίωσις πλέον.

§179ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Συνομολογεῖτε ὅτι τὰ ἀνάκτορα ἐγένοντο δαπάνῃ τοῦ Ὄθωνος;

§180Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ ἀποδείξητε πρῶτον δαπάνῃ τίνος ἐγένοντο, καὶ ἔπειτα νὰ ζητῆτε ἀποζημίωσιν. Ἅμα ἐκηρύχθη αὐτὸς μὴ ἰδιοκτήτης, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως.

§181ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ἦτον κακῆς πίστεως κάτοχος κατ’ ἐσέ.

§182Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λοιπὸν λέγω ὅτι ἡ ἀποζημίωσις ἀντιπροσωπεύει τὴν ἀξίαν· ἀποζημίωσις δὲ δὲν δύναται νὰ δοθῇ εἰς μὴ κύριον. Τὰ ἀνάκτορα δὲ, ἐπειδὴ οἰκοδομήθησαν ἐπὶ δημοσίου οἰκοπέδου, εἶναι ἐθνικά. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην ἰδέαν τὴν περὶ τρίτου, κακῶς ἐνοήθη τοῦτο, διότι οἱ ἐνδιαφερόμενοι πρέπει νὰ ᾖναι δύω, ἑπομένως μεταξὺ τῶν τρίτων δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ καὶ ὁ Ὄθων. (θόρυβος).

§183Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὑπάρχει, κύριοι, μία παροιμία Ἀγγλικὴ, ὅτι αἱ βεβαιώσεις, ἵνα μὴ εἴπω τὰ ψεύματα, ὅταν ἔρχωνται ἀπὸ μακρόθεν εἶναι πιστευτά. Νομίζω, ὅτι οἱ κ. ὑπουργοὶ ὤφειλον νὰ διϊσχυρισθοῦν τὸ ἐναντίον ἀφ’ ὅ,τι ἐγὼ διϊσχυρίζομαι καὶ νὰ μὴ στηριχθῶσιν ἐπὶ ἁπλῶν βεβαιώσεων. Εἴπομεν ὅτι θέλομεν ἔγγραφα καὶ ἔγγραφα ἐπίσημα· εἰς ποῖον θὰ χρησιμεύσωσι τὰ ἔγγραφα; θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς σᾶς, ἀλλὰ δὲν κρέμαται ἀπὸ σᾶς νὰ παραδεχθῆτε ἢ μὴ τὴν σύμβασιν ἄνευ συζητήσεως εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἀναγκαῖα τὰ ἔγγραφα. Τότε διατὶ δὲν φέρετε ὅσα ἔγγραφα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς; Δὲν παραδέχομαι, καὶ ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ κ. Δεληγιάννης, ὅτι ὑπῆρξε πρωτόκολλον. Πρωτόκολλον, κύριοι, συντεταγμένον περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως δὲν μένει ἀπόκρυφον, καὶ ἂν οἱ ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος δὲν τὸ ἐδημοσίευαν ἤθελε τὸ δημοσιεύσει ἡ Εὐρώπη, ὅπου δὲν μένει τι ἄγνωστον εἰς τὴν δημοσιότητα. Μάλιστα πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἦτο ὁ κ. Δεληγιάννης ὑπουργὸς, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ἐὰν δὲν ἀποδεικνύεται, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν, ὅτε εἴμεθα ὁμοῦ ὑπουργοὶ, τοιοῦτον πρωτόκολλον βεβαίως δὲν συνετάχθη. Εἰς τὰς βεβαιώσεις ὑμῶν τῶν νῦν ὑπουργῶν ἀντιτάττω τὴν ἰδικήν μου· ὅθεν πρέπει νὰ φέρητε ἔγγραφα ἵνα ἀποδείξητε τὴν πρότασίν σας.

§184Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀδιάφορον.

§185Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πολὺ ἀδιαφορῶ κἀγὼ περὶ τῆς πίστεως, τὴν ὁποίαν σεῖς παρέχετε. Σεῖς οἱ ὀθωνισταὶ ὅσον θέλετε ὑποστηρίζετε παρανόμους πράξεις (θόρυβος).

§186ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅπως ἤμην πρῶτα Ὀθωνιστὴς, εἶμαι καὶ τώρα Γεωργιστὴς (θόρυβος).

§187ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὴν ἱερότητα τῆς ἐπαναστάσεως, αὐτὴ καθιέρωσε νέαν τάξιν πραγμάτων, δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε.

§188ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ, κύριοι, ὁ καιρὸς ἐπείγει θὰ προσθέσω δύω λέξεις, καὶ ἂς μὲ συγχωρήσῃ ἡ Βουλὴ, διότι δὲν δύναμαι ν’ ἀφήσω τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ κ. Δεληγιάννη, χωρὶς νὰ τοὺς ἀντικρούσω· ὅτι δηλαδὴ εἶναι διάφορα τὰ πράγματα καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὴν γνωμοδότησιν καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἀποτέλεσμα. Ὀφείλεται μόνον εἰς τὴν γόνιμον φαντασίαν τοῦ Κ. Δεληγιάννη ἡ διαβεβαίωσις ὅτι τὸ συμβούλιον ἔμελλεν ἐντὸς τοῦ πρωτοκόλλου περὶ παραχωρήσεως τῆς Ἑπτανήσου νὰ θέσῃ διάταξιν περὶ ἀποζημιώσεως τοῦ Ὄθωνος ἕνεκα τῶν ἀνακτόρων. Τὸ ἄτοπον, τὸ ἄηθες, τὸ ἄλογον τοιαύτης ἰδέας, ἕκαστος δύναται νὰ ἐννοήσῃ, οἱ δὲ πληρεξούσιοι μεγάλων δυνάμεων δὲν δύνανται νὰ ὑποπέσωσιν εἰς τοιαῦτα μεγάλα λάθη. Ὡς πρὸς τὰς νομικὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἐξετύλιξεν ἐνώπιόν σας περὶ τοῦ ὅτι ἡ ἀρχὴ, ὅτι οἱ βασιλεῖς εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν ἔχουν ἰδιοκτησίαν ἀνῃρέθη κατὰ τὸ 1830 διὰ νόμου τῆς Βουλῆς, ἐγὼ αὐτὸς καί τοι νομικὸς δὲν τὸ γνωρίζω, ἀλλὰ δὲν χρησιμεύει ποσῶς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο. Κατὰ τὸ 1830 ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ὑπῆρχε, διότι ὁ Φίλιππος τὴν προτεραίαν τῆς παραδοχῆς τοῦ θρόνου ὑπ’ αὐτοῦ μετεβίβασε τὴν ἰδιαιτέραν περιουσίαν του εἰς τὴν οἰκογένειάν του. Ἐὰν μετὰ ταῦτα κατηργήθη μοῦ εἶναι ἀδιάφορον.

§189ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τώρα ὑπάρχει ἐπὶ Ναπολέοντος τρίτου.

§190ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ δείξω νομομάθειαν, ἀλλ’ ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος εἶσθε νέηλυς εἰς τὰ νομικὰ, ἔχετε ἀνάγκην νὰ κάμητε ἐπίδειξιν. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζονται σήμερον εἰς τοὺς βασιλεῖς τῆς Γαλλίας, ἢ ἑτέρου μέρους τῆς Εὐρώπης, πρόκειται περὶ τοῦ ἀρχαίου δημοσίου δικαίου τῆς Εὐρώπης, τὸ ὁποῖον διεῖπε καὶ τὴν Γαλλίαν μέχρι τοῦ 1830. Καὶ λέγω, ὅτι παρ’ ἡμῖν βεβαίως δὲν ὑπάρχει ῥητῶς οὐδεμία ἀρχὴ καθιερωμένη, ἀλλ’ ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ γενικὸν δημόσιον δίκαιον τῆς Εὐρώπης, δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν λέγω δὲ ὅτι πρέπει ἀλλ’ ὅτι δυνάμεθα. Εἶναι ζήτημα τοῦτο, περὶ τοῦ ὁποίου ἕκαστος δύναται νὰ ἔχῃ διάφορον γνώμην. Ὡς πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, ἐκεῖ, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἡ νομοθεσία πρὸς τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι περιπεπλεγμένη. Ἀλλὰ τὸ περιστατικὸν, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν. Ὁ Γουλιέλμος γʹ. θέλων ἀνταμείψῃ τινὰς Ἰρλανδοὺς, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἀγγλίας ἐκ τῆς τυραννίας Ἰακώβου Βʹ., ἀνθρώπους ἱκανοὺς, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ του, καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον πολλὰ θυσιάσει εἰς τὴν γενομένην ἐπανάστασιν, ἠθέλησε, λέγω, νὰ τοὺς ἀνταμείψῃ, χορηγῶν αὐτοῖς μέρος κτημάτων ἐκ τῶν τοῦ στέμματος, ἀλλὰ τὰ κτήματα τοῦ στέμματος τῆς Ἀγγλίας δὲν εἶναι ἰδιαίτερα τῶν Βασιλέων της, ὥστε νὰ δύνανται κατὰ βούλησιν νὰ τὰ διαθέτωσιν, ἀλλ’ εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, κτήματα τοῦ ἔθνους, τῶν ὁποίων οἱ Βασιλεῖς ἔχουν μόνον τὴν χρῆσιν· διὰ νὰ τὰ διαθέσωσι δὲ ὑπὲρ προσώπων, ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς συναινέσεως τῶν νομοθετικῶν σωμάτων. Διὰ τοῦτο τὸ κοινοβούλιον δὲν ἐνέδωκεν εἰς τὴν τοιαύτην αἴτησιν τοῦ Γουλιέλμου· ὅθεν αὐτὸς ἀπεφάσισε νὰ χορηγήσῃ εἰς αὐτοὺς ἀπὸ τὸ ἰδιαίτερόν του ταμεῖον ἱκανὰς χιλιάδας λιρῶν.

§191ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§192Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν ἀνεγνώσατε καλῶς τὴν ἱστορίαν.

§193ΖΕΡΒΑΣ. Ὅστις θέλει νὰ μάθῃ τὴν ἱστορίαν, ἂς ὑπάγῃ εἰς τὸ σπῆτί του (θόρυβος).

§194Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὑμεῖς πρόκειται νὰ ψηφίσητε 4½ ἑκατομμύρια ὑπὲρ τῆς Ἀμαλίας· κάμετε τοὐλάχιστον ὀλίγην ὑπομονὴν, συγχωρήσατε καὶ εἰς ἡμᾶς νὰ ὁμιλήσωμεν.

§195Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Διαθέτομεν τόσα ἵνα κερδήσωμεν περισσότερα.

§196Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ἀνάκτορον τοῦ Ὄθωνος δὲν ἔχει πολὺ μικρὰν ἀξίαν ὡς ἀντικείμενον ἀπαιτήσεως μεταξὺ ἰδιωτῶν. Εἷς ἰδιώτης δὲν ἤθελε προσφέρει χωρὶς τὸ ἔδαφος τὸ ὁποῖον εἶναι ἐθνικὸν οὔτε 500,000 δραχμῶν. Τὸ ἔδαφος εἶναι τοῦ ἔθνους οὐ μόνον ἀλλὰ καὶ τὰ μάρμαρα αὐτά. Μόνον εἰς βασιλέα τοιαύτη οἰκοδομὴ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, καὶ ἐπειδὴ οἱ κληρονόμοι τοῦ Ὄθωνος δὲν δύνανται νὰ κάμωσι χρῆσιν, εὑρίσκονται ἠναγκασμένοι νὰ τὸ δώσουν, εὐχαριστούμενοι, καὶ μὲ 500 χιλιάδας δραχμῶν. Τὰ 4½ ἄρα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα δίδετε, εἶναι ἀποζημίωσις ὑπερβολική. Αὐτὸ σᾶς λέγω· διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐξετίμησαν τὰ ἀνάκτορα, δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν παρὰ τὴν ὕλην, οὐχὶ δὲ καὶ τὰς εἰδικὰς περιστάσεις εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται τὸ ἀνάκτορον, νὰ μὴ ᾖναι ἀγοράσιμον, νὰ μὴ ᾖναι ἐμπορεύσιμον καὶ νὰ δέχετε τὸν νόμον τοῦ θέλοντος νὰ τ’ ἀγοράσῃ. Προσέτι, κύριοι, παρατηρήσατε τὴν γλισχρότητα περὶ τῆς ὁποίας δὲν ἤθελον νὰ κάμω λόγον (διότι ἐγένετο λόγος περὶ δικαιωμάτων), ἂν δὲν μοὶ ἐδίδετο ἀφορμή· οἱ κληρονόμοι τοῦ Ὄθωνος ἐζήτησαν καὶ ἑνὸς μηνὸς μισθοδοσίαν τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε προφθάσει νὰ λάβῃ πρὸ τῆς πτώσεώς του. Ἂν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι τοσοῦτον μικρὰ πράγματα συμπεριέλαβον εἰς τὰς ἀπαιτήσεις των πρέπει ὑμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους νὰ μὴ ἀποφασίσητε μὲ τόσην εὐκολίαν τὴν παραχώρησιν τῶν 4½ ἑκατομμυρίων. Προσέξατε!

§197ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§198ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διότι δὲν εἴμεθα πλήρεις (θόρυβος).

§199ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (ἐκ δεξιῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε δεκαπέντε.

§201ΕΤΕΡΟΙ. (Ἐγειρόμενοι). Εἴμεθα δεκαπέντε.

§202Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὴ κάμνετε παρανομίας, θὰ πετάξετε τὰ χρήματά μας· μὴ συγχύσητε καὶ τὴν ψῆφόν μας· πρέπει ὁ καθεὶς νὰ γνωρισθῇ (θόρυβος).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν σύμβασιν λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν σύμβασιν διὰ ψήφων 92 κατὰ 18 ἀρνηθέντος ἑνός. Ἔχομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ σμύριδος.

§205ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὀρυκτὸν τῆς Σμύριδος περιῆλθεν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου ἀπὸ τοῦ ἔτους 52. Ἀφοῦ ἐπὶ δύω ἔτη διετέθη, καὶ δὲν ἐπέφερεν ἀνάλογόν τι ποσὸν ὁ τότε ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνδίδων εἰς εἰσηγήσεις καὶ προτάσεις ὁμοίας μὲ τὰς σημερινὰς, ἀπεφάσισε νὰ διαθέσῃ πολυετῶς τὸ ὀρυκτὸν τοῦτο καὶ τὸ παρεχώρησεν εἰς ἕνα ἐργολάβον, ὅστις ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ παραλαμβάνῃ 40,000 καντάρια σμύριδος ἀπὸ τὰ παράλια τῆς Νάξου, πληρώνων αὐτὰ πρὸς 12 δραχμὰς κατὰ καντάριον. Τὸ μέτρον τοῦτο ἐφάνη κατ’ ἀρχὰς λίαν ὠφέλιμον διὰ τὸ δημόσιον, διότι κατὰ τὰ δύω προηγούμενα ἔτη, δὲν εἶχε δυνηθῆ τὸ δημόσιον νὰ διαθέσῃ εἰμὴ 25–30 χιλιάδας ἐνῷ διὰ τῆς πολυετοῦς μισθώσεως ἐφαίνετο ἐξασφαλιζομένη ἡ διάθεσις 40,000 κανταρίων, καὶ ἐπὶ τιμῇ ἀνωτέρᾳ τῆς προσφερομένης........ (θόρυβος)........ Ἐπειδὴ, κύριοι, ἡ ὥρα εἶναι περασμένη καὶ ὡς παρατηρῶ δὲν ἔχετε πολὺν διάθεσιν ν’ ἀκούσητε, ἀποσύρομαι καὶ διαμαρτύρομαι κατὰ τοῦ μέτρου τὸ ὁποῖον ἔθεσεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἐνέργειαν νὰ φέρῃ εἰς συζήτησιν νομοσχέδιον τόσῳ σπουδαῖον εἰς τοιαύτην ὥραν, καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς συνόδου· (θόρυβος) (ὁ ῥήτωρ καταβαίνει τοῦ βήματος).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἕτερος τὸν λόγον;

