1868.10.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69.

Τῆς 7 Ὀκτωβρίου 1868.

(Δευτέρα).

Ὥρα 1 μ. μ.

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις. Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν.

§1ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ποία νὰ προταχθῇ, καὶ ὄχι ποία νὰ προτιμηθῇ· περὶ τῶν δύο προτάσεων εἴπομεν νὰ προταχθῇ ἡ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ.

§2ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Μάλιστα· νὰ προταχθῇ, πρέπει νὰ γίνῃ. (θόρυβος).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· ἀλλὰ νὰ τελειώσῃ πρῶτον ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν. (Ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν).

§4ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διωρθώθη, κ. πρόεδρε;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διορθωθῇ, ἀλλὰ κατόπιν· ἀφ’ οὗ τελειώσῃ ἡ ἀνάγνωσις καὶ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν ἔχουν καλῶς τὰ πρακτικὰ, τότε.

§6ΣΑΡΑΒΑΣ. Γίνεται ἐν τῷ μεταξὺ παρατήρησις, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· πρὸς τί νὰ περιμείνωμεν; (Ἐξακολουθεῖ καὶ τελειώνει ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν)

§7ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Τί εἶναι αὐτὰ, κ. πρόεδρε; Ποῖον ἀποτέλεσμα ἐκηρύχθη; (θόρυβος).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, ὑπάρχει· ἀντιῤῥήσεις, ὄχι ἀντίῤῥησις.

§10ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Δύω λέξεις, κ. πρόεδρε. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γυθείου κ. Πετροπουλάκης, καθὼς καὶ ἐγὼ κατόπιν, ἐζητήσαμεν μερικὰς πληροφορίας ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἰδίως εἴπομεν τοῦτο· ἂν μετὰ τὴν ἔλευσίν του εἰς τὸ ὑπουργεῖον ἔλαβε πληροφορίας περὶ τῆς διαχειρίσεως ἐπὶ τῶν πιστώσεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν διώρισεν ἐπιτροπήν τινα, ἂν ἐξήλεγξεν ἡ ἐπιτροπὴ τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοὺς, ἂν κατόπιν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον δὲν διώρισεν ἐπιτροπὴν γενικὴν πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν πιστώσεων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν· μάλιστα δὲ ἐπρόσθεσα ἐγὼ, ὅτι ἡ μὲν πρώτη ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν διώρισεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξήλεγξε τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοὺς καὶ τοὺς εὗρε καλούς· καὶ ἡ δευτέρα τοὺς εὗρε καλοὺς, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχον τὰ ἔγγραφα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅπως ἔλεγεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἦλθεν εἰς κἀνὲν ἀποτέλεσμα. Ἀλλ’ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καθὼς καὶ πολλὰ μέλη, τὰ ὁποῖα διωρίσθησαν πρὸς ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς, εἶπε καθαρῶς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἡ διαχείρισις αὕτη ἔχει καλῶς, ὅτι ὑπῆρξαν τὰ ἔγγραφα πλήρη· ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπήντησε προχθὲς, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὅτι ἅμα ἦλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διώρισεν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία εἶδε τὰ ἔγγραφα αὐτὰ καὶ εἶπεν, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ ἔχουν καλῶς καὶ ὅτι ὑπῆρξαν καὶ τὰ ἔγγραφα πλήρη, καὶ ὅτι κατόπιν τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον διώρισεν ἑτέραν ἐπιτροπὴν, ἥτις δὲν ἦλθεν εἰς ἀποτέλεσμα· διότι ἔλιπαν τὰ ἔγγραφα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἀπὸ τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν σήμερον, δὲν φαίνεται τίποτε, μήτε ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπαντήσας εἶπεν ὅτι ὑπάρχουν τὰ ἔγγραφα. Ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἦτο τοιαύτη· καὶ ἐγὼ ἀναφέρομαι εἰς τὴν τιμὴν τοῦ στρατηγοῦ Μήλιου, νὰ ἀπαντήσῃ ἂν τῷ ὄντι διώρισεν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμοὺς, τὰς πιστώσεις αὐτὰς, ἂν ᾖναι ἀκριβὴς αὐτὸς ὁ ἔλεγχος, καὶ ἂν ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ ἔγγραφα. Τίποτε ἄλλο δὲν θέλω.

§11Σ. ΜΗΛΙΟΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἀπετάνθητε εἰς τὴν τιμήν μου διὰ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶπον;

§12ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Δὲν τὸ λέγουν τὰ πρακτικά.

§13Σ. ΜΗΛΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἐδική μου δουλιὰ αὐτή.

§14ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Λέγω λοιπὸν τοῦτο, νὰ ἐκφρασθῇ καθαρὰ εἰς τὰ πρακτικὰ, χάριν τῆς τιμῆς ἑνὸς ὑπουργοῦ. Τὰ πρακτικὰ λέγουν ἁπλῶς, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουν ἁπλῶς τὰ ἔγγραφα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ σύντομα πρακτικὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ εἴπουν κατὰ λέξιν ὅλα· εἰς τὰ στενογραφήματα φαίνονται ὅλα αὐτά.

§16ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Εἶναι οὐσιῶδες τοῦτο· διότι, ὅταν πρόκηται νὰ θέση τις εἰς τὴν θέσιν ἑνὸς κατηγόρου ἕναν ὑπουργὸν, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ διατί· ἐγὼ ἐπιθυμῶ ἡ ἔκφρασις τοῦ στρατηγοῦ Μήλιου νὰ γραφῇ καθαρῶς εἰς τὰ πρακτικὰ, καὶ παρακαλῶ νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικὰ οὕτω.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς Ἠλείας ἐπέφερε τὴν ἑξῆς ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν, ἐπὶ μιᾶς λέξεως, ἀντὶ τοῦ νὰ προτιμηθῇ, νὰ τεθῇ νὰ προταχθῇ. Κατὰ συνέπειαν ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν διὰ τὴν διόρθωσιν τῆς λέξεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον....

§18ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς τελειώσῃ τὸ πρῶτον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ κ. Κατριβάνου τὴν παρατήρησιν· τὰ πρακτικὰ, ὅπως γνωρίζετε, γίνονται πάντοτε σύντομα· κἀνενὸς τὰ λεχθέντα δὲν σημειοῦνται κατὰ λέξιν, ἀλλὰ μόνον εἰς τὰ στενογραφήματα. Πᾶς ὅστις τῶν κκ. βουλευτῶν θέλει ἂς ἴδῃ τὰ στενογραφήματα, καὶ θέλει ἰδεῖ, ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχει ἐκεῖ ὁλόκληρος καταχωρημένη.

§20ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προστεθῇ μία μόνον λέξις ἐδῶ, ὅτι ὑπάρχουσι τὰ ἔγγραφα καὶ ἦσαν τακτικά.

§21ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι οὐσιώδης καὶ πρέπει νὰ γραφῇ· δὲν χάνεται ὁ κόσμος, ἂν προστεθοῦν δύω λέξεις.

§22ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ τὸ μέρος αὐτὸ τῶν πρακτικῶν καὶ θὰ εἴδητε, ὅτι εἶναι ἀτελές· δὲν ἀναφέρει, ὅτι τὰ ἔγγραφα εἶναι πλήρη, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήλεγξε τοὺς λογαριασμοὺς καὶ εὗρεν αὐτοὺς ἀκριβεῖς;

§23ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Ἄ! ἄ!

§24ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐδῶ εἶναι ὁ κ. ὑπουργός· μὴ φαίνεται περίεργον τῷ ὄντι. Ὁρίστε κ. ὑπουργέ.

§25Σ. ΜΗΛΙΟΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Τί θέλετε νὰ εἴπω κύριοι; νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι εἶπον προχθές; Εἶπον καθαρὰ τοῦτο· ἀναλαβὼν τὸ ὑπουργεῖον, τὸ μόνον πρᾶγμα ἦτο νὰ μάθω τί ὑπῆρχεν εἰς τὰς ἀποθήκας πρὸ τοῦ προκατόχου μου, τί ἐπρομηθεύθη ὁ προκάτοχός μου, τί εἶναι εἰς τὰς ἀποθήκας. Αὐτὴν τὴν ἐπεξεργασίαν ἐπεφόρτισα τοὺς τμηματάρχας τοῦ ὑπουργείου νὰ συνέλθουν εἰς ἐπιτροπὴν καὶ νὰ τὴν κάμουν. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι, ὅσα εἶναι εἰς τὰς ἀποθήκας ὅλα ἐπρομηθεύθησαν ἐξωτερικῶς, καὶ ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν εἶναι τακτικά. Μετὰ ταῦτα ἐσχηματίσθη μία ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἡ ὁποία δὲν ἦλθεν εἰσέτι εἰς κἀνὲν ἀποτέλεσμα. Αὐτὰ εἶπα καὶ αὐτὰ ἐπαναλέγω καὶ θέλω ἐπαναλάβει αἰωνίως.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς;

§27ΤΙΝΕΣ. Πῶς, κ. πρόεδρε; ὑπάρχουν ἀντιῤῥήσεις. Τί εἶναι αὐτὰ τὰ πράγματα;

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφανθῇ.

§29ΣΑΡΑΒΑΣ. Μίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν τῶν πρακτικῶν· ἐνθυμεῖσθε, ὅτι μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς νὰ προταχθῇ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἠγέρθη ἀμφισβήτησις, ποῖον ἀποτέλεσμα θέλει ἔχει ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως. Ἡμεῖς ἐλέγομεν, ὅτι, καὶ παραδεχομένης αὐτῆς τῆς προτάσεως, δὲν ἀπεκλείετο ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Δεληγεώργης· ἄλλοι, ὡς λέγουσι τὰ πρακτικὰ, ὑπεστήριζαν τὸ ἐναντίον, ὅτι δηλαδὴ ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ἀπέκλειε καὶ αὐτὴν τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δεληγεώργη· ἐπεμένομεν δ’ ἡμεῖς, ὡς ἐνθυμεῖσθε, πρὶν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ποῖον ἀποτέλεσμα θέλει ἔχει ἡ παραδοχὴ αὐτῆς· διότι ἐλέγομεν, ὅτι κατ’ αὐτῆς ἡμεῖς δὲν εἴχομεν οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν· αἴφνης ὅμως ὁ πρόεδρος ἔθεσε τὸ ζήτημα, ὡς λέγεται εἰς τὰ πρακτικά· ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι τὰς ἀντιλήψεις τῆς Βουλῆς, ἂν ἤκουσεν ὁποῖον ζήτημα ἔθεσε· ἐσηκώθη ἡ Βουλὴ, καὶ κατόπιν συνέβησαν τὰ δυσάρεστα ἐκεῖνα. Τώρα δὲν θέλομεν ν’ ἀμφισβητήσωμεν ὅ,τι βεβαιοῦται ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι δηλαδὴ ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ καὶ ὅτι ἐγένετο παραδεκτή· διότι περὶ τούτου οὐδεμία ἀντίῤῥησις ἐκ μέρους μας ἐγένετο, οὔτε σήμερον γίνεται· ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν σήμερον εἶναι, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλει τὴν Βουλὴν πρὶν ἔτι τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, μένει καὶ σήμερον ἀκέραιον. Τὰ πρακτικὰ λέγουν, ὅτι ἐγένετο αὐτὴ ἡ ἀντίῤῥησις, περὶ τῆς ὁποίας ἀναφέρω· «καὶ ἐπὶ τούτοις ἐρωτηθεῖσα ἡ Βουλὴ ......» δύναται λοιπὸν τοῦτο τὸ «ἐπὶ τούτοις» νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ· ἀλλὰ συνάμα, ὅτι παρεδέχθη καὶ τὴν γνώμην, ὅτι δὲν δύναται νὰ τεθῇ ἡ ἄλλη εἰς ψηφοφορίαν.

§30Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (ὑπουργὸς Παιδείας). Φέρετε πρότασιν νὰ συζητήσωμεν.

§31ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ πρότασις ὑπάρχει καὶ ἐσυζητήθη.

§32Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ζήτημα ἐχωρίσθη χθὲς, καὶ εἴπομεν ὅτι...

§33ΤΙΝΕΣ. (δεξιόθεν). Δὲν ἐχωρίσθη διόλου.

§34ΣΑΡΑΒΑΣ. Σεῖς τὴν θεωρεῖτε, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν περατωμένην τὴν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου συζήτησιν διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεώς σας.

§35Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι νέον ζήτημα τοῦτο.

§36ΣΑΡΑΒΑΣ. Χθὲς λοιπὸν, κύριοι, ἐνῷ ἐλέγετε, ὅτι ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ δὲν θίγει τὸ ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη, τώρα μᾶς λέγετε τὸ ἐναντίον· ἐλέγομεν χθὲς, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ δὲν ἀποκλείει τὴν ψηφοφορίαν περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δεληγεώργη, ὑμεῖς ἐλέγετε τὸ ἐναντίον, καὶ ἡμεῖς ἀπηντούσαμεν, ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ ἔχητε τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Νὰ τεθῇ λοιπὸν εἰς ψηφοφορίαν, ἂν, παραδεχομένης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, δὲν δύναται νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη. Λοιπὸν αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα ἡ ἰδική μας· τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο, ἡ ἀμφισβήτησις εἶναι αὐτή· ἡμεῖς λέγομεν ὅτι δὲν ἐλύθη, οὔτε τὰ πρακτικὰ λέγουν τίποτε περὶ τούτου.

§37ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, χθὲς ἦλθον δύω προτάσεις· διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ἐνομίζαμεν, ὅτι ἐντελῶς ἀπεκλείετο ἡ ἄλλη πρότασις (δεξιόθεν, ὤ! ὤ!)· κάμνω καὶ ἐγὼ, ὤ! ὤ! Καὶ ἦτο ὁ λόγος αὐτός· ἡμεῖς ἐζητούσαμεν τὴν διαίρεσιν, καὶ κατόπιν εἴπομεν ὅτι, ἀφοῦ ψηφοφορηθῇ ἡ μία πρότασις τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ ἡ ἄλλη εἰς ψηφοφορίαν, διότι τότε ἐπαναλαμβάνομεν νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, ἡ ὁποία ἐμπεριέχεται εἰς αὐτήν· καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἔλεγεν ἡ Βουλὴ, ἀποῤῥίπτω τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, ἀπεῤῥίπτετο καὶ ἡ τοῦ Πετιμεζᾶ· τὸ ἥμισυ παρεδέχθη, ἀλλ’ ἐὰν εἴπωμεν ὄχι εἰς τὸ ὅλον, δὲν τὸ ἀποῤῥίπτομεν; Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος· ἂν πέσῃ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, τί γίνεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ;

§38ΠΟΛΛΟΙ. Μένει, μένει.

§39ΖΕΡΒΑΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι λογικόν. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ. Διὰ τί στενοχωρεῖσθε; μήπως τάχα, ἂν δὲν ἀποφασίσωμεν νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἀπωλέσθη τὸ δικαίωμά σας; ὄχι· φέρετε αὐτοτελῆ τὴν πρότασίν σας, νὰ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ, νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφοφορηθῇ. Τί φοβεῖσθε λοιπόν;

§40ΚΕΧΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Σεῖς τί φοβεῖσθε;

§41ΖΕΡΒΑΣ. Θέλετε νὰ ὑφαρπάσητε τρόπον τινά; Δὲν εἶναι τρόπος· ἡμεῖς συζητοῦμεν δύω ἡμέρας τὴν ἄλλην. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἄλλη πρότασις, ἐκτὸς ἂν ἔλθῃ αὐτοτελὴς πρότασις νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§42ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Ζέρβας ἠσχολήθη, εἶναι ἀπὸ χθὲς λελυμένον καθαρώτατα· πάλιν θὰ ἐπαναλάβω τὰς ὀλίγας λέξεις, τὰς ὁποίας εἶπον χθές. Ἱστάμενος ἐκεῖ, καὶ ἐπειδὴ εἶδα, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἐγερθῇ ὁ δισταγμὸς, ὅτι τὸ ἓν ζήτημα συνεπάγει τὸ ἄλλο, ἠρώτησα, ἐὰν, παραδεχομένης ἢ ἀποῤῥιπτομένης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἔχῃ κύρωσιν ἢ μὴ ἡ ἑτέρα τοῦ κ. Δεληγεώργη. Ὅλη ἡ ἀντιπολίτευσις μοῦ ἐφώναξε, θὰ προηγηθῇ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη· τότε εἶπον, ἀδιαφορῶ ποία θὰ ᾖναι ἡ προταχθεῖσα πρότασις· ἐὰν ἡ προταχθεῖσα πρότασις ἀποῤῥιφθῇ ἢ παραδεχθῇ, ἔχει ἐπιῤῥοὴν τὸ τοιοῦτον ὡς πρὸς τὸ ἀποῤῥιπτέον ἢ παραδεκτὸν τῆς ἑτέρας; Καὶ ὅλη ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ὄχι. Κατὰ συνέπειαν ἠμπορεῖ ἡ μία πρότασις νὰ ᾖναι καλὴ, δὲν δύναται ὅμως νὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὴν ἄλλην. Ἐψηφοφορήσαμεν χθὲς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ καὶ συνέβησαν δυστυχῶς ὅσα συνέβησαν· σήμερον θὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη.

§43ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Μπὰ, μπὰ, μπά.

§44ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Πολὺ καλά· κατὰ τὴν πτέρυγα αὐτὴν εἶναι ὄχι· κατὰ τὴν ἄλλην εἶναι ναί.

§45ΤΙΝΕΣ. Μὰ εἶναι σχετικαί.

§46ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Δὲν ἐξετάζω ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη εἶναι σχετικὴ μὲ τὴν ἄλλην ἢ ὄχι, ἀλλὰ τὶ ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ, καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ὅσον ἄδικοι καὶ στραβαὶ καὶ ἂν ᾖναι θὰ τὰς σέβωμαι. Ἀλλὰ, κύριοι, συγχωρήσατέ με νὰ ἐκτανθῶ ὀλίγον, καθόσον ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων μας εἶναι κακίστη, νὰ ἐκτανθῶ καὶ εἴπω ὀλίγας λέξεις σχέσιν ἐχούσας κατ’ ἐπαφήν. Σήμερον ἡ Ἑλλὰς ὁμοιάζει τὴν ἔγγυον γυναῖκα, ἥτις εἶναι ὀκτὼ μηνῶν καὶ ἥτις προσεβλήθη ἀπὸ περιπνευμονίαν· προσκαλεῖται ὁ ἰατρὸς καὶ βλέπει, ὅτι ἡ γυνὴ πάσχει ἀπὸ περιπνευμονίαν, καὶ λέγει, αἷμα· ἡ μαμὴ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος φωνάζει εἶναι 8 μηνῶν, μὴ βγάζετε αἷμα, διότι θὰ ἀποβάλῃ· τὶ θὰ κάμωμεν εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν; Ἂν δὲν βγάλωμεν αἷμα, ἀποθνήσκει ἀπὸ περιπνευμονίαν, ἂν τῆς βγάλωμεν, ἀποβάλλει. Εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὑρισκόμεθα, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα προσεκτικοὶ καὶ νὰ μεταχειρισθῶμεν ἔμμεσα θεραπευτικὰ μέσα. Ἡ Ἑλλὰς ἀφ’ ἑτέρου ὁμοιάζει ὡρολόγιον, τὸ ὁποῖον, ἐγγυχθέντων τῶν μερῶν του, ἐργάζεται ἀτάκτως καὶ τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἀπὸ τὸ 1833 μέχρι σήμερον ἐδούλευε μὲ τὸ δάκτυλον· δὲν ἐκουρδίζετό ποτε, διότι ἡ μηχανὴ ἦτο χαλασμένη. Ἡ Ἑλλὰς, κύριοι, διοικεῖται εὐκόλως, ἢ διοικεῖται οὐδόλως· δὲν ἔχει μέσον ὅρον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν ὅλοι· διότι, ἂς ὁμολογήσωμεν τὸ λάθος μας, ὅλοι ἔχομεν ἀπὸ ἓν τόσον κομματάκι ἐπιτηδειότητος. Μὲ ἡσυχίαν λοιπὸν πᾶσα ἐνέργεια. Δὲν ἀρνοῦμαι, κύριοι, τὰ σκληρὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη ἡ Κυβέρνησις κατὰ τοῦ κ. Κουμουνδούρου, ἀλλὰ δὲν πρέπει διὰ τοῦτο ἡμεῖς νὰ κτυπήσωμεν, διότι θὰ κτυπήσωμεν τὸ στῆθός μας· πρέπει νὰ τὰ διορθώσωμεν, ὅπως ὁ ἰατρὸς φροντίζει, μὴ βλάπτων τὴν μίαν ἀσθένειαν, νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἄλλην. Καταβαίνων ἀπὸ τοῦ βήματος σᾶς, λέγω, ὅτι σήμερον ὁμοιάζομεν τὸν σαλίγγαρον, ὅστις εἶναι ἐπάνω εἰς τὴν φωτιὰν καὶ ἐν τούτοις τραγῳδεῖ· καὶ πρέπει νὰ προσέξωμεν.

