1868.09.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 62

Τῆς 28 Σεπτεμβρίου 1868.

(Σάββατον)

Ὥρα 2. Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς Ἄνδρου.

§4ΔΡΟΣΟΣ. Καταθέτω εἰς τὸ προεδρεῖον τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τυπωθῇ βεβαίως καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡμερησία διάταξις εἶναι ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἄνδρου καὶ τῆς Μαντινείας.

§8ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐξελεγκτικὴ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ἐξήτασεν ὅλας τὰς ἐκλογάς, καὶ ἐνῷ αἱ ἐκθέσεις τῶν λοιπῶν ἐκλογῶν εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δύω ἐκλογαὶ μάλιστα ἐπεκυρώθησαν, ἡ ἔκθεσις τῆς ἐκλογῆς τῆς Οἰτύλου δὲν ἐφάνη.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκόμη ὥριμος.

§10Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἦλθεν, οὐδὲ ἀνεγνώσθη.

§11ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ ᾖναι ὑπὸ σύσκεψιν.

§12Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ σύσκεψις καὶ νὰ ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις καὶ νὰ συζητηθῇ καὶ αὐτὴ ἡ ἐκλογή, καθὼς καὶ αἱ ἄλλαι, διότι δὲν γνωρίζω διατὶ τόσην σύσκεψιν δι’ αὐτὴν τὴν ἐκλογήν. Θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, εἰς ποίαν στάσιν εὑρίσκεται ἡ ἐκλογὴ Ζακύνθου καὶ ἂν καὶ αὐτὴ εὑρίσκεται εἰσέτι ὑπὸ σύσκεψιν, 4 μῆνες παρῆλθον, δὲν ἠξεύρω ἂν δὲν ὡρίμασε καὶ ἐκείνη.

§13ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Ἐπειδὴ ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τούτου οἱ Α. Γιαννουλίδης Π. Δ. Καμπάνης καὶ Λορέντζος Καΐρης καὶ ἐκ τοῦ ἀνωτέρω ἀποτελέσματος τοῦ δήμου Γαυρίου ἐξάγεται, ὅτι πλειονοψηφοῦντές εἰσιν οἱ ἀνωτέρω ὡς λαβόντες ὁ μὲν πρῶτος ψήφους 2569, ὁ δὲ δεύτερος 2308 καὶ ὁ τρίτος 2270, διὰ ταῦτα ἡ ἐπιτροπὴ θεωροῦσα κατὰ τὴν κρίσιν της τὰς ἀνωτέρω ἐνστάσεις ἀορίστους καὶ ἀνυποστάτους, γνωμοδοτεῖ νὰ ἀποῤῥιφθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἅπασαι αἱ τοιαῦται ἐνστάσεις, νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ ὡς νομίμως διεξαχθεῖσα καὶ νὰ παραδεχθῶσιν ὡς νόμιμοι βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας Ἄνδρου οἱ κ.κ. Α. Γιαννουλίδης, Π. Καμπάνης καὶ Λορέντζος Καΐρης, ἔχοντες τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§15ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἄνδρου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παραδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Ἄνδρου καὶ νομίμους αὐτῆς βουλευτὰς τοὺς κυρίους Γιαννουλίδην, Καΐρην καὶ Καμπάνην. — Ἑτέρα ἐκλογὴ τῆς Μαντινείας.

§17ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). Συνεπείᾳ δὲ τῶν προεκτεθέντων ἡ ἐξελεγκτικὴ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν καὶ τῶν κατ’ ἐπανάληψιν ἐνεργηθεισῶν ἐκλογῶν ἐν τοῖς δήμοις Τεγέας, Ὀρχομενοῦ καὶ Καλτεζῶν, καὶ τὴν παραδοχὴν ὡς νομίμων βουλευτῶν Μαντινείας τῶν προονομασθέντων πλειονοψηφησάντων πέντε ὑποψηφίων, ἐχόντων ἅπαντα τὰ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§19ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς Μαντινείας νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας καὶ νομίμους βουλευτὰς αὐτῆς τοὺς κυρίους Βάρβογλην, Ταμπακόπουλον, Ζέγγελην, Παππαζαφειρόπουλον καὶ Δημητρακόπουλον.

§21ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἠρώτησε τὸν πρωθυπουργὸν, κύριοι, νὰ ἀπαντήσῃ.......

§22Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσῃ τώρα, ἂς ὁμιλήσῃ εἰς ἄλλην περίστασιν, μόνον τὸν προειδοποίησα.

§23ΣΑΡΑΒΑΣ. Νὰ ὁρισθῇ καὶ ἡ ἡμέρα, διότι ὁσάκις γίνεται ἐπερώτησις, ὁρίζεται καὶ ἡ ἡμέρα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἅπαξ ἀπεφάνθη.

§25ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν ὅλαι αἱ ἐπερωτήσεις θὰ ἔλθουν κατὰ τάξιν, ἡ μία κατόπιν τῆς ἄλλης.

§26Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ εἰδοποίησα τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἄλλην ἡμέραν γίνῃ λόγος, νὰ ᾖναι ἕτοιμος, καὶ ὁ κ. πρωθυπουργὸς συγκατετέθη εἰς τοῦτο.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ γραφεῖον θὰ κοινοποιήσῃ τὴν ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν. — Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κύριοι.

§28ΣΙΜΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον τὸ ὁποῖον ὅλοι ἔχομεν, νὰ μὴ παρατείνωνται ἐπὶ ματαίῳ αἱ συζητήσεις, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἤθελα νὰ παρατηρήσω ἕν τι, τὸ ὁποῖον φαίνεται, ὅτι ἔγεινεν ἡ ἀφορμὴ ν’ ἀποπλανηθῇ τὸ ζήτημα πολύ. Τὸ ζήτημα, κύριοι, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, δὲν εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικὸν τῆς Κερκύρας, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε πηγάζει ἀπὸ ἰδιαιτέρας διαφορὰς ὑπαρχούσας μεταξὺ ἀγροδοτῶν καὶ ἀγροληπτῶν· ἐὰν ἦτο τοῦτο, βεβαίως κάπως θὰ ἐδικαιολογεῖτο ἡ παράτασις· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐδῶ ἀκολουθεῖ ἓν λάθος, τὸ ὁποῖον ἕκαστος ἔχει καθῆκον νὰ τὸ ἀναπτύξῃ, καὶ ἀφοῦ σκεφθῇ θὰ ἰδῇ, ὅτι τοῦτο τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τὸ ἀγροτικόν. Τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως δὲν πηγάζει ἀπὸ τὰς ἰδιαιτέρας σχέσεις, τὰς ὁποίας ὅλοι γνωρίζομεν, ἄλλοι ὀλίγον, ἄλλοι περισσότερον μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν. Ἠμπορεῖ καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην, νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐκεῖ ὅπως καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ μολαταῦτα νὰ ὑπάρχῃ τὸ φυσικὸν ζήτημα τῆς φθορᾶς τοῦ καρποῦ, πότε ὡριμάζει, πῶς ὡριμάζει, πότε συλλέγεται, πῶς συλλέγεται καὶ τὰ λοιπά, ὅτι καὶ πάλιν θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἰδιαιτέρου Νόμου. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν δὲν πηγάζει ἀπὸ τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικόν, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν φυσικὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἐκεῖνο τὸ προϊὸν καὶ ὁ τόπος. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἀφίνοντες εἰς ἄλλας περιστάσεις, νὰ ἐνασχοληθῶμεν ἐπὶ τῶν ἄλλων, ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη, εἶναι καλὸν τώρα νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦ καλλιτέρου τρόπου τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ ἐλαιοκάρπου.

§29ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν ἐμβήκαμεν. Ἐὰν ἐμβήκαμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, ἄλλως ἔχω νὰ εἴπω κἄτι τι περὶ τῆς ἐπιτροπῆς.

§30Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλὰ ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ὅλως ξένον, μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ τὰς ἰδιοκτησίας τῆς Κερκύρας· ἀλλ’ οὐχ ἧττον συνδέεται πολλὰ στενῶς μὲ τὰ ἄλλα ζητήματα καὶ τόσον περισσότερον, καθόσον ἔχω ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα θὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ τὰ ἀναγνώσω, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι εἰς πλείστας περιστάσεις οἱ ἰδιοκτῆται τῆς Κερκύρας, μὴ ἔχοντες κανένα τίτλον ἐπὶ κτημάτων, δύνανται διὰ πλαστῆς ἐκτιμήσεως νὰ γείνωσι κάτοχοι καὶ κύριοι αὐτῶν. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πολλὰ στενὰ συνδεδεμένον μὲ τὰ ἄλλα, καὶ εἶναι πολλὰ σπουδαῖον. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα, ὅτε εἰς μίαν ἐπαρχίαν ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ ἐκτίμησιν ὁ ἰδιοκτήτης, κατὰ σύμπτωσιν ἀπέθανεν ὁ πατὴρ τῶν ἀγροληπτῶν, ὁ ὁποῖος εἶχε μόνον εἰκοσιτέσσαρας ἐλαίας, τὰς ὁποίας τὰς εἶχε δώσει εἰς τὸν ἀγροδότην· ἐπρόκειτο λοιπὸν νὰ γείνῃ ἐκτίμησις, καὶ κατὰ σύμπτωσιν ἀπέθανεν ὁ πατήρ· τί κάμνει ὁ κύριος; κατὰ τὴν ἰδίαν ἡμέραν, ὅταν ἀπέθνησκεν ὁ πατήρ, ἔστειλε νὰ ἐκτιμήσῃ τὸν καρπόν, καὶ δὲν ἐξετίμησε μόνον τὰς 24 ἐλαίας, ἀλλὰ καὶ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς αὐτόν, καὶ τὰς ὁποίας ἦτο κύριος ὁ ἀγρολήπτης, καὶ ὅταν παρουσιάσθη ὁ καιρὸς νὰ ὑπάγῃ νὰ συλλέξῃ τὸν καρπόν, εὑρίσκει ὁ δυστυχὴς αὐτὸς υἱός, ὅτι τὸν εἶχον ἐκτιμήσει ὄχι μόνον τὰς 24 ἐλαίας, αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἀλλ’ ὅλας τὰς ἐλαίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐγεννήθη ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐβασάνισε τὸν ἀγρολήπτην εἰς τὰ δικαστήρια ἐπὶ 8 ὁλόκληρα ἔτη. Καὶ εἰς πλείστας ἄλλας περιστάτεις ἔχομεν ὁμοίας φύσεως παραδείγματα, ὥστε βλέπετε, ὅτι εἰς πολλὰς περιστάσεις τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκουν οἱ ἰσχυροὶ κατὰ τῶν χωρικῶν, εἰς πλείστας περιστάσεις μετεχειρίσθησαν κατ’ αὐτῶν. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι πολλὰ στενὰ συνδεδεμένον μὲ τὸ ἄλλο Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κανονίζει, ἢ θὰ κανονίσῃ αὐτὰς τὰς ἰδιοκτησίας, διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ γείνῃ συζήτησις, ἀλλ’ ὄχι πάλιν παρατεταμένη, καὶ νομίζω, ὅτι σήμερον θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα.

§31ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐὰν σήμερον ἐπρόκειτο νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, ἂν πρέπει νὰ γείνῃ ἐκτίμησις τοῦ ἐλαιοκάρπου ἢ ὄχι, τότε βεβαίως ἠδύνατό τις νὰ φέρῃ ὅλα τὰ προηγούμενα καὶ ἰδίως τὰ ἱστορικά. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἄλλοτε ἔλαβον χώραν ἀτοπήματα τινά, ὁποῖα καὶ ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον σήμερον ἔπρεπε νὰ ἐφελκύσουν περισσότερον τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς τὰ τοιαῦτα καὶ τῆς μιᾶς πτέρυγος καὶ τῆς ἄλλης διὰ νὰ ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν καὶ τοὺς ἀγροδότας καὶ τοὺς ἀγρολήπτας. Τοῦτο δὲ θέλομεν τὸ κατορθώσει βεβαίως, ὅταν συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον μὲ τὴν εἰλικρίνειαν, ἥτις ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχῃ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων καὶ εἰς τὰ δύο μέρη τῆς Βουλῆς. Βεβαιωθῆτε, ὅτι ἡ κυβέρνησις οὐδὲν ἔχει συμφέρον νὰ ὑποστηρίξῃ ἢ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην ἰδέαν· διότι αὐτὸ ἀντιβαίνει εἰς τὸ δίκαιον καὶ τὸ ὀρθὸν, αὐτὸ θέλετε τὸ ἰδεῖ εἰς τὰ πράγματα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀρχίσῃ τὴν συζήτησιν.

§32ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δύο μόνον λέξεις θὰ εἴπω εἰς τὸν κύριον Πετιμεζᾶν.

§33ΤΙΝΕΣ. Εἶναι περιττόν.

§34ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Θὰ εἴπω, ὅτι αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, μᾶς τὴν ἔκαμε καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Καὶ ἐπειδὴ ἐγένετο εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴ ἡ παρατήρησις, ἡ ἐπιτροπὴ προσέθηκε μίαν παράγραφον εἰς τὸ ἄρθρον 10 διὰ τοῦ ὁποίου προέλαβεν αὐτὸ τὸ ἀτόπημα. (Ἀναγινώσκει).

§35ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν δυσαρεστοῦμαι εἰς τίποτε, ἐσυνείθισα νὰ κάμνω μόνον τὸ καθῆκόν μου· μὴ ἐξετάζων τί κάμνει ὁ γείτων μου, ὥστε ἂν νομίζετε, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μακρύνομαι (σιωπὴ γενική). Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἔκαμε τὴν ἐρώτησιν, διατί ἀργεῖ ἡ ὑποβολὴ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐκλογῆς Οἰτύλου· ὁ κύριος Παραμυθιώτης ὡς μέλος τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀκόμη ὑπὸ σύσκεψιν· ἐγὼ ὅμως παρατηρῶ ἓν ἄλλο, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐκλογὴν Οἰτύλου καὶ ὅτι ἂν συζητήσωμεν, θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς μὴ ἐκλογῆς Οἰτύλου, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Εἶναι, κύριοι, δυνατὸν νὰ ἔχωμεν κατηγορίαν ἐπὶ πλαστογραφίᾳ ἢ ἐπὶ συκοφαντίᾳ, ὅταν δὲν ἔχωμεν κατηγορούμενον συκοφάντην ἢ πλαστογράφον; οὕτω καὶ ἐδῶ, ὅταν δὲν ἔχωμεν ἐκλεχθέντα καὶ ἐκλογήν· διότι ποῦ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει εἰσιτήριον καὶ περὶ τῆς νομιμότητος ἢ μὴ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ἀποφανθῶμεν; Καὶ ἠξεύρετε, κύριοι, διατὶ τὸ λέγω αὐτό; διότι θὰ διαμαρτυρηθῶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὸ μέλλον κυρίως, καθόσον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καθιεροῦμεν ἓν κακὸν προηγούμενον, καὶ δύναται μία Κυβέρνησις εἰς τὰς ἐρχομένας ἐκλογὰς νὰ δώσῃ μόνον εἰς 97 εἰσιτήρια, ὥστε νὰ ἔχῃ ἀπαρτίαν καὶ τοὺς ἄλλους νὰ τοὺς ἀφήσουν ἔξω ἀπὸ τὴν πόρταν καὶ νὰ ἐργασθῇ ὅπως θέλει. Ἐννοεῖτε τὸ μέγεθος τοῦ τοιούτου, εἶναι ἕνας ἄλλος πλόκαμος, ἄλλος τρόπος πρωτοφανὴς τῆς ἐπιτηδειότητος, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τοὺς βουλευτὰς νὰ προετοιμασθῶσι διὰ νὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ τὴν ἐξελεγκτικὴν ἐπιτροπὴν νὰ γνωμοδοτήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ καθόσον ὁ νόμος εἶναι σαφὴς, καὶ πρέπει ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος νὰ δώσῃ εἰσιτήρια εἰς τὸν πλειοψηφήσαντα, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς θὰ κρίνωμεν.

§36ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἦλθε πολλάκις εἰς τὴν Βουλὴν, διότι πολλάκις ἦλθον καὶ τὰ δύο μέρη μὲ εἰσιτήρια ἢ καὶ χωρὶς εἰσιτήρια· λοιπὸν τὸ τοιοῦτον περιστατικὸν ἐδικάσθη ἀπὸ τὴν Βουλήν.

§37ΤΙΝΕΣ. Πότε ἦλθε; ποτὲ δὲν ἦλθε.

§38ΖΕΡΒΑΣ. Καὶ τὸ περιστατικὸν αὐτὸ ἐναπόκειται νὰ τὸ προδικάσῃ ἡ Βουλή.

§39Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κύριον Ζέρβαν, ὅτι τοιοῦτον περιστατικὸν δὲν ἦλθέ ποτε καὶ ἡ μνήμη του ἴσως τὸν ἀπατᾷ.