§207Ε. ΣΙΜΟΣ. Ἐὰν ὁ κύριος προαγορεύσας, ἢ μᾶλλον ἡμιαγορεύσας δὲν ἤθελεν ἀναβῆ τὸ βῆμα, οὔτε ἐγὼ δὲν ἤθελα ἔχει τοιαύτην διάθεσιν. Ἐπειδὴ ὅμως ἀνεμνήσθη παρελθουσῶν ἐποχῶν καὶ ἤθελεν ἴσως νομισθῆ ὅτι ἡ παροῦσα ὑπόθεσις ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τι κοινὸν μὲ τὸ παρελθὸν ἐκεῖνο, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ δώσω ἐνταῦθα μερικὰς διασαφήσεις. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔγειναν παρ’ ἄλλων κατὰ τὸ παρελθὸν ἀπόπειραί τινες αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπέτυχον, εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι ἦλθε μετὰ ταῦτα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὸ ἄλλο μέτρον τὸ τῆς ἐλευθέρας πωλήσεως· καὶ οὗτος εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1859. Ἐγὼ ἐλθὼν ἐπροκάλεσα τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον προσδιώρισε τὰς ἕνδεκα δραχμὰς κατὰ καντάριον ἐν Σύρῳ, καὶ ἄφινεν ἐλευθέραν τὴν πώλησιν. Ἀπὸ τότε μέχρι τοῦδε, καὶ μέχρι πρὸ ὀλίγου δηλαδὴ, τὸ σύστημα τοῦτο τῆς πωλήσεως ἐξηκολούθει. Καὶ προϋπολογίσθη μὲν τὸ πωληθησόμενον ποσὸν εἰς 40,000 κανταρίων κατ’ ἔτος, πραγματικῶς δὲ δὲν ἀνέβη εἰς 30,000 καντάρια κατὰ μέσον ὅρον. Δὲν ἐλήφθη δηλαδὴ ποσὸν ἄλλο ἀκαθάριστον ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἢ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, εἰμὴ κατὰ μέσον ὅρον ὀλιγώτερον τῶν 330,000 δραχμ. Ἑπομένως ἐν τοιαύτῃ περιστάσει ἕνας ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ τὶ νὰ πράξῃ ἵνα ἀναζωπυρήσῃ αὐτὴν τὴν δημοσίαν πρόσοδον. Καὶ, κύριοι, τὸ ζήτημα ἀξίζει τὸν κόπον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ πολύτιμον αὐτὸ προϊόν, ἡ σμύρις τῆς Νάξου εἶναι προϊὸν μοναδικὸν εἰς τὸν κόσμον, καὶ δὲν εὑρίσκει ἴσον ἐξ ἴσων συναγωνισμὸν εἰς προϊόντα ἄλλα ὁμοίας φύσεως. Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε καὶ ἀληθὲς ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ προορισμόν τινα εἰς τὴν βιομηχανίαν χωρὶς νὰ τὸ ἀναπληρώσῃ κανὲν ἄλλο; Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· ὁ κίνδυνος αὐτὸς ὑπάρχει. Καὶ ἄλλαι σμύριδες ὑπάρχουν εἰς τὴν Σαξωνίαν, τὴν νῆσον Γέρσεϋ, καὶ πρὸ πάντων εἰς τὴν Τουρκίαν κατὰ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ εἴς τινα ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος ὡς τὴν νῆσον Πάρον καὶ τὴν ἀκατοίκητον νῆσον Ἡράκλειαν, μεθ’ ὧν ἐπὶ διαφορᾷ ἀξίας ἁμιλλᾶται τὸ ἀνώτερον τῆς Νάξου προϊὸν. Ἐὰν μετεχειρίζοντο αὐτὸ μόνον, ἀπολύτως καὶ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν δεῖνα ἐργασίαν καὶ κατασκευὴν, εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ δεῖνος πράγματος, τότε ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι ὑπάρχει τὸ μονοπώλιον. Αὐτὸ ὅμως δὲν εἶναι ἀληθὲς, εἰμὴ μόνον, ὡς εἶπα, ἐπὶ διαφορᾷ ἀξίας. Κατὰ τὰς γενομένας παρατηρήσεις, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνει ἡ σμύρις τῆς Νάξου, δὲν δύναται νὰ τὸ κάμῃ ἑτέρα σμύρις εἰμὴ μόνον ἂν δαπανήσῃ χρόνον περισσότερον· καθ’ ὑπολογισμοὺς οἵτινες μοὶ ἀνεφέρθησαν ὡς ἀκριβεῖς, μεταξὺ τῆς καλητέρας ποιότητος τῆς Νάξου, δηλαδὴ τῆς Λυόνας, καὶ τῆς καλητέρας τῆς Τουρκίας, δηλαδὴ τῆς Θύρας, ἡ ἀναλογία εἶναι ὡς 7 πρὸς 4· δηλαδὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἕνας ἐργάτης μὲ ἴσον ποσὸν ταύτης ἐργάζεται εἰς ὥρας ἑπτὰ, μὲ ἴσον ποσὸν ἐκείνης ἐργάζεται εἰς ὥρας τέσσαρας, ὥστε ὑπάρχει ἡ διαφορὰ τῆς ἀξίας τοῦ χρόνου. Ἡ ἀγορὰ δηλαδὴ δίδει ἐκείνην τὴν τιμὴν εἰς τὸ προϊὸν, ἡ ὁποία εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸν χρόνον τῆς καταναλώσεως. Ὑπάρχει δὲ ὁ κίνδυνος ὅτι νοθεύεται τὸ προϊὸν, ὅτι δὲν πηγαίνει εἰς τὴν Εὐρώπην καθαρὸν, καὶ ἑπομένως βλάπτεται ἡ ὑπόληψις τοῦ προϊόντος. Ἐκ τούτου ἐπῆλθεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ πωλήσωμεν περισσότερον. Ἄρα καὶ διὰ τῆς ἐλευθέρας πωλήσεως ὑποφέρομεν αὐτὸ καὶ ματαίως ἀπηγορεύσαμεν σχεδὸν τὴν πώλησιν τῶν ἄλλων ἑλληνικῶν σμυρίδων, ἀφοῦ δὲν κατωρθώσαμεν ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη νὰ λάβωμεν κατὰ μέσον ὅρον πλείονας τῶν 320 χιλιάδων δραχμῶν ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος. Περὶ τούτου ἐσκεπτόμην πρό τινος καιροῦ, ὅτε ἦλθεν ἐνταῦθα κύριός τις Ἄγγλος, ὅστις κατὰ πρῶτον μοὶ ἐσυστήθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας· ὁ κύριος Honischer ὅστις ἤρχετο μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ ἐπιχειρήσῃ τι ἐπὶ τῆς σμύριδος διὰ πολυετοῦς ἐνοικιάσεως. «Ἔρχομαι, μοὶ εἶπε, νὰ σᾶς δώσω ἀφορμὴν ν’ αὐξήσητε τὰς προσόδους σας· ἔρχομαι μὲ ἐγγυήσεις μεγάλας, σπουδαίας, σᾶς φέρω ἐγγυητὴν αὐτὴν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἠμπορεῖτε νὰ ἔχετε αὔξησιν προσόδου ἑκατὸν, διακοσίων χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος». «Θὰ σκεφθῶ περὶ τούτου, εἶπα εἰς αὐτόν· κάμετε τὰς προτάσεις σας.» Προσέθηκα δὲ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὅτι, ὁτιδήποτε καὶ ἂν σκεφθῶ, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἀκολουθήσω τὴν ὁδὸν τῆς δημοπρασίας. Τοῦτο ἐδήλωσα ἀπ’ ἀρχῆς καὶ πρὸς τὸν κύριον πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας. «ὡς Ἄγγλος, εἶπα φίλος τῆς δημοσιότητος, δὲν εὑρίσκετε τοῦτο ἄτοπον». — Βεβαιότατα, ἀπεκρίθη. Ἔκαμεν ὁ Ἄγγλος ἐκεῖνος τὰς προτάσεις του. Ἰδοὺ ἐν συντόμῳ τὶ ἐπρότεινε. Λαμβάνω εἶπεν 72 χιλιάδας κανταρίων κατ’ ἔτος καὶ σᾶς δίδω 7 δραχμὰς κατὰ καντάριον, ἢ 62 χιλιάδας καὶ σᾶς δίδω δραχμὰς 8, ἢ 52 χιλιάδας πρὸς δραχμὰς 9 ἢ 42 χιλιάδας πρὸς δραχμὰς 10. Ἐδέησε νὰ σκεφθῶ πολὺ ἐπὶ τοῦ χρόνου καὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἤθελα ἐκθέσει εἰς δημοπρασίαν, διότι ὑπῆρχον ἰδέαι τινὲς ἢ μᾶλλον προηγούμενα λυπηρὰ ἐκ τῶν ὁποίων ἐγεννῶντο αἱ ἰδέαι, περὶ τοῦ κινδύνου τοῦ σχηματισμοῦ μεγάλου πρὸς βλάβην ἡμῶν ἀποταμιεύματος ἐν Εὐρώπῃ. Πολλοὶ ἐξέτειναν τὸν φόβον καὶ μέχρι τοῦ κινδύνου τῆς ἐξαντλήσεως. Ἀλλὰ περὶ τούτου εἶχα πληροφορίας καλὰς εἰδημόνων ἀνθρώπων. Τὸ προϊὸν δὲν εἶναι κίνδυνος νὰ ἐξαντληθῇ εἰμὴ μετὰ ἑκατοντάδας ἐτῶν, ὡς οἱ γαιάνθρακες. Ὁπωσδήποτε ὅμως τὸ περὶ ἀποταμιεύματος ἦτον ἄξιον σκέψεως, καὶ μάλιστα μετὰ σπουδαίαν ὁμιλίαν, τὴν ὁποίαν εἶχα λάβει μετά τινος εἰδικοῦ εἰς τὸ θέμα τοῦτο ἀνδρὸς τοῦ ἐν Σύρῳ ἀξιοτίμου προξένου τῆς Πρωσσίας κυρίου Κλέμπε. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι τὸ ἐν ἐνεργείᾳ σύστημα δὲν μᾶς ὠφέλει πλέον, διότι καὶ ἐκ τῶν νοθεύσεων δὲν μᾶς ἐπροφύλαττε, καὶ τὴν ἐτησίαν πρόσοδον ἡμῶν ἐκράτει μικρὰν καὶ στάσιμον. Ἀπεφάσισα λοιπὸν νὰ κάμω τὴν ἀπόπειραν τῆς δημοπρασίας, τῆς ὁποίας ἡ παραδοχὴ ἦτον πάντοτε προαιρετικὴ διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Διέταξα νὰ δοθῇ ἡ μεγαλητέρα δημοσιότης. Ἔστειλα προγράμματα εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην μόνον εἰς τὴν Ἀμερικὴν δὲν ἔστειλα· καὶ ἐλήφθησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον αἱ περιέχουσαι αὐτὰ ἐφημερίδες τοῦ Λονδίνου, τοῦ Λίβερπουλ, τοῦ Μάντσεστερ, τῶν Παρισίων, τῆς Βιέννης, τοῦ Βερολίνου, τῆς Κοπεγχάγης τοῦ Ἀμστελοδάμου, τοῦ Φραγκφούρτου, τῆς Ὀδησσοῦ κτλ. κτλ. Ἡ δημοπρασία ἐπροκηρύχθη γενησομένη ἐνταῦθα καὶ ἐζήτουν ὅσον τὸ δυνατὸν σπουδαιοτέρας ἐγγυήσεις, διότι ἐφοβούμην μήπως ἐμπλέξω, καθὼς συνέβη εἰς ἄλλους ἄλλοτε. Ἔγεινεν ἡ δημοπρασία ἐν Ἀθήναις τὴν πέμπτην τοῦ Ἰουλίου καὶ ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον θ’ ἀκούσητε Ἐνεφανίσθησαν τρεῖς Ἦτον ὁ ἴδιος κ. Honischer, ὅστις πρῶτον εἶπεν ὅτι θὰ δώσῃ ὡς ἐγγυητὴν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἀλλ’ ἀντὶ ταύτης κατόπιν ἦλθεν νὰ μᾶς εἰπῇ, ὅτι δίδει τὴν Ἀνατολικὴν μεταλλουργικὴν ἑταιρίαν. Μοὶ ἔφερε γράμματα τοῦ ἐν Λονδίνῳ Ἑλληνικοῦ προξενείου, βεβαιοῦντος τὸ καλὸν καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας ἐκείνης. Δὲν ἀμφιβάλλω, τῷ εἶπα, πλὴν ἄλλην ἐγγύησιν μοὶ ὑπεσχέθητε, τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος. Ἦλθεν ὁ εἰρημένος κύριος Κλέμπε μὲ τὴν ἐγγύησιν τοῦ κυρίου Βαφιαδάκη· καὶ τελευταῖον ὁ κύριος Ἔβανς, διευθυντὴς τοῦ ἐν Παρισίοις οἴκου τῶν κυρίων Ἐρλάγγερ, μὲ τὴν ἐγγύησιν αὐτοῦ τοῦ τραπεζικοῦ καταστήματος. Ἡ δημοπρασία ὡς γνωστὸν, ἐσύγκειτο ἀπὸ δύω μέρη· ἓν μέρος ἐκηρύττετο ὑποχρεωτικὸν καὶ ἓν προαιρετικὸν διὰ τὸ δημόσιον· καὶ σᾶς λέγω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἔκαμα τοῦτο. Δὲν ἐτόλμησα νὰ προβῶ μὲ ὅλον τὸ θάῤῥος, ἀφῆκα 40 χιλιάδες κανταρίων ὑποχρεωτικὰ, καὶ μετὰ ταῦτα 20 χιλιάδες, εἰς τιμὴν κατά τι ὀλιγωτέραν, διὰ τὸ δημόσιον προαιρετικά· διότι ἐφοβούμην μήπως δὲν εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἐξορύξωμεν ἀπὸ τὸ πρῶτον ἔτος ἑξήκοντα χιλιάδας κανταρίων. Διὰ τὸν ἐργολάβον ὅμως ἀμφότερα τὰ ποσὰ ἦσαν ὑποχρεωτικά. Τὸ ἀποτέλεσμα ἀνέβη εἰς 12 δραχμὰς διὰ τὰς 40,000, καὶ 10 διὰ τὰς λοιπὰς 20,000. Τώρα λογαριάσατε 480,000 καὶ 200,000· τὸ ὅλον δραχμὰς 680,000· εἶναι μία πρόσοδος διὰ τὸ δημόσιον ἀρκετὰ μεγάλη. Ἡ διάρκεια εἶναι ἑπταετής. Σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι, εἰλικρινῶς· ἐφοβούμην μήπως ἡ μεγαλητέρα προσφορὰ δὲν ἤθελε συμβαδίσει μετὰ τῆς στερεωτέρας ἐγγυήσεως, καὶ τότε ἤθελα εὑρεθῆ εἰς δύσκολον περίστασιν· διότι ἔπρεπε ν’ ἀποφασίσω σήμερον μὲ τὰς περισσοτέρας ἐγγυήσεις καὶ μὲ τὴν μεγαλητέραν ὁλικὴν πρόσοδον. Ἂν ἡ ὁλικὴ πρόσοδος ἦτο μεγαλητέρα καὶ ἡ ἐγγύησις ὀλιγωτέρα, τότε τί ἔπρεπε νὰ κάμω; Περὶ τῆς τιμιότητος τῆς ἐντίμου Ἀνατολικῆς ἑταιρίας δὲν εἶχα ἀμφιβολίαν· εἶχα ὅμως περὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν μέσων της. Ἀλλ’ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ὑπῆρξα τυχηρός· αἱ περισσότεραι ἐγγυήσεις καὶ ἡ μεγαλητέρα ὁλικὴ πρόσοδος συνεβάδισαν. Ὁ κύριος Honischer προσέφερε δρ. 10, 55 διὰ τὰς 40,000, καὶ δραχ. 9, 7 διὰ τὰς 20,000. Ὁ κ. Κλέμπε δραχ. 11, 55 διὰ μόνας τὰς 40,000. Ὁ δὲ κύριος Evans δραχ. 12, ὡς εἶπα, διὰ τὰς 40,000, καὶ δραχ. 10 διὰ τὰς 20,000· καὶ ταύτας ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῶν κυρίων Ἐρλάγγερ, τῶν ὁποίων ὁ τραπεζικὸς οἶκος ἁμιλλᾶται μετὰ τοῦ τῶν κυρίων Ῥοτσχίλδ. Θεωρῶ, κύριοι, ὅτι πᾶν ὅ,τι εὐτυχῶς ἠδύνατο νὰ γίνῃ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν, ἔγεινε. Δὲν θεωρῶ τὸ πρᾶγμα εὐτυχὲς μόνον, διότι ηὔξησε καὶ ὑπερεδιπλασιάσθη ἡ ἡμετέρα πρόσοδος· ἀλλὰ καὶ διότι κατ’ αὐτὸ τὸ ἑπταετὲς διάστημα ἡ πρόσοδος ἐδόθη εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, οἵτινες δὲν ἔχουν τίποτε κοινὸν μὲ τὴν Ἀνατολὴν καὶ τὰς σμύριδας αὐτῆς, καὶ τὸ συμφέρον αὐτῶν εἶναι νὰ διαδώσωσιν τὸ ὀρυκτὸν καθαρὸν εἰς ὅλα τὰ μέρη. Μετὰ 7 ἔτη ἐρχόμεθα ἡμεῖς ν’ ἀπολαύσωμεν τὰ ἐκ τῆς διαδόσεως ταύτης καλά· ὥστε καὶ ἡ πρόσοδος ὑπερεδιπλασιάσθη, καὶ ἡ σμύρις ἐδόθη εἰς χεῖρας ἀνθρώπου λίαν ἀξιοχρέου, καὶ δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος τῆς νοθεύσεως, διότι, ὡς εἶπα, ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς δὲν ἔχει τι κοινὸν μὲ τὰ ἀνακατώματα τῆς Ἀνατολῆς. Τώρα, κύριοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ καὶ ἐπὶ μερικῶν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο καὶ εἴς τινας ἐφημερίδας καὶ εἰς ἔγγραφα τινὰ δημόσια; Τίποτε, κύριοι, ἐξ αὐτῶν δὲν στηρίζεται εἰς τὴν ἀκριβῆ ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων· εἶπον φερ’ εἰπεῖν, ὅτι τὸ ἔτος αὐτὸ τὸ 1868 ἔδωκε πρόσοδον μεγαλειτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἶπα μέχρι τοῦδε ὡς μέσον ὅρον τῶν διαφόρων ἐτῶν ἀπὸ τοῦ 1860–1867 (μικρὸς θόρυβος). Τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι πρέπει νὰ κάμετε καὶ συμπεράσματα τοιαῦτα; ἀρκεῖ νὰ γνωρίζητε ὅτι ὁ Ἰούνιος μὴν ἔδωκεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 318,000 δραχμὰς, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἡ Τράπεζα καὶ ἑπομένως ὁ κύριος Κεχαγιᾶς ἠμπορεῖ νὰ τὸ μαρτυρήσῃ. Πῶς λοιπόν; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ σᾶς εἶπα ὅτι εἶναι ὁ μέσος ὅρος τῶν παρελθόντων ἐτῶν, τὸ ἔδωκεν εἷς μόνος μήν! Πῶς ἐξηγεῖται αὐτὸ τὸ μυστήριον; Κύριοι, δὲν εἶναι μυστήριον· τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον. Ὁ Ἰούνιος μὴν τοῦ 1868 εἶναι ἐν τῷ μέσῳ τοῦ Μαΐου, καθ’ ὃν ἐξεδόθη, περὶ τὰ τέλη αὐτοῦ, τὸ πρόγραμμα τῆς δημοπρασίας, καὶ τοῦ Ἰουλίου, καθ’ ὃν ἐγένετο περὶ τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ ἡ δημοπρασία. Ἤξευρε λοιπὸν ὁ κόσμος ὅτι θὰ γείνῃ μονοπώλιον· αὐτὸ δὲν χρειάζεται νὰ ᾖναι τις οὔτε πολὺ σοφὸς, οὔτε οἰκονομολόγος διὰ νὰ τὸ καταλάβῃ, καὶ νὰ προλάβῃ ὥστε, ἂν θέλῃ νὰ ὠφεληθῇ. Ἂς διαδοθῇ ὅτι θὰ ὑπερτιμηθῇ ἡ ἀξία τῶν πανίων, παραδείγματος χάριν, καὶ θὰ ἰδῆτε νὰ τρέξουν ὅλοι νὰ προμηθευθῶσι, καὶ θὰ ἰδῆτε χήραν πτωχὴν μικροσυνταξιοῦχον νὰ προπωλήσῃ δύω καὶ τρία μηνιαῖα τῆς συντάξεώς της καὶ ν’ ἀγοράσῃ ἄλλα τόσα κομμάτια πανίου Ἀμερικανικοῦ πρὸς χρῆσίν της. Εἶναι ἐντροπὴ, κύριοι, μὲ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα νὰ ζητῆται ἡ παραμόρφωσις τῆς ἀληθείας. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι διὰ τῆς γενομένης ἐπιτυχοῦς ἐνοικιάσεως ἐξασφαλίζομεν ὑπερδιπλασίασιν δημοσίας προσόδου ἐπὶ ἑπτὰ ἔτη, καὶ ἐνισχύομεν τὴν κατανάλωσιν εἰς τὰ μετὰ ταῦτα. Καὶ εἶναι σπουδαῖον ἡ ἀσφάλεια τῆς προσόδου· διότι πόλεμος καὶ ὑποψίαι πολέμου ἠδύναντο, μὲ τὸ σύστημα τῆς ἐλευθέρας πωλήσεως, νὰ τὴν ἐλαττώσουν· ἐν ᾧ τὴν σήμερον εἴμεθα ἐξησφαλισμένοι· ἀπὸ τῆς σήμερον ἔχομεν τραπεζικὸν οἶκον ἐκ τῶν πρώτων τῆς Εὐρώπης ἐγγυώμενον περὶ τῶν τακτικῶν καὶ ἀμειώτων πληρωμῶν. Εἴτε ἐπέλθῃ πόλεμος, εἴτε ἀργήσωσι τὰ ἐργοστάσια, ἡ πρόσοδος τοῦ δημοσίου εἶναι ἐξησφαλισμένη. Ἀλλ’ εἶναι τάχα ἀληθὲς ὅτι πάσχουσι συμφέροντα ἄλλα, ὅτι θὰ ὑποφέρῃ, φέρ’ εἰπεῖν τὸ ἐμπόριον τῆς Σύρου, διότι ἡ παράδοσις θὰ γίνεται ἐν Νάξῳ; Θὰ σᾶς εἴπω μετ’ ὀλίγον περὶ τοῦ κινδύνου καὶ τῆς σπουδαιότητος τῶν ἀπωλειῶν τῆς Σύρου. Ἀλλὰ πρότερον, ἐπειδὴ ὁ λόγος εἶναι περὶ τοπικῶν ὠφελειῶν δὲν εἶναι δίκαιον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν νῆσον ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Θεὸς ἔδωκε τὸ προϊὸν αὐτὸ, δηλαδὴ τὴν Νάξον; αὕτη βεβαίως θέλει ὠφεληθῆ, διότι τὸ προϊὸν θὰ δοθῇ τώρα εἰς ποσότητα πολὺ μεγαλειτέραν τοῦ ὅ,τι ἐδίδετο, ἀφοῦ καὶ τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ κάμῃ ἐξόρυξιν πολὺ μεγαλειτέραν. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι κατὰ πρῶτον θὰ ἔχουν πολὺ μεγαλειτέραν ὠφέλειαν οἱ κάτοικοι τῆς νήσου ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ προϊὸν αὐτὸ γεννᾶται, καὶ εἶναι, τὸ ἐπαναλαμβάνω, δίκαιον· βεβαίως ὁ Θεὸς ὅστις ὑψόνει τὰ ὄρη καὶ καταβάζει τὰς κοιλάδας, ὁ Θεὸς ὅστις ἔπλασε τὴν ποικιλίαν τῶν χωρῶν καὶ τῶν κλιμάτων, ἐπιθυμεῖ ὥστε καθεὶς νὰ ὠφελῆται ἀπὸ τὸ μέρος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον κατοικεῖ. Λοιπὸν νομίζω ἐὰν ἀπεφάσισεν ὁ Θεὸς καὶ ἔδωκε τὸ προϊὸν τοῦτο εἰς τὴν νῆσον τῆς Νάξου, ἡ νῆσος αὕτη πρέπει πρὸ πάντων νὰ ὠφεληθῇ, καὶ θὰ ὠφεληθῇ ἀναμφιβόλως ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀναγκασθῇ νὰ κάμῃ δρόμους διότι ἄλλως θὰ μεταφέρῃ εἰς τὸ παράλιον ὀλιγώτερον προϊόν, ἐνῷ ἔχει συμφέρον νὰ παραδώσῃ εἰς τὸν ἐργολάβον περισσότερον, ὄχι μόνον ἐντὸς τοῦ δικαιώματός της τῶν ἑξήκοντα χιλιάδων κανταρίων, ἀλλὰ καὶ περισσότερον ἀκόμη ἂν ζητηθῇ καὶ συμφωνήσῃ μετ’ αὐτοῦ. Ἠξεύρετε, κύριοι, τί μοὶ εἶπεν οὗτος ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἐνοικίασιν; Μοὶ ἔφερε τότε τεχνίτην τινὰ Γερμανὸν, ἐγκατεστημένον εἰς τὸ Κόμπλεντζ, ὅστις εἶχε μεθ’ ἑαυτοῦ πράγματα διάφορα κατεσκευασμένα ἐκ σμύριδος, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ποσῶς δὲν γνωρίζομεν, διαφόρου εἴδους καὶ πρὸς διάφορον σκοπὸν ἀκόνια, τῶν ὁποίων τὸ ἀποτέλεσμα μ’ ἐξέπληξε. Σκωριασμένον μαχαίριον μετὰ δύω τρεῖς ἐπὶ τοῦ ἀκονίου ἐκείνου διὰ τῆς χειρὸς στροφὰς, ἐγίνετο κοπτερὸν ὡς ξυράφιον, καὶ ἔκοπτε τὸ χαρτίον εἰς τὸν ἀέρα. Θὰ καταστήσωμεν, μοὶ εἶπεν, ἀχρήστους τὰς ἀκονοπέτρας· θὰ διαδώσωμεν τὴν χρῆσιν τῆς Ναξίας Σμύριδος εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην, καὶ θὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὴν ἰδίως εἰς τὴν Ἀμερικήν Ἐὰν, ἐπρόσθεσε, κύριε ὑπουργὲ, λάβωμεν ἀνάγκην περισσοτέρας ποσότητος τῶν ἑξήκοντα χιλιάδων κανταρίων, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν αὐτήν; Μάλιστα, τῷ ἀπεκρίθην μειδιῶν· ἠμποροῦμεν νὰ συμφωνήσωμεν. Καὶ διατί νὰ μὴν ὑποθέσωμεν ὅτι τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ; Εἶναι συμφέρον τοῦ ἐργολάβου, καὶ ἐργολάβου βαθυπλούτου καὶ διαθέτοντος τοσαῦτα μέσα, νὰ ἐκτείνῃ τὰ ἐργασίας του, καὶ ἑπομένως τὰς ὠφελείας του, τῶν ὁποίων θὰ μετάσχωμεν καὶ ἡμεῖς, ὄχι μόνον μετὰ τὴν ἑπταετίαν, ἀλλὰ καὶ διαρκούσης τῆς ἐνοικιάσεως, ἐπεκτεινομένων τῶν ὠφελειῶν καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῶν κατοίκων τῆς νήσου. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν νῆσον τῆς Σύρου καὶ τὰς ὑποτιθεμένας ἀπωλείας της, τί χάνει, κύριοι, ἡ Σύρος; Εἰς τὴν νῆσον ἐκείνην μετεκομίζοντο κατ’ ἔτος μέχρι τοῦδε τριάκοντα χιλιάδες κανταρίων σμύριδος ἐκ τῆς Νάξου. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι αὐτὰ δὲν θὰ μετακομισθῶσι πλέον· τί θὰ χάσῃ; Τὸν ναῦλον, δεδόσθω τῶν τριάκοντα τούτων χιλιάδων κανταρίων, δεκαπέντε ἢ εἴκοσι χιλιάδας δραχμῶν· ἂς προσθέσωμεν καὶ πέντε χιλιάδας εἰς φορτηγίδας καὶ ἀχθοφόρους· εἴκοσιν ἢ εἰκοσιπέντε χιλιάδας δραχμῶν. Ἰδοὺ ὅλη ἡ μέχρι τοῦδε ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ χάσῃ ἡ Σύρος.

