1868.10.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 67

Τῆς 4ης Ὀκτωβρίου 1868.

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 1 Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνοματικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί· ἐπὶ τοῦ 12 Ἄρθρου, ὅπου ἔκλεισε ἡ συζήτησις· ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν ὑπεβλήθησαν, δύω προτάσεις ἡ μὲν μία νὰ τεθῇ 4% ἡ δὲ ἄλλη 5%.

§4ΤΙΝΕΣ. Ἡ πρώτη ἀπεῤῥίφθη.

§5ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε.

§6ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ἔκλεισεν ἡ συζήτησις.

§7ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἂν ἀκούσητε, θὰ πεισθῆτε ὅτι τὸ ἄρθρον ὑπάρχει· ἀπεῤῥίφθη τὸ 4%, εἶπον ἄλλοι 5, ἐγὼ ἠμπορῶ νὰ εἰπῶ 8.

§8ΤΙΝΕΣ. Κάμε τροπολογίαι.

§9ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔχω, ἀλλὰ θὰ τὴν ὑποστηρίξω πρῶτον· ἂν θέλετε δόστε μου καιρὸν, Κύριοι· ὁ Κ. Ὑπουργὸς καὶ τὰ ἀντιφερόμενα μέρη εἶπον ὅτι δὲν καταγίνονται παρὰ νὰ δώσουν μίαν δικαιοσύνην ἐπὶ τῇ ἰσότητι. Καὶ ἡμεῖς, Κύριοι, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα ἔχει θέματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἄγνωστα εἰς τοὺς πλείστους, εἶναι καλὸν νὰ προσέχωμεν μήπως ἐξ ἀγνοίας κάμωμεν μίαν ἀδικίαν. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα καλὸν νὰ σᾶς κάμω παρατηρήσεις τινὰς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ Ἄρθρου· τὰ κτήματα, Κύριοι, αὐτὰ τὰ βαρονικὰ δὲν εἶναι πλήρης ἰδιοκτησία, εἶναι μία συνθήκη, ὁρίζει ἡ Κυβέρνησις, ὁρίζουν ἐκεῖνοι εἰς τοὺς ὁποίους τὰ ἐχάρισεν, ἔχουσιν καὶ αὐτοὶ τὸ συνιδιόκτητον.

§10Σ. Π. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν, Κύριοι, ἐρχώμεθα νὰ λέγωμεν κάθε ὥρα αὐτὰ τὰ πράγματα, δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ. (θόρυβος)

§11ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. (θόρυβος) ἰδού· δύο ζητήματα εἶναι ἐδῶ. Αὐτὸ τὸ κτῆμα, ἂν ζητήσῃ τὴν μεταβολὴν εἰς κτήματα ὁ ἀγρολήπτης, ἔχει δίκαιον νὰ λέγῃ ὁ νοικοκύρης· κύριε, γειρεύεις νὰ μοῦ πάρῃς τὸ πρᾶγμα μου, πρέπει νὰ μοῦ δίδῃς 6% (θόρυβος) πέρυσι δὲν ἦτο τοῦτο. Ἂν, Κύριοι, τὸ πρᾶγμα δὲν δίδῃ οὔτε 4% καὶ εἶναι κατεστραμμένον καὶ ὑποχρεωθῇ ὁ ἀγροδότης καὶ εἰπῇ τοῦ ἀγρολήπτου νὰ τὸ λάβῃς· τί γίνεται τότε; ἐνῷ τοῦτο δίδει 4% καὶ δὲν τὸν συμφέρει, ἠμποροῦμεν νὰ τοὺς εἴπωμεν νὰ δώσουν 6%;

§12Σ. Π. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν δὲν ἀπεφασίσθη αὐτό.

§13ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ ἔχω πρότασιν.

§14Σ. Π. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσθη νὰ τὸ συζητήσητε ἐκ νέου.

§15ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασίς μου· ἂν θέλῃ ἂς τὴν ἀποῤῥίψῃ ἡ Βουλὴ, ἂς μάθῃ ὅμως ὅτι ἀποφασίζει χωρὶς νὰ ἐννοήσῃ. Μετὰ τὰς λέξεις πρὸς 6% νὰ προστεθοῦν, ἂν ἡ αἴτησις τῆς ἐξαγορᾶς γίνεται παρὰ τοῦ κατόχου ἢ τῆς ἐγχωρίου διοικήσεως ἀτόκως δὲ ἂν ......

§16ΤΙΝΕΣ. Ὡς πρὸς τὸν τόκον ἔχομεν ἀποφασίσει.

§17ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ ὅμως εἰς τὸ μετὰ ταῦτα νὰ ἰδῆτε ὅτι αὐτὰ εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐννοοῦνται ἀπὸ πολλούς. Ἐγὼ τέλος πάντων λέγω, ὅτι καὶ τὸ 5% εἶναι πολὺ ἀφοῦ δὲν βγαίνει μὲ τὸ 4%.

§18ΤΙΝΕΣ. Νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ 5%.

§19Σ. Π. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ παρεδέχθη καὶ ὁ Κωνσταντᾶς τὸ 6%.

§20ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβάζωνται μεταξύ των καὶ αὐτὸ νὰ ᾖναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς; Λοιπὸν ἡμεῖς ἐπιμένομεν νὰ ψηφισθῇ τὸ 5%. Εἰμπορεῖ οἱ Ἑπτανήσιοι νὰ μένωσι ἀσύδοτοι, ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ.

§21ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπα εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ἐννοεῖται ὅμως ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ.

§22Θ. ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι ὅλως διόλου ἰδιαίτερον, εἶναι μεταξὺ τῆς κοινωνίας τῆς Κερκύρας· ὁ σκοπός μας εἶναι νὰ τὸ συμβιβάσωμεν· ὅταν τοὺς βλέπωμεν συμβιβαζομένους δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν καμμίαν ἀντίῤῥησιν. Κανονικῶς βέβαια πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§23ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν αὐτοὺς τοὺς συμβιβασμούς. Πρέπει νὰ γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τῶν 5% διότι ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐψηφίσαμεν κατὰ, ἀλλὰ εἰμποροῦσε νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῶν 4%.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη.... (θόρυβος)

§25ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν ἡμεῖς ἐνδιαφερόμενα μέρη καὶ μὴ ἐνδιαφερόμενα· θέλομεν ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ. — Λοιπὸν δι’ ἀναστάσεως.

§26ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§27ΤΙΝΕΣ. Δι’ ἀναστάσεως· δὲν εἶσθε δεκαπέντε.

§28ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴμεθα δεκαπέντε; (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς δεκαπέντε).

§29ΣΑΡΑΒΑΣ. Ποῦ ἠκούσθη ἡ πλειοψηφία νὰ ζητῇ ὀνομαστικὴν κλῆσιν!

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§31ΤΙΝΕΣ. (ἐκ δεξιῶν) Ἡμεῖς δὲν ἐπιμένομεν.

§32ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄς γείνῃ δι’ ἀναστάσεως, καὶ ἂν δὲν διακριθῇ, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 5% νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἀπεῤῥίφθη.

§34ΤΙΝΕΣ. Ἀπεῤῥίφθη;

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 16ον ἄρθρον· ἀναγινώσκεται· ἔχει ὡς ἑξῆς. Ἄρθρον 16 Ἐὰν ὁ ἀποχωρισμὸς τῆς μερίδος τοῦ πρώην τιμαριούχου ἐγένετο δυνάμει διανομῆς τοῦ κτήματος, αἱ ὑποθῆκαι ἢ τὰ προνόμια, τὰ ἐπιβαρύνοντα τὴν ἀδιαίρετον μερίδα τῶν ἐνεχομένων, μεταβιβάζονται αὐτοδικαίως ἐπὶ τοῦ εἰς ἕκαστον τούτων ἀνήκοντος μεριδίου τοῦ κτήματος· ἂν δὲ ἡ ἐξαγορὰ ἐγένετο διὰ χρηματικοῦ ποσοῦ, κατατίθεται τοῦτο εἰς τὸ ἐν Κερκύρᾳ ἐνεχυροδανειστήριον, καὶ ἀντίγραφον τῆς πράξεως τῆς καταθέσεως καταχωρίζεται ἐντὸς τριάκοντα ἡμερῶν εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἢ εἰς ἄλλην, διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ὁρισθησομένην, ἕκαστος δὲ τῶν ἐνυποθήκων ἢ προνομιούχων δανειστῶν διατηρεῖ τὰ δικαιώματά του ἐπὶ τῆς κατατεθείσης ἀξίας. Ἐὰν τὸ πληρωτέον χρηματικὸν ποσὸν ἀνήκῃ εἰς πρόσωπα, ὑπὸ ἐπιμέλειαν διατελοῦντα, κατατίθεται τοῦτο εἰς τὸ ἐνεχυροδανειστήριον, ἀσφαλίζεται δὲ καὶ διατίθεται κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ ἀστικοῦ νόμου. Ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς εἰς τὴν ἐφημερίδα καταχωρήσεως τῆς πράξεως καταθέσεως, πᾶς πιστωτὴς δύναται νὰ κατάσχῃ τὸ κατατεθὲν ποσὸν, κατὰ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 923 τῆς πολιτικῆς δικονομίας ὁριζόμενα. Ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν προσκαλεῖ διὰ τῆς αὐτῆς ἐφημερίδος ἅπαντας τοὺς ἐγγεγραμμένους ἐνυποθήκους πιστωτὰς ἢ καὶ τοὺς μὴ ἐγγεγραμμένους ν’ ἀναγγείλωσιν ἑαυτοὺς εἰς ὡρισμένον τινὰ ἐπὶ τοῦ πλειστηριασμοῦ ὑπάλληλον. Ἐντὸς τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τῆς κλήσεως ἅπαντες οἱ πιστωταὶ ἀναγγέλλουσιν ἑαυτοὺς ἐνώπιον τοῦ ἐπὶ τῆς κατατάξεως ὑπαλλήλου, οἱ δὲ μὴ ἀναγγελθέντες ἀποκλείονται ἐξ αὐτῆς. Περὶ τῆς κατατάξεως τῶν πιστωτῶν καὶ περὶ τῆς διανομῆς τοῦ κατατεθέντος ποσοῦ ἐνεργοῦνται τὰ ἐν τοῖς ἄρθροις 981–984 καὶ ἑπόμενα τῆς πολιτικῆς δικονομίας ὁριζόμενα· διατηρεῖ δὲ ἕκαστος τῶν πιστωτῶν τὸ ἐπὶ τῆς ἀξίας προνόμιον ἢ ὑποθήκην ὡς ἐκ πλειστηριάσματος ἀκινήτων. Ἐὰν οὐδεὶς ὑπάρχῃ ἔχων προνόμιον ἢ ὑποθήκην ὡς ἐπὶ πλειστηριάσματος ἀκινήτων. Ἐὰν οὐδεὶς ὑπάρχει ἔχων προνόμιον ἢ ὑποθήκην ἐπὶ τοῦ κτήματος, τοῦ διὰ τοῦ κατατεθειμένου κεφαλαίου ἀντιπροσωπευομένου, μετὰ παρέλευσιν τεσσαρακονθημέρου ἀπὸ τῆς εἰς τὴν ἐφημερίδα δημοσιεύσεως τῆς καταθέσεως, αὕτη δύναται νὰ ἀρθῇ παρὰ τοῦ δικαιούχου δι’ ἁπλῆς πρὸς τοὺς συντηρητὰς τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου αἰτήσεως. Τὰ ἄρθρα 36, 37, 38, 39, καὶ 40 καταργοῦνται, αἱ δὲ ἐν αὐτοῖς διατάξεις συνοψίζονται ὡς ἑξῆς.

§36ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τεσσαρακονθημέρου νὰ γείνῃ δύο μηνῶν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§38ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη τὸ 16ον ἄρθρον μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 36, ἔχον ὡς ἑξῆς· Ἄρθρον 36. Πᾶσα ἐν γένει παροχὴ ἀφορῶσα ἐκκλησιαστικὰ κτήματα καὶ πᾶσα περὶ ταύτης ἢ τῶν κτημάτων διένεξις ἀνάγεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, τὰς ἀφορώσας τὰς παροχὰς ἐν γένει τῶν ἰδιωτικῶν κτημάτων ἄνευ διακρίσεως, ἐὰν ταῦτα ὦσιν ἐκκλησιαστικὰ ἢ μή. Τὸ κεφάλαιον κατατίθεται εἰς τὸ ἐνεχυροδανειστήριον ἐπὶ τόκῳ 4%. Ἐπιτρέπεται εἰς τὰ ἐκκλησιαστικὰ συμβούλια νὰ ζητήσωσι τὴν ἄρσιν τοῦ κεφαλαίου καὶ τὴν εἴς τινα τράπεζαν παρακαταθήκην αὐτοῦ, ἂν ἡ τράπεζα αὕτη ὑπόσχεται νὰ πληρώσῃ τόκον ἀνώτερον. Ἐπίσης ἐπιτρέπεται ἡ ἄρσις τοῦ κεφαλαίου αἰτήσει τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ συμβουλίου καὶ ἀδείᾳ τοῦ δικαστηρίου, ὅταν τὸ ἀπαιτοῦσι τὰ συμφέροντα τῶν ἐκκλησιαστικῶν.

§40ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ, καθὼς βλέπετε, ἐξισόνει τὰ ἐνοριακὰ, μοναστηριακὰ, κτητορικὰ καὶ ἐφημεριακὰ κτήματα μὲ τὰ ἰδιωτικά. Ἐπομένως ἐκτὸς τῆς εἰς χρήματα ἀναγωγῆς τῆς προσόδου ἐπιτρέπει συγχρόνως τὴν ἐξαγορὰν καὶ τὴν διανομὴν· ἐκ τούτου θέλει ὑπάρχει βλάβη εἰς τὰ ἐκκλησιαστικὰ συμφέροντα καὶ εἰς τοιαύτην περίστασιν δὲν θέλει γείνει παρὰ νὰ εἰσπραχθῶσι τὰ χρήματα, διότι δὲν ὑπάρχει κοινὴ ἡ ἐξασφάλισίς των. Ἐπομένως σκέψεως δευτέρας γενομένης, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ὑπαχθῇ μὲν ἡ πρόσοδος εἰς τὴν ἀναγωγὴν εἰς χρήματα τῆς ἐτησίας προσόδου, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχουν τὰ χρήματα αὐτὰ, ἀλλ’ ἀπαλλοτρίωτα..... (θόρυβος). Ἐπομένως ἀντὶ τοῦ ἄρθρου τούτου προτείνω τὴν παραδοχὴν τῶν ἑξῆς ἄρθρων· Ἄρθρον 36. Αἱ ἐπὶ τῶν ἐνοριακῶν, μοναστηριακῶν, κτητορικῶν καὶ ἐφημεριακῶν κτημάτων ἕνεκα ἀγροληψίας ἢ ἐμφυτεύσεως ἢ ἐδαφονομῆς εἰς καρποὺς ἀποδιδόμενοι πρόσοδοι μετατρέπονται εἰς χρηματικὰς κατ’ ἔτος ἢ κατὰ διετίαν συμφώνως πρὸς τὰ ἐν τοῖς ἄρθροις 25 καὶ 26 τοῦ ΣΜΔʹ. νόμου ὡρισμένα, ἄνευ ὅμως τῆς ἐκπτώσεως τῶν 25% καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς. Ἡ πρόσοδος ὑπολογίζεται πρὸς 6% ἐπὶ τοῦ ἐκκαθαρισθέντος κεφαλαίου. Τὰ ἄρθρα 37, 38 καὶ 39 καταργοῦνται. Ἐντὸς δύω ἐτῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ὀφείλει ὁ ἀγρολήπτης, ἐμφυτευτὴς ἢ ἐδαφονομεὺς νὰ ζητήσῃ δι’ ἀγωγῆς τὴν εἰς χρήματα μετατροπὴν τῆς προσόδου. Ἐν περιπτώσει δ’ ἀνωφελοῦς παρελεύσεως τῆς προθεσμίας ταύτης τὸ εἰς τὸν ἀγροδότην ἢ κτηματοδότην πληρονόμενον μερίδιον, ἢ ὁ κανὼν διπλασιάζεται μέχρις οὗ ὁ ἀγρολήπτης ἢ ἐμφυτευτὴς ἢ ἐδαφονομεὺς ζητήσῃ τὴν ὡς εἴρηται μετατροπήν. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι σύμφωνα καὶ μὲ τὰ συμφέροντα τὰ ἐκκλησιαστικά· ἑπομένως σᾶς συνιστῶ πολὺ τὴν παραδοχήν του. Ἐζήτησα ἐπ’ αὐτοῦ καὶ τὰς πληροφορίας τῶν ἀντιφρονούντων, οἱ ὁποῖοι καλλίτερα γνωρίζουν αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ τοὺς εὗρον συμφωνοτάτους.

§41ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ ὁ κηδεμὼν τῶν ἐκκλησιαστικῶν, ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐγὼ ἂν ἤμην ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἤθελον ἐνοχληθῆ πολὺ διὰ τὴν ἀντιποίησιν αὐτὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. (γέλως).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσι.

§43ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ἀναγινώσκεται τὸ 41 ἄρθρον, ἔχον ὡς ἑξῆς· Ἄρθρον 41. Καταχρηστικαὶ ἀγροληψίαι, ἐμφυτεύσεις ἢ ἐδαφονομαὶ καὶ εἰκονικαὶ ἐπὶ ἐξωνήσει πωλήσεις εἰσὶν αἱ ὑπὸ τοιοῦτον τύπον γενόμεναι εἰκονικαὶ συμβάσεις, αἱ ὑποκρύπτουσαι ἢ καθυστερουμένην πρόσοδον ἢ ἐξόφλησιν ἢ ἐξασφάλισιν δανείου, ὁσάκις ἡ ἐξ αὐτῶν προκύπτουσα βλάβη ὑπερβαίνῃ τὸ ἥμισυ.

§44ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Διαγράφεται αὐτὸ τὸ ἄρθρον.