§40ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι σύμφωνος, κύριοι, εἰς ὅσα ἠθέλησαν νὰ σᾶς εἴπωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἰσχυριζόμενοι ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἐλαιοκάρπου Κερκύρας εἶναι ἁπλοῦν, εὔληπτον, καὶ δύναται νὰ ψηφοφορηθῇ ἄνευ πολλῆς ἀναπτύξεως καὶ συζητήσεως. Τὸ κατ’ ἐμὲ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα τῆς Κερκύρας καὶ τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν κατοίκων αὐτῆς, τὰ ἐθεώρησα λίαν περίπλοκα καὶ ὅτι εἶναι τοιαῦτα, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἐνῷ ἐνησχολήθη ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτῶν πέρυσιν ἐπὶ πολὺ, αἴφνης παρουσιάζεται ἀνάγκη νὰ διορθώσωμεν ὅλους τοὺς νόμους καὶ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἐκάμαμεν. Ἐὰν, κύριοι, γνωρίζω κάτι τι περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων καὶ εἶμαι εἰς θέσιν σήμερον νὰ λαλήσω καὶ δώσω ἐν πεποιθήσει τὴν ψῆφόν μου, τοῦτο τὸ ὀφείλω εἰς τὴν ἐνδελεχῆ μελέτην, τὴν ὁποίαν ἔκαμον ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, καὶ εἰς τὸ ὅτι ἀπετέλουν μέρος εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, αἵτινες εἰργάσθησαν ἐπ’ αὐτῶν. Διὰ τοῦτο καὶ θέλω λάβει πολλάκις ἴσως τὸν λόγον, διότι νομίζω ὅτι ἔχει καθῆκον πᾶς βουλευτὴς, ὅστις ἔτυχε νὰ γνωρίζῃ μίαν ὑπόθεσιν, νὰ λέγῃ πᾶν ὅ,τι γνωρίζει διὰ νὰ φωτίζῃ καὶ τοὺς ἄλλους. Ἀλλ’ ἐπειδὴ παρετήρησα, ὅτι πᾶσα ἀγόρευσις ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων παρεξηγεῖται καὶ θεωρεῖται ὡς τάσις τοῦ νὰ παραταθοῦν αἱ συζητήσεις ἐπ’ ἄπειρον καὶ τὸ χειρότερον, ὅτι τοῦτο γίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ παραλύσουν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κυβερνήσεως, ἀναγκάζομαι νὰ ἀποκρούσω τὴν μομφὴν ταύτην ἐν ὀλίγοις. Καὶ δὲν μὲ μέλλει καθ’ ὅλου δι’ ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Παραμυθιώτης, ὅστις νομίζει, ὅτι θέλει δοξασθῆ καὶ θέλει ἐξασφαλίσει τὸ πολιτικόν του μέλλον, ἐὰν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ψηφισθῶσιν, ὅπως ὑπεβλήθησαν. Διὰ τοῦτο εἴδατε, ὅτι χθὲς τὸ ἑσπέρας δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ ἀναβιβάσῃ εἰς περιωπὴν ἀρχῆς τὸ ἁπλοῦν γεγονὸς τοῦ ὅτι ὁ βουλευτὴς Ὄρους Κ. Κωνσταντᾶς ἐκουράσθη καὶ ἐζήτησε νὰ γείνῃ μικρά τις διακοπὴ καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἐπεδιώκετο διὰ τούτου πλάγιος σκοπὸς, εἰς τρόπον ὥστε ἐὰν ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κωσταντᾶ, ὁ κόσμος ἤθελε γίνει ἄνω κάτω. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἰς μάτην ἐκοπίασεν ὁ Κ. Παραμυθιώτης, καὶ τοῦτο τὸ ἐκατάλαβεν εὐθὺς καὶ ὁ ἴδιος, διότι ὁ συνάδελφος αὐτοῦ Κ. Κουρκουμέλης δὲν ἐδίστασε νὰ παραδεχθῇ τὴν μίαν ἐκ τῶν τριῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας ἐπολέμησεν ὁ κύριος Παραμυθιώτης. Καὶ ἐνῷ οὗτος ἔλεγεν, ὅτι εἶναι ὀλέθριον πρᾶγμα νὰ ἀπαντήσῃ τις εἰς ἀγόρευσιν, ἥτις ἔμεινεν εἰς τὸ μέσον, καὶ δὲν ἔφθασεν εἰς συμπέρασμα, ὁ Κ. Κουρκουμέλης δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ ἔμβῃ εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀναιρέσῃ ὅσα εἶπεν ὁ Κ. Κωνσταντᾶς· καὶ μόλα ταῦτα καμμία σύγχυσις ἢ ἀνατροπὴ δὲν ἐπῆλθεν. Ἀλλὰ, ἐνῷ δὲν θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἀπαντήσω, εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Παραμυθιώτης, δὲν δύναμαι νὰ μὴ εἴπω ὀλίγα τινὰ εἰς ἀπάντησιν τῶν λόγων τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅστις τοσοῦτον ἐθορυβήθη διὰ τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν, ὥστε ἐνόμισεν, ὅτι ἀνεκάλυψε πλῆρες σχέδιον ἐπιθέσεως ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς κυβερνήσεως καὶ ὡς καλὸς στρατιωτικὸς ἔλαβεν ὅλα τὰ μέτρα του διὰ νὰ τὸ πολεμήσῃ. Καθὸ μέλος, κύριοι, τῆς ἀντιπολιτεύσεως σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ἐπερίμενον πλειοτέραν δικαιοσύνην καὶ ὀρθοτέραν ἐνθύμησιν τῆς διαγωγῆς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως. Ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχουσα πάντοτε ὑπ’ ὄψιν της τὴν ἔκρυθμον κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ τόπος διοικούμενος ἄνευ προϋπολογισμοῦ καὶ βλέπουσα τὰ πολλὰ ἔξοδα καὶ τὰς ἀδικαιολογήτους δαπάνας ὅσαι γίνονται καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ νόμου (θόρυβος), ἐπεθύμει νὰ φθάσῃ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι εἶναι βεβαία ὅτι ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καί τοι συγκειμένη κατὰ τὰ δύο τρίτα ἀπὸ βουλευτὰς τῆς πλειοψηφίας, δὲν ἐδίστασε νὰ κηρύξῃ παράνομα πολλὰ ἔξοδα, οὕτω καὶ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα ἐμφορουμένη θέλει παραδεχθῆ τὰς προτάσεις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ οὕτω θέλουν καταπαύσει πολλὰ παράνομα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα τώρα γίνονται. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπέμενε νὰ προταχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἠδυνήθη νὰ κατορθώσῃ τοῦτο τί ἔπραξεν; ἐμμένουσα εἰς τὴν ἰδέαν της, ἀπεφάσισε νὰ μὴ παρεμβάλῃ πρόσκομμα εἰς τὴν διεκπεραίωσιν τῶν Κερκυραϊκῶν νομοσχεδίων, καὶ διὰ τοῦτο ἄφινον νὰ γείνῃ ἡ πρώτη καὶ δευτέρα ἀνάγνωσις αὐτῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς συζητήσεως, ἐνῷ ἂν ἐπεδίωκε τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον θέλουν νὰ τῇ ἀποδώσωσιν, ἠδύναντο πολλὰ ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς νὰ λάβωσιν ἐπανειλημμένως τὸν λόγον καὶ κατὰ τὴν πρώτην καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ἀφοῦ δὲ ἔφθασεν ἡ τρίτη συζήτησις τί ἐκάμαμεν πάλιν; ἐν πρώτοις παρεκαλέσαμεν τοὺς εἰσαγαγόντας τὰ νομοσχέδια νὰ ἐξηγήσωσι τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐθεώρησαν αὐτὰ ἀναγκαῖα, καθόσον αἱ ἐκθέσεις δὲν εἶναι ἀρκετὰ σαφεῖς καὶ ἐκτεταμέναι διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς ἀνάγκης αὐτῶν. Ἀφοῦ δὲ δὲν ἠθέλησεν οὔτε ἡ κυβέρνησις, οὔτε οἱ ὑποστηρίζοντες τὰ νομοσχέδια νὰ μᾶς φωτίσωσιν, ἀφήκαμεν τὸν μόνον ἁρμόδιον ἄνθρωπον νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ εἴπῃ ὅσα ἐκεῖνος νομίζει ἀναγκαῖα, ἐπιφυλαχθέντες ν’ ἀκούσωμεν καὶ τοὺς ἀντιπάλους καὶ οὕτω νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας. Ὕστερον ἀπ’ αὐτὰ εἶχε δίκαιον ὁ ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ, ὅτι θέλομεν νὰ παρεμβάλωμεν προσκόμματα εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κυβερνήσεως; διότι ἐκουράσθη εἷς τῶν ῥητόρων, ἀγορεύων ἐπὶ τρεῖς ὥρας ὁλοκλήρους καὶ ἐζήτησεν ὀλίγην ἀνακούφισιν, ἔπρεπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς νὰ μᾶς ἀπευθύνῃ τοιαύτην μομφὴν καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐπίτηδες ἐγένετο τοῦτο διὰ νὰ παραλύσουν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς; Ἐὰν, κύριοι, εἶχε τοιοῦτον σκοπὸν ἡ ἀντιπολίτευσις, ἦτο ἀνάγκη, νομίζετε, νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν, ἡ ὁποία ἦλθεν ἐν ὅλῃ τῇ ἀθωότητι καὶ εἰλικρινείᾳ ἐνώπιόν σας; ἐὰν καθὼς λέγετε ἡ ἀντιπολίτευσις ἤθελε νὰ κερδήσῃ καιρὸν, ἀφοῦ ἐκουράσθη ὁ κ. Κωνσταντᾶς, ἠδύνατο νὰ λάβῃ τὸν λόγον ἄλλος τις ἐξ ἡμῶν καὶ μετὰ ταῦτα δεύτερος καὶ τρίτος καὶ δέκατος καὶ εἰκοστὸς, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐνταῦθα ὁμιλοῦντες μέχρι τῆς ὀγδόης, ἐννάτης ἢ δωδεκάτης ὥρας, ἕως οὗ τελειώσῃ ἡ συνεδρίασις· ἀλλὰ, κύριοι, δὲν ἦτο αὐτὸς ὁ σκοπὸς καὶ διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶχεν ἄδικον ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ὅσοι ἄλλοι ἠθέλησαν ν’ ἀποδώσουν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν πλαγίαν σκέψιν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ προκείμενον. Ὁ κύριος Κουρκουμέλης, ὅστις ἔλαβε χθὲς τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, σᾶς εἶπε· «λυποῦμαι, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ μεγάλα καὶ οὐσιώδη συμφέροντα τῆς πατρίδος μας, κατήντησαν νὰ θεωρῶνται ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῶν κομμάτων καὶ τῶν φατριῶν.» Μᾶς ἐπρόσθεσε δὲ κατόπιν, «δὲν ζητοῦμεν ν’ ἀδικήσωμεν κανένα, δὲν ζητοῦμεν ἄλλο παρὰ δικαιοσύνην πρὸς τὸ συμφέρον ὅλων τῶν τάξεων τοῦ τόπου μας.» Σᾶς παρακαλῶ, ἐπρόσθεσε, νὰ μᾶς θεωρήσητε ὡς ἀδελφοὺς, νὰ ἐξετάσητε τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἦλθον ἐνώπιόν σας ἀνεξαρτήτως πάσης κομματικῆς σκέψεως, καὶ νὰ ψηφίσητε κατὰ τὴν πεποίθησίν σας. Ἐὰν τοὺς λόγους τούτους ὁ κύριος Κουρκουμέλης τοὺς ἀπηύθυνεν εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶχε καθόλου δίκαιον. Ὁ κύριος Κουρκουμέλης ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὰ πλεῖστα ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εὑρεθέντα ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, προσεφέρθησαν πάντοτε μὲ πολλὴν εὐλάβειαν εἰς τὰς ὑποθέσεις τῆς Ἑπτανήσου. Ὁσάκις ἔγεινε λόγος περὶ αὐτῶν, δὲν ἠθέλησαν ποτὲ νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν οὐδὲν πολιτικὸν συμφέρον, ἀλλὰ πάντοτε τὰ ἔλυσαν συμφώνως μὲ τὸ δίκαιον καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἰδέας τοῦ νὰ μὴ φέρουν περιπλοκὰς καὶ κλονισμοὺς εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Διὰ τοῦτο, κύριοι, εἴδητε ὅτι ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας, καθ’ ἃς ἤρχισαν ν’ ἀνακινῶνται ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ τὰ ἑπτανησιακὰ ζητήματα, οἱ ἀντιπρόσωποι ἐκεῖνοι ἐπολέμησαν τὴν ἐξ ἐφόδου ἀφομοίωσιν ἀντιταχθέντες εἰς τὰς προτάσεις τῆς σημερινῆς συμπολιτεύσεως, διότι εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ ἐξ ἐφόδου ἀφομοίωσις δὲν ἤθελεν ἔχει κανὲν πρακτικὸν ὄφελος διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ἀλλ’ ὅτι ἀπ’ ἐναντίας ἤθελε γεννήσει σκάνδαλα, κλονισμοὺς καὶ περιπλοκάς. Ἀφοῦ δὲ ἐτελείωσεν ἡ Συνέλευσις, ἐνθυμεῖται ὁ κύριος Κουρκουμέλης, ὅτε πρόσωπα τῆς αὐτῆς μερίδος, εὑρισκόμενα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐδίστασαν νὰ προβοῦν εἰς τὸν διαχωρισμὸν τῆς πόλεως Κερκύρας ἀπὸ τὰ χωρία τῆς νήσου ἐκείνης, καὶ εἰς τὸν διαχωρισμὸν τοῦτον ὀφείλουσιν οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως τὸ εὐεργέτημα τοῦ νὰ ἀντιπροσωπεύωνται εἰς τὴν Βουλὴν ἄνευ τῆς διαιρέσεως ἐκείνης ἡ πλειοψηφία ἦτο εἰς χεῖρας τῶν χωρικῶν καὶ οὐδέποτε ἀντιπρόσωπος ἐκ τῆς πόλεως ἤθελε καθήσει εἰς τὸν περίβολον τοῦτον. Κατόπιν δὲ, ὅτε συνεκροτήθη ἡ πρώτη Βουλὴ, ὅσοι εὑρέθησαν ἐντὸς αὐτῆς, πῶς προσεφέρθημεν, ὅτε ἤρχισαν νὰ συζητῶνται καὶ ἐξετάζωνται τὰ Κερκυραϊκὰ νομοσχέδια; δὲν ἐδέχθημεν ἀνεξετάστως τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ἔῤῥιψαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς οἱ φίλοι μας βουλευταὶ ἐκ τῶν χωρίων· ὄχι, κύριοι, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ φίλοι μας, ὅσοι ἦσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τότε, ἀπῃτήσαμεν ὅπως τὰ σχέδια ταῦτα ἐξετασθῶσι συμπραττόντων καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς πόλεως· ἐζητήσαμεν ἀκόμη νὰ σχηματισθῶσιν ἐπιτροπαὶ ἀπὸ διαφόρους νομομαθεῖς καὶ βουλευτὰς διὰ νὰ ἐξετάσουν καλλίτερα τὰ πράγματα· ἀπητήσαμεν προσέτι νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις ἐπιτοπίως καὶ νὰ μᾶς ὑποβληθῶσι πᾶσαι αἱ ἐκθέσεις καὶ αἱ πληροφορίαι ὅσαι εἶχον γραφῆ ἀπὸ τὰς διαφόρους ἀρχὰς καὶ ἀπὸ πολλοὺς ἐντίμους πολίτας τῆς Κερκύρας. Καὶ τέλος πάντων, ὅτε μεθ’ ὅλας ταύτας τὰς ἐγγυήσεις κατηρτίσθησαν τὰ νομοσχέδια καὶ ἦλθον ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἤρχισεν ἡ συζήτησις αὐτῶν, ἡμεῖς περισσοτέραν προσοχὴν ἐδίδαμεν εἰς τοὺς λόγους καὶ τὰς προτάσεις τοῦ κυρίου Κουρῆ, ὅστις ἦτο ἀντιπρόσωπος τῆς πόλεως, καὶ τοῦ κ. Μπαλάνου, ὅστις τὰ ὑπεστήριξε, παρὰ εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Κ. Κωνσταντᾶ καὶ τῶν ἄλλων φίλων μας βουλευτῶν τῶν χωρικῶν τῆς Κερκύρας. Καὶ διατί ἐκάμαμεν ὅλα αὐτά; διότι ἠθέλαμεν, ὥστε τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ λυθῇ ἀνεξαρτήτως τῶν κομματικῶν ἐπιῤῥοῶν καὶ ἀσχέτως πάσης πλαγίας σκέψεως, καὶ ἡ ἐπιθυμία μας ἦτο, ὥστε διὰ τοῦ καταρτισμοῦ τῶν νόμων αὐτῶν νὰ παύσῃ ἡ ἀθλία κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ κοινωνία ἐκείνη εὑρίσκεται. Πιθανὸν, κύριοι, οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι μετὰ τοσαύτην ἐξέτασιν καὶ μετὰ τοσαύτην ἔρευναν καὶ προσοχὴν κατηρτίσθησαν, πιθανὸν, λέγω οἱ νόμοι αὐτοὶ νὰ ἔχουν τὰς ἀτελείας των καὶ ἐλλείψεις των, διότι κατὰ δυστυχίαν τοιαῦτα εἶναι τὰ ἀνθρώπινα ἔργα. Τὰς ἐλλείψεις αὐτὰς καὶ τὰς ἀτελείας εἶχον βεβαίως καθῆκον οἱ ἔντιμοι ἀντιπρόσωποι τῆς Κερκύρας νὰ καθυποβάλωσιν εἰς τὴν κυβέρνησιν, νὰ καταδείξωσιν εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην καὶ νὰ ζητήσωσι τὴν διόρθωσίν των. Ἀλλὰ ἂς μὴ συγχωρηθῇ νὰ τοῖς παρατηρήσω, ὅτι ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου προέβησαν εἰς τοῦτο, δὲν εἶναι ὁ καταλληλότερος· καὶ ἐὰν σήμερον γεννῶνται δυσπιστίαι καὶ περιπλοκαί, παραίτιοι εἶναι αὐτοί, καὶ ἔχουν ἄδικον νὰ αἰτιῶνται ἄλλους. Διότι οἱ ἔντιμοι βουλευταὶ τῆς Κερκύρας ὤφειλον μὲν νὰ καθυποβάλουν τὰς σκέψεις των εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπαιτήσωσιν ὅπως ἔλθωσιν εἰς συνεννόησιν καὶ μὲ τοὺς ὅσοι ἐξ ἡμῶν εἴχομεν μελετήσει τὸ ζήτημα καθὼς καὶ μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους ἐκ τῶν κ. βουλευτῶν ὅσοι εἶχον διάθεσιν νὰ τὸ μελετήσουν ἢ ἦσαν εἰς κατάστασιν νὰ τὸ ἐννοήσωσιν. Αὐτοὶ ὅμως ὄχι μόνον ἔπραξαν τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ ἐπληροφορήθησαν ὅτι ἡ κυβέρνησις καλῶς ποιοῦσα ἔστειλε τὰς προτάσεις των εἰς ἐπιτροπὴν νομομαθῶν, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ἠκούσατε χθὲς, καὶ τὰ ὁποῖα παρέχουσι πᾶσαν ἐμπιστοσύνην, καὶ ἀφοῦ ἔμαθον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν συνεφώνει εἰς τὰς περισσοτέρας αὐτῶν διατάξεις, ἐπίεσαν τὴν κυβέρνησιν καὶ τὴν ὑπεχρέωσαν, δὲν ἠξεύρω πῶς, νὰ πάρῃ ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν νομομαθῶν τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ τὰ ῥίψῃ εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς νὰ τῇ συγχωρήσουν νὰ φέρῃ καὶ τὴν ἔκθεσιν τῶν νομομαθῶν, ἡ ὁποία ἤθελε χύσει μέγα φῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ἤθελεν ἐξαλείψει πᾶσαν δυσπιστίαν καὶ πρόληψιν, καὶ ἤθελε πείσει καὶ τοὺς μὴ ἐννοοῦντας ἐντελῶς τὴν ὑπόθεσιν, καὶ μὴ δυναμένους νὰ μελετήσωσι, νὰ ψηφίσωσι τὰ νομοσχέδια ἄνευ δισταγμοῦ. Ὕστερον λοιπὸν ἀπὸ ὅλα αὐτὰ, ἐρωτῶ τὸν κ. Κουρκουμέλην, πταίομεν ἡμεῖς νὰ φερώμεθα μὲ κάποιαν δυσπιστίαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ νὰ ζητῶμεν τοὐλάχιστον νὰ ἀκούσωμεν ἀπὸ τοῦ στόματος αὐτῶν ἢ τῆς κυβερνήσεως τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἠνάγκασαν νὰ φέρουν τὰς περὶ ὧν πρόκειται τροπολογίας, μ’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, ἐγὼ ἀποδέχομαι ὡς εἰλικρινῆ τὴν ὁμολογίαν τὴν ὁποίαν ὁ κ. Κουρκουμέλης ἔκαμε χθὲς τὸ ἑσπέρας· πιστεύω δηλ. ὅτι ὁ κ. Κουρκουμέλης δὲν ἐπιμένει πλέον νὰ συζητήσωμεν καὶ ψηφίσωμεν ἀνεξετάστως τὰ νομοσχέδια του, ὅπως ἔχουσι· θέλει πράγματι, ὥστε ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἐν πνεύματι ἀδελφότητος διὰ νὰ ἀποδοθῇ πλήρης δικαιοσύνη. Ταῦτα, ἀφοῦ τὰ λέγει ὁ κ. Κουρκουμέλης, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν διὰ νὰ τὰ παραδεχθῶ. Καὶ διὰ νὰ σᾶς δώσω πρῶτος ἐγὼ ἀπόδειξιν τοῦ συνδιαλλακτικοῦ πνεύματος μὲ τὸ ὁποῖον ἐννοῶ νὰ συζητήσωμεν τὰ περὶ ὧν πρόκειται νομοσχέδια, παραδέχομαι τὴν ἀρχὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐπιφυλασσόμενος νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς τὰ καθέκαστα. Παρακαλῶ ὅμως τὴν κυβέρνησιν καθὼς καὶ τοὺς ἐντίμους Βουλευτὰς τῆς πόλεως Κερκύρας νὰ μὴ ἀκολουθήσωσιν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθέκαστα τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν εἰς τὴν ἀρχήν· δηλαδὴ ἐπιθυμῶ ὥστε εἰς πᾶσαν διάταξιν διὰ τὴν ὁποίαν ζητεῖται ἡ τροποποίησις τοῦ περυσινοῦ νόμου, νὰ μᾶς ἐκθέτουν ὅσον εἶναι δυνατὸν εὐκρινέστερον τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι προκαλοῦν τὴν μεταβολήν· νὰ ἀκούωσι τοὺς βουλευτὰς τῶν χωρίων τῆς Κερκύρας καὶ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἐνδέχεται νὰ ἔχωμεν διαφορετικὴν ἰδέαν, καὶ τοιουτοτρόπως φωτιζομένη ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφέρῃ τὴν ψῆφόν της· διότι πρέπει νὰ μάθωσιν οἱ κύριοι βουλευταὶ τῆς Κερκύρας καὶ τοῦτο, ὅτι ἐὰν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ δὲν συζητηθοῦν καὶ ψηφισθοῦν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἐν πνεύματι δηλαδὴ συνδιαλλακτικῷ, καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ πεποίθησις, ὅτι ἔγειναν ὅσον ἦτο δυνατὸν τελειότερα καὶ κατὰ τὰς ἐπιθυμίας ὅλων τῶν τάξεων, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ μὴ κάμωσι τίποτε, διότι εἴτι βεβιασμένον ἀποφασίσῃ σήμερον μία πλειοψηφία, θέλει τὸ ἀκυρώσει αὔριον μία ἄλλη, καὶ ὁ τόπος εὑρίσκεται πάντοτε εἰς ἀένναον χάος.