§208ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ περὶ τοῦ ἐμπορίου τῆς Σύρου, ἀλλὰ διατί νὰ παραδίδεται εἰς τὴν Σύρον, διότι θὰ ἐξοδεύῃ καὶ τὸ δημόσιον 40, 50 δραχμάς, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ κατάχρησις. Ὅταν ἐτελείωσεν εἰς τὰ 1846 ἡ δεκαετὴς ἐνοικίασις, ἐπῆραν 20,000 καντάρια· ἐν τούτοις εὑρέθησαν 118,000 καντάρια νὰ ἔχουν εἰς τὰς ἀποθήκας, καὶ διὰ τοῦτο μέχρι τοῦ 1848 δὲν ἠμπόρεσαν νὰ τα πωλήσουν.

§209ΣΙΜΟΣ. Ἀλλ’ ἡ Σύρος, κύριοι, ἠμπορεῖ νὰ ὠφεληθῇ περισσότερον. Ἐκτείνων ὁ ἐργολάβος τὰς ἐργασίας του, ἐξ ἀνάγκης θὰ ἔχῃ τὰς ἀποθήκας του εἰς ἐμπορικὴν πόλιν· εἰς τὴν Σμύρνην ἢ εἰς τὴν Σύρον. Θὰ προτιμήσῃ δὲ πιστεύω, τὴν Σύρον καὶ ὡς πλησιεστέραν, καὶ διότι μὴ ἐνεχόμενος εἰς τὰς ἐνοικιάσεις τῆς Τουρκικῆς Σμύριδος, οὔσης κατωτέρας, ἔχει συμφέρον νὰ φαίνεται ὅτι δὲν ἔχει τι κοινὸν μετ’ αὐτῆς. Κύριοι, θὰ ἰδῆτε, ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὴν ὑπομονὴν καὶ θελήσῃ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως, θὰ ἰδῆτε, λέγω, ὅτι μεγίστη φροντὶς ἐλήφθη ἵνα προστατευθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου κατὰ πάντα καθὼς καὶ τὰ δικαιώματα αὐτοῦ ἐν τῷ μέλλοντι. Ἓν μόνον θέλω νὰ σᾶς ἀναφέρω. Ἔχομεν σήμερον νομοθεσίαν προστατευτικὴν τῆς Σμύριδος τῆς Νάξου, καὶ οἱονεὶ ἀπαγόρευσιν ἐξαγωγῆς τῶν λοιπῶν εἰδῶν τῆς σμύριδος. Τοῦτο ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον πρὸς διατήρησιν τῆς ἀξίας τοῦ προϊόντος τῆς Νάξου καὶ ὁ ῥηθεὶς κύριος Κλέμπε μοὶ εἶπε καὶ μοὶ ἔγραψε· Προσέξατε, κύριε ὑπουργὲ, καλὰ, μὴ τύχῃ καὶ μετακινήσητε τὴν νομοθεσίαν, διότι θὰ πάθῃ τὸ προϊὸν τῆς Νάξου. Ἐγὼ ἐν τούτοις τί ἔκαμα εἰς τὴν ἐνοικίασιν; Δὲν ὑπεχρέωσα τὸ δημόσιον νὰ τηρήσῃ αὐτὴν τὴν νομοθεσίαν, ἀλλὰ τὸ ἀφῆκα ἐλεύθερον νὰ πράξῃ κατὰ τὸ συμφέρον του. Τὸ ὑπεχρέωσα μόνον ὑποχρέωσίν τινα σήμερον ἰδανικὴν, δηλαδὴ μόνον ἂν εὑρεθῇ σμύρις ἴσης ἢ καλητέρας ποιότητος τῆς Νάξου, ἐκείνης νὰ μὴ δύναται νὰ γείνῃ χρῆσις κατὰ τὴν ἑπταετίαν· καὶ πάλιν, ἂν αὕτη ᾖναι καὶ ἐπὶ γῆς ἐθνικῆς. Διὰ κατωτέραν ὅμως ἡ κυβέρνησις δὲν ὑποχρεοῦται· ἠμπορεῖ νὰ φυλάξῃ ἢ νὰ μεταβάλῃ τὴν νομοθεσίαν της. Βεβαίως σήμερον συμβουλεύω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ μετακινήσῃ τὴν ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν. Μετὰ ταῦτα, συμβουλευομένη τὰς περιστάσεις, ἐπειδὴ εἶναι ἐλευθέρα, δύναται νὰ πράξῃ καὶ αὐτὴ καὶ ἡ Βουλὴ ὅ,τι ἐγκρίνωσιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς καταχρήσεις, νομίζω ὅτι εἴτε ἐν Σύρῳ, εἴτε ἐν Νάξῳ, αἱ καταχρήσεις δὲν προλαμβάνονται εἰμὴ δι’ ἀγρύπνου ἐπιτηρήσεως καὶ τοῦ διορισμοῦ καταλλήλου προσωπικοῦ. Γινομένου σήμερον σπουδαιοτέρου τοῦ πράγματος, πρέπει καὶ σπουδαιοτέρα φροντὶς νὰ ληφθῇ, καὶ σπουδαιότερον προσωπικὸν νὰ διορισθῇ. Οὕτω μόνον προλαμβάνονται αἱ καταχρήσεις. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπικυρώσῃ μετὰ χαρᾶς καὶ προθυμίας τὴν ὑποβληθεῖσαν σύμβασιν, ὡς ἐπωφελεστάτην κατὰ πάντα εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου.

§210Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διατί ἀπαγορεύεται ἡ ἐξώρυξις τῆς κατωτέρας ποιότητος σμύριδος εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§211ΣΙΜΟΣ. Δηλαδὴ ἡ ἀπαγόρευσις, ἢ μᾶλλον ἡ βαρεῖα φορολογία, προϋπῆρχε διὰ νόμου. Διὰ τῆς συμβάσεως ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑποχρεοῦται νὰ τηρήσῃ τὸν νόμον τοῦτον.

§212Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὑπῆρχε. Λέγω ὅτι βλάπτεται τὸ ἐμπόρευμα· εἶναι ἕνας συναγωνισμὸς εἰς τὴν καλὴν σμύριδα τοῦ δημοσίου πρὸς τὴν κακὴν τῆς Τουρκίας. Διότι ἠξεύρω, ὅτι ὁ κύριος Π. Σοῦτσος εἶχεν ἀγοράσει καὶ ἐτέθη ἕνας φόρος 5%, ὅστις εἶναι ἴσος μὲ ἀπαγόρευσιν. Νομίζω ὅτι ὠφελεῖται ἡ Τουρκία, ἥτις ἔχει κατώτερον πρᾶγμα.

§213ΣΙΜΟΣ. Πιστεύω, ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ἄλλοτε ἠμπορεῖ νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλή. Πρὸς τὸ παρὸν ἀρκεῖ ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως δὲν ὑποχρεούμεθα νὰ διατηρήσωμεν τὸν προστατευτικὸν νόμον. Λέγω ὅμως καὶ πάλιν ὅτι πρὸς τὸ παρὸν δὲν πρέπει νὰ ἐγγίξωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα. Συμφέρον ἡμῶν εἶναι νὰ διατηρηθῇ καὶ ν’ αὐξήσῃ ἡ ὑπόληψις τῆς σμύριδος τῆς Νάξου· τοιοῦτον εἶναι καὶ τὸ συμφέρον τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Ἂς τὴν ἀφήσωμεν, ἂς τὸν ἐνισχύσωμεν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι κοινὸν συμφέρον αὑτοῦ τε καὶ ἡμῶν. Μετὰ ταῦτα, ἀφοῦ φανῇ διὰ τοῦ χρόνου κατὰ πόσον ἠμπορεῖ νὰ βλάψῃ ἢ νὰ μὴ βλάψῃ ἡ μεταβολὴ τῆς εἰρημένης νομοθεσίας, σκεπτόμεθα. Ἀρκεῖ πρὸς τὸ παρὸν, ὅτι περὶ τούτου διετηρήσαμεν τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας. Ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἕδραν του ὁ πρόεδρος κ. Λαζαρέτος.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§215ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§216ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε, καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κύριος Κρεστενίτης.

§217ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ὁρίστε ὁμιλήσατε.

§218ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ εἴπω. Διὰ δύο λόγους ἠναγκάσθη, ὡς λέγει ὁ κ. Σῖμος, νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις καὶ νὰ κλείσῃ τὴν περὶ ἧς πρόκειται σύμβασιν· ὁ πρῶτος λόγος εἶναι ὅτι ἐλπίζει διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς νὰ ἐκτείνῃ τὴν κατανάλωσιν τοῦ προϊόντος τῆς σμύριδος· ὁ λόγος αὐτὸς δὲν εἶναι κατ’ ἐμὲ καθόλου σπουδαῖος, διότι τὸ ὀρυκτὸν τῆς σμύριδος δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται ὅλοι ἢ πολλαὶ τάξεις τῆς κοινωνίας, ὅπως εἶναι π. χ. τὰ φαγώσιμα εἴδη, ἡ κατανάλωσις τῶν ὁποίων ἐπεκτείνεται καθ’ ὅσον ἡ χρῆσις αὐτῶν διδάσκεται εἰς πολλοὺς ἀνθρώπους. Ἡ σμύρις, καθὼς γνωρίζετε καλλίτερα ἀπὸ ἐμὲ, εἶναι ὀρυκτὸν, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζονται εἰς τὰ μεγάλα ἐργοστάσια, οἱ διευθυνταὶ αὐτῶν εἶναι ἄνθρωποι ἐπιστήμονες καὶ μεγάλης πείρας, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τί γίνεται εἰς ὅλον τὸν κόσμον· αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι γνωρίζουσι τὴν χρῆσιν τοῦ ὀρυκτοῦ τούτου καὶ τὴν ἀξίαν του, καθὼς ἐπίσης τὴν ἀξίαν τῆς σμύριδος τῆς παραγομένης ἀλλαχοῦ, καὶ δὲν ἔχουσι καμμίαν ἀνάγκην νὰ διαταχθοῦν οὔτε ἀπὸ τὸν κ. Ἐρλάγγερ, οὔτε ἀπὸ κανένα ἄλλον περὶ τῆς χρησιμότητός του καὶ τῆς ἀξίας του. Δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ πιστεύσω ὅτι, μεταβιβάζοντες τὸ προϊὸν τοῦτο εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν χρῆσιν ἑνὸς ἀτόμου, θέλομεν δυνηθῇ διὰ τῆς μεσολαβήσεως αὐτοῦ νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν κατανάλωσιν, διότι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι τὸ μεταχειρίζονται, τὸ γνωρίζουν κάλλιστα καὶ δὲν ἔχουν καμμίαν ἀνάγκην νὰ διαταχθοῦν ἀπὸ κανένα. Καὶ ἄλλοτε παρεχωρήθη δι’ ἑπτὰ ἔτη ἡ σμύρις τῆς Νάξου εἰς ἕνα ἐργολάβον, ὅστις τὰς αὐτὰς ὑποσχέσεις ἔδωκεν, βεβαιώσας, ὅτι θέλει αὐξήσει τὴν κατανάλωσιν, καὶ ὅτι θέλει ἐξασφαλίσει εἰς τὸ δημόσιον πολὺ μεγαλειτέραν πρόσοδον, ἀλλ’ ὁ ἐργολάβος οὗτος, καθὼς γνωρίζετε, ἀπέτυχεν οἰκτρῶς, διότι οὔτε κατανάλωσιν μεγαλειτέραν ἠμπόρεσε νὰ κάμῃ, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὰς πρὸς τὸ δημόσιον ὑποχρεώσεις του ἠδυνήθη νὰ ἐκπληρώσῃ. Ἀκολούθως τὸ ὀρυκτὸν τῆς σμύριδος παρεδόθη εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου, καὶ ἡ μεταφορὰ αὐτοῦ εἰς Εὐρώπην ἦτον εὐθυνοτάτη, διότι τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα διαβαίνουν ἀπὸ τὴν Σῦρον, ὅταν δὲν ἔχουν σαβοῦραν, ἀγοράζουν σμύριδα· ἀλλ’ ἐὰν οἱ ἐργοστασιάρχαι δὲν τὴν μεταχειρίζωνται ἀποκλειστικῶς καί τοι οὖσαν καλλιτέρας ποιότητος, τοῦτο προέρχεται, διότι ὑπάρχει καὶ ἄλλη σμύρις, ἡ ὁποία πωλεῖται πολὺ εὐθηνότερα ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας. Ὥστε κατὰ ἰδικήν μου πεποίθησιν ὁ λόγος τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καταναλώσεως δὲν εἶναι σπουδαῖος. Ὑπάρχει καὶ δεύτερος λόγος, ὅστις ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται σπουδαιότατος. Ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐξασφαλίζεται εἰς τὸ δημόσιον πρόσοδος διπλασία τοῦ εἰσοδήματος, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη καθ’ ὅλα τὰ ἔτη, καθ’ ἃ τὸ ἐμπόριον τῆς σμύριδος ἦτον ἐλεύθερον. Κατ’ ἐμὲ, κύριοι, οὔτε ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι σπουδαῖος, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν ὁ ἐργολάβος εἶναι ὑπόχρεως νὰ παραλαμβάνῃ ἀπὸ τὸ δημόσιον 40,000 καντάρια. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλος ὅρος, κατὰ τὸν ὁποῖον ὑποχρεοῦται, ἂν τὸ δημόσιον τὸ ἀπαιτήσῃ, νὰ παραλάβῃ καὶ ἄλλας 20,000 καντάρια, ἀλλ’ ἐὰν ἡ κατανάλωσις ἐπεκταθῇ καὶ ὁ ἐργολάβος ἐκεῖνος δὲν δυνηθῇ νὰ καταναλώσῃ πλέον τῶν 40 χιλ., πιστεύετε ὅτι θέλει δυνηθῆ ἡ Κυβέρνησις νὰ τῷ ἐπιβάλῃ καὶ τὰς ἄλλας 20 χιλιάδας; ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω· διάφορα μέσα, τὰ ὁποῖα θέλει μεταχειρισθῆ, θέλουν κάμει τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστιςδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, ἀφοῦ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταναλωθῶσι πλέον τῶν 40,000 νὰ μὴ τῷ ἐπιβάλῃ καὶ τὰς 20,000. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἤθελε κάμει καλλίτερα ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ θέσῃ καὶ τὰς 60,000 ὑποχρεωτικάς· διὰ τί τάχα 40,000 καντάρια νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ πάρῃ, αἱ δὲ 20,000 νὰ ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ δημοσίου; διὰ τί νὰ μὴ ᾖναι καὶ αἱ 60,000 ὑποχρεωτικαί;

§219ΣΙΜΟΣ. Διότι δὲν ἤξευρα, ἂν ἤθελε τὸ δημόσιον δυνηθῆ νὰ δώσῃ....

