1868.09.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 63

Τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1868

(Τρίτη).

Ὥρᾳ 3 παρὰ 25|60.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν;

§2Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀντὶ τὴν πέμπτην εἴπομεν μετὰ τήν ὀγδόην, κ. πρόεδρε, καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§3ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα μετὰ τὴν 8 εἴπομεν.

§4Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ Βουλὴ, κ. πρόεδρε οὐδὲν ἄλλο ἔπραξε εἰμὴ νὰ μεταβάλῃ τὸ 5 εἰς 8, ἑπομένως ἀντὶ τῆς φράσεως, ἡ ὁποία λέγει μετὰ τὴν 5 θὰ εἴπωμεν εἰς τὰ πρακτικὰ μετὰ τὴν 8.

§5ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Δὲν εἰμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ, κύριοι, συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ· ὁ κ. Σέρβος ἔδωκε τὴν πρότασίν του γραπτὴν.

§6ΣΕΡΒΟΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ πρότασίς μου ὁμιλεῖ καθαρῶς.

§7Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἴπομεν χθὲς μετὰ τὴν 8 νὰ ἄρχωνται αἱ ἐκτιμήσεις.

§8ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ προτείνας μετὰ τὴν 8 εἶπε.

§9ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δηλ. ἀπὸ τὴν 9 καὶ πέραν.

§10ΣΕΡΒΟΣ. Μοὶ φαίνεται, κ. πρόεδρε, μετὰ τὴν 8 εἶπον.

§11ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασίς του.

§12ΣΕΡΒΟΣ. Ἡ πρότασίς μας διετυπώθη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 19, τὸ ὁποῖον ἔλεγε μετὰ τὴν 5. Λοιπὸν ἀντὶ μετὰ τὴν 5 ἡμεῖς εἴπαμεν μετὰ τὴν 8.

§13ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁρίστε· τί χρείαν ἔχομεν μαρτύρων (διάλογος παρατεταμένος).

§14ΣΕΡΒΟΣ. Ἡ πρότασίς μας ἦτο αὐτὴ μετὰ τὴν 8.

§15ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Ἀνεγνώσθη ὅμως χθὲς ἀπὸ τὴν 8.

§16ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἂν θέλετε νὰ τεθῇ μετὰ τὴν 8 καλὰ, ἄλλως νὰ γείνῃ νέα συζήτησις.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὑπάρχει μία ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν. Ἡ ὑποβληθεῖσα ἀπὸ τὸν κ. Σέρβον τροπολογία ἦτο μετὰ τὴν 8, κατόπιν ἐπὶ τῆς ἰδίας τροπολογίας ἔσβυσα, τὸ μετὰ.

§18ΤΙΝΕΣ. Ποιὸς τὸ ἔσβυσε!! (θόρυβος).

§19ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Σέρβος συνέταξε τὴν πρότασίν του μετὰ τὴν 8, ἡμεῖς τῷ εἴπομεν τὴν 8. Ὁ κ. Σέρβος δὲν ἀνέγνωσε τὴν πρότασίν του, τὴν ἀνέγνωσα ἐγώ· ἴσα, ἴσα δὲν τὴν ἀνέγνωσε, διότι ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ διαφωνία· ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Σέρβου, ἀνέγνωσα ἐγὼ τὴν πρότασίν του καὶ ἀνέγνωσα τὴν 8· τώρα ἂν ἡ Βουλὴ ἠνόει μετὰ ἢ ἂν ἠνόει τὴν, ἂς τὸ ἀποφασίσῃ.

§20ΔΑΓΡΕΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ ἐξετασθῇ ποῖος τὸ ἔσβυσε, καὶ ὅποιος ἐτόλμησε νὰ τὸ κάμῃ αὐτὸς εἶναι κακοήθης. (θόρυβος)

§21ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ὅταν μοὶ τὴν ἔδωκε ἐμὲ, ἦτο διωρθωμένη ἀπὸ τὴν 8.

§22ΣΕΡΒΟΣ. Προκειμένου νὰ βεβαιωθῇ, ἂν ἡ πρότασίς μου ἀπέβλεπε μετὰ τὴν 8, πρέπει νὰ σημειώσητε, ὅτι ἐγὼ ἀνεχώρησα συντάττων αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς διατυπώσεως τῆς προτάσεως κατὰ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, χωρὶς νὰ ἀλλάξω τὰς φράσεις· αἱ φράσεις τοῦ πρώτου σχεδίου εἶχον μετὰ καὶ ἐγὼ δὲν μετέβαλλα ποσῶς τὸ μετὰ, ἀλλὰ μόνον τὴν ἡμέραν. Λοιπὸν ἡ πρότασίς μου ἔφερε μετὰ τήν 8 ῥητῶς· ὡς πρὸς τὴν διάνοιαν λοιπὸν τὴν ἰδικήν μου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, καὶ αὐτὸ πιστεύω ἐψήφισε καὶ ἡ Βουλὴ.

§23ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ὁ κ. Κουρκουμέλης εἶπε μετὰ τὴν ἡμέραν τῶν Ταξιαρχῶν ἐξασφαλίζεται....

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ μετὰ τὴν 8 ἢ ἀπὸ τὴν 8.

§25ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Δὲν ἔχετε νὰ ἐρωτήσητε κανένα (θόρυβος).

§26ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦ κ. Σέρβου ἡ πρότασις ἐγένετο παραδεκτή· αὐτὸς διετύπωσε τὴν πρότασίν του, σᾶς ἐξήγησε πῶς τὴν διετύπωσε, σύμφωνα μὲ τὰς αὐτὰς λέξεις καὶ τὰς φράσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς. Τόσον εἰς τὸ πρῶτον, καθὼς καὶ εἰς τὸ δεύτερον ὑπάρχει ἡ φράσις, μετὰ· μετὰ τὴν ὀγδόην λοιπὸν σᾶς ἔβαλεν ὁ κ. Σέρβος· χρειάζεται ἄλλη συζήτησις καὶ ψηφοφορία πλέον; Ὅταν ἐψηφοφόρησεν ἡ Βουλὴ, ἐψηφοφόρησε τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Σέρβου, ὅστις ἐξήγησε τὸ πνεῦμά του.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ συναινεῖ νὰ γείνῃ ἡ διόρθωσις, μετὰ;

§28ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ σχετικὸν μέρος τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν, ὅπως διωρθώθη.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§30ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (Ἐνταῦθα ὁρκίζεται τὸν ὑπὸ τοῦ συντάγματος τεταγμένον ὅρκον ὁ βουλευτὴς Μαντινείας Βάρβογλης).

§31ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, μίαν ἀναφορὰν ἔχω τῆς κυρίας Ἀννέτας Ν. Παππαλεξοπούλου, ἥτις παραπονεῖται διὰ τὴν σύνταξίν της· ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν δώσωμεν, νὰ τὴν ἀναγνώσῃ ὁ γραμματεύς.

§32ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§33ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔχω, κύριοι, νὰ ὑποβάλω ἐνώπιόν σας πρότασιν νόμου περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς τοῦ Ἀγρινίου· νὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ ἡ ἐπιτροπὴ σας καὶ κατόπιν τὸ συζητοῦμεν.

§34ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§35ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§36ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Νὰ τυπωθῇ ἀμέσως, διότι πλησιάζει ἡ λῆξις τῆς συνόδου.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ Ὑπάρχουν, κύριοι, τέσσαρες ἀναφοραὶ, τῶν ὁποίων τὰς περιλήψεις σᾶς ἀναγινώσκομεν διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. (Ὁ γραμματεὺς ἀναγινώσκει). «Α. Λασκαράτος παραπονεῖται πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τοῦ εἰσαγγελέως Κεφαλληνίας, διότι κατέσχε διὰ τοῦ ἀστυνόμου 45 ἀντίτυπα τῆς ἐφημερίδος του ὁ «Λύχνος» καὶ ζητεῖ νὰ μετριασθῇ ἡ ἐξουσία τῶν εἰσαγγελέων».

§38ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης. (Ὁ γραμματεὺς ἐξακολουθεῖ). «Σκυπᾶς κατάδικος ἀπολυθεὶς ἐσχάτως ἐκ τῶν φυλακῶν Πύλου διὰ βασιλικῆς χάριτος, ἀναφέρει ὅτι ὁ ἔπαρχος, ὁ φρούραρχος καὶ ὁ τροφοδότης τῶν φυλακῶν καταπιέζουσι παντοιοτρόπως τοὺς καταδίκους».

§39ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. (Ὁ γραμματεὺς ἐξακολουθεῖ). «Κάτοικοι τοῦ δήμου Θρονίου τῆς Λοκρίδος ζητοῦν νὰ μὴ συστηθῇ εἰρηνοδικεῖον εἰς τὸ χωρίον Μῶλον τοῦ δήμου Θερμοπυλῶν· ἄλλως νὰ μὴ ὑπαχθῶσι τὰ χωρία των εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ χωρίου τούτου, ἀλλὰ νὰ μείνωσιν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ εἰρηνοδικείου Ἐλατείας».

§40ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. (Ὁ γραμματεὺς ἐξακολουθεῖ). «Δ. Κατσαπὸς ἀνθυπολοχαγὸς τῆς φάλαγγος ἐξαιτεῖται, ὅπως ἡ Βουλὴ συστήσῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 14,929 ἀποφάσεως τοῦ Ἐφετείου, δι’ ἧς καταδικάζεται τὸ δημόσιον εἰς ἀπότισιν ὀφειλομένων αὐτῷ χρημάτων».

§41ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. (Ὁ γραμματεὺς ἐξακολουθεῖ). «Ν. Μάγνης ἐπιβάλλει παρατηρήσεις τινὰς πρὸς τὰ ἄρθρα 965, 967 καὶ 969 τῆς πολιτικῆς δικονομίας».

§42ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§44ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸν λόγον. Κύριοι, κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν, γενομένου λόγου περὶ τοῦ χρόνου τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκτιμήσεων, ἡ Βουλὴ προτάσει τοῦ κυρίου Σέρβου ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν πρὸς ἐκτίμησιν ἄρχεται ἀντὶ τῆς 20 Ὀκτωβρίου ἀπὸ τῆς 8 Νοεμβρίου πρὸς ἀποφυγὴν δῆθεν τῶν ἀδικιῶν ἀφ’ ἑνὸς, τὰς ὁποίας αἱ θεομηνίαι ἐπιφέρουσι κατὰ τῶν ἀγροληπτῶν μεταξὺ τῆς 20 καὶ τῆς 8 Νοεμβρίου, καὶ τῶν δυσκολιῶν τῆς ἐκτιμήσεως, ἃς καὶ τὸ κείμενον τοῦ ΣΜΕʹ. νόμου παρουσιάζει εἰς τοὺς ἀγροδότας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ 3 ἄρθρον ἦτο συντεταγμένον οὕτως, ὥστε ἡ 8 Νοεμβρίου καθίστατο ἁπλοῦν λογοπαίγνιον, διότι διατηρουμένης πάσης ἰδιαιτέρας συμφωνίας περὶ τοῦ χρόνου τῶν ἐκτιμήσεων, αὗται ἤθελον γενέσθαι κατὰ τὴν 18 Ὀκτωβρίου, ἐπειδὴ ὅλα τὰ συμβόλαια ὥριζον τὴν 18 Ὀκτωβρίου πρὸς ἔναρξιν τῶν ἐκτιμήσεων, εἴπετο ὅτι καὶ τὸ πρῶτον ἄρθρον ἔπρεπε νὰ τροπολογηθῇ καθόσον ἀφορᾷ τὸν συμπεφωνημένον χρόνον. Συνεπείᾳ λοιπὸν παρατηρήσεων ἐμοῦ καὶ ἄλλων, ἡ Βουλὴ διέγραψε τὸ δεύτερον μέρος τοῦ πρώτου ἄρθρου, καὶ ἑπομένως κατήργησε ά) τὴν συμφωνίαν ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐκτιμήσεως καὶ βʹ) τὸν τρόπον τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ ἐλαιολάδου, περὶ οὗ ἐγένετο λόγος ἐν τῷ ἀπαλειφθέντι δευτέρῳ μέρει τοῦ πρώτου ἄρθρου (θόρυβος). Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, προσέτι ὅτι προχθὲς τὸ σάββατον, ἀρξαμένης τῆς συνεδριάσεως, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν παρεδέχθητε, ὅτι δηλ. ὁ χρόνος σημαίνει ὄχι μόνον τὴν κατ’ ἔτος ἐκτίμησιν, ἀλλὰ καὶ τὴν κατὰ διετῆ περίοδον, ὁσάκις ἐκ τῶν συμβολαίων προκύπτει τοῦτο· διότι, δυνάμει ἐγχωρίων ἐθίμων καὶ συμβολαίων, πολλοὶ ἀγρολῆπται συνῆψαν συμφωνίας ἀγροληψιῶν ἐπὶ τῷ ὅρῳ νὰ γίνεται ἡ ἐκτίμησις καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τῆς μερίδος τοῦ ἐλαιολάδου, τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸν ἀγροδότην, ἀνὰ πᾶσαν ἐσοδίαν, ἥτις εἶναι διετὴς, δηλαδὴ ὑπολογίζεται ἀνὰ δύο ἔτη, καὶ οὐχὶ κατ’ ἔτος ὡς ὁ νόμος λέγει. Μένοντος τώρα μόνον τοῦ πρώτου μέρους τοῦ ἄρθρου, ἕπεται πρῶτον ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ ὁ ὅρος τῆς περιοδικῆς ἐκτιμήσεως· δεύτερον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ συγχρόνως καὶ ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσιν οἱ ἀγρολῆπται δυνάμει τῶν συμβολαίων αὐτῶν καὶ τῶν ἐθίμων ἀπὸ τὸν πίπτοντα καρπὸν πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως, καὶ κατὰ τὴν ἐσοδείαν· διότι, ἀφοῦ πρὸ τῆς συγκομιδῆς γίνεται ἡ ἐκτίμησις, ἐνδέχεται νὰ διϊσχυρισθῇ τις, ὅτι ὁ ἐκτιμητὴς πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπόλυτον παραγωγὴν τοῦ δένδρου, ἤτοι τόν τε συλλεχθέντα, πεσόντα, καὶ τὸν κρεμάμενον καρπὸν, καὶ προσέτι, ἀφοῦ κατ’ ἔτος γίνεται ἡ ἐκτίμησις, ἐνδέχεται ἐπίσης νὰ διϊσχυρισθῇ τις, ὅτι τὸ κεκτημένον δικαίωμα τοῦ ἀγρολήπτου, τοῦ νὰ ἰδιοποιῆται ὡς ἀπόλυτον ἰδιοκτησίαν του τὴν παραγωγὴν κατὰ τῆς μὴ τακτικῆς ἐσοδείας δυνάμει τῶν συμπεφωνημένων μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἀγροδότου, καταργεῖται. Ἐκ τῶν παρατηρήσεων τούτων ἕπονται τὰ ἐφεξῆς ζητήματα. Πρῶτον ὁ ἀγρολήπτης ὑποχρεοῦται νὰ δέχηται τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἀγροδότου κατὰ διετίαν, ὁσάκις καθιεροῦται τοῦτο μεταξὺ τῶν διαδίκων δυνάμεων τῶν συμβολαίων ἢ τῶν ἐθίμων, χωρὶς νὰ καθιερῶνται ὡς μετεῤῥυθμισμέναι αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι, καθὼς ἀπεφάνθη προχθὲς ἡ Βουλὴ καὶ μόνον κατ’ ἔτος, ὁσάκις εἶναι συμπεφωνημένον, ἢ πρέπει νὰ ἰσχύῃ ὁ γενικὸς κανὼν τῆς περιοδικῆς ἐκτιμήσεως καὶ αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι νὰ ἰσχύουν ὡς ἐξαίρεσις τοῦ γενικοῦ κανόνος.

§45ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δὲν εἰξεύρετε, ὅτι αἱ ἐκτιμήσεις...

§46ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος παρακαλῶ, κύριε.

§47ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι κατ’ ἔτος γίνονται ἐκτιμήσεις.

§48ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δεύτερον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῆς ἐκτιμήσεως περιλαμβάνεται καὶ ὁ πεσὼν καρπὸς ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ναὶ ἢ ὄχι, διότι τὸ ἄρθρον λέγει πρὸ τῆς συγκομιδῆς, ἥτις ἄρχεται ἀπὸ τὸν Σεπτέμβριον, ἐὰν συμβῇ πρωΐμως τοῦ ἐλαιοκάρπου ἡ πτῶσις ὡς ἐκ τῆς προόδου τῆς ἀσθενείας. Ἐρχόμεθα τρίτον καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἐκκαθαρίσεως· τὰ συμβόλαια τὰ ὁποῖα φαίνεται ὅτι μετεῤῥυθμίσθησαν ὡς πρὸς τὸ μέρος αὐτῶν τὸ ὁρίζον τὴν ἐκκαθάρισιν, σημειώσατε, ὅτι στηρίζονται ἰδίως εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐκκαθαρίσεως, διότι ἡ ἀγροληψία συμφωνεῖται ὡς πᾶν ἄλλο συνάλλαγμα μὲ ὅρους, ὧν ἡ παράλειψις ἐπιφέρει τὴν ἀκύρωσιν ἢ διενέξεις δικαστικάς· ὁ θεμελιωδέστερος δὲ τῶν ὅρων τούτων εἶναι ὁ τρόπος τῆς ἐκκαθαρίσεως. Ἀφοῦ δὲ διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου ἡ θεομηνία λογίζεται ἀπολύτως εἰς βάρος τῶν ἀγροληπτῶν, ἐρωτῶ ἤδη πρῶτον. Ὁσάκις ὁ ἀγρολήπτης ὑποχρεοῦται νὰ δίδῃ μερίδιον καρποῦ, ἤτοι πληρόνει μέρος ἥμισυ, τρίτον, τέταρτον κλπ. χωρὶς νὰ ὁρίζηται τὸ ποσὸν τῶν ἐλαίων δι’ ἑκάστην ῥητὴν ποσότητα ἐλαιοκάρπου, τὸ μερίδιον τοῦ ἐλαίου πρέπει νὰ κανονίζηται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχαίων ἐθίμων ἢ διὰ πραγματογνωμοσύνης νὰ προσδιορίζηται ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ τοῦ προϊόντος; διότι ὁ ἐλαιοκαρπὸς Κερκύρας, ἀνεξαρτήτως τῆς θεομηνίας, δὲν ἔχει πάντοτε καὶ τὴν αὐτὴν ποσότητα ἐλαιώδους οὐσίας· δὲν δίδει πάντοτε τὴν αὐτὴν ποσότητα τοῦ ἐλαίου, διότι ἡ ποσότης καὶ ἡ ποιότης μεταβάλλονται ἀναλόγως τῆς ἀτμοσφαιρικῆς καταστάσεως. Ἕπεται λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐὰν θέλῃ νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τὸν ἀγρολήπτην. Δεύτερον· τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα δὲν συνδέονται μετὰ τῆς καλλιεργείας τοῦ κτήματος, ὁσάκις δὲν συνεφωνήθη ἔλαιον, ἀλλὰ μέρος καρπῶν, ἐπιβαρύνουσι τὸν ἀγρολήπτην ἢ τὸν ἀγροδότην; κατὰ τὸν κώδηκα μόνα τὰ τακτικὰ ἔξοδα ἐπιβαρύνουσι τὸν ἀγρολήπτην, ἀλλὰ τὰ ἔκτακτα ὄχι. Βλέπετε δὲ, ὅτι ὅταν ὁ ἀγρολήπτης ᾖναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώνῃ μερίδιον τοῦ καρποῦ, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξοδεύῃ, ὅπως μεταβάλῃ εἰς ἔλαιον τὴν μερίδα τοῦ καρποῦ τοῦ ἀγροδότου ἰδίᾳ δαπάνῃ. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν, καὶ πρέπει οὐχ ἧττον νὰ ἐξετασθῇ. Τρίτον ζήτημα ἐκκαθαριστικόν· ἐπεκράτησε κατὰ δυστυχίαν παράνομος συνήθεια, δι’ ἧς ἡ τιμὴ τοῦ ἐλαίου ἐν περιπτώσει ὑπερημερίας ὁρίζεται κατὰ τὰς καλλιτέρας τιμὰς μεταξὺ τῆς ἐκπτώσεως καὶ τῆς ἀποφάσεως, ἥτις εἶναι ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ῥητῆς διατάξεως τῆς πολιτικῆς δικονομίας, ἡ ὁποία διὰ τοῦ ἄρθρου 852 λέγει, ὅτι ἐν περιπτώσει ἀναγκαστικῆς ἀποδόσεως καρποῦ πρέπει ἡ τιμὴ αὐτοῦ νὰ ὁρίζηται κατὰ τὰς τιμὰς τοῦ χρόνου τῆς πτώσεως. Καὶ βεβαίως ἠδύναντο μὲν οἱ ἄνθρωποι ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου νὰ ἐγείρωσι τοιαῦτα ζητήματα, ἡ δὲ δικαστικὴ ἀρχὴ, συνεπεία τῶν διατάξεων τῆς πολιτικῆς δικονομίας καὶ τῶν συμβολαίων, νὰ ἀποφασίσῃ ὑπὲρ τῶν ἀγροληπτῶν, οὐχ ἧττον ὅμως ὑποχρεοῦνται οἱ ἀγρολῆπται νὰ πληρώσουν κατὰ τὰ εἰωθότα, ἐάν ποτέ τις προτείνῃ τοιοῦτον ζήτημα. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ διὰ τοῦ νόμου, ὅτι ἡ ἐκκαθάρισις εἰς χρήματα ἐν περιπτώσει ὑπερημερίας πρέπει νὰ δίδηται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 852 τῆς πολιτικῆς δικονομίας, τοὐτέστι κατὰ τὰς ἀγοραίας τιμὰς τῆς ἡμέρας τῆς πτώσεως τῆς πληρωμῆς. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκκαθαρίσεως ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ καρποῦ, ὅστις πίπτει πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς πτώσεως τοῦ καρποῦ μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου, καὶ κατ’ ἔθος καὶ δυνάμει συμφωνιῶν, τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἀποκλειστικὴ ἰδιοκτησία τοῦ ἀγρολήπτου· καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸ πίπτον προϊόν ἀπὸ τῆς 20 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου, ἡ Βουλὴ προχθὲς παρεδέχθη, ὅτι τοῦτο ἀφίνεται εἰς τὴν πλήρη κυριότητα τοῦ ἀγρολήπτου, λόγῳ ἀποζημιώσεως, διὰ τὰς θεομηνίας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ συμβαίνουν εἰς τὸ κτῆμα. Βλέπεται λοιπὸν, ὅτι τὸ πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως πίπτον προϊὸν ἀποκλείετε ἀπὸ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς μερίδος τοῦ ἀγροδότου, ἀλλὰ δὲν προκύπτει ἀπὸ τὸ ἄρθρον, ὡς προτείνεται.

§49ΖΕΡΒΑΣ. Πότε θὰ ἐκτιμηθῇ.