§41Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. Πρόεδρε, δύο λέξεις θὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἦλθεν ὁ ἱερεὺς, θὰ ὁρκισθοῦν οἱ Βουλευταί. Ὁρκίζονται ὑπὸ τοῦ ἱερέως οἱ Βουλευταὶ Μαντινείας, Ι. Παππαζαφειρόπουλος καὶ Ζιγγέλης καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἄνδρου Καμπάνης καὶ Ν. Καΐρης.

§43Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον εἰς ὅσα εἶπε, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ σιωπήσω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχει περὶ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἀνεκάλυψε παρανόμους πληρωμάς· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἀνεκάλυψε μίαν παράνομον πληρωμὴν, ἀλλ’ ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἔπρεπε νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ πληρωμὴ αὕτη ἐγένετο ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν κυβέρνησιν, καὶ κατὰ δυστυχίαν νομίζω ὅτι συνεψήφισεν ὁ Κ. Σωτηρόπουλος.

§44ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λάβετε τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§45Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ ἐννοῶ, τὴν ὁποίαν σεῖς ὑπεγράψατε καθὼς καὶ ἐγώ· διὰ τοῦτο εἴμεθα σύμφωνοι, διότι ἐκεῖ δὲν ἐπεκράτησε πνεῦμα κομματικὸν καὶ θέλετε ἰδεῖ ἐκεῖ, ὅτι πολλὰ ἔξοδα χαρακτηρίζονται ὡς γενόμενα παρὰ τὸν νόμον.

§46ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, κ. Πρόεδρε.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον θὰ ἐρωτήσω περὶ τῆς ἀρχῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου διὰ τρίτην φοράν. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. «Ἄρθρον 1. Καθ’ ἕκαστον ἔτος καὶ πρὸ τῆς συγκομιδῆς τοῦ ἐλαιοκάρπου, πᾶς ἀγροδότης ἤ μισθωτὴς δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ εἰς αὐτὸ ὀφειλόμενον μερίδιον ἐλαίου κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ παρόντος νόμου, ἐξαιρουμένων τῶν περιστάσεων καθ’ ἃς αἱ ἰδιαίτεραι μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων συμφωνίαι ὁρίζουσιν ἄλλως περὶ τοῦ χρόνου ἤ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτιμήσεως.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§48Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τί ἐννοεῖ; τὰς παρελθούσας συμφωνίας ἤ τὰς μελλούσας; πρέπει νὰ ἀναφέρωνται καὶ αἱ μέλλουσαι· ἑπομένως προτείνω νὰ προστεθῇ τὸ «ἤ θέλουσιν ὁρίσει».

§49ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ἰακωβάτος ἔκαμε τὴν παρατήρησιν ταύτην ἔχων ὑπ’ ὄψιν ἴσως τὴν παλαιὰν νομοθεσίαν ἐν Ἑπτανήσῳ, ἡ ὁποία ἐπέτρεπε τὴν σύστασιν διηνεκῶν ἀγροληψιῶν, ἀγνοεῖ δὲ, φαίνεται, ὅτι κατὰ τὸν ΣΜΔ νόμον, ἄρθρον 52, αἱ διηνεκεῖς ἀγροληψίαι δὲν ἐπιτρέπονται πλέον ἐν Κερκύρᾳ.

§50ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἐπιτρέπονται αἱ ἐνοικιάσεις.

§51ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Αὐταὶ κανονίζονται διὰ τῶν συμβολαίων. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἶναι καλὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι δύνανται, ὀφείλουσι μάλιστα νὰ φροντίζωσι περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν συμφερόντων των ἐν τοῖς ἰδίοις συμβολαίοις προκειμένου περὶ ἐκτιμήσεων, διότι διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἀναφερομένου εἴς τε τὰς διηνεκεῖς ἀγροληψίας καὶ τὰς μισθώσεις καὶ τροπολογουμένου καθ’ ὃν τρόπον λέγει ὁ Κ. Ἰακωβάτος, ἐνδέχεται νὰ θεωρηθῇ σιωπηλῶς κατηργημένη ἡ διάταξις τοῦ ΣΜΔ νόμου, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει τὴν σύστασιν τῶν διηνεκῶν τούτων ἀγροληψιῶν, αἵτινες ἐπέφεραν τὴν ἀναστάτωσιν καὶ τὴν ἀνωμαλίαν τῆς νήσου.

§52ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἡ ἰδέα μου εἶναι νὰ ἐξασφαλίσω τὰ συμφέροντα τῶν γεωργῶν μᾶλλον· ἂν θέλετε τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας συμφωνίας ἄλλος λόγος.

§53ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ. Φρονῶ ὅτι τὸ ἄρθρον λέγον «ἐκτὸς τῶν περιπτώσεων καθ’ ἃς ὁρίζουν» ἐξηγεῖ ὅλα αὐτά.

§54Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Κεφαλληνίας βέβαια πάντοτε ἀναχωρῶν ἀπὸ πνεῦμα δικαιοσύνης ὑπὲρ τῶν συμβαλλομένων, ἐζήτησε μίαν διόρθωσιν, τὴν ὁποίαν θὰ μὲ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω, ὅτι δὲν τὴν θεωρῶ οὔτε ἀναγκαίαν οὔτε ὀρθήν. Οἱ νόμοι πάντοτε ἐκφράζονται θετικῶς. Ὅταν ὁ νόμος λέγῃ, «ὅπως αἱ συμφωνίαι ὁρίζουσιν», αὐτὸ δὲν ἀναφέρεται μόνον εἰς τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἐνεστὼς καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ὅμως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα οἱ νόμοι δὲν ἐπιβάλλουσι καμμίαν ὑποχρέωσιν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέλλον ὡς πρὸς τοὺς συμβαλλομένους, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ ἀπαγορευτικὴ διάταξις ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καθὼς ἐξεφράσθη ὁ κ. Κωνσταντᾶς. Ἐὰν ὑπάρχῃ εἷς νόμος ἀπαγορεύων εἰς τὸ μέλλον τοιαύτας συνθηκολογίας καὶ συμβάσεις μεταξὺ τῶν συμβαλλομένων, αἱ τοιαῦται συμφωνίαι ὑποπίπτουσιν ὑπὸ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν βεβαίως εἶναι ὄχι μόνον περιττόν, ἀλλὰ καὶ ἄλογον νὰ ἐπιφυλαχθῇ δικαίωμα περὶ ἀκυρώσεως μελλουσῶν ὑποχρεώσεων. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ὅλως περιττὸν νὰ ἐξετασθῇ σήμερον. Εἴτε ὑπάρχει εἴτε ὄχι ὁ νόμος, αἱ συμφωνίαι αἱ ἰδιαίτεραι αἱ γενησόμεναι θὰ ἐξετασθοῦν ὑπὸ τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον· οἱ νόμοι δὲν κανονίζουσι μόνον τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον. Πάντοτε τοιουτοτρόπως ἐκφράζονται οἱ νόμοι εἰς ὅλους τοὺς κώδικας τῶν Ἀθηνῶν, ὅπως καὶ τὸ παρὸν ἄρθρον· τὸ θεωρῶ λοιπὸν περιττόν.