§47Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ μακρὰ συζήτησις, ἥτις ἔλαβε χώραν προχθὲς, εἶναι ἔναυλος εἰς τὰς ἀκοὰς ὅλων τῶν παρευρεθέντων κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην. Ἡ συζήτησις, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἔλαβε χώραν ἐπὶ προτάσεως ἐλθούσης ἐκ τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων κ. Πετιμεζᾶ· ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς ἐγίνοντο διάφοροι λόγοι καὶ διάφοροι ἰδέαι ἀνεπτύχθησαν, καὶ ἐπὶ τέλους ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου κ. Δεληγεώργης, λαβὼν τὸν λόγον, κατέληξεν εἰς ἓν συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἔφερε διὰ προτάσεώς του γραπτῆς εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς. Δὲν ἦτο, κύριοι, ἡ πρότασις ἢ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Δεληγεώργης, τίποτε ἄλλο παρὰ μία τροπολογία ἐπὶ τῆς κυρίας προτάσεως, ἡ ὁποία ἦτο ἡ πρότασις τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ βουλευτοῦ Καλαβρύτων. Ὅσον καὶ ἂν προσπαθήσουν νὰ ἀποδείξουν τὸ ἐναντίον, δὲν θέλουν δυνηθῇ νὰ κάμουν αὐτοτελῆ τὴν πρότασιν, διότι αὕτη καὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν ἐὰν ᾖναι αὐτοτελὴς, μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἦλθε, δὲν εἶναι παρὰ μία τροπολογία ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων Σ. Πετιμεζᾶ. Ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν πολλὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα σεῖς οἱ ἴδιοι ἐκάματε· προχθὲς εἴχομεν τὸ Κερκυραϊκὸν νομοσχέδιον· τὸ τελευταῖον ἄρθρον τοῦ Κερκυραϊκοῦ νομοσχεδίου εἶχεν ὡς ὅρον τὴν προσωπικὴν κράτησιν διὰ τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου, τοῦ χρέους, τὸ ὁποῖον εἶχον οἱ ἀγρολῆπται πρὸς τοὺς ἀγροδότας· ἐπὶ ταύτης ἐγένετο τροπολογία ἀπὸ τὸν κ. Κουρκουμέλην, ἡ ὁποία ἀνέτρεπεν ἐντελῶς τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο. Καὶ τὶς δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Κουρκουμέλης εἶναι αὐτοτελής; πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ πρέπει νὰ διέλθῃ ὅλα τὰ στάδια καὶ τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας διαγράφει ὁ κανονισμὸς τῆς Βουλῆς; οὐδείς· διότι βεβαίως αἱ τροπολογίαι γίνονται ἐπὶ τῆς συζητήσεως καὶ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον καὶ μόνον τροπολογία, ἡ ὁποία ἀλλοιοῖ ἢ μεταβάλλει τὴν κυρίαν πρότασιν. Προχθὲς κατελήξαμεν, κύριοι, εἰς τὸ συμπέρασμα, τὶς τῶν δύω προτάσεων πρέπει νὰ προηγηθῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν, ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ἢ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι εἰς τὴν ψηφοφορίαν πρέπει νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ· εἰς τὴν ἔννοιαν αὐτὴν, εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν, εἰς τὴν ψηφοφορίαν αὐτὴν, τὶ ἔπεται νὰ ἐσκέφθη ἡ Βουλή; Λέγω, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ εἵπετο ἡ τροπολογία τῆς προτάσεως, ἡ πρότασις τουτέστι τοῦ κ. Δεληγεώργη. Σήμερον ὅμως βλέπω καὶ ἀνεπτύχθησαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς θεωρίαι ἄλλαι, ἐναντίαι τοῦ κανονισμοῦ, αἱ ὁποῖαι ἔχουν σχέσιν πρὸς τὸ σόφισμα καὶ ὄχι τὴν ἀλήθειαν. Τέλος πάντων ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ φθάσῃ εἰς ἓν ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα διὰ νὰ προβῶμεν καὶ εἰς τὰς λοιπὰς ἐργασίας μας. Διὰ τοῦτο φέρω πρότασιν νέαν, κύριοι, εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπαιτῶ νὰ ψηφοφορηθῇ, καὶ ἡ πρότασίς μου εἶναι ἡ ἀκόλουθος, «ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δεληγεώργη, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σωτηρίου Πετιμεζᾶ, βουλευτοῦ Καλαβρύτων, πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ, ναὶ ἢ ὄχι;»

§48Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν κτλ.). Κύριοι, σήμερον εὐτυχῶς θὰ ὁμιλήσω μόνον, θὰ συζητήσω περὶ τῆς τάξεως, καὶ βεβαίως δὲν θὰ ἔλθω εἰς τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας. Κύριοι, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει κανεὶς τὸ δικαίωμα τὰς ἰδέας του νὰ τὰς τιτλοφορῇ κατὰ τὸ δοκοῦν του καὶ νὰ τὰς τιτλοφορεῖ εἴτε τροπολογίας, εἴτε προτάσεις, ὅταν δὲν ἦναι εἴτε τροπολογίαι εἴτε προτάσεις. Ἐννοοῦμεν, κύριοι, καὶ ἐννοεῖ τὸ κοινοβούλιον ποῖα εἶναι τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καθιστοῦν μίαν πρότασιν τροπολογίαν, καὶ ποῖα εἶναι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα τιτλοφοροῦν τὴν αὐτοτελῆ πρότασιν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐπιμένοντες ζητοῦντες τοῦτο, ἔρχεσθε εἰς τὴν ἄτοπον ἀπαγωγήν, διότι θέλετε ν’ ἀναγκάσητε τὴν Βουλὴν νὰ εἴπῃ, ν’ ἀρνηθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν· διότι, ἂν εἶχεν ἡ Βουλὴ τὴν τοιαύτην ἰδέαν, τότε ἤθελε δείξει ὅπως ἀπαιτοῦσι νὰ δείξῃ, διότι ἡ ἰδέα δὲν ἦτο νὰ ψηφοφορηθῇ καὶ ἡ ἑτέρα πρότασις· διότι τότε, ἐὰν καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἑτέρα μερὶς συνεφώνει κατὰ τὰς ἰδέας, ἤθελεν ἀποδεχθῆ πᾶσαν ἰδέαν, ἡ ὁποία περιεῖχεν τὰ πάντα· ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν ἔλαβε χώραν, ἀλλὰ μόνον τὸ ἐναντίον· καὶ θέλετε μετὰ ταῦτα, ἀποφασισθέντος τοῦ ἐναντίου, νὰ ἐπαναφέρετε τὸ ζήτημα ἐκεῖ ὅπου δὲν ἠδύνατο ἀπολύτως νὰ ψηφοφορηθῇ; διότι αὐτὴ ἡ ἰδέα ἀπεκρούσθη, ἔρχεσθε νὰ εἴπητε ἵνα ἀναιρέσετε ὅ,τι ἐπισήμως ἀπεφασίσατε. Καὶ, κύριοι, αὐτὸς ἴσως εἶναι πλάγιος σκοπὸς· ἐὰν παρακολουθήσῃ τις τὰς συζητήσεις, αἵτινες συνέβησαν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς· εἴδατε τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς καὶ εἴδομεν καὶ τὰ διάφορα στάδια διὰ τῶν ὁποίων ἀπέληξαν εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Κατὰ πρῶτον ἦτο ἡ ἰδέα, ὄχι, καμμία ἐπιτροπὴ νὰ μὴ γείνῃ· δεύτερον, ὅτι ἀπῃτοῦντο ἄλλα πράγματα προηγουμένως κτλ. Ὅλα αὐτὰ τὰ στάδια, ὅταν δηλ. ἔλαβον χώραν ἄλλαι ἰδέαι, τέλος πάντων ἐπὶ τῆς προτάσεως τὰ στοιχεῖα ἦσαν γνωστὰ καὶ ἡ συζήτησις ἀπέληξεν εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Τώρα ἔρχεσθε νὰ θέσητε ἓν νέον ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ὑπάρχουν αἱ ἰδέαι ἐκεῖναι, αἱ προλήψεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ὑπηγόρευσαν ἓν μέτρον. Ναὶ, κύριοι, εἶναι δικαίωμα καὶ καθῆκον παντὸς, ὅστις θέλει νὰ ὑπάρχῃ μία ἰδέα, νὰ τὴν προτείνῃ, εἶναι καθῆκον· ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη δὲν ἔχει ἄλλο τι, δὲν εἶναι τροπολογία, καὶ ἰδοὺ διατί· δὲν πρόκειται νὰ μεταβάλῃ τὸ παράπαν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετμεζᾶ, δὲν πρόκειται νὰ ἀλλοιώσῃ οὔτε κατὰ κεραίαν τὴν πρότασιν αὐτοῦ, δὲν ἔχει νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν καθολικὴν ἰδέαν, τίποτε, οὔτε νὰ ἀφαιρέσῃ, ἔρχεται νὰ προσθέσῃ νέαν ἰδέαν καὶ διὰ τοῦτο εἷς ἐκ τῶν κυρίων βουλευτῶν εἶπε, εἶχε κάμει τὴν πρότασιν νὰ διαιρεθῇ, καὶ ἦτο καθῆκον τοῦ προέδρου νὰ τὴν διαιρέσῃ ὥστε δὲν εἶναι τροπολογία καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ τιτλοδωρηθῇ. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ τροπολογία;

§49ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀποῤῥίψατέ την.

§50Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ ὀφείλομεν νὰ τὸ κάμωμεν, ὅταν ἔλθῃ. Ἐκ τούτου, κύριοι, τὶ συμβαίνει; Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη εἶναι σήμερον ψηφοφορητέα, ναὶ ἢ ὄχι; δύναται νὰ ψηφοφορηθῇ, ναὶ ἢ ὄχι; Ὁ συντάξας τὴν πρότασιν δὲν ἠννόησε νὰ χωρίσῃ τὰς ἰδέας· ἀλλὰ τὸ ἓν μέρος τῆς ἰδέας του ἔγεινε ἀποδεκτὸν, τὸ ὁποῖον ἀντεπροσώπευεν ὁλοκληρωτικὴν ἰδέαν. Τί θέλετε λοιπὸν νὰ κάμωμεν σήμερον; νὰ ἀναιρέσωμεν ὅ,τι εἴπομεν προχθὲς εἰς δύο ἐπανηλειμμένας ψηφοφορίας; διότι, ἂν εἶχεν ἄλλως τὸ πρᾶγμα πρὸς τὶ ἡ ψηφοφορία τῆς προτιμήσεως; διότι, κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη δὲν εἶναι τροπολογία, εἶναι πρότασις αὐτοτελὴς, περιέχουσα πολλὰς ἰδέας, τρεῖς, τέσσαρας. Ἠμποροῦσε νὰ εἴπῃ μίαν σειρὰν χρήσεων ὁλοκλήρων· ἀλλ’ αὐταὶ αἱ ἰδέαι διαιροῦνται, ἔρχεται μία ἰδία πρότασις, ἥτις ἀποκλείει τὰς ἄλλας, καὶ λέγει δὲν θέλω παρὰ τοῦτο μόνον, διότι, ἂν ἤθελε ἄλλο, παρεδέχετο αὐτὴν τὴν ἄλλην πρότασιν. Λοιπὸν σήμερον τί θέλετε νὰ ψηφοφορήσωμεν; νὰ ψηφήσωμεν, ἀναιροῦντες ὅ,τι ἀπεφασίσαμεν προχθὲς; διότι δὲν παρεδέχθημεν τὸν τίτλον τῆς τροπολογίας τῆς προτάσεως. Ἀλλὰ, κύριοι, σεῖς ἄλλοτε εἶσθε λίαν εὐλαβεῖς καὶ εἴπετε, πᾶσα πρότασις πρέπει νὰ διατρέξῃ τὰ στάδιά της· κατὰ συνέπειαν, ὄχι, δὲν τὴν ἀποκρούομεν αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἀλλὰ νὰ ἔλθῃ αὐτοτελὴς· διότι, ἂν προχθὲς ἡ Βουλὴ ἠννόει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διατείνεται καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις, ἡ Βουλὴ ἠμποροῦσε νὰ μὴ ἀποφασίσῃ ἔστι, ἀλλ’ ἄλλως. Δι’ αὐτὸ δὲν εἶναι δικαίωμά μας νὰ λέγωμεν, ὅτι εἶναι τροπολογία· διότι, ἂν θέλωμεν νὰ εἴπωμεν τοῦτο, τὸ ἀπέῤῥιψεν ἡ Βουλὴ· διότι αἱ τροπολογίαι προηγοῦνται, καὶ ἂν ἦτο τροπολογία ἤθελε προηγηθῆ. Λοιπὸν ἀπέναντι αὐτῶν τῶν πραγμάτων νομίζω πῶς δὲν ὀφείλετε νὰ ἐπιμένετε. Βέβαια ἔχετε τὸ δικαίωμα, καὶ ἐπιδιώκομεν καὶ ἡμεῖς τὴν ἐνάσκησιν αὐτοῦ, νὰ φέρετε μίαν πρότασιν καὶ νὰ τὴν ψηφίσωμεν.

§51ΣΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς ἀντικειμένου, ναὶ μὲν τυπικοῦ, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ τρομερὰς συνεπείας ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ καὶ τοῦ συντάγματος, τῶν κυριωτέρων βάσεων τοῦ πολιτεύματός μας. Πρόκειται οὐδὲν ἧττον νὰ ἀποφασίσητε, ὅτι μία πρότασις δύναται νὰ τεθῇ ἔξω Βουλῆς χωρὶς νὰ ψηφισθῇ. Ἑκάστη πρότασις, κύριοι, εἶναι ἢ τροπολογία ἢ ὑποτροπολογία ἢ τροπολογία ὑποτροπολογίας καὶ βαδίζει ἓν στάδιον· ἀλλὰ τοῦτο καταλήγει εἰς μίαν ψηφοφορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν δύναται ἕκαστος νὰ εἴπῃ, αὐτὴν ἐψήφισα, αὐτὴν κατεψήφισα. Ἀλλὰ τώρα μᾶς θέτετε εἰς θέσιν νὰ εἴπωμεν, δὲν ἠξεύρομεν τὶ γίνεται. Ὑπεβλήθη μία πρότασις ὑπὸ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, ἡ ὁποία, εἰς οἱανδήποτε αὐτῶν τῶν κατηγοριῶν ὑπαχθῇ, πρέπει νὰ λάβῃ μίαν λύσιν· τὴν ἔλαβεν; οὐδόλως. Ἐγένετο μία πρότασις ὑπὸ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη καὶ ὑπεστηρίχθη· ἀντετάχθη εἰς αὐτὴν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς καὶ ἐπὶ τέλους ἤλθομεν εἰς μίαν ψηφοφορίαν, ποία πρέπει νὰ προταχθῇ, καὶ οὕτω παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε, νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι αὐτὸ ἐγένετο, ποία πρέπει νὰ προταχθῇ.

§52ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. ... (θόρυβος).

§53ΣΕΡΒΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, κύριοι, διότι αἱ διακοπαὶ εἶναι ἴδιον ἀσθενῶν νοῶν.

§54ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Εἶσαι σύ· σὲ πετάω ὅσο νὰ εἰπῇς κρεμμύδι ἀπ’ ἐκεῖ (θόρυβος).

§55ΤΙΝΕΣ. (Δεξιόθεν) Κύριε πρόεδρε, προκαλέσατε τὴν τάξιν· τί εἶναι αὐτά.

§56ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, στάκτη δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ῥίψητε εἰς τὰ μάτια μας· εὐγένεια μεγάλη (ἀποτεινόμενος εἰς τὸν ἀγορεύοντα)· μεγάλη τρυφερότητα. Πρέπει νὰ ἠξεύρῃς καὶ νὰ ἐξηγῆσαι, διότι σὲ κάμνω.....

§57ΦΙΛΗΜΩΝ. Κύριε πρόεδρε, πρέπει νὰ τὸν ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν.

§58ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. (Ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν κύριον Σέρβον). Πρέπει νὰ ἠξεύρῃς νὰ ὁμιλῇς (θόρυβος).

§59ΣΕΡΒΟΣ. Καὶ λοιπὸν μετὰ τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ κυρίου Δεληγεώργη, μετὰ τὴν γενομένην ἐπ’ αὐτῆς ἀντίῤῥησιν ἤλθαμεν εἰς ψηφοφορίαν καὶ ἐτέθη τὸ θέμα, ποία τῶν 2 προτάσεων πρέπει νὰ προταχθῇ. Ἡ Βουλὴ εἶπε τοῦ κ. Πετιμεζᾶ. Τούτων δεδομένων, ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη εἰς τὸ βʹ. αὐτῆς μέρος ἐψηφίσθη; οὐδόλως. Αἱ προτάσεις, κύριοι, γίνονται καὶ ψηφίζονται τοιουτοτρόπως ὥστε ἕκαστος νὰ δύναται νὰ εἴπῃ, τὴν μὲν πρότασιν δεῖνα τὴν ἐπεψήφισα, τὴν δὲ κατεψήφισα. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ἐψηφίσθη ὁμοθύμως· διότι ἐδήλωσεν ἡ ἀντιπολίτευσις, ὅτι, μὴ φοβουμένη τὸ φῶς τῆς ἀληθείας, τὴν ἐπιψηφίζει.

§60ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. ... (θόρυβος).

§61ΣΕΡΒΟΣ. Ἑπομένως ὁμοθύμως ἐψηφίσθη ἡ πρότασις αὕτη παρ’ ὅλης τῆς Βουλῆς (θόρυβος).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι.

§63ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Πρέπει νὰ ᾖναι εὐσχημότερος αὐτὸς διὰ νὰ ἐπέλθῃ σιωπή.

§64ΣΕΡΒΟΣ. Περὶ τοῦ βʹ. μέρους τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δεληγεώργη, κύριοι, ἐγένετο ἀπόφασις; οὐδαμῶς. Κατὰ τὸν κανονισμὸν οἱαδήποτε πρότασις, ἀφοῦ συζητηθῇ, ἢ πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ ἢ νὰ ἀναβληθῇ ἢ ν’ ἀνακληθῇ. Αὐτὴ ἡ πρότασις διῆλθε τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως; Μάλιστα, διῆλθε καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ στάδιον τῆς ψηφοφορίας· ἐπρόκειτο νὰ ἀποφασισθῇ ἂν πρέπῃ νὰ προταχθῇ ἢ ὄχι. Λοιπὸν ἢ πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ ἢ πρέπει νὰ καταψηφισθῇ. Μᾶς λέγουν, ἀφαιρέσατέ την ἀπὸ τὸ μέσον τῆς ψηφοφορίας καὶ φέρετέ την πάλιν ἐκ νέου. Τοῦτο εἶναι ἄντικρυς καὶ ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ· διότι μία πρότασις ψηφίζεται ἢ καταψηφίζεται, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ πλέον εἰς τὴν αὐτὴν σύνοδον. Δὲν δύναται νὰ χαθῇ, καὶ ἴσα, ἴσα, μάλιστα, ἀφοῦ ἔφθασε εἰς τὸ στάδιον τῆς ψηφοφορίας, δὲν δύναται οὐδεὶς τῶν βουλευτῶν ν’ εἴπῃ, διὰ ποίαν αἰτίαν ἀπεκρούσθη τῆς ψηφοφορίας αὐτὴ ἡ πρότασις.

§65Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§66ΣΕΡΒΟΣ. Ναὶ μὲν δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ μία πρότασις δύναται νὰ διαιρεθῇ· διότι εἷς βουλευτὴς δύναται νὰ ἔχῃ μίαν γνώμην ἐπὶ ἑνὸς μέρους τῆς προτάσεως καὶ ἐναντίαν ἐπὶ τοῦ ἄλλου· ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι τὸ ἓν μέρος πρέπει νὰ παραγκωνίσῃ τὸ ἄλλο. Μία πρότασις, εἰς ἓν μέρος διῃρημένη, δύναται νὰ λάβῃ 100 ψήφους, τὸ ἄλλο περισσοτέρας ἢ ὀλιγωτέρας, ἀλλ’ ἀμφότερα ψηφοφοροῦνται. Τὴν σήμερον τί ἔχομεν; Μίαν πρότασιν, ἂν διαιρεθῇ εἰς 2 μέρη· διότι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφίσεως τῆς μιᾶς δὲν ἐμφαίνει τίποτε ἄλλο εἰμὴ διαίρεσιν τῆς προτάσεως· διότι τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δεληγεώργη, τὸ συμφωνοῦν μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Πετμεζᾶ, ἐψηφίσθη, δὲν θὰ εἰπῇ, ὅτι πρέπει τὸ δεύτερον μέρος νὰ παραγκωνισθῇ. Ἡ διαίρεσις ἐν γένει ἐπιφέρει τὸ ἀποτέλεσμα νὰ γείνωσι δύο ἢ τρεῖς ψηφοφορίαι, ἀλλὰ δὲν ἐμφαίνει, ὅτι ἡ μία ψηφοφορία ἀποκρούει τὴν ἑτέραν, πολλῷ μᾶλλον, καθόσον τὰ δύο μέρη εἶναι κεχωρισμένα ἀπ’ ἀλλήλων, τὸ μὲν διὰ τὸ 1867, τὸ δὲ διὰ τὸ 1868. Λοιπὸν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διαιρέσεως ἕπεται, ὅτι ἡ ψήφισις τῆς μιᾶς προτάσεως δὲν ἀποκλείει τὴν ψήφισιν τοῦ ἑτέρου μέρους. Συμπεραίνων μετὰ ταῦτα, διατείνομαι ὅτι, ἀφοῦ ἐγένετο ἡ δέουσα συζήτησις καὶ ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον τῆς ψηφοφορίας ἡ πρότασις, πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ψηφίσῃ τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δεληγεώργη.

§67ΓΟΥΛΕΜΑΣ. Μάλιστα· ἀλλὰ φέρετε μίαν πρότασιν.

§68Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ προλαλήσας σπουδάζων ἢ ἀστειευόμενος ἐλάλησεν ὅσα ἠκούσατε· καὶ ἰδοὺ, κύριοι, διατί. Ἡ Βουλὴ προχθὲς προβᾶσα εἰς ἀπόφασιν, προέβη, ἀφοῦ ἐσκέφθη σπουδαίως ἢ παίζουσα; Ἂν τὸ πρῶτον, δὲν ἔχετε, παρὰ ν’ ἀντιπαραβάλητε τὰς δύο προτάσεις, διὰ νὰ ἐννοήσητε τὴν ἀπόφασίν της. Δύο προτάσεις ἦλθον, ἡ πρότασις ἡ ἐδική μου καὶ ἡ τοῦ κ. Δεληγεώργη. Τὶ ἀπέβλεπεν ἡ ἐδική μου; Νὰ γείνῃ ἔλεγχος ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ἐξόδων ἐπὶ τῶν προπαρασκευῶν διὰ τὸ 1867 τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπεν, θέλω νὰ ἐπεκτανθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐξετάσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ διὰ τὸ 1868· δὲν ἔχει οὕτω;

§69ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§70Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί ἀντετάξαμεν ἡμεῖς;—Σᾶς ἐνθυμίζω ὀλίγον τὰ πράγματα· διότι δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἀφοῦ σᾶς εἴπω τὴν ἱστορίαν ἐν συντόμῳ, θέλετε λύσει καὶ ἐν τῇ συνειδήσει καὶ ἐν τῷ νῷ τὸ ζήτημα.—Τί εἶπον ἐγὼ, κύριοι; Θέλετε σεῖς νὰ ἐκτείνητε τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ 1868; Ἀντετάχθην καὶ σᾶς εἶπον, εἶναι πάρεργον· διότι ἡ Βουλὴ διώρισεν μίαν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς καὶ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ 1868· ἀφοῦ δὲ καταρτίσῃ τὰς πράξεις καὶ ὑποβάλλει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τὰς ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, λοιπὸν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ εἶναι ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐξετάσῃ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸ 1868· δὲν ἔχει οὕτως;

§71ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§72ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἐξήτασε διὰ τὸ 1867;

§73Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς τί λέγω ἐγώ; Ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη εἶναι αὐτοτελὴς καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ τοιαύτη· διότι ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι αἱ πράξεις εἶναι συνεχεῖς, εἶναι ὅλως διόλου ἀνίσχυρος, διότι ὅλαι αἱ πράξεις τῶν Κυβερνήσεων εἶναι τοιαῦται, ἀλλ’ ἑκάστη μεγάλως διαφέρει τῆς ἄλλης. Τώρα ἐξετάσωμεν τὰς προτάσεις. Ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελε παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἤθελε κάμει τὸ μεγαλείτερον ἄδικον νὰ ψηφίσῃ τὴν ἐδικήν μου, διότι ἐγὼ εἶπον τὸ 1867, καὶ ὁ κ. Δεληγεώργης εἶπεν τὸ 1867 καὶ τὸ 1868. Ἂν λοιπὸν ἤθελε νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δεληγεώργη, ἤθελε παίζουσα νὰ εἴπῃ παραδέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ Πετιμεζᾶ, διότι δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασίν μου, ἐὰν ἤθελε νὰ παραδεχθῇ τὴν τοῦ κ. Δεληγεώργη ἐν συνόλῳ. Πλὴν ἡ Βουλὴ εἶπεν οὐχὶ, θέλω νὰ προταχθῇ, καὶ ἀφοῦ τὴν προέταξε, τὴν ἐπεψήφησε· λοιπὸν σπουδάζουσα ἤθελε κάμει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἂν ἤθελε νὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τὴν ἄλλην; Ὄχι. Κύριοι! Ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει φιλονεικήσει κανεὶς τὴν πρᾶξιν τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐπιψήφισε τὴν πρότασίν μου, καὶ δι’ αὐτῆς τῆς ψηφοφορίας ἐλύθη, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη ἐν συνόλῳ δὲν παρεδέχθη. Καὶ ἡμεῖς εἴπομεν, ἂν, κύριοι, θέλετε νὰ φέρετε πρότασιν, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἐμπεριλαμβάνῃ τὴν ἐδικήν μου, ἄλλην πρότασιν διὰ τὸ 1868, φέρετέ την αὐτοτελῆ, νὰ διανύσῃ τὰ στάδια τοῦ κανονισμοῦ καὶ τότε μάλιστα αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ κανεὶς ὅτι δὲν εἶναι δικαίωμα τῶν βουλευτῶν. Καὶ διατί θέλετε, κύριοι, μετὰ μίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶπεν ὅτι, παραδέχομαι μόνον τὴν πρότασιν διὰ τὸ 1867· θαυμάζω πῶς ἐπιμένετε νὰ θέλετε νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ ὑπόλοιπον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δελιγεώργη· διότι ἐν συνόλῳ ἔπεσεν, ἀλλὰ κατὰ τὸ μέρος ὄχι. Φέρετε λοιπὸν πρότασιν αὐτοτελῆ καὶ τότε εἶσθε ἐντὸς τῆς ἀληθείας καὶ τῶν πραγμάτων. Ὁ κ. Σαράβας σᾶς εἶπε προηγουμένως ὅτι, διῃρέθη μόνον του τὸ ζήτημα διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως τῆς ἐδικῆς μου, καὶ ἀφοῦ διῃρέθη δὲν εἶναι ἑπόμενον, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραδεχθῇ ἡ πρότασις ἐν συνόλῳ, ἀλλὰ κατὰ μέρος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ προχθὲς ἐψήφισε καὶ παρεδέχθη τὰς ἐξηγήσεις καὶ τὴν πρότασίν μου, ἀπέῤῥιψε τὴν ἐναντίαν χωρὶς οὐδόλως νὰ ἀποκλείσῃ τὸ δικαίωμα εἰς κανένα νὰ φέρῃ πρότασιν διὰ τὸ 1868. Ἐγὼ δὲ τὸ θεωρῶ ἐντελῶς περιττὸν τοιοῦτόν τι· διότι τὸ 1868 ἔχετε μετ’ ὀλίγον νὰ δικάσητε· καὶ ἂν δὲν σᾶς ἀρκοῦσιν αἱ πληροφορίαι τῆς Κυβερνήσεως, τότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε διευκρινήσεις καὶ τὸν ἔλεγχον τῶν πραγμάτων· τοῦτο εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς καὶ οὐδεὶς τὸ ἀρνεῖτε. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τῆς προχθεσινῆς ψηφοφορίας καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ τῳόντι προχθὲς ἔλυσε τὸ ζήτημα ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους, παρεδέχθη τὴν πρότασίν μου, διότι δὲν παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δεληγεώργη ἐν συνόλῳ· ἄλλως τε ἤθελεν εἶσθαι μέγα ἄτοπον νὰ εἴπῃ ὅτι, παραδέχομαι τὸ μέρος καὶ ἔπειτα παραδέχομαι καὶ ἓν ἄλλο μέρος, τὸ ὅλον.