§45ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 41 εἶναι σχεδὸν ἀπαράλλακτον μὲ τὸν προηγούμενον νόμον τὸν ΣΜΔʹ. μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι εἰς τὸ τέλος περιέχεται ἡ διάταξις «ὁσάκις ἡ ἐξ αὐτῶν προκύπτουσα βλάβη ὑπερβαίνῃ τὸ ἥμισυ». Αὐτὴ ἡ φράσις φρονοῦμεν ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἀντικαθιστανομένη εἰς ἄλλο ἄρθρον ἄλλως πως· καὶ ἑπομένως ἀφοῦ ἀφαιρεθῇ αὐτὴ εἶναι περιττὸν νὰ ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ ἄρθρον ἐδῶ ἀφοῦ εἶναι εἰς τὸν παλαιὸν νόμον.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§47ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§48ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ἔχω νὰ σᾶς εἴπω καὶ κἄτι τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἶναι σχετικὸν μὲ αὐτό. Νὰ προστεθῇ ἓν ἄλλο ἄρθρον 44 ὡς ἑξῆς. «Ἡ εἰκονικότης τῶν τοιούτων συμβάντων ἀποδεικνύεται ἢ ἐξ αὐτοῦ τοῦ περιεχομένου τοῦ περὶ αὐτῶν συνταχθέντος συμβολαίου, ἢ ἐκ τοῦ προσδιορισμοῦ κανόνος δυσαναλόγου πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος ἢ ἐκ τῆς μικροτάτης ἀξίας τοῦ δῆθεν πωληθέντος κτήματος ἢ ἐξ ἄλλων νομίμων μέσων, ὑποδεικνυόντων βλάβην, ἀπάτην ἢ δόλον.»

§49ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ ὁρισθῶσι τὰ τεκμήρια, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ν’ ἀποδειχθῇ ἡ εἰκονικότης, αὐτὸ θὰ τὸ συμπεράνῃ ὁ δικαστὴς ἐκ διαφόρων τεκμηρίων, τὰ ὁποῖα τοῦ προσάγονται. Τὸ νὰ συγχωρήσητε τινὰ μέσα ἀποδείξεως, τὸ ἐννοῶ, ἀλλὰ τὸ νὰ προσδιορίσητε τὸν τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι τοῦ δικαίου, αὐτὸ εἶναι περιττὸν ὅλως διόλου· ἄλλως τε τὰ ἐκ γεγονότων τεκμήρια τῆς εἰκονικότητος εἶναι τόσον πολλὰ, ὥστε δὲν δύνασθε νὰ τὰ συμπεριλάβητε ὅλα καὶ θέλοντες νὰ τὰ ὁρίσητε θὰ σκοτίσητε μᾶλλον τὴν κρίσιν τοῦ δικαστοῦ.

§50ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε δίκαιον. Τὸ ἄρθρον 44 τῳόντι διαγράφει τὰ μέσα ἐξ ὧν θέλει κάμει ὁ δικαστὴς τὴν σκέψιν του, διότι λέγει ῥητῶς (ἀναγινώσκει τὸ 44 ἄρθρον). Εἰς τὰ νόμιμα μέσα συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ ἀπάτη καὶ ὁ δόλος καὶ ἡ βλάβη καὶ ὅλα αὐτά.

§51ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν εἶναι νομοθετικὴ ἡ φράσις αὐτή. Νόμιμα τεκμήρια νὰ εἴπητε μάλιστα. Λοιπὸν αὐτὸ εἶναι περιττὸν, διότι δὲν ἐκφράζει ὅ,τι θέλετε νὰ ἐκφράσητε.

§52ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐκ περισσοῦ ὅμως ἢ πρὸς περισσοτέραν διασάφισιν ἠθέλησαν νὰ τὸ γράψουν· ἠξεύρω καὶ ἐγώ!........

§53ΣΑΡΑΒΑΣ. Διατί νὰ δεσμεύσωμεν τὴν κρίσιν τοῦ δικαστοῦ διὰ τοιαύτης διατάξεως;

§54ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Λοιπὸν νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρ. 41 καὶ νὰ παραδεχθῇ τὸ 44 τροποποιούμενον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§56ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Εἰς τὸ πρῶτον μέρος δὲν ἔχουν, ἀλλὰ εἰς τὸ δεύτερον.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 44 λαμβάνει τὴν θέσιν τοῦ 41· τὸ 44 ἔχει ὡς ἑξῆς· «ἡ εἰκονικότης τῶν τοιούτων συμβάσεων ἀποδεικνύεται ἢ ἐξ αὐτοῦ τοῦ περιεχομένου τοῦ περὶ αὐτῶν συνταχθέντος συμβολαίου, ἢ ἐκ τοῦ προσδιορισμοῦ κανόνος διὰ ἀναλόγου πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ δῆθεν πωληθέντος κτήματος, ἢ ἐξ ἄλλων νομίμων μέσων ὑποδεικνυόντων βλάβην ἀπάτην ἢ δόλον.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου 41 διὰ τοῦ 44 τούτου ὡς ἀνεγνώσθη νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. — «Ἄρθρον 45. Ἡ ἀκυρότης τῶν συμβάσεων τούτων συνεπάγεται τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι τὸ κτῆμα μένει εἰς τὴν κυριότητα τοῦ εἰκονικοῦ κτηματολήπτου ἢ πωλητοῦ, ὀφείλοντος εἰς τὸν εἰκονικὸν κτηματοδότην ἢ ἀγοραστὴν ἅπαν τὸ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συντάξεως τοῦ συναλλάγματος ὀφειλόμενον ποσόν, ὅπερ ἀποδίδεται εἰς δέκα δόσεις, συμφώνως πρὸς τὰς τροπολογηθείσας διατάξεις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ΣΜΔʹ. νόμου.»

§58ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Καθὼς βλέπετε, κύριοι, τὸ ἄρθρον 45 λέγει, ὅτι ἡ ἀκυρότης ἔχει ἀποτέλεσμα νὰ μένῃ τὸ κτῆμα εἰς τὴν κυριότητα τοῦ εἰκονικοῦ κτηματολήπτου ἢ πωλητοῦ· ἐπωλήθη ἓν κτῆμα εἰκονικῶς, ἐκυρώθη ἡ πώλησις, ἑπομένως φέρει τὴν κατοχὴν τοῦ πωλητοῦ. Ἀλλὰ συγχρόνως ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ φροντίς, ὥστε καὶ ἐκεῖνος ὅστις ἦτο εἰκονικὸς ἀγοραστὴς νὰ λάβῃ τὸ κεφάλαιον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἴχομεν εἰσαγάγει, ἐγένετο τὸ ἑξῆς. Ὁ ἀγρολήπτης λαμβάνων τὸ κτῆμα ὑποχρεοῦται νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἀγροδότην τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον ἐφαίνετο εἰς τὸ συνάλλαγμα τὸ τελευταῖον, εἰς τὸ εἰκονικὸν συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον εἶχε πολλάκις τόκους παρανόμους καὶ ἀνατοκισμούς. Ἑπομένως λέγω, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ ὅλα αὐτὰ νὰ καταπέσουν, ἑπομένως νὰ ἔλθῃ αὐτὸ τὸ ἀρχικὸν κεφάλαιον καὶ ὄχι τὸ ὁποῖον μετὰ ταῦτα ἐγένετο, τὸ ὁποῖον παρουσιάζουν τὰ εἰκονικὰ συμβόλαια. Διὰ τοῦτο ἦλθα νὰ ἀφαιρέσω τὴν τελευταίαν παράγραφον καὶ νὰ προτείνω τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου ὡς ἑξῆς· «ἡ ἀκυρότης τῶν συμβάσεων τούτων συνεπάγεται τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι τὸ κτῆμα μένει εἰς τὴν κυριότητα τοῦ εἰκονικοῦ κτηματολήπτου ἢ πωλητοῦ, ὀφείλοντος εἰς τὸν εἰκονικὸν κτηματοδότην ἢ ἀγοραστὴν τὸ ἀρχικὸν καταβληθὲν κεφάλαιον ἢ τὴν ἀξίαν εἰς καρπούς, ἢ μετὰ τοῦ νομίμου τόκου, μέχρι τῆς συντάξεως τοῦ ὑποβαλλομένου συμβολαίου, ἐὰν οἱ τοιοῦτοι τόκοι ἦναι συνωμολογημένοι ἢ δεδικασμένοι, ἀφαιρουμένων τῶν ἀνατοκισμῶν καὶ παρανόμων τόκων. Τὸ δὲ ποσὸν τοῦτο πληρόνεται ἐπὶ τόκῳ 6% εἰς δέκα ἴσας ἐτησίας δόσεις, ἑκάστη τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἐλλάσων τῶν εἴκοσι δραχμῶν.

§59ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν γνωρίζομεν τίποτε ἀπὸ αὐτὰ κ. ὑπουργέ.

§60ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Τώρα ἀμέσως σᾶς δίδω διασαφήσεις. «Ἐν περιπτώσει μὴ πληρωμῆς τριῶν διαδοχικῶν δόσεων καθίσταται αὐτοδικαίως ἀπαιτητὸν τὸ ὅλον ποσόν.» Ἀκούτατε κύριοι, σᾶς παρακαλῶ (θόρυβος). Τὸ ζήτημα, κύριοι, εἶναι σπουδαῖον, καὶ πραγματικῶς, ἐκτιμῶ τὴν εὐσυνειδησίαν ἐκείνων, οἵτινες εἶπον, ὅτι δὲν ἠξεύρουσι τί θὰ ψηφίσωσιν· ἀλλ’ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, κύριοι, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἡσυχίαν, διότι ἄλλως ποτὲ δὲν θὰ ἠξεύρωμεν τί θὰ ψηφίσωμεν.

§61ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἕκαστος ἔχει εὐθύνην καὶ πρέπει νὰ γνωρίζῃ περὶ τίνος πρόκειται νὰ δώσῃ ψῆφον.

§62Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, ὅτι ἐκτιμῶ τὴν εὐσυνειδησίαν αὐτήν.

§63ΣΑΡΑΒΑΣ. Καλούμενοι εἰς ψήφισιν ἑνὸς νόμου, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τί ψηφίζομεν· σᾶς ὁμολογῶ ἐν συνειδήσει, ὅτι δὲν ἠξεύρω τί γίνεται.

§64Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα νὰ σᾶς εἴπω.

§65ΣΑΡΑΒΑΣ. Διὰ τί δὲν τὰς ἐτυπώσατε τὰς τροπολογίας, ἀλλὰ τὰς φέρετε ἤδη ἐξ ἐφόδου; Ἐγὼ ἀποβάλλω ἀπὸ τὸν ἑαυτόν μου πᾶσαν εὐθύνην.

§66Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐγὼ θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου ὡς μὴ ὑπάρχοντα.

§67Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἔπρεπε τὴν τροπολογίαν νὰ τὴν εἶχεν τυπωμένην (θόρυβος).

§68Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἀκούσατε νὰ σᾶς εἴπω ἐγώ. Ὑπῆρχον εἰς τὴν Κέρκυραν ἀγροληψίαι, λεγόμεναι καταχρηστικαὶ, καὶ πωλήσεις εἰκονικαί· ἐπὶ ἐξωνήσει καταχρηστικαὶ ἀγροληψίαι ἢ ἐδαφονομαὶ ἐλέγοντο αἱ ἑξῆς· εἶχεν εἷς νὰ λάβῃ ὅπως δήποτε, ἀπὸ ἕνα μίαν ποσότητα χρημάτων· αὐτὴ ἡ ποσότης διὰ τόκων καὶ ἀνατοκισμῶν ἐξηκολούθει, ὑποτίθεται, ὅτι ὁ ὀφειλέτης δὲν ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος αὐτό. Λοιπὸν τί ἔλεγεν εἰς τὸν κύριον, τὸν δανειστήν; ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ χρέους σὲ δίδω τὸ κτῆμα, καὶ ἔκαμνε μίαν πώλησιν τοῦ κτήματος αὑτοῦ πρὸς τὸν δανειστήν. Ὁ δανειστὴς δὲ δι’ ἄλλου συμβολαίου ἔδιδε τὸ κτῆμα αὐτὸ εἰς τὸν ὀφειλέτην, ὡς ἀγρολήπτην ἢ ἐδαφονομέα. Αὐτὸς δὲν ὑπῆρχε, καθὼς βλέπετε, πραγματικῶς ἀπ’ ἀρχῆς κύριος, ὁ ἀγροδότης δηλ. ἀλλὰ τὸ κτῆμα ἦτο τοῦ ἀγρολήπτου, τὸ ὁποῖον μετέβαινεν εἰς τὸν νῦν ἀγροδότην ἐν εἴδει ἐγγυήσεως· αὐτὸ λέγεται καταχρηστικὴ ἐμφύτευσις, ἀγροληψία, ἢ ἐδαφονομή· ὑπῆρχε καὶ ἄλλη εἰκονικὴ ἐπὶ ἐξωνήσει πώλησις, ἥτις ἦτον ἡ ἑξῆς· ὤφειλε πάλιν ὁ εἷς πρὸς τὸν ἄλλον, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶχε νὰ πληρώσῃ, τοῦ ἔπερνεν ὁ ἄλλος τὸ κτῆμα ἕως ὅτου ὁ πρῶτος νὰ πληρώσῃ τὰ κτήματά του, καὶ ἐγίνετο εἰκονικὴ πώλησις· καὶ ὅταν ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ ἔπερνε τὸ κτῆμα. Ὅταν λοιπὸν συνετάχθησαν τὰ συμβόλαια τὰ τῆς ἀγοροπωλησίας, τὰ συμβόλαια τῆς εἰκονικῆς πωλήσεως, τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι ἐξωγκωμένα καὶ περιέχουν περισσότερον ποσὸν τοῦ ὀφειλομένου ποσοῦ, διότι μέσα εἰς τὰ συμβόλαια ἐκεῖνα τῆς πωλήσεως ἢ τῆς ἀγορᾶς τῆς εἰκονικῆς ἐτέθη περισσότερον τοῦ ὀφειλομένου ποσοῦ.

§69Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα πῶς θὰ εὑρεθῇ αὐτό;

§70Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν συμβόλαια διηνεκῆ. Τώρα, ἐὰν μείνωμεν εἰς τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει τώρα τὸ ὑπουργεῖον, εἰς τὴν τελευταίαν διάταξιν ὑποχρεώνει τοὺς ὀφειλέτας, οἵτινες ἐπώλησαν ἢ ἔλαβον εἰς καταχρηστικὴν ἀγροληψίαν τὸ κτῆμά των, νὰ πληρώσωσι τὸ ποσὸν καὶ νὰ λάβωσι τὰ κτήματά των ὀπίσω. Τώρα πρέπει νὰ πληρώσουν τὸ χρηματικὸν ποσόν, τὸ ὁποῖον ὀφείλουν κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ τελευταίου συμβολαίου, ἐν ᾧ αὐτὸ εἶναι ἐξωγκωμένον, ἢ πρέπει νὰ πληρώσωσι τὸ ἀρχικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ ὀλιγώτερον παρὰ τὸ νέον. Αὐτὸ βλέπετε, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν χωρικῶν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 45. Λοιπὸν τὸ ἀναγινώσκομεν ὅπως ἐτροποποιήθη. «Ἡ ἀκυρότης τῶν συμβάσεων τούτων συνεπάγεται τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι τὸ κτῆμα μένει εἰς τὴν κυριότητα τοῦ εἰκονικοῦ κτηματολήπτου ἢ παλαιοῦ, ὀφείλοντος εἰς τὸν εἰκονικὸν κτηματοδότην ἢ ἀγοραστὴν τὸ ἀρχικῶς καταβληθὲν κεφάλαιον ἢ τὴν ἀξίαν εἰς καρποὺς ἀρχικῶς ὀφειλομένων περιοχῶν μετὰ τοῦ νομίμου τόκου μέχρι τῆς συντάξεως τοῦ προσβαλλομένου συμβολαίου, ἐὰν οἱ τοιοῦτοι τόκοι ᾖναι συνωμολογημένοι ἢ δεδικασμένοι, ἀφαιρουμένων τῶν ἀνατοκισμῶν καὶ παρανόμων τόκων. Τὸ δὲ ποσὸν τοῦτο πληρόνεται ἐπὶ τόκῳ 6% εἰς 10 ἴσας ἐτησίας δόσεις, ἑκάστη τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἐλάσσων τῶν εἴκοσι δραχμῶν. Ἐν περιπτώσει μὴ πληρωμῆς τῶν διαδοχικῶν δόσεων καθίσταται αὐτοδικαίως ἀπαιτητὸν τὸ ὅλον ποσόν.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§72ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον μὲ τὴν τροπολογίαν. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 53. «Ἐπὶ τῶν πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Ἰονίου Κώδηκος διηνεκῶν ἀγροληψιῶν τὸ ἀγροτικὸν κτῆμα κατὰ τὴν διάλυσιν τῆς ἀγροληψίας περιέρχεται εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν κυριότητα τοῦ κεκτημένου τὴν μείζονα μερίδα τῆς συνιδιοκτησίας, ἐπὶ ἀποζημιώσει τοῦ ἔχοντος τὴν ἐλάσσονα μερίδα, κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τῶν ἄρθρων 56 καὶ 59, δύναται ὅμως ὁ ἔχων τὴν ἐλάσσονα μερίδα νὰ λάβῃ αὐτούσιον τὴν μερίδα του, ἐὰν τὸ προτιμᾷ. Αὐτὸ γίνεται καὶ μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ ἰονίου Κώδηκος συναφθεισῶν ἀγροληψιῶν καθ’ ἃς ὑπάρχει συμπεφωνημένη ἡ συγκυριότης τοῦ ἀγρολήπτου· ἐὰν ὅμως οὗτος ἐξετέλεσεν ἁπάσας τὰς διὰ τοῦ συναλλάγματος ἀναδεχθείσας ὑποχρεώσεις ὡς πρὸς τὴν καλλιέργειαν.»

§74Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνταῦθα, κύριοι, γίνεται ἡ ἑξῆς τροποποίησις· πρὸ τῶν λέξεων «τὸ αὐτὸ γίνεται» νὰ τεθῇ «ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ ἀγρολήπτου ......» «Ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης δὲν προσκαλέσῃ κατὰ τὰ ἀνωτέρω τὴν διάλυσιν, ἐπιφυλάττονται τῷ ἀγροδότῃ πάντα τὰ ἐκ τοῦ συναλλάγματος καὶ τῶν νόμων προκύπτοντα δικαιώματα.»

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§76ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη τὸ ἄρθρον ὅπως ἐτροποποιήθη. Ἄρθρον 56. Αἱ ὑπὸ τῶν ἄρθρων 53 καὶ 54 ὁριζόμεναι ἀποζημιώσεις συνίστανται εἰς τὴν κατ’ ἐκτίμησιν ἀξίαν τοῦ λαμβανομένου μεριδίου τοῦ κτήματος τοῦ κατὰ τὰ ἐγχώρια ἔθιμα εἰς τὸν ἀποζημιωθησόμενον ἀνήκοντος. Πρὸς ἐκτίμησιν δὲ τοῦ κτήματος λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐν τῷ καιρῷ τῆς ἐκτιμήσεως ἀξία αὐτοῦ, συνυπολογιζομένης ὑπὲρ τοῦ ἀγρολήπτου καὶ τῆς ἀξίας τῶν παρ’ αὐτοῦ γενομένων ἀναγκαίων οἰκοδομῶν, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὴν καλλιέργειαν. Προσέτι καὶ τῶν μὴ ἀναγκαίων ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὴν διάλυσιν ζητήσει ὁ ἀγροδότης. Συμψηφίζεται δὲ ὑπὲρ τοῦ ἀγροδότου ἡ ἀξία πάσης ἐμφυτευτικῆς ἢ ἐδαφονομικῆς παροχῆς, εἰς ἣν τυχὸν τὸ ἀγροληπτικὸν κτῆμα ὑπόκειται πρὸς αὐτόν.