§55ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν προαγορεύσαντα, διότι ὡμολόγησεν ὅτι εἰς τὴν πρότασίν μου ὑπάρχει πνεῦμα δικαιοσύνης, εἶπεν ὅμως, ὅτι δὲν ἁρμόζει ἡ τροπολογία αὐτὴ, διότι ἐμπεριέχεται τὸ πνεῦμα τῆς ἰδέας μου εἰς αὐτό· κατ’ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν πρέπει ν’ ἀποφασίζωσι τὰ δικαστήρια, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ μεταβολή. Ἅμα ἔκαμε αὐτὴν τὴν ὁμολογίαν τί μένει πλέον; δὲν μένει ἄλλο παρὰ τὸ ζήτημα τὸ γραμματικὸν, ἓν ζήτημα ὕφους νομοθετικοῦ, ἐὰν ἡ φράσις αὐτὴ συμπεριλαμβάνῃ καὶ τὸ μέλλον ἢ ὄχι. Λέγω, ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ὕφους νομοθετικοῦ εἶναι καλλίτερον νὰ ὑπάρχῃ διασαφηνισμένον εἰς τὸν νόμον, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ μέλλοντος, παρὰ ἀφοῦ ὁμολογοῦμεν ὅτι περιέχεται ἐν τῷ πράγματι νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ὑπάρξῃ ἐντὸς τοῦ νόμου, ἀλλ’ εἰς τὰ πρακτικὰ, καὶ νὰ τὸ ἀφήσωμεν ἐλεύθερον εἰς τὰ δικαστήρια νὰ τὸ ἐφαρμόζουν ὅπως θέλουν, ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε δὲν ἔκαμα τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, διότι ὡδηγήθην ἀπὸ τὸ παρελθόν. Νομίζω ὅτι δὲν ἤθελεν ὑπάρξει τὴν σήμερον αὐτὴ ἡ περιπλοκὴ τοῦ Κερκυραϊκοῦ ζητήματος, ἐὰν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἀστικοῦ κώδικος τῆς Ἑπτανήσου τὸ ἀνώτατον συμβούλιον τῆς δικαιοσύνης, τὸ ἑδρεῦον ἐν Κερκύρᾳ, ἤθελεν ἐφαρμόσει τὸν ἀστικὸν κώδικα τῆς Ἑπτανήσου καὶ εἰς τὰ ἐδαφονόμια· δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τὴν σήμερον ἐντὸς τῆς ἑλληνικῆς Βουλῆς νὰ γίνεται λόγος περὶ τιμαρίων, περὶ ἐδαφονομίων, περὶ μεριδίων, ἐὰν ἀπὸ τοῦ 1841 ἐποχὴν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἀστικοῦ κώδικος ἤθελον εἶναι ἐξαγορασμένα τὰ κτήματα τῆς Κερκύρας. Καὶ τῷ ὄντι ὁ φιλελεύθερος ἁρμοστὴς τῆς Ἑπτανήσου Ἄδαμ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Κωσταντᾶς, ἐπρονόησε καὶ περὶ τούτου, καὶ προπαρασκεύασε τὸν ἀστικὸν κώδικα, καὶ ἰδίως ἐπρονόησε καὶ περὶ τῶν ἐδαφονομίων καὶ περὶ τῶν μεριδίων τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων. Ὀρθὸν ἦτο ἡ ἰδιοκτησία νὰ κατασταθῇ ἀπόλυτος, πλὴν αὐτὸ τὸ ζήτημα θέλομεν τὸ διαπραγματευθῆ, ὅταν γείνῃ λόγος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἀκολούθου νομοσχεδίου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑπέθεσα, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ γείνῃ ἀπόλυτος ἰδιοκτησία καὶ νὰ μὴ ὑπάρξῃ συνιδιοκτησία, λέγω ὅτι, ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἀπόλυτος συνιδιοκτησία ἐν Κερκύρᾳ καὶ εἰς ὅλους τὰς νήσους, ὅπου ὑπάρχει τοιοῦτον εἶδος συνιδιοκτησιῶν, ὁ ἀστικὸς κῶδιξ ἐπρονόησε καὶ εἶπεν, ὅτι ὁ ἔχων τοιαύτας δύναται νὰ τὰς ἐξαγοράσῃ πληρόνων τὸ κεφάλαιον ὑπολογιζόμενα πρὸς 6%. Ἀμέσως οἱ ἄνθρωποι θέλοντες νὰ καταστήσωσι τὴν ἰδιοκτησίαν των ἐλευθέραν ἀπὸ τὸν δεσμὸν τῆς συνιδιοκτησίας προσέφυγαν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ εἶπον, πληρώνομεν τόσον ἐδαφονόμιον καὶ ἰδοὺ τὸ κεφάλαιον τῶν 6% καὶ θέλομεν νὰ καταστήσωμεν ἐλευθέραν τὴν ἰδιοκτησίαν. Ἀπαράλλακτα τὸ πρωτοδικεῖον Κεφαλληνίας ἀπεφάνθη, ὅτι ἔχει δίκαιον νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ ἐδαφονόμιον δηλ. νὰ πληρώσῃ τὸ κεφάλαιον πρὸς 6% καὶ τὸ ἀνώτατον συμβούλιον τῆς δικαιοσύνης, ὁ Ἄρειος Πάγος τῆς Ἑπτανήσου, ἀπεφάνθη ὅτι ὁ νόμος ὁ ἀστικὸς ἀπέβλεπε τὰ μέλλοντα καὶ ὄχι τὰ παρελθόντα καὶ μὲ τοιαύτην γνωμολογίαν ἔμεινε δεσμευμένη ἡ ἰδιοκτησία. Ἂν τότε ὁ νόμος διεσαφήνιζε ῥητῶς τόσον τὰ μέλλοντα ὡς καὶ τὰ παρελθόντα, δὲν ἤθελεν ὑπάρχει δεσμευμένη ἡ ἰδιοκτησία τῆς Κερκύρας καὶ δὲν ἤθελε ματαιοπονεῖ ἡ ἑλληνικὴ Βουλή. Ἤδη εἰς τὸ ἐνεστὼς ζήτημα ἀκολουθοῦντες τὸ ἐναντίον, ἐνδέχεται τὰ δικαστήρια νὰ ἐπικυρώσουν τὰς συμφωνίας τῶν παρελθουσῶν ἐποχῶν καὶ νὰ μὴ θεωροῦν ἰσχυρὰς τὰς συμφωνίας, τὰς ὁποίας οἱ ἄνθρωποι θέλουν νὰ συμφωνήσουν διὰ τὸ μέλλον. Ἰδοὺ οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ διασαφηνίσῃ ἐντὸς τοῦ νόμου, ὅτι τὸ κείμενον τοῦ νόμου ἀποβλέπει καὶ τὸ μέλλον· τοῦτο εἶναι καλὸν νὰ τεθῇ ἐντὸς τοῦ νόμου καὶ διὰ λόγους νομοθετικοῦ ὕφους καὶ διὰ λόγους ἀποφυγῆς μελλουσῶν περιπλοκῶν.

§56ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν εἴμεθα ὑπεύθυνοι διὰ τὰ σφάλματα τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου τῶν Ἰονίων νήσων οὔτε ἔχομεν συμφέρον ἢ δικαίωμα νὰ ἐλέγξωμεν αὐτὸ, ἀλλ’ ἐν παρόδῳ παρατηρῶ, ὅτι τὸ ἀνώτατον συμβούλιον εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν ἐφήρμοσε κακῶς μίαν ἀρχὴν, καὶ ὅπως ἠκροάσθην τῆς ὑποθέσεως φρονῶ, ὅτι τὸ συμβούλιον παρεξετράπη, ἐπλανήθη καὶ ἐφήρμοσε τὴν ἀρχὴν τῆς μὴ ὀπισθενεργείας τοῦ νόμου, ἥτις ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν λαμβάνει χώραν. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἴδιον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἔπραξε τὸ ἀνώτατον συμβούλιον, εἶναι ἓν ἐπιχείρημα κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Ἰακωβάτου, διότι τὸ μέλλον εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νόμου πάντοτε προβλέπεται καὶ κανονίζεται· ἂν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις καὶ ἀμφιβολία, αὐτὴ ἀναφέρεται εἰς τὸ παρελθόν. Βεβαίως εἶναι ἀδιάφορον ἂν ἡ Βουλὴ θελήσῃ νὰ προσθέσῃ τὴν προσθήκην τὴν προταθεῖσαν παρὰ τοῦ κ. Ἰακωβάτου. Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι ἔλλειψις ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν καὶ αὐτὴ ἡ ἔλλειψις σχετίζεται μὲ τὴν νομοθετικὴν ἐμπειρίαν, μὲ τὴν λογικὴν, μὲ τὴν τάξιν, μὲ τὴν κωδηκοποιΐαν. Μία Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος συμπεριλαμβάνουσα τὰς ἀκροτάτας γνώσεις αὐτοῦ τοῦ Κράτους, ὅλας τὰς νομοθετικὰς καὶ ἄλλας γνώσεις, νὰ ὑποπέσῃ εἰς τοιοῦτον λάθος, νὰ νομίζῃ ὅτι ὁ νόμος ἐκφραζόμενος εἰς ἐνεστῶτα χρόνον δὲν συμπεριλαμβάνει τὸ μέλλον, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἔλλειψις, τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιθυμῶ νὰ κάμῃ, διότι δὲν ὑπάρχει, ἀνάγκη νὰ τεθῇ, διότι ἡ ἰδέα ὑπάρχει ἐντὸς τοῦ νόμου· κανεὶς νόμος, κανὲν ἄρθρον τοῦ νόμου εἰς κανὲν ἔθνος δὲν ἐκφράζεται περὶ μέλλοντος, διότι οἱ νόμοι ἀφορῶσι τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον. Περὶ τοῦ παρελθόντος ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ νόμου καὶ οἱ νομοθέται καὶ οἱ νομοδιδάσκαλοι παρεδέχονται διακρίσεις ἀναγκαίας· τῶν διακρίσεων τούτων ἀπεπλανήθη τὸ ἀνώτατον συμβούλιον τῆς Ἑπτανήσου τὸ ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὸν ἀρχαῖον Ἄρειον Πάγον τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν χρεωστοῦμεν διὰ τὴν ἔλλειψιν τοῦ συμβουλίου ἐκείνου νὰ ὑποπέσωμεν εἰς ἄλλην ἔλλειψιν, διὰ νὰ διορθώσωμεν τὴν ἐδικήν του· ἐπιμένω λοιπὸν λέγων, ὅτι τὸ ἄρθρον εἶναι ἀρκετὸν, ὅπως ὑπάρχει συντεταγμένον.

§57ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ περάσῃ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἀφορᾷ καὶ τὸ μέλλον.

§58ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Συνεπείᾳ τῶν ἀτοπημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπήγασαν ἐν Κερκύρᾳ, ἐκ τοῦ συστήματος τῶν ἀγροληψιῶν, ἡ παρελθοῦσα Βουλὴ, ἀφοῦ προηγουμένως ὑπέβαλε τὸ ζήτημα εἰς τὴν μελέτην μιᾶς πενταμελοῦς ἐπιτροπῆς, ἥτις ὡρίμως ἐσκέφθη μετὰ τῶν βουλευτῶν ἀμφοτέρων τῶν μερίδων τῆς νήσου ἐνομοθέτησεν, ὅτι τὸ σύστημα τῶν ἀγροληψιῶν ἔπρεπεν ἐν τῷ μέλλοντι νὰ ἀπαγορευθῇ· λοιπὸν διὰ τοῦ 52 ἄρθρ. τοῦ ΣΜΔ. νόμου ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε τὴν ἀπαγόρευσιν τοιούτων συμβολαίων ἐπὶ ποινῇ παύσεως τοῦ συμβολαιογράφου. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ Ἰακωβάτου, ἐπειδὴ τὸ ῥῆμα τίθεται εἰς μέλλοντα χρόνον «ὁρίσουσιν» ἀντὶ «ὁρίζουσιν» ἐν δὲ τῷ ἄρθρῳ γίνεται λόγος καὶ περὶ τῶν ἀγροληψιῶν, διότι λέγει πᾶς ἀγροδότης ἢ μισθωτὴς, ἐνδέχεται νὰ ὑπονοηθῇ, ὅτι ἐπιτρέπεται καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ ἐν Κερκύρᾳ σύστασις ἀγροληψιῶν.

§59ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸ ἐξηγήθη.

§60ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πολὺ καλὰ, κύριοι, ἐξηγήθη ναί· εἶναι φόβος ὅμως μὴ ἡ στρεψοδικία ἀνατρέψῃ τὰ πάντα διὰ δικαστικῆς νομολογίας. Ἐντούτοις κάμνω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν· τὸ ἄρθρον λέγει «ἐξαιρουμένων τῶν περιπτώσεων, καθ’ ἃς αἱ ἰδιαίτεραι μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων συμφωνίαι ὁρίζουσιν, ἄλλως περὶ τοῦ χρόνου ἢ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτιμήσεως» ἡ λέξις χρόνος ἀφορᾷ τὴν ἡμερομηνίαν κατὰ τὴν ὁποίαν ἄρχονται αἱ ἐκτιμήσεις, ἀλλὰ δὲν ἐξηγεῖ καὶ τὴν περιοδικὴν ἐκτίμησιν, διότι ἠξεύρετε ὅτι κατὰ τὰ συμβόλαια ἰδίως τὰ ἀρχαιότερα τοῦ 1841, αἱ ἐκτιμήσεις συνωμολογοῦντο νὰ γίνωνται κατὰ διετίαν καὶ οὐχὶ κατ’ ἔτος, καὶ διὰ τοῦτο τὰ μερίδια συνωμολογοῦντο ὁπωσοῦν βαρύτερα, διότι εἶχον ὑπ’ ὄψιν οἱ ἀγρολῆπται τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον ἐν περιπτώσει ἐσοδείας. Τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον προκύπτει ἐκ τῶν συμφωνιῶν, ἐγέννησε πολλὰς περιπλοκὰς μεταξὺ ἀγροληπτῶν καὶ ἀγροδοτῶν, διότι λέγουν οἱ ἀγρολῆπται δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκτιμήσωμεν ἐφέτος, οἱ δὲ ἀγροδόται λέγουν ἡμεῖς ἐκτιμῶμεν κατ’ ἔτος. Διὰ τοῦτο εἶναι καλὸν νὰ μεταβληθῇ οὕτω πως τὸ ἄρθρον «περὶ τῆς περιόδου ἢ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτιμήσεως» ἢ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§61ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὅταν λέγῃ ὁ νόμος ὅτι «αἱ ἰδιαίτεραι μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων συμφωνίαι ὁρίζουσιν ἄλλως περὶ τοῦ χρόνου ἢ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτιμήσεως» ἐννοεῖται ὅτι αἱ συμφωνίαι αὗται εἶναι ἰσχυραί· ἂν ἐσυμφωνήθη ἡ ἐκτίμησις νὰ γίνεται κατὰ διετίαν, αὐτὴ ὑπάρχει ἰσχυρὰ, δὲν δύναται ὁ ἀγροδότης νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν ἀγρολήπτην νὰ τοῦ εἴπῃ ὅτι θέλω πρότερον νὰ κάμῃς τὴν ἐκτίμησιν.

§62ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Νὰ σημειωθῇ λοιπὸν αὐτὸ εἰς τὰ πρακτικά.

§63ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί ἐπείραζεν ἂν ἐβάζαμεν «καὶ αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι ἐκανόνισαν ἢ κανονίσωσι τὸν τρόπον τῆς ἐκτιμήσεως.»

§64ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τότε ἀνατρέπομεν τὸν παλαιὸν νόμον.

§65ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν πρέπει, προκειμένου περὶ νόμων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀνατεθῶσιν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δικαστηρίων, νὰ προσθέτωμέν τι περιττὸν, διότι, ὅστις ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἐργασθῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, αὐτὸς δύναται νὰ γνωρίζῃ, μία λέξις περιττὴ ὁπόσας καὶ ὁποίας δυσκολίας δύναται νὰ γεννήσῃ, διὰ τοῦτο εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ Πετσάλη, ἂν καὶ δὲν ἀποκρούω τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Ἰακωβάτου, διότι ἡ ἰδέα αὕτη ἐμπεριλαμβάνεται εἰς τὴν ἔκφρασιν τοῦ νόμου. Ἡ Βουλὴ συμφωνεῖ εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ νόμος κανονίζει οὐ μόνον τὸ παρελθὸν ἀλλὰ καὶ τὸ μέλλον. Ποία εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ προκειμένου ἄρθρου; ὅταν ὁσάκις τὰ μέρη δὲν συμφωνήσωσι, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται πᾶς νόμος, ὁσάκις κανονίζει ἰδιωτικὰς σχέσεις, ἰσχύουσιν αἱ συμφωνίαι τῶν μερῶν. Τί λέγει τὸ προκείμενον ἄρθρον· «εἰς περιστάσεις καθ’ ἃς τὸ ἀντικείμενον περὶ ἐκτιμήσεως, ὁ τρόπος ἢ ὁ χρόνος δὲν ἔχει κανονισθῇ ἀπὸ τὰς μεταξὺ τῶν μερῶν συμφωνίας, τὸ κανονίζω ἐγὼ οὕτω πως.» Λοιπὸν, ὅπως ὁ τρόπος τῆς ἐκτιμήσεως, τὸν ὁποῖον κανονίζει, ἐφαρμόζεται εἰς τὸ μέλλον, οὕτω καὶ αἱ συμφωνίαι τῶν μερῶν δύνανται νὰ ἀφορῶσι τὸ μέλλον, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἀντικειμένου δημοσίας τάξεως, ὥστε νὰ κανονισθῇ ἐκτελεστικῶς διὰ τοῦ νόμου καὶ ν’ ἀπαγορευθῇ εἰς τοὺς συμβαλλομένους νὰ συμφωνήσωσιν ἄλλως. Λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν θέλησιν τῶν μερῶν μένει ὅπως εἰς τὸ παρελθὸν οὕτω καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ κανονίσωσι κατὰ τὸ δοκοῦν τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐκτιμήσεως, ὅταν τὰ μέρη δὲν τὸ κανονίσωσιν, ἔρχεται ὁ νόμος. Προτείνω λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἐμπεριέχεται ἡ ἰδέα τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ κ. Ἰακωβάτος.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὡς ἔχει, νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. «Αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται μετὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου. Ἐν περιπτώσει παντελοῦς φθορᾶς τοῦ ἐλαιοκάρπου τὸ ἐφετεῖον Κερκύρας δύναται ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις προσδιορισμοῦ μεριδίων, ὡς καταστραφείσης τῆς συγκομιδῆς. Τὸ ἐφετεῖον ἀποφαίνεται αἰτήσει τῆς πλειονοψηφίας τῶν δημοτικῶν συμβουλίων τῶν ἐπαρχιῶν Ὄρους, Μέσης καὶ τῶν παρευρισκομένων νησιδίων, δι’ αἰτήσεως ἐκδιδομένης εἰς τὸν δήμαρχον Κερκυραίων καὶ μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τοῦ δήμου Κερκύρας.» Ἔχομεν καὶ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς. «Αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται μετὰ τὴν 5 Νοεμβρίου ἑκάστου ἔτους.»

§67ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Τὸ 2 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τῆς κυβερνήσεως προσδιορίζει ὡς χρόνον τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ ἐλαιοκάρπου τὴν 20 Ὀκτωβρίου· ἀλλ’ ἐπειδὴ μέχρις ἐκείνης τῆς ἐποχῆς δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένος ὁ καρπὸς ἀπὸ τὴν νόσον, δίδεται τὸ δικαίωμα τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐκτιμήσεως. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ «ἐν περιπτώσει παντελοῦς φθορᾶς τοῦ ἐλαιοκάρπου τὸ ἐφετεῖον Κερκύρας δύναται ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει περίστασις προσδιορισμοῦ μεριδίων, ὡς καταστραφείσης τῆς συγκομιδῆς κτλ.» Ἡ ἐπιτροπὴ ἔπρεπε καταλληλότερον ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν διάταξιν ταύτην διὰ τῆς ἑξῆς· «Αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται μετὰ τὴν 5 Νοεμβρίου ἑκάστου ἔτους» καὶ τοῦτο διότι ἐθεώρησεν ὅτι πολλάκις δύναται νὰ συμβῇ περίστασις τῆς φθορᾶς τοῦ ἐλαιοκάρπου καὶ μετὰ τὴν 20 Νοεμβρίου, καὶ ἑπομένως ἤθελον ἐπισυμβῆ τόσαι διαδικασίαι, τόσαι περιπλοκαὶ, ἃς ἀποφεύγομεν προσδιορίζοντες ὡς ἀρχὴν ἐκτιμήσεως τὴν 5 Νοεμβρίου, διότι μέχρι τότε εἶναι ἐξησφαλισμένος ὁ καρπὸς ἀπὸ τῆς φθορᾶς. Καὶ ὅταν ἀρχίσουν ἀπὸ τὴν 5 Νοεμβρίου θέλουν ἐξακολουθήσει εἰς συλλογὴν μέχρι τῆς 17 καὶ 20 διότι, αἱ ἐκτιμήσεις δὲν δύνανται νὰ γείνουν εἰς μίαν ἡμέραν. Τὸ ὑπουργεῖον θεωρεῖ τῷ ὄντι, ὅτι ἡ χρῆσις τῆς ἐπιτροπῆς συμβιβάζεται πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἀγροδοτῶν καὶ τὸ συμφέρον τῶν ἀγροληπτῶν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην παραδεχόμεθα αὐτὴν τὴν γνώμην.