§50ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐλάτε ἀπὸ τοῦ βήματος, Κ. Ζέρβα. — Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς περιοδικῆς ἐκτιμήσεως εἰς τίνα ἀνήκει ἀποκλειστικῶς κατὰ πᾶσαν ἐσοδείαν, ὑπάρχουσι συμβόλαια δυνάμει τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐκτίμησις καθ’ ἕκαστον ἔτος, ἀλλὰ καθ’ ἑκάστην καλὴν ἐσοδίαν· τ’ αὐτὰ δὲ συμβόλαια λέγουσιν, ὅτι ἐννοοῦσι μὲ τὸ καθ’ ἕκαστον ἔτος καλῆς ἐσοδίας τὴν διετῆ περίοδον. Συγχωρήσατέ μοι ν’ ἀναγνώσω ἓν ἐξ αὐτῶν.

§51ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ ἀρκεῖ, εἶναι περιττὴ ἡ ἀνάγνωσις.

§52ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πολὺ καλά.—Ἐρχόμεθα εἰς ἄλλο ζήτημα· ὁ ἀγρολήπτης εἶναι συνιδιοκτήτης μετὰ τοῦ ἀγροδότου. Ἕπεται λοιπὸν, ὅτι ἡ μερὶς τοῦ ἐλαίου πρέπει νὰ ᾖναι τὸ ἀνάλογον ποσοστὸν τοῦ παραγομένου ἐλαίου καὶ οὐχὶ τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑποθετικῶς προσδιορίζουσι. Ἠξεύρετε, κύριοι, ὅτι ἐν Κερκύρᾳ ὑποθέτουσιν αὐθαιρέτως ἐν τοῖς δικαστηρίοις, ὅτι ἕκαστον μέτρον καρποῦ, λεγόμενον Ἐνετιστὶ Μουτζοῦρι, παράγει ἀμεταβλήτως τὸ αὐτὸ ποσὸν ἐλαίου, ὅπερ ἀντίκειται εἰς τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων, ἐπειδὴ διὰ μυρίους λόγους ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐλαίου εἶναι πάντοτε μεταβλητή. Ἕπεται λοιπὸν, ὅτι ἐὰν μεταξὺ τοῦ ἀγρολήπτου καὶ ἀγροδότου ὑπάρχῃ συνιδιοκτησία, πρέπει τὸ ποσὸν τῆς ἐξαγωγῆς νὰ διανέμηται ἀναλόγως τῆς πραγματικῆς ποσότητος τοῦ παραγομένου ἐλαίου. Τούτου δὲ γενομένου δεκτοῦ πῶς δυνάμεθα νὰ καθαρίσωμεν τὸ προϊὸν τοῦτο; βεβαίως διὰ πραγματογνωμοσύνης· διότι ἄλλως νομίζω εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ. Λοιπὸν συμφώνως πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου, προτείνω τὰ ἐφεξῆς. «Ἡ ἐκτίμησις τοῦ παραγομένου ἐλαιοκαρποῦ γίνεται καθ’ ἕκαστον ἔτος πάσης τακτικῆς ἐσοδίας, ἐκτὸς ἂν συνεφωνήθη τὸ ἐναντίον· ἡ δὲ τοῦ ἐλαίου ἐκκαθάρισις κλπ. ὡς ἔχω ἐν τῇ ὑποβαλλομένῃ τροπολογίᾳ, ἣν καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον. Διότι καὶ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ὑπάρχουν νεώτεραι συμφωνίαι, αἱ συμφωνίαι αὗται ἐγένοντο ἐνῷ ἴσχυεν ἡ διάταξις, ὅτι κατὰ τὰς θεομηνίας ὁ δυστυχὴς ἀγρολήπτης ἀπαλλάττεται τῆς πληρωμῆς τῆς μερίδος. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ Βουλὴ τὸ βάρος αὐτὸ ἐπέβαλεν εἰς λογαριασμὸν τοῦ ἀγρολήπτου ἐναντίον τῶν συμφωνιῶν, πρέπει διὰ πραγματογνωμοσύνης νὰ προσδιορίζηται ἡ ποσότης τοῦ ἐλαίου, ἀναλόγως τῆς ποιότητος τοῦ καρποῦ. Κύριοι, περὶ τῆς ἰδέας ταύτης ἐγένετο λόγος πολὺς ἐν Κερκύρᾳ ἔν τινι συμβουλίῳ τῶν ἰδιοκτητῶν· ὅτε ἐπρόκειτο νὰ συζητηθοῦν τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, κατὰ τὴν διαλυθεῖσαν Βουλήν, ἐγένετο διάκρισις μεταξὺ θεομηνίας καὶ καταστάσεως τοῦ καρποῦ, ἢ ἐλαττώσεως τῆς ἐλαιώδους οὐσίας λόγῳ φθορᾶς· εἶναι περίστασις καθ’ ἣν ὁ καρπὸς δὲν ἔχει πολλὴν ἐλαιώδη οὐσίαν, καὶ πάλιν συμβαίνει, ὅτι ὁ καρπὸς πίπτει διὰ λόγους μὴ ἀναγομένους εἰς τὴν θεομηνίαν· ἡ θεομηνία εἶναι ἡ χάλαζα, ὁ κεραυνὸς καὶ ἄλλα τοιαῦτα, ἀλλὰ ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος περίπτωσις ἀφορᾷ τὴν κοινότητα. Ἑπομένως ἡ πρότασίς μου αὕτη πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή· φρονῶ δέ, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχουσι νὰ παραδεχθῶσιν αὐτὴν, καθότι ἐὰν δὲν κανονισθῇ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο καθ’ ὅλας τὰς λεπτομερείας του ὑπὸ τοῦ Νόμου, τὰ δικαστήρια θέλουσι παρερμηνεύσει τὸν Νόμον καὶ θέλουσιν ἐπιβαρύνει τοὺς ἀγρολήπτας. Εἶναι ἀδύνατον εἰς πτωχοὺς ἀνθρώπους νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον ἢ εἰς τὸ ἐφετεῖον, ὅπως ἐπιτύχωσι τὴν ὀρθὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἄρθρων τῆς τροπολογίας μου, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου.

§53ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Κύριοι, οὐδέποτε ἡ Βουλὴ ἔλαβε κατὰ νοῦν νὰ σχίσῃ συμβόλαια ἢ συμφωνίας· γνωρίζει παρὰ πολὺ τὸ συμφέρον της καὶ τὰ καθήκοντά της διὰ νὰ μὴ προβῇ εἰς ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον οἰκονομικῶς ἤθελεν ἀναστατώσει τὸ κράτος, καὶ ἤθελε φυγαδεύσει ὅλα τὰ κεφάλαια ἀδιακρίτως ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἀφ’ οὗ εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἠθέλομεν παραδεχθῆ νὰ σχίσωμεν συμβόλαια. Εἴπομεν, ὅτι δὲν ἐφαρμόζονται αἱ ἰδιαίτεραι συμβάσεις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον καὶ τόπον τῆς ἐκτιμήσεως. Αὐτὰ μόνον εἴπομεν. Ἕνεκα τούτου ἀπηλείψαμεν τὸ ἓν μέρος τοῦ ἄρθρου πρώτου, δὲν εἴχομεν ὅμως κατὰ νοῦν νὰ σχίσωμεν ὅλα τὰ συμβόλαια. Ὅτε ἀπηλείψαμεν αὐτὸ τὸ πρῶτον μέρος, ἐννοούσαμεν ν’ ἀπαλείψωμεν τὸ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὴν ἀνάγκην καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως. Τί θὰ εἰπῇ, τρόπος ἐκτιμήσεως; ἐννοοῦνται τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μεταχειριζόμεθα, ὅπως φθάσωμεν εἰς ἓν ὁριστικὸν συμπέρασμα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ποσοῦ τοῦ καρποῦ, τὸν ὁποῖον ἡ ἐλαία ἔχει ἐπὶ τοῦ δένδρου. Ἠξεύρετε, ὅτι ἡ ἀγροληψία εἶναι συμβόλαιον διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἰδιοκτήτης δίδει εἰς τὸν γεωργὸν τὸ κτῆμά του νὰ τὸ καλλιεργῇ καὶ δίδῃ ⅓ ἢ ¼, ἓν ποσοστὸν τοῦ καρποῦ διὰ τὸν κύριον. Ἂν λ. χ. ᾖναι ἑκατὸν καὶ πληρόνῃ τὸ ¼, τὰ εἰκοσιπέντε ἀνήκουσι τῷ ἀγροδότη· ἐὰν ὁ καρπὸς παράγῃ ἔλαιον περισσότερον ἢ ὀλιγώτερον, αὐτὸ εἶναι κανονισμένον διὰ τῶν συμβολαίων, δι’ ἄλλων ἐγχωρίων νόμων· ἡμεῖς θέλομεν νὰ εὕρωμεν ἓν μέσον, βεβαιοῦν αὐτὸ τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ὅσον τὸ δυνατὸν ἁπλοῦν. Σήμερον μᾶς προτείνονται νέαι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀντίκεινται εἰς τὰ ἀποφασισμένα παρὰ τῆς Βουλῆς, εἰς τὸ ὀρθῶς καὶ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον, τὸ ὁποῖον πάντες ἔχομεν, νὰ δεχώμεθα τὰς ὡρισμένας συμβάσεις καὶ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται ν’ ἀναπληρώσωσι τὸν νόμον. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν καρπὸν, ὅστις πίπτει μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς ἐκτιμήσεως, ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπομεν ὅλοι χθὲς, ὅτι ὁ καρπὸς, ὅστις πίπτει μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν γίνεται ἡ ἐκτίμησις, ἀνήκει εἰς τὸν γεωργόν· ἑπομένως ἐὰν ἀναβάλωμεν τὴν ἡμέραν τῆς ἐκτιμήσεως ἀπὸ τῆς 20 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου, ἕπεται ὅτι καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα ὁ ἀγρολήπτης δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὸν καρπὸν, ὅστις πίπτει· εἰς τὰ πρακτικὰ περὶ τούτου ἔγεινε μνεία, καὶ τοῦτο συμβιβάζεται μὲ μίαν ἄλλην διάταξιν, καὶ τὴν ὁποίαν ἀκολούθως θέλομεν συζητήσει. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑποστηρίζει τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κωνσταντᾶ.

§54ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Φαίνεται, ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ, οἱ ὁποῖοι ἔχουν δύω κεφαλάς· ἡ μία κεφαλὴ εἶναι διὰ λογαριασμόν των, ἡ δὲ ἄλλη διὰ τοὺς ἄλλους. Λέγει ὁ κύριος Παραμυθιώτης σήμερον, πῶς τὰ ἐσχίσατε τὰ συμβόλαια; οἱ νόμοι δὲν ἐπεμβαίνουν εἰς τὰς ἰδιωτικὰς σχέσεις. Καὶ πῶς δὲν τὸ ἐκάματε προχθὲς, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῶν συμφερόντων σας; Εἴπετε ὅτι, ἐὰν ἐν τοῖς συμβολαίοις συνωμολογήθη, ὅτι ἡ θεομηνία θὰ ᾖναι εἰς λογαριασμὸν τοῦ ἀγρολήπτου, εἴπετε, ὅτι τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ διὰ τοὺς ἀγρολήπτας· σήμερον ὅμως, ὅταν πρόκηται νὰ κανονίσητε συνεπείᾳ τῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας σεῖς αὐτοὶ ἐπροτείνατε, λέγετε, ὅτι δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, μὴ χαλάσητε τὰς σχέσεις μεταξὺ ἀγροδότου καὶ ἀγρολήπτου.

§55ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἐννοεῖ νὰ σχίσῃ συμβόλαια ποτέ.

§56ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Παραμυθιώτης εἶπεν, ὅτι διὰ τῶν σχετικῶν πρακτικῶν ἐμφαίνεται, ὅτι ὁ πίπτων καρπὸς ἀφίνεται εἰς λογαριασμὸν τοῦ ἀγρολήπτου. Ἀλλὰ καὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Σέρβου, τὸ μέρος ἐκεῖνο ἀπηλείφθη.

§57ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν ἐρώτησιν; Ὅταν φθάσωμεν εἰς μίαν διάταξιν, ἡ ὁποία τιμωρεῖ τὸν ἀγρολήπτην, ἐὰν συλλέξῃ τὸν καρπὸν ἀπὸ τῆς 20 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 5 Νοεμβρίου, τότε θὰ γίνῃ λόγος περὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, ἤδη ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν εἶναι λόγος περὶ τούτου.

§58ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ λόγος περὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς μερίδος. Ὁ κύριος Παραμυθιώτης λέγει, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν μερίδων τοῦ ἐλαίου ἐκανονίσθη ὑπὸ τῶν συμβολαίων· ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἀμέσως αὐτὴν τὴν ἀνασκευὴν διὰ τῆς ἀναγνώσεως ἑνὸς συμβολαίου. Δὲν ὑπάρχουν ἐγχώρια ἔθιμα εἰς τὴν πολιτικὴν δικονομίαν.

§59ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Σᾶς σκοτίζουν ἀδίκως καὶ παραλόγως, κύριοι. Δὲν γνωρίζετε ἀρκούντως τὸ ἀντικείμενον. Κύριε Κωνσταντᾶ, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ πολυτίμου καιροῦ αὐτῆς τῆς Βουλῆς, ἡμεῖς ἐκάμαμεν νόμον πρὸς κανονισμὸν τῆς ἐκτιμήσεως· ἐὰν παραπονῆσθε, ὅτι ἡ ἐκκαθάρισις τῶν μεριδίων δὲν γίνεται καλῶς, φέρετε πρότασιν.

§60ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πρότασιν ἔφερα.

§61ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ὄχι, τώρα ὁμιλεῖς περὶ φθορᾶς καρποῦ.

§62ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ φθορᾶς καρποῦ, πρέπει νὰ κανονίσωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς μερίδος τοῦ ἐλαίου.

§63ΔΑΓΡΕΣ. Ἐμπεριλαμβάνεται καὶ τὸ ποσόν· ὁ ἐκτιμητὴς θὰ ἐκτιμήσῃ ὄχι μόνον τὸν καρπὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔλαιον.

§64ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δυνάμει τοῦ ἄρθρου 867 τοῦ Ἰονίου Κώδηκος, ὅστις εἶναι ἐν ἰσχύϊ, ἰδοὺ τί ἐγίνετο, «ἡ ἐκκαθάρισις καὶ εἴσπραξις γίνεται κατὰ τὰς τοπικὰς συνηθείας καὶ ἔθιμα.»

§65ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ὑπῆρξέ ποτε συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§66ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Διότι ὑπῆρχε τὸ ἄρθρον 9 «μερίδια ἐλαίου,» ἴσα, ἴσα δι’ αὐτὸ ἐπιμένω.

§67ΖΕΡΒΑΣ. Αὐτὸ λέγει ὁ νόμος, μερίδιον ἐλαίου, δὲν λέγει ἐλαιοκαρποῦ· ἔλαιον θὰ τὸ ἐκτιμήσητε.

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Λοιπὸν, ἂς εἴπῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐννοεῖ ὄχι μερίδιον ἐλαιοκαρποῦ, ἀλλὰ ἐλαίου.

§69ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§70ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀπαντῶ δὲ εἰς τὸν κύριον Κουρκουμέλην, ὅτι πολλάκις εἶπεν, ὅτι γνωρίζει τὸν τόπον του, ἀλλὰ πάντοτε ἀπέτυχεν. Αὐτὸ λέγω μόνον. Ὁρκίζεται ὁ βουλευτὴς Μαντινείας Κ. Δημητρακόπουλος.

§71ΖΕΡΒΑΣ. Μίαν ἐξήγησιν, κύριε πρόεδρε, διὰ νὰ μὴ πέσωμεν εἰς κἀμμίαν πλάνην. Ὁ νόμος ἐννοεῖ, ὅτι οἱ ἐκτιμηταὶ θὰ ἐκτιμήσουν τὸν ἐλαιοκαρπὸν, πόσον λάδι θὰ ἐκφέρῃ.

§72ΣΑΡΑΒΑΣ. Νὰ γίνῃ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ σημείωσις.

§73ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀφοῦ σημειοῦται εἰς τὰ πρακτικὰ τοῦτο, ἀνακαλῶ τὴν πρότασίν μου.

§74ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Θὰ πληρόνωμεν βέβαια ἁδρά.

§75ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἀναλόγως τῆς ποιότητος τοῦ ἐλαίου.

§76ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἤλπιζα, κύριοι, ὅτι ὡς εἰλικρινῶς καὶ τιμίως ἔπραξα, τὴν αὐτὴν εἰλικρίνειαν καὶ τιμιότητα ἤθελον ἀπαντήσει. Ἠκούσατε τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐγὼ πρῶτος εἶπον, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ βραδύνῃ αὐτὴ ἡ ἐκτίμησις, διότι εἰς τὴν ἑορτὴν τῶν Ταξιαρχῶν εἶναι ἀποδεδειγμένον, ἐὰν ὁ καρπὸς ᾖναι καλὸς, ἢ κακός. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἴπομεν νὰ βραδύνῃ ἡ ἐκτίμησις· οὐδεμία ζημία δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῶν γεωργῶν, διότι αὐτοὶ μέχρι τῆς ἐκτιμήσεως, ἥτις ἄρχεται κατὰ τὴν 8 Νοεμβρίου, θέλουν ἐξακολουθεῖ δι’ ὅλον αὐτὸν τὸν μῆνα νὰ συλλέγουν τὸν καρπόν. Ἐγὼ σᾶς βεβαιόνω, ὅτι αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ γνώμη τῶν ἰδιοκτητῶν τῆς Κερκύρας, μολαταῦτα ἐγὼ ἀνέλαβα εἰς τὸν ἑαυτόν μου αὐτὴν τὴν εὐθύνην, ἀποφεύγω πᾶν παράπονον ἐκ μέρους τῶν γεωργῶν· ὅταν ὁ καρπὸς ἔχῃ νόσον, ἂς τὸν πάρουν καὶ τὸν φάγουν οἱ γεωργοί. Βλέπετε σήμερον, ὅτι ἔρχεται νὰ σᾶς προτείνῃ ὁ κ. Κωσταντᾶς, νὰ γίνῃ ἐκτίμησις μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου, εἰς τὰς 20, καὶ ἀγκαλὰ ἐσυνήθισαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι συλλέγοντες αὐτὸν τὸν καρπὸν, ὅστις ἔπεσεν ἕως τὰς 20 Νοεμβρίου, μολοντοῦτο νὰ ἐξετασθῇ ποία ἡ ποιότης τοῦ καρποῦ, δηλ. θέτει τὸ ζήτημα τῆς θεομηνίας ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν.

§77ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὄχι, διαμαρτύρομαι κατ’ αὐτῆς τῆς προτάσεώς σας.

§78ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Τί σημαίνει ἡ διαμαρτύρησις αὕτη; Ἐὰν ὁ καρπὸς δὲν δίδῃ πολὺ λάδι, εἶναι λοιπὸν ἀσθενής· ἴσα, ἴσα δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐβραδύναμεν τὴν ἐκτίμησιν. Δὲν σὲ ἀρκεῖ ὁ καρπὸς, τὸν ὁποῖον ἀπόλαυσες ἕως εἰς τὰς 8 Νοεμβρίου, καὶ ὅσοι γεωργοὶ εἶναι Κερκυραῖοι, αὐτοὶ ἠξεύρουν ἕως εἰς τὰς 8 Νοεμβρίου πόσας ἐλαίας θὰ εὕρῃ ὁ ἰδιοκτήτης, ἐὰν ὁ καρπὸς ὑποφέρῃ· δὲν σὲ ἀρκεῖ αὐτὸ, ἀλλὰ θέλεις, ἂν θεωρήσωμεν τὸν καρπὸν φθαρμένον καὶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ ὀλίγον, τὸ ὁποῖον θὰ εὑρεθῇ ἐπὶ τοῦ δένδρου, καὶ ἀπ’ αὐτὸ νὰ ἐλαττώσωμεν; Σᾶς προσκαλῶ μὲ εἰλικρίνειαν νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ἰδιοκτήτης· διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν Κερκυραίων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐδῶ, ἂν δύνανται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ ὠφεληθοῦν, ὅτε τοῖς παραταθῇ ἡ ἐκτίμησις μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου. Οἱ κύριοι βουλευταὶ τῶν νήσων, τῆς Ἄνδρου π. χ. νὰ μᾶς εἴπουν εἰς ποίαν ἐποχὴν ἐκτιμοῦν τὸν καρπὸν, διότι καὶ ἐκεῖ ἔχουν τὸ ἴδιον ἔθιμον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς.

§79ΓΟΥΛΕΜΑΣ. Ἀπὸ τώρα ἀρχίζουν.

§80ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἰδοὺ, ἀπὸ τώρα ἐκτιμοῦν. Ἂς εἴπουν λοιπὸν, ὁποῦ τὰ θέλουν ὅλα. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἐπικυρώσει τοιαύτας ἐπιθυμίας.

§81ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς ζητήσω μίαν πληροφορίαν, κ. Κουρκουμέλη, διότι γεννᾶται μία ἀμφιβολία ἐν τῇ συνειδήσει μου· δὲν τὸ ἐννοῶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, μοὶ φαίνεται δυσνόητος ὁ λόγος καὶ ὑμῶν καὶ τοῦ κ. Κωσταντᾶ. Ἐγὼ ἐννοῶ ἐκτίμησιν· ἐκτιμηταὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ διορισθοῦν σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, θὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν τοῦ κρεμαμένου καρποῦ καὶ τὸ ἔλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ παραγάγῃ ὁ καρπὸς αὐτός· θὰ προσδιορισθῇ δὲ ἡ ἀπόδοσις τοῦ δικαιώματος τοῦ ἀγροδότου εἰς τόσας ὀκάδας ἐλαίου. Ἐννοεῖται δὲ καὶ ἡμεῖς ἐνοικιάζομεν ἐλαιοπερίβολα, ὁ ἐκτιμητὴς αὐτὸς θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅταν ὁ καρπὸς ᾖναι ὑγιέστερος, θὰ παραγάγῃ περισσότερον ἔλαιον, π. χ. αἱ 100 ὀκάδες ἐλαιῶν παράγουσι 10 ὀκάδας ἐλαίου, ἐν ᾧ ἡ αὐτὴ ποσότης δύναται νὰ παραγάγῃ καὶ ὀλιγώτερον ἔλαιον. Λοιπὸν ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν θὰ λάβουν τοῦτο ὑπ’ ὄψιν των οἱ ἐκτιμηταί; δηλ. δὲν θὰ προσδιορίσουν ἀναλόγως τῆς καταστάσεως τοῦ καρποῦ τὴν κατάστασιν τοῦ ἐλαίου;

§82ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ αὐτὸ, κ. Δαγρὲ, τὸ βλέπεις καθαρὰ, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐκτιμήσωμεν τὸν καρπὸν, ποῖος λόγος ἤθελεν εἶσθαι νὰ συλλέγῃ αὐτὸς μέχρι τῆς ἐκτιμήσεως τὸν καρπὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔχω καὶ ἐγὼ δικαίωμα; κάποιος λόγος ὑπάρχει. Εἰς τὰς νήσους ἔχομεν τὰ ἔθιμά μας· εἶναι ὅλα προσδιωρισμένα· κάθε προσδιωρισμένον ποσοστὸν ἐλαιοκάρπου ὑποτίθεται ὅτι δίδει τόσον ἔλαιον· εἶναι μέσος ὅρος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἐλαττωθῇ ἢ καὶ νὰ αὐξηθῇ. Κατὰ τὰ ἔθιμα καὶ τὰ συμβόλαια τῆς Ἑπτανήσου καὶ ἰδίως τῆς Κερκύρας, τίθεται μέσος ὅρος, ὥστε, ἂν εἰς ἓν ἔτος ὁ γεωργὸς ὠφεληθῇ τὰ 100%, εἶναι ἰδικά του, ἂν ἤθελε ζημιωθῇ, ἰδική του ἡ ζημία· καὶ ἐνῷ ἔχομεν αὐτὸν τὸν νόμον, μολαταῦτα σήμερον ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὴν αὐστηρότητα τοῦ δικαίου. Βραδύνοντες τὴν ἐκτίμησιν δὲν ἀπολαμβάνομεν ὅλον τὸ μέρος τοῦ ἐλαίου, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ὑπολογιζομένου ὅλου τοῦ ἐλαιοκάρπου, ἀλλὰ περιορίζομεν τό μέρος τοῦ ἰδιοκτήτου εἰς τὸν καρπὸν, ὅστις θέλει μείνει ἐπὶ τοῦ δένδρου ἐν περιπτώσει φθορᾶς μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου.