§78ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. «Ἄρθρον 57. Ὁ ἀγρολήπτης ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ΣΜΔʹ. νόμου δύναται νὰ παραιτηθῇ παντὸς ἐπὶ τοῦ κτήματος δικαιώματος ὑπὲρ τοῦ ἀγροδότου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὗτος ἀποβάλλει πᾶν δικαίωμα κατὰ τοῦ ἀγρολήπτου λόγῳ καθυστερούντων ἐπὶ τοῦ κτήματος μεριδίων.

§80Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ προτείνω ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ μέρος ἐκεῖνο, ὅπου λέγει «ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ΣΜΔʹ. νόμου», καὶ εἰς τὸ τέλος νὰ βάλωμεν «μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1867.»

§81ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον αὐτὸ παρεδέχθη ὅπως ἐτροποποιήθη. Ἄρθρον 58. Ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης δὲν ἔχῃ συγκυριότητος δικαίωμα, λαμβάνει κατὰ τὴν διάλυσιν τῆς ἀγροληψίας τὴν ἐν τῷ καιρῷ αὐτῆς ἐπελθοῦσαν ἐκ τῆς καλλιεργείας αὔξησιν τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος. Ἐὰν ὅμως τὸ ἀγροληπτικὸν κτῆμα ἐκαλλιεργήθη ἐν μέρει μόνον, τότε ἡ ὡς ἐκ τῆς καλλιεργείας τοῦ λοιποῦ μέρους βλάβη τοῦ ἀγροδότου συμψηφίζεται εἰς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ὀφειλομένην ἀποζημίωσιν διὰ τὸ καλλιεργηθὲν μέρος.

§83Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ τελευταῖον, «Ἐὰν ὅμως τὸ ἀγροληπτικὸν κτῆμα ἐκαλλιεργήθη ἐν μέρει μόνον, τότε ἡ ὡς ἐκ τῆς καλλιεργείας τοῦ λοιποῦ μέρους βλάβη τοῦ ἀγροδότου συμψηφίζεται εἰς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ὀφειλομένην ἀποζημίωσιν διὰ τὸ καλλιεργηθὲν μέρος». Νομίζομεν ὅτι εἶναι περιττὸν καὶ πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ.

§84ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὸ παλαιὸν ἄρθρον ἔλεγεν. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν διαλύονται αἱ ἀγροληψίαι, δὲν χάνεται τὸ δικαίωμα τῆς συγκυριότητος, καὶ ὅτι πρέπει ἐκτὸς τοῦ ὅτι θ’ ἀποδώσῃ τὸ ὀφειλόμενον ὁ ἀγροδότης διὰ τὴν ἐπαύξησιν τοῦ κτήματος, ν’ ἀποδώσῃ λόγῳ δωρεᾶς τὸ 20 τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος, διότι ὁ ἀγρολήπτης ἀποβάλλει τὸ δικαίωμα τῆς κατοχῆς· αὐτὸ ἐθεωρήθη ὡς ὑπερβολικὸν, καὶ ἀπῄτησαν οἱ σχετικοὶ ἀγρολῆπται ν’ ἀφαιρεθῇ. Ἐπειδὴ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ἦτον ἀνάγκη νὰ συμβιβασθῶμεν, εἰς αὐτὸ ἡμεῖς ὑπεχωρήσαμεν καὶ ἔμεινε τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει ἐδῶ.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν ἀπάλειψιν;

§86ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 65. Περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς πληρωμῆς τοῦ ὀφειλομένου κεφαλαίου καὶ τῶν τόκων, περὶ τῶν δικαιωμάτων τρίτων κατὰ τοῦ κτηματοδότου, τῶν ἐνασκουμένων ἐπὶ τοῦ ὀφειλομένου κεφαλαίου τῆς καταθέσεως αὐτοῦ εἰς τὸ ἐνεχειροδανειστήριον τῆς διαδικασίας κτλ. ἰσχύουσιν οἱ ὁρισμοὶ τῶν ἄρθρων 16–23 καὶ 61.

§88ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ τέλος νὰ βάλλητε «τοῦ ΣΜΔʹ. Νόμου.»

§89ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη. Ἄρθρον 66. Οἱ πρὸ τοῦ παρόντος νόμου ὑπάρχοντες ἐμφυτευταὶ ἢ ἐδαφονομεῖς δύνανται ἐντὸς ἔτους, ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ, νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ κτῆμα εἰς τὸν κτηματοδότην, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκ μέρους αὐτοῦ ἀποζημιώσεως διὰ τὰς τυχὸν γενομένας παρ’ αὐτῶν βελτιώσεις ἢ προσαυξήσεις τοῦ κτήματος, ἐκτὸς ἂν πρόκειται περὶ ἐκτάκτων βελτιώσεων σχετιζομένων μὲ τὴν καλλιέργειαν καὶ ἀναγκαίων, ἂν δὲ τὸ κτῆμα κατέστη χεῖρον ἐκ πταίσματος τοῦ ἐδαφονομέως ἢ ἐμφυτευτοῦ, ὑποχρεοῦται οὗτος εἰς ἀνόρθωσιν τῆς βλάβης.

§91ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἡ τροπολογία νὰ διαγραφῇ.

§92ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροπολογία πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ, ὅπου λέγει ἐδῶ «οἱ πρὸ τοῦ παρόντος νόμου, μέχρι τέλους» δηλ. ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον, διότι παρῆλθε τὸ ἔτος, καὶ πρέπει νὰ μείνῃ ὅπως ἦτον εἰς τὸ παλαιόν.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ὅπως ἦτον εἰς τὸ παλαιὸν ἄρθρον.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὡς ἦτον εἰς τὸ παλαιόν. Ἄρθρον 68 ὁ ἀγρολήπτης, ἐμφυτευτὴς ἢ ἐδαφονομεὺς δύναται ἄνευ βλάβης τοῦ ἰδίου δικαιώματος νὰ ἐκποιήσῃ εἰς ἄλλους τὰ ἐπὶ τοῦ ὑποτελοῦς κτήματος δικαιώματά του· ἐπιδιδομένου ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς συντάξεως ἀντιγράφου τοῦ σχετικοῦ συμβολαίου εἰς τὸν ἀγροδότην ἢ κτηματοδότην διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος ἐπιμελείᾳ τοῦ εἰς ὃν περιέρχεται τὸ κτῆμα ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος τῆς συναλλαγῆς. Ἐδῶ λέγω εἶναι μία δήλωσις ὅτι ἡ ἀκυρότης τῆς συναλλαγῆς, ἐὰν γείνῃ μετὰ ταῦτα, νὰ γείνῃ χωρὶς νὰ ἐπιφέρῃ βλάβην εἰς οὐδὲν τῶν συναλλαξαμένων μερῶν.

§95ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττὸν τοῦτο.

§96Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσα ἐννοοῦνται οἴκοθεν εἶναι περιττὸν νὰ τὰ προσθέτωμεν, διότι μᾶλλον συγχίζομεν παρὰ τὰ διασαφίζομεν.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§98ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει. Τὸ ἄρθρον 70 καταργεῖται.

§100ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ καταργηθῇ, ἀλλὰ νὰ τροπολογηθῇ οὕτω. «Ἡ εἰς τὰς καλλιεργείας τοῦ κτήματος ἐπελθοῦσα αὔξησις τῆς ἀξίας αὐτοῦ, δύναται νὰ ζητηθῇ ὑπὸ τοῦ ἀγρολήπτου, ἢ ἐμφυτευτοῦ καὶ ἐπὶ τῆς πρὸ τοῦ 1866 δικαστικῶς γενομένης ἐπανελεύσεως ἀγροληπτικῶν ἢ ἐμφυτευτικῶν ἢ ἐδαφονομικῶν κτημάτων ἐκτὸς ἐὰν δικαστικῶς ἀπεῤῥίφθησαν ἢ ἐὰν παρεγράφησαν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Ἀστικοῦ νόμου ἢ ἂν ὑπάρχῃ ἐναντία συμφωνία». Ἐδῶ κατηργήθη· ἀλλὰ ἡ κατάργησις συνοδεύεται καὶ μὲ ἄλλα τινά· διότι δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ ὅτι ἡ περίστασις, καθ’ ἣν τὸ κτῆμα περιῆλθε πρὸ τοῦ 66 δὲν συμπεριλαμβάνει τὴν αὔξησιν τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος καὶ τοῦτο ἐγέννησε ἀμφιβολίαν εἰς τὴν Κέρκυραν, μόλον ὅτι κατ’ ἐμὲ δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία. Λοιπὸν κρίνω εὔλογον νὰ γείνῃ ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον, ὅπως τὸ ἐτροποποίησε).

§101ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 70 δὲν κατηργήθη, ἀλλὰ παρεδέχθη, ὅπως ἐτροποποιήθη. Ἄρθρον 78. Ἡ διὰ τοῦ ἄρθρου 75 τοῦ ΣΜΔʹ. Νόμου χορηγουμένη προθεσμία πρὸς ἐγγραφὴν τῶν δυνάμει προγενεστέρων νόμων ὑφισταμένων προνομίων καὶ ὑποθηκῶν ἀντικαθίσταται διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου τῆς 19 Ἰανουαρίου 1867 εἰσαχθείσης.

§103ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ ἐπειδὴ ὁ νόμος δίδει ἑνὸς ἔτους προθεσμίαν, ἐννοεῖται ὅτι θὰ γείνῃ αὔξησις προθεσμίας· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι σαφέστερον θὰ ᾖναι, ἐὰν ἐκεῖ ὅπου λέγει «ἀντικαθίσταται διὰ τῆς ὑπὸ νόμου τῆς 19 Ἰανουαρίου 1867 εἰσαχθείσης» νὰ εἴπωμεν «παρατείνεται ἐπὶ 4 ἔτη ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου».

§104ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη, ὅπως ἐτροποποιήθη. Ἄρθρον 19. Τὰ μερίδια ἀγροληπτικῶν καὶ οἱ κανόνες ἐμφυτευτικῶν ἢ ἐδαφονομικῶν κτημάτων κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη ὀφειλόμενα ἀπολαμβάνουσι τὸ αὐτὸ προνόμοιον τοῦ ἐδαφ. 5 τοῦ ἄρθρου 941 τῆς πολιτικῆς δικονομίας, ἐπὶ τῶν καρπῶν τοῦ κτήματος, ἐξ οὗ ὁ κανὼν ἢ τὰ μερίδια πηγάζουσιν.

§106ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 80. Πρὸς πληρωμὴν τῶν ἤδη ὀφειλομένων μεριδίων ἀγροληπτικῶν καὶ κανόνων ἐμφυτευτικῶν ἢ ἐδαφονομικῶν κτημάτων ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 998 τῆς πολ. δικονομίας. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§109ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, ὑπάρχει.

§110ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἡ ἀλήθεια εἶναι, κύριοι, ὅτι ἐν Κερκύρᾳ ὡς ἐκ τοῦ εἴδους τῆς ἰδιοκτησίας, περὶ τοῦ ὁποίου ἤδη ἔχετε γνῶσιν, ἀνεφύη πάντοτε ἡ ἀνάγκη καταναγκαστικῶν μέσων, ὅπως οἱ γεωργοὶ πληρόνωσι τοὺς ἰδιοκτήτας. Διότι, καθὰ ἠξεύρετε, κύριοι, ὁ ἰδιοκτήτης δὲν λαμβάνει αὐτούσιον τὸν καρπὸν, δὲν ἔχει οὔτε τὴν κατοχὴν τοῦ κτήματος, ἀλλὰ τὴν ἔχει ὁ γεωργός· ὅταν δὲ ὁ καρπὸς τῶν ἐλαιῶν γίνεται ἔλαιον, τότε δίδεται τῷ ἰδιοκτήτῃ. Ἕνεκα λοιπὸν τοῦ εἴδους τῆς ἐν Κερκύρᾳ ἰδιοκτησίας, τὸ ὁποῖον μᾶς ἠνάγκασε νὰ παραδεχθῶμεν ἐξαιρετικοὺς νόμους, δικαιολογοῦνται ἔκτακτα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐνεκρίθησαν πάντοτε ἀναγκαῖα πρὸς εἴσπραξιν τῶν προϊόντων. Τοιαῦτα μέσα ἄλλοτε ἦταν δύο, τὸ προνομιοῦχον λεγόμενον ἔνταλμα καὶ ἡ προσωπικὴ κράτησις. Ἀμφότερα τὰ μέσα ταῦτα ἀποκρούω.

§111ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί διαφέρει τὸ ἓν ἀπὸ τὸ ἄλλο;

§112ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Τὸ προνομιοῦχον ἔνταλμα ἐλάμβανεν ἀπὸ τὸ δικαστήριον ὁ ἰδιοκτήτης, δι’ αὐτὸ ἠδύνατο νὰ κατάσχῃ τὴν κινητὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ ὀφειλέτου. Ἀποκρούω, κύριοι, καὶ τὰ δύο αὐτὰ μέσα· οὐδὲ εἶναι δυνατὸν, οὔτε ὀρθὸν νὰ προταθῶσιν εἰς Ἑλληνικὴν Βουλήν· οὐχ ἧττον ὅμως μένει πάντοτε ἡ ἀνάγκη ἑνὸς μέτρου, ὅπως οἱ ἰδιοκτῆται εἰσπράττωσι τὰ προϊόντα αὐτῶν· καθότι πάντοτε ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ μέτρον τῆς πολιτικῆς δικονομίας τῆς κατασχέσεως καὶ διὰ τὸ πολυδάπανον καὶ τὸ πολύπονον δὲν εἶναι κατάλληλον. Ἐπαναλαμβάνομεν, δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, ὅτι πρόκειται περὶ ἐξαιρετικοῦ δυστυχῶς εἴδους ἰδιοκτησίας. Τούτου ἕνεκα ἐσκέφθην, κύριοι, ὅτι δυνάμεθα νὰ παρακαλέσωμεν τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἀποσύρῃ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 80 καὶ νὰ τὴν ἀντικαταστήσῃ διὰ τῆς ἑπομένης. «Ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης ἢ ἐκμισθωτὴς, ὁ ἐμφυτευτὴς ἢ ἐδαφονομεὺς μετὰ παρέλευσιν δύω μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς πληρωμῆς, δὲν πληρώσῃ ὁλόκληρον τὸ μίσθωμα ἢ τὸν κανόνα δικαιοῦται ὁ κύριος τοῦ τμήματος νὰ ζητήσῃ τὴν διάλυσιν τῆς μισθώσεως, ἀγροληψίας, ἐμφυτεύσεως ἢ ἀγρονομῆς καὶ νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ κτῆμα ἐλεύθερον παντὸς βάρους δι’ ἁπλῆς κλήσεως ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδικείου, ἐπιφυλάσσεται δὲ ἀκολούθως εἰς τὸν ἁρμόδιον ἐκμισθωτὴν ἢ ἐμφυτευτὴν ἡ τῆς συγκυριότητος ἀγωγὴ ἐὰν ἔχῃ τοιαύτην ἐπὶ τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων. Ἐὰν προτείνετε ἄλλο μέσον ὅπως δυνηθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ εἰσπράττωσι τὰ προϊόντα, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ παραδεχθῶμεν. Οὐδεμία ἀμφιβολία, κύριοι, ὅτι τὸ συμβόλαιον τῆς ἀγροληψίας, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ συνηθέστερον ἐν Κερκύρᾳ εἶναι ἓν εἶδος μισθώσεως· διότι ὁ ἰδιοκτήτης δίδει τὸ κτῆμα εἰς τὸν γεωργὸν, ὅστις τὸ καλλιεργεῖ ἀποδίδων ποσοστὸν μέρος τῶν καρπῶν, ἐνίοτε ἔχει δικαίωμα συνιδιοκτησίας ὁ ἀγρολήπτης, οὐχὶ δὲ πάντοτε. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐπεφυλάξαμεν εἰς τοὺς ἀγρολήπτας, ἀφ’ οὗ εἶναι εἶδος μισθώσεως, καθὼς ὅταν ὁ μισθωτὴς ἢ ὁ ἐνοικιαστὴς μιᾶς οἰκίας δὲν πληρόνῃ τὸ ἐνοίκιον, δικαιοῦται νὰ τὸν ἐκβάλῃ ὁ κύριος τῆς οἰκίας, οὕτω, πιστεύω, ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ δικαιοῦται νὰ πράξῃ καὶ ὁ ἀγροδότης. Ἡ ἀρχὴ ὑπῆρχεν εἰς τὸν νόμον, ἀδιάφορον ἡ προθεσμία· τώρα πρόκειται περὶ ἐξαιρετικοῦ εἴδους ἰδιοκτησίας, πρέπει λοιπὸν νὰ εὕρωμεν ἐξαιρετικὸν μέσον πρὸς εἴσπραξιν τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα πάντοτε ὑπάρχουσιν εἰς χεῖρας τοῦ γεωργοῦ καὶ οὐχὶ τοῦ κυρίου τῶν κτημάτων. Ἡ διάταξις αὕτη ἐννοῶ εἶναι ὀλίγον αὐστηρά, ἀλλ’ ἐπίσης αὐστηρὸν εἶναι νὰ μὴ ἔχω μέσον νὰ εἰσπράξω τὰ εἰσοδήματά μου· ὁ τίμιος ἀγρολήπτης, ὁ τίμιος γεωργὸς δὲν φοβεῖται ποτὲ νὰ ἔβγῃ ἀπὸ τοῦ κτήματος· διότι τῷ δίδεται δίμηνος προθεσμία μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ μισθώματος νὰ πληρώσῃ· θὰ φοβηθῇ ὁ ἰδιότροπος ἀγρολήπτης, ὁ γεωργὸς ἐκεῖνος, ὅστις ἔχει κατὰ νοῦν νὰ ἰδιοποιηθῇ τὴν ἀλλοτρίαν ἰδιοκτησίαν. Πιστεύω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι δὲν ἔχει τίποτε ἄδικον ἡ πρότασις αὕτη, ἄλλως τε, ἐὰν ἄλλο τι μέσον μᾶς ὑποδείξητε, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ τὸ δεχθῶμεν. Ἐν ὅσῳ ἐγίνετο σύσκεψις περὶ τοῦ μέσου, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 80, τοῦ προτεινομένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς κυβερνήσεως, ἐῤῥέθη ὑπό τινος ἡ ἑξῆς ἰδέα· νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον μία ποινικὴ ῥήτρα, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ γεωργὸς δὲν πληρώσῃ ἐντὸς δύω μηνῶν νὰ καταδικάζηται εἰς πληρωμὴν τοῦ διπλασίου. Σᾶς ὑποβάλλω καὶ τὴν σκέψιν ταύτην· σᾶς παρακαλῶ ἐν τῇ συζητήσει, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ, νὰ μὴ λησμονήσητέ ποτε, ὅτι πρόκειται περὶ ἐξαιρετικοῦ εἴδους συγκομιδῆς.