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Χθὲς, κύριοι, ἀνέγνωσα διάφορα ἔγγραφα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ὅτι ὁ ἐλαιοκαρπὸς οὐδόλως εἶναι ἐξησφαλισμένος μέχρι τῆς 5 Νοεμβρίου. Τὸ προϊόν τοῦτο ὑφίσταται διαφόρους ἀσθενείας ὡς ἐκ τῶν μεταβολῶν τῆς ἀτμοσφαίρας, πολλάκις δὲ αὐταὶ αἱ ἀσθένειαι αἱ ὁποῖαι προσβάλλουσι τὸν ἐλαιοκαρπὸν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ Ὀκτωβρίου ἀναφαίνονται καὶ ἀναπτύσσονται μετὰ τὴν 15 Νοεμβρίου. Ἀπόδειξις εἶναι τὸ ἐπίσημον ἔγγραφον τῆς Γερουσίας, τὸ ὁποῖον χθὲς σᾶς ἀνέγνωσα καὶ τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ῥητῶς, ὅτι κατὰ τὸ 1851 ἢ 52, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἠναγκάσθη ἡ κυβέρνησις ἐκείνη ν’ ἀναβάλῃ δὶς τὴν ἐκτίμησιν, διότι τῳόντι ἡ ἀσθένεια ἀνεφάνη τότε βραδύτερον τοῦ συνήθους καὶ ἔτι βραδύτερον ἀνεπτύχθη, ὅπως δὲ ἐξασφαλίσῃ τοὺς δυστυχεῖς ἀγρολήπτας ἀπὸ τὰ μερίδια, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐπιβαρύνει αὐτοὺς ἀδίκως, ὄχι μόνον ἀνέστειλεν ἀλλὰ καὶ κατήργησε μετὰ ταῦτα τὰς ἐκτιμήσεις ἀπαλλάξασα αὐτοὺς τῆς πληρωμῆς μεριδίων, διότι ἀφοῦ παρῆλθεν ἡ προθεσμία τῆς δευτέρας ἐκείνης ἀναβολῆς, ἀπεδείχθη ὅτι οἱ ἀγρολῆπται ἐσώθησαν ἀπὸ βέβαιον ἐπικείμενον κίνδυνον ὡς ἐκ τῆς παντελοῦς φθορᾶς τοῦ προϊόντος. Ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν καὶ οἱ ἰδιοκτῆται τὸ πάλαι, τὸ ἐνδεχόμενον μιᾶς τοιαύτης ἀσθενείας, καθιέρωσαν ὡς ἡμέραν ἐνάρξεως τῶν ἐκτιμήσεων τὴν ἑορτὴν τοῦ ἁγίου Λουκᾶ, ἤτοι τὴν 18 Ὀκτωβρίου, ἀλλ’ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἀνεπτύσσετο ἀσθένειά τις, κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον συνεμορφοῦντο πάντες μὲ τὴν μεγάλην ἐκκλησίαν, ἡ ὁποία ὡς πρῶτος ἰδιοκτήτης τῆς νήσου ἀνέστελλε ἢ μετεῤῥύθμιζε ἢ κατήργει τὰς ἐκτιμήσεις, ὡς τοῦτο ἀποδεικνύεται καὶ ὑπὸ τῶν συμβολαίων καὶ ἀπὸ ἐθίμων τῆς νήσου ἀπηρχαιωμένων. Τώρα ἡ ἐπιτροπὴ ἡ κατὰ τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν συστηθεῖσα πρὸς σύνταξιν τοῦ καταργουμένου νόμου ἔσχεν ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ ἑπομένως παρεδέχθη τὸ παλαιὸν τοῦτο σύστημα, ἐφ’ οὗ στηρίζονται αἱ συμφωνίαι, τουτέστιν ὥρισε ν’ ἄρχωνται αἱ ἐκτιμήσεις κατὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου, ἀλλ’ ἐν περιπτώσει φθορᾶς τῇ προτάσει τῶν δημοτικῶν συμβουλίων ἢ διοικητικὴ ἀρχὴ, ὅταν ἐπίκειται καταστροφὴ τοῦ ἐλαιοκαρποῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀναστέλλῃ τὰς ἐκτιμήσεις μέχρι τῆς 10 Νοεμβρίου, διότι μέχρι τῆς ἐποχῆς ταύτης ἐσκέφθη, ὅτι ἀσφαλίζεται ὁ ἐλαιοκαρπὸς τῆς νήσου. Ἡ σημερινὴ ὅμως ἐπιτροπὴ, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν οἱ βουλευταὶ τῆς πόλεως Κερκύρας, διὰ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλουσιν, ἀφαιροῦν τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν ἀναστολὴν τῶν ἐκτιμήσεων. Ἡμεῖς ἐξανιστάμεθα κατὰ τῆς ἀδικίας ταύτης δι’ ἧς καταστρέφεται παλαιὸν ἔθιμον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὰς βάσεις τῶν συμβολαίων. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς σημερινῆς Βουλῆς νομίζει, ὅτι ἐξασφαλίζει τὰ δικαιώματα ἀμφοτέρων καὶ ὅτι καθησυχάζει ἑπομένως τὴν μερίδα τῶν ἀγροληπτῶν, ἐὰν ὁρίσῃ ὡς ἡμέραν ἐκτιμήσεως τὴν 5 Νοεμβρίου, καὶ ἀπαγορευθῇ ἡ ἀναστολὴ αὐτῶν λόγῳ θεομηνίας. Ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ πραγματικὰ παράπονα τῶν ἀγροληπτῶν, πρέπει νὰ ὁρίσῃ ὡς ἡμέραν ἐνάρξεως τῶν ἐκτιμήσεων τοὐλάχιστον τὴν 10 Νοεμβρίου, ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ κυβερνήσεις ἐθεώρησαν, ὅτι ὁ ἐλαιοκαρπὸς εἶναι ἤδη ἐξησφαλισμένος ἢ κεῖται σεσηπὼς ἐπὶ τῆς γῆς, διότι δὲν πρόκειται νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοὺς ἀγρολήπτας ἐκ τῆς θεομηνίας μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς φυσικῆς φθορᾶς τοῦ καρποῦ, ἥτις δὲν ὑπάγεται παντελῶς εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς θεομηνίας. Διὰ τοῦτο προτείνω, ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ, ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ μέρος αὐτὸ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ παλαιοῦ νόμου «πλὴν ἂν κτλ.» μέχρι τέλους, νὰ παραδεχθῇ δὲ πρὸς θεραπείαν τοῦ ἐντεῦθεν ἐπιγινομένου κακοῦ ἀντὶ τῆς 5 Νοεμβρίου τὴν 10, ὡς ἡμέραν ἐνάρξεως τῶν ἐκτιμήσεων, ἄλλως νὰ διατηρηθῇ τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ παλαιοῦ νόμου, ὡς ἔχει.

§69ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας ἐσκέφθημεν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου τῆς φθορᾶς. Εἶναι ἴσως ἄνευ δισταγμοῦ τὸ δυσκολώτερον μέρος τοῦ νόμου καὶ εἶναι καλὸν νὰ προσέξητε ἵνα τὸ λύσωμεν πρὸς τὸ συμφέρον τῶν δύω μερῶν. Βλέπετε, ὅτι ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν νομάρχην ν’ ἀναστέλλῃ τὰς ἐκτιμήσεις ἕως τὴν δεκάτην Νοεμβρίου. Κατ’ ἐξαίρεσιν ὁ νομάρχης ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα, δικαίωμα σημαντικὸν, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται εἰς ἕνα ὑπάλληλον, ν’ ἀναστέλλῃ τὰς ἐκτιμήσεις, διότι βλέπει τὸν καρπὸν ἀσθενῆ. Ἡ ἐξαίρεσις αὕτη ἔγεινε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς κατόπιν κανών· ἐνῷ πάντοτε διὰ τοῦ νόμου αἱ ἐκτιμήσεις ἤρχοντο τὴν 20 Ὀκτωβρίου, ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς εἶπε ν’ ἀρχίζουν τὴν 5 Ὀκτωβρίου, ὥστε ἐπάνω κάτω τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ νόμου ἔκαμε κανόνα καὶ λέγω πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ γεωργοῦ. Τώρα βλέπετε, ὅτι ὅλον τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν πρέπῃ ἀπὸ τὴν 5 Νοεμβρίου ἢ ἀπὸ τὴν 10 ν’ ἀρχίσουν αἱ ἐκτιμήσεις. Εἰς τὴν Κέρκυραν λέγεται, ὅτι τότε εἶναι ἐξησφαλισμένος ὁ ἐλαιόκαρπος, ὅταν φθάσῃ ἡ ἑορτὴ τῶν Ταξιαρχῶν. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπου παρευρέθημεν μὲ τὸν κύριον Κωνσταντᾶν, ἐσυζητήσαμεν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον· ὁ κύριος Μεταξᾶς ἐπρότεινε νὰ βραδύνωμεν τὴν ἐκτίμησιν καὶ οὕτω ν’ ἀποφύγωμεν ὅλον τὸ σύστημα τοῦ νόμου τοῦ 67, τὸ προβλεπόμενον παρὰ τῶν ἄρθρων 2, 3 καὶ 19 τοῦ αὐτοῦ νόμου. Παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν ταύτην ὁ κ. Ῥωμαῖος· ἀλλ’ ἐνῷ ὁ κ. Μεταξᾶς ἐπρότεινε ν’ ἀρχίζουν αἱ ἐκτιμήσεις ἀπὸ τὴν 1 Νοεμβρίου, ὁ κ. Ῥωμαῖος ἐπρότεινε τὴν 10 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς καὶ ἐγὼ ἐπέμενα εἰς τὴν 1 Νοεμβρίου, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ ἔκοψε τὸ κακὸν εἰς τὸ μέσον καὶ προσδιώρισε τὴν 5 Νοεμβρίου. Κύριοι, στοχάζομαι, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. Μεταξᾶ εἶναι πολὺ ὀρθὴ, διότι ἢ ὁ καρπὸς εἶναι ὑγιὴς ἢ ὄχι· ἐὰν καθὼς χθὲς σᾶς ἔλεγον ἐβλάφθη, αὐτὸ ἤρχισεν ἀπὸ τὸν Ἰούλιον ἢ Αὔγουστον, τὸ κακὸν προώδευσεν εἰς τὸν Σεπτέμβριον, εἰς δὲ τὸν Ὀκτώβριον ἡ νόσος ἔφερε τὰ ἀποτελέσματά της, καὶ τότε ὁ καρπὸς ὁ ἄῤῥωστος πίπτει κατὰ γῆς, ὁ δὲ γεωργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὸν συλλέξῃ ἕως ὅτου φθάσῃ ἡ στιγμὴ τῆς ἐκτιμήσεως, ὅτε θὰ ἔλθῃ ὁ ἰδιοκτήτης καὶ θὰ ἐκτιμήσῃ, ὁ γεωργὸς ἀπεζημιώθη διὰ τοῦ ἤδη καταπεσόντος καὶ συλλεχθέντος καρποῦ. Ὥστε ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ ἐκτιμηθέντος κρεμαμένου καρποῦ, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, θὰ ᾖναι δικαία, ἡ διάταξις αὕτη ἂν γίνῃ δεκτή, ἤθελε μᾶς κάμνει ν’ ἀποφεύγωμεν ὅλας τὰς περιπλοκὰς καὶ τὰς αὐθαιρεσίας, τὰς συγκρούσεις καὶ τὰς αἰτίας διχονοιῶν τοῦ συστήματος τοῦ 1867.

§70Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴπατε, ὅτι ὁ καρπὸς, ἅμα παρέλθῃ ἡ ἡμέρα τῶν Ταξιαρχῶν, ὡριμάζει· δὲν εἶναι καλὸν νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς ὅ,τι εἶναι παραδεδεγμένον διὰ τῆς πείρας τῶν αἰώνων;

§71ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Εἶναι καλὸν νὰ παραδεχθῶμεν πᾶν ὅ,τι νομίζετε, ὅτι θὰ μᾶς συμβιβάσῃ καὶ θὰ μᾶς κάμῃ ν’ ἀγαπώμεθα ὡς ἀδελφοί. Ἐγὼ, κύριοι, εἶμαι ἕτοιμος νὰ παραδεχθῶ μετ’ εὐγνωμοσύνης ὁποιανδήποτε ἀπόφασιν κρίνει δικαίαν ἡ Βουλή. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας καὶ εἰς τοῦτο, ὅτι δηλ. ὅταν λέγωμεν 1 Νοεμβρίου, λέγομεν τοὐλάχιστον ὅλον τὸν Μῆνα, διότι πρόκειται νὰ ἐκτελῶνται πλεῖσται ἐκτιμήσεις, ἀναβαίνουσαι αὗται εἰς τὴν Κέρκυραν περίπου εἰς 80 χιλ.

§72Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι καλή.

§73ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δέχεται ὁ κύριος Κουρκουμέλης τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς; (διάλογοι). Ὁ κύριος Κουρκουμέλης ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπεν, ὅτι ἐὰν πρόκηται νὰ ἐπέλθῃ συνδιαλλαγὴ ἢ ἀγάπη μεταξὺ τῶν μερίδων ἐν τῷ τόπῳ, δέχομαι τὴν ἐπιβολὴν οἱασδήποτε ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐπιβάλλει, ἀλλὰ σκέπτεται καὶ ἀποφασίζει· διότι, ἐὰν πρόκηται νὰ ἀποκτήσῃ ἡ μία μερὶς τὴν ἀγάπην τῆς ἄλλης διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῆς Βουλῆς, ποτὲ ἡ ἀγάπη αὕτη δὲν τελεσφορεῖ (θόρυβος).

§74ΤΙΝΕΣ. Ὁ κύριος Κουρκουμέλης ἐννόησε, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει πράξει τοῦτο διὰ διατάξεως καλῆς, ἥτις νὰ συμβιβάσῃ καὶ τὰ δύο μέρη.

§75ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν Ταξιαρχῶν, ἥτις εἶναι ἡ ὀγδόη τοῦ Νοεμβρίου, θεωρεῖται ὑπὸ τῶν παλαιῶν, ὅτι ἡ ἐσοδία ἐξησφαλίσθη, ὅτι πᾶσα καταστροφὴ τοῦ καρποῦ δὲν δύναται ν’ ἀναφανῇ μετὰ τὴν ἑορτὴν τῶν Ταξιαρχῶν· λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε τὴν πέμπτην, ἐγὼ ἐπρότεινα τὴν δεκάτην, δυνάμεθα λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὸν μέσον ὅρον, μετὰ τὴν ὀγδόην ἡμέραν τοῦ Νοεμβρίου.

§76ΤΙΝΕΣ. Μετὰ τὴν ὀγδόην ἡμέραν ὅλοι τὸ δεχόμεθα.

§77ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Κύριοι, ὅταν λέγετε, ὅτι μετὰ τὴν ὀγδόην ἡμέραν πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐκτίμησις, πρέπει νὰ ἠξεύρετε τί πρόκειται νὰ γίνῃ εἰς τὴν Κέρκυραν· ὡς προεῖπον, ὀγδοήκοντα χιλιάδες ἐκτιμήσεις. Φαντασθῆτε ἕνα οἰκοκύρην, ὅστις ἔχει 200 τεμάχια καὶ θὰ κινήσῃ τὴν 6 Νοεμβρίου· πότε θὰ τὴν τελειώσῃ; μετὰ 10, 15, 20 ἡμέρας· ὥστε ὁποῦ καθ’ αὑτὸ ἡ ἐκτίμησις θὰ τελειώσῃ μετὰ 20 ἡμέρας. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ἐὰν παραδεχθῆτε, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ὀρθοτάτη, τὰ συμφέροντα τῶν γεωργῶν εἶναι παρὰ πολὺ ἐξησφαλισμένα. Ἐγὼ, κύριοι, μαζεύων ἐλαίας, ἠξεύρω ὅλους τοὺς κινδύνους καὶ τὰς ὠφελείας.