§83ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ τίποτε δὲν ἐννόησα, ἀκούσατε παρακαλῶ. Συνήθεια εἶναι εἰς τὰ μέρη μας, ὅσοι ἔχομεν ἐλαίας νὰ διορίζωμεν ἐκτιμητὰς, οἵτινες πηγαίνουν ἐπὶ τόπου, βλέπουν τὴν ἐλαίαν καὶ ἂν ᾖναι γερὴ, ἂν θὰ βγάλῃ πολὺ λάδι, λέγουν, ἡ ἐλαία θά κάμῃ π. χ. 100 ὀκάδες λάδι, καὶ λέγουν εἰς ἕνα πρωτόκολλον θὰ δώσῃ ὁ καλλιεργητὴς εἰς τὸν οἰκοκύρην τόσας ὀκάδας λάδι, ἐπὶ τοῦ προκειμένου τί θὰ γείνῃ;

§84ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἐγὼ ἐπροσπάθησα νὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι δὲν ἠμπόρεσα. Κάθε τόπος καὶ ζακόνι· εἶπον ἂν ἦναι ἔθιμον, τὸ ὁποῖον σέβεται καὶ ὁ Πολιτικὸς κῶδηξ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐν ἰσχύει εἰς τὴν Ἑπτάνησον, εἶναι αὐτὸ τὸ ἔθιμον· ὑποθέτομεν, ὅτι εἰς τὴν Κέρκυραν κάθε 24 μουζούρια, τὰ ὁποῖα εἶναι 15 κοιλὰ καρποῦ, δίδουν 4 ξέστας λάδι· ἀδιάφορον ἂν δὲν ἠξεύρετε τί εἶναι ἡ ξέστα. Αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις στηρίζεται εἰς τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος· αὐτὸ εἶναι ἕνας μέσος ὅρος, εἶναι ἡ βάσις τῆς ἐκκαθαρίσεως, ἀντικείμενον ὅλως ξένον τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Σήμερον συζητοῦμεν τὸν κανονισμὸν τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ καρποῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπὶ τοῦ δένδρου, οἱ ἐκτιμηταὶ θὰ ἐκτιμήσουν πόσος καρπὸς εἶναι ἐπὶ τοῦ δένδρου Ἡ ἐκκαθάρισις εἰς ἔλαιον εἶναι δευτέρα ἐργασία ἀνεξάρτητος τῆς πρώτης ἔχουσα τοὺς κανόνας της. Ἀφοῦ μὲ φέρῃ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ καρποῦ, ἐγώ γνωρίζω τότε πόσον λάδι μοὶ ὀφείλεται, διότι ἀπὸ τόσον καρπὸν ἠξεύρω ὅτι ἔχω τόσον ἔλαιον.

§85ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Ἐλαίας ἐκτιμᾶτε λοιπὸν καὶ μετὰ ταῦτα γνωρίζετε τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου.

§86ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρ’ ἡμῖν, κύριοι, ὅταν πρόκηται νὰ ἐξευρεθῇ τὸ προϊόν ἐλαιοδένδρων, ὑπάρχει ἡ συνήθεια, ὥστε οἱ διοριζόμενοι πραγματογνώμονες νὰ προσδιορίζουν τὸ εἰσόδημα εἰς ἔλαιον· διότι τὸ ὁριστικὸν προϊὸν τῆς ἐλαίας δὲν εἶναι ὁ καρπὸς, ἀλλ’ εἶναι τὸ ἔλαιον, καὶ τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου, ὡς ἠξεύρετε, δὲν ἔχει πάντοτε πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ καρποῦ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν. Ἡ ἀναλογία ἐξαρτᾶται ἀπὸ πολλὰς καὶ διαφόρους περιπτώσεις. Καθὼς ἠκούσατε ἀπὸ τὸν κ. Κουρκουμέλην, θέλουν ὥστε εἰς τὰς ἐκτιμήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ γείνουν εἰς τὴν Ἑπτάνησον πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ εἰσοδήματος ἐκείνου, νὰ ἐκτιμᾶται οὐχὶ τὸ παραχθησόμενον ἔλαιον, ἀλλ’ ἡ παραχθησομένη ποσότης τοῦ παραγομένου ἐλαιοκάρπου. Ἂν νομίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ ποσότης τοῦ παραγομένου ἐλαιοκάρπου εἶναι στοιχεῖον σταθερὸν, ὥστε νὰ τὸ μεταχειρισθῇ ὡς βάσιν πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐλαίου, τότε ἔχει καλῶς. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι στοιχεῖον ἀκριβὲς καὶ ὀρθὸν πρὸς ἐκτίμησιν τοῦ ἐλαίου, διότι, ὡς γνωρίζετε ὅλοι, 100 ὀκάδες ἐλαιῶν δύνανται νὰ δώσωσιν ἄλλοτε 10 ὀκάδες ἐλαίου, ἄλλοτε 8, ἄλλοτε 15. Εἰς τὰ μέρη τὰ ἰδικά μας ἀντὶ μουζουρίων καὶ ἄλλων μέτρων, συνειθίζουν νὰ λέγουν ἀλεσιαῖς, αἱ ὁποῖαι περιέχουν πάντοτε τὸ αὐτὸ ποσὸν ἐλαιοκάρπου, ἀλλὰ μία ἀλεσιὰ δίδει 12 ὀκάδας ἐλαίου καὶ φθάνει κἄποτε μέχρι 35. Τοῦτο γνωρίζω ἐκ πείρας ὡς ἰδιοκτήτης ὀλίγων δένδρων. Νομίζετε λοιπὸν ὅτι, πράττομεν δικαιοσύνην ἂν ἀποφανθῶμεν ὅτι εἰς τὴν γενησομένην ἐκτίμησιν νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν τοῦ καρποῦ εἰς ἀλεσιαῖς; ὅτι τὸ δεῖνα ἐλαιοπερίβολον θέλει παραγάγει τόσαις ἀλεσιαῖς; καὶ ὅταν εἴπωμεν τοῦτο νομίζετε ὅτι εἶναι ἀρκετὸν ἵνα ἔχωμεν τὸ ποσὸν τοῦ παραχθησομένου ἐλαίου; Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι οἱ ἐκτιμηταὶ δὲν πρέπει νὰ περιορίζωνται εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ παραχθησομένου καρποῦ, ἀλλὰ νὰ προβαίνωσι καὶ νὰ προσδιορίζωσι τὸ ποσὸν τοῦ παραχθησομένου ἐλαίου. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐκτιμήσεως πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ πᾶσαν ἐκτίμησιν, πρέπει νὰ ὁρίσῃ, ὅτι τὸ δεῖνα κτῆμα θέλει παραγάγει 100 ὀκάδες ἐλαίου καὶ οὐχὶ 400 ἤ 1500 ὀκάδες ἐλαιοκαρποῦ, ἀφοῦ προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου, τότε ἕκαστος τῶν ἐνδιαφερομένων θέλει λαμβάνει τὴν μερίδα του ἀπὸ τὸ ἔλαιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§87ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ πρῶτον ἄρθρον λέγει, «καθ’ ἕκαστον ἔτος πρὸ τῆς συγκομιδῆς τοῦ ἐλαιοκάρπου, πᾶς ἀγροδότης ἤ μισθωτὴς δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ εἰς αὐτὸν ὀφειλόμενον μερίδιον ἐλαίου, κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ παρόντος νόμου· λοιπὸν δὲν θὰ γείνῃ ἡ ἐκτίμησις, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Κουρκουμέλης, διότι τὸ πρῶτον ἄρθρον ὁρίζει καθαρῶς, ὅτι τόσον θὰ ᾖναι τὸ μερίδιον τοῦ ἐλαίου. Ἐννοεῖται, ὅτι οἱ ἐκτιμηταὶ μεταβαίνοντες ἐπὶ τόπου ἢ ἐπὶ τῶν δένδρων, ἵνα ἐκτιμήσωσι, θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τόσον τὸ ποσὸν τῶν ἐλαιῶν καθὼς καὶ τὸ ποιὸν αὐτῶν, διότι, ὡς πολὺ ὀρθῶς σᾶς ἐξέθεσεν ὁ Κύριος Σωτηρόπουλος, δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ποσότητος τὸ ἔλαιον, ἀλλ’ ἐκ τῆς ποιότητος. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν πρῶτον λέγει καθαρῶς, ὅτι ἐκτίμησις γίνεται ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, καὶ ἐννοεῖ, ὅτι οἱ ἐκτιμηταὶ μεταβαίνοντες ἐπὶ τόπου, ὅπου ὑπάρχουν αἱ ἐλαῖαι, θὰ λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν τόσον τὴν ποσότητα, καθὼς καὶ τὴν ποιότητα, καὶ θὰ κάμουν πρωτόκολλον ἐκτιμήσεως οὐχὶ πλέον ἐλαιῶν, ἀλλ’ ἐλαίου, διότι αὐτὸ ἐψηφίσαμεν εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον. Τί συζήτησις λοιπὸν εἶναι αὐτή, ἡ ὁποία γίνεται ἤδη;

§88ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Τὸ ζήτημα κατήντησεν ὑπὸ μίαν ἔποψιν λογομαχία, καὶ ὁ περσινὸς νόμος καὶ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον βεβαίως ὁμιλοῦν περὶ προσδιορισμοῦ μεριδίου ἐλαίου, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐδῶ ἡ δυσκολία. Ὁ ἐκτιμητὴς λέγει ἐκτιμῶ τόσας ἐλαίας, λέγει ὅτι θὰ δώσῃ τόσον λάδι, διότι οἱ κανόνες εἶναι προσδιωρισμένοι ἐκ τῶν ἐθίμων. Δὲν φθάνει νὰ ᾖναί τις προκατειλημμένος μὲ τὰ ἔθιμα τοῦ τόπου του, πρέπει νὰ γνωρίζῃ καὶ τὰ ἔθιμα τοῦ ἄλλου τόπου.

§89ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί θέλουν ἐδῶ τὰ ἔθιμα;

§90ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν τὰ ἔθιμά μας, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὴν αὐτὴν ἰσχὺν ὡς τὰ ἰδικά σας, δι’ αὐτῶν τῶν ἐθίμων τὰ ὁποῖα στηρίζονται ἐπὶ τῆς πρακτικῆς, ἐπὶ τῆς πείρας, ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι κάθε ἀλεσιά δίδει 4 ξέσταις λάδι, πολλάκις δίδει 8 ἢ 10, ἄλλοτε 5, σπανίως ὀλιγώτερον ἀπὸ τὰς 4. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τοῦ ἐθίμου, ὅπερ ἀναφέρει ὁ κῶδιξ, ἐπ’ αὐτῆς τῆς βάσεως εἶναι τὰ συμβόλαιά μας, ἐν οἷς λέγομεν, ὅτι ἅμα περάσῃ ἡ ἑορτὴ τοῦ Ἁγ. Λουκᾶ θὰ πηγαίνουν οἱ ἐκτιμηταὶ ἐπὶ τόπου, καὶ θέλουν ἐκτιμᾷ τὸν καρπὸν αὐτὸν καὶ ὁ ἀγρολήπτης θέλει δίδει τόσον ἔλαιον εἰς τὸν ἐκτιμητήν.

§91ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν συμβόλαιον;

§92ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Δὲν γνωρίζετε τὸ πρᾶγμα.

§93ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν τὸ γνωρίζετε σεῖς.

§94ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἔθιμον, ὅπερ ἀποβλέπει τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ μεριδίου τοῦ ἐλαίου. Ἂν ὑπάρχῃ δυσκολία ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐκκαθαρίσεως, ἂν θέλετε νὰ καταστρέψετε καὶ αὐτὸ τὸ ἔθιμον τοῦ τόπου, φέρετε πρότασιν, ἡ ὁποία ν’ ἀποβλέπῃ τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ μὴ ἐμπερδεύετε τὸ ἓν ζήτημα μὲ τὸ ἄλλο.

§95ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί φρονεῖτε; οἱ πραγματογνώμονες εἶναι ὑποχρεωμένοι προσδιορίσαντες τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαιοκαρποῦ νὰ προσδιορίσωσι καὶ τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου;

§96ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ὄχι· αὐτοὶ θὰ ἐκτιμήσουν μόνον τὸν καρπόν.

§97ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὑποχρεωμένοι, ἀφοῦ εἴπωσι ἐξετιμήσαμεν 800 ὀκάδας ἐλαιῶν νὰ εἴπωσι 80 ὀκάδας ἐλαίου, ἤ 20 ἤ 50;

§98ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ὁ πραγματογνώμων δὲν χρησιμεύει παρὰ διὰ νὰ κανονίσῃ τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαιοκαρποῦ, τὰ λοιπὰ κανονίζει τὸ συμβόλαιον.

§99ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν 100 ὀκάδες ἐλαιῶν δίδουν π.χ. 10 ἤ 12 ἤ 15 ὀκάδας ἐλαίου, ὁ πραγματογνώμων θὰ εἴπῃ 10, διότι οὕτως εἶναι καθιερωμένον.

§100ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι, τῳόντι ἡ ἁπλουστάτη παρατήρησις τοῦ βουλευτοῦ κυρίου Κωνσταντᾶ φαίνεται σπουδαία, φαίνεται δὲ καὶ δυσνόητος. Ἐπειδὴ ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ἐλαιόδενδρα, ἐννοούσαμεν, ὅτι ἡ ἐκτίμησις ἐγένετο, ὅπως παρ’ ἡμῖν. Ἰδοὺ ἡμεῖς τί κάμνομεν. Πρόκειται νὰ ἐνοικιάσω τὸ δεῖνα ἐλαιοπερίβολον μὲ τὸν δεῖνα ἄνθρωπον, θὰ βάλω καὶ ἐγὼ καὶ ἐκεῖνος ἕνα ἐκτιμητὴν, οὗτος θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαιοκαρποῦ καὶ τὴν ὑγείαν, διότι μάθετε, ὅτι ἡ ἀτμοσφαῖρα ἐνεργεῖ πολὺ ἐπὶ τοῦ καρποῦ, καθὼς καὶ ἡ γῆ, διότι ὑπάρχει μέρος γῆς, ὅπερ παράγει 15 ὀκάδας, ἕτερον δὲ ὑπάρχει, ὅπερ παράγει 3 ὀκάδας μόνον. Ἡμεῖς ψηφίσαντες χθὲς καὶ σήμερον τὴν ἐκτίμησιν εἰς καρπὸν, ἐννοοῦμεν, ὅτι οἱ πραγματογνώμονες ἔχουν δικαίωμα ἀπεριόριστον· ὀφείλουν νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ποσὸν καὶ τὴν ὑγείαν τοῦ καρποῦ καὶ οὕτω νὰ ἐκτιμήσουν καλῶς, καὶ ὀρθῶς ὁ Κύριος Κουρκουμέλης ἐπεκαλέσθη τὰ ἔθιμα τῆς Κερκύρας διὰ τὴν ἐκτίμησιν· ἐγὼ ἀπαντῶ, ὅτι ἂν ἔπρεπε νὰ σεβασθῶμεν τὰ ἔθιμα, τὰς παραδόσεις τοῦ τόπου ἐκείνου, δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν δυσχερῆ θέσιν τοῦ νὰ συζητήσῃ νομοσχέδιον ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, τὸ ὁποῖον καὶ πέρυσι συνεζήτησε καὶ τὸ ὁποῖον ἐφέτος φέρεται πάλιν εἰς συζήτησιν νέαν. Νομοθετοῦντες σήμερον δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν οὔτε ἔθιμα, οὔτε παραδόσεις, οὔτε συνηθείας, ἀλλὰ νὰ ὁρίσωμεν τὴν δικαιοδοσίαν καὶ τὸν κύκλον τῶν πραγματογνωμόνων, καὶ τοῦτο ἵνα ἐλευθερώσωμεν τὰ διάφορα μέρη ἀπὸ ἐνδεχομένας δίκας, αἱ ὁποῖαι ἀφεύκτως θὰ γείνουν. Διότι ὑποθέσατε ὅτι εἷς πραγματογνώμων λέγει, ὅτι 100 ὀκάδες ἐλαίαι παράγουν τρεῖς ὀκάδας ἐλαίου, καταλαμβάνετε εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκεται τὸ ζήτημα ἀντὶ νὰ τὸ ἁπλοποιήσητε; Χθὲς ἐψηφίσατε τὸ πρῶτον ἄρθρον καὶ ἀναφέρετε ἐλαιόλαδον ὅτι ἀφορᾷ ἡ ἐκτίμησις· πῶς τώρα θὰ εἴπητε μόνον ἐλαιοκαρπόν. Ἄλλως ἔπρεπε νὰ εἰπῆτε, ὅτι οἱ πραγματογνώμονες ἐκτιμοῦν τὸν κρεμάμενον καρπὸν, καὶ τότε ὁ ὁρισμὸς τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐλαίου ἦτο περιττός. Ἅμα ὅμως εἴπετε ἔλαιον, ἡ Βουλὴ ἐνόησεν ὅτι εἰς τὴν ἐκτίμησιν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ποσὸν τοῦ καρποῦ καὶ ἡ ποιότης αὐτοῦ καὶ τὸ παραχθησόμενον ἑπομένως ἔλαιον.

§101ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Καὶ ὁ περυσινὸς νόμος ἄφινε τὰ συμβόλαια εἰς ἰσχύν.

§102ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, βεβαίως τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου τὸ παραγόμενον ἀπὸ τὸν καρπὸν ὑπάρχει διάφορον ἀναλόγως τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἀτμοσφαίρας, ἑπομένως, ὅταν πρόκηται περὶ μονοετοῦς ἐνοικιάσεως ἀπαιτεῖται ἀνάγκη τῆς ἐκτιμήσεως, ἀλλὰ πολλάκις ἐννοεῖται καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει παραγάγει μία ὡρισμένη ποσότης ἐλαιοκαρποῦ, δύνανται ν’ ἀναφυῶσι πολλαὶ ἀμφιβολίαι καί ἀμφισβητήσεις. Διὰ ταῦτα πάντοτε τὸ καταλληλότερον ἦτο πῶς νὰ δυνηθῇ νὰ εὑρεθῇ ὡρισμένον μέτρον ἐκτιμήσεως· τὸ τοιοῦτον δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ παρὰ εἰς τὰς πολυετεῖς ἐνοικιάσεις, ὅπου τὰ διάφορα ἔτη δύνανται νὰ πληρώσωσι τὰς ἐπερχομένας ζημίας εἰς τὸν καρπόν. Ὡς φαίνεται ἐκ τῶν πραγμάτων, ὑπάρχει ἔθιμον ὥστε νὰ θεωρῆται ὅτι ὡρισμένη ποσότης καρποῦ θέλει παραγάγει τόσον ἔλαιον. Εἶναι ἆράγε τοῦτο ἀληθές; ὄχι· ὑπόκειται εἰς αὐξήσεις καὶ εἰς ἐλαττώσεις, συμβαίνει δὲ τὸ μὲν ἓν ἔτος ἡ ἀναλογία νὰ ᾖναι πρὸς ζημίαν τοῦ ἀγρολήπτου, ἄλλοτε δὲ πρὸς ζημίαν τοῦ ἀγροδότου. Ἀλλὰ τί ἐπιδιώκομεν διὰ τοῦ νόμου; νὰ προσδιορισθῇ ἅπαξ ἡ ἐκτίμησις διὰ νὰ λείψωσιν αἱ διενέξεις μεταξὺ τῶν ἀγροληπτῶν καὶ οὕτω νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐπιθυμητὴ σύμπνοια καὶ ἁρμονία μεταξὺ ἀγροδοτῶν καὶ ἀγροληπτῶν. Ὡς ἀσφαλέστερον δὲ καὶ ἁπλούστερον μέσον θεωρῶ, ὅταν ἐγγίσωμεν εἰς τὰ ἔθιμα, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσον σᾶς εἶπον δὲν φέρει κᾀμμίαν ζημίαν, διότι τὸ ἓν ἔτος ἀποζημιόνει τὸ ἄλλο, καὶ ὅπου δὲν φέρει ζημίαν ἕν τι ἔθιμον, δὲν εἶναι δίκαιον, φρονῶ, νὰ μεταβάλωμεν τὸ ἔθιμον τοῦτο. Ἕνεκα τούτου φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἤθελε πράξει καλὸν, ἐὰν ἀφήσῃ τὸ πρᾶγμα νὰ ἐξακολουθήσῃ ὡς μέχρι τοῦδε ἦτο, ὥστε νὰ ἔχουν μεταξὺ τῶν ὡρισμένων θέσεων τόσον ποσὸν, λόγου χάριν, ἐλαίου.

§103ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπὲρ τῶν ἐθίμων;

§104ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὲρ τῶν ἐθίμων· διότι δὲν πρέπει νὰ μεταβάλῃ τις τὰ ἔθιμα ἄνευ μεγάλης ἀνάγκης.