§74ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι καθόλου ἄτοπον.

§75Σ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Κατὰ σᾶς.—Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔλυσε τὸ ζήτημα, παρεδέχθη τὴν πρότασίν μου, ἀπέῤῥιψε ἐν συνόλῳ τὴν ἄλλην.

§76ΤΙΝΕΣ. Πότε;

§77Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς ἰδικῆς μου. Τὸ ἀθορύβητον ἀποδεικνύει καλλίτερον τοὺς ἰσχυρισμούς σας, μὴ θορυβεῖσθε.—Λοιπὸν, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ Βουλὴ αὐτὸ ἀπεφάσισε διὰ τῆς προτάσεώς μου.— Τώρα, κύριοι, δὲν ἐννοῶ διατὶ δὲν φέρετε αὐτοτελῆ τὴν πρότασιν καὶ νὰ εἴπητε θέλομεν καὶ διὰ τὸ 1868 τὸν ἔλεγχον;

§78ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν ἀμεροληψίᾳ κύριοι, καὶ εἰλικρινείᾳ θὰ εἴπω δύω λέξεις.— Ὁ κύριος προαγορεύσας μοι φαίνεται ὅτι, δὲν ἔκαμε ἄλλό τι εἰ μὴ νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ἐν περιλήψει. Παρεδέχθη καὶ αὐτὸς, ὅτι ἔγινε ψηφοφορία κατὰ πρῶτον, ποία τῶν δύω προτάσεων ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ, καὶ ὅτι ἀπεφασίσθη νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ. Ὅλοι ἐννόησαν μετὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τῆς Βουλῆς, ὅτι εἵπετο ἐκείνη τοῦ κ. Δεληγεώργη· διότι καὶ ἡ λέξις αὐτὴ, κύριοι, προηγηθῇ ἢ προταχθῇ τίποτε ἄλλο δὲν σημαίνει παρ’ ὅτι καταλαμβάνει τὴν πρώτην θέσιν ἡ προταχθεῖσα, καθ’ ὅτι κατόπιν ἔρχεται ἄλλη τι, ἡ ἑπομένη. Ὡς ἐκ τούτου, κύριοι, ἐγεννήθη καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα, ἂν ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ἀποκλείῃ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δεληγεώργη. Αὐτὸς ὁ κ. Πετιμεζᾶς παρετήρησε τοῦτο, ἀλλὰ τὸ συμπέρασμά του δὲν συμφωνεῖ μὲ τὰς παρατηρήσεις του, διότι λέγει, ὅτι εἶναι ἄτοπον πλέον νὰ γίνῃ ψηφοφορία περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δεληγεώργη. Αὐτὸ τὸ ἄτοπον, κύριοι, ἐπροτάθη καὶ χθὲς καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις ἀντετάχθη εἰς αὐτό· ἐγένοντο τόσαι συζητήσεις, ἐὰν ἦτο ἄτοπον ἢ ὄχι τοῦ νὰ ψηφοφορηθῇ κατόπιν καὶ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη. Σεβασθῆτε, κύριοι, αὐτὰ τὰ πρακτικά, ὅπως συνετάχθησαν· ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ τὰ σεβασθῆτε· αὐτὰ ἀναφέρουν, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην ψηφοφορίαν, .... (ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν μέρος τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν). Χθὲς λοιπὸν κατ’ αὐτὰ εἴχομεν καὶ ἓν παρεμπίπτον ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν αὐτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη· καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐλύθη; βεβαίως ὄχι· Ποῦ εὑρίσκετε τὴν λύσιν; Ἀρκοῦν οἱ λόγοι τοῦ κ. Πετμεζᾶ; Ἀλλὰ καὶ σήμερον δὲν ἔκαμεν ἄλλό τι εἰμὴ νὰ ἐπαναλάβῃ ὅ,τι χθὲς εἶπεν αὐτὸς καὶ οἱ ὁμόφρονές του. Ὅταν λοιπὸν, κύριοι, τὰ πρακτικὰ δὲν ἀναφέρουν τοιαύτην λύσιν αὐτοῦ τοῦ παρεμπίπτοντος ζητήματος, τὶς θὰ παραδεχθῇ, ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐλύθη οὕτως ἢ ἄλλως; Ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ περὶ τῆς ἄλλης προτάσεως τίποτε; Ὄχι· Ἐπίσης εἴχομεν μίαν πρότασιν παρεμπίπτουσαν, περὶ τῆς ὁποίας ἡ Βουλὴ οὔτε ἠρωτήθη, οὔτε ἀπεφάσισε· τὰ πρακτικὰ τὸ ὁμολογοῦν. Λέγω, κύριοι, ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ καὶ ἀμεροληψίᾳ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένετε εἰς τοὺς ἐναντίους τοιούτους ἰσχυρισμούς. Μετὰ παῤῥησίας λέγω εἰς τὴν συμπολίτευσιν, ὅτι, ὑποστηρίζουσα τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς προτάσεως τῆς μειονοψηφίας καὶ τὴν ἄρνησιν τῆς ψηφοφορίας τῶν τοιούτων προτάσεων, τίθεται εἰς ἔκνομον θέσιν. Πρέπει, κύριοι, αὐτὴν τὴν παρατήρησίν μου νὰ τὴν συλλογισθῆτε· δὲν πρέπει, μόνον καὶ μόνον διότι ἐπανελήφθησαν ὅσα καὶ χθὲς ἐῤῥέθησαν, νὰ εἴπητε, ὅτι ἐλύθη τὸ ζήτημα. Πρέπει νὰ συλλογισθῆτε τὰς συνεπείας· ἂν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειοψηφία τίθεται εἰς μίαν ἔκρυθμον στάσιν, τότε καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ πᾶς πολίτης δύναται νὰ τεθῇ εἰς θέσιν ἀμύνης· πρέπει νὰ σκεφθῆτε, ὅτι, ὅταν καὶ οἱ τύποι αὐτοὶ παραβιάζωνται, τετέλεσται, ἐλπὶς δὲν μένει. Καὶ μόνος ἐὰν ἔχω μίαν πρότασιν, καὶ ὑποστηρίζομαι ἀπό τινας, ἔχω τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσω νὰ ψηφοφορηθῇ· ἐν τίνι δικαιώματι ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι δὲν τὴν ψηφοφοροῦμεν; Συλλογισθῆτε, ὅτι συνήθως αἱ ἔκνομοι ἐνέργειαι προκαλοῦν τὰς ἐκνόμους ἀντενεργείας.

§79ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, ὅσον ἔχομεν καθῆκον καὶ δικαίωμα νὰ φέρωμεν προτάσεις, καὶ ἀγορεύομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τόσον περισσότερον πρέπει νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς καὶ εἰς τὰς προτάσεις καὶ τὰς ἀγορεύσεις, καὶ σαφεῖς, ὥστε ὅ,τι καὶ ἂν λεχθῇ νὰ ἔλθῃ εἰς ἀντίληψιν τῶν ἄλλων συναδέλφων, καὶ σχηματίσωμεν μίαν καθαρὰν κρίσιν. Κανεὶς δὲν εἰμπορεῖ νὰ μοὶ ἀρνηθῇ, ὅτι κατὰ τὸ ἥμισυ ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις αὐτή· ὑπολείπετο δὲ ἄλλο μέρος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δὲν τὸ παρεδέχθημεν. Ἐκτιμῶ τὴν εὐφυΐαν τοῦ συντάκτου τῆς προτάσεως· ἀλλ’ ἡ πρότασις αὐτὴ, ἂς μοῦ συγχωρηθῇ νὰ τοῦ εἴπω, δὲν εἶναι πρότασις, τὴν ὁποίαν πρέπει μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν νὰ τὴν ἀποδεχθῇ κανείς· εἶναι δίλλημα, διὰ τοῦ ὁποίου λέγει εἰς τοὺς βουλευτὰς, κύριοι, ἢ θὰ φέρητε εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν καὶ τοὺς παρόντας ὑπουργοὺς, ἢ θὰ ματαιώσωμεν καὶ τὴν ἄλλην.

§80ΤΙΝΕΣ. Καὶ τοὺς δύω.

§81ΖΕΡΒΑΣ. Αὐτὰ εἶναι συνήθης στρεψοδικία, διὰ τῆς ὁποίας ποτὲ ὁ ἐνάγων δὲν φθάνει εἰς τὴν οὐσιαστικὴν ἀπόδειξιν. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δεληγεώργη δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, εἰμὴ λέγει, ἢ θ’ ἀναγκασθῆτε νὰ εἴπητε ὄχι, ἢ διὰ νὰ ἦσθε συνεπεῖς πρέπει νὰ εἴπητε ναὶ καὶ διὰ τοὺς ἄλλους. Μὰ, κύριοι, εἶναι τρόπος αὐτός; Δὲν σᾶς ἐννοοῦμεν, ὅτι ἔρχεσθε μὲ διλλήματα ν’ ἀφαιρέσητε τοιαύτην πρότασιν; Μήτε νόμιμον εἶναι, κύριοι, μήτε λογικόν· ἕκαστος τὰ ἐννοεῖ αὐτὰ τὰ διλλήματα, καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὑποπέσωμεν εἰς τοιαύτην παγίδα. Τοῦτο εἶναι, ματαιώσατε καὶ τὴν ἄλλην πρότασιν, ἢ στείλατε καὶ τοὺς ὑπουργοὺς αὐτοὺς ὅπου εἶναι οἱ ἄλλοι· τί ἄλλο εἶναι ἀπ’ αὐτό; Διὰ τί, κύριοι, δειλιᾶτε, διὰ τί δὲν φέρετε τὴν πρότασιν ξεχωριστὰ, διὰ τί δὲν θέλετε νὰ τὴν ψηφίσωμεν ξεχωριστὰ μετὰ μίαν συζήτησιν, διὰ νὰ ἰδῆτε, ἐὰν ᾖναι ὀρθὴ αὐτὴ ἡ πρότασις; Πῶς θέλετε ἐξεφόδου; Ἀλλ’ οὔτε αὐτὸ δὲν τὸ θέλετε· θέλετε νὰ ματαιώσητε τὴν ἐπιτροπὴν διὰ τὸ 1867.

§82ΤΙΝΕΣ. Ποτέ.

§83ΖΕΡΒΑΣ. Βέβαια· ἡ πλειοψηφία θὰ εἴπῃ ὄχι· ἐὰν εἴπῃ ὄχι, δὲν ματαιοῦται; Λοιπὸν πρὸς τί ὁ σκοπὸς νὰ τὴν μεταψηφίσητε; Πρὸς τί λοιπὸν ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας τῆς προτάσεως; δὲν γίνεται διὰ νὰ ματαιώσωμεν τὴν πρότασιν τὴν ἄλλην;

§84ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ δεύτερον μέρος.

§85ΖΕΡΒΑΣ. Λοιπὸν τὸ δέχεσθε; λοιπὸν θέλετε νὰ συζητήσωμεν, ἂν ᾖναι δίκαιον; Θὰ τὴν ὑποστηρίξωμεν καὶ ἐπιθυμοῦμεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ νὰ μᾶς ῥωτήσητε, ἀλλὰ ὄχι μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον, τρόπον τινὰ νὰ ὑπεξαιρέσητε τὴν συνείδησίν μας· διὰ τοῦτο, κύριοι, ἀρκετὰ εἴπωμεν καὶ ἂς παύσουν αὐτά. Ἐγὼ προτείνω, κύριοι, μίαν πρότασιν, νὰ εἴπωμεν μετὰ τὰ λεχθέντα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§86ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μία Γαλλὶς, κύριοι, συγγραφεὺς εἶπεν ἐν καιρῷ τῆς ἐπαναστάσεως τῆς Γαλλίας «ὦ πόσα ἐγκλήματα διαπράττονται ἐν ὀνόματι τῆς ἐλευθερίας». Βεβαιωθῆτε εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω, πόσοι παραλογισμοὶ ὑποστηρίζονται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐν ὀνόματι τῆς λογικῆς· ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, τὸ λέγω τοῦτο, διότι φρονῶ, ὅτι οὐδέποτε παρουσιάσθη εἰς κοινοβουλευτικὸν σῶμα τοσοῦτον ἁπλούστατον ζήτημα καὶ οὐδέποτε ἐφάνη πρόθεσις διὰ σοφισμάτων νὰ διαστραφῇ ἡ ἀλήθεια καὶ περὶ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν φιλοτιμίαν μόνη της νὰ προκαλέσῃ τὴν λύσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Πρόκειται, λέγω, περὶ τῆς διαχειρίσεώς της καὶ ἔχετε συμφέρον νὰ μὴ εὑρεθῇ οὔτε κἂν διὰ μίαν στιγμὴν ὑπὸ τὸ βάρος αὐτῆς τῆς ἐξελέγξεως, ἡ ὁποία προτείνεται ἀπὸ ἓν μέλος τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἐν τούτοις ἡ κυβέρνησις, βλέπω μὲ λύπην μου καὶ ἀπορίαν, ἡ κυβέρνησις ἐκείνη, ἡ ὁποία δὲν θέλει νὰ ἐξομοιωθῇ μὲ ἄλλην κυβέρνησιν, ὅτι θέλει διὰ μυρίων μέσων νὰ ἀποφύγῃ τί, κύριοι; μίαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, μίαν ψηφοφορίαν τῆς Βουλῆς, ἥτις νὰ λύσῃ αὐτὴν τῆς κατηγορίας. Κύριοι, τί σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Σωτήριος Πετιμεζᾶς; ὅτι προχθὲς ἡ Βουλὴ (εἴδατε πόσον ἁπλούστατον εἶναι καὶ ἐν τούτοις τὸ διαφιλονεικοῦν) ἀπεφάσισε, παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, καὶ παραδεχθεῖσα τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, λέγει, ἀπέκλεισε τῆς ψηφοφορίας τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη· τοῦτο διϊσχυρίζεσθε, κύριε ὑπουργέ; ὅτι προχθὲς ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ἀποφάσεώς της, διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, ἀπέκλεισε τῆς ψηφοφορίας τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγιώργη, τοῦτο διϊσχυρίζεσθε· ἡμεῖς λέγομεν ὄχι· τίς θὰ τὸ λύσῃ, παρὰ αὐτὴ ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία εἶναι παροῦσα; Προχθὲς λέγετε, ὅτι ἡ Βουλὴ, (τὸ ἐπαναλαμβάνω διὰ νὰ ἴδετε πόσον ἁπλούστατον πρᾶγμα εἶναι,) παραδεχθεῖσα τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, εἶπεν, ἀπεφάσισε, νὰ ἀποκλεισθῇ τῆς ψηφοφορίας ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, τοῦτο λέγετε ὑμεῖς· ἡμεῖς λέγομεν ὄχι καὶ φέρομεν πρὸς ὑποστήριξιν αὐτοῦ τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα λέγουν νὰ προταχθῇ. Ἀλλ’ ἀφίνω τὰ πρακτικὰ, ἔρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἀποφάσεως· τίς θὰ τὸ λύσῃ αὐτὸ παρὰ μία ψηφοφορία; Διὰ νὰ τὸ καταστήσω ἔτι ἁπλούστερον, θέτω τὸ ζήτημα οὕτω πως, ἐὰν ἡ Βουλὴ προχθὲς διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεων τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ἀπέκλεισε τῆς ψηφοφορίας τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη· ἐὰν εἴπῃ ὅτι τὴν ἀπέκλεισε, μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἂν εἴπῃ ὅτι δὲν τὴν ἀπέκλεισε, μεταβαίνομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν· δέχεσθε τοῦτο; Ἀλλὰ λέγουν οἱ κύριοι ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ εἴπῃ, ὅτι δὲν τὴν ἀπέκλεισε καὶ ἑπομένως ψηφοφορηθῇ, οἱ ψηφοφορήσαντες ὑπὲρ τῆς προχθεσινῆς προτάσεως θὰ εὑρεθῶσιν εἰς ἀντίφασιν, διότι ἀπεμάκρυναν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, διότι αὕτη περιεῖχε τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ 1867 καὶ 1868. Λοιπὸν λέγουν, πῶς ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὄχι τὸ 68 παρὰ τὸ 67. Ἐννοοῦν λοιπὸν, ὅτι τὸ 67 θέλουν, τὸ δὲ 68 δὲν θέλουν. Κύριοι, εἶναι ἁπλούστατον πρᾶγμα· ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ εἶναι τετελεσμένον, δὲν πρόκειται νὰ ἀναιρεθῇ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις. Σήμερον ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, ἥτις πρόκειται νὰ ψηφοφορηθῇ, περιέχει κἄτι, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ θέλει ἡ συμπολίτευσις, περιέχει καὶ τὸ 1868. Τί θὰ εἴπῃ; ὄχι· διότι ἀναμιγνύει τὸ 1868· ἡ προχθεσινὴ ἀπόφασις μένει ὁριστική· θὰ ψηφοφορήσητε ὑπὲρ αὐτῆς; ὄχι· διότι περιέχει τὸ 1868 καὶ σεῖς δὲν τὸ θέλετε· ἁπλούστερον, κύριοι, πρᾶγμα πιστεύω δὲν παρουσιάσθη εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ σώματα. Πιστεύω δὲ ὅτι ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς δίδομεν, ὅτι ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Δεληγεώργη δὲν ἀνατρέπει τὴν προχθεσινὴν, αὐτὴ ὑφίσταται, πρόκειται ἰδίως περὶ τοῦ 1868....

§87ΤΙΝΕΣ. Κάμετε πρότασιν διὰ τὸ 1868.

§88ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἠξεύρετε τὶ λέγουν, κύριοι; κάμετε πρότασιν αὐτοτελῆ νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§89ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§90ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι· ἡ Κυβέρνησις ἔλεγε προχθὲς πρὸς ἀντίκρουσιν τῆς προτάσεως αὐτῆς ὅτι, τὶ ζητεῖτε, κύριοι; ἡ Κυβέρνησις εἶναι παροῦσα εἰς πᾶσαν στιγμὴν, εἰς πᾶσαν στιγμὴν, εἶναι ἑτοίμη νὰ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών της. Πόσαι ὅμως ἐπερωτήσεις δὲν ἔγειναν ἐκ μέρους πολλῶν βουλευτῶν καὶ ἐμοῦ ἰδίως ἐπὶ ἑνὸς σπουδαιοτάτου ζητήματος, τῶν βαθμοφοριῶν καὶ μᾶς παρέπεμψε μετὰ τὸν προϋπολογισμόν! Ἠξεύρετε ὅτι ἡ παραπομπὴ αὐτὴ, κύριοι, δὲν θὰ εἴπῃ ἄλλο τι παρὰ νὰ μὴ συζητηθῶσι.

§91Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μόνος σου τὸ ἐζήτησες.

§92ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι καὶ ἂν τὸ ἐζήτουν, πᾶσα πρότασις, ἥτις προσβάλλει τὴν φιλοτιμίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ ἀμέσως τὴν λύσιν καὶ ὄχι νὰ ἐφευρίσκῃ σοφίσματα καὶ νὰ διαφεύγῃ τὸν ἔλεγχον.—Λοιπὸν, ἀφοῦ ἡ πρότασις αὕτη ἐσυζητήθη ὡς τροπολογία, νομίζετε ὅτι διὰ τῶν σοφισμάτων δύνασθε νὰ τὴν ἀφήσετε εἰς.....

§93Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἦτο τροπολογία, ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ πρὸ τῆς κυρίας προτάσεως.