§78Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω τί λέγει ὁ βουλευτὴς, διότι εἰμπορεῖ νὰ πνεύσῃ εἷς ἀὴρ σφοδρὸς καὶ νὰ ῥίψῃ τὰς ἐλαίας, καὶ ὁ ἀγρολήπτης νὰ τὰς μαζεύσῃ ὅλας. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ ἐκτίμησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσῃ εἰς μίαν ἡμέραν, διότι ἕκαστος ἀγροδότης ἔχει καὶ 100 καὶ 200 τεμάχια, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐκτιμήσῃ, καὶ αὐτὰ θὰ τὰ ἐκτιμήσῃ εἰς διάστημα 20 καὶ 30 ἡμερῶν. Τί θέλετε λοιπὸν; εἰς ὅλον τὸ διάστημα αὐτὸ νὰ ὑπάρχῃ ἐκτεθειμένη ἡ περιουσία αὐτοῦ; Ἀρκετὰ ἐξασφαλίζονται οἱ χωρικοί, καὶ δὲν εἰμποροῦν νὰ παραπονεθοῦν, ὅταν ὁρίσωμεν τὴν 5 Νοεμβρίου, καὶ ἂν τυχὸν συμβῇ νὰ προέλθῃ ὡς ἐκ τούτου ζημία, αὐτὴ ἀναπληροῦται ἐκ τῶν κατὰ καιροὺς ὠφελειῶν· ἐγὼ δὲν ἔχω συμφέρον, οὔτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς, οὔτε ὑπὲρ τῆς ἄλλης μερίδος, αὐτὸ νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον.

§79Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λυποῦμαι, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔδειξε περὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ πρόκειται, ὅτι προσβάλονται δῆθεν τὰ συμφέροντα τῶν ἀστῶν, ἐνῷ ὤφειλε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἀγροληπτῶν. Ἠξεύρετε, ὅτι ἡ προθεσμία παρετάθη πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἀγροληπτῶν διὰ τὰς ἐνδεχομένας θεομηνίας· εἶναι ἕνας συμψηφισμός, διὰ νὰ ἀποζημιωθῇ ὁ χωρικὸς διὰ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑποστῇ· τοῦτο δὲν τὸ ἔλαβεν ὁ κ. ὑπουργὸς ὑπ’ ὄψιν. Προκειμένου λοιπὸν περὶ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνδεχόμενον, καὶ εἶναι φυσικὴ περίστασις αὐτή, τὸ ν’ ἀπολέσῃ ἐντελῶς τὸν καρπὸν ὁ ἀγρολήπτης, καὶ μολοντοῦτο νὰ ᾖναι ὑπόχρεως νὰ ἀποδώσῃ τὸ ὀφειλόμενον μερίδιον. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον ν’ ἀποδεχθῆτε μίαν πρότασιν μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ ἀγροδότου ἢ ὑπὲρ τοῦ ἀγρολήπτου, ἀφοῦ μάλιστα ὁ κ. Κουρκουμέλης, τὸν ὁποῖον ἐκτιμῶ πολὺ, ἠκούσατε τί σᾶς λέγει εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, καὶ ἴδατε μὲ πόσην μετριότητα προσηνέχθη. Νομίζω λοιπόν, ὅτι δὲν εἶναι παντάπασι πρέπον καὶ δίκαιον ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἰδέαν του, ἀφοῦ καὶ οἱ ἴδιοι βουλευταὶ δὲν ἐπιμένουν, διότι πρὸ πολλοῦ ἐπιθυμοῦμεν νὰ δώσωμεν ἓν τέλος εἰς τὸ ζήτημα αὐτό.

§80Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Κύριοι, ἡ θεομηνία εἶναι κακόν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γίνῃ κατὰ περιόδους, ἐκτὸς δὲ τούτου εἶναί τι τὸ ὁποῖον δύναται ὁ νόμος νὰ προλάβῃ· δὲν θεωρῶ ὅμως δίκαιον νὰ καθιερώσωμεν μίαν ἀρχὴν, καὶ ὡς ἐκ τούτου νὰ παρατείνωμεν τὴν προθεσμίαν, καὶ ἂν ἐπροστάτευσα ὡς μέλος τῆς κυβερνήσεως τοὺς ἀστοὺς, εἶχον καθῆκον, ὤφειλον νὰ τοὺς ὑποστηρίξω, διότι αὐτὸ μοὶ ὑπηγόρευεν ἡ συνείδησίς μου· καὶ ἂν εἰς ἄλλην περίστασιν ἔχουν δίκαιον οἱ χωρικοί, μὴ ἀμφιβάλλετε ὅτι θὰ πράξω τὸ αὐτὸ καὶ ὡς ὑπουργὸς καὶ ὡς βουλευτής. Εἶχε λοιπὸν ἄδικον ὁ κ. βουλευτὴς νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ ἐκ προθέσεως πράττω τοῦτο, διότι τὰ αἰσθήματά μου ὑπάρχουν πολὺ γνωστὰ, ὄχι μόνον εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Πανελλήνιον.

§81Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ μᾶς εἴπητε ποίαν ἰδέαν ἔχετε εἰς περίστασιν καθ’ ἣν γίνῃ θεομηνία.

§82ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπεθυμούσαμεν νὰ ἀκούσωμεν τὴν κυβέρνησιν τί ἐννοεῖ.

§83Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν τὴν ἐξαιρεῖ τὴν θεομηνίαν;

§84Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Διηυκρινίσθη αὐτὸ τὸ ζήτημα· ὅταν λέγετε ὅτι εἶναι χωριστὸν τὸ περὶ θεομηνίας, τότε δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε. Λοιπόν, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, πρέπει νὰ σαφηνισθῇ τὸ πρᾶγμα, νὰ θεωρήσωμεν τὴν θεομηνίαν ὡς ἐξαιρετικὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν λύονται αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ ἀγρολήπτου, καὶ τότε δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης. Ὅταν θέλωμεν λοιπὸν νὰ στηριχθῶμεν εἰς τὸν νόμον, δὲν πρέπει νὰ λέγωμεν ἔπεα πτερόεντα.

§85ΣΙΜΟΣ. Τί θὰ γείνῃ, ἐὰν ἡ θεομηνία ἐπέλθῃ τὴν ἐννάτην τοῦ Νοεμβρίου.

§86Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αὐτὸ ἠρώτησα καὶ ἐγώ· ἐγὼ ἠννόησα, ὅτι ἐντὸς τῆς προθεσμίας αὐτῆς ὅ,τι καὶ ἂν συμβῇ, αὐτὸ καταλογίζεται ὑπὲρ τοῦ ἀγρολήπτου· μετὰ τὴν προθεσμίαν ὅ,τι συμβῇ, αὐτὸ πλέον δὲν καταλογίζεται πρὸς ὄφελός του· ἕνεκα τούτου, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποκρούσητε μίαν προθεσμίαν τοσοῦτον εὐτελῆ τριῶν ἡμερῶν, ἀπέναντι αὐτῆς τῆς μεγάλης ζημίας, ἥτις ἐνδέχεται νὰ συμβῇ. Αὐτὸ ἠθέλησα νὰ παρατηρήσω· εἶναι τόσῳ δίκαιον λέγω, ὥστε δὲν ἐπιδέχεται ἀντίῤῥησιν. Δὲν πρόκειται περὶ αἰσθημάτων, κύριοι· τὰ αἰσθήματα εἶναι ὅλως διόλου ἄσχετα μὲ τοὺς συλλογισμούς· τί εἶναι καθεὶς τὸ ἠξεύρομεν· ἀλλὰ ἐδῶ δὲν ἐξετάζομεν τὰ αἰσθήματα τὸν, νοῦν καὶ τὴν καρδίαν, ἐδῶ ἐξετάζονται οἱ λόγοι, τί προτείνει τις καὶ ἂν ᾖναι λογικὸν καὶ σύμφωνον μὲ τὰ πράγματα. Ἐγὼ ἔκαμα πράγματι τόσῳ ἀδιαφειλονίκητον καὶ ἀναγκαίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ ἀντικρούσῃ, ἀφοῦ ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κερκύρας μᾶς λέγει, ὅτι πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ τοὺς συμβιβάσωμεν, καὶ θέλει φανῆ εὔκολος νὰ δεχθῇ οἱανδήποτε τοιαύτην πρότασιν.

§87ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Δύο λέξεις, κύριοι, μόνον. Τὸ ἄρθρον περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται συνοδεύεται μὲ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου, τὸν ὁποῖον μετεῤῥύθμισαν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀναφέρει τὴν θεομηνίαν. Ἡμεῖς, κύριοι, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ἀπηλείψαμεν τὸ ἄρθρον 19 διὰ δύο λόγους· πρῶτον διότι ἐσκέφθημεν, ὅτι μετὰ τὴν πέμπτην Νοεμβρίου δὲν δύναται πλέον νὰ φθαρῇ ὁ καρπὸς, καὶ ἀπόδειξις, ὅτι καὶ ἐκ τῶν μελῶν τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὰ συμφέροντα τῆς ἐξοχῆς τῆς Κερκύρας τινὲς εἶπον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὁ ἀγρολήπτης συλλέγει τοσοῦτον καρπὸν, ὥστε δύναται, ἐὰν ἀκολούθως φθαρῇ ὁ καρπὸς, νὰ ἀναπληρώσῃ τὸ κέρδος, ὅπερ ἀπολαμβάνει ἐκ τοῦ μέχρι τῆς ἐκτιμήσεως συλλεχθέντος.

§88ΡΩΜΑΙΟΣ. Δὲν εἶπον μέχρι τῆς πέμπτης.

§89ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Καὶ δεύτερον, διότι ὁ σκοπὸς τῆς μεταῤῥυθμίσεως ἦτο εἰς τὸ νὰ καταστήσωμεν τὸν νόμον αὐτὸν ὅσον τὸ δυνατὸν ἁπλούστερον· καὶ ἐπειδὴ εἰς τὸν ἡμέτερον ἀστυκὸν κώδηκα, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐν ἰσχύϊ ἐν Ἑπτανήσῳ, ὑπὸ τὸν τίτλον «περὶ τῶν προσωρινῶν δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων τῶν ἀγροληπτῶν καὶ ἀγροδοτῶν», ἄρθρ. 449, λέγει ῥητῶς «αἱ ὁπωσδήποτε προξενηθεῖσαι ζημίαι εἰς τὰ ἀγροτικὰ κτήματα κτλ.», καὶ ὅσοι εἶναι νομικοὶ ἐννοοῦσι τὴν φράσιν ταύτην, ὅτι πρόκειται περὶ θεομηνίας. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἔχομεν εἰς τὸν ἀστυκὸν κώδηκα τὴν θεομηνίαν· ἐνομίσαμεν ἑπομένως, ὅτι προκειμένου νὰ κάμωμεν ἕνα νόμον εἶναι περιττὸν νὰ συμπεριλάβωμεν εἰς αὐτὸν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ὑφισταμένῃ νομοθεσίᾳ καὶ δι’ αὐτῶν δύνανται νὰ διεκδικήσωσι τὰ δικαιώματά των οἱ ἀγρολῆπται.

§90ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ὁσάκις ἡ θεομηνία ἐπέρχεται μετὰ τὴν ἐκτίμησιν, ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις αὕτη τοῦ κώδηκος περὶ θεομηνίας;

§91ΡΩΜΑΙΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ποτέ.

§92ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο παραδέχεται καὶ τὴν θεομηνίαν.

§93ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν ἡ νομολογία τοῦ δικαστηρίου ἐφήρμοζεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἡ θεομηνία εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἀγρολήπτου, καὶ ἐὰν συμβῇ ἡ θεομηνία μετὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν καρπῶν· διότι, ἐὰν καὶ ἡ νομολογία δὲν τὸ καθιέρωσε, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ; διότι καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ συστήματος τοῦ ἰσχύοντος ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὡς ὑμεῖς τὸ ἐννοεῖτε.

§94ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἐὰν δὲν εἰσέπραξε δὲν πληρόνει· εἶναι καθὼς μία οἰκία, ἥτις ἐνοικιάζεται καὶ ἀπὸ φυσικόν τι συμβὰν καταστρέφεται, δὲν εἶναι ὑπόχρεως τότε ὁ ἐνοικιάσας τὴν οἰκίαν νὰ πληρόνῃ τὸ μίσθωμα μετὰ τὴν καταστροφήν.

§95ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ ἀγροληψιῶν καὶ ἡ ἀγροληψία δὲν εἶναι μίσθωσις.

§96ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἓν εἶδος μισθώσεως.

§97ΡΩΜΑΙΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι εἶναι συγκυριότης.

§98ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Εἶναι μίσθωσις· διότι ὁ ἀγρολήπτης λαμβάνει τὸ κτῆμα καὶ εἶναι ὑπόχρεως νὰ δώσῃ ἓν μέρος τῶν καρπῶν.

§99ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὅπου ὑπάρχει ἔθιμον λέγει ὁ νόμος δὲν τὸ καταργεῖ. Παρακαλῶ νὰ διευκρινισθῇ, κύριε πρόεδρε, τοῦτο διὰ νὰ ἤμεθα ἐν γνώσει, ἐὰν ὁ Ἰόνιος κώδηξ παραδέχεται τὴν θεομηνίαν· ἀκούσατε τί λέγει «Αἱ ὁπωσδήποτε προξενηθεῖσαι ζημίαι εἰς τὸ ἀγροληπτικὸν κτῆμα, ἢ εἰς τοὺς καρπούς, αὐταὶ μένουσι εἰς βάρος τοῦ ἀγρολήπτου· ἐξαιροῦνται τοῦ κανόνος τούτου αἱ ἐκ τακτικῶν ἢ ἐκτάκτων τυχαίων συμβάντων προερχόμεναι ζημίαι, ὡς πρὸς τὰς ὁποίας τηροῦνται αἱ μεταξὺ τῶν μερῶν συνομολογηθεῖσαι συμφωνίαι, ἢ ἐν ἐλλείψει αὐτῶν, αἱ ἐπιτόπιαι συνήθειαι»· καὶ παρακατιών, «ἐκλαμβάνονται ὡς τακτικὰ ἢ τυχαῖα συμβάντα, ἡ χάλαζα, ὁ κεραυνός, ὁ πάγος, ἡ πάχνη καὶ ἄλλα τοιαῦτα», καὶ τοῦτο ἐστὶ θεομηνία. Λοιπὸν ἡ θεομηνία, ἡ ὁποία καθ’ ἡμᾶς, κατὰ τὸν ἰσχύοντα παρ’ ἡμῖν ῥωμαϊκὸν νόμον, δίδει ἀπολύτως τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ μισθώματος, κατὰ τὸν ἰόνιον κώδικα δὲν δίδει τοῦτο ἀπολύτως παρὰ μόνον ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη συμφωνία ἢ ὑπάρχῃ ἔθιμον. Ἐννοεῖτε λοιπόν, ὅτι μόνον ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὑπάρχει συμφωνία μεταξὺ ἀγρολήπτου καὶ ἀγροδότου, τότε νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ἡ θεομηνία; δὲν τὸ πιστεύω. Λοιπὸν φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐὰν δὲν προβλέψωμεν εἰς τὸν σημερινὸν νόμον περὶ τούτου, δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ θεομηνία ὑφίσταται δυνάμει τοῦ Ἰονίου κώδηκος· διότι ὑφίσταται ὑπὸ μόνον τὸν ὅρον, ἐὰν ὑπῆρξε μεταξὺ τῶν μερῶν συμφωνία ἢ ἐὰν ὑπῆρξε ἔθιμον.

§100ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Πρῶτον πρέπει νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς ὅλα τὰ συμβόλαια ἀδιακρίτως, ὅταν πρόκηται περὶ ἀγροληψιῶν, ἐμπεριέχεται αὐτὸς ὁ ὅρος τῆς θεομηνίας, τὸν ὁποῖον κοινῶς οἱ χωρικοὶ ἐκφράζουσι διὰ τῆς ῥήσεως «ἔξω ἀπὸ θεοῦ καὶ ἀπὸ ἀφεντιά.» Θὰ παρατηρήσετε αὐτὴν τὴν ῥῆσιν εἰς ὅλας τὰς συμφωνίας περὶ ἀγροληψιῶν καὶ τὸ ἔθιμον εἶναι τὸ ἑξῆς· ἅμα ἐπέλθῃ μία χάλαζα, ἡ ὁποία νὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν μείωσιν τοῦ καρποῦ, τὸν ὁποῖον ἤθελε δυνηθῆ ὁ ἀγρολήπτης νὰ συλλέξῃ, τὸ ἔθιμον εἶναι, ὅτι ἀναλόγως τοῦ συλλεχθέντος καρποῦ, ὁ ὁποῖος βεβαιοῦται διὰ τοῦ λόγου τοῦ ἀγρολήπτου μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δικαιοῦται ὁ ἀγρολήπτης νὰ λάβῃ τὸ μέρος του. Ἄλλως τε ἡ περὶ θεομηνίας διάταξις τοῦ ἡμετέρου ἀστυκοῦ κώδηκος εἶναι ἀπαραλλάκτως, ὅπως ὑπάρχει εἰς τὸ Ῥωμαϊκὸν Δίκαιον.