§220ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο;

§221ΣΙΜΟΣ. Εἶναι ἀληθές.

§222ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προϊὸν αὐτὸ εἶναι ἀνεξάντλητον. Ἐὰν δύνασθε, κ. Σῖμε, διὰ τῶν ὑπαρχόντων ἐργατῶν καὶ μέσων νὰ ἐξορύξητε 40,000 καντάρια, διὰ τί δὲν δύνασθε, αὐξάνοντες τὸ προσωπικὸν τῶν ἐργατῶν, δίδοντες ἓν μεγαλείτερον ἡμερομίσθιον, νὰ ἔχετε τὰς 60,000; καὶ διὰ τί αἱ 40,000 νὰ δίδωνται εἰς μεγαλειτέραν τιμήν;

§223ΣΙΜΟΣ. Αὐτὸ εἶναι καλλίτερον· ἔρχεται περισσότερον.

§224ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τίποτε δὲν βλέπω ἀπὸ τὸν ὑπολογισμὸν αὐτόν, παρ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπα, ὅτι ἐὰν ὁ ἐργολάβος δὲν δυνηθῇ νὰ δαπανήσῃ περισσότερον ἀπὸ τὰς 40 χιλ. καντάρια, θὰ κατορθώσῃ, ὥστε νὰ μὴ τῷ ἐπιβάλητε τὰς 20,000.

§225ΥΠΟΥΡ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Πῶς; ἀφ’ οὗ εἶναι ὑποχρεωμένος ἀπὸ τὸ δημόσιον;

§226ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποτεθείσθω διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι ἐπιβάλλομεν καὶ τὰς 60,000, καὶ ὅμως ὁ ἐργολάβος δὲν δύναται νὰ ἐξοδεύσῃ πλέον τῶν 30 ἢ 40 χιλ. κατ’ ἔτος· ἐρωτῶ ὑμᾶς τί θὰ γείνῃ τότε; Βεβαίως εἰς τὸ τέλος τῆς 7ετίας θέλει εὑρεθῆ ὁ ἐργολάβος ἐφωδιασμένος μὲ μίαν μεγάλην παρακαταθήκην, διὰ τῆς ὁποίας θέλει μᾶς κάμνει ἰσχυρὸν καὶ ἐπιζήμιον συναγωνισμόν. Διὰ τὰ προεκτεθέντα, κατ’ ἐμὲ, οὔτε ὁ λόγος τῆς μεγαλειτέρας καταναλώσεως, οὔτε ὁ λόγος τῆς ἐξασφαλίσεως μεγαλειτέρας προσόδου εἰς τὸ δημόσιον εἶναι σπουδαῖος. Ἐγὼ, κύριοι, ἰδοὺ ὁποίαν κρίσιν ἐσχημάτισα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Παρετηρήθη, καθὼς σᾶς εἶπεν εἰς τὴν σειρὰν τῆς ὁμιλίας του ὁ κ. Σῖμος, ὅτι ἡ σμύρις τῆς Νάξου ἤρχισε νὰ ζητῆται, καὶ ἠγέρθησαν ἐλπίδες σπουδαῖαι καὶ βάσιμοι περὶ μεγαλειτέρας αὐτῆς καταναλώσεως, διότι οὐ μόνον ἀνεγνωρίσθησαν αἱ καλαὶ αὐτῆς ἰδιότητες ἔτι περισσότερον, ἀλλὰ καὶ διότι ἴσως ὑπάρχει μεγαλειτέρα ἀνάγκη κατασκευῆς ὅπλων καὶ ἄλλων τοιούτων πραγμάτων. Ἀφ’ οὗ λοιπὸν ἠγέρθησαν ἐλπίδες τοσοῦτον βάσιμοι περὶ τῆς μεγαλειτέρας καταναλώσεως, εὑρέθησαν ἰδιῶται, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ ἐξασφαλίσουν ὑπὲρ ἑαυτῶν ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἐδύνατο νὰ ἀπολαύσῃ τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον. Ἐζήτησαν λοιπὸν τὸ μονοπώλιον αὐτοῦ τοῦ ὀρυκτοῦ, καὶ ἐζήτησαν νὰ τὸ κατορθώσουν διὰ μιᾶς συμβάσεως εἰς τρόπον ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ δύναται νὰ πωλῇ σμύριδα εἰς ἄλλους· κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θέλουν κατορθώσει, ὥστε νὰ λαμβάνουν κατ’ ἔτος μίαν ποσότητα σμύριδος, τὴν ὁποίαν θὰ πωλῶσιν εἰς μεγαλειτέραν τιμὴν καὶ θὰ ὠφελῶνται μεγάλως. Ἐὰν δὲ, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ πιθανὸν, ἡ ἐπέκτασις τῆς καταναλώσεως εἶναι τοσοῦτον μεγάλη, ὥστε νὰ μὴ ἐπαρκῶσιν αἱ 40 ἢ 60,000 καντάρια, ἠξεύρετε τὸ τί θὰ κάμουν; δὲν θὰ ζητήσουν ἄλλην σμύριδα ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, καὶ νὰ τὴν πληρώσουν μὲ 10 ἢ 12 δραχμὰς, ἀλλὰ θέλουν ἀναμίξει τὴν Ἑλληνικὴν μὲ τὴν τῆς Ἀνατολῆς, ἥτις εἶναι πολὺ κατωτέρας ποιότητος, καὶ ὄχι μόνον θέλουν στερήσει τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον ἀπὸ τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἔχει ἐκ τῆς μεγαλειτέρας καταναλώσεως τῆς σμύριδος, ἀλλὰ θὰ κάμουν καὶ ἓν κακὸν ἀκόμη πολὺ μεγαλείτερον· θέλουν συνηθίσει ἐπὶ 7 ἔτη τὴν βιομηχανίαν νὰ θεραπεύῃ τὰς ἀνάγκας της μὲ προϊὸν κατωτέρας ποιότητος. Οἱ ἐργοστασιάρχαι σήμερον δύνανται νὰ ἔχωσι σμύριδα καθαρὰν, διότι διὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου προμηθεύονται ἀπ’ εὐθείας ὅσοι θέλουσι, ὅταν ὅμως μεταβιβασθῇ τὸ μονοπώλιον εἰς ἓν ἄτομον, τότε οἱ ἐργοστασιάρχαι δὲν θὰ δύνανται νὰ εὑρίσκωσι σμύριδα ἀνόθευτον, διότι ὁ ἰδιώτης, εἰς ὃν μεταβιβάζεται τὸ μονοπώλιον, ἠμπορεῖ νὰ τὴν νοθεύῃ.

§227ΣΙΜΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ, διότι εἰς τὸ συμβόλαιον ἀναφέρεται ῥητῶς..........

§228ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκούσατε, κύριοι, τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ, τὴν ὁποίαν ἐπενόησεν ὁ Κ. Σίμος. Ἔβαλεν εἰς τὸ συμβόλαιον ὅρον τινὰ, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἐργολάβος, ἐὰν ἔχῃ ἠγορασμένην ἢ ἀγοράσῃ ἀκολούθως ἰδιωτικὴν, ἐξ Ἑλλάδος ἢ οἱασδήποτε ἄλλης ἐπικρατείας, σμύριδα, ἢ ἀποκτήσει τοιαύτην, ὑποχρεοῦται νὰ καταναλίσκῃ προτήτερα ὅλον τὸ κατ’ ἔτος παραλαμβανόμενον ποσόν τῆς δημοσίας σμύριδος· καὶ παρακάτω λέγει τὸ συμβόλαιον· «ὁ ἀγοραστὴς δὲν δύναται νὰ ἀναμιγνύῃ τὴν Ναξιακὴν σμύριδα κτλ.» Νομίζω ὅτι θέλω ἀδικήσει τὴν νοημοσύνην σας, ἐὰν ἐπιμείνω νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὁ ὅρος αὐτὸς εἶναι λέξις κενὴ καὶ τίποτε ἄλλο. Ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προλάβωμεν καταχρήσεις γινομένας πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν μας· δὲν ἠμπορούσατε π. χ., κ. Σῖμε, ὅταν εἶσθε ὑπουργὸς, νὰ προλάβητε τὴν ἀνάμιξιν τοῦ σίτου μετὰ τῆς κριθῆς εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ δημοσίου, καὶ νομίζητε, ὅτι ἔχετε τὴν ἱκανότητα νὰ ἐπιτηρήσητε εἰς ὅλας τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης ὅπως μὴ ἀναμιχθῇ ἡ Ναξία σμύρις μὲ ἄλλην;

§229ΣΙΜΟΣ. Ἴσα ἴσα τὴν ἀνάμιξιν θέλομεν νὰ πολεμήσωμεν.

§230ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον τὸ θεωρῶ πολὺ σπουδαῖον· ὁμολογεῖτε καὶ ὑμεῖς, ὅτι μᾶς βλάπτει ἡ ἀνάμιξις. Ἀφοῦ λοιπὸν μᾶς βλάπτῃ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς τρόπος νὰ τὴν προλάβωμεν· καὶ ἂν σεῖς ἐπιστεύσατε ὅτι διὰ τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἐθέσατε εἰς τὸ συμβόλαιον, δύνασθε νὰ τὴν προλάβητε, ἀδικεῖται τὸν ἑαυτόν σας καὶ ὅλους ἡμᾶς.

§231ΣΙΜΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάγῃ ὁ ἐργολάβος........

§232ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ προσώπων· ἐν γένει λέγω ὅτι οἱ ἔμποροι, θὰ κυτάξουν τὸ ἰδικόν των συμφέρον.

§233ΣΙΜΟΣ. (θόρυβος).

§234ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων ἀφιερούμεθα εἰς τὴν καλὴν πίστιν τοῦ κ. Ἔβενς, διὰ νὰ μὴ γείνῃ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἐὰν ἡ κατανάλωσις τῆς σμύριδος λάβῃ τοιαύτην ἐπέκτασιν, ὥστε 60,000 καντάρια νὰ μὴ ἐπαρκοῦν, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὐτὸς θέλει ἀναμίξει ξένην σμύριδα, τὴν ὁποίαν θέλει ἀγοράζει εὐθυνότερα.

§235ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν πληροφορίαν, παρακαλῶ· εἶναι γνωστὸν εἰς τὰ προηγούμενα ἔτη πόσα καντάρια ἐξωδεύοντο;

§236ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. 30,000. Ἐφέτος ἐξωδεύθη μία μεγάλη ποσότης· πιθανὸν ἓν μέρος νὰ προέρχηται καὶ ἕνεκα τῆς συμβάσεως αὐτῆς· ἀλλὰ, καθὼς ἰσχυρίζονται ἄλλοι, προέρχεται καὶ ὡς ἐκ τῆς ζητήσεως, ἥτις ἐπῆλθε εἰς αὐτὸ τὸ ὀρυκτόν. Διατὶ λοιπὸν νὰ μὴ περιμείνωμεν διὰ νὰ ἴδωμεν μήπως.... (θόρυβος). Ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν σύμβασιν αὐτὴν, θέλω τὴν παρακαλέσῃ θερμῶς, ὥστε ἡ παράδοσις νὰ γίνηται εἰς τὴν Σύρον καὶ ὄχι εἰς τὴν Νάξον· ἂς ἐξωδεύσῃ ὀλίγας χιλιάδας δραχμὰς τὸ δημόσιον καὶ θέλει εἶναι ἀσήμαντον ἀπέναντι τῶν μεγάλων καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ γείνουν εἰς τὴν Νάξον.

§237ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ δέχεται ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτό;

§238ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς θὰ μᾶς χρεωστῇ καὶ χάριν, διότι τὸν συμφέρει καλλίτερα εἰς τὴν Σῦρον ὅπου εἶναι λιμὴν παρὰ νὰ ναυλώνῃ ἐπίτηδες πλοῖα, (θόρυβος). Ἐὰν ὅμως ἔχῃ σκοπὸν νὰ κλέπτῃ... (μέγας θόρυβος). Αὐτά, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω καὶ ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§239Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Κύριοι, δὲν ἐννόησα τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ κ. Σωτηροπούλου, διότι ἀντέστρεψεν αὐτούς. Κατ’ ἀρχὰς ἤρχισε μὲ τὸν φόβον ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ λεγομένη αὔξησις τῆς καταναλώσεως.

§240ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι ἓν ἄτομον δὲν θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τοῦτο.

§241Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅτι αὐτὴ ἡ ὑποχρέωσις τῶν 20 χιλ. κανταρίων θὰ ματαιωθῇ διότι θὰ εὕρῃ τρόπον νὰ τ’ ἀποφύγῃ καὶ ὅτι ἡμεῖς δὲν θὰ εὕρωμεν τρόπον νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν πώλησιν τῶν 30,000 κανταρίων. Κατόπιν εἶπεν, ἂν ἔχητε τὴν ἰδέαν ὅτι ἕνεκα τῶν ἀνακαλύψεων ἡ κατανάλωσις τῆς σμύριδος ηὔξησε, τότε θὰ συμβῇ, ἀφοῦ καταναλώσῃ τὰ 60,000 καντάρια θὰ τὴν ἀποστείλῃ εἰς τὴν ξένην νὰ τὴν ἀναμίξῃ καὶ τότε ἡ Ἑλλὰς θὰ χάσῃ. Νομίζω ὅτι αὐτὸς ὁ συλλογισμὸς ὅστις θεωρεῖται σπουδαῖος ἂν καταντήσῃ ἐκεῖ πῶς βλάπτει τὸ προϊὸν τῆς Νάξου· ἀλλὰ διατί γίνεται αὐτὴ ἡ αὔξησις τῆς καταναλώσεως; διὰ τὴν ποιότητα τῆς σμύριδος· καὶ ἐννοεῖται ὅτι ποτὲ δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν κατωτέραν ποιότητα διότι καὶ ἐδῶ ἔχει τὸν τρόπον πῶς νὰ αὐξήσῃ τὴν ἀγορὰν αὐτῆς τῆς σμύριδος. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ σπουδαῖον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐφάνη ἐπίφοβον, αὐτὸς ὁ λόγος, αἴρεται. Ὁ σπουδαῖος λόγος ὁ τελευταῖος τὸν ὁποῖον ἔφερεν εἶναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ συγχωροῦμεν τὴν σμύριδα νὰ τὴν λαμβάνῃ ἀπὸ τὴν Νάξον ἀλλὰ νὰ ὑποστῶμεν καὶ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς εἰς Σῦρον, διότι δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὰς καταχρήσεις. Τοῦτο νομίζω, πῶς δὲν εἶναι πολὺ σπουδαῖος λόγος πρὸς ἀντίκρουσιν, διότι ἂν δὲν ἐφοβοῦντο αἱ κυβερνήσεις τὰ λαθρεμπόρια τότε οὔτε Τελωνεῖα θὰ εἶχον, οὔτε ἐπιτηρήσεις· ἀλλ’ αἱ κυβερνήσεις καὶ οἱ ἔμποροι λαμβάνουν τὰ μέτρα των, ὥστε νὰ μὴ ὑποπίπτουν εἰς αὐτὰς τὰς καταχρήσεις. Ὅταν διπλασιάσωμεν τὸ προϊὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ λαμβάνωμεν περισσότερα δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξοδεύσωμεν διὰ νὰ ἐξασφαλισθῶμεν; Βεβαιότατα (θόρυβος). Τὰ ἔξοδα, κύριοι, τῆς μεταφορᾶς 60,000 κανταρίων σμύριδος κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἶναι 30,000. Πιστεύετε λοιπὸν ὅταν ἐξοδεύσῃ ἡ κυβέρνησις 15,000 δὲν δύναται νὰ ἀσφαλίσῃ αὐτὸ τὸ προϊὸν; ἀλοίμονον ἡ κυβέρνησις ἂν δὲν ἔχῃ αὐτὸ τὸ μέσον· τότε πρὸς τί ἡ τελωνοφυλακή; βέβαια δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν· ἂν ἀφαιρέσητε αὐτοὺς τοὺς λόγους τότε ὅλα τὰ προφυλακτικὰ μέτρα εἶναι μάταια.

§242ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶχε δίκαιον ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὅταν εἶπεν ὅτι εἶναι σημαντικὸν τὸ νομοσχέδιον· νὰ σᾶς εἰπῶ καὶ ἐγὼ ὀλίγα, ποία αἰτία μὲ κάμνει νὰ θέλω τὴν μετάθεσιν τῆς πωλήσεως εἰς τὴν Σῦρον καὶ νὰ μὴν πωλεῖται εἰς τὴν Νάξον. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι κάμνουν ἕνα μῆνα νὰ ἀράξουν εἰς τὴν Νάξον· ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ μᾶς ζητήσουν νὰ πάνε μοναχοί των νὰ τὴν πάρουν· τὰ 7 ἔτη, κύριοι, θὰ γείνουν 8. Ἂς ὑποφέρῃ λοιπὸν ἡ κυβέρνησις τὰ ἔξοδα διὰ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Σῦρον· διότι ἀδύνατον ν’ ἀποφύγῃ κανεὶς τὰς κλοπὰς ἐμπόρου· ὅστις μεταχειρίζεται κόκκινες τριχιὲς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ πολλὴν πίστιν. Ὅταν, κύριοι, εὑρέθησαν ἔμποροι νὰ μᾶς ζητοῦν νὰ ὑπάγουν νὰ τὸ πάρουν ἀπὸ τὴν Νάξον τί ἄλλο σκοπὸν ἔχουν; Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ὁ ἔμπορος ἂν ἔχῃ καλὴν πίστιν δὲν εὐχαριστεῖται διότι δὲν τὸ λαμβάνει ἀπὸ ἕνα λιμένα καὶ δὲν βγάζει καὶ τὰ ἔξοδά του· ἄλλως δὲν ἔχει φαίνεται καλὴν πίστιν καὶ δὲν πρέπει καὶ νὰ τὴν δώσωμεν.

§243ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω πράγματα ἐπροτάθησαν, κύριε πρόεδρε, πρῶτον ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς συμβάσεως καὶ δεύτερον ἡ παραλαβὴ νὰ γίνηται εἰς τὴν Σῦρον.

§244ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ψηφοφορήσω ὑπὲρ τῆς συμβάσεως, διότι νομίζω πῶς εἶναι ἐπωφελὴς διὰ τὸ δημόσιον. Ἂν ὅμως εἶναι γνωστὸν ὅτι παραδέχεται καὶ ὁ ἐργολάβος τότε εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, νομίζω, νὰ γίνηται ἡ παραλαβὴ εἰς Σῦρον· ἂν ὁ ὑπουργὸς μᾶς τὸ βεβαιόνῃ τοῦτο, τότε εἶμαι καὶ ἐγὼ συμφωνότατος νὰ γίνηται ἡ παράδοσις εἰς Σῦρον· ἂν ὅμως ὁ ὑπουργὸς ἔχῃ ἀμφιβολίας τότε εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ δεχθῶμεν νὰ γίνηται εἰς τὴν Νάξον.

§245Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ συμβάσεις δὲν ἠμποροῦν νὰ τροποποιηθοῦν ὑφ’ ἑνὸς τῶν μερῶν, διότι τότε δὲν εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸ ἕτερον μέρος τῶν συμβαλομένων. Ἠμπορῶ νὰ παραδεχθῶ νὰ συστήσω εἰς τὸν ἔμπορον νὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν τροποποίησιν· ἄλλως δὲν δύναται νὰ γίνῃ.