§113Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ διπλάσιον πῶς θὰ τὸ εἰσπράξῃ;

§114ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ μέσων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτελεσθοῦν ποτέ, ἀλλὰ πρόκειται νὰ εὕρωμεν ἓν φόβητρον, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ εἰσπράξωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν μας Ἡμεῖς ὑποβάλλομεν αὐτὸ, ἐάν τις ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ ἐξεύρῃ ἓν ἄλλο μέσον, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ τὸ δεχθῶμεν· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ γίνῃ χωρὶς νὰ καταστραφῇ ἡ ἰδιοκτησία ἐν Κερκύρᾳ, χωρὶς νὰ εἴπητε καθαρὰ δὲν θέλομεν νὰ ὑπάρχωσιν ἰδιοκτησίαι ἐν Κερκύρᾳ, εἶναι νὰ μένωσι τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι· διότι τότε ἡ ἰδιοκτησία μας εἶναι πάντοτε εἰς χεῖρας τῶν γεωργῶν, ἡμεῖς δὲ δὲν ἔχομεν ποτὲ δύναμιν νὰ εἰσπράξωμεν. Αὐτὸ τοῦτο ὡμολόγησαν, ὅσοι ἐξ ἡμῶν ἦλθον ἐν Κερκύρᾳ καὶ εἶδον τὰ πράγματα· διότι, ἐὰν ἀκροασθῆτε οἱονδήποτε φίλον σας ἐλθόντα ἐν Κερκύρᾳ, θέλει σᾶς εἴπει ὅτι οἱ βουλευταὶ οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὸ τὸ ἐξαιρετικὸν μέσον ἔχουσι δίκαιον. Αὐτὸ ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ.

§115ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Ἂς ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς, κ. πρόεδρε.

§116ΤΙΝΕΣ. Ἦλθε· τί ἔχεις νὰ εἰπῇς;

§117ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Εἶσθε κατὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως;

§118ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Εἶμαι καὶ κατὰ τῶν προνομίων. Κύριοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἔχει ἓν ἄρθρον 19, εἰς τὸ ὁποῖον παρατηρεῖ κανεὶς, ὅτι ἐνυπάρχουσιν ἔκτακτα μέτρα. Ἔκτακτον πρᾶγμα εἶναι καὶ τόσον ἔκτακτον καὶ ἐπικίνδυνον, ὥστε κανεὶς δὲν ἐτόλμησε ν’ ἀναφέρῃ τὴν λέξιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἐν αὐτῷ, ἀλλὰ παραπέμπουν εἰς ἓν ἄρθ. τῆς Πολ. Δικον. τὸ ὁποῖον ἐγὼ θεωρῶ ἀναγκαῖον, ἀλλ’ εἰς περιστάσεις καθ’ ἃς ὅτε ἐκμισθωτὴς καὶ ὁ κύριος ἐσυμφώνησαν περὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ ἐκμισθώματος. Ποῖα λοιπὸν σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου καὶ τῆς περιστάσεως ταύτης; Ὅταν συναινέσῃ ὁ ἐκμισθωτὴς νὰ ὑποβληθῇ εἰς δεσμὸν, καθ’ ἣν περίπτωσιν καθυστερήσῃ μίαν δόσιν, δύναται νὰ εἴπῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν διάταξιν πρέπει νὰ ὑποβάλωμεν καὶ τοὺς ἀγρολήπτας; Τόσον δὲ εἶναι βέβαιον, ὥστε οὐδὲ ὁ κ. Παραμυθιώτης ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὸ τὸ μέτρον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, παρεδέχθη ὅμως καὶ ἐπρότεινεν ἄλλα δύω, τρία μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐκ πρώτης ἀφετηρίας φαίνονται, ὅτι δὲν κάμνουν τόσην ἐντύπωσιν ὡς ἡ προσωπικὴ κράτησις· ἐπρότεινεν ἓν μέτρον, ὅτι ἀποκρούει μὲν τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξασφαλισθοῦν τὰ δικαιώματα τῶν ἀγροδοτῶν. Καὶ ποίαν ἐξασφάλισιν ἐπρότεινεν; ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ ἀγρολήπτης ἢ ἐκμισθωτὴς δὲν πληρώσῃ τὸ μίσθωμα, τότε νὰ λαμβάνῃ ὁ ἀγροδότης ἐλεύθερον παντὸς βάρους ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ὑπόκηται εἰς τὰς διατάξεις, καὶ ἐπιφυλάσσεται τὸ δικαίωμά του ὁ ἀγρολήπτης. Τοῦτο εἶναι περισσότερον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Ἐδῶ τὸν ἀπογυμνοῦσι τὸν ἀγρολήπτην τῆς ἰδιοκτησίας του καθ’ ὁλοκληρίαν· καὶ ἐὰν μὲν ᾖνε πένης ἠθέλατε τὸν καταστήσει πενέστερον, παρὰ διὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Συλλογισθῆτε τοῦτο καλά· κύριοι, ἔχομεν συντηρητικὴν κατάσχεσιν· ἔχομεν ἐκποίησιν καρποῦ, ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν τοῦ καρποῦ, καὶ ὅλα τὰ λοιπὰ μέσα. (θόρυβος) ὅταν λέγωμεν συντηρητικὴν κατάσχεσιν ἐννοοῦμεν πρόληψιν παντὸς κακοῦ· ὅταν ὁ ὀφειλέτης ᾖνε ἀφερέγγυος, ἔχετε τὰ μέσα τῆς ἐξασφαλίσεως· ἀλλὰ δὲν θέλετε νὰ κοπιάζητε, ἀλλὰ νὰ ἐκφοβίζητε· καὶ ὅλος αὐτὸς ὁ νόμος εἶναι μία ἐκφόβισις τῶν δυστυχῶν αὐτῶν χωρικῶν. (θόρυβος) Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτὸ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπρότειναν, κατ’ ἐμὲ εἶναι σκληρότερον καὶ ἀπανθρωπότερον, καὶ βαρβαρώτερον, καὶ ἀποκαθιστᾶτε ἕνα ἄνθρωπον ἐλεεινὸν, ἄθλιον, καὶ ἄξιον οἴκτου καὶ ἐλέους. Πιστεύω, ὅτι θέλετε ἀποκρούσει καθ’ ὁλοκληρίαν αὐτὴν τὴν πρότασιν, διότι ἄλλως ἀποξενοῦτε τὸν δυστυχῆ χωρικὸν τῆς ἰδιοκτησίας του. Ἔρχεται ὅμως καὶ τὸ δεύτερον μέτρον, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι δὲν τὸ προτείνει αὐτὸς, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ περὶ ποινικῆς ῥήτρας· αὐτὸ εἶναι ἔτι ἐλεεινότερον. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ πληρώσητε πέντε; νὰ μοῦ πληρώσητε δέκα· δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ ἕνας ἄνθρωπος νὰ μὴν ᾖνε εἰς θέσιν νὰ πληρώσῃ ποτέ. Δὲν ἔχουν ἀνάγκην ἐξηγήσεων μεγαλειτέρων αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως καὶ τῆς μικρᾶς συζητήσεως ἐπείσθη πᾶς τις ἐξ ἡμῶν, ὅτι θέλουν νὰ ἐπαναφέρουν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐπὶ τῆς προστασίας τῆς Ἀγγλίας. Μὴ θέλετε νὰ στενοχωρήσητε πτωχὰ πρόσωπα, νὰ τοὺς ἀναγκάσητε καὶ τοὺς φέρετε εἰς τόσην ταπεινὴν καὶ ἐλεεινὴν θέσιν ἀπέναντι τοῦ νόμου, ὅστις ὑπαγορεύει τὴν ἰσότητα μεταξὺ πολιτῶν Ἑλλήνων.

§119ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Νὰ συμπεράνω καὶ ἐγώ, διότι ὁ προλαλήσας δὲν ἐσυμπέρανε. Ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ λόγου τοῦ κυρίου προλαλήσαντος, ἰδιοκτησία νὰ μὴν ὑπάρχῃ; Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι μόνον ἂν πρόκηται νὰ θέσωμεν ἢ ὄχι τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ὅπως πεισθῶσιν, ὅτι ὑπάρχει νόμος, ὅτι ὑπάρχει δικαιοσύνη, καὶ ὅτι ὑπὸ τὴν ἑλληνικὴν κυβέρνησιν καὶ πάλιν πρέπει ὁ καθεὶς νὰ ἐκτελῇ τὰς ὑποχρεώσεις του. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, θὰ ἔχωμεν ἰδιοκτησίαν εἰς τὴν Κέρκυραν; ναὶ ἢ ὄχι; Ἐπροτείναμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν· αὐτὴ ἡ προσωπικὴ κράτησις ὑπῆρχεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, καὶ ὅταν ἕνας θεσμὸς ὑπάρχῃ εἰς ἕνα τόπον πρέπει νὰ ἔχῃ τοὺς λόγους του. Ἡ ὕπαρξις ἑνὸς νόμου, ἑνὸς θεσμοῦ, ὑποθέτει κοινωνικὰς ἀνάγκας. Δὲν ἀπαντῶ εἰς τὰς ἐκφράσεις τοῦ προλαλήσαντος. Τὰ ἐπίθετα βάρβαρος καὶ λοιπὰ ἀφίνω εἰς αὐτόν. Ἔγεινεν ἡ ἕνωσις, ἔγεινεν ἡ ἀφομοίωσις· ἀφῃρέθη καὶ ὁ νόμος ὁ προσδιορίζων τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ὁ λαὸς πλανώμενος ἀπὸ τοὺς ἀγύρτας ἐστοχάσθη, ὅτι τέλος πάντων δύναται ἐλευθέρως ν’ ἁρπάσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ ἄλλου. Αὐτὴ ἡ ἰδιοκτησία σήμερον εἶναι τὸ ἕρμαιον αὐτῆς τῆς τάξεως τῶν ἀνθρώπων· μάρτυρες ὑπάρχουν ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ περιβόλου· προσκαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν νὰ εἴπῃ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκετο ἡ Κέρκυρα εἰς τὰ 65. Ἐνθυμοῦμαι ἐγὼ ὁ ἴδιος· ἐπήγαινον οἱ δυστυχεῖς κάτοικοι ζητοῦντες ὀλίγον ἔλαιον ἀπὸ τοὺς χωρικούς· καὶ ἐξεύρετε αὐτοὶ τί ἀπαντοῦσαν; ἔχετε gaz, φάγετε gaz. Ἐπαναλαμβάνω· τὸ ζήτημα εἶναι ἐὰν θὰ ἔχωμεν ἰδιοκτησίαν ναὶ ἢ ὄχι εἰς Κέρκυραν, ἂν θὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ λαὸς πιστεύων ὅτι ἡ λῃστεία τῷ ἐπιτρέπεται. Καὶ λέγουν, ὅτι ἔχομεν τὰ μέσα τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας πρὸς εἴσπραξιν, ἀλλὰ τὰ μέσα ταῦτα εἶναι μηδέν· καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι εἰς τὴν Κέρκυραν ὑπάρχει τάξις ἀνθρώπων, καὶ ἐπικαλοῦμαι ἐκ νέου τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Μήλιου καὶ τοῦ κυρίου Ζαήμη, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν καλῶς τὴν Κέρκυραν, ὑπάρχουν ἄνθρωποι εἰς τὴν ἐξοχὴν Κερκύρας ζητοῦντες ν’ ἁρπάσουν τὴν περιουσίαν τοῦ ἄλλου, ἄσωτοι, ὀκνηροὶ, τὰ σπήτια των εἶναι γυμνὰ, καὶ ὅταν φθάσῃ ὁ ἐλαιοκαρπὸς τὸν συλλέγουν, καὶ ἢ τὸν πωλοῦν ἀμέσως ἢ τὸν κρύπτουν, ἢ ἄλλως τὸν διαθέτουν, ὁ δὲ ἰδιοκτήτης, τί θὰ κάμῃ ὁ πτωχὸς οὗτος ἰδιοκτήτης; εὑρίσκει τίποτε κατὰ τόσων καταχρήσεων; Τί νὰ κάμῃ μὲ τοὺς τύπους, μὲ τὰ ἔξοδα τῆς Πολιτικῆς δικονομίας; Δὲν τοῦ ἀπομένει εἰμὴ ν’ ἀφήσῃ τὰ κτήματα νὰ τὰ τρώγῃ ἄλλος. Τὸ ζήτημα εἶναι ἂν θέλετε ἢ ἂν δὲν θέλετε νὰ βραβεύσητε αὐτοὺς τοὺς ἅρπαγας καὶ νὰ πεινῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ μέσον τῆς εἰσπράξεως ἡμεῖς ἐπροτείναμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν· ἀλλ’ ἀφοῦ πολλοὶ ἐξ ὑμῶν δὲν τὴν ἐγκρίνετε δότε μας ἄλλο μέσον. Θέλομεν δικαιοσύνην καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδόλως θέλομεν φθάσει εἰς τὰ ἀποτελέσματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔφθασεν ὁ προαγορεύσας· ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν εἰμὴ μέσα εἰσπράξεως· ὅπως μὴ δύναται τοῦ λοιποῦ αὐτὴ ἡ τάξις τῶν ἀνθρώπων ἀσφαλῶς ν’ ἁρπάζῃ.

§120ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀποκρούομεν τὴν συκοφαντίαν αὐτὴν μὲ ὅλην τὴν ἀγανάκτησίν μας.

§121ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀναφέρω παραδείγματα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐπῆγαν οἱ κλητῆρες εἰς τὰ χωρία ἵνα ἐκτελέσωσι τὰς δικαστικὰς πράξεις καὶ τοὺς ἐδέχθησαν μὲ τὰ ξύλα. Τέλος πάντων πράξατε ὅ,τι θέλετε, ἡμεῖς ἀνεφέραμεν ὁποῖα θὰ ἦναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀκυρώσεως τοῦ μέσου τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Πράξατε ὅ,τι νομίσετε εὔλογον εἰς τὴν συνείδησίν σας. Ἂν θέλετε νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων, εἶσθε ἐλεύθεροι· ἂν θέλετε ν’ ἀποδώσητε δικαιοσύνην θέλετε μᾶς συνδράμει, ὅπως τέλος πάντων λείψῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων, ἡ ὁποία τείνει νὰ διαιωνίσῃ αὐτὴν τὴν διχόνοιαν μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ γεωργῶν.