§101Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἤμην καὶ ἐγὼ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, μάλιστα ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ζήτημα περὶ θεομηνίας εἶμαι μειοψηφῶν, καὶ ὑποστηρίζω ὅτι ἡ θεομηνία πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ μετὰ τὴν πρώτην Νοεμβρίου. Οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔπεισαν, ἦσαν πολλοί.

§102ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§103Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν ἕνα εἰδικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ δύω τάξεις, καὶ αὐτὸς ὁ εἰδικὸς νόμος ἑπομένως πρέπει πάντοτε νὰ προσεγγίζῃ πρὸς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ ἡμετέρου νόμου. Πρέπει νὰ συμβιβάσωμεν αὐτάς, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ νομοθετήσωμεν, ἀπομακρυνόμενοι ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἐπιεικείας, τὰς ὁποίας ὅλαι αἱ νομοθεσίαι ἀνεγνώρισαν· διότι, ὡς γνωρίζετε, τό Ῥωμαϊκὸν Δίκαιον θεωρεῖται ὡς γραπτὸς νόμος, καὶ ὁσάκις σιωποῦν οἱ κώδηκες, προστρέχομεν εἰς ἐκεῖνο. Λοιπὸν ὁρμώμενος ἐκ τῆς ἀρχῆς, ὅτι πρόκειται νὰ θέσωμεν ἕνα νόμον εἰδικὸν καὶ ὄχι γενικὸν διὰ δύω τάξεις ἀνθρώπων, καὶ νὰ τὰς συμβιβάσωμεν, ἐνόμισα ὅτι πρέπει ὀλιγώτερον νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὰς γενικὰς ἀρχάς. Εὐτυχῶς, καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς θεομηνίας, καὶ ὁ νόμος ὁ ἀστικὸς, τὸν ὁποῖον μᾶς ἀνέγνωσε καὶ παρεξήγησεν ὁ κύριος Παραμυθιώτης, καὶ τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κύριος Σαράβας διὰ τὸ σύντομον δὲν ἐννόησε, καθιεροῖ αὐτὰς τὰς ἀρχάς. Πρώτη ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν παραδέχεται, εἶναι ἡ θεομηνία· ἀπαλλάττει τὸν ἀγρολήπτην, δὲν ὀφείλει νὰ δώσῃ κανὲν μίσθωμα, καὶ μάλιστα εἰς τὰς σχέσεις τὰς κερκυραϊκὰς, ὅπου δὲν ὑπάρχει καθαρὰ ἀγροληψία, δηλ. μίσθωσις, ἀλλ’ ὑπάρχει μία ἑταιρία, μία συντροφία μεταξὺ τοῦ ἀγρολήπτου καὶ ἀγροδότου· ἑπομένως ἡ συντροφία ὅλη πρέπει νὰ μετέχῃ τοῦ κινδύνου. Ἐὰν κάμωμεν ἑταιρίαν, καὶ εἰς τὴν μεταφορὰν ἑνὸς φορτίου ναυαγήσῃ τὸ πλοῖον, δὲν πρέπει ἡ ζημία νὰ πέσῃ ὅλη εἰς τὸν ἕνα σύντροφον καὶ ὄχι εἰς τὸν ἄλλον. Τὸ ἐκεῖ ἰσχύον δίκαιον καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν πρῶτον ποῖαι εἶναι αἱ ζημίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τὸν ἀγρολήπτην. «Αἱ ὁπωσδήποτε προξενηθεῖσαι ζημίαι ...........» Λοιπὸν ὁ ἀστικὸς νόμος, ὁ Κερκυραϊκὸς, ἐξαιρεῖ τὴν θεομηνίαν.

§104ΖΕΡΒΑΣ. Μὰ δὲν εἶναι ἔτσι.

§105Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μὰ ἐμένα θὰ εἰπῆτε ὅτι δὲν εἶναι ἔτσι!

§106ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κανὼν καταστρέφει τὴν ἐξαίρεσιν.

§107Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἄλλος πάλιν. Μὰ δὲν ἠξεύρετε, ὅτι ὁ νομοθέτης ὑποχρεώνει γενικῶς πρῶτον διὰ τὰς ζημίας, ἔπειτα λέγει δὲν ὑποχρεώνει δι’ αὐτὰς τὰς ζημίας· λέγει αἱ ὁπωσδήποτε προξενηθεῖσαι ζημίαι ἀφορῶσι τὸν ἀγρολήπτην, ἐξαιροῦνται, λέγει, αἱ ἐκ τῶν τακτικῶν ἢ ἐκτάκτων τυχαίων συμβάντων. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καὶ ὁ νόμος ὁ Κερκυραϊκὸς εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν νόμον τὸν ἰδικόν μας καὶ μὲ τὸ Ῥωμαϊκὸν Δίκαιον, ὅτι ἡ θεομηνία ἀπαλλάττει τὸν ἀγρολήπτην, καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἐναντία συμφωνία, τότε ἐγὼ πληρόνω. Τὸ δημόσιον καθ’ ἡμέραν κάμνει ἐνοικιάσεις καὶ λέγει, ὅτι οἱ τυχαῖοι κίνδυνοι μὲ ἀπαλλάττουν, ὁ ἐκμισθωτὴς ὀφείλει νὰ μοὶ δώσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσόν. Ἡ συμφωνία αὕτη συγχωρεῖται κατὰ τὸ Ῥωμαϊκὸν δίκαιον. Τώρα, κύριοι, βλέπετε, ὅτι καὶ ὁ νόμος ὁ ἀρχικὸς τῆς Κερκύρας εἶναι σύμφωνος μὲ τὸ Ῥωμαϊκὸν δίκαιον· ἑπομένως λοιπὸν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἢ τὸ ζήτημα τῆς θεομηνίας πρέπει νὰ μείνῃ ἀκέραιον καὶ δὲν δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν ἀγρολήπτην ἢ πρέπει νὰ παρατείνωμεν μέχρι τῆς ὀγδόης καὶ μάλιστα τῆς δεκάτης, διότι θεωρῶ, ὅτι καὶ ἀπέναντι τῆς δεκάτης, ἀπέναντι τῶν μεγάλων κινδύνων, τοὺς ὁποίους διατρέχει ὁ ἀγρολήπτης, ὁ ἀγροδότης εὑρίσκεται εἰς καλὴν θέσιν. Γνωμοδοτῶ λοιπὸν νὰ παραδεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει καὶ ἡ θεομηνία πάντοτε νὰ ἰσχύῃ.

§108ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα ὀλίγον περιεπλέχθη, καὶ ἀπὸ πρακτικὸν, ὡς ἦτο εἰς τὴν ἀρχὴν, κινδυνεύει νὰ καταντήσῃ θεωρητικὸν καὶ δυσδιάλυτον. Πρέπει νὰ θέσωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ ἔποψιν· διότι τοιουτοτρόπως δύναται εὐκόλως νὰ συζητηθῇ μεταξὺ τῶν διαμαχομένων, ἂς εἴπω οὕτω, μερῶν. Ποῖον σύστημα ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε ἐν Κερκύρᾳ, καὶ ποῖον διετήρησε τὸ παρελθὸν νομοσχέδιον, ποῖον διετήρησε τὸ προταθὲν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν καὶ ποῖον σύστημα παρηκολούθησεν ἡ ἐπιτροπή; Δυνάμει τοῦ Ἰονίου κώδηκος δὲν προνοεῖται ἡ θεομηνία, περὶ ἧς ὁ λόγος, προνοοῦνται ἄλλα, καὶ αὐτὴ ὅμως προλαμβάνεται ἐμμέσως, διότι παραπέμπεται εἰς τὰ ὑπάρχοντα ἔθιμα, τὰ ὁποῖα καθιέρωσεν ἡ Δυτικὴ, ἡ μεγάλη λεγομένη ἐκκλησία ἐν Κερκύρᾳ καὶ τὰ ὁποῖα διετηρήθησαν ὑπὸ τοῦ κώδηκος. Δυνάμει αὐτῶν ἕκαστος ἀγρολήπτης ἠδύνατο νὰ ἐξασκήσῃ ἐπὶ δικαστηρίοις τὰ δίκαιά του· ἑπομένως ἡ θεομηνία εἶναι ἕν τι παραδεδεγμένον. Ἀλλὰ ἐὰν ᾖναι παραδεδεγμένον, θέλει μοὶ εἴπει τις, πρὸς τί νὰ προνοήσωμεν δι’ ἰδιαιτέρου νόμου; Ἡ ἀνάγκη ἐπέρχεται ἀκαταμάχητος διὰ τὴν ἰδιάζουσαν θέσιν τῆς Κερκύρας· διότι ἂν ὁ ἀγρολήπτης ὑπεχρεοῦτο νὰ ἐξασκήσῃ τὰ δίκαιά του δικαστικῶς ἀπέναντι τοῦ ἀγροδότου, ἔπρεπε νὰ καταβάλῃ πολλάκις ἔξοδα διπλασία τῆς ὀφειλῆς καὶ ἡ πρόνοια ἀπέβαινεν ἀλυσιτελής. Λοιπὸν ἔπρεπε νὰ γείνῃ πρόνοια καὶ αὕτη ἦτο μέχρι τοῦδε καθιερωμένη ἐν Κερκύρᾳ. Τὸ ἐγχώριον συμβούλιον Κερκύρας τῇ ἐπικυρώσει τῆς γερουσίας ἀπεφαίνετο πρῶτον περὶ ἀναβολῆς τῶν ἐκτιμήσεων καὶ ἔπειτα περὶ παντελοῦς ἢ μερικῆς φθορᾶς. Κατὰ τοὺς ἐγχωρίους κανονισμοὺς αἱ ἐκτιμήσεις ἐγίνοντο κατὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου, ἂν ὅμως ὑπῆρχε φόβος περὶ τῆς φθορᾶς, τὸ ἐγχώριον συμβούλιον συνεδρίαζε καὶ ἀπεφαίνετο, ὅτι ἕνεκα τοῦ ἐπικειμένου κινδύνου δὲν πρέπει νὰ γίνουν αἱ ἐκτιμήσεις, ἀλλὰ νὰ ἀναβληθῶσι μέχρι τῆς δεῖνα ἡμέρας. Τοιουτοτρόπως ἀνεστέλλοντο αἱ ἐκτιμήσεις. Ἐπελθούσης τῆς μερικῆς ἢ τῆς παντελοῦς φθορᾶς ἀπεφαίνετο, ὅτι οἱ ἀγρολῆπται δὲν ὑπεχρεοῦντο νὰ πληρώσωσι τὸ μερίδιον, ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ εἰς ἐπιεικῆ καὶ ἔλλογον μέτρον συμφώνως μὲ τὴν ἐπελθοῦσαν φθορὰν καὶ τὴν περιοχὴν εἰς ἣν ἐπεκτείνετο. Τοιουτοτρόπως διὰ μιᾶς πράξεως διοικητικῆς, ἐκδιδομένης συνεπείᾳ τοῦ νόμου, κατέπαυον πολλαὶ ἔριδες καὶ δίκαι, αἵτινες κατερχόμεναι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἤθελον προκαλέσει δαπάνην 2,500,000 δραχμῶν, ἀνερχομένων τῶν μεριδίων εἰς 80,000, ἐν ἄλλοις λόγοις, ὅσον εἶναι τὸ μερίδιον τὸ πληρονόμενον. Ἰδοὺ ἡ αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν ἐλήφθη αὐτὴ ἡ πρόνοια. Ἀλλὰ τοιοῦτον σύστημα, καί τοι κατάλληλον διὰ τὰς εἰδικὰς περιστάσεις τοῦ τόπου, ἔδιδε χώραν εἰς μεγάλα παράπονα ἐν ἐκείνῃ τῇ νήσῳ, καὶ μὲ συγχωρεῖτε, κύριοι, ἂν εἰσέρχωμαι εἰς λεπτομερείας.

§109ΠΟΛΛΟΙ. Σᾶς εὐχαριστοῦμεν μάλιστα, ἐξακολουθήσατε νὰ φωτισθῶμεν.