§246ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλὰ νὰ γίνῃ λοιπὸν αὐτὴ ἡ παρατήρησις (θόρυβος).

§247Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐσχάτως θέλων νὰ δώσω 12,000 καντάρια εἰς τὸν Βαφιαδάκην ἐγὼ τῷ εἶπον ὅτι πρὶν ἐπικυρωθῇ ἡ σύμβασις δὲν δύναται νὰ ἦναι ἐμποδισμένον, καὶ ἄλλως ἔγεινε μία δημοπρασία... (θόρυβος). Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἀναδέχομαι ν’ ἀναιρέσω τὸν ὅρον μόνον παραδέχομαι τὴν σύστασιν αὐτήν.

§248ΖΕΡΒΑΣ. Εἶναι περίεργον πρᾶγμα νὰ ἐπιμένωμεν εἰς μίαν πρότασιν προσβλητικήν· θὰ εἴπῃ πῶς εἴμεθα ἀπηλπισμένοι ὅτι τὸ ἔθνος τὸ ἑλληνικὸν δὲν ἔχει ἀνθρώπους τιμίους.

§249ΦΩΝΑΙ. Ἄ! Ἄ!

§250ΖΕΡΒΑΣ. Κάμετε λογαριασμὸν τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς· δι’ αὐτῶν τῶν ἐξόδων δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εὕρωμεν ἀνθρώπους νὰ τοὺς πληρόσωμεν νὰ κάμουν τὸ καθῆκόν τους; Τότε εἶναι ἀπελπισία (θόρυβος).

§251ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν ὅτι ἂν ὁ ἐργολάβος παραδεχθῇ τὴν μεταβολὴν τοῦ ὅρου καὶ ἂν ἡ κυβέρνησις πεισθῇ ὅτι συμφέρει καὶ λόγῳ οἰκονομίας καὶ λόγῳ ἀποφυγῆς καταχρήσεων, τότε εἶναι καλὸν ἡ κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν θὰ τὴν κάμῃ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ ὁδηγηθῇ εἰς τὰς ἐνεργείας της (θόρυβος).

§252ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ λέγω πῶς εἶναι γελοῖον νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν σύστασιν, διότι ἀφιέμεθα εἰς τὴν προαίρεσιν τοῦ ἐργολάβου, ὅστις θὰ τηράξῃ τὸ συμφέρον του· αὐτὰ εἶναι γελοῖα.

§253ΔΡΟΣΟΣ. Αἱ παρατηρήσεις, κύριοι, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δὲν ἠμποροῦν νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν. Ἡ συνθήκη λέγει ὅτι ἡ παράδοσις θὰ γίνῃ εἰς Νάξον· ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι μία μεγάλη δαπάνη διὰ τὴν μετοκόμισιν· ἕως τώρα ἦτον 60 λεπτὰ.

§254Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). 40.

§255ΔΡΟΣΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι παραβιάζεται ἓν μέγα συμφέρον διὰ τὸν ἐργολάβον καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι συμφέρει εἰς τὴν Σῦρον καὶ ἰδοὺ διατί. Καὶ ἐγὼ ὅταν ἤμην εἰς τὴν Σῦρον ἤρχοντο ἀγορασταὶ καὶ παρεκάλουν νὰ ὑπάγουν εἰς τὴν Νάξον νὰ τὸ παραλάβουν, ἐννοεῖται διὰ νὰ πάρουν διπλάσιον ποσόν. Καὶ ἔχομεν καὶ μίαν ἄλλην ἀπόδειξιν. Ὅταν ἔκαμεν ὁμοίαν ἐνοικίασιν ὁ κ. Χρηστίδης καὶ ἐκαυχᾶτο δι’ αὐτὸ, ἔκαμε τρία ἔτη διὰ νὰ πωληθῇ. Καλλίτερα λοιπὸν νὰ γίνῃ εἰς Σῦρον. Μαζῆ μὲ τὸν κ. Σίμον κάμνομεν αὐτὸ, νὰ γίνηται εἰς τὴν Σῦρον ἡ παράδοσις· εἶναι μία μεγάλη ἀσφάλεια.

§256ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ σύμβασις δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ψηφισθῇ ὅπως ἔχει, γίνεται αὐτὴ ἡ σύστασις.

§257ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Ἀποκρούω τὴν ἰδέαν καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ παντὸς ἄλλου ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ τροποποιηθοῦν αἱ συμβάσεις. Ἡμεῖς, δὲν εἶναι ἡ πρώτη σύμβασις, ἥτις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἄλλοτε ὑπεβλήθησαν, ὡς ἡ περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος· πόσας μεταβολὰς δὲν ἔκαμεν ἡ Βουλή.

§258Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶχεν ὑπογραφῆ.

§259ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχεν ὑπογραφῆ. Αἱ συμβάσεις διὰ νὰ ἦναι συμβάσεις πρέπει νὰ ὑπογράφωνται καὶ ἀπὸ τὰ δύω μέρη· ἀλλ’ αἱ συμβάσεις αὗται ὑποβαλλόμεναι εἰς τὴν Βουλὴν δύνανται νὰ τροποποιηθοῦν· ἡ διαφορὰ ὅμως εἶναι ὅτι τὸ συμβαλλόμενον μέρος μετὰ τῆς κυβερνήσεως ἠμπορεῖ νὰ μὴ δεχθῇ τὴν σύμβασιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται διὰ τοῦ ὅρου αὐτοῦ νὰ ὠφεληθῇ τὰ ἔξοδα ὁ ἐργολάβος, διότι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ κάμῃ τὰς ἀποθήκας του ποτὲ εἰς τὴν Σῦρον, πότε εἰς τὴν Σμύρνην καὶ νὰ τὸ μεταφέρῃ εἰς ἀσφαλῆ λιμένα ἀφ’ ὅπου νὰ τὸ παραλαμβάνουν τὰ πλοῖα ἀσφαλῶς· ἀφοῦ λοιπὸν πρόκειται νὰ ὠφεληθῇ αὐτὸς, διατὶ νὰ διστάζωμεν. Ἂν δὲν τὴν παραδεχθῇ, τότε εἶναι τὸ ἴδιον ὡσὰν νὰ μᾶς λέγῃ ὅτι ἔχω σκοπὸν νὰ σᾶς κλέψω καὶ δὲν θέλω νὰ μοὶ χαρίζηται 200 καὶ 300,000 δραχμάς.

§260Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ παραδεχθῶμεν τὸν ὅρον αὐτὸν διότι εἶναι ἐπιζήμιος εἰς τὸ δημόσιον. Σᾶς εἶπον ὅτι 93 λεπτὰ εἶναι ἡ δημοπρασία διὰ τὴν μεταφορὰν, ὥστε διὰ 30 καντάρια ἔχομεν 54,000 δραχ. ἔξοδα. Μὲ αὐτὰς τὰς δραχμὰς δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἀνθρώπους τιμίους; (θόρυβος). Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, νομίζετε ὅτι 60,000 καντάρια εἶναι εὔκολον νὰ μεταφερθοῦν εἰς Σῦρον; Λοιπὸν ἡ δυσκολία τῆς μεταφορᾶς καὶ ἡ μεγάλη δαπάνη εἶναι οἱ δύω λόγοι ὑπὲρ τῆς συμβάσεως. (θόρυβος).

§261ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ὑπάρχῃ τάσις πρὸς κατάχρησιν ἢ εἶναι δυνατὸν νὰ προληφθῇ ἢ ὄχι· ἂν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ προληφθῇ, αὐτὰ εἶναι περιττά· ἂν ἦναι δυνατὸν ἡ εἰς Σῦρον μεταφορὰ δὲν προλαμβάνει αὐτὴν (θόρυβος).

§262ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν προτείνομεν νὰ μεταβληθῇ ὁ § 3 τοῦ βʹ. ἄρθρου ὅτι ἡ παράδοσις νὰ γίνηται εἰς Σῦρον.

§263ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἂν ὁ ὑπουργὸς ἐπιμένῃ καὶ γίνῃ ψηφοφορία θὰ τὸ πάρῃ· λοιπὸν ἡμεῖς παρατήρησιν ἐκάμαμεν.

§264ΤΙΝΕΣ. (ἐκ δεξιῶν). Τί μᾶς μέλλει ἡμᾶς.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Σωτηροπούλου τοῦ νὰ παρατίθεται ἡ σμῦρις ἀπὸ τὴν Νάξον εἰς τὴν Σῦρον νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη.

§266ΤΙΝΕΣ. (ἐκ δεξιῶν). Δὲν ἀπεῤῥίφθη· τὸ ἀνάπαλιν. (θόρυβος).

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι λοιπόν.

§268Ι. ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν σύμβασιν (θόρυβος).

§269ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἀπεῤῥίφθη λοιπὸν ἡ τροπολογία καὶ παρεδέχθη ἡ σύμβασις.

§271ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐννοήσαμεν τί ἔγεινε.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν σύμβασιν ὡς ἔχει νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§273ΤΙΝΕΣ. (ἐκ δεξιῶν). Ἀπεῤῥίφθη.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἔχομεν ἕτερα νομοσχέδια.

§275ΤΙΝΕΣ. Τί νομοσχέδια εἶναι;

§276ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ περὶ Ῥουτσουκίου.)

§277ΤΙΝΕΣ. Μὴ προχωρῆτε δὲν ἠμποροῦμεν πλέον.

§278ΔΑΓΡΕΣ. Θεωρῶ ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὑπόληψίν σας, κύριε πρόεδρε, νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἀπολογισμὸν τῆς Βουλῆς.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον.

§280ΤΙΝΕΣ. Τί παραδεχόμενοι, κύριε πρόεδρε; ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§281Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Κύριοι, εἴχομεν μέχρι τοῦδε 4 ἢ 5 νομοσχέδια σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα ἐσυζητήσαμεν· ὑπάρχει μία ἡμερησία διάταξις, ἀλλὰ ἐκτεταμένη· ἐὰν ὑπάρχουν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν τακτικὴν πορείαν, δὲν ἔχομεν καμμίαν δυσκολίαν νὰ ψηφίσωμεν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια· τὸ ἐννοῶ· πῶς δυνάμεθα νὰ μένωμεν εἰσέτι, ἐνῷ ἡ ὥρα πλησιάζει 10 καὶ ἔχομεν νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἀναγνώσωμεν καὶ τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ τὰ ἐπικυρώσωμεν; Ἐὰν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ διαμφισβητηθῶσιν ἐδῶ, δὲν θὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ κάμωμεν κανὲν ἄλλο· οὔτε τὰ πρακτικὰ θὰ ἀναγνωσθῶσι καὶ ἡ συνεδρίασις θὰ ἀποβῇ εἰς μάτην ὥστε παρακαλῶ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς νὰ μᾶς ὑποδείξωσι, ποῖα νομοσχέδια εἶναι ἀνάγκη διὰ τὴν τακτικὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως· διότι δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ θέσωμεν κανὲν πρόσκομμα. Δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τοιαῦτα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν προϋπολογισμόν· τοιοῦτον εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ Ῥοτσουκίου. Δὲν βλέπω ποῖα συμφέροντα θέλουν καταστραφῆ, ἐὰν δὲν ψηφίσωμεν αὐτὴν τὴν δαπάνην. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἰδίως νὰ μᾶς εἴπῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχει ἀνάγκην περὶ τὴν τακτικὴν πορείαν. Βλέπω ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνηται, ἔλαβε χώραν χθές, ἀλλὰ δὲν εἶναι πρέπον νὰ συζητῶμεν νομοσχέδια ἐν τῷ μέσῳ τοιαύτης καταστάσεως. Βλέπετε ὅτι ὅλα ἐγγύζουν νὰ μᾶς ἐγκαταλείψουν. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω παρακαλῶν τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ποῖα εἶναι τὰ τοιαῦτα νομοσχέδια.

§282ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι, θὰ τὸ ἀναγνώσωμεν· αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, εἰσήχθη πρὸ πολλοῦ εἰς τὴν Βουλήν.

§283ΖΑΪΜΗΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον, κύριε πρόεδρε.

§284ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί· ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον κύριον βουλευτὴν Καλαβρύτων, λέγω, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἡ Κυβέρνησις, τὰ θεωρεῖ ἀναγκαῖα καὶ δι’ αὐτὸ τὰ ἔφερε. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, κύριοι, εἰσήχθη πρὸ καιροῦ ἐσυζητήθη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς καὶ ἀνεγνώσθη δίς, δὲν μένει εἰμὴ ἡ τελευταία ἀνάγνωσις.

§285ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Συζήτησις εἶναι· δὲν εἶναι ἀνάγνωσις.

§286ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν (θόρυβος) Σᾶς εἶπον, κύριοι, ὅτι συμφέροντος λόγοι ὑπηγόρευσαν τὸ μέτρον τοῦτο, ἑπομένως εἶναι κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἡ ἀνάγνωσις μόνον αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἀρκεῖ νὰ σᾶς κάμῃ νὰ ἐννοήσητε. Ἄλλως τε ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπάρχουν καὶ δύω ἄλλα· σᾶς εἶπον ὅτι πρόκειται καὶ περὶ τοῦ μισθοῦ τοῦ πρώτου Διερμηνέως τῆς Πρεσβείας, διὰ τὸν ὁποῖον ὑπάρχει μία διάταξις, ἥτις ὁρίζει ὅταν ᾖναι ἔγγαμος λαμβάνει μισθὸν ἀνώτερον, καὶ ὅταν ἄγαμος ὀλιγώτερον (θόρυβος). Ὅποιος θέλει ἠμπορεῖ νὰ μὴ ψηφίσῃ.

§287ΔΑΓΡΕΣ. Νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον αὐξάνει τὰς δαπάνας δὲν τὸ ψηφίζομεν.

§288ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ θεωρῶ ἀναγκαῖον καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§289Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐμπορικὰς σχέσεις δὲν ἔχομεν, ἐὰν θέλῃ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν νὰ τὴν θέσῃ εἰς Πρόξενον ἄμισθον τὸ δέχομαι.

§290ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§291Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἔχομεν λεπτὰ νὰ δώσωμεν, ἀμισθὶ ἂν γίνεται τοῦτο τὸ δέχομαι.

§292ΖΑΪΜΗΣ. Ἐγὼ προτείνω τὴν ἀναβολὴν καὶ νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλα νομοσχέδια.

§293ΔΑΓΡΕΣ. Τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ συζητήσωμεν ἐὰν θέλωμεν νὰ κηδώμεθα τῆς ὑπολήψεως τοῦ προέδρου καὶ τῆς Βουλῆς.

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι........

§295ΤΙΝΕΣ. Ποῖον, κύριε πρόεδρε; ἐπροτάθη ἡ ἀναβολή.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§297ΛΥΚ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Περὶ τῆς ἀναβολῆς ἐρωτήσατε, κύριε πρόεδρε, δι’ ἀναστάσεως.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι......

§299ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Περὶ τίνος πρόκειται;

§300ΤΙΝΕΣ. Περὶ Ῥουτσουκίου.

§301Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς προηγηθῇ ἕνα ἄλλο.

§302ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τακτικῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ.

§304ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§305ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.) Συμβιβασμὸς περὶ τῶν χωρίων Θηβῶν.

§306ΔΑΓΡΕΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄξιον συζητήσεως;

§307ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πληρόνονται τόκοι.

§308ΤΙΝΕΣ. Εἶναι σπουδαῖον καὶ θὰ τὸ μελετήσωμεν.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§310ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Προτείνεται ἡ ἀναβολή.

§311ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὠφελεῖται τὸ ἔθνος ἂν τὸ ἀναβάλλωμεν, ζημιοῦται· πληρόνει 12% τόκον (διάλογοι μεταξὺ τοῦ κυρίου Βαλασσοπούλου καὶ ἄλλων βουλευτῶν).

§312ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι μετὰ τὰς 12 θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις· ἄλλως αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον χρῄζει σπουδαίας συζητήσεως καὶ μελέτης.

§313ΤΙΝΕΣ. Ἄλλο παρακάτω, κύριε πρόεδρε. (θόρυβος).

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι......

§315ΤΙΝΕΣ. Αὔ! κύριε πρόεδρε.

§316Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ζητεῖται πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου· γνωρίζω τὴν ὑπόθεσιν καὶ εἶμαι ἐν γνώσει τοῦ πράγματος, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις τῶν Ὀθωμανῶν δὲν ἔχουν καμμίαν βάσιν. Τὸ πρωτόκολλον τὸ ὁποῖον συνετάχθη παρακαλῶ νὰ ἔλθῃ ἐδῶ· ὑπάρχει πρωτόκολλον τῶν Δυνάμεων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐθεώρησαν ὡς ἐθνικὰ κτήματα ὅλα τὰ κτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατεκτήθησαν ἀπὸ τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα, καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα διὰ συμβάσεως ἔλαβεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις· καὶ ποτὲ Ὀθωμανὸς δὲν ἦλθε νὰ ἀντιποιηθῇ τοιαῦτα κτήματα. Ὅταν παρουσιάσθη ἡ ἀπαίτησις τῶν Ὀθωμανῶν, ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις εἶχε στείλει μίαν ἐπιτροπὴν καὶ ἐζήτει νὰ μᾶς ὑποβάλλῃ νὰ πληρώσωμεν αὐτὰ τὰ χωρία καὶ διὰ δευτέραν φορὰν (θόρυβος). Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι δὲν εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς πληροφορίας ὅσαι ἀπαιτοῦνται.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχουν 1,000,000 καὶ περισσοτέραν ἀξίαν καὶ θὰ τὰ λάβωμεν διὰ 300,000 δραχμάς.

§318Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι ἐθνικὰ αὐτὰ τὰ κτήματα καὶ γνωρίζω ἐγὼ καλλίτερα αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν.

§319ΖΕΡΒΑΣ. Θέλεις νὰ ἀναβληθῇ, διότι ὡς δικηγόρος τῶν Ὀθωμανῶν θέλεις νὰ πάρῃς περισσότερα.

§320Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ θέλω ἐν γνώσει νὰ θυσιάσῃ τὸ δημόσιον.

§321ΖΕΡΒΑΣ. Καλὰ ἔκαμες ποῦ μᾶς τὸ μαρτύρησες (λογομαχία μεταξὺ Ζέρβα καὶ Κ. Πετσάλη).

§322Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Προβλέπεται μία Σύνοδος ἔκτακτος, ἐὰν γίνῃ τοῦτο, τότε ἕκαστος τῶν βουλευτῶν ἐν συνειδήσει καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου συμφέροντος ἂς δώσῃ τὴν ψῆφόν του. Δὲν πρόκειται νὰ ἀδικήσωμεν κανένα, ζητοῦμεν ἁπλῶς ἀναβολὴν διὰ νὰ φωτισθῇ ἡ Βουλὴ καὶ δώσῃ τὴν ψῆφόν της ἐν γνώσει.

§323ΣΙΜΟΣ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ ἀναγνωρίσῃ ὡς δικαίαν τὴν αἴτησίν των· ἀλλ’ αἱ Δυνάμεις εἰς τὰς ὁποίας ἀνετέθη ἡ διεξαγωγὴ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως μᾶς κατεδίκασαν καὶ ἔγεινε λόγος πολὺς καὶ πολλάκις περὶ αὐτοῦ· καὶ ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωμεν 1,300,000 ὡς ἀποζημίωσιν.

§324Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λοιπὸν, κύριοι, τόσον περισσότερον δικαιολογεῖται ἡ ἀναβολὴ, καθ’ ὅσον ὁ κύριος Σῖμος λέγει, ὅτι ὑπάρχουν ἀποδείξεις καὶ πρωτόκολλα· λοιπὸν ἐγὼ προτείνω τὴν ἀναβολὴν ἕως ὅτου ἔλθουν τὰ πρωτόκολλα.