§122ΣΑΡΑΒΑΣ. Καὶ πάλιν, κύριοι, ἐξαιρέσεις καὶ πάλιν ἐξαιρετικοὺς νόμους, καθιεροῦντας ἐξαιρετικὰ δικαιώματα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀπαιτήσεών των, καὶ εἶμαι περίεργος νὰ ἰδῶ, ἂν αὐτὰ τὰ ἐξαιρετικὰ δικαιώματα ὑποστηριχθῶσι σήμερον ὑπὸ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης, ἡ ὁποία εἰς μίαν ἄλλην ἐποχὴν ὑπεστήριζεν τὴν ἀπόλυτον καὶ πλήρη ἀφομοίωσιν. Ἔχομεν, κύριοι, τὸ τελειότερον σύστημα ἐκτελέσεως τῶν ἀπαιτήσεων, καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι στρεψόδικοί τινες εἰς πολλὰς περιστάσεις ἐπωφελήθησαν αὐτῶν τῶν διατυπώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν διὰ τὴν προστασίαν τῶν δικαιωμάτων, ὅπως βασανίσωσιν ἐπ’ ἄπειρον τοὺς δανειστάς, καὶ ἀπόδειξις αἱ πολλαὶ καὶ ποικίλαι καὶ πολυχρόνιοι δίκαι, αἱ ὁποῖαι ἐξακολουθοῦν εἰς τὰ δικαστήρια, διότι ὑπάρχουν παραδείγματα περὶ τὴν ἐκτέλεσιν δικῶν, αἱ ὁποῖαι διήρκεσαν 10 καὶ ἐπέκεινα ἔτη ὅπως ἀποπερατωθῶσι καὶ ὅπως ὁ δανειστὴς ὁ ἔχων εἰς χεῖρας του τελεσίδικον ἀπόφασιν φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα· οὐδεὶς ὅμως διενοήθη νὰ φέρῃ ἐξαιρετικὸν νόμον ἐναντίον τῶν ὀφειλετῶν, ἐπροτίμησαν νὰ παθαίνωσι τὰ δικαιώματα τῶν πιστωτῶν, παρὰ νὰ παραδώσωσι τὸν ὀφειλέτην δέσμιον εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ δανειστοῦ. Καὶ σήμερον ἐν τούτοις ἀφαιρεῖται ἡ προσωπικὴ κράτησις, τὸ κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κυρίου Κουρκουμέλη ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ ἀγρολήπτου ἐπικρεμάμενον ξίφος τοῦ Δαμοκλέους, καὶ θέλουσιν ἀντὶ ἑνὸς νὰ ἐπικρεμάσωσι δύω. Πρότερον ἐπεκρέματο ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ μὴ δυναμένου νὰ πληρώσῃ ἀγρολήπτου τὸ κατὰ τὸν κύριον Κουρκουμέλην ξίφος τοῦ Δαμοκλέους, ἡ προσωπικὴ κράτησις, καὶ σήμερον ξεκρεμοῦμεν αὐτὸ τὸ ξίφος καὶ τὸ ἀντικαθιστῶμεν διὰ τῆς ἀπωλείας τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀγρολήπτου, ἢ διὰ τοῦ διπλασίου τῆς ὀφειλῆς, καὶ ὀνομάζουν τοῦτο δικαιοσύνην, καὶ τὸ ἐπικαλοῦνται ἐν ὀνόματι τῆς δικαιοσύνης καὶ μοῦ λέγουν, ἂν δὲν χορηγήσωμεν ἐξαιρετικὰ μέτρα, δὲν θέλομεν νὰ τοὺς δώσωμεν δικαιοσύνην, δὲν θέλομεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰ συμφέροντά των. Καὶ διατί, κύριοι; διότι κατὰ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Ζαΐμη, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθησαν, ἡ τάξις τῶν χωρικῶν εἶναι ἄσωτος, δὲν δίδει τίποτε εἰς τοὺς ἀγροδότας. Πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ ᾖναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία αὕτη, ὑποθέτω ὅμως ὅτι δὲν εἶναι ὀλιγώτερον ἀκριβὴς ἑτέρα πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι ἡ τάξις τῶν ἀσώτων, ἡ ἀμελεστέρα τάξις, εἶναι ἡ τάξις τῶν ἰδιοκτητῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κάθηνται ἐν τῇ πόλει καὶ περιμένουν ἐν τῇ ἀργίᾳ νὰ τοὺς φέρουν τὸ εἰσόδημα. Ἂς ἔλθωσιν εἰς ἡμᾶς νὰ ἴδωσι τί κάμνει ὁ ἐπιμελὴς ἰδιοκτήτης· πηγαίνει πολλάκις μόνος του, ἐπιτηρεῖ τὴν συλλογὴν τῶν καρπῶν, καὶ οὕτω ἐξασφαλίζει τὴν ἀπόληψιν τοῦ μεριδίου του· ὁ νόμος προστατεύει τὰ δικαιώματα, ἀλλὰ δὲν προστατεύει καὶ τοὺς ἀμελοῦντας. Οἱ κύριοι αὐτοὶ ἑπομένως, ἂν ἔχωσι τὴν ἐπιμέλειαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ πᾶς ἐπιμελὴς οἰκογενειάρχης, ὁ νόμος θέτει εἰς τὴν διάθεσίν των ἄπειρα μέσα, ὅπως ἐξασφαλίσωσι τὴν ἀπόληψιν τοῦ μεριδίου των. Ἂν αὐτοὶ εἶναι ἀμελεῖς, πρέπει τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἀείποτε διεκρίθη διὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἰσότητος, καὶ τὴν ἀποστροφήν του πρὸς τὰ ἐξαιρετικὰ μέτρα νὰ δώσῃ εἰς χεῖρας των ἐξαιρετικὸν νόμον; καὶ ὁποῖον δικαίωμα; τὸ ἠκούσατε· ἂν ὁ ἀγρολήπτης, ὁ μισθωτὴς, ὁ ἐδαφονομεὺς ἐντὸς δύο μηνῶν δὲν ἐξοφλήσῃ τὴν ὀφειλήν του, ἠξεύρετε ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; νὰ χάνῃ τὸ δικαίωμά του ἐπὶ τοῦ κτήματος· αὐτὸ δὲ νὰ μεταβαίνῃ ἐλεύθερον βάρους εἰς τὸν ἀγροδότην καὶ αὐτὸς νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένος νὰ τρέχῃ εἰς τὰ δικαστήρια, ἵνα λάβῃ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν, ὅτε κατεῖχε τὸ κτῆμα· διότι δὲν ἐπλήρωσε τὴν δόσιν, πρέπει νὰ ἀφήσῃ τὸ κτῆμα νὰ τὸ πάρῃ ὁ ἀγροδότης· καὶ, κύριοι, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀδίκου τῆς διατάξεως ταύτης, ἀνεξαρτήτως ὅτι καθιεροῦμεν δρακόντειαν διάταξιν κατὰ τοῦ ἀγρολήπτου, ἂν παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα αὐτὸ, ὑποθέσατε διὰ μίαν στιγμὴν ὅτι γίνεται δεκτόν. Τὸ ζητοῦμεν ὅλοι, ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν; νὰ καθαρισθῇ ἡ ἰδιοκτησία ἡ ἀκίνητος, καὶ σεῖς θέλετε νὰ τὴν περιπλέξετε, διότι ὁ νόμος αὐτὸς θὰ γεννήσῃ πλείονας δίκας μεταξὺ ἀγροληπτῶν καὶ ἀγροδοτῶν, περὶ τοῦ τὶ δικαίωμα ἔχει ἕκαστος ἐφ’ ὡρισμένου κτήματος, διότι δὲν ἔδωσεν ἐπὶ δύο μῆνας τὸ δικαίωμά του. Μᾶς λέγετε ὅμως ἂν δὲν θέλετε τοῦτο, παραδεχθῆτε ἕτερον. Εἰς ποίαν δικαιοσύνην στηρίζεται τοῦτο, τὸ νὰ τιμωρῆται ὁ δύστροπος ὀφειλέτης μὲ τὸ διπλάσιον τῆς ὀφειλῆς, διότι δὲν ἐπλήρωσε τὸ χρέος του; Ἂν δὲν πληρώσῃ ἀφοῦ παρέλθῃ ἡ προθεσμία τῶν δύο μηνῶν εἶναι ὑπόχρεως, λέγετε, νὰ πληρώσῃ τὸ διπλάσιον· δὲν ἐπλήρωσεν ὅμως καὶ πάλιν· τότε θὰ κάμετε χρῆσιν τῶν συνήθων ἀναγκαστικῶν μέσων, ἢ θὰ εἴπητε νὰ πληρώσῃ τὸ τριπλάσιο, τὸ τετραπλάσιον, καὶ οὕτω διὰ μικρὰν ἀπαίτησιν νὰ τοῦ πάρετε τὸ κτῆμα; Ἐγὼ λέγω ὅτι ἐνταῦθα ἐξ ἀναλογίας πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦν εἰς τὸ κοινὸν δίκαιον. Ὁ κύριος Παραμυθιώτης δὲν ἔδοσε τὸν ἀληθῆ χαρακτηρισμὸν τοῦ συμβολαίου, ὅταν ἠθέλησε νὰ τὸ χαρακτηρίσῃ ὡς μίσθωσιν καὶ συνεπέρανεν ἑπομένως ὅτι ὅσον ὁ ἐκμισθωτὴς δύναται νὰ ἀποβάλῃ τὸν μισθωτὴν, οὕτω καὶ ὁ ἀγροδότης τὸν ἀγρολήπτην· δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα· τὸ συνάλλαγμα τῆς ἀγροληψίας εἶναι συνάλλαγμα μετέχον τῆς ἐμφυτεύσεως καὶ τῆς κοινοπραξίας, εἶναι εἶδος ἑταιρίας, μετέχον καὶ τοῦ συναλλάγματος τῆς ἐμφυτεύσεως. Δὲν εἶναι ὀρθὸν λοιπὸν νὰ εἴπητε, καὶ ἐπὶ τῆς μισθώσεως ἀποβάλλω τὸν μισθωτὴν, οὕτω καὶ ἐνταῦθα· ὁ μισθωτὴς δὲν εἶναι κύριος τοῦ κτήματος, ἐνῷ ἐνταῦθα τὸ κτῆμα εἶναι πρᾶγμα καὶ τοῦ ἀγροδότου καὶ τοῦ ἀγρολήπτου, καὶ ὁ νόμος σκοπεῖ τὴν διάλυσιν τῆς ἑταιρικῆς σχέσεως. Θέλετε νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς κοινὰς ἀρχὰς τῆς ἐμφυτεύσεως; ἂν δὲν δώσῃ δύο ἐτῶν τὸ μερίδιον τὸ ὀφειλόμενον εἰς τὸν ἀγροδότην, τότε δύνασθε νὰ τὸν ἀποβάλλετε, διότι τὸ τοιοῦτον εὑρίσκετε ἐν τῷ νόμῳ. Ἂν εἰσαγάγετε ὅμως τὴν προτεινομένην ἐξαίρεσιν, οὔτε εἰς τὸ δίκαιον στηρίζεται οὔτε εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς ἰδιοκτησίας συμβάλλει· τὴν ἀποκρούει λοιπὸν ὡς ἐξαίρεσιν μὴ στηριζομένην εἰς τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ δίκαιον.

§123ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ὁ κύριος Σαράβας εἶπεν, ὅτι δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ ὠφεληθῶμεν, ἂν ἐξερχώμεθα εἰς τὴν συλλογὴν τῶν καρπῶν καὶ ἂν παρακολουθῶμεν τοὺς γεωργοὺς διὰ νὰ λαμβάνωμεν τὸ μέρος μας· εἶπεν ὁ κύριος Σαράβας, ὅτι πρόκειται περὶ ἐξαιρετικῶν μέτρων. Κύριοι, ἐγὼ λέγω ὅτι σήμερον ὑποστηρίζοντες τὴν προσωπικὴν κράτησιν, ἔχομεν δίκαιον νὰ ἐπιμείνωμεν διότι ζητοῦμεν ἰσότητα καὶ ὑποστηρίζομεν ἀρχὴν, ἡ ὁποία εἶναι καθιερωμένη εἰς τοὺς νόμους τοῦ κράτους. Κύριοι, ἡμεῖς εἴχομεν συμβόλαια. Διὰ τοῦ νόμου μας ἐλέγετο, ὅτι εἰς τὴν εἴσπραξιν αὐτῶν τῶν εἰσοδημάτων, δηλ. μισθώσεως, ἀγροληψίας κτλ. ἐδίδετο ἡ προσωπικὴ κράτησις· αὐτὸς ἦτο ὁ νόμος εἰς τὸν ἀστυκὸν κώδηκα τῆς Ἑπτανήσου.

§124ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Ἦτο νόμος κατὰ τοῦ ὁποίου κατεπάλαιεν ὅλος ὁ λαὸς τῆς Ἑπτανήσου. Μὴ ἔρχεσθε νὰ ἐπιμένετε εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα κατακρίνει ὅλη ἡ γνώμη τῆς Ἑπτανήσου.

§125ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Εἴχομεν αὐτὸν τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ τῆς Ἑπτανήσου, καὶ εἰς τὴν Ἑπτάννησιν εἴχομεν ἐλευθέρας ἐκλογὰς καὶ μυστικὴν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία ἔδωσε καὶ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐκλογὴν τοῦ κυρίου Μομφεράτου.

§126ΡΩΜΑΙΟΣ. Τὸν ὁποῖον ὡς εἰσαγγελεὺς ἐξώρισες· τὸν ἔστειλες εἰς τοὺς Ξηροσκοπέλους.

§127ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Ἡ μερὶς τῆς ὁποίας ἀπετέλουν μέρος διεμαρτύρετο κατὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ.

§128ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Κύριοι, τῇ ἀληθείᾳ δὲν ἐπρόβλεπον, ὅτι ἤθελε προκαλέσει τὸ μέρος τοῦτο θόρυβον, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ προσβάλλω κανένα, ὑπενθύμισα μόνον τὸν Ἑπτανησιακὸν νόμον. Εἴχομεν λοιπὸν καθαρῶς τὸ μέσον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου ἐδίδομεν τὰ κτήματά μας εἰς ἀγροληψίας· καὶ δὲν εἶναι ἀληθές, κύριε Σαράβα, ὅτι ὁ ἀγρολήπτης ἔχει πάντοτε δικαίωμα. Ἐδίδαμεν τὰ κτήματά μας, ἵνα μᾶς πληρώνουν ἓν μερίδιον καὶ τὰ ἐστηρίξαμεν εἰς τὸν νόμον, ὅστις παρεχώρει αὐτὸ τὸ μέσον (θόρυβος). Θέλω παύσει, διότι αἰσθάνομαι, ὅτι σᾶς ἐνοχλῶ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νόμου ἐστηρίξαμεν τὰ συμβόλαια, ὅταν ἐδίδαμεν τὰ κτήματά μας ἠξεύραμεν ὁποίας ἐγγυήσεις παρεῖχεν ὁ νόμος, ὅταν ἐδίδαμεν τὸ κτῆμα, ἤξευρεν ὁ λαμβάνων αὐτὸ, ποίας ὑποχρεώσεις τοῦ ἐπιβάλλει ὁ νόμος· ἡ προσωπικὴ δὲ κράτησις περιείχετο πάντοτε εἰς τὰ συμβόλαιά μας. Ἦλθεν ἡ ἕνωσις καὶ κατόπιν ἡ ἀφομοίωσις. Εἰς τὸν περὶ ἀφομοιώσεως νόμον κατηργήθη ἡ προσωπικὴ κράτησις, κατηργήθη ἡ ἐπανέλευσις κτλ. δηλ. κατεστράφησαν τὰ συμβόλαια, κατεστράφησαν αἱ συμφωνίαι τὰς ὁποίας εἴχαμεν κάμει μὲ τὸν ἀγρολήπτην, καὶ ἀφῃρέθησαν τὰ μέσα τῆς εἰσπράξεως. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι αὐτό· νὰ ἔλθωμεν σήμερον ἐδῶ ἐνώπιον τῶν ἀδελφῶν Ἑλλήνων νὰ εἴπωμεν· «εἴχομεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν, δι’ αὐτῆς ἐξασφαλίζαμεν τὸ εἰσόδημά μας.» Ὑμεῖς οἱ λοιποὶ ἰδιοκτῆται τῆς Ἑλλάδος χαίρετε αὐτὸ τὸ προνόμιον· ἐὰν δὲν τὸ εἴχατε, εἴπατε, ἤθελεν εἶσθαι ὑποφερτὴ ἡ ἄρνησις ὑμῶν, ἂν καὶ βεβαίως πολὺ ἄδικον εἶναι πάντοτε νὰ καταρτίζωνται συμβόλαια συνομολογηθέντα δυνάμει τῶν παρελθόντων νόμων (θόρυβος)... Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ προσωπικὴ κράτησις ἰσχύει· διατί ἀφῃρέθη ἐκ τῆς Ἑπτανήσου; Θὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι ἐδῶ στηρίζεται ἐπὶ συμφωνίας· ἐπὶ συμφωνίας οὐσιωδῶς στηρίζεται καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον Εἶναι δικαιοσύνη; ὑπάρχει ἰσότης; Ἡ πολιτικὴ δικονομία δὲν ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ἀγροληψίας καὶ τῶν ἄλλως πως συμβολαίων μας, τὰ ὁποῖα δὲν ἐγνωρίζοντο εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅταν ἐδημοσιεύθη ὁ πολιτικὸς κῶδιξ. Αἱ περιστάσεις εἶναι αἱ αὐταί. Ἐὰν μετὰ τὴν ἕνωσιν μοὶ ἀποβάλῃς τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος μοῦ ἔδιδε πρὸ τῆς ἑνώσεως, εἶναι δικαιοσύνη αὐτή; εἶναι ἰσότης;

§129ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ κοινὸν δίκαιον, τὸ ἐπικρατοῦν καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, αὐτὸ εἶναι δικαιοσύνη.

§130ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Λέγω, ὅτι καθὼς εἰς τὴν Ἑλλάδα δίδεται ἡ προσωπικὴ κράτησις, ὁσάκις αὕτη συνεφωνήθη ἀπὸ τὰ μέρη, οὕτω πρέπει νὰ τὴν δώσητε καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἀλλὰ λέγετε δὲν θέλω. Ὁ λόγος τῆς ἰσότητος τῆς δικαιοσύνης ἰσχυρότατος· ἐπ’ αὐτοῦ ἐσχηματίσαμεν τὰς πεποιθήσεις μας· πρὶν τὰς μορφώσωμεν, ἐξετάσαμεν τὰ πράγματα ὡς ἐμπρέπει εἰς τιμίους ἀνθρώπους, ἀγκαλὰ καὶ ἐδικαιούμεθα νὰ ἀπαιτήσωμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν· ὡς σᾶς εἴπομεν, ἂς εὑρεθῇ ἄλλος τρόπος, διότι ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἀποστρεφόμεθα τὰ αὐστηρὰ μέσα καὶ θὰ εὐχαριστηθῶμεν. Ζητοῦμεν ἐλεημοσύνην δι’ αὐτὸν τὸν πτωχὸν οἰκογενειάρχην, ὅστις στερεῖται σήμερον τὰ πρὸς τὸ ζῇν ἀναγκαῖα. Δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ ἰδικόν του; διότι τίποτε ἄλλο δὲν ζητεῖ· διὰ τοῦτο λέγω, ἀγκαλὰ καὶ εἴχομεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα καὶ ἠμπορούσαμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν, μολοντοῦτο ἐδείξαμεν συνδιαλλακτικὸν πνεῦμα, καὶ εἴπομεν ἂς εὑρεθῇ ἕνας τρόπος καὶ ἡμεῖς θὰ τὸν προτιμήσωμεν καὶ θὰ σᾶς ἤμεθα εὐγνώμονες· ἂν μᾶς ἐβγάλητε ἀπὸ αὐτὴν τὴν θέσιν· Κύριοι, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι μεταξὺ χωρικῶν καὶ πολιτῶν· τὸ ζήτημα εἶναι μεταξὺ ἁρπαγῆς καὶ ἰδιοκτησίας, μεταξὺ δικαιώματος καὶ ἀδικήματος. Ὁμιλῶ εἰς ὅμιλον ἰδιοκτητῶν· δὲν εἶσθε σεῖς ἰδιοκτῆται; δίδετε τὸ κτῆμά σας νὰ καλλιεργηθῇ ἀπὸ τὸν γεωργὸν ὑπὸ τὸν ὅρον ὄχι μόνον νὰ τὸ καλλιεργῇ, ἀλλὰ νὰ σᾶς δίδῃ ἓν μέρος τοῦ καρποῦ· εἶναι δίκαιον νὰ μὴ σᾶς δίδῃ αὐτό; αὐτὸς ἔχει τὴν διαχείρισιν, αὐτὸς συλλέγει τοὺς καρπούς· τρώγει καὶ τοὺς ἰδικούς του καὶ τοὺς ἰδικούς σας. Εἶναι ὀρθόν; Εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν εὑρίσκονται τὰ πράγματα. Νὰ μᾶς ἀρνηθῆτε λοιπὸν μέσα εἰσπράξεως εἶναι ἀδύνατον.

§131ΤΙΝΕΣ. Τὴν πρότασίν σας.

§132ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἐγὼ ἔχω μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία εἶναι τροπολογία τῆς προτάσεως τοῦ κ. Παραμυθιώτου ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον· «Ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης ἢ ἐδαφονομεὺς δὲν καταβάλῃ, τί ὀλιγώτερον θέλετε; Τὸν ἀπειλῶ, ἐὰν δὲν μοὶ πληρώσῃ τὸ μέρος, τὸ ἀνῆκον ἐκ τοῦ κοινοῦ κτήματος, τοῦ ὁποίου εἶναι διαχειριστὴς, καὶ ἀποδειχθῇ διαχειριστὴς κακῆς πίστεως, νὰ χάνῃ τὴν διαχείρισιν καὶ νὰ μένῃ εἰς ἐμὲ τὸ κτῆμα μεχρισοῦ μὲ πληρώσῃ.