§105ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐγὼ νομίζω, ὅτι οἱ πραγματογνώμονες βεβαίως θὰ ᾖναι εἰδήμονες καὶ θὰ γνωρίζουν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ κάμουν τὴν ἐκτέλεσιν, καθὼς πρέπει· ὥστε νομίζω ν’ ἀφήσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ νὰ μὴ βραδύνωμεν· μὴ θέλωμεν ν’ ἀργῶμεν, διότι ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν. Δὲν βλέπω κανένα φόβον, διότι οἱ πραγματογνώμονες εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προσδιορίζουν δικαίως.

§106ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐδῶ, κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον· αἱ πολλαὶ συζητήσεις μᾶλλον σκοτίζουν ἢ φωτίζουν· αὐτὸ θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγώ. Ποία εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν γνωμῶν; Οἱ μὲν λέγουν, ὅτι οἱ ἐκτιμηταὶ δὲν ἔχουν κἀνὲν ἄλλο καθῆκον, παρὰ νὰ μεταβῶσι καὶ νὰ ἐκτιμήσωσι τὸ ποσὸν τοῦ καρποῦ, δηλαδὴ τὸ ποσὸν τῶν ἐλαιῶν, καὶ ἀφοῦ ἔχομεν τὸ ποσὸν τοῦ καρποῦ, τότε κατὰ τὰ ἔθιμα τοῦ τόπου προσδιορίζομεν τὸ ἔλαιον. Οἱ δὲ λέγουν, ὅτι οἱ ἐκτιμηταὶ πρέπει νὰ ἐκτιμήσουν ἐπὶ τῶν ἐλαιῶν τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου, δηλαδὴ λέγουν, ὅτι οἱ ἐκτιμηταὶ δὲν πρέπει νὰ ἔχουν μίαν περιωρισμένην δικαιοδοσίαν νὰ ἐκτιμήσουν τὸ ποσὸν τῶν ἐλαιῶν, ἀλλὰ συνάμα νὰ ἔχουν πλέον ἐκτεταμένην καὶ νὰ ἐκτιμήσουν καὶ τὸ ποσόν. Εἶμαι ὑπὲρ αὐτῆς τῆς γνώμης, διότι ἐπιθυμῶ ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ἀρχίσαμεν ἤδη νὰ συντάξωμεν, νὰ ᾖναι λογικὸς καὶ νὰ ᾖναι ἀποτέλεσμα ἀνθρώπων λογικῶν, συζητησάντων ἐμβριθῶς. Σᾶς εἶπον καὶ πρὸ ὀλίγου, ὅτι εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον ἐθέσαμεν ὡς ῥήτραν, ὅτι πᾶς ἀγροδότης ἢ ἐκμισθωτὴς δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ εἰς αὐτὸν ὀφειλόμενον μερίδιον ἐλαίου κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ παρόντος νόμου. Ὅταν, κύριοι, ἄλλοτε ἐφαρμόσαμεν αὐτὸ τὸ ἄρθρον, εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι ἡ ἐκτίμησις θὰ γείνῃ δι’ ἐκτιμητῶν, καὶ ὅτι ἔργον τῶν ἐκτιμητῶν ἦτο νὰ μεταβῶσιν ἐπιτοπίως καὶ νὰ ἐκτιμήσουν πόσον εἶναι τὸ ἔλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ παραχθῇ ἀπὸ τὴν δεῖνα ποσότητα τῶν ἐλαιῶν τοῦ ἀγροδότου. Τώρα τί ἔρχεται καὶ μᾶς λέγει ὁ κ. Κουρκουμέλης; Ὅτι τὸ ἔργον, λέγει, τῶν ἐκτιμητῶν πρέπει νὰ ᾖναι νὰ ἐκτιμήσουν μόνον τὸ ποσὸν τῶν ἐλαιῶν.

§107ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§108ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡσυχάσατε, παρακαλῶ· καὶ ἑπομένως ἔχομεν, λέγει, τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου κατὰ τὰ ἔθιμα ἀλλὰ καὶ τὰ ἔθιμα, κύριοι, μέχρι τοῦδε, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὴν Κέρκυραν, ἦσαν ὅλως διόλου ἀντίθετα ἀπὸ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσατε. Διατί εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν νέον νόμον; διότι ὁ μέχρι τοῦδε ὑπάρχων ἐκεῖ ἦτο δυσβάστακτος, ἦτο ἄνευ ἐφαρμογῆς. Λοιπὸν τώρα τί πρόκειται ἡμεῖς ν’ ἀποφασίσωμεν σήμερον; Πρόκειται ἡμεῖς ν’ ἀποφασίσωμεν, νὰ καθιερώσωμεν μίαν ἀρχὴν δικαίαν, ἡ ὁποία κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ κ. Κουρκουμέλη τὰς διαπύρους, ὅπου δὲν ἀκούει αὐτὴν τὴν στιγμὴν, παρὰ ἐπιθυμεῖ νὰ τὸν ἀκούουν, καὶ νὰ διακόπτῃ πάντοτε, κατὰ τὴν διάπυρον αὐτὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Κουρκουμέλη, νὰ φέρωμεν τὸν τόπον αὐτὸν εἰς μίαν διαρκῆ ἀταξίαν. Τὸ ὡριμότερον, τὸ δικαιότερον, τὸ νοημονέστερον, τὸ ἀληθέστερον, ὅταν στέλλωμεν αὐτοὺς τοὺς ἐκτιμητὰς νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸν τόπον, καὶ ἔχωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκτιμήσουν τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαιοκάρπου, νὰ μὴ ἐμπιστευθῶμεν εἰς αὐτοὺς, εἶναι ἀσυνέπεια, διότι ὅταν ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτοὺς, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν εἰς αὐτοὺς πληρέστατον τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτιμήσεως τόσον τῆς ποσότητος τοῦ καρποῦ, καθὼς καὶ τῆς ποιότητος. Ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην, τότε διατί νὰ τοὺς ἀφήσωμεν νὰ ἐκτιμήσουν καὶ τὴν ποσότητα; Λοιπὸν εἶναι ἄδικον καὶ ἄδικον πολὺ, διότι τὰ ἔθιμα εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον εἶναι καθιερωμένα ἀπὸ μίαν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεκράτουν οἱ τιμαριοῦχοι, καὶ ἑπομένως ἦσαν ἰσχυρότεροι εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον.

§109Σ. ΜΗΛΙΟΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν.).........

§110ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν· ὑστερώτερον εἰπέτε ὅ,τι θέλετε. Λοιπὸν τὸ δίκαιον εἶναι νὰ καθιερώσωμεν ἐντὸς τοῦ νόμου, ὅτι οἱ ἐκτιμηταὶ νὰ προσδιορίσουν καὶ τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου. Ἄλλως τε τί κάμνει τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὅταν μεθαύριον μεταβῶμεν εἰς τὸ δικαστήριον; Ὑποθέσατε, ὅτι ἐγεννήθη μία διένεξις μεταξὺ ἀγρολήπτου καὶ ἀγροδότου. Ὁ μὲν κ. Κουρκουμέλης ἰσχυρίζεται ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ὅτι τὸ ἔθιμον εἶναι ὑπὲρ ἐμοῦ, καὶ ὅτι ὀφείλει νὰ μοὶ δώσῃ τόσας ὀκάδας ἐλαίου, ὁ δὲ ἀγρολήπτης λέγει, ὅτι ὁ ἐκτιμητὴς ὤφειλε νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου καὶ ὄχι τῶν ἐλαιῶν. Δὲν θὰ γεννηθοῦν ἀπὸ αὐτὴν τὴν διαφορὰν τόσαι δίκαι, τὰς ὁποίας, κύριος οἶδε, πῶς θὰ λύσῃ τὸ δικαστήριον; Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Κουρκουμέλης, καὶ ἐὰν ὁ κ. Κουρκουμέλης ὑπεστήριζεν εἰλικρινῶς τὴν ἰδέαν αὐτὴν καὶ ἐπεθύμει νὰ ἔλθῃ εἰς πραγματικὴν διαλλαγὴν μεταξὺ τῶν ἀγροληπτῶν, ὤφειλε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς πραγματικὴν συνδιαλλαγὴν μετὰ τῶν ἀγροληπτῶν, εἴμεθα εὐχαριστημένοι νὰ μεταβῶμεν ἐπιτοπίως νὰ παραλάβωμεν τὰς ἐλαίας μας καὶ ἐκεῖνοι τὰς ἰδικάς των, καὶ νὰ ὑπάγωμεν ἡμεῖς εἰς τὸ ἐλαιοτριβεῖόν μας καὶ ἐκεῖνοι εἰς τὸ ἰδικόν των· ἀλλ’ ἐπιθυμοῦν νὰ κόψουν τὰς ἐλαίας οἱ ἀγρολῆπται, νὰ τὰς συλλέξουν, νὰ τὰς ὑπάγουν εἰς τὸ ἐλαιοτριβεῖον καὶ νὰ τὰς τρίψουν καὶ νὰ τὰς ὑπάγουν εἰς τὰς οἰκίας τῶν ἀγροδοτῶν, καὶ ἐὰν δὲν ἔχουν πίθους, νὰ τοῖς τοὺς γεμίσουν εἰς ἰδικούς των καὶ νὰ πάρουν καὶ χρήματα. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους εἶναι δίκαιον ν’ ἀφήσωμεν καὶ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ποιοῦ τῶν ἐλαιῶν εἰς τοὺς ἐκτιμητάς. Ἐνταῦθα ὁ κ. Κουρκουμέλης ἀναβαίνει τὸ βῆμα.

§111ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πόσας φορὰς θὰ ὁμιλήσῃ;

§112ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Εἶναι προσωπικόν· ἀδικήθην παρὰ τοῦ φίλου μου κ. Πετιμεζᾶ, διότι δὲν μὲ ἐννόησεν.

§113ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ χάνω τὸν καιρὸν τῆς Βουλῆς εἰς μάτην, ὁμιλῶν, καὶ ὁ κ. Κουρκουμέλης δὲν τὸν χάνει.

§114Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπαντᾷ εἰς προσωπικὸν ζήτημα, ἔχει τὸ δικαίωμα.

§115ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφήσατέ τον ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ προσωπικὸν, νὰ ἴδωμεν τὶ θὰ εἴπῃ· διὰ τὰς ἐλαίας θὰ εἴπῃ.

§116ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ὁ κ. Ἀθ. Πετιμεζᾶς δὲν ἔχει καθαρὰν ἰδέαν τοῦ ἀντικειμένου· λέγει πῶς εἴπομεν, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι θὰ δώσουν ἔλαιον, καὶ τώρα λέγομεν, ὅτι θὰ δώσουν καρπούς. Δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα, καὶ ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι ἡ ἐκτίμησις θὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα, νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου, τὸ ὁποῖον θὰ δοθῇ. Τώρα ποῖον εἶναι τὸ πραγματικὸν ζήτημα; ποῖον εἶναι τὸ ποσόν; Ἐγὼ λέγω δυνάμει τοῦ ἐθίμου καὶ τῶν συμβολαίων θὰ προσδιορισθῇ· σεῖς θέλετε νὰ φέρετε τὸν δήμαρχον. Δὲν λέγω ἄλλο.

§117ΕΥΣΤ. ΣΙΜΟΣ (ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐπεθύμουν, ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, νὰ εἴπῃ· ἀνέκαθεν καὶ μέχρι τοῦδε ὑπάρχουν ἐκτιμήσεις ἐν Κερκύρᾳ, ὅπως ἐγένοντο. Πέρυσιν ἐγένετο ἕνας νόμος ἄλλος, διατὶ δὲν ἔμεινεν αὐτὸς ὁ νόμος; διότι εἶχεν ἐλλείψεις, καὶ αὐτὰς ἐρχόμεθα νὰ διορθώσωμεν. Ἀλλὰ φοβοῦμαι, μήπως, ἀντὶ νὰ καθαρίσωμεν, ἐμπερδεύσωμεν, διότι εἶναι ἐναντία τὰ ἔθιμα. Ἤκουσα τὸν κ. Κρεστενίτην, τὸν ὁποῖον ἠκούσατε ὅλοι, ὅτι εἶπεν, ὅτι αὐτὸ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον γίνεται παντοῦ, καὶ ἐκεῖνοι οἱ πραγματογνώμονες ὅταν ᾖναι τίμιοι ἄνθρωποι, ὅλα τὰ πράγματα λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν. Ἠρώτησα τὸν κ. Οἰκονομόπουλον, τὸν κ. Τσικλητῆραν, πῶς γίνεται ἡ ἐκτίμησις. Ἡ ἐκτίμησις γίνεται εἰς φορτία ἐλαιῶν. Αὐτὸ, μοὶ εἶπον, ὅτι γίνεται εἰς τὴν Τρίπολιν, εἰς τὴν Ὀλυμπίαν, αὐτὸ εἶπον, ὅτι γίνεται παντοῦ. Πρὸς τὶ λοιπὸν σήμερον ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἀνατρέψωμεν ὅλα; ὥστε νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν, νὰ ἐμμείνωμεν κατὰ τοῦτο εἰς τὰ ἔθιμα.

§118ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Κύριοι βουλευταὶ, δὲν ἐννοῶ τὰς μακρὰς αὐτὰς ἀγορεύσεις. Ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οἱ πραγματογνώμονες, οἱ ὁποῖοι διορίζονται πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐκτιμήσουν τὸν ἐλαιόκαρπον, διορίζονται ἐκτιμῶντες τὸν ἐλαιόκαρπον νὰ ἐκτιμήσουν συνεπῶς καὶ τὴν ἀξίαν τοῦ ἐλαίου, καὶ ὅτι ὑπάρχει διάταξίς τις ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ ἀπαγορευτικὴ, τότε καὶ μόνον δύνανται νὰ ἰσχυρίζωνται νομίμως οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ῥητῶς ἡ ποσότης, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ δώσῃ ὁ ἀγρολήπτης εἰς τὸν ἀγροδότην, τότε μόνον ἐδικαιοῦντο νὰ ὑποστηρίζουν ὡρισμένως νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ αὐτῷ ὡρισμένη ποσότης, ὅτι ὑπῆρχεν ἄλλη διάταξις, ἡ ὁποία ἔλεγεν, ὅταν ὡρισμένη ποσότης ἐλαιοκάρπου παρέχῃ ὡρισμένον ποσὸν ἐλαίου, τότε ἐδικαιοῦντο αὐτοὶ νὰ εἴπουν, ὅτι τὸ ὡρισμένον αὐτὸ ποσὸν τοῦ ἐλαιοκάρπου, τὸ ὁποῖον παρέχει ὡρισμένον ποσὸν ἐλαίου, εἰς τοιαύτην περίστασιν ἐδικαιοῦντο νὰ εἴπωσιν ὅτι ὁ περυσινὸς καρπὸς δὲν εἶναι τῆς αὐτῆς ποιότητος μὲ τὸν προπερυσινὸν, καὶ κατὰ συνέπειαν ὁ προσδιορισμὸς εἰς τοιαύτην περίστασιν εἶναι πάντῃ περιττὸς, καὶ ὁ προσδιορισμὸς τῆς παραγωγῆς τοῦ ἐλαιοκάρπου πρέπει ν’ ἀφεθῇ καθαρῶς εἰς τὰ ἔθιμα· διότι, ὅταν ὁ πραγματογνώμων ἐκτιμᾷ τὸν ἐλαιόκαρπον, ἔχει ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι ὁ ἐλαιόκαρπος αὐτὸς, ἐὰν μὲν ᾖναι καλῆς ποιότητος, θὰ δώσῃ τὴν δεῖνα ποσότητα, ἡ ὁποία κανονίζεται ἀπὸ ἔθιμα. Ἰδοὺ πῶς θὰ ἐκτιμήσῃ ὁ πραγματογνώμων καὶ τὸ ἔλαιον συνάμα, διότι δὲν καλεῖται ἁπλῶς νὰ ἐκτιμήσῃ ἐλαιόκαρπον· καλεῖται νὰ ἐκτιμήσῃ ἐλαιόκαρπον, ἔχων ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι θὰ δώσῃ ἔλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ δοθῇ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Ὅταν λοιπὸν εἴπῃ ὅτι τὸ δεῖνα ἐλαιόδενδρον παράγει τόσον καρπὸν, τὸ δὲ ἔθιμον λέγει, ὅταν ἐκτιμηθῇ ὁ καρπὸς αὐτὸς εἰς 10 κοιλὰ π. χ. νὰ λαμβάνῃ ὁ ἰδιοκτήτης ἓν κοιλὸν, ἐὰν μὲν ὁ καρπὸς ᾖναι καλὸς, θὰ εἴπῃ, ὅτι πραγματικῶς 10 κοιλὰ παράγει τὸ ἐλαιόδενδρον. Κατὰ συνέπειαν ὁ ἰδιοκτήτης θὰ λάβῃ ἓν κοιλὸν ἢ 5 ὀκάδας ἐλαίου. Ὅταν ἴδῃ, ὅτι ὁ ἐλαιόκαρπος αὐτὸς δὲν θὰ παρέξῃ, ὁπόσον ἦτο νὰ παρέξῃ ἔλαιον, ἀλλὰ ὀλιγώτερον, δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι 10, τότε θὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι 8, ὅτι εἶναι 5, ὥστε κάθε προσδιορισμὸς εἶναι ὅλως αὐθαίρετος, καὶ εἶναι προσδιορισμὸς, ὁ ὁποῖος, ἀντὶ νὰ ὠφελήσῃ, θὰ βλάψῃ περισσότερον· διότι, ὅταν ὁ πραγματογνώμων δὲν ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ποιότητα τοῦ ἐλαιοκάρπου, ἐννοεῖται ὅτι τότε, ὅταν ᾖναι ὑπόχρεως νὰ ἐκτιμήσῃ ὅσον καρπὸν ἔχει τὸ δένδρον, θὰ βλάψῃ, καὶ κατὰ συνέπειαν ὑποστηρίζω, ὅπως εἶναι τὸ κείμενον.

§119ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐκ τῶν συζητήσεων ὅλων νομίζω, ὅτι ἐξάγεται τὸ ἀκόλουθον συμπέρασμα. Πρῶτον δὲν εἶναι εὔκολον πρᾶγμα νὰ εἴπῃ τις εἰς μίαν κοινωνίαν· δὲν θέλω νὰ βασισθῶ εἰς τὰς συνηθείας· διότι ἀντὶ ἐμοῦ λαλεῖ ὅλος ὁ κόσμος· «τόπου συνήθεια, νόμου κεφαλή!» Τί εἶναι ἡ συνήθεια, παρὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς πείρας; Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ποία ἰδέα δύναται νὰ πλησιάσῃ περισσότερον εἰς τὴν ἀλήθειαν· διότι θέλετε διὰ τοῦ νόμου νὰ ἀπονέμωμεν δικαιοσύνην πρὸς τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη. Ποία εἶναι ἡ δικαιοσύνη; Ἐὰν ἕκαστος λάβῃ τὸ δίκαιόν του· ἐὰν ἕκαστος ἔχῃ τὸ ἥμισυ νὰ λάβῃ, ἐὰν κατερθώσωμεν νὰ δώσωμεν τὸν μέσον ὅρον εἰς ἕκαστον, ἐννοεῖται, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὴν δικαιοσύνην. Τώρα τὰ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα ἐκλείσθησαν εἰς ἐκεῖνον τὸν τόπον, εἶναι πολυχρόνια, διὰ 30, διὰ 40, διὰ δὲν ἠξεύρω πόσα ἔτη.

§120ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Εἶναι αἰώνια.

§121ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἦναι αἰώνια, τότε ἀκόμη περισσότερον θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀλήθειαν· διότι ὑποθέσατε, ὅτι ἓν ἐλαιόδενδρον δίδει τὸ ἓν ἔτος 100 ὀκάδας ἐλαίου, τὸ ἄλλο 70, τὸ ἄλλο 60, τὸ ἄλλο 30, τὸ ἄλλο 10. Ποία εἶναι ἡ δικαιοσύνη; Νὰ λάβουν οἱ ἐνδιαφερόμενοι τὸ μέρος των. Ἐὰν λοιπὸν ληφθῇ ὁ μέσος ὅρος πάντοτε, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ δοθῇ τὸ δίκαιον εἰς ἕκαστον, τότε βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἀδικία, διότι ἄλλως ποτὲ δὲν θὰ δεχθῇ κανεὶς νὰ κλείσῃ τοιοῦτον συμβόλαιον. Θὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ μέσος ὅρος λαμβάνεται πάντοτε, καὶ εἶναι δυνατὸν τὸ ἓν ἔτος κάτι τι νὰ ζημιωθῇ ὁ εἷς, καὶ τὸ ἄλλο ὁ ἄλλος· ἀλλ’ ἡμεῖς πρέπει νὰ λάβωμεν τὸν μέσον ὅρον. Ὁ μέσος ὅρος λοιπὸν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ Κ. Κουρκουμέλης συνήθειαν, ὅτι τόσαι ἐλαῖαι δίδουν κατὰ μέσον ὅρον τόσον καρπόν. Δὲν ἠμπορεῖ βεβαίως νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἡ φύσις εἰς ὅλα τὰ ἔτη ἐνεργεῖ ὁμοίως, μόνον ἡ φύσις δὲν φυλάττει κανένα κανόνα· ἀπ’ ἐναντίας ἡ φύσις στηρίζεται εἰς το ἀκανόνιστον. Διαφέρουν λοιπὸν αἱ ἐλαῖαι κατὰ τόπους καὶ κατὰ χρόνον καὶ εἰς ὅλα τὰ ἔτη διαφέρουν. Τί λοιπὸν κανονίζουν τὰ πράγματα κατ’ ἀλήθειαν; Αἱ συνήθειαι. Τί εἶναι αἱ συνήθειαι; Τὸ ἀποτέλεσμα μακρᾶς πείρας. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι ἐὰν ἀνατρέψητε τὸν ὅρον αὐτόν, τὸν μέσον ὅρον, τὸν ὁποῖον κατ’ ἐκτίμησιν οἱ ἐκτιμηταὶ αὐτοὶ προσδιορίζουν, θὰ ἀνατρέψητε ὅλας τὰς βάσεις ἐκείνης τῆς κοινωνίας, θὰ ἀνατρέψητε ὅ,τι ὑπάρχει δίκαιον, ἑπομένως θὰ σφάλητε. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἡ συνήθεια ἐκεῖ εἶναι ἡ ἀλήθεια· ἡμεῖς θὰ ἤμεθα πολὺ τολμηροὶ νὰ εἴπωμεν, κάτω ἡ συνήθεια τοῦ τόπου, κάτω ἡ πεῖρα τῶν αἰώνων. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον παραδέχομαι, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ μὲ μίαν φωνὴν νὰ ῥίψῃ κάτω ὅ,τι οἱ αἰῶνες ἐκεῖ ἐστήριξαν. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ, ὅτι τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ δίκαιον, κατ’ ἐμὲ, ὑπάρχει ἐκεῖ, εἰς ἐκείνην τὴν διάταξιν.