§325Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ἐπιθυμεῖτε νὰ φωτισθῆτε ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου;

§326ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Πρέπει νὰ ἔχωμεν καιρόν.

§327Π. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Περιμένετε ὀλίγον καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι τίποτε ἁπλούστερον, δικαιότερον καὶ χρησιμότερον διὰ τὸ δημόσιον ἀπὸ τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ φέρω γεγονότα τινα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἄγνωστα εἰς τοὺς πλείστους, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκροασθῆτε. Ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ ὑπόθεσις. Ἠξεύρετε, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν κράτος σύγκειται ἀπὸ ἐπαρχίας τὰς μὲν κατακτηθείσας διὰ τῶν ὅπλων τὰς δ’ ἑνωθείσας μετὰ τοῦ βασιλείου δυνάμει συνθηκῶν. Δύω ἀρχαὶ διάφοραι διέπουν ἑπομένως τὰ τῶν κτημάτων εἰς μὲν τὰς ἐπαρχίας τὰς κατακτηθείσας διὰ τῶν ὅπλων, ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀρχὴ τῆς δημεύσεως. Ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις κατέλαβεν ἅπαντα τὰ κτήματα καὶ τὰ τοῦ δημοσίου, τὰ κτήματα τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν κυβέρνησιν, τὰ ἐκκλησιαστικὰ κτήματα, καὶ τὰ τῶν ἰδιωτῶν ἐν γένει. Τοῦτο συνέβη εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ εἰς ἄλλας τινὰς ἐπαρχίας. Εἰς τὰς ἐπαρχίας δὲ τὰς ἑνωθείσας διὰ συνθήκης τοιοῦτόν τι δὲν συνέβη· καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ Ἀττικὴ, ἡ Εὔβοια, μέρος τῆς Βοιωτίας, ἡ Φθιῶτις, ἐκεῖ ἴσχυσεν ἑτέρα ἀρχὴ, ὅτι τὸ δημόσιον τῆς Ἑλλάδος διεδέχθη τὸ τῆς Τουρκίας καὶ ἑπομένως τὰ κτήματα τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ δημόσιον τὰ τεμένη αὐτὰ περιῆλθον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν, καθὼς καὶ τὰ βακούφια. Τὰ κτήματα δὲ τῶν ἰδιωτῶν ὑπήγοντο εἰς δύω μεγάλας κατηγορίας· ἢ εἶναι κτήματα τὰ ὁποῖα ἐξουσίαζον ἀπολύτως οἱ ἔχοντες ἰδιοκτησίαν, ἢ εἶναι κτήματα τὰ ὁποῖα λέγονται ἐβλάβ–Βακούφ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, ὡς παρατηρεῖτε νὰ ἔλθω εἰς αὐτὰς τὰς λεπτομερείας. Τὰ ἐβλάβ–βακοὺφ εἶναι τὸ ἑξῆς εἶδος ἰδιοκτησίας. Εἰς τὸν καιρὸν τῆς Ὀθωμανικῆς δυναστείας κάτοικοι τινες μικροὶ, πτωχοὶ, φοβούμενοι, εἴτε τὴν δήμευσιν ἐκ μέρους τοῦ Σουλτάνου, εἴτε καταπιέσεις ἄλλας, καὶ γνωρίζοντες, ὅτι τὰ τζαμία καὶ ἄλλα τεμένη εἶναι προνομιοῦχα καὶ ἐθεωροῦντο, ὡς ἱερὰ καταστήματα, παρουσιάζοντο εἰς τὴν διεύθυνσιν αὐτῶν καὶ ἔκαμνον μίαν πώλησιν τοῦ κτήματος εἰς μικρὰν τιμὴν π. χ. κτῆμα ἔχον ἀξίαν 30 χιλιάδας δραχ. τὸ ἐπώλουν διὰ 3 χιλιάδας μόνον. Περιελάμβανε τὴν ἰδιοκτησίαν τὸ τζαμίον, ἐξηκολούθει δὲ νὰ ᾖναι διαχειριστὴς τοῦ κτήματος ὁ πρὶν κύριος ἐνόσῳ ἔζη, καὶ οἱ ἀπόγονοι αὐτοῦ καὶ οἱ κληρονόμοι διεχειρίζοντο τὸ κτῆμα. Εἰς τοὺς Ὀθωμανοὺς κατοίκους τῶν προειρημένων ἐπαρχιῶν ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα νὰ πωλήσωσι καὶ τὰς καθαρὰς καὶ τὰς μικτὰς αὐτῶν ἰδιοκτησίας. Τὰ πρωτόκολλα τῶν δυνάμεων ὀνομάζουν τὰ μέρη ταῦτα περὶ ὧν λαλῶ, εἶναι ἱστορικὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα πᾶς γνωρίζει. Αὐτὸ τὸ εἶδος τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἐσυγχωρήθη καὶ τὸ ὁποῖον ὠνόμαζον interêt utile....... Καθόσον ἀφορᾷ τὰ μέρη αὐτὰ ἐσυγχωρήθη λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ πωλήσωσι τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ ἤρχισαν νὰ τὴν πωλοῦν. Ὅτε ἔφθασαν εἰς τὸ μικτὸν μέρος δὲν ἠδύναντο νὰ πωλήσωσι κτήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις εἶχε κατοχὴν διότι διεδέχθη τὸ τζαμίον, ὅπερ εἶχε δικαίωμα ἐπὶ τοῦ κτήματος. Τί ἤθελε γίνει εἰς τοιαύτην περίστασιν. Ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἦλθεν εἰς συμφωνίας μὲ τὴν Ὀθωμανικὴν διὰ τοὺς ἔχοντας τοιαῦτα κτήματα καὶ διὰ τοῦτο ἔγεινε σύμβασις διὰ τὴν Ἀττικήν, τὴν Φθιώτιδα, τὰς Θήβας καὶ ὅλα τὰ κτήματα ἐπῆρεν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις καὶ ἔδωκεν ἀποζημίωσιν εἰς τὴν Πύλην, ἡ ὁποία διενεμήθη ἀναλόγως εἰς τοὺς κατόχους πρὶν Ὀθωμανοὺς καὶ ἀπεφασίσθη ὅτι οὐδεὶς Ὀθωμανὸς ἔχει δικαίωμα. Καὶ τὸ πρᾶγμα ἔμεινεν ἕως ἐδῶ. Ὡς πρὸς τὰς Θήβας ὅμως παρουσιάσθη ἑτέρα δυσκολία. Εἶπον πρότερον ὅτι γενικὴ ἀρχὴ ἦτο, ἡ διὰ τῶν ὅπλων κατάκτησις ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν νὰ διαθέτῃ τὰ κτήματα τὰ κατεχόμενα ὑπὸ Ἑλληνικῶν ὅπλων. Ἡ Τουρκία ὅμως παρουσίασεν αὐτὴν τὴν ἔνστασιν ὅτι ἡ ἐπαρχία τῶν Θηβῶν δὲν εἶναι κατακτηθεῖσα ἐπαρχία διὰ τῶν ὅπλων, εἶναι ἐπαρχία εἰς τὴν ὁποίαν ἴσχυε τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως τῶν κτημάτων ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν Ὀθωμανῶν. Ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἠναντιώθη λέγουσα ὅτι κατεκτήθη διὰ τῶν ὅπλων. Τότε ποῖος ἤθελε λύσει τὸ ζήτημα τοῦτο; ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔλυε τὰ ζητήματα μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Τουρκίας. Αἱ τρεῖς δυνάμεις. Ὑπεβλήθη τὸ ζήτημα εἰς αὐτάς. Ἡ Τουρκία ἔλεγεν ὅτι ἔχει τὴν ἐξουσίαν ἐπὶ τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν· ἀνέφερεν ὅτι ἐκράτει τὸ φρούριον τοῦ Κεραμπαμπᾶ, καὶ ὅτι ὅστις ἐκράτει τὸ φρούριον ἐκεῖνο ἐδέσποζε καὶ τῶν πέριξ, ἔλεγε δὲ πρὸς τούτοις ὅτι εἶχε καὶ φρουρὰς εἰς ἄλλας θέσεις, τὰς ὁποίας διετήρησε μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἐπῆλθεν ἡ ἀνάκτησις τῶν ἐπαρχιῶν. Παρουσίαζεν ἀξιώσεις ἰσχυρὰς ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις, ἔλεγεν ἐγὼ εἶχον τὸν δεῖνα ὁπλαρχηγὸν, ὁ ὁποῖος κατεῖχε τὴν δεῖνα θέσιν κτλ. Ἐπῆλθε τότε ἓν πρωτόκολλον, ὅπερ ὥρισεν, ὅτι οἱ κάτοικοι ὅλων τῶν μερῶν ἐκείνων τῆς ἐπαρχίας τῶν Θηβῶν οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὸ τὴν δεσποτείαν τοῦ φρουρίου τοῦ Κεραπαμπᾶ καὶ τῶν πέριξ μερῶν, ὅπου ὑπῆρχε στρατιωτικὴ δύναμις Τουρκικὴ, ἐκεῖνοι θέλουν διαθέσει τὴν ἰδιοκτησίαν των, οἱ δὲ λοιποὶ ὑπάγονται εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς κατακτήσεως διὰ τῶν ὅπλων. Τὰ πέντε αὐτὰ χωριὰ ἐξ ἀρχῆς ἐτέθησαν εἰς αὐτὴν τὴν ἀμφισβήτησιν· οἱ δὲ κάτοικοι αὐτῶν πεπεισμένοι ὅτι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ τὰ πωλήσουν τὰ ἐπώλησαν ἀμέσως. Ἅμα ἀπεφασίσθη ἡ ὁροθεσία τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους τὰ ἐπώλησαν εἰς ξένους ὑπηκόους, οἱ ὁποῖοι ἐπεκαλέσθησαν τὴν μεσολάβησιν τῶν κυβερνήσεών των. Ἡ κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ ἐπροσπάθησε νὰ παραλάβῃ τὰ χωρία αὐτὰ, διότι ἔχουν κάποιαν ἀξίαν, ἀξίζουν ὑπὲρ τὰ δύω ἑκατομμύρια. Ἡ κυβέρνησις ἐξηκολούθει νὰ τὰ κατέχῃ, φωνάζουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰ ἐξουσιάζουν. Ἐπέμενον αἱ δυνάμεις, ζητοῦσαι ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν κυβέρνησιν ν’ ἀφήσῃ τὰ χωρία αὐτά. Βλέπουσαι, δὲ τὴν μεγάλην ἐπιμονὴν τῆς Ἑλληνικῆς κυβερνήσεως ἐνέδωσαν εἰς τὸ νὰ κρατῇ ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἀλλὰ νὰ δώσῃ ἀποζημίωσιν εἰς τοὺς πρὶν ἰδιοκτήτας. Αὐτὴν τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποζημιώσεως ἀνεγνώρισαν τὰ παρελθόντα ὑπουργεῖα, καὶ δυνάμει αὐτῆς τῆς ἀρχῆς ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὁ κ. Κεχαγιᾶς ἔφερον αὐτὴν τὴν συνθήκην, δὲν τὴν ἐφέραμεν ἡμεῖς. Τότε ἤρχισε νὰ γίνεται συζήτησις περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δοθῇ πρὸς ἀποζημίωσιν· οἱ πρώην ἰδιοκτῆται ἔλεγον, ἀφοῦ μᾶς ἐπήρατε τὴν ἰδιοκτησίαν μας καὶ ἰδιοκτησίαν, ἡ ὁποία ἔχει ἀξίαν, δώσατέ μας μίαν ἀνάλογον ἀποζημίωσιν. Ἐζήτουν ἓν ἑκατομμύριον, καὶ διὰ νὰ βεβαιώσουν, ὅτι τῳόντι εἶχον δίκαιον νὰ ζητῶσιν αὐτὸ, μᾶς εἶπον, ἢ δώσατέ μας τὴν περιουσίαν ἢ σᾶς δίδομεν ἓν ἑκατομμύριον καὶ ἀφήσατέ μας τὰ κτήματα. Ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἐπέμενεν· ἔσυρεν ἐπὶ μακρὸν αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἐπὶ τέλους ἀπεφάσισε νὰ δώσῃ τὸ ποσὸν τῶν 360,000 δραχμῶν. Συλλογισθῆτε, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις κατεῖχε τριάκοντα ἔτη τὰ κτήματα αὐτὰ καὶ ἐπλήρωνε 30,000 δραχμάς· καὶ ἠξεύρετε τὶ δίδουν ἀπὸ μόνον τὰ εἰσοδήματά των; ἓν ἑκατομμύριον. Ἤδη δὲν πρόκειται παρὰ νὰ δώσωμεν 360 χιλιάδας εἰς δύω δόσεις ἵνα τελειώσῃ ἡ ὑπόθεσις περὶ τῆς ὁποίας καὶ αἱ τρεῖς δυνάμεις ἐσυμφώνησαν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ὤφειλε νὰ δώσῃ τὴν ἀποζημίωσιν. Πιστεύω, ὅτι δὲν σᾶς χρειάζονται περισσότεραι ἐξηγήσεις.

§328ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 130 χιλιάδων πρὸς ἀγορὰν τῆς οἰκίας τοῦ στρατηγοῦ Χατζῆ Πέτρου...... (θόρυβος). Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τῆς πιστώσεως ὑπὸ τοῦ γραμματέως.

§330ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ὄχι. (θόρυβος).

§331ΔΑΓΡΕΣ. Δάνεια ζητεῖτε, καὶ θέλετε ν’ ἀγοράσητε σπίτια; Δὲν ὑποφέρεσθε πλέον. Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις καὶ πάλιν διακόπτεται.

§332ΔΟΣΙΟΣ. Θὰ φύγωμεν, κύριε πρόεδρε· ν’ ἀφίσητε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ἔλθητε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς (θόρυβος).

§333ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς Βουλῆς· (θόρυβος).

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἀποσύρομεν. Ἔχομεν ἓν ἕτερον νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΡΝ. νόμου.

§335ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὑπάρχει τροπολογία ἐπὶ τούτου ὡς ἑξῆς. Ἀναγινώσκεται καὶ ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ὡς ἑξῆς· «Ἄρθρον 1. «Ἡ ὑπὸ τοῦ 11 καὶ 12 ἄρθρου τοῦ ΡΝ. νόμου τῆς 20 Ἰανουαρίου τοῦ ἔτους 1866 ὁριζομένη διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ συνιστᾶται ἐκ τοῦ προϊσταμένου τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς ὡς προέδρου, τοῦ προϊσταμένου τῆς εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς καὶ ἐξ ἑτέρων τριῶν μελῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἐπαρχιακῶν συμβουλίων ἐκ τῶν ἰδίων μελῶν, ἢ ἐκ τῶν λοιπῶν δημοτῶν τῆς ἐπαρχιακῆς περιφερείας. Ἄρθρον 2. Τὰ ὑπὸ τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων ἐκλεγόμενα μέλη ἀπόντα ἢ κωλυόμενα ἀντικαθίστανται ὑπὸ ἀναπληρωτῶν ἐκλεγόμενα συγχρόνως. Ἄρθρον 3. Ἡ ἐπὶ τῆς κοινῆς τῆς νήσου περιουσίας ἁρμοδιότης τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων αὐτῆς κανονισθήσονται ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως διὰ Β. διατάγματος, προηγουμένης γνωμοδοτήσεως τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων καὶ ἐπὶ προτάσει τῶν ἰδίων ἐπιτροπῶν. Ἄρθρον 4. Ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει διὰ μόνην τὴν νῆσον Κέρκυραν. Πᾶς δὲ νόμος ἀντιβαίνων εἰς τὸν παρόντα καταργεῖται.»

§336ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§337ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ νομοσχέδιον. Ἔχομεν ἕτερον νομοσχέδιον τὸ ἑξῆς· «Περὶ προσδιορισμοῦ διοδίων διὰ τὰς καμήλους. Ἄρθρον μόνον. Εἰς τὸ ἄρθρον 27 τοῦ Κεφ. Εʹ. τοῦ νόμου ΣΞΓ περὶ ὁδοποιΐας προστίθεται ἡ ἑξῆς παράγραφος. ιδʹ. Δι’ ἑκάστην κάμηλον μετὰ ἢ ἄνευ φορτίου, μετὰ ἢ ἄνευ ἀναβάτου μέχρι δύω (2) λεπτῶν».

§338ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν ἕτερον περὶ μεταβιβάσεως πιστώσεως 25,000. «Ἐκ τῶν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1867 ἔτους ψηφισθεισῶν πιστώσεων μετατίθενται δραχμαὶ εἰκοσιπέντε χιλιάδες ἐννεακόσιαι ἐννενήκοντα καὶ πέντε ἑκατοστά. (δραχ. 25,990 5 0/0) ἀπὸ τὸ κεφάλ. 8 ἄρθρον 6 «σύστασις νέων τηλεγραφικῶν γραμμῶν» εἰς τὸ ἄρθρον 5 «φύλαξις καὶ συντήρησις ἠλεκτρικῶν γραμμῶν» τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργείου».

§340ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§341ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν· νομίζω, ὅτι καθιεροῦται ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως κακὸν προηγούμενον. Ἡ δαπάνη τῶν 25,000 δραχ. ἔγεινεν ἐντὸς τοῦ 68, κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶσα διαθέσιμος πίστωσις ἠδύνατο ν’ ἀναπληρωθῇ διὰ μεταθέσεως κεφαλαίων, ἂν δὲν ἐξήρκησε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἦτο προσδιωρισμένον διὰ τὴν φύλαξιν τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν...... (θόρυβος).

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παρεδέχθη καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἔχομεν τὸ περὶ τελωνείων......

§343ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (Ἐκ δεξιῶν). Εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Δὲν δυνάμεθα νὰ μείνωμεν ἕως τὸ πρωΐ· (θόρυβος καὶ συνδιαλέξεις μεταξὺ τῶν βουλευτῶν θορυβώδεις).

§344ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς)...... (θόρυβος παρατεταμένος)......