§94ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτοὶ οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους εἴπατε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ, θὰ ὑπάρχουν οἱ λόγοι οἵτινες θὰ σᾶς πείσουν νὰ εἴπητε κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ὄχι· ἀλλὰ νὰ ἀποφεύγετε, πρὸς θεοῦ! τὴν ψηφοφορίαν, τὶ σημαίνει τοῦτο; Λοιπὸν, κύριοι, ἁπλούστερον ἀπὸ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἄλλο· νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐὰν διὰ τῆς προχθεσινῆς ἀποφάσεώς της, διὰ τῆς ὁποίας παρεδέχθη ἡ πρότασις τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, ἀπεκλείσθη τῆς ψηφοφορίας ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δεληγεώργη· εἶναι ἁπλούστερον πρᾶγμα;

§95ΖΕΡΒΑΣ. Ἡ πρότασίς μου εἶναι ὅτι μετὰ τὰ λεχθέντα μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§96ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Κύριοι, ὀλιγίστας λέξεις μόνον θὰ εἴπω, ἐπειδὴ πρόκειται λόγος περὶ τοῦ τύπου, δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οὐσίαν, ὅπως ἐν μέρει παρεκτραπεὶς ὁ κ. Κεχαγιᾶς εἰσῆλθεν. Ἐγὼ λοιπὸν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ τύπου, ἐὰν ἐσυζητήθη τὸ ζήτημα ἢ ἐὰν θὰ συζητηθῇ καὶ ψηφοφορηθῇ. Ἐὰν ἐνθυμηθῆτε ὅλα τὰ γενόμενα κατὰ τὴν ψηφοφορίαν καὶ καθ’ ὅλην τὴν συζήτησιν, θέλετε συμφωνήσει ὅλοι μετ’ ἐμοῦ εἰς τὸ ἑξῆς, ὅτι αἱ δύο προτάσεις, ἡ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ καὶ ἡ τοῦ κ. Δεληγεώργη, παρουσιάζονται ὡς ἀντίθετοι. Ὁ Κ. Πετιμεζᾶς ἐν μέρει κατ’ ἀρχὰς ἐζήτησεν ἁπλῶς καὶ μόνον τὸν ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1867 χωρὶς νὰ φέρῃ ἀλλοῦ τὸν λόγον· ὅταν ὅμως οἱ ἀντίθετοι ἠθέλησαν νὰ συγχύσουν μὲ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1867 καὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1868, τότε ὅλοι, ὑποστηρίζοντος τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, καθὼς καὶ ἐγὼ, ἐσυμφωνήσαμεν πρὸς τὴν ἰδέαν, ὅτι αὐταὶ αἱ δύο προτάσεις δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν πρὸς ἀλλήλας καὶ ὅτι εἶναι διάφοροι ἡ μία πρὸς τὴν ἄλλην καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ ἐπιψήφισις τῆς μιᾶς δὲν φέρει τὴν ἄλλην τοῦ νὰ ᾖναι δεκτή. Ἐξ αὐτῆς δὲ τῆς ἰδέας ἤλθομεν εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα· ὁ κ. Πετιμεζᾶς ὅτι ἐζήτησε καὶ ἐπρότεινε τὸν διορισμὸν ἐπιτροπῆς πρὸς ἔλεγχον τοῦ 1867 καὶ ὄχι τοῦ 1868· ὁ δὲ κ. Δεληγεώργης ἀντέταξεν ἄλλην πρότασιν, ὅτι θέλει τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως καὶ τοῦ 1867 καὶ τοῦ 1868. Τί ἕπεται ἐκ τούτου; ὅτι ἡ μία πρότασις ἀνῄρει τὴν ἄλλην· ὅστις ἐδέχετο τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ ἐνοοῦσε τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς πρὸς ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως μόνον τοῦ 1867· ὅστις δὲ ἐδέχετο τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δεληγεώργη ἐνοοῦσε καὶ τῶν δύω ἐτῶν. Ἐκτὸς τούτου λέγω, ὅτι εἶναι παράλογον ἄλλως νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἐναντίαν ἰδέαν· ἀφοῦ ἔγεινεν συζήτησις περὶ τοῦ ποία θὰ προταχθῇ, δὲν ὑπάρχει ζήτημα περὶ διαιρέσεως, διότι οὐδεὶς ἐζήτησε διαίρεσιν, διότι καὶ αἱ δύο προτάσεις ἦσαν διάφοροι· διότι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ἐμπεριεῖχε τὸν ἔλεγχον τοῦ 1867 καὶ τοῦ 1868, ἡ δὲ ἄλλη τοῦ Πετιμεζᾶ ἐμπεριεῖχε τὸν ἔλεγχον τοῦ 1867 καὶ ὄχι τοῦ 1868. Δὲν ἔγεινε δὲ καμμία ἄλλη πρότασις περὶ διαιρέσεως τοῦ ζητήματος· ἐάν τις παρουσιάζετο καὶ ἔλεγεν, ὅτι τινὲς μὲν ἐζήτησαν τὸν ἔλεγχον τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1867 καὶ ἄλλοι τοῦ 1868 καὶ διὰ τοῦτο ἐπρότεινε νὰ ψηφοφορηθῇ τοῦ 1867 καὶ ἔπειτα τοῦ 1868, τότε δὲν θὰ ἐγίνετο ψηφοφορία καὶ πᾶσα ἡ συζήτησις ἤθελεν ἐξαντληθῆ ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος· καὶ διὰ τοῦτο ἐνθυμεῖσθε ἔγεινε πολὺ εὐρυτέρα συζήτησις ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος ἢ ἐπὶ τῆς οὐσίας. Ἐπαναλαμβάνω λέγων, ὅτι ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως· ἀλλὰ λέγομεν, ὅτι, ψηφοφορηθείσης τῆς προτάσεως τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἥτις εἶχε τὴν ἔννοιαν ὅτι προτείνει τὸν ἔλεγχον τοῦ 1867 καὶ ὄχι τοῦ 1868, ἐπῆλθεν αὐτοδικαίως ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς προτάσεως τοῦ κ. Δεληγεώργη. Συμπεραίνων λοιπὸν λέγω, ὅτι καμμία συζήτησις δὲν πρέπει νὰ γίνῃ.

§97Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι δυσπιστία περὶ τοῦ ἂν ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη δὲν ἤθελεν ἐγερθῆ, καὶ ὁ κ. Κεχαγιᾶς τὸ ἐξήγησε, ἐὰν ἐψηφίζετο ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη, διότι ἦτον ἀπωτέρα ἡ πρότασις αὐτή. Ὅμοιόν τι συνέβη, κύριοι, καὶ προχθὲς, καὶ ἐγὼ ἐξήγησα τότε, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν πρῶτον τὴν μίαν καὶ ἔπειτα τὴν ἄλλην. Ἐγὼ λοιπὸν νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ. Ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη; ὄχι· πρὸς τί λοιπὸν νὰ χάνωμεν τὸν καιρόν· ἐὰν ἐνόμισάν τινες, ὅτι, παραδεχθείσης τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ, ἀποκλείεται ἡ τοῦ κυρίου Δεληγεώργη· ἐγὼ ὅμως δὲν τὸ ἐνόμισα τοῦτο, καὶ πιστεύω καὶ ἄλλοι. Ἂς ζητήσωμεν λοιπὸν τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς· ἐνόησεν ὅτι, παραδεχομένης τῆς προτάσεως τοῦ Σ. Πετιμεζᾶ, ἀποκλείεται ἡ τοῦ κ. Δεληγεώργη, ναὶ ἢ ὄχι; Ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ· ἐὰν εἴπῃ ὅτι ἀποκλείεται, καλῶς, ἐὰν δὲ εἴπῃ τὸ ἐναντίον, τότε προχωροῦμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§98Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ἀφοῦ μᾶς ἐπέπληξεν, ὅτι πολὺ παράλογα πράγματα λέγομεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὑπέπεσεν εἰς τὸν μεγαλείτερον παραλογισμόν. Κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ πῶς θεωρεῖτε τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγιώργη, ὡς πρότασιν ἢ ὡς τροπολογίαν; Ἡ Βουλὴ δὲν τὴν ἐθεώρησεν ὡς τροπολογίαν, οὔτε ἔπρεπε νὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς τοιαύτην· καὶ διὰ τοῦτο παρεδέχθη νὰ ψηφιφορήσῃ τὴν πρότασιν τὴν ἐδικήν μου· καὶ δὲν εἶναι τροπολογία ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη, εἶναι πρότασις αὐτοτελής. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἐπιτροπὴν μόνον διὰ τὸ 67, διότι διὰ τὸ 68 ἔχει ὑπ’ ὄψιν της τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰς πράξεις της, ἵνα δώσῃ λόγον. Περίεργον εἶναι, ἐνῷ ἔχετε ταύτην ὑπ’ ὄψιν σας, νὰ λέγετε δὲν θέλομεν νὰ τὴν ἐξετάσωμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ νὰ σχηματίσωμεν ἐπιτροπὴν ἵνα τὴν ἐξετάσῃ. Εἶναι λογικὸν αὐτό; εἶναι σωστόν; Αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν στέκονται οὔτε κατὰ κανονισμόν, οὔτε κατὰ συνταγματικὸν δίκαιον. Κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ, πόθεν ἐπήγασεν ἡ ἰδέα νὰ ζητήσωμεν ἐπιτροπὴν διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1867; διότι ἐπῆλθε μία ὁμολογία τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι τὰ ἔγγραφα ὅλα, τὰ συμβόλαια, αἱ πράξεις κτλ. τῆς διαχειρίσεως ἐκείνης ἐξηλείφθησαν.

§99ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. (ἐκ δεξιῶν) Αὐτὰ εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§100Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἡ Βουλὴ εἶπεν, ὅτι ἀφοῦ τὰ στοιχεῖα μιᾶς διαχειρίσεως ἐξηλείφθησαν, θὰ ἐξετάσω τὴν διαχείρισιν. (θόρυβος). Τὶ νομίζετε; ὅτι εἰς τὴν σύγχισιν τῶν ἰδεῶν θὰ περιπλέξετε τὸ πρᾶγμα; δὲν τὸ κατορθώνετε. Θέλετε λογαριασμοὺς τοῦ 68; τίποτε ἁπλούστερον· ὅλαι αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπεξειργάσθησαν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν· ζητήσετε ὅλα τὰ ἔγγραφα, καὶ ὅταν δὲν πεισθῆτε, εἴπετε, δὲν πιστεύομεν τὴν Κυβέρνησιν. Πρέπει νὰ διατρέξετε πρὶν ὅλα τὰ στάδια, πρὶν ὁρίσετε ἐπιτροπὴν ἵνα ἐξετάσῃ. Πῶς θὰ ἔλθητε νὰ εἴπητε σήμερον, δὲν θέλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς πράξεις τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς; Εἶναι λογικὸν αὐτό; Βλέπετε, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη εἶναι πρότασις ξεχωριστή· διότι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὡς πρότασιν αὐτοτελῆ τὴν ἰδικήν μου. Διὰ τὸ 68 ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κάμετε νέαν πρότασιν· συνάφεια ὅμως μεταξὺ τῶν δύω προτάσεων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ.

§101ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ Βουλὴ θὰ τὸ εἴπῃ.

§102ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Κ. Ζέρβας ἔφερε πρότασιν ἤδη, ὅτι ἡ Βουλὴ ἠρκέσθη εἰς τὰ λεχθέντα (θόρυβος). Δὲν σᾶς ἀρέσει βέβαια αὐτὴ ἡ πρότασις· προτείνω τοῦ κ. Ζέρβα νὰ ψηφοφορηθῇ.

§103ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ προαγορεύσας ἐμβῆκεν ἐκ νέου εἰς τὴν οὐσίαν καὶ ἤθελε μὲ τοῦτο νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν εὑρίσκεται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς ὅλης Βουλῆς· ἀλλὰ περὶ τούτου πρόκειται σήμερον; ὄχι. Ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις διῆλθε τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς καὶ ἔχει τὴν κύρωσιν καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν πιστώσεων τῆς παρελθούσης Βουλῆς· ἑπομένως δὲν δύναται ἡ παροῦσα Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ τὰς πράξεις καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς παρελθούσης Βουλῆς. Τὶ σκοπὸν ἔχει ἡ ἐπιτροπή; νὰ ἐξετάσῃ τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις τῶν πιστώσεων, ἃς τῆς ἐνεπιστεύθη ἡ Βουλὴ, καὶ τῶν δαπανῶν τὰς ὁποίας τῆς ἔδωκε τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ. Τὶ πρόκειται σήμερον; Πρόκειται ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων νὰ κάμῃ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ κάμῃ διὰ τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν ἡ ἐπιτροπή; Ξεχωριστὸν πρᾶγμα ὁ ἔλεγχος ἐπὶ τῶν πιστώσεων καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ξεχωριστὸν τὰ καθήκοντα τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐξετάσῃ ποίαν χρῆσιν ἔκαμεν ἡ τότε Κυβέρνησις τῶν δαπανῶν καὶ ποίαν ἔκαμεν ἡ παροῦσα. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ὅλοι οἱ λόγοι καὶ οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ προαγορεύσαντος πίπτουν, καὶ ἔτι μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἔχει τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς, ἐνῷ ἡ παροῦσα δὲν τὴν ἔχει. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου· πρόκειται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ τὴν χρῆσιν τῶν δαπανῶν τοῦ 67 καὶ 68. Ἓν μέλος τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς καὶ σᾶς λέγει, δεχόμεθα τὸν ἔλεγχον αὐτὸν, τὴν αὐστηρὰν ἐξέτασιν τῶν ἐξόδων, ἅτινα ἐκάμαμεν ἡμεῖς· ἡ παροῦσα ὅμως Κυβέρνησις λέγει, δὲν δέχομαι τὸν ἔλεγχον. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἵνα ἴδωμεν τὶ ἐννοοῦσε, ὅταν εἶπε νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Σωτ. Πετιμεζᾶ.

§104ΑΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐκκλησιαστικῶν). Ἐπίστευα, κύριοι, ὅτι ἡ συζήτησις ἤθελεν εἶσθαι εὔκολος, διότι ἤλπιζον, ὅτι οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι ἤθελον περιορισθῆ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς τάξεως καὶ τῶν τύπων. Ἀλλὰ πολλοὶ τῶν ἐντίμων ῥητόρων τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἠναγκάσθησαν, διὰ νὰ λύσωσι τὰ ζητήματα τῶν τύπων, νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν οὐσίαν. Καὶ, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς προτάσεως ἢ τῆς τροπολογίας θίγει τὰ πράγματα, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα νὰ μετέλθῃ μέτρα, τὰ ὁποῖα δὲν δικαιοῦται νὰ μετέλθῃ παρ’ ὅταν διανύσῃ τὰ νόμιμα στάδιά του. Τί πρόκειται σήμερον; Πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ τὸ θάῤῥος καὶ τὴν εἰλικρίνειαν νὰ τὸ εἴπωμεν καθαρὰ, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἱστορίαν ἑκάστης προτάσεως, τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπροκάλεσαν τὴν τροπολογίαν καθ’ ὑμᾶς καὶ τὴν πρότασιν κατ’ ἐμὲ, τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου. Καὶ εἶχον δίκαιον προχθὲς ὅτε εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι πρότασις ἀποῤῥέουσα ἀπὸ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία διετυπώθη κατόπιν ἰδεῶν ἀνταλλαχθεισῶν ἑκατέρωθεν, εἶναι πρότασις νέα καὶ αὐτοτελής. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον. Ὁ κύριος Δεληγεώργης ἦτο εἷς τῶν τελευταῖον λαβόντων τὸν λόγον κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ἀπέληξε δὲ εἰς τὴν πρότασίν του κατόπιν ἰδεῶν, ἃς μόνος ὁ κ. Δεληγεώργης ἐξέφερε, καὶ ἐφ’ ὧν οὐδεὶς λόγος κατὰ τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν, καθ’ ἣν ὑπεβλήθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἐγένετο. Ὁ κύριος Δεληγεώργης ἦλθεν, ἀναχωρῶν ἀπὸ ἰδέας γενικὰς, καὶ εἶπεν, ἐπειδὴ ἡ κατάστασις ἐκείνη ἐξακολουθεῖ ὑπάρχουσα, δι’ αὐτὸ εἰς τὸ μέτρον αὐτὸ πρέπει νὰ συμπεριληφθῇ καὶ τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον. Ἀλλὰ περὶ τούτου ἐσυζητήσαμεν; Ἕνεκα τούτου ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν Κ. Σ. Πετιμεζᾶς ἐνησχόλησε καὶ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν καὶ ἑτέρας προγενεστέρας: Οὐχὶ, κύριοι· τὸ ζήτημα ἦλθε συγκεκριμένον, ἦλθε κατόπιν ἐπερωτήσεως, καὶ ἐπειδὴ ἡ ἀπάντησις εἰς τὴν ἐπερώτησιν δὲν εὐχαρίστησε τὸν ἀγορεύοντα, δὲν εὐχαρίστησε τὴν πλειοψηφίαν τοῦ σώματος, ἐδέησε νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον τῆς προτάσεως. Ὥστε βλέπετε, ὅτι κάθε πρότασις ἔχει τὴν ἱστορίαν της ὁλόκληρον, καὶ ἔπρεπεν, ἀφοῦ διανύσῃ τὰ διάφορα στάδια, ἀφοῦ ἐπερωτηθῇ ἡ κυβέρνησις, ἀφοῦ τυχὸν ὁ ἐπερωτήσας δὲν ἐφωτίσθη, ηὗρεν ἀτέλειαν εἰς τὰς πληροφορίας τῆς κυβερνήσεως, τότε νὰ ἔλθῃ καὶ νὰ εἴπῃ, αὐτὸ θεωρῶ τελεσφόρον πρὸς ἀνακάλυψιν τῆς ἀληθείας. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἱστορία τῆς προτάσεως καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὴν διαφιλονεικήσῃ. Καὶ ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν καὶ πολλὰ ἄλλα τῶν μελῶν τῆς παρούσης Βουλῆς γνωρίζουν ποῖα στάδια διέτρεξε καὶ ἦσαν σύμφωνοι καὶ συνειργάσθησαν ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἰδεῶν, καὶ ἐθεώρησαν ὡς μεγάλην ἔλλειψιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει διὰ τῆς προτάσεως ν’ ἀνεύρῃ ὁ κύριος Πετιμεζᾶς. Ἀλλὰ τὰ αὐτὰ γεγονότα, ἡ αὐτὴ κατάστασις τῶν πραγμάτων ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἰδέαν; διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 68 δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐθεωρήθησαν ὡς τὰ τελευταῖα διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 67; Ἀλλὰ δὲν ἀρνεῖσθε τότε αὐτοὶ ἑαυτοὺς, ὅταν ἐνώπιόν σας ἔχετε τὸ κάτοπτρον, τὸ ἰδανικὸν ἔστω τῶν πράξεων τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως διὰ τῆς ἐπιτροπῆς σας, ἥτις σᾶς ἀντιπροσωπεύει, τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ; Καὶ πῶς, κύριοι, σεῖς, οἱ ὁποῖοι κατεκρίνατε ἡμᾶς, ὅτι πρόκειται νὰ δικάσωμεν ἐρήμην, θέλετε νὰ μᾶς δικάσητε παρόντας καὶ μὴ ἀπολογουμένους; Ἐξηντλήθησαν ὅλα τὰ ἄλλα μέσα, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἐξήντλησεν ἡ ἄλλη ἀντιπολίτευσις; Πῶς ἔρχεσθε σήμερον, ἄνευ οὐδενὸς τοιούτου μέτρου, νὰ ἐπιῤῥίψητε τὸ ἔσχατον μέτρον, τὸ ὁποῖον τὸ κοινοβούλιον ἐπιβάλλει ἐπὶ τῶν ὑπευθύνων κυβερνήσεων; Καὶ δι’ αὐτὸ, κύριοι, πολὺ ὀρθῶς ὁ ἔντιμος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ θέλῃ νὰ θέσῃ ὑπὸ ὁποιανδήποτε προσωπικὴν θέσιν τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὡς πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ἔχει, δὲν δέχεται νὰ συγχίσῃ τὴν εὐθύνην του πρὸς τὸ παρελθὸν, ὅσον ἔντιμον, ὅσον καλὸν, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἐκτιμᾶται παρὰ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου. Λοιπὸν, κύριοι, ἐκ τῆς προχθεσινῆς συζητήσεως ἐνοήσαμεν καὶ ἐννοοῦμεν καὶ ἐξακολουθοῦμεν ἐννοοῦντες, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστῶμεν τὸ αὐτὸ μέτρον μιᾶς καταστάσεως πραγμάτων, ἡ ὁποία καὶ σήμερον ἀκόμη φέρει σπουδαίους ἐνδοιασμοὺς, οὐχὶ καθόσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα τῆς οὐσίας, ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ τὰς τυπικὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ὁ νόμος ἐπιβάλλει εἰς τοὺς διαχειριζομένους δημόσια χρήματα. Καὶ τί ἐξετέθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν; ὅτι διάλογοι ἐγένοντο μεταξὺ ἑνὸς μέλους τῆς κυβερνήσεως.... (θόρυβος πέριξ τῶν στενογράφων.) Καὶ δι’ αὐτὸ εἶχον δίκαιον καὶ τότε καὶ σήμερον νὰ λέγω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη δὲν ἐσυζητήθη, καὶ πρὶν συζητηθῇ δὲν δύναται μία πρότασις νὰ συμπλέκηται μετ’ ἄλλης. Ὑπὸ ποίους οἰωνοὺς καὶ περιστάσεις μετῆλθεν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς τὸ τελευταῖον μέτρον, τὸ τελευταῖον της δικαίωμα γνωρίζετε· δὲν θὰ δεχθῶμεν ὅμως πώποτε τοῦτο δι’ ἡμᾶς αὐτοὺς, τοὺς ὁποίους ἔχετε ἐνώπιόν σας, καὶ τῶν ὁποίων τὰ ἔργα καθ’ ἑκάστην ἐξελέγχετε, δικαίωμα, τὸ ὁποῖον πώποτε δὲν σᾶς ἠρνήθημεν, καὶ τὸ ὁποῖον πάντοτε ἐπιδιώκομεν. Λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι χωριστὸν, εἶναι διαιρετὸν, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ συνάφεια ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχει ταυτότης. Νομίζετε, ὅτι θὰ μᾶς εὕρητε τόσον εὐπίστους, ὥστε νὰ πιστεύσωμεν καὶ ἡμεῖς, ὅ,τι θέλετε νὰ μᾶς ὑποδείξητε ὡς ἀληθές; καὶ νὰ δεχθῶμεν νὰ τεθῶμεν εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς διαχείρισιν πραγμάτων, τὴν ὁποίαν δὲν ἔρχομαι καὶ κατ’ οὐσίαν νὰ διαπραγματευθῶ, ἥτις ὅμως παρέλειψε σπουδαίας διατυπώσεις νόμων; Καὶ ἐγὼ ἔκαμα διαχείρισιν κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ σώματος· ἐδαπάνησα δημόσια καὶ κοινοτικὰ χρήματα πλέον τῶν 100 χιλιάδων δραχμῶν· τίς μοὶ ἀπηύθυνε τὴν ἐλαχίστην ἐρώτησιν περὶ τῆς διαχειρίσεώς μου καὶ θέλετε, ἐνῷ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν οὐδενὸς δὲν εἶμαι καταδεδικασμένος, καὶ τὴν πεποίθησίν μου ἀρύομαι ἐκ τῶν πράξεών μου, θέλετε νὰ μετέλθητε τοιοῦτον μέτρον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς μας, τὸ ὁποῖον ἔρχεται ὡς τελευταῖον μέτρον ἀνάγκης; Ὄχι, κύριοι, τοιαύτην δυσπιστίαν ματαίως κοπιάζετε νὰ μᾶς ἀποδώσητε. Ὥστε, κύριοι, ἡ πρότασις δὲν ἔχει ἀξίαν, καὶ πολὺ εὐλόγως καὶ πολὺ εὐφυῶς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου ἐξήγησε τοὺς λόγους, ἀποδόσας τὴν σύνταξιν τῆς προτάσεώς του εἰς γενικωτέρους λόγους, ἀλλὰ δὲν ἦλθε συγκεκριμένως ν’ ἀναπτύξῃ. Ἔκαμε λόγον περὶ δικαιωμάτων, περὶ ἐκκλήσεως πρὸς τὸν λαόν· καὶ ἔχομεν τοιαύτην συζήτησιν, κύριοι; καὶ δὲν εἶναι τὸ στάδιον πάντοτε εὐρὺ εἰς πάντα θέλοντα νὰ ἐλέγξῃ τὴν πολιτικὴν τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως, καθὼς καὶ τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς διαχείρισιν; Ὅστις θέλει, ἂς ἔλθῃ μετὰ πεποιθήσεως νὰ καταδικάσῃ τὴν κακὴν διαχείρισιν, ἂς ἔλθῃ θαῤῥαλέως καὶ μετὰ πεποιθήσεως νὰ καταδικάσῃ τὴν κακὴν διαχείρισιν, τὴν ἔλλειψιν τῶν στοιχείων ἐκείνων, ἅτινα ἐτέθησαν ὡς ἡ πρώτη ἐγγύησις εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων, καὶ ὅταν ὅ,τι παρουσιασθῇ δὲν ᾖναι ἐπαρκὲς, ὅταν αἱ δοθησόμεναι πληροφορίαι παρὰ τῆς κυβερνήσεως δὲν ᾖναι ἀρκοῦσαι, δὲν σχηματίζουν τὰς πεποιθήσεις τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, τότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ θέσητε τὴν κυβέρνησιν εἰς τὸ στάδιον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον τίθεται πᾶσα κυβέρνησις, ἡ ὁποία, ἂν οὐχὶ κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ κατὰ τύπους παραλείπει τὰς ὑποχρεώσεις της.