§122ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Ἀναγνωρίζω, κύριοι, τὴν ὀρθότητα ὅλων ἐν γένει τῶν ἀγορευσάντων ἐπὶ τοῦ προκειμένου τούτου· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἔχῃ σκοπὸν νὰ προσδιορίσῃ τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν πρέπει οἱ πραγματογνώμονες νὰ πορισθῶσι τὴν πεποίθησιν καὶ προσδιορίσωσι τὸ ποσὸν τοῦ ἐλαίου, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, φρονῶ, ὅτι εἶναι πάντῃ περιττὴ ἡ συζήτησις αὑτή· διότι, ὡς εἶναι ὁ νόμος, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁρίζει, τί πρέπει νὰ ἐκτιμήσῃ ὁ πραγματογνώμων, καλῶν αὐτὸν ν’ ἀποφανθῇ ὁπόσον ποσοστὸν ἐλαίου πρέπει νὰ δώσῃ ὁ ἀγρολήπτης εἰς τὸν ἀγροδότην, ἀφ’ ἑτέρου ἀφίεται εἰς τὴν φρόνησιν καὶ τὴν πεῖραν, καὶ εἰς τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ πραγματογνώμων, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων πρέπει ν’ ἀποφανθῇ. Τώρα ὅλαι αὗται αἱ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο παρὰ τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ, αἱ ὁποῖαι ἐμπεριέχουν ὅ,τι εἶναι ὀρθὸν, δὲν ἔχουν ἄλλον σκοπὸν, παρὰ νὰ προσδιορίσουν τὸν πραγματογνώμονα διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ ἀκαθαρίστου αὐτοῦ ποσοῦ· ὁ πραγματογνώμων τοὐτέστιν ἔχει ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ ἔθιμα τοῦ τόπου, κατὰ τὰ ὁποῖα τόσον ποσὸν ἐλαίου ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ποιότητος καρποῦ ὑπάρχει, ἔχων ὑπ’ ὄψιν ἄλλα στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων εὑρίσκει, ὅτι δύναται νὰ μορφώσῃ πεποίθησιν, θὰ ἀποφανθῇ. Πρὸς τί λοιπὸν ὅλη αὐτὴ ἡ συζήτησις; Ἐὰν ἠθέλετε ἔχει σκοπὸν νὰ προσδιορίσητε τὰ στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει ὁ πραγματογνώμων ν’ ἀρυσθῇ τὴν πεποίθησίν του, τότε διαφέρει. Ἀλλά, λέγω, τὸ τοιοῦτον εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον, καὶ ἀντὶ νὰ ἁπλοποιήσητε τὸν νόμον τοῦτον, θέλετε τὸν περιπλέξει. Φρονῶ, λοιπὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ καμμία προσθήκη ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, οὔτε καμμία τροποποίησις.

§123ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, νομίζω πῶς εἶναι περιττὸν νὰ μᾶς ἐξηγηθῆτε περισσότερον· ἡ πρότασις αὕτη εἶναι καθαρά. Εἰς τὴν Κέρκυραν, κύριοι, ὑπάρχει, καθὼς φαίνεται, ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως τῶν καρπῶν, ποτὲ δὲν γίνεται λόγος περὶ ἐλαίου· αὐτὴ εἶναι ἡ συνήθεια, ἡ ὁποία ἰσχύει ἐκεῖ, ἔχουν ἕνα μέσον ὅρον καὶ μετατρέπουν τὸν καρπὸν εἰς ἔλαιον.

§124ΤΙΝΕΣ. Τὴν ἀποσύρει· ὥστε εἶναι περιττὸς ὁ λόγος.

§125ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τὴν ἀποσύρω μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κυρίου Ζέγγελη.

§126ΣΑΡΑΒΑΣ. Δύω λέξεις.

§127ΖΕΡΒΑΣ. Μὲ ἐμποδίσατε ἐμένα νὰ προχωρήσω, διότι εἴπατε, ὅτι ἀπέσυρε τὴν πρότασιν.

§128ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἀπὸ τὴν πολύωρον συζήτησιν, εἶναι ἂν πρέπῃ νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ πραγματογνώμονες κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τὰ ἰσχύοντα ἔθιμα εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκτιμήσεως, ἢ ἀνεξαρτήτως τῶν ἰσχυόντων ἐθίμων νὰ κάμωσι τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἐλαιοκάρπου· αὐτὸ ἦτο τὸ ἀντικείμενον εἰς τὸ ὁποῖον περιεστράφη ἡ συζήτησις. Τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἦτο συντεταγμένον εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἰσχύωσιν αἱ ἰδιαίτεραι τῶν μερῶν συμφωνίαι ὡς πρὸς τὸν χρόνον καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως· ἡ Βουλὴ ὅμως ἀπήλειψε τὸν ὅρον τοῦτον καὶ διὰ τοῦ χθὲς ἐπιψηφισθέντος ἄρθρου ἀπέδωκεν ἀπόλυτον καὶ ἀποκλειστικὸν κῦρος εἰς τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου καθιερούμενον χρόνον καὶ τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως, ἀπέκλεισε δηλονότι τὰς ἐναντίας συμφωνίας τῶν μερῶν· δὲν ἀνήκει βεβαίως εἰς ἐμὲ νὰ ἐπικρίνω τὸ μέρος τοῦτο τοῦ πρώτου ἄρθρου, οὔτε νὰ εἴπω ἐὰν ὑπῆρχεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου περίπτωσις νὰ περιορισθῇ ἡ ἐλευθερία τοῦ συναλλάττεσθαι· ἀρκοῦμαι νὰ ἀναφέρω τὰ γενόμενα, ὅπως ἐξαγάγω ἐξ αὐτῶν, ὅτι δὲν δυνάμεθα, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἤμεθα συνεπεῖς πρὸς τὰ χθὲς ἀποφασισθέντα, νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἰσχύοντα τὰ ἔθιμα ὡς πρὸς τὸν χρόνον καὶ τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως· καὶ τί ἄλλο εἶναι τὰ ἔθιμα εἰμὴ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι; λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραδεχθῇ ἡ γνώμη τοῦ Κ. Κουρκουμέλη, διότι ἀντίκειται εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου.

§129Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἔρχεται εἰς συζήτησιν μία πρότασις· οἱ μὲν εἶπον ὅτι θέλουν τὰ ἔθιμα νὰ ἰσχύουν, οἱ ἄλλοι εἶπον ὄχι.

§130ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὅλοι ἐφώναξαν καὶ εἶπον ὅτι οἱ γεωργοὶ ἔχουν ὡς ἰδιοκτησίαν τὰς ἐλαίας ὅσαι πέσουν ἕως εἰς τὰς 8 Ὀκτωβρίου. Λοιπὸν ἐγὼ ὁ πραγματογνώμων, ὅστις γνωρίζω, ὅτι 20 μέτρα θὰ κάμωσι τόσας ὀκάδας, πρέπει νὰ προσέξω νὰ τὸ βάλω τόσον ἔλαιον· θὰ τὸ βάλω, ἀλλὰ θὰ ἐκτιμήσω ὅπως γνωρίζω.

§131ΤΙΝΕΣ. Ἔλαιον λέγει ὁ νόμος.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις. Ἄρθρον 3. (ἀναγινώσκεται). Ἄρθρον 3. Ἕκαστος ἀγροδότης ἢ ἐκμισθωτὴς τρεῖς ἡμέρας τοὐλάχιστον πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως, ἐπιδίδωσι διὰ κλητῆρος τῷ ἑαυτοῦ ἀγρολήπτῃ ἢ μισθωτῇ κλῆσιν περιέχουσαν· ά) Τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ τὸ τοῦ ἀγρολήπτου ἢ μισθωτοῦ. βʹ) Τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἀρχίζει ὁ ἀγροδότης ἢ ἐκμισθωτὴς τὰς ἐκτιμήσεις του ἐν γένει. γʹ) Τὴν ἡμέραν τῆς γενησομένης ἐκτιμήσεως εἰς τὸ κτῆμα τοῦ πρὸς ὃν ἡ κοινοποίησις ἀγρολήπτου ἢ μισθωτοῦ. δʹ) Τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐλαιοδένδρων, τὴν θέσιν, ἐν ᾗ κεῖνται, καὶ τὸ πληρονόμενον μερίδιον. έ) Τὴν πρόσκλησιν τοῦ ἀγρολήπτου ἢ μισθωτοῦ ἵνα παρευρεθῇ ἐν τῇ ὁρισθείσῃ ἡμέρᾳ μετὰ τοῦ ἰδίου πραγματογνώμονος.

§133ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρον τούτου νὰ παραδεχθῇ δύο τινά· 1) νὰ ὁρισθῇ, ὅτι αἱ κλήσεις πρὸς τοὺς ἀγρολήπτας θέλουν ἐπιδίδεσθαι ἐντὸς τῆς βʹ. δεκαπενθημερίας τοῦ μηνὸς νοεμβρίου, καὶ οὐχὶ τρεῖς ἡμέρας τουλάχιστον πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως, καὶ 2) νὰ προστεθῇ ἓν ἰδιαίτερον ἐδάφιον, ὅτι ὁ ἀγροδότης εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ σημειοῖ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ πραγματογνώμονος.

§134ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ ἀγρολήπτης νὰ εἰδοποιήσῃ τὸν ἀγροδότην.

§135ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι τοῦτο νομίζω, ὅτι θέλει ὠφελήσει πολὺ εἰς τὰς ἐξαιρέσεις καὶ εἰς τὸ ν’ ἀποφασισθῇ ποίαν ἡμέραν θέλει γίνει ἡ ἐκτίμησις, διότι ἄλλως δὲν κάμνομεν τίποτε. Ἐπειδὴ λοιπὸν θέλω τὰ περὶ ἐξαιρέσεως νὰ ἐξετάζωνται καὶ ἀποφασίζωνται πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν αἱ κλήσεις αὗται νὰ ἐπιδίδωνται ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου, διότι πρέπει νὰ ἐξετάζωνται αἱ ἐξαιρέσεις τῶν πραγματογνωμόνων πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως.

§136Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ εἰς τὴν πρώτην παράγραφον ἐκεῖ ὅπου λέγει «ἐπιδίδωσι διὰ κλητῆρος» νὰ εἴπῃ «ἐπιδίδωσι διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος». Ἐγὼ ἐννοῶ ὅτι ὅλα τὰ διαμειβόμενα ἔγγραφα πρέπει νὰ διαμείβωνται πάντοτε διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος.

§137ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν εἶναι καλλίτερον ἀντὶ νὰ εἴπωμεν κλήσεις, νὰ εἴπωμεν δηλώσεις, γενόμεναι ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων;

§138ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἀπαντῶ, κύριοι, ἐν ὀλίγοις εἰς τὸν βουλευτὴν Κ. Σωτηρόπουλον καὶ Α. Πετιμεζᾶν. Ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς πέρυσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, περιεῖχε διάταξιν διὰ τῆς ὁποίας αἱ κλήσεις ὤφειλον νὰ ἐπιδίδωνται εἰς τοὺς ἀγρολήπτας πρὶν τῆς ἐκτιμήσεως· ἀντὶ τῶν 5 ἡμερῶν, ἡμεῖς παρεδέχθημεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ 3 ἡμέρας, καὶ τοῦτο διότι ἀφῃρέσαμεν τὴν διαδικασίαν περὶ ἀφαιρέσεως τῶν πραγματογνωμόνων, ἥτις ἐλάμβανε χώραν πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως, ἡμεῖς δὲ τὴν μετεφέραμεν μετὰ τὴν ἐκτίμησιν· ἐὰν τὴν ἀφίναμεν πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο τὸ ἑξῆς. Ὁ ἀγρολήπτης θὰ προσέφευγε πάντοτε εἰς αὐτὸ τὸ μέσον, διὰ νὰ μὴ γείνῃ ἡ ἐκτίμησις· ὡρίσθη δὲ καὶ τὸ ὄνομα τοῦ πραγματογνώμονος, διότι, καθὼς λέγει καὶ ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, ἐὰν ἤθελε φέρει ἐξαίρεσιν ὁ ἀγρολήπτης, ἤθελε λάβει χώραν διαδικασία, διότι ὀφείλει νὰ τὸν εἰδοποιήσῃ, ὀφείλει νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, καὶ εὑρεθῇ ἀπόφασις ἐὰν ᾖναι ἐξαιρετέος ὁ ἐκτιμητής. Τοῦτο, κύριοι, ἤθελε βραδύνει πολὺ τὰς ἐκτιμήσεις, καὶ δι’ αὐτῶν ἤθελον βλαφθῆ τὰ συμφέροντα τοῦ ἀγροδότου, καθότι ὄχι μόνον ἤθελε παρέλθει ἀρκετὸς χρόνος καὶ ὁ καρπὸς ἤθελεν εἶσθαι εἰς ὄφελος τοῦ ἀγρολήπτου, ἀλλ’ ἐπειδὴ πρόκειται συγχρόνως ὁ ἀγροδότης νὰ εἰδοποιήσῃ οὐκ ὀλίγους ἀγρολήπτας, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι, ὅτι μόνον ἑνὸς ἀγρολήπτου ὁ ἀγροδότης ἤθελεν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀνανεώσῃ τὰς κλήσεις του, διὰ τῶν ὁποίων προσεκάλει τοὺς ἀγρολήπτας εἰς προσδιωρισμένην ἡμέραν. Ὁ σκοπὸς ἦτο νὰ ὁρίζηται τοῦτο ἀπὸ τὸν νόμον, καὶ εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ εἰδοποιῇ τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως, τοῦτο ἀρκεῖ· ὁ πραγματογνώμων ὑπάγεται βεβαίως εἰς ἐξαίρεσιν, ἡ ἐξαίρεσις αὕτη θὰ προταθῇ ἀκολούθως, καὶ ἂν ὁ ἀγροδότης φέρῃ πραγματογνώμονα ὑποκείμενον εἰς ἐξαίρεσιν, φυσικῷ τῷ λόγῳ ἡ ἐκτίμησις δὲν θὰ ᾖναι νόμιμος· συμφέρει λοιπὸν εἰς αὐτὸν νὰ φέρῃ πραγματογνώμονα, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ὑπόκηται εἰς οὐδεμίαν ἐξαίρεσιν, ἄλλως ἡ βλάβη εἶναι ἰδική του. Εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἀναφέρηται καὶ τὸ ὄνομα τοῦ πραγματογνώμονος. Λέγω, ὅτι ἀφοῦ ἡ ἐξαίρεσις δὲν θὰ γίνῃ προτήτερα διὰ νὰ συντάμωμεν τόν χρόνον, καὶ διότι συμφέρει εἰς τοὺς ἀγρολήπτας ν’ ἀσφαλισθῶσιν, ὅτι εἶναι ἄκαιρος ἡ ἐκτίμησις, διότι ὁ ἀγροδότης δὲν ἔφερεν ἐκτιμητὴν, ὅστις νὰ ὑπάγηται εἰς ἐξαίρεσιν, αὐτὸ εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ἀγρολήπτου. Πράγματι ἑπομένως εἶναι περιττὸν τοῦτο, εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ εὕρῃ τις πραγματογνώμονα, ὅταν πρόκηται περὶ ἐκτιμήσεως ἐλαιοκάρπου, διότι γίνονται, τὸ ἐπαναλαμβάνω, 80,000 ἐκτιμήσεις κατ’ ἔτος, καὶ αὐταὶ θὰ γίνουν εἰς τὸ διάστημα ὀλίγων ἡμερῶν, καὶ ἑκάστη ἡμέρα, ἥτις παρέρχεται ἄνευ ἐκτιμήσεως, εἶναι βλάβη τοῦ ἰδιοκτήτου. Ἐντὸς μικροτάτου διαστήματος θὰ γίνουν 80,000 ἐκτιμήσεις. Δὲν βλάπτει λοιπὸν τοῦτο τοὺς ἀγρολήπτας, διότι αὐτοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐνάξουν τοὺς ἀγροδότας καὶ ζητήσουν τὴν ἀκύρωσιν, ὅτι ὁ πραγματογνώμων ὑπόκειται εἰς ἐξαίρεσιν. Ἕνεκα λοιπὸν τῶν λόγων τούτων δὲν παραδέχομαι τὰς δύω προτάσεις τοῦ κ. Σωτηροπούλου, αἱ ὁποῖαι ἐμπεριέχονται ἐκεῖ εἰς τὸν πρῶτον νόμον. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς, πιστεύω, ἔχει ἄλλην πρότασιν, ἀλλ’ ἀπαντῶν εἰς αὐτὸν λέγω, ὅτι πρόκειται νὰ γένουν 80,000 κοινοποιήσεις, ἤτοι καὶ ἐκτιμήσεις, καὶ αὐταὶ δὲν δύνανται νὰ γίνωσι διὰ δικαστικῶν κλητήρων, ἐπειδὴ δικαστικοὶ κλητῆρες εἶναι ὀλίγοι, καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὁ πρῶτος νόμος παρεδέχθη νὰ γίνῃ μία ἄλλη τάξις κλητήρων ἰδίως διὰ τοῦτο· καὶ ἐὰν ἀναγνώσω τὰ ἀκόλουθα, θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἔγειναν πολλάκις ἰδιαίτεραι τάξεις, καὶ αὐτὸ τὸ ἐλάβομεν ἀπὸ τὸν ἰδιαίτερον νόμον.

§139Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ λέγω εἰς κανένα ἄλλον παρὰ εἰς δικαστικοὺς κλητῆρας ὑπάρχει ἡ ἐγγύησις ἡ ἀπαιτουμένη.

§140ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἀδύνατον διὰ τῶν δικαστικῶν κλητήρων νὰ γίνουν αὐταὶ αἱ ἐπιδόσεις, ὑπάρχει ὅμως ἓν ἄλλο ἄρθρον καὶ εἰς αὐτὸ ἠμπορεῖτε νὰ φέρητε πρότασιν.

§141Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Τὸ ἄρθρον τοῦτο συνοδεύεται, καθὼς βλέπετε.... Ἐπειδὴ τὸ συμφέρον τῶν ἀγροδοτῶν ἀπαιτεῖ, ὥστε νὰ ἐπιταχύνεται ὅσον ἔνεστιν ἡ ἐκτίμησις, ἕπεται, ὅτι ὁ ἐκτιμητὴς πρέπει νὰ ὑπογράψῃ ἀποβλέπων εἰς τὰς συνεπείας· ἑπομένως σπουδαιότερον ζήτημα ἤθελεν εἶσθαι μάλιστα τὸ τῆς ἐξαιρέσεως, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἤθελε ματαιώσει τὴν πρόνοιαν τῶν νόμων περὶ ἐπισπεύσεως τῶν ἐκτιμήσεων πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἀγροδοτῶν, ἕνεκα τούτου τὸ ἄρθρον 4, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε, λέγει, ὅτι ὑπόκεινται οἱ πραγματογνώμονες εἰς ἐξαίρεσιν κτλ. δὲν διαγράφει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θέλει γίνει ἡ ἐξαίρεσις, δὲν διαγράφει δὲ οὐδὲ ἐνώπιον τίνος, οὐδὲ πότε θέλει γίνει ἡ ἐξαίρεσις· ἐὰν ἡ ἐξαίρεσις γίνῃ πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως, τότε χάνουν οἱ ἀγροδόται, διότι αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις ἤθελεν ἐμφαίνει τὴν πρόθεσιν τῆς μὴ ἐγκαίρου ἐκτιμήσεως· ἐὰν ὅμως γίνῃ ἡ ἐκτίμησις, καὶ μετὰ ταῦτα γίνῃ ἐξαίρεσις, τότε ἀναγκαίως πρέπει νὰ προφυλάξωμεν τοὺς ἀγρολήπτας ἀπὸ μίαν συνέπειαν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ πραγματογνώμων ἦτον ἐξαιρετέος (θόρυβος). Ἐὰν, καθὰ σᾶς εἶπον, ὑπαγάγωμεν εἰς τὴν ἐξαίρεσιν καὶ τοὺς πραγματογνώμονας τοὺς παρουσιαζομένους ἀπὸ τοὺς ἀγρολήπτας, τότε δύνανται πραγματικῶς νὰ ἔλθουν εἰς τὰς ἐκτιμήσεις, ἀλλὰ θὰ ἀφήσωμεν τοὺς ἀγρολήπτας εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἀγροδοτῶν, διότι, ὅταν αὐτοὶ δὲν ᾖναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωσιν ἐὰν ὁ πραγματογνώμων, ὁ δεῖνα .... εἶναι ἐξαιρετέος ἢ ὄχι. Λοιπὸν ἔχω τὴν πρότασιν τὴν ἑξῆς· ἀντὶ τοῦ 4 ἄρθρου νὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς· «οἱ παρὰ τῶν ἀγροδοτῶν ἐκλεγόμενοι πραγματογνώμονες ὑπάγονται εἰς τὰς ἐξαιρέσεις τοῦ ἄρθρου 324 τῆς πολιτικῆς δικονομίας· ἡ δὲ περὶ ἐξαιρέσεως αὐτῶν αἴτησις....

§142ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά.

§143Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλ. τὸ ἄρθρ. 3 μένει, ὡς ἔχει, καὶ τὸ ἄρθρον 4 γίνεται οὕτω (τὸ ἐπαναλαμβάνει).

§144Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§145ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§146Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 3 ἄρθρον παρεδέχθη.

§147ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§148Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ 4 ἄρθρον ἔχει οὕτω· «οἱ παρὰ τῶν ἀγροδοτῶν ἢ ἐκμισθωτῶν ἐκλεγόμενοι πραγματογνώμονες ὑπάγονται εἰς τὰς ἐξαιρέσεις τοῦ ἄρθρου 324 § 2, 6, 7, 9 τῆς πολιτ. Δικονομίας.»

§149Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι ἐσφαλμένα τὰ ἐδάφια αὐτά.

§150ΤΙΝΕΣ. Ἂς φέρωμεν λοιπὸν τὸν κώδηκα νὰ ἴδωμεν.

§151Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε τὸ βάζομεν οὕτω· «οἱ παρὰ τῶν ἀγροδοτῶν ἢ ἐκμισθωτῶν ἐκλεγόμενοι πραγματογνώμονες ὑπάγονται εἰς τὰς ἐξαιρέσεις τοῦ ἄρθρου 324, ἡ περὶ ἐξαιρέσεως αἴτησις θέλει γίνεσθαι μετὰ τὴν ἐκτίμησιν ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου τῆς περιφερείας, ἐν ᾗ κεῖται τὸ ἐκτιμητέον κτῆμα κατὰ τὰς περὶ διαδικασίας παρὰ τοῖς εἰρηνοδίκαις διατάξεις τῆς πολιτικῆς δικονομίας, ἐὰν ἡ περὶ ἐξαιρέσεως αἴτησις....»

§152ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἐκτιμήσεως ἢ δεκαπέντε ἡμερῶν ἢ εἴκοσι.