§133Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ ἄρθρον, κύριοι, τὸ ὁποῖον φέρει τὸ νομοσχέδιον, καθὼς καὶ αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἔφεραν οἱ κκ. Παραμυθιώτης καὶ Κουρκουμέλης, εἶναι πρῶτον ἀντισυνταγματικαί, διότι θέλει νὰ ἐπιβάλωμεν ὑποχρεώσεις εἰς μίαν μεγάλην μερίδα ἀνθρώπων, τὰς ὁποίας ἡμεῖς διὰ τὸ λοιπὸν ἔθνος δὲν ἔχομεν. Καὶ καθὼς ἐκεῖνοι εἰς τὴν Κέρκυραν εἶναι φορολογούμενοι καὶ καταβάλλουν εἰς τὰ βάρη τῆς πολιτείας ἴσα μὲ τοὺς λοιποὺς φορολογουμένους τοῦ Κράτους, δικαιοῦνται ἐπίσης καὶ ἐκεῖνοι νὰ ἀπαιτήσουν ἀπὸ τὴν Πολιτείαν τοὺς νόμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διέπουν αὐτοὺς νὰ ἔχουν καὶ ἐκεῖνοι. Ἐταράχθησάν τινες, ὅταν εἶπον, ὅτι ἡ πρότασις εἶναι ἀντισυνταγματική, διότι δὲν εἶχον τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀκούσωσι τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εἶπον, ὅτι εἶναι τοιαύτη· ὅταν ὁ Κερκυραῖος ἔλθῃ καὶ σᾶς εἴπῃ· ἐμὲ μὲ ὑποβάλλετε εἰς τοὺς αὐτοὺς φόρους καὶ βάρη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑποβάλλετε πάντα πολίτην Ἕλληνα, διατί εἰς τὰς ὑποχρεώσεις θέλετε νὰ μὲ καταστήσητε πλέον ὑπεύθυνον; διατί τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ἰδικάς μου θέλετε νὰ τὰς καταστήσητε ἀκόμη βαρυτέρας; Τί θὰ ἀπαντήσητε τότε, κύριοι, εἰς τοιαύτην περίστασιν; Τὸ ζήτημα, κύριοι, τὸ Κερκυραϊκὸν τὸ ἐμελέτησε, καὶ ἐπεκαλέσθη πολλοὺς μάρτυρας ὁ κ. Κουρκουμέλης· θὰ σᾶς φέρω λοιπὸν καὶ ἐγὼ μάρτυρα, ὅστις τὸ ἐμελέτησε σπουδαίως αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, ὅστις ἀπεστάλη ἐξεπίτηδες εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον ἅπαξ, δὶς καὶ τρὶς, καὶ ἐμελέτησε τὸ ζήτημα, καὶ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ τὰς διαφόρους ἐξετάσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἐπὶ τῶν διαφόρων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνεφύησαν καὶ ἐσυνείθιζαν νὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν Κέρκυραν. Ἰδοὺ τί σᾶς λέγει ὁ κ. Προβιλέγγιος, εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου περὶ προσωπικῆς κρατήσεως εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· «ἄλλως τε διὰ τῶν μέτρων τῆς προσωπικῆς κρατήσεως εἰς τὴν περίπτωσιν τῶν ἀγροληψιῶν κτλ. Βλέπετε, κύριοι, τί σᾶς λέγει ὁ εἰσαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅστις ἔχει εἰδικότητα ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων; Καὶ πότε σκεπτόμεθα ἡμεῖς περὶ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἐξαιρετικῶς διὰ μίαν νῆσον, ἀφοῦ τὴν ἀποκρούουν οἱ νομομαθεῖς τῆς πολιτείας μας δι’ ὅλην τὴν Ἑλληνικὴν ἐπικράτειαν; Εἰς τὴν περίπτωσιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν συζητοῦν σπουδαίως εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην νὰ καταργηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις.

§134ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κατηργήθη εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ Αὐστρίαν.

§135Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τόσον καλλίτερον. Θ’ ἀποδείξω εἰς τὸν φίλον μου κ. Κουρκουμέλην, ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον νὰ αἰτιᾶται κανέναν ἄλλον ἀγροδότην, ἐὰν δὲν φροντίζῃ νὰ συλλέξῃ τοὺς καρπούς του παρὰ μόνον καὶ μόνον τὸν ἑαυτόν του. Ὅταν προχθὲς, κύριοι, συνεζητεῖτο τὸ ἄλλο νομοσχέδιον περὶ ἐκτιμήσεως τοῦ ἐλαιοκαρποῦ, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ εἶπον ὅτι, ἐὰν καὶ οἱ ἀγροδόται συγκατετίθεντο νὰ παραδεχθῶσι τὸ σύστημα τῆς κατ’ εἶδος ἀποζημιώσεώς των, δηλαδὴ νὰ λαμβάνωσι κατ’ εἶδος τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχουν ἐπὶ τοῦ ἐλαιοκαρποῦ, ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα ἤθελον λυθῆ· ἀλλ’ ὁ κ. Κουρκουμέλης εἶπεν, ὅτι εἶναι δύσκολον. Πῶς θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κατορθώσωμεν νὰ λάβωμεν κατ’ εἶδος τοὺς καρποὺς αὐτοὺς, ἀφοῦ οἱ καρποὶ οὗτοι ἀρχίζουν νὰ τρυγῶνται ἀπὸ τὸν Δεκέμβριον ἢ Νοέμβριον μέχρι τοῦ Μαρτίου; Καὶ νομίζει ὁ κύριος Κουρκουμέλης, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχουν ἐκτιμηταί, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὸν Ἀπρίλιον μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου νὰ εὑρίσκωνται πάντοτε διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ συλλέξουν τοὺς καρπούς των ἀπὸ ἀγρούς, τοὺς ὁποίους ἔχουν μισθωμένους; Οὗτοι λαμβάνουσιν εἰς εἶδος τὸ μίσθωμα καὶ οὕτως ἐκλείπει πᾶσα διένεξις μεταξὺ ἐκμισθωτοῦ καὶ μισθωτοῦ· ἀλλ’ οἱ κύριοι ἀγροδόται βαρύνονται, θέλουν νὰ τοὺς τὸν ἑτοιμάσουν, νὰ τὸν συλλέξουν, νὰ τοὺς τὸν καταστήσουν ἔλαιον, νὰ τὸν μεταφέρουν εἰς τὴν πόλιν· ἀλλά, κύριε Κουρκουμέλη, σᾶς λέγω, ὅτι εἰς μίαν περίπτωσιν ὁ Θεός, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἐκβάλῃ τοὺς Αἰγυπτίους ἀπὸ τὴν Αἴγυπτον εἰς τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας τὸ μάννα ἔπιπτεν ἀπὸ τὸν οὐρανόν· σήμερον οἱ ἄνθρωποι πρέπει νὰ ἐργάζωνται νύκτα καὶ ἡμέραν διὰ νὰ ἐπαρκοῦν εἰς τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας των· μεταβῆτε εἰς τὰς Πάτρας καὶ θέλετε ἰδεῖ τὸν κύριον Ἀντωνόπουλον, τὸν ὁποῖον βλέπετε ἐκεῖ, φορτωμένον μὲ τὸ ψωμί του καὶ τρέχοντα διὰ νυκτὸς νὰ συλλέξῃ τοὺς καρπούς του. Τὸν εἶδα ἐγώ, κύριοι. Ὅταν λοιπὸν σᾶς λέγωμεν, δεχθῆτε νὰ λάβητε τοὺς καρπούς σας κατ’ εἶδος ἀμέσως μετὰ τὸν τρυγητόν, διορίσατε ἐπιστάτην διὰ ν’ ἀποφύγητε αὐτὰς τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐγερθῶσι βεβαίως μεταξὺ ὑμῶν καὶ τῶν ἀγροληπτῶν, σεῖς ἀποκρούετε τὸ σύστημα αὐτό, διότι δὲν γνωρίζετε τὰ γινόμενα εἰς τὰ μέρη τὰ ἐδικά μας. Εἰς τὰ μέρη τὰ ἐδικά μας λέγουν «κάλλιο λόγια στὸ χωράφι παρὰ μάγκανα στὸ ἁλώνι». Ἐγὼ λέγω, ὅτι παντοῦ εἶναι ἐφικτὸν νὰ ἔχουν κτήματα καὶ νὰ τὰ ἐπιτηροῦν, διότι ὅταν ἕνας ἰδιοκτήτης ἔχῃ 10,000 ῥίζας ἐληές, δύναται πολὺ καλὰ νὰ ἔχῃ δέκα ἐπιστάτας, τοὺς ὁποίους θὰ πληρώσῃ ἀπὸ πεντήκοντα δραχμὰς ἐπὶ τρεῖς μῆνας, ἀπὸ 150 δραχμὰς ἕκαστον καὶ θὰ λείψουν ὅλα αὐτὰ τὰ βάσανα· ἀλλὰ σεῖς ἐπιθυμεῖτε νὰ σᾶς τὰ ἑτοιμάζουν ὅλα, καὶ διὰ τῆς σωματικῆς τιμωρίας τῶν ἀνθρώπων νὰ τοὺς ἀναγκάσητε νὰ σᾶς πληρώσουν. Μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Κουρκουμέλης, ὅτι οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους εἴχαμεν, καθιέρωναν τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν· καὶ μὲ τοῦτο ἤθελε νὰ μᾶς ὑποδείξῃ ὅτι πρέπει καὶ ἡμεῖς, ὅτι ὀφείλομεν πρὸς τιμὴν μάλιστα τῆς Βουλῆς, τοῦ αἰῶνος εἰς τὸν ὁποῖον ζῶμεν, νὰ παραδεχθῶμεν τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Καὶ ἡμεῖς, κύριε Κουρκουμέλη, ἐπὶ Τουρκοκρατίας εἴχομεν ἕνα νόμον, ὅταν τὸ παιδὶ ἔφθανεν εἰς μίαν ἡλικίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν μὲ μίαν κλωστὴν τοῦ ἔδεναν τὸ κεφάλι του καὶ ὕστερον τοῦ τὴν ἐπερνοῦσαν ἀπὸ κάτω, τότε ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ πληρόνῃ χαράτσι, τουτέστι τὸν κεφαλικὸν φόρον. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἔθιμον κατηργήθη μετὰ τὴν ἐπανάστασιν· δὲν ἕπεται ὅμως, ὅτι ἐπειδὴ ὑπῆρχεν αὐτὸ τὸ ἔθιμον ἔπρεπεν ἡ κοινωνία νὰ τὸ βαστάξῃ. Ὁ φόρος λοιπόν, τὸν ὁποῖον ἐφέρατε, ποσῶς δὲν εἶναι σπουδαῖος. Ἀλλά, κύριοι, ἡ προσωπικὴ κράτησις τί πρᾶγμα εἶναι; εἶναι ἡ τιμωρία καὶ ὁ περιορισμὸς τοῦ σώματος τοῦ ἀνθρώπου πρὸς ἀπότισιν ἑνὸς χρέους, τὸ ὁποῖον ἔχει πρὸς ἕνα δανειστήν. Πρὸς τιμήν, λέγω ἐγώ, τοῦ αἰῶνος, εἰς τὸν ὁποῖον ζῶμεν, ἐπειδὴ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὲς αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ τὸ μέτρον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, νὰ καθιερώσωμεν τὰς βασάνους· καὶ ά) τὴν ἐξάρθρωσιν, τὴν στρέβλωσιν, τὴν τύφλωσιν, τὸν ἀνασκολοπισμόν· καὶ τότε νομίζω ὅτι μεγαλειτέρα τιμὴ εἰς τὸν αἰῶνα, τὸν ὁποῖον ζῶμεν, εἶναι αὐτὴ ἡ ἀρχὴ, διὰ τῆς ὁποίας δὲν θὰ παραπονεῖται κανεὶς ἀπὸ τοὺς ἀστοὺς τῆς Κερκύρας. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ λόγοι, κύριοι, εἶναι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔπεισαν ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ πρὸς τιμὴν αὐτῆς καὶ τοῦ αἰῶνος, νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ λοιπὰ μέρη, τὰ ἐσυζήτησαν πολὺ καλὰ καὶ ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Κατσανδρῆς καὶ ὁ τοῦ Οἰτύλου κ. Σαράβας. Ἡ πολιτικὴ δικονομία μας ἔχει εἰς τὸ ἄρθρον 998 τὴν προσωπικὴν κράτησιν· ἀλλ’ ἐκεῖ ἡ κράτησις ὑπάρχει μὲ τὴν συγκατάθεσιν τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησαν τὸ δάνειον. Ἀλλὰ λέγουν οἱ κύριοι, ὅτι ἂν ἀποκρουσθῇ ἡ ἰδέα τῆς προσωπικῆς κρατήσεως πρέπει νὰ εὕρωμεν ἓν ἄλλο μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοὺς ἀστοὺς τῆς Κερκύρας ἀπὸ τοὺς χωρικούς. Καὶ ποῖον εἶναι αὐτὸ τὸ μέσον; Πρῶτον· εἰς περίστασιν καθ’ ἣν δὲν πληρώσουν εἰς ὡρισμένην προθεσμίαν νὰ χάσουν τὴν κατοχὴν καὶ τὴν κυριότητα, τὴν ὁποίαν μαζὴ μὲ τὸν ἀγροδότην ἔχουν ἐπὶ τοῦ κτήματος, τοὐτέστι ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς χωρικοὺς νὰ ἔχουν καὶ ἓν δικαίωμα ἐπὶ τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν καὶ ἵστανται ἐκεῖ μὲ τὰ αἵματα καὶ τοὺς ἱδρῶτας τῶν χωρικῶν, νὰ τοὺς ἀποξενώσουν ἐντελῶς καὶ ἀπὸ αὐτά. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τοῦτο, νὰ παραδεχθῆτε τὴν ἄλλην πρότασιν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν εἰς τὸν ὁρισμὸν ὑποβαλλόμενος δὲν πληρώσῃ ὁ ἀγρολήπτης πρὸς τὸν ἀγροδότην, νὰ διπλασιάζῃ τὸ ποσὸν τῆς ὀφειλῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Κουρκουμέλης ἐνθυμεῖται τί σᾶς εἶπε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ; Ὅτι ἐκεῖ εἰς τὴν Κέρκυραν ὑπάρχουν χωρικοὶ ἀστοὶ διεφθαρμένοι, κακῆς πίστεως, καὶ ὄχι ὅλοι, ἀλλὰ τινὲς ἐξ αὐτῶν, οἵτινες δὲν ἔχουν τίποτε· παραδέχεται, εἶπε, ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ὑπάρχουν ἐπίσης καὶ χωρικοί, οἱ ὁποῖοι πληρώνουν ἐγκαίρως, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀκριβεῖς εἰς τὰς ὑποχρεώσεις των, τὰς ὁποίας τοῖς ἐπιβάλλουν τὰ συμβόλαιά των. Ἀλλὰ ἂς μοὶ εἴπῃ ὁ κύριος Κουρκουμέλης, ποία εἶναι ἡ κοινωνία ἐκείνη, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τοὺς ἀστοὺς καὶ κακῆς πίστεως ἀνθρώπους; Ἂς μᾶς εἴπῃ, ἐὰν ἐντὸς τῆς πόλεως Κερκύρας καὶ ἐκτὸς δὲν ὑπάρχουν ἀστοὶ ἄσωτοι οἱ ὁποῖοι κατεσπατάλευσαν ἑκατομμύρια περιουσίας; Δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν αὐτὰ τὰ πράγματα μὲ τὸ ζήτημα. Ἐὰν αὐτοὶ οἱ χωρικοὶ δὲν πληρώνουν 20 τάλληρα, τὰ ὁποῖα ὀφείλουν εἰς τοὺς ἀστούς, πῶς θὰ πληρώσουν 40; Ἑπομένως ποία ἀρχὴ δικαίου δύναται ποτὲ νὰ ὑπαγορεύσῃ μίαν τοιαύτην διάταξιν, ἐὰν ἐγὼ ὀφείλω νὰ πληρώσω εἰς ἕνα 1000 δραχ. τὴν 5 Ὀκτωβρίου, ἐὰν τὰς πληρώσω εἰς τὰς 6 νὰ πληρώσω 2,000; (θόρυβος). Αἱ ποινικαὶ ῥῆτραι εἶναι συμφωνημέναι καὶ τίθενται ἐπὶ συμβολαίων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν καὶ ἡμεῖς, ἔχουν καὶ οἱ κύριοι ἐπίσης εἰς τὴν Κέρκυραν, εἰς τὴν Ἑπτάνησον· ἂς φροντίσουν ἐγκαίρως, ἂς κάμουν κατάσχεσιν εἰς τοὺς κακῆς πίστεως τοῦ ἐλαίου κατόχους, καὶ ἂς ἐξακολουθήσουν. Ποτὲ ὅμως δὲν πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῆ καὶ ἐπιψηφίσει σήμερον τὴν προσωπικὴν κράτησιν ἢ τὰς ἄλλας τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἔφεραν οἱ κύριοι, διότι αἱ τροπολογίαι αὗται εἶναι βαρύτεραι· διὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως ἴσως ἐπί τινα μόνον καιρόν, ἀλλὰ διὰ τῶν ἄλλων τροπολογιῶν δεσμεύετε διὰ βίου τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀτόμου· καὶ ἀφοῦ κάμνετε τοῦτο καὶ ἀποκρούετε τὴν προσωπικὴν κράτησιν, πολὺ περισσότερον ὀφείλετε νὰ ἀποκρούσητε τὰς ἄλλας τροπολογίας. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἀποκρούω καὶ τὸ ἄρθρον καὶ τὰς τροπολογίας καὶ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὸ κοινὸν δίκαιον, τὸ ὁποῖον διέπει ὅλην τὴν Ἑλλάδα.