§105ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σεῖς δὲν κατηγορήσατε τὴν ἄλλην.

§106Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Σᾶς εἶπεν ἄλλοτε ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἡ σημερινὴ κυβέρνησις δὲν πρόκειται νὰ μετέλθῃ πρωτοτύπους ἰδέας καὶ νὰ ἔλθῃ νὰ κατηγορήσῃ προγενεστέραν. Ἡ κυβέρνησις, σᾶς τὸ λέγω μετὰ πεποιθήσεως, εὑρέθη εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην νὰ δώσῃ τὰς ἀτελεῖς πληροφορίας, ἃς ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐζήτησε, καὶ εἰς τὴν ἔτι λυπηροτέραν, νὰ συγκροτήσῃ ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν κατὰ τὴν διαχείρισιν ἐκείνην, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἔκθεσις κατατεθειμένη εἶναι εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως δὲ ταύτης τίποτε δὲν ἐξάγεται. Ἀλλὰ πρόκειται, κύριοι, νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν. Μᾶς ἐπροκάλεσαν εἰς τοῦτο, καὶ δὲν θὰ φοβηθῶμεν κανένα, διότι ἂς μὴ νομίσῃ τις, ὅτι διὰ τοιούτων ὑπεκφυγῶν δύναται νὰ μᾶς ἀποδώσῃ πράγματα ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω τὰ πράγματα, διότι μᾶς προκαλεῖτε νὰ τὰ εἴπωμεν, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἠθέλομεν ὡς κυβέρνησις νὰ ὑποδείξωμεν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐζητήσαμεν τὴν Βουλὴν συναρωγὸν, συνεργάτην, συνδρομητὴν τῆς καταστάσεως ταύτης τῶν πραγμάτων· δὲν λαμβάνομεν ὅμως, ὡς ὑμεῖς θέλετε, πρωτοβουλίαν κατηγόρου ὡς σύμβουλοι τοῦ στέματος, θὰ λάβωμεν μόνον τὴν πρωτοβουλίαν νὰ καταδείξωμεν τὰ πράγματα. Δύω ἰδέαι ἐῤῥέθησαν, αἱ ὁποῖαι ἠδυνήθησαν ἐν μέρει νὰ μετακινήσωσι τὰς συνειδήσεις ὡς πρὸς τὰ ἔγγραφα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ ὡς πρὸς τὴν τελειότητα τοῦ ἐλέγχου τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ χαίρω, ὅτι ὁ σημερινὸς ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μὲ εἶπεν, ἐκτὸς ἐκείνων τῶν λέξεων, τὰς ὁποίας ἀπηγγείλατο ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι διὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἣν ἐσύστησε δὲν ἐννοεῖ παρὰ νὰ πιστοποιήσῃ τὰ γεγονότα, οὔτε δύναται ὁ ὑπουργὸς ὁποιουδήποτε ὑπουργείου νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ ἐκφέρῃ ἀνέκκλητον ἀπόφασιν. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχεν ἕτερα καθήκοντα παρὰ νὰ πιστοποιήσῃ τὰ πράγματα, νὰ κάμῃ μίαν λογιστικὴν ἀριθμητικὴν κατάστασιν, χωρὶς νὰ εἴπῃ τοῦτο εἶναι καλὸν, ἐκεῖνο εἶναι κακὸν, διότι πώποτε δὲν δίδει ὁ ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα εἰς ὑπάλληλόν του νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπὶ προκατόχων του. Ἔδοσε τὴν ἐντολὴν νὰ εἴπωσιν, εἶναι τόσα ὅπλα, τόση πυρίτις, συμφωνοῦν τὰ ἔγγραφα πρὸς τὰς ἐν ταῖς ἀποθήκαις εὑρισκομένας ποσοτήτας τῶν διαφόρων εἰδῶν. Ὥστε, κύριοι, οὔτε αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν δύναται νὰ ὠφελήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸ προέταξαν δῆθεν, ἵνα ἐλαττώσωσι τὰ γεγονότα ἐφ’ ὧν σήμερον ἐπισήμως ἡ Βουλὴ θέλει νὰ φέρῃ τὸν ἔλεγχόν της. Ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀμφίσσης ἐπέμενε κατὰ τὴν συζήτησιν, ὅτι τὰ ἔγγραφα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κατετέθησαν. Ἐπωφελήθη ἀπὸ μίαν φράσιν μου ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτε εἶπον, διὰ τί ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν μιμεῖται τὸ ἀξιέπαινον παράδειγμα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅστις κατέθεσε τὰ ἔγγραφα τῆς διαχειρίσεως; Καὶ εἶναι ἀληθές. Ἤμην ἐπὶ τοῦ βήματος, ὅτε ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἦλθε, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅσοι παρευρίσκεσθε εἰς τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, ὅτι ἦλθε μὲ ἕνα φάκελλον καὶ εἶπεν, «ἰδοὺ τὰ ἔγγραφα ὅλα.» Καὶ ἔπρεπε νὰ πιστεύσω τὴν ὁμολογίαν τοῦ ὑπουργοῦ, ἐλθόντος μὲ φάκελλον ἐγγράφων, καὶ εἰπόντος, ἰδοὺ τὰ ἔγγραφα τῆς διαχειρίσεώς μου. Ἅμα κατῆλθον τοῦ βήματος, ἐζήτησα ἀμέσως ἀπὸ ἁπλουστάτην περιέργειαν τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ δὲν ἦσαν ἔγγραφα προβλεπόμενα ἀπὸ τοὺς νόμους τοῦ κράτους, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ ὑπάρχῃ ὁ τύπος καὶ τὸ κῦρος τῆς δοκιμασίας. Ἐν τούτοις καὶ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ἐγένετο ἀποχώρισις ἀπὸ τὸ γραφεῖον κατόπιν, καὶ σήμερον δὲν ὑπάρχουν εἰς τὰ γραφεῖα τῆς κυβερνήσεως. Τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα δὲν ἔφερον χαρακτῆρα ἐγγράφων δημοσίου διαχειρίσεως, καὶ ἔφερον τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἐπιβάλλει κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων.

§107ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς ὁμιλεῖ ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ἢ ἐπὶ τῆς οὐσίας;

§108ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς εἰσῆλθεν εἰς τὴν οὐσίαν καὶ θ’ ἀπαντήσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§109ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐμβῆκα κατ’ ἀνάγκην, διότι μ’ ἐπροκαλέσατε ἐπανειλημμένως. Λοιπὸν τὸ εἶπον καὶ προχθὲς, τὸ λέγω καὶ σήμερον, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τεθῶμεν εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τὴν διαχείρισιν ἐκείνην, καὶ νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὰ αὐστηρὰ μέτρα. Ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ μᾶς ἀποδώσητε πράξεις συγκεκριμένας. Ἀλλὰ μᾶς λέγουσιν ὑπῆρξαν συγκεκριμέναι πράξεις κατὰ τὸ 1867; Ἐκεῖ ὑπάρχει ἕν τι, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει σήμερον, καὶ αὐτὸ εἶναι ἀρκετόν. Εἶναι, ὅτι προσέρχεται ἐπισήμως μία κυβέρνησις ἐπερωτωμένη, καὶ ὁ ὑπεύθυνος καὶ ἁρμόδιος ὑπουργὸς λέγει εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ ἔθνους, τὸν ἐπερωτήσαντα, ὅτι δὲν ἔχω νὰ σοὶ δώσω πληροφορίας, δὲν ὑπάρχει τίποτε εἰς τὸ γραφεῖόν μου. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν σᾶς ἤρκεσε προχθές, ὅτε ἐζήτησε πληροφορίας ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀμφίσσης, ὅτι ἐμάθετε ποία ἦτο ἡ κατάστασις τοῦ πλοίου; Δὲν σᾶς ἤρκεσεν, ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀνέλαβον ὑποχρεώσεις κατὰ τὸ παρελθὸν, τὰς ὁποίας δὲν δύναμαι νὰ ἔχω σήμερον, καὶ διατρέχομεν τὸν κίνδυνον ὅτι μετὰ 6 μῆνας τὸ σκάφος τοῦ θωρακωτοῦ εἶναι ἄχρηστον καὶ ὅτι δὲν ἔχει τίποτε νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὴν πολιτείαν; Ἀπέναντι τοιούτων γεγονότων θέλετε σήμερον σεῖς, (καὶ λυποῦμαι δι’ ἐκείνους τῶν ὁποίων ἡ γνώμη εἰς ἑτέραν ἐποχὴν ἦτο μία ἐκ τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας φέρω σήμερον,) νὰ ὑπερασπίζεσθε μίαν κατάστασιν πραγμάτων, τῆς ὁποίας οὔτε κἂν τὰ ἴχνη σώζονται. Τί σᾶς εἶπε δὲ κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων κύριος Ζαΐμης; ὅτι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἀντιπροσωπεύων τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον ἔχει νὰ ἐξασκήσῃ κατ’ ἐξαίρεσιν ἡ μειονοψηφία ἀπέναντι τῆς κυβερνήσεως, σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀκριβέστερα ἐντάλματα δὲν εἶδον. Καὶ μήπως, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ἀκριβείας τῶν ἐνταλμάτων, μήπως μόνον αἱ πληρωμαὶ κανονίζονται ἀπὸ τὸν νόμον ἢ καὶ ὅλα τὰ στάδια, τὰ ὁποῖα πρὸ τῶν πληρωμῶν ὑπάρχουσι; Μᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Ἀμφίσσης, ἐντάλματα ἐξεδίδοντο...... (θόρυβος), ἐντάλματα ἄνευ δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, οὐχὶ ἐξ ἐκείνων, ἅτινα στέλλουν καθόσον πραγματοποιοῦνται (διακοπὴ). Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, κύριοι, τί μᾶς εἶπαν; Μᾶς ἀφιέρωσαν εἰς τὴν εὐγένειαν καὶ εὐσυνειδησίαν τῶν διαχειρισθέντων τὰ δημόσια· τίς ἔχει νὰ ἀντείπῃ; καὶ μήπως ὁ νόμος ἠθέλησε νὰ κάμῃ διακρίσεις προσώπων, ποῖος ἔχει περισσοτέρας ἐγγυήσεις προσωπικάς; Ἐὰν ὁ νόμος ἤθελε θέσει τοιαύτας ἐξαιρέσεις, καὶ ἀφήσει εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν ὑπουργῶν, ὁποῖον θεωροῦμεν εὐσυνείδητον ἢ κακῆς πίστεως, τότε μάλιστα. Τότε εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἐδύνασθε νὰ ἐπικαλεσθῆτε τὴν ἱστορίαν τῶν καταστημάτων τῆς Εὐρώπης· ἀλλὰ διὰ τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος αὐτῆς, αὐτὸ, καὶ μόνον αὐτὸ, δὲν εἶναι ἀρκετόν. Ὥστε, κύριοι, βλέπετε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, νὰ μᾶς φέρητε εἰς τὴν θέσιν νὰ ψηφίσωμεν λεληθότως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχετε τὸ θάῤῥος προσωπικῶς νὰ καταγγείλητε. Πῶς θέλετε νὰ συζητήσωμεν μίαν πρότασιν, ἥτις ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τοῦ Κ. Δεληγεώργη, καὶ ἥτις διατυποῦται σήμερον εἰς τὴν πρὸ ὀλίγου κατατεθεῖσαν πρότασιν τοῦ Κ. Κεχαγιᾶ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἓν ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καμμία συζήτησις δὲν ἐγένετο; Προχθὲς, καὶ μόνον προχθὲς, ὑπαρχούσης τῆς Βουλῆς πρὸ 5 μηνῶν, προχθὲς ἤκουσα περὶ προμηθειῶν ἐκ μέρους τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ἀλλὰ σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε προμηθείας; ὁ ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν ἔκαμε προμηθείας, ἢ ἐξακολουθεῖ, καὶ δὲν ἀντέχει νὰ ἐξακολουθῇ νὰ πληρώνῃ ὑποχρεώσεις προγενεστέρας, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἐγγυήσεως; Ἀλλ’ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν ἔκαμε προμηθείας, ναὶ, ἔκαμεν· ἀλλ’ αἱ προμήθειαι αὐτοῦ ἔλαβον χώραν πρὸ 3 ἢ 4 μηνῶν· ἦτο ἐν γνώσει τοῦ κόσμου, τοῦ κοινοῦ. Καὶ τίς ἦλθε μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς νὰ ἐπερωτήσῃ περὶ τούτου; Ἐγένετο ἐπερώτησις καὶ κατηγορήθη εἷς ἀξιωματικὸς, Δουπιώτης, ὅτι κακῶς ἐφέρθη· ἀλλὰ καμμία ἐπερώτησις δὲν ἔγεινε διὰ τὸ καλὸν ἢ κακὸν ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον ἐπρομήθευσε. Καὶ πῶς σεῖς, οἱ ὁποῖοι παρίστασθε ἀπὸ 5 μηνῶν ἐνταῦθα, ὅταν τοιαῦτα διεπράξατο ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, χθὲς καὶ μόνον χθὲς ἐνθυμήθητε, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ, νὰ εἴπητε περὶ τῆς προμηθείας τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως; Καὶ τίς σᾶς ἀρνεῖται εἰς οἱανδήποτε πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ζητήσετε, νὰ σᾶς παρουσιάσωμεν πλήρη τὰ μέσα; ἀλλ’ ὄχι νὰ καλυφθῶμεν πώποτε ὑπὸ τὰς ἰδέας συμφερόντων ἀπολύτων καὶ ἰδανικῶν. Θέλετε λοιπὸν μεθ’ ὅλα ταῦτα, ἀφοῦ παρευρίσκεσθε καὶ συνεργαζόμεθα πρὸ 5 μηνῶν, ἀφοῦ ἐξακολουθοῦμεν ἐνεργοῦντες τὰ δημόσια, θέλετε σήμερον νὰ μᾶς θέσετε εἰς μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἀνήκει δι’ ἐκείνους μόνον, οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε περιέπεσαν εἰς ἐλλείψεις σπουδαίας; Ὄχι, κύριοι· ἂς τὸ μάθῃ καθεὶς, ὅτι ἡ σημερινὴ κυβέρνησις εἰς τὸ καθῆκον καὶ τὴν τιμήν της εἶναι νὰ μὴ δεχθῇ μίαν τοιαύτην αἰτίασιν. Τοῦτο λέγοντες δὲν ἔχομεν νὰ προδικάσωμεν τὸ παρελθὸν διόλου· τὸ παρελθὸν μένει ὅπως ἔχει· ἀλλὰ, κύριοι, μία τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων, κατακριθεῖσα ἀπὸ τὰ πλεῖστα μέλη τῆς σημερινῆς ἀντιπολιτεύσεως, πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ μιᾶς ἑτέρας, ἡ ὁποία διαχειρίζεται τὰ δημόσια ἐνώπιον μιᾶς Βουλῆς ἐπὶ 5 μῆνας ὑπαρχούσης, καὶ ἐναντίον τῆς ὁποίας οὐδεμία ποτὲ οὔτε ἄμεσος οὔτε ἔμμεσος μομφὴ κατὰ τὴν διαχείρισίν της προκύπτει; Ἀπέναντι λοιπὸν αὐτῆς τῆς ἱστορίας, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται νὰ μεταβάλῃ, ἀπέναντι αὐτῶν τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς δύναται νὰ διαγράψῃ, δὲν δυνάμεθα, καὶ τὸ λέγομεν ἐπισήμως, δὲν δυνάμεθα νὰ ταχθῶμεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν· φρονῶ δὲ ὡς ἐκ περισσοῦ νὰ εἴπω καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδόλως προηγούμενον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐφαρμόσῃ ἐπὶ οἱασδήποτε κυβερνήσεως τὸ ἔσχατον μέτρον, πρὶν κατέλθῃ εἰς τὰ κοινωνικὰ, τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι ἐπιβάλλουσι. Δι’ αὐτὸ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία συνάφεια, ἐξακολουθούσης τῆς σημερινῆς συζητήσεως πρὸς τὴν προχθεσινήν. Ὁρμῶμεν νὰ σᾶς εἴπωμεν ὅτι αὔριον φέρετε ζήτημα. Διατυπώσατε πᾶσαν στιγμὴν μίαν ἐπερώτησιν νὰ τὴν συζητήσῃ καὶ νὰ τὴν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅποτε θέλετε διὰ νυκτὸς καὶ ἡμέρας· ἀλλὰ, κύριοι, πρέπει νὰ ἔλθητε νὰ εἴπητε πράγματα.

§110ΚΕΧΑΓΙΑΣ...........

§111Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν θὰ δεχθῶμεν ὅμως πώποτε νὰ τεθῶμεν εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς κατάστασιν πραγμάτων, ἡ ὁποία ἐστέρησε τὰ γραφεῖα τῆς πολιτείας ἀπὸ τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας τὰς ὁποίας οἱ νόμοι τοῦ Κράτους ἐπιβάλλουσιν εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὰ δημόσια χρήματα. Ἀπέναντι τούτων ὅλων, κύριοι, πῶς θέλετε ἐκλάβει τὴν ἀγόρευσίν μου; Ἡμεῖς ὡς Κυβέρνησις δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ψηφοφορίαν μιᾶς προτάσεως, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ συζητηθῇ.

§112ΠΟΛΛΟΙ. (Δεξιόθεν). Ἐσυζητήθη.

§113Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὀφείλει νὰ διατρέξῃ ὅλα τὰ στάδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διατρέχουσιν ὅλαι αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν ἐπίσημον ἔλεγχον μιᾶς κυβερνήσεως. Καὶ δὲν εἴμεθα τόσον ἁπλοῖ νὰ ὑποθέσωμεν ἀθώαν τὴν πρότασιν, καὶ χωρὶς νὰ ἀδικήσω τὸν ὑποβαλόντα αὐτὴν, ὅτι τὴν ὑπέβαλε διὰ νὰ ἄρῃ τὸν ἔλεγχον τοῦ 1867. Ὄχι, κύριοι· τοιαύτην ἀδικίαν δὲν κάμω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Μεσολογγίου. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν νὰ τεθῶμεν εἰς ἴσην θέσιν καὶ εἰς τὸ αὐτὸ ἔδαφος μὲ μίαν διαχείρισιν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς καὶ πολλοὶ ἄλλοι κατεδίκασαν· ὀφείλετε, κύριοι, καὶ δικαιοῦσθε, ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ταῦτα δὲν γείνωσι δεκτὰ, τοιοῦτόν τι ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα ἐπὶ μίαν στιγμὴν νὰ δεχθῶμεν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, κύριοι, συμπερένων, λέγω, ὅτι τὸ προκείμενον ζήτημα πρέπει νὰ ταχθῇ καθαρῶς, πρέπει νὰ παρουσιασθῇ κατὰ τὴν ἔννοιάν του καὶ τὰς ἰδέας του· ἡμεῖς δὲν τὸ δεχόμεθα, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ εἴπητε καθαρῶς· ἐν ὅσῳ ὅμως δὲν τὸ λέγετε, δὲν δύνασθε λεληθότως καὶ διὰ μιᾶς ὁδοῦ, ἡ ὁποῖα δὲν ἁρμόζει εἰς ἐλευθέρους ἄνδρας καὶ εἰς εἰλικρινεῖς ἀντιπροσώπους. Διὰ τοῦτο, κύριοι, δὲν ἔχω παρὰ νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Κ. Ζέρβα μετὰ τὰς ἐξηγήσεις τὰς ὁποίας καὶ οἱ μετ’ ἐμὲ καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐξέφερα, ὅτι ἡ Βουλὴ μεταβαίνει εἰς ἡμερησίαν διάταξιν.

§114ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Δὲν παρεχώρησα, κύριοι, τὴν θέσιν μου εἰς τὸν ἀξιότιμον Κ. Κεχαγιᾶν, διότι δὲν ἐπιθυμῶ ἀενάως τὸ βῆμα τοῦτο νὰ ᾖναι τόπος διαπληκτισμῶν μεταξὺ τῶν παρελθόντων καὶ παρόντων ὑπουργῶν· ἐπιθυμῶ ὥστε ἡ συζήτησις ἡ παροῦσα, ἡ ὁποία εἶναι ἀληθῶς σοβαρὰ καὶ σπουδαία, νὰ λάβῃ τὸν ἀληθῆ αὐτῆς χαρακτῆρα καὶ τὴν ἀληθῆ αὐτῆς θέσιν καὶ νὰ γείνῃ συζήτησις μεταξὺ Βουλῆς καὶ Βουλῆς. Πολὺ ἀξιέπαινον ὑπῆρξε τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς παιδείας καὶ πολὺ ἐπωφελὲς κατ’ ἐμὲ, διότι ἄνευ τῶν πρώτων ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς παιδείας ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς, ἐκινδυνεύαμεν νὰ ὑποπέσωμεν εἰς ἀτοπήματα ἀνεπανόρθωτα, καὶ μαζὺ μὲ τοῦτο ἐκινδύνευαν καὶ ὑπολήψεις, ὑπολήψεις λίαν σοβαραὶ, διότι παρ’ ὀλίγον νὰ πιστευθῇ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι ἐνταῦθα, οἱ ὁποῖοι ἐκ προθέσεως ὑποστηρίζουν τὸ ψεῦδος ἢ δὲν ἐννοοῦν τὴν ἀλήθειαν. Καὶ τί ἄλλο ἦτο παρὰ μία πρόθεσις πρὸς ὑποστήριξιν ψεύδους ἢ μία ἄγνοια τῆς ἀληθείας, ὅταν τινὲς παρουσιάσθησαν ἐδῶ καὶ ἰσχυρίσθησαν, ὅτι κατὰ τὴν λογικὴν καὶ τὸν κανονισμὸν ἡ πρότασις τοῦ κ. Δεληγεώργη δὲν ἦτο ψηφοφορητέα; Ἀλλ’ εὐτυχῶς, λέγω, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἦλθεν ἐνταῦθα καὶ εἶπεν, ὅτι ὅλα ἐκεῖνα ὅσα ἐῤῥέθησαν ἦσαν ὑπεκφυγαὶ, σοφίσματα· τὸ ἀληθὲς εἶναι τοῦτο. Καὶ τῷ ὄντι, κύριοι, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μᾶς εἶπε ποῖον εἶναι τὸ ἀληθὲς, ποῖος ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον θέλουν νὰ ἀποφύγουν σήμερον τήν τε συζήτησιν καὶ τὴν ψηφοφορίαν. Ὁ κ. ὑπουργὸς μᾶς εἶπε, καὶ ἠδύνατο νὰ τὸ εἴπῃ, ὅτι θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν τήν τε συζήτησιν καὶ ψηφοφορίαν, διότι ἥ τε συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς θίγει τὴν ὑπόληψίν μας καὶ τὴν τιμήν μας· ἀλλὰ διὰ μακρῶν, διὰ μιᾶς πορείας, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ διατρέξω χωρὶς νὰ μὴ κουρασθῶ εἰς τὰ πρῶτα βήματά μου, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ οὔτε τιμὴν ἔχει οὔτε ἁβροφροσύνην ἀπέναντι μιᾶς Βουλῆς. Ἀντηχεῖ ἀκόμη εἰς τὰ ἀκοάς σας, κύριοι συνάδελφοι, ἡ φράσις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, δὲν δεχόμεθα. Δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, δὲν δεχόμεθα, λέγει εἷς ὑπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἀπέναντι τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς· δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, δὲν δεχόμεθα τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐὰν ὑπάρξῃ τοιαύτη, δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ ἐπὶ κοινοβουλίου τῆς Ἑλλάδος.