§153Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. «Γίνεται δεκτὴ ἡ ἐκτίμησις ἢ ἀκυροῦται, καὶ ὁ ἀγρολήπτης ἢ μισθωτὴς ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ ὅσον ποσὸν διὰ τοῦ ὅρκου ἤθελε βεβαιώσει ὡς παραχθέν.

§154ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν μὲ λέγετε, διατί δὲν ἀρκεῖται ὁ νόμος εἰς τὸν ὅρκον τῶν πραγματογνωμόνων κατὰ τὸ κοινὸν δίκαιον; Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ μὴ καινοτομῶμεν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει λόγος..... (θόρυβος).

§155ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν κάμνομεν ἄλλο ἄρθρον. Ἰδοὺ ποῖοι εἶναι «ὅσοι ἔλαβον ἀμοιβὴν διὰ νὰ δώσουν· ἢ μὴ δώσουν....»

§156ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀμοιβὴν θέλει λάβει ὁ πραγματογνώμων.

§157ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐννοεῖ δωροδοκίαν (θόρυβος).

§158ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ὅλον τοῦ ἄρθρου 324.

§159ΚΑΛΠΑΚΙΔΗΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, μίαν ἀντίῤῥησιν. Κύριοι, ὁ νόμος αὐτὸς (θόρυβος)....

§160ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μία τάξις, ἄλλως νὰ φύγωμεν (θόρυβος).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία κύριοι!

§162ΚΑΛΠΑΚΙΔΗΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι ἰδιογενὴς, ὡς εἶπον, ἀλλ’ εἶναι μία παράφρασις τῶν διατάξεων τῆς πολιτικῆς δικονομίας περὶ ἀναγκαστικῆς διατιμήσεως (θόρυβος). Κατὰ τὴν δικονομίαν μας αὕτη ὑποβάλλεται εἰς τὰς ὑποθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀφοροῦν τὰς συναλλαγματικὰς καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν διορίζονται διαιτηταὶ καὶ ὁ εἷς τῶν τριῶν δικάζει (θόρυβος)... Δύναται λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ ἄρθρου 364· ἀλλ’ ἡ δικονομία ἐξαιρεῖ ὡς διαιτητὰς τοὺς ἀνηλίκους. Ὑποθέσατε εἷς ἀνῆλιξ, 15 ἐτῶν, εἶναι δίκαιον νὰ ᾖναι πραγματογνώμων; Ἐξαιρεῖ τὰς γυναῖκας καὶ τοὺς ἐξομοιουμένους μὲ τοὺς ἀνηλίκους. Νομίζω, λοιπὸν, ὅτι τὸ ἄρθρον δύναται νὰ συνταχθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, «οἱ παρὰ τῶν ἀγροδοτῶν ἢ ἐκμισθωτῶν ἐκλεγόμενοι πραγματογνώμονες, δὲν δύνανται νὰ ᾖναι ἀνήλικες καὶ αἱ μὲ τούτους ἐξομοιούμεναι γυναῖκες καὶ οἱ ἐξαιρετέοι κατὰ τὸ ἄρθρον 324, § 2, 6, 7 καὶ 9 Πολιτικῆς Δικονομίας.

§163ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ἐδῶ νομίζω, ὅτι ἐπῆλθε μία καινοτομία σπουδαία. Δὲν συζητῶ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ὁ ἔντιμος βουλευτὴς καὶ λέγω, ὅτι ἀφοῦ ἡ Δικονομία μας ὡς πρὸς τοὺς πραγματογνώμονας τοὺς ὑποβάλλει εἰς ἐξαιρέσεις, προστρέχει εἰς τὰ ἄρθρα περὶ ἐξαιρέσεως μαρτύρων. Οἱ διαιτηταὶ, κύριοι, εἶναι δικασταὶ, καὶ αὐτοὶ ὑπάγονται εἰς ἄλλας ἐξαιρέσεις καὶ ἄλλους περιορισμοὺς παρὰ τοὺς μάρτυρας. Ἡ πολ. Δικονομία μας τοὺς πραγματογνώμονας τοὺς ἐξωμοίωσε πρὸς τοὺς μάρτυρας καὶ τοὺς ὑποβάλλει εἰς τὰς ἐξαιρέσεις τῶν μαρτύρων. Ἀφοῦ ἔχομεν μίαν ἀρχὴν, ἥτις μᾶς διέπει μέχρι σήμερον, χωρὶς νὰ συναισθανώμεθα τὴν ἀνάγκην τῆς μεταῤῥυθμίσεως, πρέπει νὰ τὴν διατηρήσωμεν καὶ ἐδῶ διὰ νὰ μὴ παρουσιάσωμεν μίαν καινοτομίαν ἀδικαιολόγητον.

§164ΚΑΛΠΑΚΙΔΗΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔκαμα αὐτὴν τὴν στιγμὴν, δὲν ἐγένετο τώρα, ἀλλ’ ἔπειτα ἀπὸ σκέψιν καὶ μελέτην τοῦ νομοσχεδίου· ἡ δὲ παρατήρησις τοῦ κ. Πετσάλη, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπεκτείνωμεν τὰς ἐξαιρέσεις, εἰμὴ εἰς ἐκείνας τὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας περιέχει ἡ δικονομία περὶ μαρτύρων, λέγω, ὅτι δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν μὲ τὴν πολιτικὴν δικονομίαν, φαίνεται δὲν ἀνέγνωσε τὸ ἄρθρον 321 ὁ κ. Πετσάλης (τὸ ἀναγινώσκει)· ἀναφέρεται δηλ. τὸ ἄρθρον αὐτὸ καὶ σχετίζεται μὲ τὰς διατάξεις τῆς δικονομίας περὶ τῶν διαιτητῶν· καὶ οἱ πραγματογνώμονες τί ἄλλο εἶναι εἰμὴ διαιτηταί; οἱ μὲν διαφερόμενοι διορίζουν ἀνὰ ἕνα καὶ αὐτὸς διορίζει τὸν τρίτον, ὅστις φέρει τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασιν· δὲν λέγω, ὅτι εἶναι διαιτηταὶ, ἀλλ’ ἐξομοιοῦνται μὲ τοὺς διαιτητάς· καθὼς λοιπὸν, ἐπ’ αὐτῶν εἶναι ἐξαιρετέαι αἱ γυναῖκες, οἱ ἀνήλικοι καὶ οἱ τούτοις ἐξομοιούμενοι, οὕτω πρέπει νὰ γίνῃ καὶ ἐδῶ· ἄλλως ὑποθέσατε, ὅτι δὲν γίνεται κανεὶς λόγος, ὁ ἀνήλικος τότε δύναται νὰ γίνῃ πραγματογνώμων, ἡ γυνὴ ἐπίσης, ὁ καταδικασθεὶς κτλ. Διὰ τοῦτο ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔκαμον, δὲν ἦτο εἰς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνέβην εἰς τὸ βῆμα, τὴν ἐμελέτησα (θόρυβος). Λέγω, λοιπὸν, ὅτι οἱ πραγματογνώμονες δὲν δύνανται νὰ ᾖναι γυναῖκες καὶ ἀνήλικες, καὶ οἱ τούτοις ἐξομοιούμενοι καὶ οἱ ἐξαιρετέοι κατὰ τὰ ἄρθρα δεῖνα καὶ δεῖνα.

§165ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἰδοὺ τὸ ἄρθρον τῆς νομοθεσίας μας, τὸ ὁποῖον τὸ ἔχω ἀντιγεγραμμένον, τὸ 295 «οἱ ἐξ ἐπαγγέλματος» διότι ἡ δικονομία μας δὲν ὑποβάλλει εἰς ἐξαίρεσιν τοὺς κατὰ συμφωνίαν τῶν μελῶν ἐκλεγομένους «δύνανται νὰ ἐξαιρεθῶσι κτλ. κατὰ τὸ ἄρθρον 324.» Αὐτὰ εἶναι γελοῖα, κύριοι· (θόρυβος, διάλογοι).

§166ΣΑΡΑΒΑΣ. Δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. ὑπουργοῦ ὅπως τὴν ἔκαμε.

§167ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Κύριοι, παρακαλῶ. Ἔχομεν μετὰ τὴν ἐκτίμησιν, ἀλλὰ δὲν ὡρίσαμεν προθεσμίαν· πρέπει νὰ ὁρίσωμεν λοιπὸν τὴν ἡμέραν.

§168ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. 20 ἡμέρας.

§169ΥΠΟΥΡΓΟΣ. 15.

§170ΠΟΛΛΟΙ. Ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐκτιμήσεως.

§171ΥΠΟΥΡΓΟΣ. Τὸ ἄρθρον 3 θέσατε εἰς ψηφοφορίαν.

§172ΣΑΡΑΒΑΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ, διότι μοὶ φαίνεται εἰς τὸ λεκτικὸν κατά τι λανθασμένον. (Ἀναγινώσκεται ὡς ἑξῆς.) «Οἱ παρὰ τῶν ἀγροδοτῶν ἢ ἐκμισθωτῶν ἐκλεγόμενοι πραγματογνώμονες ὑπάγονται εἰς τὰς ἐξαιρέσεις τοῦ ἄρθρου 324 τῆς πολιτικῆς δικονομίας. Ἡ δὲ περὶ ἐξαιρέσεως αἴτησις θέλει γίνεσθαι ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐκτιμήσεως ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου τῆς περιφερείας, ἐν ᾗ κεῖται τὸ ἐκτιμηθὲν κτῆμα, κατὰ τὰς περὶ διαδικασίας παρὰ τοῖς εἰρηνοδίκαις διατάξεις τῆς πολιτικῆς δικονομίας. Ἐὰν ἡ περὶ ἐξαιρέσεως αἴτησις γείνῃ δεκτὴ, ἡ ἐκτίμησις ἀκυροῦται καὶ ὁ ἀγρολήπτης ἢ μισθωτὴς ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ ὅσον ποσὸν διὰ τοῦ ὅρκου του ἤθελε βεβαιώσει ὡς παραχθέν.»

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται σχεδόν ὅλοι). Παρεδέχθη.

§174ΤΙΝΕΣ. Τὸ 4ον τόρα. (Ἀναγινώσκεται). Ἕκαστος ἀγροδότης ἢ ἐκμισθωτὴς τρεῖς ἡμέρας τοὐλάχιστον πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως ἐπιδίδωσι διὰ κλητῆρος τῷ ἑαυτοῦ ἀγρολήπτῃ ἢ μισθωτῇ κλῆσιν περιέχουσαν· ά) Τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ τὸ τοῦ ἀγρολήπτου ἢ μισθωτοῦ. βʹ) Τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἀρχίζει ὁ ἀγροδότης ἢ ἐκμισθωτὴς τὰς ἐκτιμήσεις του ἐν γένει. γʹ) Τὴν ἡμέραν τῆς γενομένης ἐκτιμήσεως εἰς τὸ κτῆμα τοῦ πρὸς ὃν ἡ κοινοποίησις ἀγρολήπτου ἢ μισθωτοῦ. δʹ) Τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐλαιοδένδρων, τὴν θέσιν ἐν ᾗ κεῖνται, καὶ τὸ πληρονόμενον μερίδιον. εʹ) Τὴν πρόσκλησιν τοῦ ἀγρολήπτου ἢ μισθωτοῦ, ἵνα παρευρεθῇ ἐν τῇ ὁρισθείσῃ ἡμέρᾳ μετὰ τοῦ ἰδίου πραγματογνώμονος.»

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ ὑπάρχει ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Καλπακίδου.

§176ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὴ δὲν ὑποστηρίζεται ἀπὸ κανένα.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη καὶ τὸ 4ον.

§178ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§179ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ μίαν παρατήρησιν. (θόρυβος). Ὁ κ. Σέρβος (θόρυβος)... Τὸ παραχθὲν ἐλαιόλαδον εἶναι τὸ ὅλον, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ὅλου, ἀλλὰ τοῦ κρεμαμένου καρποῦ. Ὡς ἀνῆκον λοιπὸν εἰς τὸν ἀγροδότην (θόρυβος.)....

§180ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Τώρα εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ πέμπτον ἄρθρον ἔχον οὕτως (ἀναγινώσκει). «Οἱ πραγματογνώμονες πρὶν ἀναλάβωσι τὰ καθήκοντά των δίδουσιν ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου ἐνώπιον ἑνὸς δημάρχου ἢ εἰρηνοδίκου τὸν ἑξῆς ὅρκον. «Ὁρκίζομαι, ὅτι τιμίως καὶ εὐσυνειδότως θέλω ἐκπληρώσει τὸ ἔργον τοῦ πραγματογνώμονος κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἐλαιοκαρποῦ.

§181ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Τῶν μεριδίων.

§182ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων). «Ἐπίσημον ἀποδεικτικὸν τῆς ὁρκωμοσίας ταύτης παραδίδεται εἰς ἕκαστον πραγματογνώμονα». Πραγματογνώμονας λέγοντες, ἐννοοῦμεν καὶ τοὺς τρεῖς, τὸν ἀπὸ μέρους τοῦ ἀγροδότου, ἀγρολήπτου καὶ τῶν τρίτων.

§183ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πραγματογνώμονες καὶ ὁ διαιτητής.

§184ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἐλαλήσαμεν περὶ τρίτων, πῶς θὰ ἐννοηθῇ; Πρέπει νὰ εἴπωμεν «οἱ παρὰ τῶν μερῶν καὶ ὁ ὑπ’ αὐτῶν διοριζόμενος τρίτος.»

§185ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖ, ὅταν λέγωμεν «οἱ πραγματογνώμονες».

§186ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἄλλην ἐξήγησιν. Ὁ τρίτος πραγματογνώμων ὑπάγεται εἰς αὐτὰς τὰς ἐξαιρέσεις;

§187Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μίαν ἀντίῤῥησιν ἔχω καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ συμφωνήσητε, κύριε ὑπουργέ· ὅρκος νὰ δίδεται ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου καὶ ὄχι ποτὲ ἐνώπιον δημάρχου, διότι εἰρηνοδικεῖα ὑπάρχουν εἰς πᾶσαν περιφέρειαν. Βεβαίως οἱ ὅρκοι τῶν πραγματογνωμόνων πρέπει νὰ δίδωνται ἐνώπιον μιᾶς δικαστικῆς ἀρχῆς, ἐνώπιον τοῦ δημάρχου δὲν ὑπάρχει ἡ ἀπαιτουμένη ἐγγύησις. Καὶ ὅταν, κ. ὑπουργὲ, θελήσητε νὰ δίδεται ὅρκος ἐνώπιον τοῦ δημάρχου, σᾶς βεβαιῶ ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον ὅρκοι δὲν θὰ δίδωνται.

§188ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ἐπὶ τέλους ἐγὼ διατυπώνω τὴν πρότασίν μου οὕτω (θόρυβος).

§189Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ δήμαρχοι εἶναι πρόσωπα πολιτικὰ καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται εἰς τὰ πράγματα τοῦ τόπου καὶ ἐπιδιώκουσι τὴν εὔνοιαν καὶ ἀγάπην τῶν συμπολιτῶν των, ἐπιδιώκουσι τὰς ψήφους αὐτῶν, καὶ ἑπομένως ἐννοεῖται, ὅτι εὑρίσκονται εἰς τὰς ἐξαιρέσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ὁρίζει ῥητῶς ἡ πολιτικὴ δικονομία· διότι ἡ πολιτικὴ δικονομία ἐκτὸς τῶν ἐξαιρέσεων, τὰς ὁποίας ἀναφέρει, ἔχει καὶ τὴν ἐξαίρεσιν τῆς ἐξαρτησίας· καὶ ὁ δήμαρχος εἶναι πρόσωπον ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξαρτῶνται διάφοροι δημόται. Ἡ ἐγγύησις λοιπὸν ὑπάρχει, ὅταν ὁ ὅρκος δίδεται ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, ὅστις ὡς ἐκ τοῦ καθήκοντός του πρέπει ν’ ἀποδίδῃ δικαιοσύνην καὶ εἶναι ἀμερόληπτος.

§190ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο ν’ ἀνακρίνῃ, ἠμποροῦσα νὰ ὑποπτεύσω (διάφοροι συνομιλίαι μεταξὺ διαφόρων βουλευτῶν)· δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐμπιστευθῶ εἰς εἰρηνοδίκας, οἱ ὁποῖοι εἶναι δοῦλοι τῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ εἰς δημάρχους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκλεκτοὶ τοῦ λαοῦ.

§191ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτὴ, νὰ συζητοῦν ἕνας πρὸς ἕνα.

§192Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠξεύρετε τί λέγει ὁ κύριος Τζικλητήρας; προσβάλλωμεν τοὺς δημάρχους· τί εἶναι αὐτά; (θόρυβος). Τοὐλάχιστον, κύριοι, ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὸν δήμαρχον, ἐννοεῖ τὸν δήμαρχον τῆς περιφερείας ἐν ᾗ εὑρίσκονται τὰ δένδρα.

§193ΖΕΡΒΑΣ. Ἐννοεῖται οἴκοθεν.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς· «Οἱ πραγματογνώμονες πρὶν ἀναλάβωσι τὰ καθήκοντά των δίδουσιν ἐνώπιον ἑνὸς δημάρχου ἢ εἰρηνοδίκου τὸν ἑξῆς ὅρκον.

§195Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦ δημάρχου τῆς περιφερείας· διότι ἄλλως κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον βεβαιωθῆτε, ὅτι κανεὶς δὲν θὰ ὁρκισθῇ (θόρυβος).

§196ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε τοῦ δημάρχου τῆς περιφερείας, διότι ἐγὼ ὁ ἀγροδότης ἔχω τρεῖς πραγματογνώμονας καὶ αὐτοὺς θὰ ὑπάγω νὰ ἐκτιμήσουν (θόρυβος)...

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ἡσυχία. (ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων). «Ὁρκίζομαι ὅτι τιμίως καὶ εὐσυνειδότως θέλω ἐκπληρώσει τὸ ἔργον τοῦ πραγματογνώμονος κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ ἐλαιοκάρπου. Ἐπίσημον ἀποδεικτικὸν τῆς ὁρκωμοσίας ταύτης ἐγχειρίζεται εἰς τὸν ὀμνύοντα πραγματογνώμονα».

§198Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιμένω εἰς τὴν τροπολογίαν, κύριε πρόεδρε, καὶ νὰ ψηφοφορηθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (ἐγείρονται τινές).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε δεκαπέντε. Λοιπὸν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονταί τινές). Ἀπεῤῥίφθη. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ἄρθρον· οἱ παραδεχόμενοι τὸ πέμπτον ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη καὶ ἀνεγνώσθη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Τὸ τέταρτον ἄρθρον ἀπηλείφθη ὅλως διόλου. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ 5 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον γίνεται ἕκτον. (Ἀναγινώσκει) «Ἄρθρον 6. Κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ἐν τῇ κλήσει ἡμέραν οἱ πραγματογνώμονες, ἐπιδεικνυομένων αὐτοῖς τῶν ἐλαιοδένδρων, ἐνεργοῦσι τῶν καρπῶν αὐτῶν τὴν ἐκτίμησιν, ἥτις εἶναι ὑποχρεωτικὴ εἰς ἀμφοτέρους τοὺς ἐνδιαφερομένους. Ἕνεκα καλοκαιρίας, κωλυούσης τὴν ἔναρξιν ἢ πρόοδον τῆς ἐκτιμήσεως, αὕτη ἀναβάλλεται εἰς τὴν ἀμέσως ἑπομένην καλοκαιρίαν ἡμέραν. Ἑκάστη κακοκαιρίας ἡμέρα, ἀφ’ ἧς ὁ ἀγροδότης ἢ ἐκμισθωτὴς ἤρχισε τὰς ἐκτιμήσεις του ἐν γένει, ἀναβάλλει ἐπὶ μίαν ἡμέραν, μετὰ τὴν προσδιορισθεῖσαν, ἁπάσας τὰς ἐκτιμήσεις περὶ ὧν εἶχον κοινοποιηθῆ οἱ ἀγρολῆπται ἢ μισθωταί».

§200ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. «Εἰδοποιηθῆ» ἀντὶ «κοινοποιηθῆ».

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι.....

§202ΤΙΝΕΣ. Μὴ βιάζεσθε, κ. πρόεδρε.

§203ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐὰν ἦσθε ἀγρολήπτης, δὲν θὰ ἐφέρεσθε ἔτζι.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι τρόπος αὐτός.

§205ΔΑΓΡΕΣ. Χρεωστεῖτε νὰ ἐρωτήσετε πρῶτον, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις· ὄχι ἀμέσως, οἱ παραδεχόμενοι....

§206ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω, κύριοι, νὰ διορθωθῇ τὸ ἄρθρον. Ἡ ἡμέρα κακοκαιρίας, κ. ὑπουργέ, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ βεβαιωθῇ διὰ πρωτοκόλλου τῶν πραγματογνωμόνων, διότι θὰ συμβῇ τὸ ἀκόλουθον· κατὰ τὸν νόμον, ὅταν ἦναι ἡμέρα κακοκαιρίας παύει ἡ ἐνέργεια τῆς ἐκτιμήσεως· ἐξημερώνει μία πρωΐα καὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι κατακλυσμὸς καὶ ἕνας τῶν πραγματογνωμόνων δὲν δέχεται τὴν ἐκτίμησιν· ὁ ἄλλος, ὅστις εἶναι ὑγιεστέρας κράσεως πηγαίνει καὶ προβαίνει. Πρέπει λοιπὸν νὰ βεβαιωθῇ διὰ πρωτοκόλλου εἰς τὸ ὁποῖον νὰ προσυπογράψωσιν ἀμφότεροι, διότι εἰς ἐναντίαν περίπτωσιν θὰ ἀνοίξουν δίκαι.

§207Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂς δικάζωνται αἰωνίως.

§208ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διορθωθῇ λοιπὸν οὕτω· «ἡ ἡμέρα τῆς κακοκαιρίας βεβαιοῦται διὰ μιᾶς συνυπογεγραμμένης ἐκθέσεως μεταξὺ τῶν πραγματογνωμόνων».

§209ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Ὅταν ᾖναι κακῆς πίστεως καὶ δὲν θέλουν νὰ συνυπογράψουν;

§210ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐσκέφθημεν, ὅτι πρέπει νὰ εὕρωμεν ἓν μέσον ἀσφαλέστερον καὶ ἐσκεπτόμεθα νὰ εὕρωμεν τὸ μᾶλλον στερεόν· ἐστάθη λοιπὸν ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ ἄλλος τρόπος καὶ ἐπροσδιορίσαμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον εἰς τὸν νόμον νὰ προσδιορισθῇ. Ἠναγκάσθημεν νὰ ἀφήσωμεν ὅπως εἶχε τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν εὕρομεν ἄλλο μέσον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνει ὁ κ. Δανόπουλος εἶναι μᾶλλον ἐπισφαλές, διότι θὰ ᾖναι ἀδύνατον νὰ συνταχθῇ ἡ ἔκθεσις, καθ’ ὅσον ἐγὼ, ὅστις διορίζομαι πραγματογνώμων, εἶμαι ἀπὸ τὴν Κέρκυραν, ὁ δὲ ἄλλος ἀπὸ ἄλλο μέρος καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συναντηθοῦν τὴν ἰδίαν ἡμέραν τὴν πρωΐαν καὶ οἱ τρεῖς πραγματογνώμονες διὰ νὰ συντάξουν ἔκθεσιν περὶ κακοκαιρίας, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνταχθῇ τὸ πρωτόκολλον. Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε πῶς θὰ συμπράξουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι; βεβαίως ἔρχεται ἀπὸ τὸ μέρος του ὁ ἕνας εἰς τὸ κτῆμα καὶ ὁ ἄλλος ἐπίσης· ὅταν ἔλθουν εἰς τὸ κτῆμα, ἂν τοὺς ἀφίνῃ ὁ καιρός, θὰ προχωρήσουν, ἄλλως θὰ φύγουν· ὥστε εἶναι περιττὴ ἡ ἔκθεσις. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εὑρίσκεται ἄλλο μέσον παρὰ νά μείνῃ ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι το αʹ. ἄρθρον μὲ τὴν τροποποίησιν τοῦ ὑπουργοῦ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)— Παρεδέχθη.