§136ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἤκουσα νὰ λέγητε, «Ἡ Κέρκυρα εἶναι ὅλη τιμαριωτική· ἐγὼ δὲν λέγω ὅτι ψεύδεσθε, εἶναι λέξις τὴν ὁποίαν δὲν συνειθίζω. 24 εἶναι τὰ τιμάρια τὰ ὁποῖα ἔχομεν εἰς Κέρκυραν· δηλαδὴ μικρότατον μέρος τῆς νήσου τὰ περιλαμβάνει. Τὰ τιμάρια ταῦτα ἐδόθησαν πρὸς ἀμοιβὴν ὑπηρεσιῶν καὶ ἄθλων, εἶναι προικοδοτήσεις δηλ. τὰς ὁποίας ἔδωκαν αἱ Κυβερνήσεις. Ἀλλὰ μήπως ὅλη ἡ ἰδιοκτησία εἶναι τῇ ἀληθείᾳ τιμαριωτική; Τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς νήσου ἀνήκει εἰς ἰδιοκτήτας Κερκυραίους. Ἤκουσα καὶ ἄλλοτε, ὅτι αὐτὰ τὰ κτήματα εἶναι ὅλα τὸ ἐξαγόμενον τῶν ἱδρώτων τοῦ χωρικοῦ· δὲν λέγω ψεύδεσθε. «λέγω ὅμως, ὅτι εἶναι κατὰ πολὺ τὸ ἐξαγόμενον τῶν κόπων, τῶν μόχθων ἐμοῦ τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ σὲ τὸ ἔδωσα, γεωργημένον ἀμπελῶνα, σταφιδῶνα, ἀγροκήπιον· ἐλαιόφυτον ἤκουσα τελοσπάντων ἀπόψε, ὅτι τὰ κτήματα τῆς ἐξοχῆς ἀνήκουν εἰς τοὺς γεωργούς· καὶ πάλιν δὲν λέγω ψεύδεσθε, λέγω ὅτι ἐξ αὐτῶν ἀνήκουν εἰς τοὺς χωρικοὺς πολλά, πολλότατα δὲ ἀνήκουν εἰς τοὺς πολίτας. Ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐφύτευσα ἀμπελῶνα, ἐλαίας, ἔκαμα περιβόλια, καὶ μετὰ ταῦτα τὰ ἔδωσα εἰς τοὺς ἀνθρώπους νὰ ζῶσι καὶ αὐτοί. Ἐπειδὴ εὑρίσκονται εἰς τὴν κατοχὴν αὐτῶν τῶν κτημάτων, ἐπειδὴ τὰ γεωργοῦν ἢ τὰ κακοεργοῦν καὶ τρώγουν τοὺς καρπούς, τὰ κηρύττεται καὶ ἰδιοκτησίαν των! τῇ ἀληθείᾳ θαυμάζω τὴν εὐφυᾶ ἐφεύρεσιν. Ἤκουσα πολλάκις νὰ λέγουν, ἡ ἰδιοκτησία τοῦ χωρικοῦ εἶναι μεγαλειτέρα τῆς τοῦ ἰδιοκτήτου· οὐχὶ· εἰς τὰ πλεῖστα τῶν κτημάτων ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει τὸ μεγαλείτερον μέρος.

§137ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν γένει.

§138ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἐν γένει καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὸ μερίδιον τοῦ γεωργοῦ εἶναι μικρότατον. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα. Μὴν ἔχετε αὐτὰς τὰς ἰδέας. Δὲν πιστεύω κανεὶς ἀπὸ σᾶς νὰ μὲ νομίζῃ, ὅτι εἶμαι ἄνθρωπος νὰ πλησιάζω ἐδῶ διὰ νὰ λέγω ψεύματα. Φθάνω εἰς τὸ ζήτημα εἶναι καὶ δὲν εἶναι γεγονός, ὅτι ἐξέλιπεν ἡ εἴσπραξις ἀπὸ τὴν Κέρκυραν. Ἀπόδειξις, μολονότι ἔχω καὶ μάρτυρας, ἡ σημερινὴ συζήτησις. Διότι ἀληθῶς ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀσθενὴς πρὸς τί ὁ ἰατρός; πρὸς τί ζητοῦμεν φάρμακα; ἐξέλιπε, κύριοι, ἡ εἴσπραξις· καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ καλὸν εἶναι, ἂς ὑποφέρῃ ὁ ἰδιοκτήτης, ἂς χαίρωσιν οἱ γεωργοί, ἂς ἐξακολουθήσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα, ἂς φθάσωμεν καὶ περαιτέρω, ἂς ἐξακολουθοῦν ν’ ἁρπάζουν ἀτιμωρητὶ καὶ ὁμιλῶν περὶ ἁρπαγῆς ἐννοῶ ἐκείνους τοὺς ἀνθρώπους, ἐκείνην τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν τινὲς σήμερον ὑπερασπίζονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι δὲν ὑπερησπίσθησαν οὔτε τὸν τίμιον ἄνθρωπον, οὔτε ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος πληρώνει. Ὑπερησπίσθησαν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ κάμῃ ἰδικά του τὰ ἀλλότρια.

§139ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ, ΣΑΡΑΒΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὑπερησπίσθημεν τὸ δίκαιον. Δὲν θέλομεν νὰ τοὺς ἀφήσωμεν εἰς τὴν διάθεσίν σας.

§140ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε πρόεδρε.

§141ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἐρώτησιν. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν παραμικρὰν ἰδέαν νὰ προσβάλω κανένα. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Δανοπούλου, ὅστις εἶπεν ὅτι, ἐν περιπτώσει μὴ πληρωμῆς ἐμπροθέσμου ἅμα λάβωμεν τὴν κατοχὴν τοῦ κτήματος, αὐτὸ θὰ ὑπάγῃ ἐπ’ ἄπειρον; Πρόκειται περὶ ἑνὸς ἀκινήτου κτήματος· ἡ ἰδιοκτησία ὡς ἐπὶ τὰ πλεῖστον ἀνήκει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον· εἷς ἐκ τῶν δύω, ὁ ὁποῖος ἔχει δικαίωμα εἰς τοὺς καρποὺς εἶναι ὁ διαχειριστής. Ὁ ἀγρολήπτης αὐτὸς διαχειρίζεται τὸ κτῆμα, αὐτὸς τὸ νέμεται, αὐτὸς τὸ γεωργεῖ καὶ συλλέγει τοὺς καρποὺς κτλ. Αὐτὴ ἡ διαχείρισις πρέπει νὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα νὰ δίδεται καὶ εἰς τὸν ἄλλον τὸ μέρος του, τὸ μερίδιόν του, ἂν δὲν τὸ δώσῃ εἶναι κακὸς διαχειριστής. Τί ζητοῦμεν ἤδη; ν’ ἀλλάξωμεν θέσιν, ἐπειδὴ ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν γεγονότων ὅτι εἶναι κακὸς διαχειριστής. Ἂν δὲν θέλῃς νὰ ὑποπέσῃς εἰς αὐτὴν τὴν ποινήν, πλήρωσε καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃς διαχειριζόμενος τὸ κτῆμα· δὲν πληρώνεις, πάλιν σοὶ δίδω προθεσμίαν· δὲν ἐπλήρωσες, χάνεις τὴν διαχείρισιν καὶ πρέπει νὰ πληρώσῃς ἵνα τὴν ἐξακολουθήσῃς. Διατηροῦνται δὲ τὰ δικαιώματα τῶν μερῶν. Ὁ γεωργὸς θὰ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν διανομὴν τοῦ κτήματος καὶ ἐγὼ θὰ ἔχω τὸ αὐτὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον μοὶ δίδει ὁ νόμος τῆς διαλύσεως, τῆς ἐπανελεύσεως κτλ. Αὐτὰ τὰ δικαιώματα μένουν σεβαστὰ καὶ διὰ τὰ δύω μέρη. Ἅμα λάβω τὴν κατοχὴν τοῦ κτήματος τὸ διαχειρίζομαι, γεωργῶ, καλλιεργῶ, συλλέγω τοὺς καρπούς.

§142ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανέρχεται κατόπιν ὁ καλλιεργητής;

§143ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἅμα ἐκ τῆς διαχειρίσεως λάβω ὅ,τι μοῦ ἀνήκει καὶ πληρωθῶ τὰ ἔξοδα, καὶ τὰ εἰς ἐμὲ ὀφειλόμενα παύει ἡ διαχείρισις καὶ τότε μεταβαίνει τὸ κτῆμα εἰς τὸν γεωργόν. Αὐτὴ εἶναι προσωρινὴ διαχείρισις καὶ οὐχὶ ἄλλο.

§144ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λύσατέ μας ἀκόμη μίαν ἀπορίαν. Παρ’ ἡμῖν εἶναι πρωτοφανὲς, ὅταν ὀφείλω εἰς ἕνα ἄνθρωπον 10 δραχμὰς νὰ ἔρχηται νὰ μοὶ πέρνῃ τὸ κτῆμά μου οὗ δύναμαι νὰ ᾖμαι ἰδιοκτήτης κατὰ τὰ ⅘ διότι τοῦ χρεωστῶ 10 δραχμὰς, νὰ λαμβάνῃ τὸ κτῆμά μου, νὰ τὸ καλλιεργῇ ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Κουρκουμέλη. Ὑποτεθείσθω, ὅτι ἔγεινεν ἡ ἐξαίρεσις καὶ παρεδέχθη, δὲν μοὶ λέγετε πῶς θὰ εὑρίσκουν λογαριασμὸν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας;

§145ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἂς φροντίσουν αὐτοί· ὑπάρχουν καὶ πραγματογνώμονες, δικαστήρια κτλ.

§146ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ λέγετε πράγματα ἀκατόρθωτα. Δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ εὕρωμεν διέξοδον ἁπλουστέραν, τὴν ἑξῆς; Ὑπάρχει ἓν κτῆμα, ὅπερ καλλιεργῶ, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχετε δικαίωμα νὰ λαμβάνητε ἕνα εἰσόδημα καὶ ἕνα δικαίωμα συνιδιοκτησίας· ἂν δὲν σᾶς πληρώσω ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ ἂν ἴδητε, ὅτι δὲν ἐπιμελοῦμαι τὴν καλλιέργειαν, διατί νὰ μὴ ζητήσητε τὴν διάλυσιν; ὁ νόμος σᾶς τὴν ἐπιτρέπει.

§147ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ὁ νόμος μοὶ ἐπιτρέπει τὴν διάλυσιν· αὐτὸς ὅμως τρώγει τὰ εἰσοδήματα ἕως ὅτου πραγματοποιηθῇ.

§148ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνας χρόνος εἶν’ αὐτός.

§149ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἂν ἔχω 100 ἀγρολήπτας ἂς τρέχω εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ ἐπειδὴ δὲν θὰ δύναμαι νὰ κινῶ τόσας δίκας ἂς ψοφῶ ἐκ τῆς πείνης.

§150ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διαλύσατε.

§151ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἐγὼ ἐστοχάσθην νὰ κάμω πρότασιν ἁπλουστάτην, δικαίαν. Ὑμεῖς δὲν συμπαθεῖτε ὁμοίως δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη.

§152Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐκ τῆς συζητήσεως, κύριοι, βλέπετε, ὅτι καθίσταται σπουδαῖον τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τοῦ κτήματος πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας· καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ θέλετε συνομολογήσει, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτεῖ νὰ εὑρεθῇ ἓν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἐκλείψουν τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα γεννῶνται ἐπὶ τῆς καθυστερήσεως· καὶ δυστυχῶς ἂν παρακολουθήσητε μὲ προσοχὴν τὴν συζήτησιν, θὰ εἴδετε, ὅτι αἱ καθυστερήσεις ὑπάρχουν μεγάλαι, καὶ ὅτι αὐταὶ αἱ καθυστερήσεις ἔφεραν τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ὥστε αἱ ἰδιοκτησίαι τῶν χωρικῶν πολλάκις νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν κυριότητα τῶν νῦν ἀγροδοτῶν, καὶ νὰ ὑπάρξουν καθυστερήσεις ποσῶν μεγάλων ἐκ μέρους τῶν ἀγροληπτῶν πρὸς τοὺς ἀγροδότας. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τῆς ἐξασφαλίσεως ταύτης ὑπάρχει σπουδαῖον, καὶ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ μεριμνήσῃ πολὺ σπουδαίως. Τὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα κατέδειξαν ἀνεπαρκῆ τὰ μέσα· ἓν μέσον ἔχομεν πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, τὸ μέσον τοῦ ἐδαφίου 5 τοῦ ἄρθρου 941 τῆς πολιτ. δικονομίας. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον δὲν εἶναι ἐπαρκές· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν καρπόν, δὲν δύναται νὰ τὸν κατασχέσῃ παρὰ ἀφ’ ἧς τὸ χρέος γείνῃ ἀπαιτητόν, προτήτερα ὄχι. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ καρπὸς ἐκλείπει· τί θέλει πράξει λοιπόν; (θόρυβος). Ἡσυχάσατε παρακαλῶ· ἀλλὰ πάλιν ἂν γείνῃ ἡ μεσεγγύησις αὐτή, ποῖος θέλει πληρώσει τὰ ἔξοδα ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ ὀφειλέτης πληρώσει τὸ χρέος του; Θέλετε ὑποβάλει λοιπὸν εἰς δαπάνας ἐκ προοιμίων, ἢ δαπάνη θέλει πέσει εἰς βάρος σας, διότι δὲν δύνασθε νὰ ὑποχρεώσητε τὸν ἀγρολήπτην, ὅταν ἐγκαίρως πληρώσῃ τὸ χρέος του· ἐὰν δὲν πληρώσῃ, τότε πίπτει εἰς βάρος του τὸ ἔξοδον, ἂν ὅμως πληρώσῃ εἶναι εἰς βάρος τοῦ ἀγροδότου, καὶ ἑπομένως πρὸς ἐξασφάλισιν θέλει εἶσθαι ἠναγκασμένος νὰ παράσχῃ τὸ μέρος του. Ταῦτα ἔχον ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπουργεῖον ἠθέλησε νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν παρελθόντα νόμον, καὶ ἐπρότεινε καθὼς βλέπετε τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ προσωπικὴ κράτησις, καί τοι ἐπιτρεπομένη εἰς ὡρισμένας περιστάσεις ἀπὸ τὴν πολιτικὴν δικονομίαν, πρέπει νὰ ἐκλείψῃ ὅταν ὑπάρχῃ ἓν ἄλλο μέσον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ. Ἕνεκα τούτου τὸ ὑπουργεῖον καί τοι προτεῖναν καὶ ὑποδεῖξαν τὴν προσωπικὴν κράτησιν, δὲν ἔρχεται σήμερον νὰ ὑποστηρίξῃ ἐνώπιόν σας αὐτήν· εἶναι ὅμως ἠναγκασμένον, ὁδηγούμενον ἀπὸ τὰς ἀναπτύξεις, νὰ παραδεχθῇ ἓν μέσον ἄλλο. Ἐγένοντο διάφοροι προτάσεις· μεταξὺ τῶν προτάσεων τούτων φρονῶ, ὅτι δικαιοτέρα κατὰ τὰς ἐξηγήσεις τὰς δοθείσας ἀπὸ τὸν Κ. Κουρκουμέλην, ὑπάρχει ἡ πρότασις ἡ ὑπ’ αὐτοῦ γενομένη. Ἑπομένως εἰς ὑμᾶς ἐναπόκειται ὅ,τι ἡ συνείδησίς σας ὑπὲρ τοῦ δικαίου ὑπαγορεύει εἰς τὴν περίστασιν ταύτην.

§153ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Θὰ μὲ δώσητε τὴν ἄδειαν, κύριοι, νὰ προτείνω τὴν ἀναβολήν· ἡμεῖς ὅταν ἐσηκώθημεν ἐδῶ, εἴπομεν, ὅτι συνεβιβάσθησαν αἱ δύω γνῶμαι καὶ εὐχαριστήθημεν πολύ. Προκειμένου περὶ τοῦ τελευταίου ἄρθρου ἴδετε πόσα ζητήματα ὑπάρχουν καὶ θὰ πάθωμεν πάλιν τὰ ἴδια τὰ προχθεσινά· θὰ συζητήσωμεν δὶς ἐπὶ δύω ὥρας χωρὶς νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, καὶ τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον. Ζητῶ λοιπὸν τὴν ἀναβολήν, καὶ ὅσοι ἔκαμαν τροπολογίας νὰ συνέλθουν καὶ νὰ τὰς συγχωνεύσουν εἰς μίαν καὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν αὔριον, διότι τώρα δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε.

§154ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐνδέχεται νὰ συμφωνήσωμεν καὶ μετὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης.

§155Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἀφοῦ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ τέλος· ὁ Κ. Κρεστενίτης ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ ἀνεπτύχθη ἤδη τὸ ζήτημα.

§156ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀνέβην τὸ βῆμα, κύριοι, οὐχὶ ὅπως μακρολογήσω. Ὁ κύριος Κουρκουμέλης ὅπως σᾶς καταπείσῃ ἵνα δεχθῆτε τὴν πρότασίν του, σᾶς εἶπεν, ὅλαι αὐταὶ αἱ ἰδιοκτησίαι δὲν εἶναι ἀληθεῖς, ὅτι εἶναι τῶν χωρικῶν τὸ πλεῖστον, καὶ τὸ μέγιστον μέρος εἶναι τῶν ἀγροδοτῶν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ Κ. Κουρκουμέλη καὶ θὰ τὸν ἐρωτήσω εἰς πολλὰ πράγματα. Καὶ πρῶτον Κ. Κουρκουμέλη σᾶς ἐρωτῶ, εἰς τὸ μέρος τῆς Μέσης, τοῦ Ὄρους, ἀπὸ τὸ μέρος τῆς ἄνω Μέσης, πρὸς τὸ Ὄρος ὑπάρχουν διόλου τοιαῦτα πράγματα; (θόρυβος). Ἡ ἰδιοκτησία, κύριοι βουλευταί, εἶναι ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία· ἅμα στερήσητε τὴν περιουσίαν τοῦ πολίτου, στερεῖτε τὰ μέσα τῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑπάρξεώς του· τοῦτο εἶναι χειρότερον καὶ αὐτῆς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ μὲ ὅλην τὴν ὑπομονὴν νὰ συζητήσωμεν, διὰ νὰ λύσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα ὅπως ἀπαιτεῖ τὸ δίκαιον· τὸ ¼ ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὸ ἥμισυ, δηλ. τὸ ¼ τῆς περιουσίας ταύτης δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ περιουσία κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς τὸν ἀγροδότην (θόρυβος). Λοιπὸν ἀφοῦ ἀφαιρέσητε τὴν κατοχὴν, ἀφαιρεῖτε τὴν περιουσίαν (θόρυβος· διάφοροι συνομιλίαι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν). Ἀφοῦ, κύριοι, δὲν ἀκούετε καταβαίνω.

§157ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τοὺς βουλευτὰς καὶ τοὺς ὑπουργοὺς νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§158ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κύριοι, ὁμιλήσας ὁ Κ. Κουρκουμέλης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶπεν, ὅτι ὑπερασπιζόμεθα ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ καταρτίσωσι περιουσίαν ξένην, χωρὶς νὰ συλλογισθῇ, ὅτι ὑπερασπιζόμεθα ὑπόθεσιν δικαίαν, δικαιοτάτην· ὑπερασπιζόμεθα τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους αὐτὸς θέλει νὰ ἔχῃ αἰωνίως αἰχμαλώτους. Ὑπερασπιζόμεθα λοιπὸν τὴν δικαιοσύνην ἀπέναντι τῆς ἀδικίας, ὑπερασπιζόμεθα τὴν ἀλήθειαν ἀπέναντι τοῦ ψεύδους· ἀπόδειξις εἶναι, κύριοι, ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, καὶ ἐξηγήσεις τοιαύτας, ὅπως ὁ Κ. Σωτηρόπουλος ἀπὸ τῆς θέσεώς του τὰς ἐζήτησε· ἐδόθησαν ὅπως σεῖς ἐνομίσατε, ἡμᾶς δὲν μᾶς ἐπείσατε. Ἠξεύρετε, κύριοι, περὶ ποίου ἀντικειμένου θέλετε νὰ ἀποφασίσητε σήμερον; ἠξεύρετε εἰς ποίαν θέσιν εὑρισκόμεθα ἡμεῖς, ἀποφασίζοντες περὶ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ ἀτόμου;

§159ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§160ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Θὰ ἔλθω ἀμέσως.