§115ΤΙΝΕΣ (Ἀριστερόθεν). Τὸν παρεξηγήσατε.

§116ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν δυνάμεθα, εἶπε, νὰ δεχθῶμεν, δὲν δεχόμεθα συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς.

§117ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παραλογίζεσαι.

§118ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἂς ἔλθῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἀρνηθῇ τὴν φράσιν αὐτήν· δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, ἐπανέλαβε τρὶς, πεντάκις, πολλάκις, δὲν δεχόμεθα συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς. Ἐπὶ τέλους, κύριοι, μία τοιαύτη φράσις ἐξερχομένη ἀπὸ ἐμὲ ἐμπνέει τὴν ἀγανάκτησιν, καὶ ἔπρεπε νὰ ἐμποιήσῃ τὴν αὐτὴν καὶ ἔτι μεγαλειτέραν ἀγανάκτησιν, ὅταν ἐξῆλθεν ἀπὸ στόματος ὑπουργοῦ. Καὶ διατὶ λέγει ὁ κ. ὑπουργὸς, δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν, δὲν δεχόμεθα τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψηφοφορίαν τῆς προτάσεως αὐτῆς; διότι θίγει πράγματα. Αὐτὸν τὸν λόγον ἔφερε πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς συζητήσεως καὶ τῆς ψηφοφορίας τῆς προτάσεως αὐτῆς. Δὲν ἀρνοῦμαι καὶ ἐγὼ, κύριοι, δὲν ἠξεύρω τί φρονεῖ ἡ ἀντιπολίτευσις· ἐγὼ, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν, ὁμιλῶ ὡς ἄτομον ὡς βουλευτής. Δὲν ἀρνοῦμαι καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη θίγει πράγματα, καὶ τοῦτο δὲν ὑπονοεῖται ἐκ τῆς προτάσεως· αὐτὸ ἐῤῥέθη καθαρότατα ὑπὸ τοῦ ὑποβαλόντος αὐτὴν καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Ζαΐμη, ὅστις εἶπεν, ἔχομεν ἀφορμὰς νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ 1868, διότι ἡ προμήθεια τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι ἀνεπίληπτος· προσέθηκε μάλιστα, ὅτι τὰ ἀγορασθέντα ὅπλα τοῦ Σασσεπὼ ὠνομάσθησαν ὑπὸ τοῦ κοινοῦ σεσηπότα. Ἰδοὺ, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἔπρεπε νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεως, ἀφοῦ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ῥητὴν κατηγορίαν.

§119ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Φέρετέ την λοιπόν.

§120ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἀλλ’ εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ λέγει αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ἐὰν ἔχετε πράγματα, φέρετέ τα. Καὶ τί ἄλλο ἐγένετο δι’ αὐτῆς τῆς προτάσεως παρὰ νὰ ἔλθουν αὐτὰ τὰ πράγματα ἐδῶ; Τί ἄλλο λέγετε, κύριε ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, παρ’ ὅτι δὲν εἶμαι ἐντελῶς πεπεισμένος περὶ τῆς καλῆς διαχειρίσεως, καὶ ἑπομένως θέλω νὰ γείνῃ μία τις ἐξέτασις περὶ τούτου; καὶ θέλων νὰ κάμῃς μίαν ἐξέτασιν ἐπὶ μιᾶς διαχειρίσεως, τί ἄλλο ἐξάγεις, κύριε ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, παρὰ μίαν δυσπιστίαν;

§121ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Ἡμεῖς δὲν τὸ ἐνοούσαμεν οὕτω· εἴπατέ το, καὶ σεῖς ὅστις υἱοθετεῖτε ἄλλως πως τὴν πρότασιν, φέρετέ την ἐγγράφως.

§122ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Πιθανὸν ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν νὰ μὴ εἶχε τοιοῦτόν τι εἰς τὸν νοῦν του. Ἀλλ’ ὅταν μία Κυβέρνησις ἐκλαμβάνει οὕτω πως μίαν πρότασιν, ὅπως ἡμεῖς τὴν ἐξελάβαμεν, ὅτι ὑπονοεῖ νὰ ἐκφράσῃ δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅταν ἡ πρότασις αὕτη, ἥτις σκοπὸν εἶχε νὰ ἐκφράσῃ μίαν τινὰ δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν δυσπιστίαν αὐτὴ ἡ συζήτησις τοῦ ἀντικειμένου ἀναπτύσσει καὶ καθιστᾶ καταφανεστέραν, καὶ ὅταν τὴν πρότασιν αὐτὴν ἔρχωνται ἐκ τῶν βουλευτῶν 69 μὲν νὰ ὑποστηρίξωσι, 80 δὲ νὰ ἀποκρούσωσι καὶ δύω ἠρνήθησαν ψῆφον, ὅταν τὴν πρότασιν αὐτὴν 71 ὑποστηρίζουσιν, 80 ἀποκρούουσιν, καὶ ἐκ τῶν 180 ὑπάρχουν μόνον 9 ἐξαιρετέοι, διότι οἱ 9 οὗτοι ὑπάγονται εἰς τὴν ἐξέλεγξιν καὶ ἑπομένως, κατὰ φυσικὸν λόγον δὲν ἠμποροῦν νὰ φέρουν ψῆφον ἐπὶ τῆς προτάσεως· ὅταν τέλος πάντων, κ. ὑπουργὲ, ἡ πρότασις αὕτη, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς εὑρίσκετε ὡς ἐκφράζουσαν δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ἡ πρότασις αὕτη ὑποστηρίζεται μᾶλλον ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, τί ὀφείλει νὰ πράξῃ εἰς τοιαύτην περίστασιν ἡ Κυβέρνησις; χωρὶς νὰ κατέχῃ ποσῶς τὴν Κυβέρνησιν, χωρὶς νὰ ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα, ὅπως εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, νὰ ὑποχωρήσῃ καλῶς ἢ κακῶς· λέγω μόνον αὐτὸ τὸ ὁποῖον συνέβη· ἦλθεν αὐτὴ ἡ πρότασις· εἶχεν ἢ δὲν εἶχεν αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα ἡ συζήτησις; ἔδωκεν αὐτὸν τὸν νοῦν καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς δυσπιστίας; τὴν πρότασιν ὑπὸ τὸν χαρακτῆρα αὐτὸν καὶ τὴν ποιότητα τὴν ὑπεστήριξε σήμερον ἡ πλειονότης τῆς Βουλῆς. Ποία εἶναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως; εἶναι νὰ ἔρχεται ἐνταῦθα καὶ νὰ λέγῃ, δὲν παραδέχομαι συζήτησις καὶ ψηφοφορία νὰ γείνῃ ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς, ἢ νὰ εἴπῃ....

§123ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Ἐπειδὴ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν μοὶ ἀποδίδετε, σᾶς λέγω, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω νὰ τὸ εἴπω διὰ τελευταίαν φορὰν, δὲν ἐνόησα νὰ ἀποκρούσω καὶ νὰ ἀποκλείσω ἐγὼ, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ λοιπὴ Κυβέρνησις οὐδόλως τοιαύτην πρότασιν, διότι αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ λέγεται· ἐνόησε καὶ ἐννοεῖ καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ κυβέρνησις ἐννοοῦσα, ὅτι πᾶς βουλευτὴς ἔχει καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ζητήσῃ ὅ,τι θέλει, καὶ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασίς του, καὶ πᾶν ὅ,τι ἄλλο· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ νὰ ταυτίσω τὴν θέσιν μου μὲ οὐδὲν ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν εὐθύνομαι οὐδόλως. Αὐτὸ πρόκειται, νὰ χωρισθῶμεν καθαρά· καθεὶς εἶναι ὑπόλογος διὰ τὰς πράξεις του. Δεχόμεθα τὸν ἔλεγχον διὰ τὰς πράξεις μας, ἀλλὰ νὰ τὸ εἴπητε καθαρὰ, καὶ νὰ μὴ θέλετε νὰ συγχύσητε τὸ ἓν ζήτημα, ὡς συνέπειαν, μὲ κατάστασιν ἄλλην ἀνεξάρτητον καὶ παράνομον.

§124ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπειδὴ ἔδωκεν αὐτὴν τὴν διασάφησιν, τὴν δέχομαι· εἶναι ἀδιάφορον ἂν θέλῃ νὰ συγχύσῃ τὴν διαγωγήν του μὲ τὴν τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι δι’ ἐκείνης τῆς προτάσεως ἐκφράζεται δυσπιστία πρὸς αὐτήν. Τὸ κοινὸν τὴν πρότασιν αὐτὴν ἴσως τὴν ἐξέλαβεν ὡς τοιαύτην· ἀλλ’ ἐν τούτοις τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν ὑπεστήριξεν ἡ πλειονότης τῆς Βουλῆς. Τοῦτο ἔχει ὡς ἄφευκτον συνέπειαν μεχρισοῦ δὲν ἔλθῃ μία νέα ἀπόφασις νὰ δώσῃ μίαν νέαν δύναμιν ἠθικὴν εἰς τὴν ἐξουσίαν· δύναται ἡ ἐξουσία αὕτη νὰ διοικῇ μέχρι νέας ἀποφάσεως τοῦ κοινοβουλίου; Τὸ καθῆκον λοιπὸν τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ φέρῃ μίαν ἄλλην νέαν πρότασιν καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§125ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Οὐδέποτε, κύριοι, ἐπίστευα ὅτι ἤθελε παρουσιασθῆ μία συνταγματικὴ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους, καὶ προεδρευομένη ἀπὸ ἕνα ἀρχηγὸν μιᾶς ἐπαναστάσεως, ἥτις εἶχεν ἀποτέλεσμα τὴν ἔξωσιν ἑνὸς ἡγεμόνος, διότι δὲν ἐφηρμόζετο τὸ πολίτευμα, καὶ ὅτε μετὰ τὴν ἐπανάστασιν αὐτὴν ἔπρεπε τὸ σύνταγμα νὰ γείνῃ πρᾶγμα, οὐδέποτε ἐπίστευον ὅτι αὐτὴ ἡ κυβέρνησις, ἡ προεδρευομένη ἀπὸ τὸν Βούλγαρην, ἤθελε παρουσιασθῆ σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἔχουσα μίαν πλειονοψηφίαν, νὰ ζητῇ ἐλεημοσύνην διὰ νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν ἐξουσίαν.

§126ΤΙΝΕΣ. (Ἀριστερόθεν) Μπᾶ, μπᾶ, μπᾶ!

§127ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θὰ τὸ ἀκούσητε. Ναὶ, κύριοι, ἐλεημοσύνην ζητεῖ, διότι τί σᾶς λέγει; Πῶς, κύριοι, πρὸς Θεοῦ,—τὸ εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος πρὸς τὸν Ζαΐμην,—θέλετε νὰ μᾶς ἐξισώσητε μὲ τοὺς προκατόχους μας; Διατί; διότι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δεληγεώργη περιέχει τὴν ἰδέαν τῆς ἐξελέγξεως τῆς προμηθείας διὰ τὸ 1867 καὶ 1868. Τί μᾶς ἔλεγαν ὅταν ἦλθεν ἡ πρότασις τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ; διατὶ ἀνησυχεῖτε, μᾶς ἔλεγαν, τὶ σᾶς μέλει ἂν συστηθῇ αὐτὴ ἡ ἐπιτροπή; Ἐὰν εὕρῃ ἀφορμὰς, τότε βεβαίως πρέπει αὐτὴ ἡ κυβέρνησις νὰ κατακριθῇ· ἑπομένως μὴ ἀνησυχῆτε. Τί σᾶς μέλει; διατὶ φοβεῖσθε τὸν ἔλεγχον; Ὅταν ἦλθεν ὅμως διὰ τὸν ἑαυτόν της, τότε λέγει, δὲν θέλω τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν· καὶ ποία κυβέρνησις τὸ λέγει; ὄχι ἡ παρελθοῦσα, ἥτις ἀπουσιάζει καὶ εἶχεν ἄλλοτε μίαν πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ ἡ σημερινὴ κυβέρνησις, ἥτις ἔχει μίαν πλειονοψηφίαν, καὶ ἑπομένως δὲν φοβεῖται τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἄνανδρον ἐκ μέρους μιᾶς Κυβερνήσεως, ἥτις ἔχει μίαν πλειονοψηφίαν καὶ ἡ ὁποία δὲν θέλει νὰ ἀκούσῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ μιᾶς προτάσεως ἀφορώσης τὴν ἐξέλεγξιν τῆς προμηθείας τοῦ ὑλικοῦ τοῦ 1868.

§128Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν κατεδικάσθη αὐτὸ τὸ ὑλικὸν, οὔτε ἔγεινε λόγος.

§129ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μοῦ δίδουν, κύριοι, ἐπιχειρήματα. Ἴσα, ἴσα, ἐὰν, ὅπως διϊσχυρίζεσθε, δὲν ἔγεινε καταγγελία καὶ δὲν κατηγορηθῇ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, αὐτὰ εἶναι ἐπιχειρήματα διὰ νὰ μορφώσουν τὴν πεποίθησιν τῶν ἀντιπροσώπων καὶ ἀποῤῥίψουν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δεληγεώργη· ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ καμμία κατηγορία, τοῦτο σᾶς ὠφελεῖ, διότι σᾶς δίδουν ἐπιχειρήματα εἰς ὑμᾶς αὐτοὺς νὰ εἴπητε, ὅτι αὐτὴ ἡ πρότασις εἶναι ἀποῤῥιπτέα. Τί φοβεῖσθε λοιπὸν τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς;

§130Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡμεῖς δὲν τὴν ἀποκρούομεν· ἂς ἔλθῃ νὰ τὴν συζητήσωμεν.

§131ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι πρωτοφανὲς, κύριοι, λέγω, Κυβέρνησις ἔχουσα μίαν πλειονοψηφίαν νὰ μὴ θέλῃ νὰ δεχθῇ τὸν ἔλεγχον αὐτῆς τῆς πλειονοψηφίας, αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Καὶ πρόκειται νὰ καθιερώσωμεν συνταγματικὰς ἀρχάς! διότι ὁ τόπος αὐτὸς ὑπέστη πολλὰς ζημίας καὶ θυσίας διὰ τὴν ἐπανάστασιν, καὶ ἔρχεται αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἡ προεδρευομένη ἀπὸ τὸν Βούλγαρην, τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἐπαναστάσεως....

§132ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἀρχηγὸς τῆς ἐπαναστάσεως δὲν εἶναι· εἶναι πρόεδρος τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως.

§133ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς ἱστορίας. Ἡ Κυβέρνησις αὕτη, ἥτις πρὸ πάσης ἄλλης ὤφειλε νὰ σέβηται τὸ σύνταγμα, ἔπρεπε νὰ ζητῇ ἐλεημοσύνην ἀπὸ τὴν Βουλήν; Μὴ, πρὸς Θεοῦ, λέγει, ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐπιληφθῇ καὶ τῶν πράξεων τῶν ἐδικῶν μας, διότι αἱ πράξεις τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως εἶναι χωρισταὶ ἀπὸ τῆς παρούσης. Καὶ, κύριοι, τί σᾶς εἶπαν; μήπως ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία θὰ φέρῃ μίαν ἔκθεσιν, ἐὰν ᾖναι ἔνοχος ἡ προλαβοῦσα Κυβέρνησις, εἶναι συνέπεια ὅτι θὰ καταστήσῃ ἔνοχον καὶ τὴν ἐνεστῶσαν; Ἐννοεῖται ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἐξετάσῃ χωριστὰ τὰς πράξεις τῆς μιᾶς Κυβερνήσεως καὶ χωριστὰ τῆς ἄλλης· ἄρα ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ ἐκλεχθῇ καὶ ἡ ὁποία ὑποτίθεται ὅτι θὰ ᾖναι προϊὸν τῆς πλειονοψηφίας, θὰ ᾖναι ἰδική σας· διατὶ φοβεῖσθε τὴν σύστασιν αὐτῆς; Ἐγὼ σᾶς εἶπα, ὅτι ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως δέχομαι τὸν ἔλεγχον, διότι ἔχω πληρεστάτην πεποίθησιν ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι συκοφαντία, διότι δὲν ἦλθεν εἷς ὑπουργὸς νὰ καταγγείλῃ ῥητὰς πράξεις, καὶ διὰ τοῦτο ἔθεσα τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν θέσιν τοῦ συκοφάντου, ἐν ὅσῳ δὲν φέρει καὶ ὀνομάσει τὰς πράξεις, τὴν δεῖνα καὶ δεῖνα κατάχρησιν ἔκαμεν ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις.

§134Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν κανεὶς δὲν κατηγορεῖ.

§135ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀλλὰ καταδιώκετε τοὺς ἀντιπάλους μέχρις ἐξοντώσεως, ἀκυρόνετε τὰς ἐκλογὰς τῶν ἀντιπάλων σας, διότι κατεστήσατε τοῦτο ζήτημα, διότι τὸ ἔκαμεν ὁ πρόεδρος αὐτὸ ζήτημα προσωπικόν. Εἶναι χωριστὴ ἡ διαχείρισις, βέβαια· ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἔχει σχέσιν, ὅτι συνδέεται μὲ τὴν ὅλην διαχείρισιν κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Δεληγεώργη, διότι πολλαὶ παραγγελίαι τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ἐπραγματοποιήθησαν ἀπὸ τὴν ἐνεστῶσαν· εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς τὸ βεβαιώσω, καὶ δὲν τὸ ἀρνεῖται ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἦλθον ὅπλα, καὶ περὶ αὐτῶν τῶν ὅπλων ἐγένετο πολὺς λόγος ὅτι ἦσαν ἄχρηστα, καὶ ὅτι ἓν ὄργανον τοῦ τύπου τῆς Κυβερνήσεως (ὁ Θεατὴς) πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς Κυβερνήσεως ἐδημοσίευσεν ὡς πρὸς τὴν κατηγορίαν τῶν ὅπλων αὐτῶν ἓν ἄρθρον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι αὐτὰ ἐπληρώθησαν διὰ τὴν ἐξέλεγξιν, καὶ τὸ ὁποῖον ἐνόμισεν ἀρκετὸν δικαιολόγημα διὰ τὴν καλὴν ποιότητα τῶν ὅπλων. Δύνασθε, Κ. ὑπουργὲ, νὰ διατάξητε τὴν δημοσίευσιν· εἷς ἐλεγκτὴς, Contorleur, νὰ πληρωθῇ διὰ τὴν ἐξέλεγξιν· ἀλλὰ πῶς ἦτο ἡ ἐξέλεγξις; ἦτο ὑπὲρ τῶν ὅπλων ἢ ὄχι; διατί δὲν δημοσιεύονται καὶ τὰ δύω ἔγγραφα; διότι δύω ἔγγραφα συντάσονται, ἓν περὶ τῆς παραδοχῆς τῶν ὅπλων, καὶ ἓν ἄλλο περὶ τῆς πληρωμῆς· ἐδημοσιεύσατε μόνον τὸ περὶ πληρωμῆς· ὁμοιάζει ὡς νὰ προκαλῆτε ἓν δικηγορικὸν συμβούλιον νὰ ὑποβάλητε μίαν ὑπόθεσίν σας καὶ οἱ δικηγόροι νὰ σᾶς εἴπουν δὲν ἔχεις δίκαιον, ἢ παραδέξου τὴν αἴτησιν καὶ ἀγωγὴν τῶν ἀντιδίκων σου, καὶ σεῖς, μολονότι σᾶς λέγουν ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον, θὰ πληρώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν δικηγόρον.

§136Σ. ΜΗΛΙΟΣ. (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν;

§137ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάλιστα.

§138ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. Σᾶς λέγω, δεύτερον ἔγγραφον δὲν ὑπάρχει, διότι οἱ Controleurs θέτουν σφραγίδας· ὑπάρχουν σφραγίδες ἢ ὄχι;

§139ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Μάθετε ὅτι συντάσσονται γνωμοδοτήσεις· ἐν ὅσῳ δὲν παρουσιασθῇ αὐτὴ ἡ γνωμοδότησις, δὲν δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν ὅπλων. Φέρετε, κύριοι, τὸ πιστοποιητικὸν αὐτὸ τῶν controleurs καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ἂν ᾖναι καλὰ ἢ κακά. Τί ἄλλο, κύριοι! χθὲς ἤκουσα ἀπὸ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἄνευ διατάγματος περὶ πιστώσεως συνῆψε συμβόλαιον περὶ ἀγορᾶς 15,000 ὅπλων εἰς τὴν Ἀμερικὴν χωρὶς νὰ ζητήσῃ καὶ πίστωσιν. Αὐτὸ τὸ λέγουν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς.

§140ΤΙΝΕΣ. (Ἐξ ἀριστερῶν). Εἶναι ἄλλο ζήτημα αὐτό.

§141ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι ἄλλο ζήτημα, λέγουν, αὐτὸ, διότι αἱ πράξεις τῆς παρελθούσης κυβερνήσεως φέρουν τὴν κύρωσιν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος καὶ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, τοῦ βασιλέως· αἱ πράξεις, αἱ παραγγελίαι τῆς ἐνεστώσης κυβερνήσεως δὲν φέρουν καμμίαν τοιαύτην κύρωσιν· ἰδέτε εἰς ποίαν διαφορὰν εὑρίσκεσθε σεῖς καὶ ἡμεῖς, καὶ δὲν θέλετε νὰ ἐξομοιωθῆτε μὲ ἡμᾶς. Βέβαια καὶ δὲν πρέπει καὶ δὲν θὰ ἠμπορέσετε νὰ ἐξομοιωθῆτε μὲ ἡμᾶς, ὅταν,—κύριοι, καὶ ἀποτείνομαι εἰς τοὺς βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τότε,—μόλις ἐῤῥίπτετο μομφή τις, ἀμέσως ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ἔθετεν ὑπουργικὸν ζήτημα, καὶ σεῖς δὲν ἔχετε τὸ θάῤῥος, ἔχοντες τὴν πλειοψηφίαν, νὰ ὑποβληθῆτε εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τοῦ σώματος. Τί σᾶς λέγομεν, κύριοι; ἡμεῖς περιωρίσθημεν εἰς τοῦτο καὶ μόνον, νὰ ἐξηγηθῇ ἡ ἰδία Βουλὴ τί ἐνόησε προχθὲς διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ; ἐνόησε νὰ ἀποκλείσῃ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, ναὶ ἢ ὄχι; Ἡ Βουλὴ θὰ τὸ εἴπῃ, τὶ φοβεῖσθε τὴν ψηφοφορίαν;

§142ΤΙΝΕΣ. (Ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν τὴν φοβούμεθα.