§345ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρχόμεθα εἰς τὸν προϋπολογισμόν. «Ὁ γραμματεὺς ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν τοῦ προέδρου ἔχουσαν ὡς ἑξῆς· «Πρὸς τὴν Βουλήν. Τὰ ἔξοδα τῆς ἐνεστώσης Συνόδου τῆς Βουλῆς, κατὰ τὸν συνημμένον ὧδε πίνακα, προϋπελογίσθησαν εἰς δραχμὰς 381,874 τριακοσίας ὀγδοήκοντα μίαν χιλιάδας καὶ ὀκτακοσίας ἑβδομήκοντα τέσσαρας. Ἐκ τούτων κατελογίσθησαν 1. Εἰς τὸ Κεφ. Αʹ «Δι’ ἀποζημίωσιν τῶν βουλευτῶν» καὶ «δι’ ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ προέδρου» δραχ. 340,066, ἤτοι ἔλαττον τῆς ἐπὶ τῆς Αʹ Συνόδου τῆς Αʹ Περιόδου ἀναλωθείσης πιστώσεως δραχμαὶ 952, καί τοι προστεθείσης τῆς ἀποζημιώσεως ἓξ βουλευτῶν καὶ γενομένης μεγάλης αὐξήσεως τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν τοῦ προέδρου, ἕνεκα τῶν τελετῶν τῆς γεννήσεως καὶ τῆς βαπτίσεως τοῦ Διαδόχου. 2. Εἰς τὸ Κεφ. Βʹ «Διὰ μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ τοῦ γραφείου καὶ τῶν κλητήρων» δραχ. 28,530. Ἡ δαπάνη αὕτη προσδιωρίσθη κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ κανονισμοῦ ἐκτὸς ά. τῆς προσθήκης δραχ. 1. 1440 διὰ μισθὸν τοῦ λογιστοῦ, ἀπαραιτήτως ἀναγκαίου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ταμίου ἐκ τῶν βουλευτῶν. 2. 600 διὰ μισθὸν τοῦ βοηθοῦ τοῦ διορθωτοῦ τῶν ἐντύπων. Ἡ θέσις αὕτη δὲν ὁρίζεται ἐν τῷ κανονισμῷ, ἀλλὰ προετέθη κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τῆς Αʹ Περιόδου εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς τε Βʹ καὶ τῆς Γʹ Συνόδου, ὡς ἀναγκαία εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ὅθεν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ὅρων τοῦ κανονισμοῦ συμπεριλαμβανομένη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ἐνεστώσης Συνόδου. Ἄλλως τε δὲ, καὶ ἂν δὲν ἐκανονίζετο ἐπὶ τῆς παρελθούσης Περιόδου, ἔπρεπεν ἤδη νὰ προστεθῇ, διότι τὸ γραφεῖον ὀφείλει νὰ τυπώσῃ τά τε ἐπίσημα καὶ τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Γʹ Συνόδου τῆς Αʹ. περιόδου, καὶ ἦτον ἐπιβεβαρυμένον καὶ μὲ τὴν τύπωσιν τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βʹ Συνόδου τῆς Αʹ Περιόδου. βʹ. Τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ. 1. Τῶν βοηθῶν τοῦ γραφείου ἐκ δραχ. 480. Κατὰ τὸν κανονισμὸν, ὁ μισθὸς ἑκατέρου τῶν βοηθῶν τοῦ γραφείου εἶναι κατὰ μῆνα δραχ. 200. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ κατέχοντες τὰς θέσεις ταύτας κ. κ. Δ. Ῥαΐσης καὶ Γ. Ῥουσόπουλος εἶναι ἀρχαῖοι καὶ ἱκανοὶ ὑπάλληλοι, ἐκρίθη δίκαιον νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸν μισθὸν ἑκατέρου αὐτῶν δραχ. 40 κατὰ μῆνα, ἤτοι δραχ. 480 ἐν ὅλῳ ἐπὶ ἓξ μῆνας. 2. Τῶν στενογράφων ἐκ δραχ. 600. Ὁ κανονισμὸς ὥρισε τὸν ἀριθμὸν τῶν στενογράφων εἰς τέσσαρας καὶ τὸν μισθὸν ἑκάστου αὐτῶν εἰς δραχ. 250 κατὰ μῆνα. Ἀλλ’ ἀνέκαθεν ὑπηρετοῦσι πέντε, διανέμεται δὲ ὁ μισθὸς τοῦ τετάρτου εἰς δύο, τοὺς κ. κ. Οἰκονόμον καὶ Τσιγκάρην. Ἐπειδὴ δὲ ἀμφότεροι οἱ νέοι οὗτοι ἐκπληροῦσι μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ ἀκριβείας τὸ καθῆκόν των, κρίνομεν ἔργον δικαιοσύνης νὰ προστεθῶσι δραχ. 100 κατὰ μῆνα, ἤτοι 50 εἰς τὸν μισθὸν ἑκατέρου. Κατὰ τὰ λοιπὰ τὰ ἔξοδα τοῦ κεφαλαίου τούτου προϋπολογίζονται κατὰ τὸν κανονισμὸν καὶ ἴσα πρὸς τὰ δαπανηθέντα ἐπὶ τῆς Αʹ Συνόδου τῆς Αʹ Περιόδου. Εἰσὶ δὲ μάλιστα ἐλάσσονα τῶν τότε δαπανηθέντων εἰς μισθὸν τοῦ βοηθητικοῦ προσωπικοῦ τοῦ στενογραφείου κατὰ δραχ. 380, (τριακοσίας ὀγδοήκοντα). 3. Εἰς τὸ Κεφάλ. Γʹ «μισθοδοσία τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν κλητήρων ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Συνόδου μέχρι τῆς συγκροτήσεως τοῦ ὁριστ. Προεδρείου» κατελογίσθησαν δραχ. 5,579. Ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ἐλάσσων τῆς ἐπὶ τοῦ προσωρινοῦ Προεδρείου τῆς Αʹ Συνόδου τῆς Αʹ Περιόδου γενομένης κατὰ δραχ. 3,526 (τρεῖς χιλ. πεντακοσίας εἴκοσιν ἓξ), καί τοι ἐκείνου μὲν διαρκέσαντος ἕνα μῆνα καὶ 10 ἡμέρας, τοῦ δὲ ἐπὶ τῆς ἐνεστώσης Συνόδου 2 μῆνας. 4. Εἰς τὸ Κεφάλ. Δʹ «Δι’ ἔξοδα τοῦ γραφείου ἐν γένει» δραχ. 2,229». Ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ἐλάσσων τῆς γενομένης ἐπὶ τῆς Αʹ Συνόδου τῆς Αʹ Περιόδου κατὰ δραχ. 1,803, διότι πάντα τὰ ἔξοδα τοῦ γραφείου ἠλαττώθησαν. 5. Ἐπὶ τοῦ Κεφαλ. Εʹ κατελογίσθησαν δραχ. 5,470, ἤτοι πλέον δραχ. 2,710, διότι συμπεριλαμβάνονται ά. δρ. 2,400 δι’ ἐνοίκιον τῆς βιβλιοθήκης ἐπὶ ἓν ἔτος· βʹ δραχ. 110 διὰ μεταφορὰν τῆς βιβλιοθήκης· γʹ δραχ. 200 διὰ συνδρομὴν ἐφημερίδων. Τοιαῦται δαπάναι δὲν κατελογίσθησαν εἰς τὸ σχετικὸν κεφάλαιον τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς Αʹ Συνόδου τῆς Αʹ Περιόδου. Ἐν γένει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς ἐνεστώσης Συνόδου ἐπεκράτησε πνεῦμα αὐστηρᾶς οἰκονομίας, εἰσήχθη δὲ εἰς τὴν διαχείρησιν τὸ ὀρθὸν σύστημα τοῦ διπλοῦ ἐλέγχου, ἤτοι τοῦ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, εἰς ὃν ὑπόκεινται πάντες οἱ δημόσιοι διαχειρισταὶ, διότι τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα ἑκάστης δαπάνης προσαρτῶνται εἰς τὰ οἰκεῖα ἐντάλματα καὶ κατατίθενται παρὰ τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ. Πρὸς ἐκτίμησιν τῶν γενομένων ἐλαττώσεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς ἐνεστώσης Συνόδου, παρατίθεται ὧδε ὁ ἀπολογισμὸς τῆς Αʹ Συνόδου τῆς Αʹ περιόδου. Ἐν Ἀθήναις τῇ 24 Σεπτεμβρίου 1868.

Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς

Τ. ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ.

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν Αʹ Σύνοδον τῆς Βʹ Περιόδου, ἔχοντα ὡς ἑξῆς· ΧΡΗΣΙΣ τοῦ 1868 Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν Αʹ Σύνοδον τῆς Βʹ. Περιόδου

Ἐν Ἀθήναις, τὴν 24 Σεπτεμβρίου 1868.

Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς

Τ. ΛΑΖΑΡΕΤΟΣ

Ἀπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς κατὰ

§347ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν καὶ τὸν ἀπολογισμόν.

§348ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ συνιστῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παυθῇ ὁ Γερο–Θανάσης ὁ κλητὴρ ὁ ὁποῖος πρὸ τόσων χρόνων ὑπηρετεῖ εἰς τὴν Βουλήν.

§349ΖΕΡΒΑΣ. Πρέπει νὰ ὑπάρχουν μερικοὶ κλητῆρες εἰς τὴν Βουλήν. (θόρυβος). Ἐνταῦθα ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπῆς ἀναγινώσκει τὴν ἑπομένην ἔκθεσιν· «Πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐπεξεργασθέντες τὸν ὧδε συνημμένον ἀπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς ἐνεστώσης Συνόδου κατὰ τὸ ἄρθρον 85 τοῦ κανονισμοῦ, προτείνομεν τὴν ἐπικύρωσιν αὐτοῦ. Ἐκ τῶν προϋπολογισθεισῶν πιστώσεων ἐδαπανήθησαν· 1) Κεφ. Αʹ. εἰς ἀποζημιώσεις τῶν βουλευτῶν (ἄρθρ. 1) καὶ εἰς ἐκτάκτους δαπάνας τοῦ προέδρου (ἄρθρ. 2) δραχ. 305,554. 2) Κεφ. Βʹ. Εἰς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ τοῦ γραφείου δραχ. 22,837:70. 3) Κεφ. Γʹ. Εἰς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν κλητήρων ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Συνόδου μέχρι τῆς συγκροτήσεως τοῦ ὁριστικοῦ προεδρείου δραχ. 5,733:34. Ἡ δαπάνη αὕτη ὑπερβαίνει τὴν προϋπολογησθεῖσαν κατὰ δραχ. 154,34 ἕνεκεν ἐσφαλμένου καταλογισμοῦ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ προσωρινοῦ προεδρείου τῆς ἐνεστώσης Συνόδου, εἶναι δὲ ἔλασσον τῆς ἐπὶ τοῦ προσωρινοῦ προεδρείου τῆς παρελθούσης περιόδου κατὰ δραχ. 3,371:66 ἀντὶ 3,526. 4) Κεφ. Δʹ. Εἰς ἔξοδα τοῦ γραφείου ἐν γένει δραχ. 442,94. 5) Κεφ. Εʹ. Εἰς μισθοδοσίαν τοῦ προσωπικοῦ καὶ ἐνοίκιον τῆς βιβλιοθήκης δραχ. 1030. Κατὰ τὴν ἀπὸ 14 Ὀκτωβρ. ε. ε. ἀναφορὰν τοῦ βιβλιοφύλακος κυρίου Τερτσέτου, ἐδαπανήθησαν πρὸς ταῖς προϋπολογισθείσαις δραχμαῖς 110 καὶ δραχμαὶ 115 εἰς μετακόμισιν τῆς βιβλιοθήκης. Τὴν δαπάνην ταύτην κρίνομεν δίκαιον νὰ συμπεριλάβωμεν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ ἄρθρ. 3 τοῦ κεφ. έ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξελέγξασα τὴν διαχείρισιν τῶν ποσῶν τούτων καὶ πεισθεῖσα ἐκ τῆς μελέτης τῶν προσαχθέντων δικαιολογητικῶν ἐγγράφων περὶ τῆς ἀκριβείας αὐτῆς, δὲν δύναται ἢ νὰ ἐπαινέσῃ τὴν αὐστηρότητα, ἣν ἀπέδειξε περὶ τὴν διαχείρισιν ὁ ἐπιτετραμμένος αὐτὴν ὑπάλληλος, καὶ εὔχεται ὅπως ἡ αὐτὴ τάξις τηρηθῇ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, διότι πᾶσαι αἱ πληρωμαὶ ἐγένοντο κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καὶ εἶναι πρόχειρα εἰς τὸν βουλόμενον τὰ μέσα τῆς ἐξελέγξεως καὶ εὐχερὴς εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν δημοσίων διαχειριστῶν ὡς πρὸς τὰς δαπάνας τῆς Βουλῆς. Οἱ συνημμένοι ὧδε πίνακες μαρτυροῦσι τὸ δίκαιον τῆς γνώμης ταύτης τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐν ἰδίᾳ στήλῃ τοῦ ἀπολογισμοῦ σημειοῦνται τὰ ὀφειλόμενα ποσὰ κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τοῦ ἀπολογισμοῦ. Ἐκ τούτων καταλογίζονται· 1) Εἰς τὸ Κεφ. Αʹ. 25,841 δραχμαὶ καὶ 24 λεπτά. Πολλοὶ τῶν βουλευτῶν, τῶν ἐπ’ ἐσχάτων εἰσαχθέντων, δὲν ἔλαβον πλήρη τὴν ἀποζημίωσίν των, τέσσαρες δὲ τούτων δὲν ἔλαβον οὔτε μέρος αὐτῆς, διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐξέδωκεν ἐπὶ τούτῳ ἔνταλμα. Ὑπολείπεται δὲ ἡ συμπλήρωσις τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ἑτέρων τινῶν βουλευτῶν ἕνεκα τῶν γνωστῶν δυσχερειῶν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους. 2) Εἰς τὸ Κεφ. Βʹ. δραχμαὶ 5,172 καὶ 6 λεπτά, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνήκει εἰς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ τοῦ γραφείου ἀπὸ ά. ἱσταμένου μηνὸς μέχρι τῆς λήξεως τῆς Συνόδου. 3) Εἰς τὸ Κεφ. Δʹ. δραχμαὶ 1845 καὶ λεπτὰ 85. Ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης ἐγένετο ὑπέρβασις δραχμῶν 59 καὶ 79 λεπ. εἰς τὰ ἑξῆς ἄρθρα· ά. 1 δραχμαὶ 12 καὶ 80 λεπτὰ βʹ. 3 δραχμαὶ 44 καὶ 84 λεπτὰ γʹ. 7 δραχμαὶ 2 καὶ 15 λεπτὰ Ἡ ὑπέρβασις αὕτη συναγομένη ἐκ τῆς ἀθροίσεως τῶν διατεθεισῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 412 καὶ λεπτῶν 94 καὶ τῶν ὀφειλομένων πληρωμῶν ἐκ δραχμῶν 1845 καὶ λεπ. 85, δικαιολογεῖται ἕνεκα τῆς μακρᾶς διαρκείας τῆς Συνόδου καὶ διὰ τῆς συγκρίσεως τῆς ἐν ὅλῳ δαπάνης εἰς ἔξοδα τοῦ γραφείου ἐπὶ τῆς Συνόδου ταύτης πρὸς τὴν γενομένην ἐπὶ τῆς πρώτης Συνόδου τῆς πρώτης περιόδου, οὖσαν πλείονα κατὰ δραχ. 1,743 καὶ 21 λεπτά. 4) Εἰς τὸ Κεφ. Εʹ. δραχμαὶ 3,520, διότι δὲν ἐπληρώθησαν εἰσέτι οἱ μισθοὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς Βιβλιοθήκης τῶν μηνῶν Σεπτεμβρίου καὶ 8βρίου ἐκ δραχ. 920, τὸ ἐνοίκιον ἐκ δραχ. 2,400, καὶ εἰς συνδρομὴν ἐφημερίδων δραχμαὶ 200. Ἐν ὅλῳ διετέθησαν δραχμαὶ 335,597 καὶ λεπτὰ 98, ὀφείλονται δραχμαὶ 36,389 καὶ λεπτὰ 15 καὶ ὑπολείπονται διαθέσιμοι δραχμαὶ 9,886 καὶ λεπτὰ 87. Τὴν πίστωσιν ταύτην ἡ ἐπιτροπὴ δὲν νομίζει ὀρθὸν νὰ ἀκυρώσῃ, διότι ἐξ αὐτῆς μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως τοῦ 1868 θὰ πληρωθῶσιν οἱ μισθοὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ γραφείου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς θὰ κηρυχθῇ διαρκές. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 22 8βρίου 1868.

Ὁ πρόεδρος

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

Ἡ ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ ἐπιτροπὴ Χ. Κανελλόπουλος, Ζαρ. Ζαρειφόπουλος. Λ. Πετροπουλάκης.

Γ. Θωμᾶς.»

Αʹ. ΣΥΝΟΔΟΣ

Βʹ. ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ,

Ἀπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς ἁ. συνόδου τῆς βʹ. περιόδου ἀπὸ 25 Ἀπριλίου ἕως 24 Ὀκτωβρίου 1868.

Ἐν Ἀθήναις, τὴν 19 Ὀκτωβρίου 1868.

Ὁ λογιστὴς

Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ.

§350ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ οἱ στενογράφοι πρέπει νὰ ᾖναι διαρκεῖς, διότι αὐτοὶ κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς δὲν ἔχουν ἄλλην ἐργασίαν, εἶναι δὲ πολὺ χρήσιμοι διὰ τὴν Βουλήν.

§351ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§352ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ δαπάναι τῆς Βουλῆς τῆς ληγούσης συνόδου εἶναι ὀλιγώτεραι ἀπὸ τὰς δαπάνας τῆς παρελθούσης κατὰ δραχ. 10,817 μολονότι ἤδη προσετέθησαν ἔξοδα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν σύνοδον ἐκείνην δὲν ὑπῆρχον, δηλαδὴ 2,710 δραχ. δι’ ἀνάγκας τῆς βιβλιοθήκης, καὶ δι’ ἔξοδα ἑνὸς λογιστοῦ, ὅστις ἀνεπλήρωσε τὸν ταμίαν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον δὲν ὑπῆρξεν. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω ὡς μέλος τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι τὸ προεδρεῖον καὶ οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν διαχείρισιν ἔδειξαν πνεῦμα αὐστηρᾶς οἰκονομίας καὶ τιμιότητος.

§353ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον ἦλθον ἐντάλματα 140000, τὰ ὁποῖα ἔμειναν ἀδικαιολόγητα καὶ κατὰ συνέπειαν ζητῶ νὰ ἑνωθῶσιν εἰς βάρος τῆς ἐνεστώσης συνόδου. (Θόρυβος).

§354ΖΑΙΜΗΣ. Δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς αὐτό.

§355ΘΩΜΑΣ. Τί ἐγένετο περὶ τῆς διαρκείας τῶν στενογράφων;

§356ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ ἀπεφασίσθη, νὰ ᾖναι διαρκεῖς.

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ αὐτῶν τῶν ἐνταλμάτων. (θόρυβος).

§358Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ περίοδος ἡ δευτέρα καὶ ἡ τρίτη ἐπληρώθησαν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 67· ὥστε εἶναι δύω σύνοδοι εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτό...(θόρυβος)... Εἶναι καὶ αἱ 90,000 τὰς ὁποίας ἐπῆραν διὰ τὴν ἔκτακτον σύνοδον (θόρυβος)· εἶναι ὅλα δικαιολογημένα. Ἀφήσατε αὐτὰ τώρα καὶ κατόπιν σκεπτόμεθα. Ἐνταῦθα ὁ εἰσηγητὴς κ. Παπαμιχαλόπουλος ἀναγινώσκει ἔκθεσιν τῆς ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπῆς περὶ καθυστερουμένων μισθοδοσιῶν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς κατὰ τὸν χρόνον τῆς διαλύσεως κ.λ.π.

§359Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ μείνουν αὐτὰ διὰ τὴν ἑπομένην σύνοδον, διότι θὰ δώσωμεν λόγον. Πρέπει νὰ τυπωθῇ, νὰ τὰ ἴδωμεν, νὰ ἐννοήσωμεν τί τρέχει.

§360ΒΑΛΑΤΣΟΣ. Εἶμαι μέλος τοῦ γραφείου καὶ ἐγὼ καὶ δὲν ἔχω εἴδησιν περὶ αὐτῶν.

§361ΘΩΜΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Εἶναι ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§362ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ, νὰ τὴν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. (θόρυβος).

§363Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κάμνω μίαν παρατήρησιν προκειμένου περὶ τῆς ὑπερβάσεως τῶν 140,000 δραχμῶν. Ὅ,τι εἶπεν ὁ κύριος Κρεστενίτης δὲν ἔπεισεν οὔτε ἐμὲ οὔτε κανένα· οἱ λογαριασμοὶ πρέπει νὰ ἀποδεικνύωνται δι’ ἐγγράφων καὶ διὰ καταστίχων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ τὴν αὐστηρὰν ἐξέλεγξιν αὐτῶν των πραγμάτων. Τί ἔγειναν αὐτὰ τὰ ποσά· πρέπει ἐδῶ νὰ ἔλθουν ἀποδείξεις καὶ νὰ τυπωθῶσιν αἱ ἐκθέσεις καὶ νὰ ψηφίσωμεν εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον. Εἰς τὸ γραφεῖον δὲν ὑπάρχουν δικαιολογητικὰ ἔγγραφα.