§161ΖΕΡΒΑΣ. Θέλετε νὰ δημοκοπήσητε.

§162ΚΑΤΣΑΝΔΡΗΣ. Σεῖς εἶσθε δημοκόπος. — Καλλιτέρα εἶναι ἡ προσωπικὴ κράτησις παρὰ ἡ δήμευσις τῆς περιουσίας, εἶπεν ὁ κ. Κωσταντᾶς· δέχεται ἀσμένως νὰ ὑποστῇ μίαν παρεμπόδισιν ἑνὸς χρόνου τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, παρὰ νὰ ἔχῃ καταδίκην αἰωνίαν τῆς στερήσεως τῶν πόρων του (θόρυβος). Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν καὶ ἐγὼ, ὅτι προτιμοτέρα εἶναι ἡ προσωπικὴ κράτησις (θόρυβος). Ἐρωτῶσι λοιπὸν, ποῖον εἶναι τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἐξασφαλισθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται; Ποῖα εἶναι τὰ μέσα, ἀπαντῶ, ὅσα ἐν Ἑλλάδι ἐξασφαλίζουσι τοὺς ἰδιοκτήτας ἀπὸ τοὺς καλλιεργητάς; Ἔχομεν νόμον, καὶ μόλα ταῦτα κανεὶς δὲν παρεπονέθη κατ’ αὐτοῦ. Θέλετε ἐξαιρετικὴν διαδικασίαν; οὐδέποτε θὰ τὴν ἐπιτρέψωμεν. Θέλετε νὰ ἐκδώσητε μίαν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας δεσμεύετε τὴν περιουσίαν· καὶ ἔπειτα λέγουσί τινες, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συζητήσητε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ὅτι ἐφωτίσθητε. Πῶς, λέγω, θὰ ζήσῃ ὁ πτωχὸς ὁ γεωργὸς, ἀφοῦ ἀναλαμβάνῃ τὴν καλλιέργειαν ὁ ἰδιοκτήτης; καὶ πῶς ὁ ἰδιοκτήτης δὲν κάμνει χρῆσιν τῶν ἐνδίκων μέσων, ὅσα ἔχει κατὰ τῶν γεωργῶν; Θέλετε λοιπὸν νὰ λάβῃ τὴν κατοχὴν τῶν κτημάτων, καὶ διὰ τούτου νὰ ἀφαιρέσῃ πᾶν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπέκτησε διὰ πολλῶν κόπων καὶ βασάνων. Θέλετε νὰ ἀφαιρέσητε καὶ τὸ τελευταῖον μέσον τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων· ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ ἐποχὴ, καθ’ ἣν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν θὰ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών του. Λέγουσι κατόπιν ὅτι, ἐξετάζοντες μετὰ σπουδαιότητος αὐτὸ τὸ ζήτημα, δὲν ἠμποροῦν νὰ λάβουν ἄλλο μέσον, ἢ νὰ ἀφαιρέσουν τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας ἢ τὴν προσωπικὴν κράτησιν. Ἀλλὰ καθὼς ἡμεῖς σᾶς λέγομεν, ὅτι προτιμοτέρα εἶναι ἡ προσωπικὴ κράτησις, διατί δὲν δέχεσθε; Πιστεύω, ὅμως, ὅτι οὔτε τὴν μίαν οὔτε τὴν ἄλλην πρότασιν θέλετε δεχθῆ ἀπέναντι τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σαράβα, νὰ ἰσχύῃ ἡ πολιτικὴ δικονομία ὅπως καὶ εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα· ἄλλως εἶσθε κύριοι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε.

§163ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι ..........

§164ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττὸν, κ. Ζέρβε.

§165Θ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ μοῦ δημεύσουν τὴν περιουσίαν καὶ νὰ μὴν ὁμιλήσω; τότε ἀλλοίμονον εἰς ἡμᾶς! Ὁ Ἰόνιος νομοθέτης, κύριοι, καθιέρωσε τὸ δικαίωμα τῆς ἐπανελεύσεως, ὁσάκις εἷς ἀγρολήπτης ἢ ἐδαφολήπτης δὲν ἐπλήρωνε τὸν ἐτήσιον κανόνα διὰ 3 κατὰ συνέχειαν ἔτη τοῦ ἔπερνε τὸ κτῆμα οἱασδήποτε ἀξίας καὶ ἂν ἦτο, 4½ ὀκάδ. σίτου ἐπλήρωσεν ἕνας διὰ τὴν οἰκίαν του, καὶ ὄχι διὰ τὴν οἰκίαν του ἀλλὰ διὰ τὸ ἔδαφος, διότι τότε ὅπου ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ τὸ ἔδωκε, ἦτο γήπεδον. Μετὰ παρέλευσιν ἐὰν τὸ γήπεδον αὐτὸ ἔγεινεν οἰκία, 4½ ὀκάδ. σίτου ἔκαμνε χρέος ἐτησίως· ἀπέθανεν ὁ συνεισφορεὺς καὶ ἀφῆκε τέκνα ἀνήλικα, δὲν ἔλαβε καμμίαν φροντίδα νὰ ὑπάγῃ νὰ εἰσπράξῃ τὸν σῖτον· παρῆλθον 3 ἔτη καὶ τῷ ἐπῆρε τὴν οἰκίαν του 500 ταλλήρων ἀξίας. Ἐὰν λοιπὸν σήμερον καθιερώσητε αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, δὲν θὰ εὕρῃ μόνον ὁ ἀγροδότης νὰ μὴ εἰσπράξῃ τὸ μερίδιον αὐτὸν τὸν ἐτήσιον κανόνα διὰ νὰ σφετερισθῇ τὴν περιουσίαν του; Ἐὰν, κύριοι, καθιερώσωμεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, δὲν ἔχομεν πλέον ἰδιοκτησίαν. Ἐγὼ, κύριοι, ἐπλήρωνα κάθε 30, ἕν· ἐὰν ἀποθάνω εἰς Ἀθήνας καὶ ἀφήσω ἀνήλικα τὰ παιδιά μου καὶ δὲν λάβωσι καμμίαν φροντίδα νὰ πληρώσωσι, θὰ μοῦ πάρουν τὴν ἰδιοκτησίαν μου· τοῦ κυρίου Πολυλᾶ ἔχω δέκα χωράφια, ὅπου πληρώνεται τὸ 1|30. Κύριοι, προσέξατε, διότι εἶναι ζήτημα σπουδαῖον, προσέξατε τί ἔχετε νὰ κάμητε· 75,000 εἶναι κάτοικοι, αἱ 60,000 ἔχουσι τιμαριωτικὰ κτήματα καὶ τὰ περισσότερα κτήματα κατέχονται ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς, ἀπὸ ἡμᾶς· ἐκεῖνοι δὲ οὐδὲν δικαίωμα ἔχουν ἐπὶ τῶν κτημάτων, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν καρπῶν. Τί δικαίωμα ἔχετε περισσότερον ἐπὶ τοῦ τιμαριωτικοῦ κτήματος παρὰ τὸν καρπὸν τοῦ μεριδίου σας; (θόρυβος). Ἔρχεται ἡ θεομηνία καὶ ἐνῷ πρέπει νὰ σοῦ δώσῃ 10 ὀκάδ. λάδι δὲν κάμνει παρὰ 4· πῶς θὰ τὰς δώσῃ λοιπόν; Πρέπει λοιπὸν νὰ μοῦ πάρῃς τὸ κτῆμά μου· ἐκάμαμεν λοιπὸν τὴν ἕνωσιν διὰ νὰ μᾶς πάρητε τὰ κτήματά μας; Ποῦ εἶναι αἱ φιλελεύθεραι ἀρχαί σου, κ. Κουρκουμέλη, ὅπου εἶχες εἰς τὸ ὑπόμνημα, ὅπου ἐπῆγες εἰς τὸν κ. Ζαΐμην; ἄλλα εἴχομεν τότε καὶ ἄλλα τώρα; Ποῖος σοῦ καθυστέρησε τὰς σταφυλὰς ἢ τοὺς ἄλλους καρπούς; φέρε μου ἓν ἄτομον, ὅπου ἔχεις 3000 βαρέλλας εἰς τὸ σπῆτί σου; ποῖος σοῦ καθυστέρησε τὸ σιτάρι, τὰ ἀῤῥαβόσιτα, τὰς ὀπώρας, τὸ ἔλαιον; Ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ, κύριοι βουλευταὶ, σκεφθῆτε τὶ θὰ κάμητε— Τοῦτο εἶναι καταστροφὴ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας.

§166ΤΙΝΕΣ. Ἀρκεῖ, ἀρκεῖ.

§167ΖΕΡΒΟΣ. Ἀρκεῖ δι’ ἐσᾶς ὄχι δι’ ἐμέ. Ἡ περιουσία εἶναι ἡμῶν καὶ ἂς λέγῃ ὁ κ. Κουρκουμέλης, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία ἀνήκει εἰς τοὺς πολίτας, 40,000 κάτοικοι τῆς ἐξοχῆς, 50,000· τὰ ἔχομεν ἡμεῖς καὶ τὸ ὁμολογῶ, τὰ τιμαριωτικὰ κτήματα· εἶναι τὰ πλεῖστα ἐν τῇ ἐξοχῇ τῆς Κερκύρας, διότι πληρώνουν κάθε 35 κάθε 10. Τὸ μεγαλείτερον ὅπου ἔχομεν εἶναι τὸ ¼· οἱ πλεῖστοι τιμαριοῦχοι ἀπὸ ⅒ τὸ ἔβαλον ¼ τὰ λοιπὰ εἶναι δέκατα. Διατὶ λοιπὸν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν μείνῃ χήρα καὶ μείνουν ἀνήλικα τέκνα νὰ μὴ γνωρίζουν τὸν νόμον, νὰ μοῦ δημεύητε τὴν περιουσίαν μου; εἰς ποῖον μέρος ἔγειναν αὐτά; Ἤλθατε, κύριοι, ὑπὸ τὸ κράσπεδον νὰ προτείνητε τοιαῦτα παράνομα πράγματα, τοιαῦτα καταστρεπτικὰ μέσα, τοιούτους ἀδίκους νόμους;

§168ΤΙΝΕΣ. Φθάνουν κ. Ζερβέ. (θόρυβος).

§169ΖΕΡΒΟΣ. Ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ, κύριοι, προσέξατε· 1000 ταλλήρων ἀμπέλι διὰ μόνον τὸ δέκατον τὸ ἐπῆραν· τοῦ Στεφανίδη τὸ ἀμπέλι τὸ ἐπῆρεν ὁ ἀδελφός του διὰ τὸ δέκατον καὶ τοῦ ἐξεῤῥίζωσεν τὰς φυτιάς. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, κύριοι, καὶ ἡ προσωπικὴ κράτησις εἶναι προτιμοτέρα παρ’ αὐτὸν τὸν ἄθεον νόμον παρὰ ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἄνομον πρότασιν. Ἐγὼ σᾶς λέγω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι εἶμαι εὐκολώτερος νὰ παραιτηθῶ τῆς θέσεώς μου, παρὰ νὰ γίνω μάρτυς αὐτῆς τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων· δὲν θέλω νὰ ἦμαι βουλευτὴς νὰ λάβω μέρος εἰς τοιοῦτον ἄθεον νόμον.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὁ κ. Κρεστενίτης.

§171ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκεῖ, ἀρκεῖ, κ. πρόεδρε, ψηφοφορία.

§172ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν τοὺς ἀρέσουν οἱ Ἑλληνικοὶ κώδικες, ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ἀρκούμεθα εἰς τὰς προτάσεις. Πρώτη εἶναι ἡ τοῦ κ. Παραμυθιώτου.

§174ΤΙΝΕΣ. Τὴν ἀπέσυρε. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κωνσταντᾶ.

§175ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὴν ἀποσύρω. Ἀναγινώσκεται ἡ τοῦ Κ. Σαράβα «Πρὸς πληρωμὴν τῶν ἤδη ὑφισταμένων μεριδίων ἀγροληπτικῶν καὶ κανόνων ἐφορευτικῶν ἢ ἐδαφονομικῶν κτημάτων ἐφαρμόζεται τὸ κοινὸν δίκαιον.»

§176ΤΙΝΕΣ. Αὐτὴ εἶναι ἀπωτέρα.

§177ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἶναι πρότασις αὐτή.

§178ΤΙΝΕΣ. Πῶς δὲν εἶναι πρότασις;

§179ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐπροτάνθησαν 4, 5, προτάσεις, ὅλαι αὐταὶ εἶναι διάφοροι ἐξαιρέσεις τοῦ κοινοῦ δικαίου. Ἐγὼ ἔκαμα μίαν πρότασιν ἡ ὁποία ἀποκλείει ὅλας· λέγω νὰ ἰσχύσῃ τὸ κοινὸν δίκαιον. Αὐτὰ ἅμα παραδεχθοῦν, ὅλαι αἱ ἄλλαι εἶναι περιτταί. Ἑπομένως αὐτὴ εἶναι ἀπωτέρα πασῶν.

§180ΖΕΡΒΑΣ. Ἡ πρότασίς σας εἶναι αὐτὴ ἡ Πολιτικὴ Δικονομία.

§181ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑφίσταται ἀνάγκη νὰ γείνῃ εἰδικὸν ἄρθρον, ὥστε νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Σαράβα· διότι ἂν ἦτο ἀνάγκη, βέβαια ἡ πρότασις τοῦ Κ. Σαράβα ἔπρεπε νὰ ψηφοφορηθῇ πρώτη, ἑπομένως ἂν ψηφοφορηθῇ μία πρότασις τῶν ἄλλων καὶ ἀποῤῥιφθῇ, αὐτοδικαίως ἔχει εἰς τὸν νοῦν του ἕκαστος ὅτι ψηφοφορεῖ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σαράβα.

§182ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἄρθρον τί γίνεται;

§183ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον τὸ ἀπεσύραμεν.

§184ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καλὰ, καλὰ, λοιπόν.

§185ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἡ πρότασίς μου Κύριοι....

§186ΤΙΝΕΣ. Τὰ ἠκούσαμεν αὐτὰ, ἀρκετά.

§187ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Μὲ τὰ ἀποτελέσματα τῆς διαχειρίσεως δηλ. θὰ καλλιεργῇ τὸ κτῆμα, θὰ συλλέγῃ τοὺς καρπούς, θὰ δώσῃ λογαριασμὸν εἰς αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον ...... (θόρυβος)

§188ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κουρκουμέλη εἶναι συμβιβαστικωτέρα, πρέπει ὅμως νὰ συμπληρωθῇ τοιουτοτρόπως, ὥστε ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ ἀγροδότης ὅστις ὀφείλει λογοδοσίαν διὰ τὸ κτῆμα, καὶ καθ’ ἣν περίπτωσιν πληρωθῆ τὰς δαπάνας.

§189ΤΙΝΕΣ. Τὰς ἀναγκαίας καὶ ὄχι Βελτιώσεις.

§190ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ συμψηφισθοῦν, καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ἐξοφληθῆ τὸ χρέος θὰ ἀποσύρεται. Αὐτὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ τεθοῦν εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ πρέπει νὰ τεθοῦν εἰς τὴν πρότασιν.

§191ΖΕΡΒΑΣ. Μὲ αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν νὰ ψηφίσωμεν τὴν τροπολογίαν; Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κουρκουμέλη ἔχουσα ὡς ἑξῆς. Ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης ἢ μισθωτὴς ἢ ἐδαφονομεὺς δὲν πληρώσῃ τὸ ἐτησίως ἢ ἀνὰ διετίαν ὀφειλόμενον μερίδιον, μίσθωμα, ἢ κανόνα μετὰ δύω μῆνας ἀπὸ τῆς λήξεως, ἀποβάλλεται ἀπὸ τῆς κατοχῆς τοῦ κτήματος μέχρις οὗ πληρώσῃ τὴν ὀφειλήν του, ἢ πληρωθῇ ἐπιφυλαττομένων αὐτῷ τῶν ἐπὶ τοῦ κτήματος καὶ τῶν καρπῶν δικαιωμάτων του. Ἡ διαδικασία γίνεται συνοπτικῶς ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου Πρωτοδικείου συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας.

§192ΤΙΝΕΣ. Ψηφοφορία λοιπὸν τώρα.

§193ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. .... (θόρυβος) πρέπει νὰ διευκρινισθῇ ἡ πρότασις. Ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν εἶναι λογικὸν νὰ εἰσάγηται ἡ διαδικασία ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου, ἀλλὰ συνοπτικῶς ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου.

§194ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀποκρούεις ἂν θέλῃς τὴν πρότασιν, ἂν δὲν σ’ ἀρέσκῃ.

§195ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Ὄχι, δὲν θέλω νὰ τὴν ἀποκρούσω, ἀλλὰ θέλω νὰ τὴν συμπληρώσω (διάλογοι).

§196ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τί γίνεται ἡ πρότασις; Τώρα δὲν ἠμπορεῖ νὰ διορθώσῃ. (θόρυβος)

§197ΤΙΝΕΣ. Προνόμια εἰς τὸν Κουρκουμέλην, παντοῦ προνόμια.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύναται καὶ νὰ τὴν ἀποσύρῃ, δύναται καὶ νὰ τὴν μεταβάλῃ.

§199ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τότε νὰ γείνῃ νέα συζήτησις. (θόρυβος)

§200ΠΟΛΛΟΙ. Τί γίνεται, Κύριε Πρόεδρε;

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα θὰ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασις, διότι κἄτι ἐδιορθώθη.

§202ΤΙΝΕΣ. Τότε εἶναι νέα πρότασις.

§203ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην ...... (θόρυβος)

§204ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. (ἀναγινώσκει) «ἡ διαδικασία γίνεται συνοπτικῶς ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου σύμφωνα μὲ τὰς διατάξεις τῆς Πολιτ. Δικονομίας». Αὐτὴ εἶναι ἡ διόρθωσις.

§205ΠΟΛΛΟΙ. Πολὺ ὡραία εἶναι. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (μέγας θόρυβος).

§206ΖΕΡΒΑΣ......

§207ΦΩΝΑΙ. Κάτω, κάτω (ποδοκροτήματα).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, κ. Κουρκουμέλη, λέγουσι ναὶ· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι. Ἄρχεται καὶ περαιοῦται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ψηφοφορία.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη ἡ πρότασις τοῦ κ. Κουρκουμέλη διὰ ψήφων 69 κατὰ 65, 3 ἀρνηθέντων. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις Ὥρα 7 καὶ 10 Μ. Μ.