§212ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ποία εἶναι ἡ τροπολογία τοῦ ὑπουργοῦ; δὲν τὴν γνωρίζομεν διόλου. Δὲν εἶναι τίμια αὐτὰ τὰ πράγματα.

§213ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΩΤΗΣ. Μία λέξις· «εἰδοποίησις» ἀντὶ «κοινοποίησις».

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θεωρῶ τὸν ἑαυτόν μου πάρα πολὺ ἀνίκανον νὰ διευθύνω· (ἐγείρεται καὶ ἐγκαταλείπει τὴν ἕδραν του, καταλαμβάνει δὲ αὐτὴν ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Ἀβέρωφ).

§215ΘΩΜΑΣ. Ἐκουράσθη ὁ κ. πρόεδρος καὶ ἐπῆγε μέσα.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7, τὸ ὁποῖον γίνεται 8. Ἐὰν οἱ πραγματογνώμονες δὲν συμφωνήσωσι περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἐκτιμήσεως καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν συμφωνήσωσι περὶ τῶν τρίτων, διορίζουσι τὸν τρίτον οἱ πραγματογνώμονες, καὶ ἂν καὶ οὗτοι δὲν συμφωνήσωσι, τὸν διορίζει ὁ εἰρηνοδίκης τῆς περιφερείας ἔνθα κεῖνται τὰ κτήματα διὰ μονομεροῦς προφορικῆς ἢ ἐγγράφου αἰτήσεως ἑνὸς τῶν ἐνδιαφερομένων ἐντὸς τριημέρου· τὴν δὲ ἐπιοῦσαν τοῦ διορισμοῦ, ὅστις θέλει κοινοποιεῖται διὰ παραγγελίας αὐτοῦ τοῦ εἰρηνοδίκου, γίνεται ἡ ἐκτίμησις παρὰ τοῦ τρίτου, ὅστις ἔχει ψῆφον ἀποφασιστικήν. Ἐν περιπτώσει ἀρνήσεως τοῦ πραγματογνώμονος ἢ μὴ ἐκτελέσεως ἐντὸς τῆς νομίμου προθεσμίας τῆς πραγματογνωμοσύνης, τιμωρεῖται οὗτος μὲ πρόστιμον 10–100 δραχμῶν, ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ εἰρηνοδίκου κατόπιν αἰτήσεως ἑνὸς τῶν ἐνδιαφερομένων μερῶν. Τὸ αὐτὸ πρόστιμον καὶ κράτησις μέχρι δέκα ἡμερῶν ἐπιβάλλεται παρὰ τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου εἰς τὸν ὅπως δήποτε παραβαίνοντα ἢ παραλείποντα τὰ καθήκοντά του πραγματογνώμονα, ἐπιφυλαττομένης πάσης κατ’ αὐτοῦ ἀγωγῆς περὶ ἀποζημιώσεως». Ἰδοὺ καὶ τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ἔκθεσις· τί λέγει τὸ ἄρθρ. 6. Κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ἐν τῇ κλήσει ἡμέραν οἱ πραγματογνώμονες τοῦ ἀγροδότου καὶ ἀγρολήπτου ἢ μισθωτοῦ, ἐπιδεικνυομένων αὐτοῖς τῶν ἐλαιοδένδρων, ἐνεργοῦσι τῶν καρπῶν αὐτῶν τὴν ἐκτίμησιν, ἥτις εἶναι ὑποχρεωτικὴ εἰς ἀμφοτέρους τοὺς ἐνδιαφερομένους. Ἕνεκα κακοκαιρίας κωλυούσης τὴν ἔναρξιν ἢ πρόοδον τῆς ἐκτιμήσεως αὕτη ἀναβάλλεται εἰς τὴν ἀμέσως ἑπομένης καλοκαιρίας ἡμέραν. Ἑκάστη κακοκαιρίας ἡμέρα ἀφ’ ἧς ὁ ἀγροδότης ἢ ἐκμισθωτὴς ἤρχισε τὰς ἐκτιμήσεις του ἐν γένει ἀναβάλλει ἐπὶ μίαν ἡμέραν μετὰ τὴν προσδιορισθεῖσαν ἁπάσας τὰς ἐκτιμήσεις, περὶ ὧν εἶχον κοινοποιηθῆ οἱ ἀγρολῆπται ἢ μισθωτοί.

§217ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις, κύριοι, τὴν ὁποίαν ζητεῖ νὰ καθιερώσῃ τὸ ἄρθρον εἶναι ὅλως διόλου πρωτοφανὴς διὰ τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ παραδοχὴ αὐτῆς θέλει γεννήσει πολλὰς καταχρήσεις καὶ σκάνδαλα. Παρ’ ἡμῖν, ὁσάκις πρόκειται οἱαδήποτε ἐκτίμησις μέλλουσα νὰ κανονίσῃ συμφέροντα διαφόρων μερῶν, οὐδέποτε ἐπιτρέπει ὁ νόμος, ὅτι ἐὰν εἰς τὴν ἐκτίμησιν δὲν λάβῃ μέρος ὁ πραγματογνώμων ἑνὸς τῶν ἐνδιαφερομένων μερῶν, θέλει ἰσχύει ἡ μονομερὴς ἐκτίμησις, ἥτις ἔγεινε ἀπὸ τὸν ἕτερον. Ἐάν, κύριοι, ἀνοίξητε τοὺς φορολογικοὺς νόμους τῶν διαφόρων ἐτῶν καὶ παρατηρήσητε τί ἐγένετο καθ’ ἣν ἐποχὴν ἦτο συγκεχωρημένον νὰ γίνεται ἐκτίμησις διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῶν διαφόρων προϊόντων, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἔμελλε νὰ πληρόνεται ὁ ἀνήκων εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν φόρος, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὁσάκις οἱ φορολογούμενοι δὲν διώριζον τὸν ἑαυτῶν πραγματογνώμονα, ἐδίδετο τὸ δικαίωμα εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν νὰ πράττῃ τοῦτο, οὐδέποτε δὲ καθιερώθη ἢ διετάχθη, ὅτι ὁσάκις δὲν διορίζουν οἱ φορολογούμενοι τὸν πραγματογνώμονα θέλει ἰσχύει ἡ ἐκτίμησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε μόνος ὁ ἐνοικιαστής. Ἡ αὐτὴ διάταξις ὑπάρχει καὶ ὅταν ἀκόμη γίνωνται ἐκτιμήσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἐνδιαφέρεται τὸ δημόσιον αὐτό, τοῦ ὁποίου τὰ ὄργανα δὲν ἔχουν κανὲν συμφέρον νὰ κάμνουν τὰς καταχρήσεις, εἰς τὰς ὁποίας παρεκτρέπονται τὰ ἄτομα· ὁ νόμος π. χ. περὶ ἐκτιμήσεως τῶν οἰκοπέδων, ἐπὶ τῶν ὁποίων οἱ ἰδιῶται ἀνήγειραν οἰκοδομάς, διαλαμβάνει, ὅτι ἐὰν ὁ οἰκοδομήσας δὲν ἐφρόντισε νὰ διορίσῃ τὸν ἐκ μέρους του πραγματογνώμονα, ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος ἀναφέρεται εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου καὶ διορίζει τὸν πραγματογνώμονα τοῦ ἰδιώτου ὁ πρόεδρος. Εἰς τὰς αὐτὰς στηριζόμενος βάσεις καὶ ὁ πέρυσι ψηφισθεὶς περὶ ἐκτιμήσεως τοῦ ἐλαιοκάρπου Νόμος, προέβλεψε τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ μὴ παρουσιασθῇ ὁ πραγματογνώμων τοῦ ἀγρολήπτου, καὶ εἶπεν ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν γίνεται ὁριστικὴ ἡ γενομένη ἐκτίμησις ἐκ μέρους τῶν πραγματογνωμόνων τοῦ ἀγροδότου· ὑπεχρέωσε δὲ αὐτὸν νὰ κοινοποιῇ τὴν ἐκτίμησιν ταύτην εἰς τὸν ἀγρολήπτην, καὶ ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης δὲν ζητήσῃ ἐντὸς 3 ἡμερῶν τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκτιμήσεως, τότε νὰ μένῃ ὁριστική. Κατ’ ἐμὲ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ περυσινοῦ Νόμου ἠδύνατο νὰ δώσῃ χώραν εἰς πολλὴν ἀργοπορίαν καὶ διὰ τοῦτο ὅπως συμβιβάσω αὐτὰ τὰ δύο πράγματα, τοὐτέστιν ὅπως μὴ ἀφήσω ἀφ’ ἑνὸς ἐκτεθειμένον τὸν ἀγρολήπτην εἰς τὴν κερδοσκοπίαν τοῦ ἀγροδότου καὶ τοῦ πραγματογνώμονός του, ἀφ’ ἑτέρου δέ, ὅπως μὴ συμβαίνῃ ἀργοπορία εἰς τὴν ὁριστικὴν ἐκτίμησιν, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ προτείνω τὸ ἑξῆς· ὅταν ὁ ἀγρολήπτης δὲν παρουσιάζεται νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ἐκτίμησιν ἢ δὲν πέμπῃ τὸν πραγματογνώμονά του διὰ νὰ πράξῃ τοῦτο, τότε νὰ θεωρῆται ὡς διαφωνήσας, ὁ δὲ ἀγροδότης νὰ προκαλῇ τὸν διορισμὸν τοῦ τρίτου· διότι καὶ ὅταν ὁ ἀγρολήπτης παρουσιάζεται εἰς τὴν ἐκτίμησιν, δύναται νὰ διαφωνήσῃ· ὁ δὲ ἀγροδότης ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλει καταφύγει εἰς τὸν εἰρηνοδίκην διὰ νὰ διορίσῃ τὸν τρίτον. Κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ ὅταν δὲν παρουσιάζεται ὁ ἀγρολήπτης νὰ θεωρῆται ὡς διαφωνῶν καὶ νὰ διορίζεται ὁ τρίτος.

§218ΖΕΡΒΑΣ. Ἐὰν δὲν ᾖναι ὁ τρίτος;

§219ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τοῦ τρίτου εἶναι.....

§220ΣΙΜΟΣ. Εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν, ὅταν διαφωνῶσιν οἱ δύο, ἔρχεται ὁ τρίτος· εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν ὅταν ἔλθουν δύο τί θὰ γείνῃ; Θὰ διορισθῇ ἄλλος τρίτος;

§221ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ὅταν παρουσιάζωνται οἱ δύο καὶ διαφωνοῦν, ὑποτίθεται, ὅτι ὁ εἷς λέγει π. χ. 100 καὶ ὁ ἕτερος 50· ὁ τρίτος ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν οἱ δύο, θὰ εἴπῃ 50 ἢ 70 δηλ. ἐντὸς τῶν δύο ὁρίων. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐνεφανίσθη μόνος ὁ ἐκτιμητὴς τοῦ ἀγροδότου καὶ εἶπε 100, ὁ δὲ ἐκτιμητὴς τοῦ ἀγρολήπτου δὲν παρουσιάσθη, ὁ τρίτος θέλει περιστραφῆ μεταξὺ τῶν 100 καὶ τοῦ μηδενὸς, δηλ. θέλει κάμει μίαν ὁριστικὴν ἀπόφασιν.

§222ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία.

§223ΖΕΡΒΑΣ. Ἐὰν εἴπῃ ἕως χίλια, τί θὰ γείνῃ;

§224ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀδιάφορον ὅσον καὶ ἂν εἴπῃ ὁ ἐκτιμητὴς τοῦ ἀγροδότου, ὁ τρίτος δὲν δύναται νὰ εἴπῃ περισσότερον ἀπὸ αὐτόν. Τέλος πάντων νομίζω, ὅτι ἐξήγησα ἀρκετὰ τὴν ἰδέαν μου· σᾶς προσθέτω δὲ καὶ τοῦτο· συλλογισθῆτε, καὶ ἀπευθύνομαι εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν παλαιῶν ἐπαρχιῶν, τί γίνεται παρ’ ἡμῖν μὲ τὰ διπλότυπα· ὁ ἐνοικιαστὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ βεβαιόνῃ τὸ ποσὸν τοῦ παραχθέντος καρποῦ καὶ ἐκδίδῃ διπλότυπα ἐπὶ παρουσίᾳ δύω μαρτύρων, καὶ τὰ διπλότυπα ταῦτα γίνονται ὁριστικά. Πόσα ἐξ αὐτῶν δὲν εἶναι εἰκονικά; Τὸ αὐτὸ θέλει συμβῆ καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἔχει.

§225ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι εὔκολον νὰ ὑπάγῃ ἢ ὁ ἀγρολήπτης ἢ ὁ ἐκτιμητής.

§226ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί φοβοῦμαι ὅτι θέλει συμβῆ. Θὰ εὑρεθῶσιν ἀγροδόται, οἵτινες προσλαμβάνοντες δύω μάρτυρας τῆς ἐκλογῆς των καὶ καθήμενοι εἰς τὸ σπῆτί των θέλουν συντάττει ἐκθέσεις ἐκτιμήσεων εἰκονικάς. (Θόρυβος). Εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν φορολογικῶν διπλοτύπων ἀρνεῖσθε, ὅτι λαμβάνουν χώραν τοιαῦτα, καὶ ὅτι τὰ πλεῖστα εἶναι εἰκονικά; Διὰ τί λοιπὸν νὰ μὴ φοβοῦμαι, ὅτι καὶ ἐκεῖ θὰ γείνῃ τὸ αὐτό;

§227Σ. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Ποτὲ δὲν ἔγεινε.

§228ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἔγεινε.

§229ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς διατυπόνω τὴν πρότασίν μου, καὶ ἡ Βουλὴ ἂς ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει. «Ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης ἢ μισθωτὴς δὲν ἐμφανισθῇ μετὰ τοῦ ἰδίου πραγματογνώμονος πρὸς ἐκτίμησιν, ἢ ἐὰν δὲν πέμψῃ τὸν ἑαυτοῦ πραγματογνώμονα, ἐνεργεῖ ταύτην μόνος ὁ πραγματογνώμων τοῦ ἀγροδότου ἢ ἐκμισθωτοῦ. Ἐὰν δὲ ὁ ἀγρολήπτης ἢ μισθωτὴς δὲν παραδεχθῇ τὴν γενομένην ἐκτίμησιν κατατίθεται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐκτιμήσεως εἰς τὸν εἰρηνοδίκην τῆς περιφερείας τοῦ κτήματος. Ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ὁ ἀγρολήπτης ἢ μισθωτὴς θεωρεῖται ὡς διαφωνήσας καὶ ὁ εἰρηνοδίκης διορίζει τὸν τρίτον κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ προηγουμένου ἄρθρου».

§230ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει λοιπὸν προηγουμένως νὰ κοινοποιηθῇ.

§231ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Ἀκούω νὰ λέγουν τινὲς τῶν κυρίων Ἑπτανησίων, ὅτι, ὅταν ὁ ἀγροδότης κάμνῃ ἐκ μονομερείας τὴν ἐκτίμησιν, πιθανὸν οἱ ἀγρολῆπται νὰ τὴν παραδέχωνται, διότι οἱ ἀγροδόται φέρονται συνήθως μὲ δικαιοσύνην εἰς τὴν ἐκτίμησιν.

§232ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Διόλου.

§233ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ τὸ λέγουν, ἐγὼ τοὐλάχιστον τὸ πιστεύω. Παραδέχομαι λοιπὸν, ὅτι, ὅταν γενῇ μία ἐκτίμησις ἐκ μέρους τοῦ ἀγροδότου καὶ ὁ ἀγρολήπτης τὴν παραδεχθῇ καὶ ὑπογράψῃ τὴν ἔκθεσιν, ἡ ἔκθεσις γίνεται ὁριστική. Ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης σιωπήσῃ καὶ δὲν δηλώσῃ τὴν παραδοχὴν αὐτῆς, θέλει θεωρεῖσθαι παρὰ τοῦ νόμου διαφωνῶν εἰς τὰ γενόμενα, ὁ δὲ ἀγροδότης ὀφείλει νὰ καταφεύγῃ εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ τρίτου διὰ νὰ καταστήσῃ ὁριστικὴν τὴν ἐκτίμησιν. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου.

§234Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πόσας προθεσμίας θέλει ἡ διάρκεια;

§235ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ λέγῃ τὸ ἄρθρον.

§236ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὅλη ἡ οἰκονομία τοῦ νόμου εἶναι νὰ ἐπισπεύσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν ἐκτίμησιν ἄνευ βλάβης ἑκατέρων τῶν μερῶν Ἕνεκα τούτου ἕπεται, ὅτι εἰς πολλὰς περιστάσεις καὶ ἰδίως εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 5 ἡ Βουλὴ ὁρμωμένη ἀπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα ἦλθε νὰ δώσῃ ἐξαιρετικάς τινας διατάξεις μεταξὺ τῶν ἐκτιμητῶν τῶν ἀγροδοτῶν καὶ ἀγροληπτῶν. Σήμερον μᾶς παρουσιάζεται νέα πρότασις, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται νὰ τεθῇ νέα ἀφορμὴ ἀναβολῆς τῆς ἐκτιμήσεως, ἂν πρέπῃ νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐκτίμησιν, νὰ τιμωρήσετε τὸν ἀμελῆ. Ὁ νόμος ἔδωκεν εἰς ἀμφοτέρους ἴσα δικαιώματα καὶ προσκαλεῖ καὶ τοὺς δύω νὰ φέρωσι τὴν ἐκτίμησίν των. Προσδιώρισε προθεσμίαν καὶ ὥραν, ἐπεξέτεινε τὴν προθεσμίαν τῆς ἐκτιμήσεως ἀπὸ τῆς 28 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου. Ἔρχεται ὁ ἀγροδότης, συμμορφοῦται μὲ τὸν νόμον, μεταβαίνει εἰς τὸ μέρος ἵνα φέρῃ τὴν ἐκτίμησίν του, ὁ δὲ ἀγρολήπτης καθυστερεῖ, καθυστερεῖ δὲ καὶ ἐκ προθέσεως. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος τί λέγει; εἰσέρχεται εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ ἀγρολήπτου καὶ λέγει, ὅτι δὲν συμφωνεῖ καὶ ὅτι δὲν ἔρχεται νὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι δὲν συμφωνεῖ. Πρέπει νὰ τὸν ἐννοήσωμεν ἡμεῖς, θέλετε νὰ δώσωμεν νέαν προθεσμίαν ἵνα καταφύγωμεν εἰς τρίτον καὶ ἠξεύρετε τί θὰ γείνῃ εἰς τὴν νέαν διαδικασίαν τοῦ τρίτου; θὰ ὑπάγῃ ὁ ἀγροδότης νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι ὁ ἀγρολήπτης ἔλειψε, καὶ θὰ ἀναγκασθῇ ὁ εἰρηνοδίκης νὰ κάμῃ νέαν ἀπόφασιν καὶ ὁ τρίτος θὰ ὑπάγῃ τὴν τρίτην ἢ τὴν τετάρτην ἡμέραν, οὕτω δὲ θέλομεν ὑποβάλει τοὺς ἀνθρώπους εἰς νέας δυσκολίας καὶ περιπετείας. Ὁ διορισμὸς τοῦ τρίτου κατὰ τὸν νόμον εἶναι ἐξαίρεσις, ἐνῷ κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου εἶναι κανών. Σᾶς κάμνω δὲ καὶ τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ὑπάγῃ ὁ ἐκτιμητὴς τοῦ ἀγρολήπτου ὅταν ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ἂν δὲν ὑπάγῃ νὰ διορίζεται ὁ τρίτος. Εἴπατε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διορίζῃ ὁ ἀγρολήπτης ἐκτιμητήν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Σωτηροπούλου· ὁ κ. Σωτηρόπουλος μᾶς εἶπεν, ὅτι καὶ εἰς τὰς οἰκοδομὰς, ὅταν πρόκηται λόγος περὶ ἐκτιμήσεως, γίνεται τὸ αὐτό· ἀλλ’ ὑπάρχει μεγάλη διαφορά· διότι ἐκεῖ καὶ ἂν βραδύνῃ, δὲν ἐπέρχεται βλάβη, ἐνῷ ἐνταῦθα ἐπέρχεται ἡ φθορά. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ μὴ παραδεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου.

§237ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Ἡ γνώμη τοῦ κ. Σωτηροπούλου δὲν ἐσυζητήθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νομίζω εὐλόγως, διότι, κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ, πρόκειται νὰ ἀποβλέψωμεν περὶ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος δὲν θέλει νὰ προβλέψῃ τὰ συμφέροντά του. Ὅταν ὑπάρχῃ νόμος, ὁ ὁποῖος λέγει, τὴν δεῖνα ἡμέραν προσκαλεῖσαι νὰ παρασταθῇς καὶ νὰ προστατεύσῃς τὰ συμφέροντά σου, καὶ αὐτὴν τὴν ἡμέραν δὲν μεταβαίνεις, δὲν θὰ ἔλθῃ ὁ νομοθέτης νὰ προβλέψῃ τὰ συμφέροντα ἀμελοῦς ἀνθρώπου. Ὅ,τι ἐσυζητήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἦτο, ἂν τὸ αὐτὸ δικαίωμα τῆς μονομεροῦς ἐκτιμήσεως πρέπει νὰ χαίρῃ καὶ ὁ ἀγρολήπτης, καὶ ἐσυζητήθη σπουδαίως, διότι πραγματικῶς φαίνεται μονομερὲς δικαίωμα. Ἀλλ’ ἐνομίσαμεν ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ μὴ ἀπολαμβάνῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, διότι αὐτὸς ἔχει τὸ συμφέρον νὰ μὴ γείνῃ ποτὲ ἐκτίμησις, διότι συλλέγει καρποὺς καὶ διὰ τοῦτο παρεδέχθημεν τὴν μονομερῆ ἐκτίμησιν.