§364ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡ. ΒΟΥΛ. Δὲν ἐννοοῦμεν τί τρέχει.

§365Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑπάρχει ὑπέρβασις ἀδικαιολόγητος 140,000 δραχμῶν. Ἐζήτησα ὡς βουλευτὴς, ὅταν ἐπληροφορήθην αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, πόθεν προήρχετο ἡ ἔλλειψις· δὲν ἠδυνήθην ὅμως νὰ εὕρω τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, δὲν ὑπάρχουν δὲ οὔτε εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Τὸ καταλαμβάνετε αὐτό.

§366ΔΑΓΡΕΣ. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τὸ ἀνεκάλυψεν ἔκαμεν κακῶς, ὅτι δὲν μᾶς τὸ εἶπεν πρὸ καιροῦ.

§367Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἐπειδὴ ἐδῶ εἶναι μία κατάχρησις, ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ τὸ μάθῃ, διότι θὰ ᾖναι ἐντροπὴ τῳόντι νὰ ὑπάρχῃ μία τοιαύτη ὑπέρβασις ἐξόδων διὰ τὰ ἔξοδα τῆς Βουλῆς καὶ νὰ μὴ ζητήσωμεν νὰ μάθωμεν τί ἔγειναν τὰ χρήματα.

§368ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Βλέπω ὅτι ἡ πρακτικὴ ὑμῶν εἶναι νὰ συκοφαντῆτε ἀπόντα πρόσωπα.

§369Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν συκοφαντοῦμεν, κατηγοροῦμεν.

§370ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπροτείνατε τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ 67, δὲν ἐξελέγξατε ὅμως αὐτήν. Ὁ σκοπός σας μόνον ἦτο νὰ συκοφαντήσητε.

§371Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατηγοροῦμεν, δὲν συκοφαντοῦμεν.

§372ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μᾶς εἶπον, ὅτι ὑπάρχει ὑπέρβασις κατὰ τὸ 1867 140,000 δραχμῶν μὲ τὰς ὁποίας ἐπιβαρύνουν τὴν χρῆσιν τοῦ 1868, καὶ ὅτι δὲν εὑρίσκουν δικαιολογημένα ἔγγραφα· τὸ δεύτερον δὲν τὸ ἐξετάζω, τὸ προεδρεῖον ἂς ἐξετάσῃ. Καθότον ἀφορᾷ ὅμως τὸ πρῶτον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὅτι ὑπέρβασις δὲν ὑπάρχει, διότι τὸ 1866 ἐπεβάρυνον μὲ 770,000 διὰ τὴν τακτικὴν σύνοδον. Ὑπάρχει ὁ ἀπολογισμός. Ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς ἂν παρατηρήσῃ θέλει μάθει ὅτι κατὰ τὸ 66 ἔγεινε καὶ ἔκτακτος σύνοδος, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ 160,000, ἀλλ’ ἐπληρώθησαν μόνον 90,000, διότι ἀνὰ 500 δραχ. ἔλαβον οἱ βουλευταί, καὶ ὅστις λέγει ὅτι ἔλαβον πλέον τῶν 500 δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν. Ἐπληρώθησαν δὲ κατὰ τὸ 67 οὐχὶ κατὰ τὸ 66, διότι εἶχον ἀναχωρήσει οἱ βουλευταὶ, καὶ ὅτε ἦλθον εἰς τὴν σύνοδον τοῦ 67 τότε ἐπληρώθησαν. Λοιπὸν τὸ 1866, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐπιφορτισθῇ τὰ ἔξοδα τῆς τακτικῆς συνόδου καὶ μὲ τὰ τῆς ἐκτάκτου, δὲν ἐπεφορτίσθη μὲ τὰ δεύτερα. Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 66 λέγει ἀκριβῶς τὶ ἐπληρώθη ὀλιγώτερον. Ἦλθε τὸ 67, τὸ ὁποῖον ἐπλήρωσε τὰ ἔξοδα τῆς ἐκτάκτου συνόδου. (Θόρυβος). Ἐζητήθη πίστωσις καὶ δὲν ἐκυρώθη, διότι ὑπῆρχε, διὰ τί ὑπῆρχε. Ἡ σύνοδος τοῦ 67 συνεκαλέσθη τὸν Ὀκτώβριον νομίζω. Ἦτο ἓξ μηνῶν· τὰ ἔξοδα τῆς συνόδου βεβαίως κατὰ τὸ ἥμισυ ἀνῆκον ἐντὸς τοῦ 67, τὸ ἄλλο ἥμισυ ἐντὸς τοῦ 68, διότι ἂν λογαριάσητε ἀπὸ τὸν Σεπτέμβριον ἕως τὸν Δεκέμβριον θὰ εὕρετε 3 μῆνας καὶ ἕτεροι τρεῖς ἕως τὸ 68, ποῦ εἶναι ἓξ μῆνες. Λοιπὸν ἀφοῦ ἐξηντλήθη τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως τοῦ 67 ἀπὸ τὰς δαπάνας τὰς ἀναλογούσας....... τὴν δαπάνην τὴν ἐλλείπουσαν ἐντὸς τοῦ 1867 καὶ ἀπὸ τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία ἐπληρώθη ἀπὸ τὸ 1867, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ ἀπὸ τὸ 1866, δὲν ὑπάρχει ὑπέρβασις, ἐὰν ἐξοδεύσωμεν εἰς βάρος τοῦ 1868, διότι ἡ σύνοδος συνεπληρώθη καὶ εἶναι τὸ ἥμισυ ἐντὸς τοῦ 1867, τὸ δὲ ἄλλο ἥμισυ ἐντὸς τοῦ 1868. Ποῦ εὑρίσκει ὁ κ. Πετιμεζᾶς τὴν ὑπέρβασιν; Ὅταν ἔχομεν ὁλόκληρον τὴν δαπάνην τοῦ 1867, καὶ ὁλόκληρον τῆς ἐκτάκτου συνόδου, δαπάνην, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει ἐντὸς τοῦ 1866 πληρωμένη, οὔτε τοῦ 1867, ποῦ εὑρίσκεται τὴν ὑπέρβασιν; Ἐννοῶ νὰ λέγητε ὅτι δὲν εὑρίσκονται δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ νὰ λέγητε ὅτι ὑπάρχει ὑπέρβασις δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε δίκαιον.

§373ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. Οἰκονομικῶν). Ὅταν ἐζήτουν πιστώσεις καὶ ἐντάλματα οἱ βουλευταὶ διὰ τὰς πληρωμὰς τοῦ 1868, ἐζήτησα λογαριασμὸν ἀπὸ τὸ εἰδικὸν λογιστήριον καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι εἶναι μία ὑπέρβασις 140,000 δραχ., ἡ ὁποία δὲν ἤξευρε ἂν ᾖναι ἀπὸ τὴν χρῆσιν τοῦ 1866 ἢ τοῦ 1867 καὶ ἐπεφορτίσθη ἡ χρῆσις τοῦ 1868· οὐχ’ ἧττον ὅμως δικαιολογιτικὰ ἔγγραφα δι’ αὐτὴν τὴν πίστωσιν δὲν ὑπάρχουσι. Δεύτερον ἡ πίστωσις, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ καλύψῃ αὐτὴν τὴν ὑπέρβασιν, οὔτε ἐψηφίσθη οὔτε εὑρέθη ἐδῶ, οὔτε δικαιολογητικὰ ἔγγραφα ὑπάρχουσι· (θόρυβος) τρέχει ὅμως μία ἀνωμαλία ἁπλῆ. Νὰ ἐξετασθῇ αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία διὰ νὰ εὕρῃ καὶ ἡ κυβέρνησις ποῦ εὗρε αὐτὴν τὴν δαπάνην.

§374ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§375ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Ἡ ἀνωμαλία αὕτη δὲν ἠξεύρω, ἂν ᾖναι ὅλως διόλου ἄδικος, διότι λέγουσιν ὅτι μερικοὶ μόνον βουλευταὶ ἔλαβον καὶ μερικοὶ ὄχι.

§376ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Ἐπήραμεν ὅλοι.

§377ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Πιστεύω ὅτι μία ἐξέλεγξις ἀκριβὴς δύναται νὰ ἐξακριβώσῃ, ἀλλὰ πάντοτε θὰ ᾖναι δυσκολία, ὅταν λείπουν τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα.

§378ΖΑΪΜΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἀναγνώσατε τὰ πρακτικά, κ. πρόεδρε (θόρυβος).

§379ΔΑΓΡΕΣ. Πρεσβεύω τὴν ἀρχὴν, οὐχὶ τοῦ ἐλέγχου τοῦ αὐστηροῦ, ἀλλὰ τῆς ἀπεινοῦς καταδιώξεως τῶν ὁπωσδήποτε εἴτε εἰς μικρὰν εἴτε εἰς μεγάλην καταχρασθέντων δημόσια χρήματα· ἀλλὰ θὰ μὲ συγχωρήσῃ ἕκαστος ν’ ἀμφιβάλλω πολὺ ὅταν ἀκούω κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν τῆς βουλευτικῆς συνόδου νὰ ἐκφέρωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς κατηγορητήρια ὅτι τὴν δεῖνα ἐποχὴν ἐδαπανήθησαν χρήματα, ὑπεξῃρέθησαν ἔγγραφα. Ὁ ἐκφέρων αὐτὰς τὰς ἰδέας, ἐὰν ἦτο πεπεισμένος περὶ τῆς ἀδικίας, ὤφειλε πρὸ δέκα καὶ εἴκοσι ἡμερῶν νὰ τὸ φέρῃ.

§380Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σήμερον τὸ ἔμαθα.

§381ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι γνωστὸν πρὸ δέκα ἡμερῶν καὶ τὸ γνωρίζω, διότι ἔγεινε λόγος εἰς τὸ προεδρεῖον.

§382Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διατὶ δὲν τὸ ἔφερες τοῦ λόγου σου;

§383ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε σχέσις πολιτικὴ μὲ συνδέει οὔτε συμπάθεια μὲ κανένα· ἐὰν ἀποδειχθῇ τοῦτο θέλω δώσει ψῆφον μ’ ὅλην τὴν συνείδησίν μου, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ τὸν ὑπερασπισθῶ ὅστιςδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἐν ὅσῳ δὲν παρουσιασθῇ ἀπόδειξις ἀναμφισβήτητος. Προτείνω νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια πρὸς ἀνακάλυψιν τῆς ἀληθείας καὶ ὅταν ἐπανέλθῃ ἡ Βουλή, τὸ πρῶτον ἔργον εἶναι νὰ ὑποβάλουν τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§384Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ ζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς.

§385ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὑποβάλλω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν ὑμῶν τὴν ἑξῆς πρότασιν περὶ διαρκείας ὑπαλλήλων τινων τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς· «Κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς διατηροῦνται ὁ Διευθυντὴς τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς, ὁ Ἐπιθεωρητὴς τοῦ στενογραφικοῦ γραφείου, ὁ Λογιστὴς, ὁ Συντάκτης, καὶ ὁ βοηθὸς αὐτοῦ, οἱ δύο βοηθοί, ὁ διορθωτὴς τῶν ἐντύπων, οἱ δύο γραφεῖς, τὸ προσωπικὸν τῆς βιβλιοθήκης, ὁ εὐταξίας, ὁ ἀρχικλητὴρ καὶ 4 κλητῆρες. Οἱ στενογράφοι λαμβάνουν τὰ ¾ τοῦ μισθοῦ των ἕκαστος· διατηροῦνται δὲ τρεῖς τῶν παρ’ αὐτοῖς ἀντιγραφέων».

§386ΘΩΜΑΣ, ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΟΙ ΑΛΛΟΙ. Καὶ οἱ στενογράφοι νὰ λαμβάνουν ὁλόκληρον τὸν μισθόν των.

§387ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασις παρεδέχθη μὲ τὴν τροποποίησιν, ὅτι καὶ οἱ στενογράφοι νὰ λαμβάνουν ὁλόκληρον τὸν μισθόν των ἕκαστος.

§389ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις ἡ ἐδική μας.

§390ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Τὰ πρακτικά, κύριε πρόεδρε.

§391ΠΕΤΡΑΛΙΑΣ. Τὸ θέλει ἡ Βουλὴ (θόρυβος)· νὰ ἐρωτηθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε πρόεδρε (θόρυβος).

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε, παρακαλῶ, ἡσυχάσατε· εἶναι μία πρότασις πρὸς τὸν Ἀμερικανικὸν λαὸν, ὅστις ἐξέφρασε τὰ εὐγενέστερα αἰσθήματα ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῶν Κρητῶν. Ἀναγινώσκεται ὡς ἑξῆς. «Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἀφορῶσα πρὸς τὰ γενναῖα αἰσθήματα, ἅπερ διετράνωσαν ἀείποτε αἱ Ἡνωμέναι πολιτεῖαι τῆς Βορείου Ἀμερικῆς ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἐκτιμῶσα δὲ ἰδίως τὴν φιλάνθρωπον συμπάθειαν, ἣν τὰ νομοθετικὰ αὐτῆς σώματα διεδήλωσαν ἐσχάτως ὑπὲρ τῆς Κρήτης, ἐκφράζει πρός τε τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν τῶν Ἡνωμένων πολιτειῶν, καὶ δι’ αὐτῶν πρὸς τὸν γενναιόφρονα τῆς Ἀμερικῆς λαόν τὴν βαθεῖαν εὐγνωμοσύνην της· ἐντέλλεται δὲ τῷ προέδρῳ αὑτῆς, ἵνα γείνῃ πιστὸς διερμηνεὺς τῆς ἐθνικῆς ταύτης ἀποφάσεως».

§393ΟΛΟΙ ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα (χειροκροτήματα ῥαγδαιότατα πανταχόθεν).

§394ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θὰ μὲ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λέξεις. Κύριοι συνάδελφοι! Ληγούσης σήμερον τῆς πρώτης συνόδου ἡμῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 54 τοῦ Συντάγματος, λυποῦμαι ὅτι ἀπερχόμεθα καταλείποντες ἀτελῆ πλεῖστα τῶν σπουδαίων ἔργων τοῦ νομοθετικοῦ τούτου σώματος.

§395ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ποῖος τὸ λέγει αὐτό;

§396ΖΑΙΜΗΣ. Κατὰ τὸν λογαριασμόν του.

§397ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ τὸ λέγω. — Ὁ χρόνος ὃν διηνύσαμεν, καί τοι μικρὸς, ἀλλ’ ὅμως δὲν ἐξήρκεσε πρὸς ἀποπεράτωσιν πάντων τῶν νομοθετημάτων, ἅτινα εἰσήχθησαν ὑπό τε τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν, διότι ἐπεψηφίσθησαν τριάκοντα μὲν ἐκ τῶν πεντήκοντα τεσσάρων νομοσχεδίων τῶν κυρίων ὑπουργῶν, τρεῖς δὲ ἐκ τῶν 52 προτάσεων τῶν κυρίων βουλευτῶν ἀπὸ τῆς 25 Ἰουνίου, ὅτε ἠρξάμεθα τῶν νομοθετικῶν ἡμῶν ἔργων. Ἕνεκα τῆς ὥρας τοῦ ἔτους, αἱ συνεδριάσεις ἡμῶν διεκόπησαν ἀπὸ τῆς 27ης Ἰουλίου μέχρι τῆς 16ης Σεπτεμβρίου, τὴν δὲ ἀπώλειαν τῶν 50 τούτων ἡμερῶν δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀναπληρώσῃ ὁ ζῆλος μεθ’ οὗ εἰργάσθημεν κατὰ τὸν ἐπίλοιπον χρόνον πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων ἡμῶν. Κληθέντες διὰ τῆς ἀνανεώσεως τῆς ἐκλογῆς ν’ ἀποκαταστήσωμεν γνησίαν τὴν λειτουργίαν τῆς Βουλῆς, παρέσχομεν πρὸς τὴν κυβέρνησιν πρόθυμον καὶ εἰλικρινῆ τὴν συνδρομὴν ἡμῶν πεποιθότες, ὅτι οὕτω ἐνεργοῦμεν εἰς τὴν ἑδραίωσιν τῆς τάξεως τῶν ἀρχῶν τῆς Συνταγματικῆς ἐλευθερίας. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους ἐγένετο ἀντικείμενον σπουδαίων συζητήσεων καὶ πνεῦμα αὐστηρᾶς οἰκονομίας μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν μελῶν τῆς κυβερνήσεως ἐπεκράτησεν εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν δημοσίων δαπανῶν. Κατὰ τὴν σύνοδον ἡμῶν ταύτην ηὐτυχήσαμεν νὰ ἴδωμεν ἀσφαλιζομένην τὴν διαδοχὴν τῆς συνταγματικῆς βασιλείας τοῦ ἔθνους καὶ οὕτω τελουμένους τοὺς πόθους ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων, μακάριον δὲ νομίζω ἐμαυτὸν, διότι ἐν τῷ γήρατι ἠξιώθην νὰ διερμηνεύσω τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ ἔθνους ἐπὶ τῷ αἰσίῳ τούτῳ γεγονότι. Περαίνων τὸν λόγον, παρακαλῶ πάντας ὑμᾶς νὰ μὲ ἀξιώσητε τῆς συγγνώμης σας διὰ τὰς ἐλλείψεις μου. Εὐαρεστηθέντες νὰ μὲ τιμήσητε διὰ τῆς ψήφου σας ἐν τοιαύτῃ ἡλικίᾳ πρεσβύτην μὲν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος, ἀλλ’ ἄπειρον τῆς πολιτικῆς, δὲν ἐδύνασθε νὰ προσδοκᾶτε παρ’ ἐμοῦ εὐστοχωτέραν διεύθυνσιν τῶν ἔργων τοῦ Σώματος. Ὁμολογῶ χάριτας εἰς τοὺς συναδέλφους μου κυρίους ἀντιπροέδρους καὶ γραμματεῖς ἐπὶ τῇ εἰλικρινῇ συνδρομῇ ἣν μοὶ παρέσχον, καὶ ἀπονέμω τὴν εὐαρέσκειάν μου πρὸς ἅπαν τὸ προσωπικὸν τοῦ Γραφείου, ἐκπληρῶσαν μετὰ ζήλου καὶ πίστεως τὸ καθῆκόν του.

§398ΤΙΝΕΣ. Τὰ πρακτικά, κ. πρόεδρε.

§399ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκομεν, κύριοι, τὰ πρακτικά. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως.

§400ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§401ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§402ΤΙΝΕΣ. (ἀριστερόθεν) Νὰ εὐχαριστήσῃ, κύριοι, ἡ Βουλὴ τὸν πρόεδρον.

§403ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§404ΕΤΕΡΟΙ. (δεξιόθεν) Ὄχι, ὄχι. (θόρυβος).

§405ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω τίποτε καὶ δὲν ἔκαμα ἄλλο παρὰ τὸ καθῆκόν μου. Εὐχαριστήσεις δὲν θέλω. Δὲν σᾶς ἔφερα τὴν Κρήτην, τὴν Θεσσαλίαν διὰ νὰ μοῦ δώσητε εὐχαριστήσεις, ἐξεπλήρωσα ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐνεπιστεύθη ἡ Βουλὴ (θόρυβος). Κύριοι, καθήσατε σᾶς παρακαλῶ.

§406Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀναγινώσκει).

«ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ.

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος κηρύττομεν τὴν λῆξιν τῆς Αʹ. Συνόδου τῆς Βʹ. Βουλευτικῆς Περιόδου. Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, θέλει κοινοποιήσει τὸ παρὸν Διάταγμα εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 24 Ὀκτωβρίου 1868.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ.

Δ. Γ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ.»

Ὥρα 11 καὶ ¼ Μ. Μ.