§143ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν δέχεσθε τὴν πρότασίν μου;

§144ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§145ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τότε περιττὴ ἡ συζήτησις, εἴμεθα σύμφωνοι.

§146ΣΠ. ΜΗΛΙΟΣ. (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Δὲν ἔρχομαι, κύριοι, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος, ἀλλὰ μόνον καθ’ ὅσον μὲ ἀφορᾷ, περὶ προμηθείας. Ἤλπιζον πάντοτε ὅτι εἴτε δι’ ἐπερωτήσεως εἴτε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπεφυλάττετο, εἶχε τὸ δικαίωμα πάντοτε ἡ Βουλὴ νὰ μοὶ ζητήσῃ λόγον περὶ τῶν ὅπλων. Ἐγὼ διέταξα προμήθειαν· τόσον διὰ τὸ νόμιμον μέρος, δηλ. τὸ ἂν νομίμως ἐνήργησα ἢ ὄχι, καθὼς καὶ ὡς πρὸς τὴν ποιότητα καὶ τὴν φειδωλίαν εἰς τὰς ἀγορὰς, ὁ κύριος Ζαΐμης κατὰ πρῶτον προχθὲς ἔφερε τὸν λόγον. Ἤκουσα καί τινας εἰπόντας, θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ θὰ φανοῦν. Νομίζετε, κύριοι, ὅτι διστάζω τὸ παραμικρὸν νὰ φέρω ἐνώπιόν σας ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὰς προμηθείας; νομίζετε ὅτι θὰ δυσκολευθῶ νὰ σᾶς δώσω τὰς κλεῖς τῶν ἀποθηκῶν νὰ ἴδετε τὰς προμηθείας; Καθόλου δὲν δυσκολεύομαι· αὐτὴν τὴν στιγμὴν, αὔριον, ὅταν θέλετε, τὰ ἔχετε ἐδῶ ὅλα. Καὶ διατὶ θὰ διστάσω; ὅταν τις κάμνῃ τὸ χρέος του, δὲν φοβεῖται οὔτε τὸν θεόν. Θέλετε ἐπιτροπὰς, διαβόλους, τροπολογίας, τί μὲ μέλει ἐμένα; ὅταν κάμνω τὸ χρέος μου, τίνα ἔχω νὰ φοβηθῶ;

§147ΤΙΝΕΣ. (Ἐξ ἀριστερῶν). Πολὺ ὀρθά.

§148ΜΗΛΙΟΣ. Ὁ κύριος βουλευτὴς Παρνασσίδος εἶπεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται δύο ἔγγραφα τῶν πραγματογνωμόνων· ἂν ἐπρόσεχεν, ἤθελεν ἰδεῖ ὅτι ἐλάβαμεν φράγκα 800 διὰ τὸν σκοπὸν τοῦ ὅτι ἐπεθεωρήσαμεν 2,000 ὅπλων διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως. Ὅσα ἀποῤῥίπτουν ἐκ τῶν ἐπιθεωρουμένων δὲν τὰ σφραγίζουν, ὅσα παραδέχονται τὰ σφραγίζουν· ἡ σφραγὶς εἶναι ἡ ἀπόδειξις τῆς παραδοχῆς. Ἔχουν τὰς σφραγίδας καὶ εἰς τὰ ὅπλα καὶ εἰς τὴν λόγχην καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῦ ἀλλοῦ.

§149ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ἄλλοι controleurs σφραγίζουν εἰς τὰς ἀποθήκας καὶ ἄλλοι θεωροῦν ἂν ἔχουν σφραγίδας ἢ ὄχι.

§150ΜΗΛΙΟΣ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπεθεώρησαν καὶ τὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖνοι ἐθεώρησαν καὶ τὰ ἡμέτερα. Εἶχον δώσει διαταγὴν διὰ 4000, διότι εἶδον ὅτι ἐκεῖνα τοῦ Chassepau τὰ σεσηπότα, (διότι μ’ ἀρέσουν κι’ ἐμὲ αὐτὰ τὰ ῥωμαίϊκα), εἶναι ἐλαττωματικὰ καὶ ὅτι αὐτὴ ἡ Γαλλία δὲν τὸ ἀγνοεῖ, καὶ ὅστις ἐδιάβασε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γαλλίας θὰ εἶδε βέβαια νὰ γίνεται λόγος περὶ τούτου· ἀλλὰ τὰ θεωρεῖ μικρὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα συνέβησαν ἐκ τῆς ἀγνοίας τῶν στρατιωτῶν εἰς τὰ ὅπλα αὐτά· ἐν τούτοις διέταξα νὰ μὴ ἀγοράσουν ἄλλα καὶ μόνον 2000 ἢ 3000 μ’ ἔστειλαν. Θέλω φέρει εἰς τὴν Βουλὴν καί τινα ἄλλα ἔγγραφα διὰ νὰ πείσουν τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου ὡς δημόσιος λειτουργός. Πρῶτον θέλει ἴδει πρὸς τοῖς ἄλλοις ἡ Βουλὴ, ὅτι ἂν καὶ διεθρυλλήθησαν πολλὰ, οὐδεὶς σωματάρχης δὲν ἀνεφέρθη κατ’ αὐτῶν ἐξ ἐκείνων εἰς τοὺς ὁποίους διέταξα νὰ λάβουν ὅπλα διὰ νὰ γυμνασθοῦν οἱ στρατιῶται· ὅταν εἶχον ἐγὼ ὅλα τὰ στοιχεῖα περὶ τῆς ποιότητος, δὲν ἠμποροῦσε νὰ τὰ στείλωμεν νὰ δοκιμασθοῦν· ὅταν ὅμως ἤκουσα νὰ γίνεται λόγος περὶ αὐτῶν, ἐσύστησα ἐπιτροπὴν νὰ τὰ ἐπιθεωρήσῃ ἓν πρὸς ἕν. Καὶ τί εἶπον καθ’ ἑαυτόν; εἰς ποῖον πρόκειται νὰ δώσω τὰ πιστά; εἰς ἐμὲ καὶ τοὺς φίλους μου; ἴσως ἴσως ἦτο περιττὸν νὰ δώσω τὰ πιστὰ εἰς τοὺς φίλους μου; ἐννοῶ πολιτικοὺς, δηλ. ἔβαλα πρόεδρον τὸν πρώην ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν, τὸν κύριον Βότσαρην, καὶ μάλιστα μοι ἐγένοντο παρατηρήσεις διατί νὰ τὸν βάλω· εἶχον τοῦτον τὸν λογαριασμὸν ἐγώ· μέλος τὸν ἀντισυνταγματάρχην Δημητρακαράκον, καὶ τὸν ταγματάρχην τοῦ ὑπουργείου ἐπὶ τοῦ πυροβολικοῦ. Ἔχω τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, θέλει τὴν ἴδει ἡ Βουλὴ καὶ θέλει ἴδει ἔπειτα καὶ τί ἄλλο ἐνήργησα ὥστε νὰ σχηματίσω δύο ἰδέας, μίαν περὶ τῆς ἐνεργείας μου καὶ δευτέραν περὶ τῆς καλῆς καταστάσεως αὐτῶν τῶν ὅπλων. Ἐπαναλμβάνω λοιπὸν, ὁπότε θέλει ἡ Βουλὴ, περιττὸν νὰ συσταίνῃ ἐπιτροπὴν, φέρω ἐδῶ ὅλα τὰ ἔγγραφα, σᾶς δίδω τὰ κλειδιὰ τῶν ἀποθηκῶν καὶ ἂς προβῇ εἰς ὅ,τι θέλει· οὐδὲν φοβοῦμαι.

§151ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ, ἂν τὸ ἐπιτρέπετε, μίαν ἐρώτησιν θὰ σᾶς κάμω· ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι τινὰ τῶν ὅπλων αὐτῶν ἐφάνησαν κακῆς ποιότητος, ἰδίως ἂν ἔσπασαν λόγχαι, κάναι καί...

§152ΜΗΛΙΟΣ. Εἶπον πρότερον, σᾶς φέρω τὰς ἀναφορὰς τῶν σωματαρχῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἔδωκα τὰ ὅπλα, καὶ ἐξ αὐτῶν θέλετε ἴδει, ἂν γίνεται κανεὶς λόγος ἐξ ὅσων μὲ ἐρωτᾶτε· εἶναι ὅμως βέβαιον ὅτι τινὲς λόγχαι ἔσπασαν τινὲς λόγχαι, εἶναι ἄβαφοι. Μάλιστα ἡ ἐπιτροπὴ τὰς ἀπαριθμεῖ μέχρι 400· αἱ 350 ἄβαφοι καὶ 50 ὅτι ἔσπασαν. Αὐτὸ προέρχεται βέβαια εἴτε ἀπὸ τὸ πολὺ βάψιμον, εἴτε ἀπὸ τὸ ὀλίγον. Τέλος πάντων αὐτὸ θὰ τὸ ἰδῆτε ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιθεωρησάσης ἐπιτροπῆς.

§153ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Σᾶς ἀντιπαρατηρῶ ὅμως....

§154ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατε.

§155ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ (Ἀναβαίνων τὸ βῆμα). Δύο λέξεις· εἶπε κατὰ πρῶτον ὁ κύριος ὑπουργὸς, ὅτι τὰ ὅπλα αὐτὰ ἐθεωρήθησαν ἀπὸ τοὺς controleurs, ὅτι ἐτέθη ἡ σφραγὶς τῆς καλῆς ποιότητος καὶ τοιουτοτρόπως ἔγειναν παραδεκτά. Δὲν δύναμαι νὰ συμβιβάσω τοῦτο μὲ ἐκεῖνο ὁποῦ εἶπε τελευταῖον, ὅτι 400 λόγχαι εἶναι ἐλαττωματικαί.

§156ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν εἶναι καιρὸς δι’ αὐτά.

§157ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἤθελον συμβιβάσει τοῦτο, ἂν ἡ ἀπόδειξις τῶν controleurs εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἀποδεικνύει τὰ καλὰ τῶν ὅπλων καὶ τῶν λογχῶν (θόρυβος).

§158ΜΗΛΙΟΣ. Κύριοι, παρατηρῶ πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ κυρίου Κορωναίου ἔχει καλῶς· ἀλλὰ συνέβη ἐνταῦθα, ὅ,τι συνέβη καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν μετὰ τὴν παραλαβὴν τῶν ὅπλων ἀπὸ τοὺς πραγματογνώμονας, διότι καὶ ἀφοῦ ἐπιθεωρήσουν οἱ πραγματογνώμονες, δύναται νὰ συμβῇ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον συνέβη ἐδῶ (θόρυβος).

§159ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ ἀπαντήσω ὀλίγας λέξεις πρὸς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὄχι τόσον διὰ τὰς ἐμμέσους ἢ ἀμέσους προσβολὰς, τὰς ὁποίας ἐναντίον μου ἀπηύθυνεν, ὅσον ἐναντίον τῶν ἐπιχειρημάτων, διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διαγωγήν του ὡς μέλους τῆς Κυβερνήσεως, ἑπομένως τὴν διαγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἰδίας, εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα. Δὲν ἀπαντῶ, λέγω, εἰς τὰς προσβολὰς, διότι, ἂν ὑπῆρξα ἀμείλικτος ἀντίπαλος τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1867, εἶναι γνωστόν· τί δὲ εἶναι ἄγνωστον μόνον; ἂν αὐτὸς ὑπῆρξε. Δὲν ἀπαντῶ εἰς τὴν ἑτέραν μομφὴν, ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι ἀναξία ἐλευθέρου πολίτου, διότι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς νὰ τὴν συζητήσω μαζῆ του. Θέλω συζητήσει μόνον τὴν πρότασίν μου, Κύριοι, διότι ὑπεράνω τῆς τιμῆς αὐτοῦ καὶ ἐκείνης τῆς Κυβερνήσεως θέτω τὴν τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ κατὰ τοῦτο βέβαια εἶμαι ἀμείλικτος ἀντίπαλός του, διότι ἡ διαγωγή του θέλει νὰ καταβιβάσῃ, νὰ ταπεινώσῃ τὸ Κοινοβούλιον. Δὲν ἔχετε, λέγει, τὴν τόλμην νὰ θέσητε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἀλλ’ ἔρχεσθε διὰ πλαγίας προτάσεως. Βεβαίως αὐτὴν τὴν τακτικὴν ἐγὼ δὲν τὴν γνωρίζω· ἤθελον δὲ ἐκπλαγῆ, ἂν δὲν ἤθελεν ἔλθει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς ἐκπαιδεύσεως νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν ταύτην, ὅτι οὕτως ἐννοεῖ τὸ ζήτημα ἡ κυβέρνησις. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι ἐπλανήθην, ὅταν ἔφερον τὴν τροπολογίαν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ· ἐπλανήθην πιστεύσας, ὅτι τὸ προοίμιον τῆς ὁμιλίας τοῦ εἰσαγαγόντος τὴν πρότασιν ἐχρησίμευεν ὡς ἑρμηνεία τῶν αἰτιῶν καὶ τῶν σκοπῶν αὐτῆς. Μετὰ τὰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, καὶ ἰδίως μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ὑπουργοῦ, ἐννοῶ, ὅτι ἐπλανήθην. Ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς εἰσαγαγὼν τὴν πρότασιν εἶπε, «κατὰ τὴν τελευταίαν «σύνοδον τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, συζητουμένων τῶν πιστώσε«ων τῆς Κυβερνήσεως, ᾐσθάνθημεν τὴν βαρεῖαν εὐθύνην, ἡ ὁποία «ἐπέκειτο ἐπὶ τῆς κεφαλῆς μας, διότι πρώτην φορὰν τοσαῦτα «ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν εἰς προμηθείας καὶ προπαρασκευ«ὰς, καὶ ἐζητήσαμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἀναγκαίας πλη«ροφορίας· ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις ἐκείνη μᾶς τὰς ἠρνήθη, καὶ διὰ «μιᾶς ψηφοφορίας ἐμπιστοσύνης μᾶς ἀπέκλεισε τοῦ δικαιώματος «νὰ τὴν ἐξελέγξωμεν· καὶ ἤδη ἀγνοοῦμεν, πῶς διεχειρίσθη τὰ «χρήματα ἐκεῖνα· ἀλλὰ τὴν σήμερον, ὁπότε τὰ πράγματα τοῦ «Κοινοβουλίου ἤλλαξαν, ὁπότε δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν λόγον, «φέρω τὴν πρότασιν.» Ἔφερεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς κατηγορίαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1867; Ὁ εἰσαγαγὼν τὴν πρότασιν ἀξιότιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐσυλλογίσθη τὴν εὐθύνην τοῦ κοινοβουλίου ἐκείνου. Ἀλλ’ ἂν ἡ εὐθύνη τοῦ κοινοβουλίου τοῦ 1867 ἦτο μεγάλη, ὁποία εἶναι ἡ τοῦ κοινοβουλίου τοῦ 1868; Δὲν θέλω συγκρίνει, ἀναφέρω μόνον τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων τῆς σήμερον. Ἐρωτῶ πάντα, ὅστις ἐσπούδασεν ὀλίγον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, τὸν ἐρωτῶ, ἂν ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν μας ὑπῆρξέ ποτε τοιαύτη, ὁποία εἶναι σήμερον· ἂν αὐτὸ τὸ ὄνειρον τῶν ἐχθρῶν τῆς Ἑλλάδος νὰ ὑποπέσωμεν εἰς χρεωκοπίαν, ἂν τοῦτο, ἐπὶ τεσσαρακονταετίαν μὴ πραγματοποιηθὲν, δὲν ἐπραγματοποιήθη σήμερον. Ἀλλ’ ὄχι μόνον ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις εἶναι τοιαύτη, κύριοι, ἀλλὰ καὶ ἡ πολιτική. Μία ἀποτυχία φοβερὰ τῶν πόθων τοῦ ἑλληνισμοῦ πρόκειται νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τὰς χεῖρας αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως. (Εὖγε) Πρέπει νὰ ᾖναι τῷ ὄντι ἀνελεύθερος πολίτης, ὅστις δὲν αἰσθάνεται συντετριμμένην τὴν ψυχήν του ἐνώπιον τῆς Κρήτης μεταβαλλούσης τὸ ψήφισμά της. (Χειροκροτήματα τοῦ ἀκροατηρίου). Ὑπὸ τοιαύτην εὐθύνην λοιπὸν τὸ κοινοβούλιον διατελοῦν, εὐθύνην φοβερὰν, ὀφείλει νὰ σταθῇ ἕως ἐδῷ, διότι, ὅ,τι καὶ ἂν ἔπραξεν ἕως σήμερον ἡ ἐξουσία, ὑπεύθυνος εἶναι αὐτὴ, ἀπὸ τώρα καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τὸ κοινοβούλιον θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην τῶν πεπραγμένων. Οὐδεμία ζημία, ἂν χαθῶσι πολιτικῶς 7 ἄνθρωποι· θὰ πέσουν μίαν ἡμέραν· ἀλλ’ ἡ τιμὴ τοῦ κοινοβουλίου, ὅταν εἴπωμεν ἐν ὀνόματι τοῦ ἔθνους ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τὰ ἔσχατα τῶν ψευδῶν, τοῦτο εἶναι ἀληθὴς ζημία, καὶ εἰς τοῦτο συνίσταται ἡ εὐθύνη, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται σήμερον. Ἀλλ’ ὅταν ἐξέλαβον τοσοῦτον εἰλικρινῶς, ὅσον μοὶ ὑπηγόρευεν ἡ φιλία, τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς τὸν προτείνοντα, τοὺς λόγους αὐτοῦ· ὅταν ἐσκέφθην, ὅτι μύριαι περιστάσεις ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸ κοινοβούλιον τὴν αὐτὴν εὐθύνην· ὅταν ἐσυλλογίσθην, ὅτι ἀπηλλαγμένον πάσης μομφῆς καὶ κατηγορίας ἦτο τὸ μέτρον, εἶναι ἔντιμον νὰ κατηγορῇ ὁ ὑπουργὸς τὴν πρότασίν μου ὡς σκοποῦσαν τὰ πλάγια καὶ ἀναξίαν ἐλευθέρου πολίτου; Ἀρχίζομεν, κύριοι, μετ’ οὐ πολὺ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν τὸ κατορθώσωμεν· ἀρχίζομεν, λέγω, τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐκεῖ θὰ ἐγερθῇ ἡ ἀνάγκη τῶν πληροφοριῶν, ὅπως ἐγεννήθη καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν πιστώσεων κατὰ τὸ 1867. Τὸ κοινοβούλιον τοῦ 1867, ἐὰν παρουσιάζετο σήμερον, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, «ἐὰν ἠρνήθην τὰς πληροφορίας, καὶ διὰ μιᾶς ψήφου ἐμπιστοσύνης ἐκάλυψα τὴν Κυβέρνησιν, ἤμην ὅμως εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς συνόδου, καὶ ἠδυνάμην νὰ σκεφθῶ καὶ πάλιν τὸ ζήτημα, ἠδυνάμην νὰ διορίσω τὴν ἐπιτροπὴν νὰ κάμῃ τὴν ἐξέτασιν ταύτην. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐάρεστον ταύτην θέσιν τὸ ἡμέτερον κοινοβούλιον; Πρὸς τί λοιπὸν, σᾶς ἐρωτῶ, πρὸ τί κάμνομεν αὐτὴν τὴν συζήτησιν μὲ τὴν ἐπιμονὴν, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει τὸ βάρος τῆς εὐθύνης εἰς τοῦ τοιούτου εἴδους συζητήσεις, ἀφοῦ μόλις συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν καὶ θὰ ἀπέλθωμεν; Οὔτε ἐπιτροπὴν θὰ συστήσωμεν, οὔτε καιρὸς πρὸς ἐξέτασιν ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ὑπάρχει, καὶ, χωρὶς νὰ πράξωμεν τίποτε, θὰ ἀπέλθωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας μὲ τὸ στίγμα τῆς εὐθύνης. Προχωρῶ. Ἐξετάζω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων· ἐξετάζω ἂν μεμονωμένη δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ εἶναι δυνατόν. Ἀπευθύνεται ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὸ ὑπουργεῖον διὰ νὰ λάβῃ τὰς πληροφορίας· μεταβαίνει καὶ ἐξετάζει πόσα ὅπλα ἔχομεν· μανθάνει, ὅτι εἶναι 20 χιλιάδες διαφόρων συστημάτων. Ἐξετάζει, πότε ἦλθον· μανθάνει ὅτι ἐφέρθησαν τῷ 1868· δύναται νὰ τὰ ἐξαιρέσῃ ὡς ἀλλότρια τῆς ἐντολῆς της ἡ ἐπιτροπή; ὄχι, δὲν εἰμπορεῖ νὰ τὰ ἐξαιρέσῃ, διότι παρηγγέλθησαν τὸ 1867· ἀλλὰ καὶ πάλιν ὄχι, διότι δὲν εἶναι τοῦ 1867, διότι ἡ παράδοσις αὐτῶν καὶ ἡ ἐξέλεγξις ὤφειλε νὰ γίνῃ καὶ ἐγένετο τὸ 1868· ὄχι καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διότι ἤλλαξεν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ προμηθευτής· ὄχι, διότι ἦλθον ἐνταῦθα καὶ δὲν ἐξετάσθησαν καλῶς κτλ. Σύγχυσις ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1867 καὶ 1868, εἰς τὰς δύο ταύτας διαχειρίσεις; Μυρίαι περιπτώσεις, κύριοι, δύνανται νὰ καταστήσωσιν ὑπεύθυνον τὴν κυβέρνησιν τοῦ 1868 διὰ τὴν ἐκτέλεσιν παραγγελιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν τὸ 1867. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ εὐθύνης· ἀποβάλλω τὸν χιτῶνα, τὸν ὁποῖον ἠθέλησαν νὰ ἐπιβάλωσιν εἰς τὴν πρότασίν μου. Ἀπ’ ἀρχῆς τὸ εἶπον, καὶ θαυμάζω διὰ τὴν ἐπιμονὴν, τὴν ὁποίαν δεικνύουν εἰς τοῦτο, ὄχι βεβαίως δι’ ἄλλον λόγον, παρὰ διότι θέλουν νὰ τὴν ἀποφύγουν. Ὀλίγας λέξεις ὀφείλω νὰ προσθέσω, Κύριοι, εἰς ἀπάντησιν τῶν λόγων τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐν γνώσει, κύριοι, καὶ ἐξ ἀνατροφῆς καὶ ἐξ ἀρχῶν δὲν ἔφερον ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ θαυμάζω, πῶς ἠδυνήθη ὁ ὑπουργὸς νά πιστεύσῃ, ὅτι ἡ πρότασίς μου αὕτη εἰμποροῦσε νὰ περιέχῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἠξεύρω, κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ὑπῆρξε τοιαύτη τακτική. Ὁσάκις τὸ δυστυχὲς κοινοβούλιον ᾐσθάνετο τὴν τύψιν τῆς συνειδήσεως καὶ ἤθελεν ἐπὶ σπουδαίων ὑποθέσεων νὰ φέρῃ ἀντιῤῥήσεις, καὶ ἤθελε νὰ κατακρίνῃ ἢ ν’ ἀνακρίνῃ, ἢ ἤθελε νὰ ἐξετάσῃ, πολλάκις εὑρέθησαν οἱ ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐμπόδισαν τὸ κοινοβούλιον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν, θέτοντες τὸ ζήτημα ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, κύριοι, ἀντικαθίστατο ἡ θέλησις τῶν ὑπουργῶν, εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἔθνους, καὶ εἶναι ψεῦδος ἐν τοιαύτῃ καταστάσει πραγμάτων τὸ νὰ διϊσχυρίζεταί τις, ὅτι ὑπάρχει ἐλευθερία. Ἐννοῶ, κύριοι, νὰ φέρω ζήτημα ἐμπιστοσύνης μετὰ τὴν ἀκριβῆ ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων, δὲν ἐννοῶ ὅμως νὰ φέρω ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸ ταύτης. Δὲν ἔχω διάθεσιν, κύριοι, νὰ ἐπαναφέρω τὰς παρεκτροπὰς ἐκείνας τοῦ παρελθόντος, τὰς ὁποίας ἀπεδοκίμασεν ἡ Ἑλλάς. Πρὸς τὸ ἔθνος, ὅταν ἀνέλαβε διὰ τῆς ἐπαναστάσεως νὰ θέση τέρμα εἰς τὰ δεινά του, εἴπομεν, ὅτι θέλομεν ἀνεγείρει τεῖχος ἀπόρθητον μεταξὺ τοῦ παρελθόντος, τὸ ὁποῖον κατεδαφίζαμεν, καὶ τοῦ μέλλοντος, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργοῦμεν. Ἡ ὑπόσχεσις αὕτη ἐδόθη πρὸς τὸ ἔθνος καὶ διὰ τοῦ ἔθνους πρὸς ὅλον τὸν κόσμον· ἐστὲ δὲ βέβαιοι, ὅτι πιστεύσαντες εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῆς διαβεβαιώσεώς μας ταύτης, μᾶς ἐξετίμησαν καὶ αἱ κυβερνήσεις αἱ ξέναι καὶ μᾶς ἐπῄνεσε καὶ ἡ Εὐρώπη, καὶ οὕτω μᾶς συνέτρεξαν καὶ ἐφέραμεν τὸ ἔργον αὐτὸ εἰς πέρας. Ἐὰν ἤξευρεν ἡ Εὐρώπη καὶ ἡ κοινωνία τῆς Εὐρώπης, ὅτι αἱ ὑποσχέσεις ἦσαν ψευδεῖς, ἠξεύρετε ὁποῖον ἐπίθετον παρείπετο τῇ ἰδέᾳ ταύτῃ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἀνέλαβον τὸ ἔργον καὶ ἐξετέλεσαν αὐτὸ καὶ τώρα ὀλιγωροῦν; τὸ γνωρίζετε· ἀποκρούω λοιπὸν καὶ ἐν ὀνόματι αὐτοῦ τοῦ πρωθυπουργοῦ τὴν γλῶσσας τοῦ ὑπουργοῦ τῆς παιδείας. Δὲν ὑπάρχει οὐδ’ ἐλαχίστη δόσις ζητήματος ἐμπιστοσύνης εἰς ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ καθαρῶς ζήτημα εὐσυνειδησίας τῆς Βουλῆς, πρὸς ἀκριβῆ γνῶσιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1867 καὶ 1868. Δὲν εἶμαι ἐγὼ, ὅστις θὰ ἐπαινέσω τὴν διαχείρισιν τοῦ 1867, τὴν κατέκρινον καὶ μοὶ ἀπήντησαν· καὶ ἂν ἤθελαν φέρει κατηγορίαν κατὰ τῶν ὑπουργῶν ἐκείνων, δὲν ἤθελον ἀναμίξει τὴν σημερινὴν κυβέρνησιν, διότι περὶ τῆς διαχειρίσεως ἐκείνης ἐγένετο συζήτησις, περὶ ταύτης δὲν ἐγένετο εἰσέτι. Ἀλλ’ εἶναι τῷ ὄντι, κύριοι, ἀνάξιον ὑπουργοῦ ἐλευθέρου καὶ Συνταγματικοῦ Κράτους, νὰ θέλῃ ν’ ἀποκρούσῃ πληροφορίας τόσον στενῶς συνδεδεμένας μετὰ τῆς τιμῆς τοῦ κοινοβουλίου. Ἂν δὲ τοῦτο ἐζήτησε νὰ ματαιώσῃ ὁ ὑπουργὸς, αἰτία εἶναι διότι ἔχεται καρτερῶς τοῦ χαρτοφυλακίου.