§238ΚΑΤΡΙΒΑΝΟΣ. Ἂν ὁ ἀγρολήπτης δὲν φέρῃ τὸν πραγματογνώμονά του, ἡ ἔκθεσις τοῦ ἐκτιμητοῦ τοῦ ἀγροδότου εἶναι ὑποχρεωτική; διότι ἄλλως ὅ,τι δίδομεν εἰς τοὺς ἀγρολήπτας θὰ τὸ ἀφαιρέσωμεν ἀμέσως, ἄλλως πρέπει νὰ ὁρίσῃ εἰς τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἡμέρας, διότι τότε ὑπάρχει ἀσφάλεια, διότι δύναται ὁ ἀγροδότης νὰ πηγαίνῃ καὶ νὰ μὴ εὑρίσκῃ τὸν ἀγρολήπτην (θόρυβος).

§239ΚΑΛΠΑΚΙΔΗΣ. Ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τροπολογίαν ἐναντίαν τῆς τοῦ κυρίου Σωτηροπούλου καὶ ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον συζητεῖται τώρα, εἶναι τὸ σπουδαιότερον, διότι καθιερώνει τὴν ἐρήμην τελεσιδικίαν διὰ νὰ εἴπω οὕτω πως. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ λέγει, ὅτι, ἂν ὁ ἀγρολήπτης δὲν ἐμφανισθῇ κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ἡμέραν μετὰ τοῦ πραγματογνώμονος, ὁ ἀγροδότης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐκτίμησιν, ἡ ὁποία θεωρεῖται ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν μὴ ἐμφανισθέντα ἀγρολήπτην. Θὰ εἴπῃ ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον δύνανται νὰ λάβουν χώραν σπουδαῖαι καταχρήσεις. Μόνος μένων ὁ ἀγροδότης μετὰ τοῦ πραγματογνώμονός του, δύναται νὰ συντάξῃ ἔκθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ὁρίσῃ πολὺ ποσόν. Ὅταν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς ἐσυζητήθη τὸ ἄρθρον αὐτό, ὁ κύριος Κ. Πετσάλης ἔκαμε σπουδαίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν ἰδέαν μου εἶναι δίκαιον νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλή· διότι τί εἶπε; δὲν πρέπει μόνον, ὅταν ὁ ἀγρολήπτης δὲν ἐμφανισθῇ, νὰ προχωρῇ ἡ ἐκτίμησις, ἀλλ’ εἶναι λόγος ἰσότητος, καὶ ὅταν ὁ ἀγροδότης δὲν ἐμφανισθῇ, νὰ δύναται νὰ προχωρῇ ὁ ἀγρολήπτης εἰς τὴν ἐκτίμησιν. Ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Πετσάλη δὲν εἶναι σημειωμένη εἰς τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπή, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῇ. Ἵνα μὴ ἀπασχολήσω τὰς στιγμὰς τῆς Βουλῆς δὲν ἀναγινώσκω τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἔχει εἰς τὴν ἔκθεσίν του. Κύριοι, ὅταν ὑπάρχῃ μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων εἰλικρίνεια, ὅταν ὑπάρχῃ καλὴ πίστις, τότε καὶ οἱ νόμοι εἶναι περιττοί, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν κακὴν πίστιν, τὸν δόλον, διότι, καθὼς ἐπληροφορήθην κατὰ τὴν συζήτησιν ἀπὸ τοὺς κυρίους Ἑπτανησίους, οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως καταπιέζουν τὰ συμφέροντα τῶν χωρικῶν, δὲν λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἐξαιρέσεις, ἀλλ’ ἐν τοσούτῳ ὑπῆρξαν ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι κατεπίεσαν τοὺς χωρικούς, αὐτὴν τὴν περίπτωσιν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Ὑποθέσατε, κύριοι, δύω περιστατικά. Πρῶτον κατὰ τὰ ἀποφασισθέντα ὁ ἀγροδότης κοινοποιεῖ κλῆσιν εἰς τὸν ἀγρολήπτην καὶ τοῦ προσδιορίζει τὴν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐμφανισθῇ, ἢ κατὰ τὴν ὁποίαν ν’ ἀρχίσῃ ἡ ἐκτίμησις· ἀλλ’ ἡ ἡμέρα εἶναι διάστημα 12 ὡρῶν. Τὴν πρωΐαν λοιπὸν περιμένει ὁ ἀγρολήπτης νὰ ἐμφανισθῇ ὁ ἀγροδότης, οὗτος δ’ ἀπέρχεται εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκτιμήσεως μετὰ μεσημβρίαν εἰς ἄγνωστον ὥραν καὶ προχωρεῖ εἰς ἐκτιμήσεις, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι θὰ συντάξῃ ἔκθεσιν, τῆς ὁποίας τὸ ἐμπεριεχόμενον εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὸν ἄλλον. Ἰδοὺ μία περίπτωσις, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος πρέπει νὰ προλάβῃ. Ὑποθέσατε ἑτέραν περίπτωσιν σπουδαιοτέραν. Εἶπε τὸ προηγούμενον ἄρθρον, ἕνεκα κακοκαιρίας δύναται ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐκτίμησις διὰ τὴν ἑπομένην. Ἀλλ’ ἡ ἡμέρα τῆς κακοκαιρίας διὰ τὸν ἕνα, τὸν ἀγρολήπτην, δὲν εἶναι ἡμέρα κακοκαιρίας, διὰ τὸν ἄλλον εἶναι· καὶ ἐδῶ ἔρχεται ἀμφισβήτησις, διότι ἐνῷ ὁ εἷς δὲν προχωρεῖ, ὁ ἕτερος προχωρεῖ. Ἰδοὺ ἑτέρα περίπτωσις, τὴν ὁποίαν πρέπει ὁ νομοθέτης νὰ προλάβῃ. Θὰ ἰδῆτε ποῖον σύστημα ἠκολούθησα εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω, οἰκονομίαν τοιαύτην, διὰ τῆς ὁποίας συμβιβάζονται ὅλαι αἱ περιπτώσεις, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ. Ἰδοὺ σᾶς ἀναγινώσκω τὸ ἄρθρον τροπολογημένον ὑπὸ τοῦ κ. Πετσάλη. «Ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης ἢ μισθωτὸς δὲν ἐμφανισθῇ μετὰ τοῦ ἰδίου πραγματογνώμονος πρὸς ἐκτίμησιν, ἢ ἂν δὲν πέμψῃ τὸν πραγματογνώμονα αὐτοῦ κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ἡμέραν, ἐπίσης δὲ καὶ ἂν δὲν ἐμφανισθῇ ὁ ἀγροδότης ἢ ἐκμισθωτὴς μετὰ τοῦ ἰδίου πραγματογνώμονος, ἢ ἐὰν δὲν πέμψῃ αὐτὸν δύναται νὰ προβῇ ὁ τοῦ ἐμφυτευθέντος ἀγροδότου ἢ ἀγρολήπτου πραγματογνώμων εἰς τὴν ἐκτίμησιν ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ ἑτέρου, ἡ δὲ ἐκτίμησις εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ ἀμφοτέρους. Ἡ βεβαίωσις τοῦ ἀγροδότου ἢ ἀγρολήπτου ἢ μισθωτοῦ πρέπει ν’ ἀποδεικνύεται διὰ τῆς ἐν τῇ ἐκθέσει προσυπογραφῆς δύω μαρτύρων παρόντων κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐρήμην ἐκτιμήσεως. Προχωρῶ καὶ εἰς τὸ 7 ἄρθρον. Ἄρθρον 7. «Ἐὰν ὁ ἀπολειπόμενος ἀγροδότης, ἢ ἀγρολήπτης, ἢ μισθωτὴς ἐμφανισθῇ μετὰ τοῦ πραγματογνώμονος αὐτοῦ, ἀφοῦ προέβη ἤδη ὁ ἀντίδικός του εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐκτιμήσεως κατὰ τὸν ὁρισθέντα χρόνον, ἢ ἐὰν οἱ ἐνδιαφερόμενοι διαφωνήσωσι περὶ τῆς ἡμέρας τῆς καλοκαιρίας καὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκτιμήσεως καὶ ὁ εἷς τούτων προβῇ λόγῳ μὴ συγκαταθέσεως τοῦ ἑτέρου, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται ὁ κατὰ τὰς περιστάσεις ταύτας ἀπολειπόμενος νὰ προβῇ εἰς ἐκτίμησιν μετὰ τοῦ ἰδίου πραγματογνώμονος συντάσσοντος ἰδίαν ἔκθεσιν, ἥτις δὲν ἔχει μόνη ἰσχὺν, ἂν δὲν παρακολουθήσῃ ἡ γνωμοδότησις τοῦ τρίτου. Τῆς τοιαύτης δὲ ἀπουσίας ἢ καὶ ἕνεκα ἀτμοσφαιρικῶν αἰτίων διαφωνίας τὰ ἀποτελέσματα ὁρίζονται ὑπὸ τοῦ ἑπομένου ἄρθρου». Ἄρθρον 8. Μετὰ τὰς λέξεις «τῶν δύω γνωμῶν τῶν πραγματογνωμόνων» νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς. «Ἐὰν κατὰ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 ὡρισμένα ὁ ἀπολειπόμενος μετὰ τοῦ πραγματογνώμονος αὐτοῦ προβῇ εἰς ἐκτίμησιν, δύναται ἐν τέλει νὰ συμπράξῃ μετὰ τοῦ ἑτέρου πραγματογνώμονος πρὸς τὴν ἀπὸ κοινοῦ σύνταξιν εἰς τὰς περὶ ἐκτιμήσεως ἐκθέσεις, ὅτε ἐν διαφωνίᾳ ἐνεργοῦνται ὅσα ἐξετέθησαν περὶ τοῦ τρίτου. Μὴ κατασταθείσης δὲ ἐφικτῆς τῆς τοιαύτης συμπράξεως, ὁ ἀπολειπόμενος οὗτος δύναται ἐντὸς 4 ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ πέρατος τῆς ἐκτιμήσεως νὰ προσκαλέσῃ ἐγγράφως τὸν ἀντίδικόν του ἐντὸς τῆς αὐτῆς προθεσμίας εἰς ὡρισμένην ἡμέραν καὶ ὥραν καὶ ἐν τῷ κτήματι, ἐπὶ σκοπῷ συμφωνίας τῶν δύω πραγματογνωμόνων, τῆς ὁποίας, μὴ κατορθωθείσης, γίνεται ὁ διορισμὸς τοῦ τρίτου καὶ ἐνεργοῦνται τὰ περαιτέρω κατὰ τὰ ἐκτεθέντα. Τὰ τῆς ἐξαγωγῆς ταύτης ἔξοδα ἐπιβαρύνουσι τὸν ἀπολειπόμενον.» Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ πρῶτος νόμος ἦτο πολύπλοκος καὶ πρέπει νὰ γείνῃ ἁπλούστερος, κατὰ τὴν τροπολογίαν μου δὲν ὑπάρχει καμμία περιπλοκή.

§240ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἐμμένομεν εἰς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§241ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Οἱ παλαιοὶ νόμοι προβλέπουν περὶ τῆς περιπτώσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἀγρολῆπται δὲν ἤθελον παρευρεθῆ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τὴν ὑπὸ τῶν ἀγροδοτῶν ἐνεργουμένην, ἀλλ’ εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ ἀγρολήπτης κατ’ αὐτοὺς νὰ κάμῃ ἀνακοπὴν ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδικείου καὶ νὰ προκαλέσῃ δευτέραν ἐκτίμησιν. Διατὶ λοιπὸν θέλετε νὰ καταδικάσητε καὶ πάλιν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ οἱ ὁποῖοι ἔγειναν πάντοτε θύματα τῆς κερδοσκοπίας τῶν ἀγροδοτῶν εἰς τὰ θλιβερὰ ἀποτελέσματα τῆς προνομίας καὶ τῆς ἀνισότητος; Εἶπεν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐπανέλαβεν ἕτερος βουλευτὴς, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ εἷς φραγμὸς εἰς τὴν κακὴν πίστιν τῶν ἀγροληπτῶν· ἀλλὰ διὰ τὶ δὲν φροντίζετε, κύριοι, καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς θεραπείας τῆς κακῆς πίστεως τοῦ ἀγροδότου; Ἐπειδὴ τινὲς τῶν ἀγροληπτῶν εἶναι κακῆς πίστεως, οἵτινες θέλουν κατὰ τοὺς κυρίους τούτους νὰ παρατείνουν τὰς ἐκτιμήσεις, ὅπως πέσῃ περισσότερος καρπὸς καὶ ὠφεληθῶσι περισσότερον πρὸς βλάβην τῶν ἀγροδοτῶν πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ προτεινόμενον ἐξαιρετικὸν δικαίωμα εἰς τὸν ἀγροδότην ὅστις εἶναι πολλῷ μᾶλλον κακῆς πίστεως; Συμφωνῶ μετὰ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, ὅτι εὑρίσκονται ἄνθρωποι κακοήθεις, δυνάμενοι νὰ δολιευθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ ἀγροδότου, ἀλλὰ συμφωνήσατε, κύριοι, καὶ ὑμεῖς, ὅτι εὑρίσκονται καὶ ἀγροδόται κακοηθέστατοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ δολιευθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ ἀγρολήπτου. Ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι ὁ ἀγρολήπτης ἔχει μόνον ἓν κτῆμα ἢ καὶ πολλὰ κτήματα ὑποκείμενα εἰς τὸν αὐτὸν ἀγροδότην, οὐδεμία δολιότης ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ, διότι προσκαλούμενος ὁ ἀγρολήπτης, ἂν δὲν προσέλθῃ, ἕπεται ὅτι ἀφίνει τὸν ἀγροδότην ἐλεύθερον νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει, λόγῳ καλῆς πίστεως ἴσως, πολλοὶ ὅμως ἕνεκα τῶν εἰς τὴν Κέρκυραν ὑπαρχόντων τιμαρίων...

§242ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Κανὲν δὲν ὑπάρχει.

§243ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁλονὲν περὶ τιμαρίων σκεπτόμεθα, ἀνόητε, (θόρυβος). Ἐπειδὴ, λέγω, ἕνεκα τῶν ἐν Κερκύρᾳ ὑπαρχόντων τιμαρίων ὑπάρχουσι πλεῖστοι ὅσοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν οὐ μόνον ἕνα ἀγροδότην, ἀλλὰ καὶ 10 καὶ 15 καὶ 20 καὶ 30 ἀγροδότας, ἐνδέχεται κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἢ ὥραν, καθ’ ἣν ὁ Α. προσκαλεῖ τὸν ἀγρολήπτην εἰς τὴν ἐκτίμησιν, πάντες οἱ λοιποὶ ἀγροδόται τὴν ἰδίαν ἡμέραν νὰ προσκαλῶσι τὸν αὐτὸν ἀγρολήπτην νὰ παρευρεθῇ εἰς ἐκτιμήσεις ἄλλων κτημάτων, καὶ σημειώσατε, ὅτι τὰ κτήματα ἐνίοτε δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν περιφέρειαν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀπουσία τοῦ ἀγρολήπτου εἶναι κακῆς πίστεως; εἴπατέ μας, σᾶς παρακαλῶ, δὲν εἶναι λόγος φυσικῆς ἀνάγκης ἢ ἀπουσίας, δὲν προέρχεται αὕτη ἐκ τοῦ ὅτι ὁ ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ παρευρίσκηται συγχρόνως εἰς διάφορα σημεῖα ἀπέχοντα κατὰ μεγάλας ἀποστάσεις ἀπ’ ἀλλήλων; Ὅλαι αἱ προθεσμίαι αἱ ὑπάρχουσαι εἰς τὸν παρόντα νόμον, διπλασιάζονται διὰ τοὺς κατοίκους τῶν νησιδίων (θόρυβος).

§244Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον αἱ ἐν τῷ παρόντι νόμῳ ἀναφερόμεναι προθεσμίαι διπλασιάζονται ὡς πρὸς τοὺς κατοίκους τῶν παρακειμένων νησιδίων, ἅτινα ὑπόκεινται ὡς πρὸς τὰ ἐν τῷ παρόντι νόμῳ ἀντικείμενα εἰς τὸ εἰρηνοδικεῖον Ὄρους.

§245ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Κύριοι, μὲ συγχωρεῖτε· τὰ νησίδια ἀποτελοῦν μὲ τὴν Κέρκυραν μίαν ἐπαρχίαν· ὅλα τὰ συμφέροντα αὐτῶν οἱ κάτοικοι τὰ ἔχουν εἰς τὴν πόλιν, ἔχουν πλοῖα καὶ ἔρχονται καθ’ ἑκάστην εἰς τὴν Κέρκυραν· πρὸς τὸ συμφέρον λοιπὸν τῶν κατοίκων τῶν νησιδίων πρέπει νὰ ὑπάγωνται εἰς τὸ εἰρηνοδικεῖον τῆς πόλεως.

§246ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δύο ὥρας μακρὰν τῆς πόλεως εἶναι τὸ Ὄρος (θόρυβος).

§247ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει)....

§248ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.

§250ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον.

§251ΤΙΝΕΣ. Τὸ σύνολον, Κ. πρόεδρε.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὸ σύνολον;

§253ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη.

§255ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ὑποβάλω πρότασιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐπρόλαβα νὰ εἴπω ὅτι δὲν θέλω νὰ προηγηθῇ ἡ πρότασις αὐτὴ οὐδὲ κἂν νὰ γείνῃ ψηφοφορία, ἀφίνω τὴν εὐθύνην εἰς τὴν κυβέρνησιν, διότι αὐτὴ πρὸ πάντων ἐνδιαφέρεται, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ πρὸ πάντων εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Βουλὴ πρὸ ἡμερῶν ἀπεφάσισε νὰ προτάξῃ τρία νομοσχέδια ἀφορῶντα τὴν Κέρκυραν, τὸ περὶ ἐκτιμήσεως τοῦ ἐλαιοκάρπου, τὸ περὶ ἐκτιμήσεως ἀκινήτων κτημάτων καὶ τὸ περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν κτημάτων ἐκ παλαιῶν ὑποχρεώσεων. Ὅταν ἐσυζητήσαμεν περὶ τῆς προτιμήσεως τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἦτο ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ ἐλαιοκάρπου, διότι ἔλεγον καὶ πολὺ ὀρθῶς, ὅτι ἑπόμενον αὐτὴ κατόπιν νὰ ἀποβῇ ματαία, ὁ λόγος αὐτὸς, σᾶς λέγω, εἶναι ὀρθότατος καὶ ὑποστηρίζει τὸ κατεπεῖγον, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὰ ἄλλα νομοσχέδια, τὸ περὶ ἐκτιμήσεως τῶν ἀκινήτων κτημάτων καὶ τὸ περὶ ἀπαλλαγῆς καὶ τῶν ἀκινήτων κτημάτων ἀπὸ τῶν παλαιῶν βαρῶν καὶ ὑποχρεώσεων, ἀπέναντι αὐτῶν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν προτίμησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὀλίγαι ἡμέραι μόνον μένουν νὰ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἐπάναγκες νὰ προτιμηθῶσι ταῦτα τὰ νομοσχέδια τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι πλησιάζει νὰ λήξῃ ἡ σύνοδος, καὶ πολὺ φοβοῦμαι, διότι εἶναι σπουδαῖα τὰ ἀντικείμενα αὐτὰ, δὲν εἶναι περὶ ἐκτιμήσεως ἐλαιοκάρπου, πρόκειται νὰ κανονίσητε τὸν τρόπον τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἀκινήτων κτημάτων, καὶ περὶ ἀπαλλαγῆς αὐτῶν, τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα θὰ μᾶς κάμῃ νὰ καταναλώσωμεν πολὺν καιρὸν, προλαμβάνω νὰ κάνω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν διὰ νὰ μὴ εὐθυνώμεθα ἐὰν χάνωμεν τὸν καιρόν. Ὁ κ. Κρεστενίτης εἶπεν ὅτι φοβεῖται μήπως ἀποχωρήσῃ ἡ πλειονοψηφία μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ οὕτω δὲν ψηφισθῶσιν αὐτὰ, οἱ δὲ τανάπαλιν· ἀλλὰ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὐδεὶς τῶν ἀντιπολιτευομένων ἔχει τὴν ἰδέαν αὐτὴν· σᾶς λέγω ἐν τιμῇ ὅτι οὐδέποτε ἔγεινε λόγος περὶ ἀποχωρήσεως.

§256ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Βεβαιωθῆτε ὅτι ἔγεινε.

§257ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ φόβος αὐτὸς τοῦ ἐντίμου βουλ. Παρνασσίδος εἶναι συγγνωστὸς, διότι μόνον 24 ἡμέραι μένουν, εἰς αὐτὰς τὰς 24 ἡμέρας ἐγὼ λέγω, ὅτι ἠμποροῦμεν ὄχι μόνον τὸν προϋπολογισμὸν ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἔμειναν ἐκκρεμῆ, συμβάσεις καὶ ἄλλα νομοσχέδια, ἐὰν θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐργασθῇ τῳόντι μὲ ζῆλον καὶ μὲ ἐπιμέλειαν, νομίζω, ὅτι καὶ τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι σπουδαῖα καὶ ἀφοροῦν ὁλόκληρον μέρος τῆς Ἑλλάδος, ὁλόκληρον τὴν Ἑπτάνησον, ὄχι μόνον τὴν Κέρκυραν. Ἦτον ἀνάγκη μάλιστα· τὰ ζητήματα αὐτὰ τὰ ἔφερεν ἡ προκάτοχος κυβέρνησις καὶ τὰ ἔφερεν ὡς σπουδαῖα. Πιστεύω λοιπὸν ὅτι αἱ 24 αὗται ἡμέραι αἱ ἐργατικαὶ εἶναι ἀρκεταὶ καὶ τὸν προϋπολογισμὸν νὰ συζητήσωμεν καὶ τὰ δύω ἄλλα νομοσχέδια τὰ Κερκυραϊκὰ, καὶ ἄλλα ὅπου εἶναι σπουδαῖα. Ἡ κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος, ἐὰν καὶ ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ δείξῃ τὴν αὐτὴν προθυμίαν, νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Δὲν προτάττεται τοῦτο διὰ νὰ ἐμποδισθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, κατόπιν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἕκαστος βουλευτὴς δύναται νὰ φέρῃ ὁποίας ἰδέας θέλει. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ μένει εἰς τὴν ἐπιμέλειαν τῆς Βουλῆς· ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐργασθῇ περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι ἐργάζεται σήμερον θὰ τελειώσωμεν.

§258ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀφίνομεν ὅλην τὴν εὐθύνην εἰς τὴν κυβέρνησιν.

§259ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν εὐθύνην.......

§260ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εἶναι εὐθύνη μεγάλη, καὶ μὴ νομίζητε, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς θὰ περάσῃ ἀβρόχοις ποσί.

§261ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Πάει ἡ ἐποχὴ τοῦ Ὄθωνος.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 6¾ Μ. Μ.)