§160Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (ὑπουρ. παιδείας). Παρόντες, κύριοι, τῆς συζητήσεως τῆς σημερινῆς καὶ ἀντιληφθέντες ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀπαγγείλω ἐνώπιον ὑμῶν, εἴδατε, κύριοι, ἂν ἐγὼ κατηνέχθην προσωπικῶς καθ’ οἱουδήποτε· τοῦτο δὲ τὸ λέγω, ὄχι ἔχων ἐπίκρισιν τοῦ ἀτόμου. Ἀφίνω εἰς τὴν ἐπίσημον ἀνατροφὴν παντὸς δημοσίου ἀνθρώπου, ἀναβαίνοντος ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ δυναμένου νὰ ἀναγνώσῃ ὄνειρα, ὅταν ἔχῃ ἓν ὁλόκληρον μέρος κοινωνίας καὶ δύναται νὰ τὸ καλύπτῃ μὲ καλύπτραν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ἠδύνατο τοῦτο, τότε τοῦ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ φέρῃ τοιαύτας ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλευτικοῦ σώματος ἰδέας· σήμερον αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν τοῦ δίδουν αὐτὰς τὰς ἰδέας, αὐτὸ τὸ πρίσμα διὰ τοῦ ὁποίου κατώρθονε τοῦτο καὶ αὐτὸ τὸ κάλυμμα, τὸ ὁποῖον ἔκρυπτεν αὐτὸν, μία πεῖρα τεσσάρων ἐτῶν τὸ κατέῤῥιψεν· ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ ἀντικαταστήσω οὔτε τὸ πρόσωπον τοῦ ἰδιώτου πρὸς ἐμὲ, διότι τὸ θεωρῶ πρᾶξιν κοινοβουλευτικοῦ ἀνδρὸς καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἰδιωτικαὶ ἰδέαι νὰ ἐπασχολοῦν τὸ κοινοβούλιον. Διὰ τὰς τοιαύτας ὑπάρχει πάγκοινον καθιερωμένον μέσον· αἱ τοιαῦται ἰδέαι σήμερον, κύριοι, ἔχασαν τὴν ἀξίαν των, διότι ἡ κοινωνία εἶδεν ἕκαστον ἀναλόγως τῶν πράξεων καὶ τῆς πολιτείας του, καὶ παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, κύριοι, καθ’ ἣν τὸ αὐτὸ ἄτομον ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ βήματος προεκάλει ἀνθρώπους τῶν ὑψηλῶν ἀναστημάτων, τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ κοινοβουλίου. Σήμερον, κύριοι, ἡ ἱστορία τῶν γραμμάτων δὲν ἐπιτρέπει εἰς οὐδένα τῶν πολιτευομένων αὐτὴν τὴν ἰδέαν περὶ αὐτοῦ. Πρὸ παντὸς ἄλλου ἔπρεπεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, παρενείρων τὰς ὀλισθήσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑπέπεσε τὸ κοινοβούλιον τὸ παρελθὸν, ἔπρεπε, λέγω, νὰ ἐνθυμηθῇ καὶ νὰ μὴ παραλείψῃ αὐτὴν τὴν φράσιν, διότι αὐτὸς ἦτο ὁ κύριος ἐργάτης, κύριοι, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἀναφέρομαι εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων κυρίου Ζαΐμη.

§161ΖΑΪΜΗΣ. Ποῖον; σᾶς παρακαλῶ δὲν ἤκουσα.

§162Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τώρα θὰ τὸ ἀκούσητε.— Ὅταν πολιτικοὶ ἄνδρες διέποντες τὰ τῆς πολιτείας, ἠναγκάσθησαν νὰ παραλείψωσι σπουδαίας ὑποχρεώσεις ἀπέναντι καθεστηκυιῶν ἐξουσιῶν. Ταῦτα, κύριοι, ὡς ἐκ περισσοῦ, διότι ἐπετράπη τὸ κακὸν καὶ δυστυχῶς ἐπετράπη νὰ ἐκφέρωνται ἰδέαι ἐκ προσώπων μὲ τὰς ὁποίας δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ἐπασχολοῦν τὰς κρίσεις σας. Πρόκειται, καθὼς εἶπον, περὶ πραγμάτων, διότι τὰς ἰδέας ὑπάρχει ἄλλο στάδιον νὰ τὰς ἐκτυλίξῃ ὁ καθείς. Κύριοι, δὲν δυνάμεθα σήμερον οὔτε ἡμεῖς οὔτε τὸ κοινοβούλιον νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τὰς ἰδίας, τὰς ὁποίας ἠθέλησε νὰ διϊσχυρισθῇ ὁ προαγορεύσας. Αὐταὶ αἱ ἰδέαι μέχρι τινὸς εἶχον δόξαν, ἀλλ’ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου αὗται αἱ ἰδέαι ἀντιπροσωπεύουν σχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπραγματοποιήθησαν ἄλλοτε. Δὲν ἐξετάζω καὶ δὲν τὸν θεωρῶ τόσον ἁπλοῦν τὸν προαγορεύσαντα, ὅταν φέρῃ πρότασιν ἐνώπιον τοῦ κοινοβουλίου, νὰ δύναται ἢ νὰ ἔχῃ τὴν ἱκανότητα νὰ δίδῃ εἰς αὐτὴν τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἔννοιαν. Αἱ προτάσεις εἶναι εἰς τὴν κρίσιν παντὸς καὶ δὲν δύνανται νὰ διαφέρουν τοῦ σκοποῦ τοῦ προτείναντος καὶ πολλὰ εὐφυῶς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Δωρίδος, κύριος Κατσικαπῆς, κυριολεκτικῶς τὸ εἶπεν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἐννοεῖ δυσπιστίαν. Δὲν δικαιοῦται λοιπὸν σήμερον οὐδεὶς νὰ δίδῃ εἰς πᾶσαν πρότασιν γεγραμμένην μὲ λέξεις γραμματικὰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν θέλει. Τὰ ἴδια καὶ σήμερον, ἐπαναλαμβάνω, καὶ πάντοτε θὰ λέγῃ ὅταν δὲν ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ τὴν ἐκφράσῃ ὅπως τὴν ἐννοῇ. Αὐτὰ καὶ τὰ παρόμοια εἶχον τὴν διέξοδον εἰς ἐποχὴν παρῳχημένην· τοιαῦται ἰδέαι σήμερον δὲν εἶναι πιστευταί, διότι ἀπέναντι τοιούτων ἰδεῶν τὰ προηγούμενα καταμαρτυροῦνται. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ ἡ πρότασις ἔχει τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν τῇ ἀποδίδεται, καὶ τὴν τοιαύτην πρότασιν τὴν ἐννοεῖ καὶ ἡ μία τῶν μερίδων καὶ ἡ ἑτέρα, ἀλλὰ λέγει ὁ προτείνων τὴν πρότασιν, ὅτι τοιαύτην ἰδέαν δὲν εἶχε· μέχρι τινὸς ὑπῆρχε καὶ ἠδύναντο οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐξαπατηθῶσιν ἀπὸ τοὺς λόγους, ἀλλὰ τώρα τὰ πράγματα δὲν τὸ ἐπιτρέπουν καὶ ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ἄλλοτε, δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον· διότι τέλος πάντων τὸ ἐλεύθερον αὐτὸ βῆμα παρουσίασεν ἕνα ἕκαστον, ὅπως εἶναι, καὶ ὄχι ὅπως θέλῃ νὰ ᾖναι. Τοιαῦτα ἐν ὀλίγοις, κύριοι, ἔχω νὰ ἀντιτάξω ἀπέναντι τοῦ προαγορεύσαντος, ὁ ὁποῖος ἔφερε τὸ ζήτημα εἰς τὰ στάδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Κύριοι, μετὰ ταῦτα δὲν ἔχω τίποτε νὰ ἐπιπροσθέσω. Διάφοροι προτάσεις ὑπεβλήθησαν· ἐκ τῆς συζητήσεως τῶν προτάσεων ἕκαστος ἠδυνήθη νὰ σχηματίσῃ πεποίθησιν καὶ ἐναπόκειται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφασίσῃ.

§163ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Πιστεύω, κύριοι βουλευταί, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος πρόεδρος νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἀπεμακρύνθημεν πολὺ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν ποία ὑπῆρξεν ἡ διαχείρισις τοῦ 67, δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν ποία ὑπῆρξε καὶ εἶναι ἡ διαχείρισις τοῦ 68, δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετάσωμεν εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους, καὶ ἂν πράγματι κρούῃ τὴν θύραν ἡ χρεωκοπία, καθὼς ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου. Τὸ ζήτημα τοῦτο θέλομεν τὸ ἐξετάσει ὅσον οὔπω καὶ θέλομεν εἴδει ποία εἶναι ἡ παροῦσα κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ κράτους καὶ ποῖοι οἱ αἴτιοι τῆς καταστάσεως ταύτης. Δὲν πρόκειται σήμερον, κύριοι, νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνέμιξεν ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου, τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης. Τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης δύο ἔχει σημεῖα, τὴν ἐπανάστασιν καὶ τὴν διπλωματίαν. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἀρκεῖ ὅτι ἡ ἐπανάστασις διατηρεῖται, ἀρκεῖ ὅτι θέλει διατηρηθῇ, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ κυριώτερον· ὡς πρὸς τὸ δεύτερον τίποτε δὲν ἠξεύρετε διὰ νὰ καταδικάσετε τὴν παροῦσαν κυβέρνησιν. Θέλει ἔλθει στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει δώσει καὶ ἡ παροῦσα κυβέρνησις λόγον, καὶ τότε θὰ ἴδωμεν εἰς ποίαν θέσιν, εἰς ποῖον σημεῖον εὗρε τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης καὶ εἰς ποῖον σημεῖον τὸ ἔφερεν, ἐὰν εἰς τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν περιέγραψεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου ἢ εἰς πολὺ καλλιτέραν ἐκείνης. Τὸ ζήτημα σήμερον εἶναι ἁπλούστατον, εἶναι ζήτημα τύπου καὶ οὐχὶ οὐσίας, τὸ ζήτημα εἶναι ἂν πρέπῃ νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου ἢ ἂν ἀπεναντίας ἡ πρότασις αὕτη πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποῤῥιφθεῖσα κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων κυρίου Πετιμεζᾶ. Ἰδού, κύριοι, τὸ ζήτημα, καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θέλω φέρει ὀλίγας παρατηρήσεις καὶ θέλω συμπεράνει μὲ μίαν πρότασιν, καθότι δὲν συμφωνῶ μὲ οὐδεμίαν ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ὑποβληθεισῶν προτάσεων. Ἐνόησα, κύριοι, τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν, ἂν καὶ ἐντριβεῖς εἰς τὰ τοῦ κοινοβουλίου, οἷος ὁ κύριος Δεληγεώργης, ἔφερε, μετὰ τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ· ἐνόησα καὶ ἐγὼ καθὼς ἄλλοι μέχρι τοῦ τελευταίου τί ἐσκόπουν, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω τοῦτο μὲ ὅλην τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου. Ἐνόησα ὅτι διὰ τῆς προτάσεως ἐκείνης ἠθέλησε νὰ θέσῃ εἰς τὴν αὐτὴν γραμμὴν τὴν παρελθοῦσαν καὶ τὴν νῦν κυβέρνησιν, καθότι πολέμιος εἶναι ἀμφοτέρων· ἐνόμισα ὅτι διὰ τῆς προτάσεως ἐκείνης ἐπρόκειτο νὰ φέρῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Καὶ εἶναι καθαρὸν τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, διότι ὑπαρχούσης ἐνταῦθα τῆς κυβερνήσεως καὶ ἑτοίμου οὔσης νὰ δώσῃ λόγον, ἐὰν ἡμεῖς εἴπωμεν, δὲν θέλομεν νὰ σὲ ἀκούσωμεν, ἀλλὰ ἐκ τῶν προτέρων συσταίνομεν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν, ἔπεται φυσικῷ τῷ λόγῳ ἡ συνέπεια, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ θέλομεν νὰ προβῶμεν εἰς ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν, διότι ἔχομεν λόγους ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἐμπιστοσύνην. Ἐνόησα, κύριοι βουλευταί, τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου καὶ τὴν ἐνόησα, διότι ἐγένετο μετὰ τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, δὲν τὴν ἐννοῶ ὅμως σήμερον, ἀφοῦ ἡ πρότασις τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων ἐψηφίσθη, καὶ ἴσα ἴσα διὰ τοῦτο ἡ μερὶς αὐτὴ ἐπέμενεν εἰς τὸ ζήτημα ποία ἐκ τῶν προτάσεων ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ, ἐὰν ἡ τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων ἢ ἡ τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου, διότι ἐνόησε κάλλιστα ἡ μερὶς αὕτη, ὅτι, παραδεχομένης τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων, δὲν εἶχεν, ὡς δὲν ἔχει, ἔννοιαν ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῇ ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ἡ Βουλὴ ἐπεψήφισε τὴν πρότασιν αὐτὴν καὶ διὰ τοῦτο δὲν ὑπῆρχεν ἀντίῤῥησις, ἀμφότεραι αἱ μερίδες συνεφώνησαν. Ἀφοῦ ἐπροτάθη καὶ ἐψηφίσθη ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων, πιστεύω ὅτι, ἐὰν δὲν ἕπεται ὡς ἀναγκαία συνέπεια ἡ ἀπόῤῥιψις ὁλοκλήρου τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου, ἕπεται ὡς ἀναγκαία συνέπεια ἡ ἀπόῤῥιψις τοῦ ἑνὸς μέρους τῆς προτάσεως ταύτης, διότι ἐψηφοφορήθη τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου καὶ δὲν πρέπει νὰ παίζωμεν μὲ τὰς λέξεις. Ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων ἐπρότεινε νὰ διορισθῇ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέτασιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1867, ὁ βουλευτὴς Μεσολογγίου ἐπρότεινε νὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ συγχρόνως καὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1868, διότι δύω ἦσαν διαχειρίσεις ἡνωμέναι, ἀναποσπάστως ἡ μία μετὰ τῆς ἄλλης, καθὼς εἶπε καὶ σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐὰν λοιπὸν ἐγένετο παραδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ἕπεται, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐψηφίσθη τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου καὶ οὔτε ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς, οὔτε ὁ κανονισμὸς ἐπιτρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου.

§164ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§165ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Καὶ εἴδατε ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ ἡ μερὶς αὐτὴ συναινεῖ, ὅτι τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Δεληγεώργη ἐψηφίσθη· ἕπεται λοιπὸν ὅτι μένει τὸ δεύτερον μέρος αὐτῆς καὶ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ προέταξε τῷ ὄντι τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων μετὰ μακρὰν συζήτησιν.

§166ΤΙΝΕΣ. Ἄ! τώρα τὰ ἐχάλασες.

§167ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Εἶναι περίεργος ἡ μερὶς αὕτη νὰ θέλῃ πάντοτε νὰ διακόπτῃ καὶ νὰ ἐμποδίζῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§168ΤΙΝΕΣ. Ἐξακολουθήσατε, δὲν σᾶς διακόπτει κανείς.

§169ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ τοῦτο λέγω, κύριοι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν παραδεχθῆτε ὡς ἀναγκαίαν συνέπειαν, ὅτι ἀφοῦ ἡ Βουλὴ προέταξε τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων, ἀφοῦ ἐψήφισεν αὐτὴν, ἕπεται ὅτι καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Μεσολογγίου, τοῦτο δὲ παρεδέχθη, διότι τὸ πρῶτον μέρος αὐτῆς τὸ ἐψήφισε καὶ ἔμεινε τὸ δεύτερον μέρος, νὰ συστηθῇ τουτέστιν ἐπιτροπὴ πρὸς ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1868. Ἰδοὺ καθαρὰ τὸ δεύτερον αὐτῆς μέρος, καὶ ἐπαναλαμβάνω δὲν πρέπει νὰ παίζωμεν μὲ τὰς λέξεις. Ἐρωτῶ, κύριοι, ἡ πρότασις αὕτη, τὸ μέρος αὐτὸ, ἀποτελεῖ τροπολογίαν τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ ἢ ἀπεναντίας εἶναι πρότασις ἰδία, αὐτοτελής; Οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ πρότασις εἶναι αὐτοτελὴς, ὅτι εἶναι πρότασις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ψηφισθῇ· ἀλλὰ πρέπει νὰ διατρέξῃ τὰ στάδια τοῦ κανονισμοῦ (ψιθυρισμοί). Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, κύριοι· δὲν ἀρνούμεθα τὴν συζήτησιν, τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως ταύτης. Ἡμεῖς θεωροῦμεν τὴν πρότασιν ταύτην ὅλως διόλου αὐτοτελῆ, αὐθύπαρκτον, πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ ψηφισθῇ, ἀλλὰ νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ συμφώνως πρὸς τὸν κανονισμόν. Τούτου ἕνεκα, κύριοι, φέρω τὴν ἑξῆς πρότασιν. «Ἡ Βουλὴ διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ δὲν ἐνόησε ν’ ἀποκρουσθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, ἀλλὰ νὰ ὑποβληθῇ ὡς νέα πρότασις εἰς τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ καὶ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀναγινώσκομεν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Παραμυθιώτη. (ἀναγινώσκεται).

§171ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀναγνώσατε καὶ τὴν ἰδικήν μου, κύριε πρόεδρε.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι..... (θόρυβος).

§173ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§174ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀναγνώσατε τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν μου.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Κεχαγιᾶ· «Προτείνω ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, ἂν διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Σωτηρίου Πετιμεζᾶ ἐνόησε ν’ ἀποκλείσῃ τῆς ψηφοφορίας τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Δεληγεώργη, ἀφορῶσαν καὶ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ 1868.»

§176ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι ὁμοία πρὸς τὴν τοῦ κυρίου Παραμυθιώτη.

§177ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ λέγω ν’ ἀποκλείσῃ τῆς ψηφοφορίας.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν........

§179ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§180ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐννοοῦμεν, ὅτι ἂν ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Παραμυθιώτη, ὅτι γίνεται παραδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη (θόρυβος).

§181ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅ,τι γίνεται μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν μιᾶς προτάσεως, θὰ γίνῃ καὶ τώρα.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Παραμυθιώτη λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§183ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν, ἔχουσαν σχέσιν μὲ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας. Ἡ παρελθοῦσα κυβέρνησις, ὁσάκις παρουσιάζετο ζήτημα, ἔχον ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὴν κυβέρνησιν, τὰ μέλη τῆς κυβερνήσεως ἐκείνης δὲν ἐσυνείθιζον νὰ ψηφοφορῶσι (θόρυβος).

§184ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζετε, ὅτι θὰ κάμωμεν ὅ,τι θέλετε σεῖς;

§185ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Θέλω νὰ διαφέρωμεν καὶ ὡς πρὸς τοῦτο· διότι οἱ ὑπουργοὶ δὲν ψηφοφοροῦσιν εἰς ζητήματα ἐμπιστοσύνης.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Παραμυθιώτη λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Παραμυθιώτη διὰ ψήφων 83 κατὰ 75 (χειροκροτήματα ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ). Καθήσατε, κύριοι, μὴ φεύγετε, ἔχομεν τὸν προϋπολογισμόν· (θόρυβος. Πολλοὶ τῶν βουλευτῶν ἑκατέρωθεν ἀναχωροῦσι). Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 6 καὶ ¼ Μ. Μ.