§110ΣΕΡΒΟΣ. Ἔλεγον λοιπὸν, ὅτι καί τοι τὸ μέτρον ὀρθὸν ἔδιδε χώραν εἰς παράπονα· διότι ἐὰν τὸ ἐγχώριον συμβούλιον ἢ ἡ γερουσία ἐνεπνέετο ἀπὸ διαθέσεις εὐνοϊκὰς ὑπὲρ τῶν χωρικῶν, καὶ ὁσάκις δὲν ὑπῆρχε φόβος, ἀνέβαλλε τὴν ἐκτίμησιν ὑπὲρ τῶν χωρικῶν, ἢ τανάπαλιν, ἂν ἐνεπνέετο ἀπὸ ἐναντίας διαθέσεις καὶ, ὅταν ἀκόμη ἦτο κίνδυνος, ἢ ἐπικείμενος ἢ καὶ πραγματικὸς, ἀπεφαίνετο, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ περίπτωσις τῆς ἀναβολῆς, δὲν ὑπάρχει ἡ περίπτωσις παντελοῦς ἢ μερικῆς συμφορᾶς, καὶ εἴδετε χθὲς εἰς τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κερκύρας κύριος Κωνσταντᾶς, ὅτι ἡ γερουσία κατ’ ἐκεῖνο τὸ ἔτος ἐπέπληξε τὸ ἐγχώριον συμβούλιον, διότι, καί τοι προκειμένου περὶ φθορᾶς ἐλαιοκάρπου, δὲν ἔλαβε τὴν προσήκουσαν πρόνοιαν. Ἐγένετο λοιπὸν ῥῆξις καὶ ῥῆξις παντοτεινὴ μεταξὺ τῶν ἀγροδοτῶν καὶ ἀγροληπτῶν, μεταξὺ ἐγχωρίου συμβουλίου καὶ γερουσίας· καὶ πάντοτε ὑπῆρχεν ἀέναος πόλεμος ἐν τῇ συγκρούσει τῶν ἀμοιβαίων συμφερόντων. Μέχρι τινὸς τὰς ἰδέας ταύτας διετήρησε καὶ ὁ καθιερωθεὶς τὸ παρελθὸν ἔτος νόμος· διότι αὐτὸς ἔδιδεν εἰς τὸν νομάρχην τὸ δικαίωμα νὰ δικάσῃ περὶ ἀναβολῆς τῶν ἐκτιμήσεων, προηγουμένης αἰτήσεως τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, καὶ ἀκολούθως, προηγουμένης παραστάσεως τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, νὰ ἀποφαίνεται τὸ ἐφετεῖον Κερκύρας περὶ τῆς φθορᾶς. Τὸ κακὸν τοῦτο διετηρήθη καὶ ἀπὸ τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον, καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἐὰν τοῦτο παραδεχθῆτε, θέλετε ἔχει τὴν ἐπανάληψιν τῶν αὐτῶν παραπόνων, διότι οἱ ἀγρολῆπται θὰ λέγουν, αἱ ἀρχαὶ δὲν προστατεύουσι τὰ δίκαια παράπονά μας, ἐνῷ ὑπάρχει φόβος περὶ ἀναβολῆς τῶν ἐκτιμήσεων· ἢ τὸ ἐναντίον, θὰ λέγουν οἱ πολῖται μᾶς ἀναβάλλουν τὰς ἐκτιμήσεις ἀδίκως καὶ παραλόγως. Ἐν τοιαύτῃ ὑποθέσει, θὰ ἀναφλέξητε τὸ πῦρ τῆς διχονίας, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει σήμερον, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι τηρουμένου αὐτοῦ τοῦ συστήματος, θέλει ἐξακολουθήσει ζωηρότερον. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ᾖμαι πρόεδρος, ἐσκέφθημεν, ὅτι ἦτο φιλάνθρωπον ἔργον νὰ μὴ διατηρήσωμεν αὐτὴν τὴν διχόνοιαν, ἐνῷ δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν διατάξεις, δι’ ὧν νὰ ἐκλείψουν καὶ δημοτικὰ συμβούλια, καὶ νομάρχης, καὶ ἐφετεῖον. Παραδεχθείσης τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἦλθον εἰς συνεννόησιν δύο τῶν ἀντιπροσώπων Κερκύρας, πόλεως καὶ ἐξοχῆς, καὶ ἐνῷ εἶπον, ὅτι τὸ μέτρον εἶναι σωτήριον, ἠμφισβήτησαν μόνον ὡς πρὸς τὸν χρόνον, διότι ὁ μὲν εἷς ἔλεγεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὡς ὅρος ἡ πρώτη Νοεμβρίου, ὁ δὲ, ἡ δεκάτη· ἡ πλειοψηφία ἐπροτίμησε τὴν 5 Νοεμβρίου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ συνετάχθη ἡ τροπολογία. Πρόκειται λοιπὸν ἢ νὰ διατηρήσωμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιέρωσεν ὁ παρελθὼν νόμος, ἢ νὰ παραδεχθῶμεν ἄλλο; Ἐγὼ πρεσβεύω, ὅτι πρέπει νὰ καταργήσωμεν τὸ πρῶτον σύστημα τῆς θεομηνίας ὑπὸ ὅρους δικαίους, καὶ παραδέχομαι σύστημα, τὸ ὁποῖον ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον νὰ προσβάλῃ τὰ συμφέροντα ἀμφοτέρων τῶν μερῶν. Παρετηρήθη, ὅτι εἰς τὴν 5, ἢ τὴν 8 Νοεμβρίου λαμβάνει χώραν ἡ ἀπώλεια τοῦ προϊόντος· ὅτε λοιπὸν αἱ ἐκτιμήσεις ἤρχοντο κατὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου, τὸ στάδιον ἀπὸ τῆς ἡμετέρας μέχρι τῆς 5 Νοεμβρίου ἦτο στάδιον φθορᾶς. Κατὰ τὰ ἔθιμα ὁ ἀγρολήπτης ἀπολαμβάνει ὅλον τὸν πίπτοντα καρπὸν μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐκτιμήσεως. Εἴπομεν λοιπὸν, ὅτι ἂν ὁ καρπὸς φθείρεται καὶ ἀφανίζεται μέχρι τῆς 5, ἢ 10 Νοεμβρίου, ὅτε ἐπερχομένου τοῦ ψύχους δύσκολον ἢ ἀπίθανον εἶναι νὰ ὑποφέρῃ πλέον, καὶ ἐὰν ὑποφέρῃ ἕως ἐκεῖ, σχεδὸν ὅλος εἶναι πεσμένος κατὰ γῆς, πρέπει ἀναγκαίως νὰ λάβωμεν ὡς ὅριον τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκτιμήσεων τὴν 5, ἢ 10 Νοεμβρίου, διότι τότε ὁ καρπὸς θὰ ᾖναι ἀβλαβὴς καὶ θὰ διατηρηθῇ, καὶ ἑπομένως ὁ ἀγρολήπτης εἶναι ἀσφαλὴς, διότι θὰ συνάξῃ προϊὸν ὑγιὲς τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τοὺς κόπους του, καὶ νὰ δυνηθῇ ν’ ἀποδώσῃ καὶ τὸ μερίδιον. Ἐὰν τὸ προϊὸν ᾖναι ἐφθαρμένον, αὐτὸς πρῶτον μὲν θὰ ἔχῃ ἀπολαυὴν ὅλον τὸν πεπτωκότα καρπὸν, καὶ θέλει τοῦ ἀπομείνει κἄτι τι, ὥστε νὰ δυνηθῇ ν’ ἀποδώσῃ τὸ μικρὸν μερίδιον. Παρετηρήθη προσέτι, ὅτι τὸ ἐξαιρετικὸν γεγονὸς τῆς φθορᾶς συμβαίνει ἀνὰ 10 ἢ 15 ἔτη ὥστε καὶ ἂν σπανίως ἐπιφέρωμεν μικρὰν ζημίαν τῷ ἀγρολήπτῃ, ἔχομεν ὅμως τὸ μέγα πλεονέκτημα νὰ καταπαύσωμεν τὰς διενέξεις τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, καὶ τὰς ἐπεμβάσεις τοῦ νομάρχου καὶ τοῦ ἐφετείου. Ἔχομεν λοιπὸν ἓν σημεῖον ἀσφαλὲς, τὸ ὁποῖον ἱκανοποιεῖ τὰ δικαιώματα τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, καὶ δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ἔχωμεν μίαν βάσιν στερεὰν, βεβαίαν, ἀπομακρύνουσαν τοὺς σπαραγμοὺς τοῦ παρελθόντος. Ἕνεκα τούτου ἡμεῖς διεγράψαμεν ἐκεῖνα τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ἀποκλείουσι τὴν θεομηνίαν καὶ τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐκτιμήσεων. Τούτων ἕνεκεν, ἐνῷ τὸν πίπτοντα καρπὸν πρὸ τῆς 5, ἢ τῆς 10 τὸν ἀπεδώκαμεν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν ἀγρολήπτην, ἀπεδώκαμεν εἰς τὸν ἀγροδότην τὸν ἀπομένοντα, ὅπως ἐπὶ αὐτοῦ μόνον δηλαδὴ λάβῃ τὸ μερίδιόν του. Ἡ ἐπιτροπὴ σταθμίσασα τὰ πράγματα τοιουτοτρόπως ἐνόμιζεν, ὅτι εὗρεν ἕν τι, τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ, διὰ νὰ ἀποφύγῃ πολλὰς ἀμφιβολίας καὶ πολλὰς ἔριδας. Ὡς πρὸς τὸν χρόνον ὅμως, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς παρεδέχθη τὴν 5 Νοεμβρίου· ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ ψηφοφορήσω ὡς πρόεδρος, ἀφοῦ εἶδον τὴν πλειοψηφίαν μορφωμένην. Πιστεύσατε ὅμως, ὅτι ἐὰν ἀντὶ τῆς 5 παραδεχθῆτε τὴν 8, δὲν θέλετε κάμει ἄδικον. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἰδέαι καὶ αἱ παρατηρήσεις μου, τὰς ὁποίας εἶχον νὰ ὑποβάλω.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κάλλιστα, κύριοι, ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα ὁ ἔντιμος προαγορεύσας· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔκαμε τὸ λάθος νὰ συγχύσῃ καὶ νὰ θεωρήσῃ ὡς μίαν, δύο περιστάσεις φθορᾶς, τὴν φθορὰν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐπαπειλεῖται ὁ ἐλαιόκαρπος πρὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐκτιμήσεως, καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Κουρκουμέλη, θεωρεῖται ἐξησφαλισμένος μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου, καὶ τὴν φθορὰν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐνδέχεται νὰ προέλθῃ μετὰ ταῦτα εἰς οἱανδήποτε ὥραν τοῦ ἔτους ἀπὸ ἔκτακτα γεγονότα, ἀπὸ χάλαζαν δηλ., ἀπὸ βιαίου ἀνέμου, ἀπὸ πλημμύραν καὶ ἀπὸ τόσα ἄλλα πράγματα. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν πρώτην φθορὰν, εἴδατε, ὅτι ὁ παλαιὸς νόμος παρεδέχετο τὸ ἀρχαῖον σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν εἰς Κέρκυραν, τὸ σύστημα δηλαδὴ τοῦ νὰ ἄρχωνται αἱ ἐκτιμήσεις τὴν 20 Ὀκτωβρίου, διότι ἐνόμιζεν, ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς αὐτῆς κατὰ γενικὸν κανόνα καὶ συνήθῃ εἶναι ἐξησφαλισμένος ὁ καρπὸς, ἀλλὰ περιεῖχε διάταξιν καθ’ ἣν, ἐὰν συνέβαινεν ἕνεκα ἐκτάκτων περιστάσεων νὰ μὴ θεωρῆται ἐξησφαλισμένος ὁ καρπὸς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, ὁ νομάρχης εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκτίμησιν μέχρι τῆς 10 Νοεμβρίου, ἤτοι κατόπιν τῆς ἑορτῆς τῶν Ταξιαρχῶν, διότι ἅμα παρέλθῃ ἡ ἑορτὴ αὕτη, ὁ καρπὸς θεωρεῖται ἐξησφαλισμένος. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δύναται νὰ λείψῃ ἡ διάταξις αὕτη, ἐὰν παραδεχθῶμεν νὰ ἀρχίζουν αἱ ἐκτιμήσεις τὴν 5 Νοεμβρίου, συμφώνως μὲ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς σας. Ἠγέρθη ἀμφισβήτησις, καθὼς ἐνθυμεῖσθε, ὅτι μέχρι τῆς 5 Νοεμβρίου δὲν εἶναι ἐντελῶς ἐξησφαλισμένος ὁ καρπὸς, καὶ σᾶς ἐζητήθη παράτασις τριῶν ἡμερῶν. Αὐτὸ μένει εἰς ὑμᾶς, ἀλλ’ εἴτε σταθῆτε εἰς τὴν 5 Νοεμβρίου, εἴτε δώσητε τὴν τριήμερον παράτασιν, δὲν λύεται τὸ ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν φθορὰν, ἥτις ἐνδέχεται νὰ προέλθῃ ἐκ θεομηνίας καὶ ἐκτάκτων περιστάσεων. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου τῆς ἐκτάκτου φθορᾶς ὁ περσινὸς νόμος εἶχε προβλέψει εἰς τὸ ἄρθρ. 19 (τὸ ἀναγινώσκει) Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ ἓν εἶναι διάφορον τοῦ ἄλλου· ὁ Κ. Παραμυθιώτης λέγει, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ καρποῦ ἡ φθορὰ θεωρεῖται εἰς βάρος τοῦ ἐπικαρπωτοῦ. Τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον, διότι εἰς οὐδεμίαν νομοθεσίαν ὑπάρχει κανονισμένον νὰ πίπτουν τὰ ἀποτελέσματα τῶν θεομηνιῶν εἰς βάρος τῶν μισθωτῶν. Τώρα λοιπὸν ἀνεξαρτήτως τῆς περὶ τούτου ἀποφάσεως, πρέπει κατὰ πρῶτον νὰ σκεφθῶμεν, ἂν πρέπῃ νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἡμέραν ἐνάρξεως τὴν 5 9βρίου ἢ νὰ τὴν παρατείνωμεν μέχρι τῆς ὀγδόης.

§112ΣΙΜΟΣ. Παρελείψατε ὅ,τι εἶπεν ὁ Κ. Σέρβος, ὅ,τι ἐτέθη εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, εἶναι ἓν ἀποτέλεσμα συνδιαλλαγῆς.

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὸ δέχεται αὐτό; Κατὰ τὸν περσινὸν νόμον ὁ Νομάρχης εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀναβάλῃ τὰς ἐκτιμήσεις μέχρι τῆς 10ης 9βρίου, καὶ ὅμως ἐπεφυλάττετο εἰς τοὺς ἀγρολήπτας τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσι τὴν ἀκυρότητα, ἐὰν ἐπήρχετο θεομηνία.

§114ΣΙΜΟΣ. Ἀορίστως;

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, μέχρι 31 Δεκεμβρίου. Καὶ τώρα ἐννοεῖτε σεῖς, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπ’ αὐτούς.

§116ΣΙΜΟΣ. Μὴ νομίζετε, ὅτι εἶναι μικρὰ ἡ προθεσμία μέχρι τῆς 5 9βρίου, νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ Κ. Σέρβος εἶπεν, ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, ἀντὶ τῶν 5 νὰ εἴπωμεν μέχρι τῶν 8.

§117ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, οὔτε μέχρι τῶν 10 ἐὰν εἴπητε δὲν συμφωνῶ νὰ ᾖναι ὑπεύθυνος ὁ ἀγρολήπτης διὰ τὰς θεομηνίας.

§118ΣΕΡΒΟΣ. Τὰ δύο συστήματα εἶναι ἀκέραια καὶ διακρίνονται ἀπ’ ἀλλήλων. Ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων συνάγονται τὰ ἑπόμενα. Πρῶτον θ’ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τοῦ παρελθόντος νόμου, αἱ ἐκτιμήσεις θὰ γίνωνται μετὰ τὴν 20 8βρίου, καὶ τότε ἔχουσι χώραν ὅλαι αἱ διατυπώσεις περὶ ἀναβολῆς, περὶ φθορᾶς καὶ περὶ ἐπεμβάσεως δημοτικῶν καὶ διοικητικῶν ἀρχῶν ὡς ὁρίζει ὁ πρῶτος νόμος.

§119ΚΕΧΑΓΙΑΣ..........

§120ΣΕΡΒΟΣ. Γενικὸς κανὼν ἀπὸ τὴν 20 8βρίου ἄρχονται αἱ ἐκτιμήσεις κατὰ τὸ παρελθὸν σύστημα, ἀλλὰ δίδεται εἰς τὸν Νομάρχην τὸ δικαίωμα ν’ ἀναβάλῃ, ὅπερ συμβαίνει σπανίως. Δεύτερον σύστημα, ἀποκλεισμὸς τῆς θεομηνίας, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται μετὰ τὴν 8ην 9βρίου, ἀποδιδομένου τῷ ἀγρολήπτῃ τοῦ προτέρου πεσόντος κατὰ γῆν προϊόντος. Οἱ θέλοντες τὸ πρῶτον, παραδέχονται τὸν πρῶτον νόμον, οἱ θέλοντες τὸ δεύτερον, παραδέχονται τὴν τροπολογίαν τῆς ἐπιτροπῆς.

§121ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, ἔχομεν τόσην ὥραν, καὶ ὁμιλοῦμεν περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ συζητήσωμεν ποσῶς εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον (θόρυβος).

§122ΤΙΝΕΣ. Προκαλέσατε τὴν ἡσυχίαν, κύριε πρόεδρε.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, διότι παραπονοῦνται οἱ ἄλλοι.

§124ΖΕΡΒΑΣ. Ἡ κυβέρνησις διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου ἐφέρθη πολὺ καλά· ἄφησεν ἓν μέρος ὅπου ἐδίσταζε, χωρὶς νὰ τὸ διορίσῃ ποσῶς. Εἰς τὸ προκείμενον ἄρθρον ἀναφέρεται μόνον .... (θόρυβος) καὶ ἀποβλέπει αὐτὸ ἓν συμφέρον τῶν ἀγροληπτῶν διὰ νὰ ἔχουν περισσότερον καιρόν· δὲν ἀναφέρει δὲ ὅτι, ἂν καταστραφῶσι τὰ δένδρα καὶ ὁ καρπὸς, νὰ ᾖναι ὑπεύθυνοι, ὥστε τὸ νομοσχέδιον ἄφησε τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ξεχωριστήν· διότι, κύριοι, ἀφοῦ δὲν ἀναφέρεται θεομηνία εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν ἡ περίπτωσις ἀφίνεται εἰς τὸν κοινὸν νόμον καὶ τὴν συνείδησιν τοῦ ἀνθρώπου. Εἶναι εἰς τὸν γενικὸν κανόνα, οὐκ ἂν λάβοις παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος. Πῶς ἐπέρχεται ἡ ἐκτίμησις καὶ μετ’ αὐτὴν μία καταστροφή; τί θέλετε νὰ λάβετε πλέον; ἡ θεομηνία δὲν εἶναι οὔτε εἰς τὸ χέρι τοῦ ἑνὸς, οὔτε εἰς τὸ χέρι τοῦ ἄλλου. Λοιπὸν εἰς πᾶσαν ζημίαν, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ ἀνωτέραν δύναμιν, τὴν ὁποίαν οὔτε νοῦς, οὔτε χεὶρ ἀνθρώπου δύναται νὰ τὴν προλάβῃ, δὲν εἶναι ὑπόχρεως ὁ ἄλλος. Ἔπειτα καὶ ἡμεῖς, κύριοι, ἐνοικιάζομεν τοὺς ἀγρούς μας καὶ ἐπέρχεται ἓν ἔτος ἄφορον, δὲν τοὺς πέρνομεν τίποτε. Ἀφήσατε λοιπὸν τὴν διάταξιν, ὅπως εἶναι, καὶ τὸ περὶ θεομηνίας ζήτημα νὰ μείνῃ, ὅπως ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ πράγματα τοῦ κόσμου. Ἢ ἂν θέλετε, ἐπειδὴ ὑπάρχει ἓν εἶδος καρποῦ ὅπου διαρκεῖ ἐπὶ πολὺ, ἠμποροῦμεν νὰ προσδιορίσωμεν μίαν ἐποχὴν ἕως πότε νὰ ληφθῇ, ἀλλὰ θεομηνία θὰ εἰπῇ ἐπαισθητὴ ζημία, ὥστε καὶ αὐτὸ εἶναι περιττόν.

§125ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Ζέρβα, ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον ὑπουργὸς ἐρωτηθεὶς περὶ τῆς περιστάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἐπέλθει ἡ θεομηνία, δὲν μᾶς ἔδωκε καμμίαν ἀπάντησιν. Κύριε ὑπουργὲ τῆς δικαιοσύνης, ἐπιθυμῶ νὰ δοθῇ ἡ ἀκόλουθος ἐξήγησις. Εἰς τὸν νόμον δὲν ἀναφέρεται ῥητῶς ἡ περίπτωσις τῆς θεομηνίας εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν μετὰ τὰς ἐκτιμήσεις, αἵτινες ἤθελον λάβει χώραν, ἤθελεν ἐπέλθει θεομηνία τις, αὐτὴ ὑπάγεται εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, εἴτε τοῦ Ἰονίου κώδικος εἴτε τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου, αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν θέλομεν.

§126ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς δικαιοσύνης). Ὁτιδήποτε καὶ ἂν εἶπεν ἰδιαιτέρως, αὐτὴ ἡ ἐξήγησις καμμίαν ἰσχὺν δὲν ἔχει (θόρυβος). Δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μία πηγὴ (θόρυβος), οὐδέποτε ὅμως ὑποχρεωτικὴ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτὸ ἀπαντῶ. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ περὶ τοῦ ἄρθρου 2, τὸ δεύτερον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον προσδιορίζει τὴν 5 Νοεμβρίου, προβλέπει τὰς περιπτώσεις, περὶ τῶν ὁποίων ἐπραγματεύθη τὸ 2 καὶ 3 ἄρθρον τοῦ παλαιοῦ νόμου, ἔχει τὴν περίστασιν τῆς ἐκ νόσου φθορᾶς τοῦ καρποῦ.

§127ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. ... (θόρυβος).

§128ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ παλαιὸς νόμος εἶχε τὴν διάκρισιν περιωρισμένην περὶ τῆς περιπτώσεως τῆς θεομηνίας ἐν ἄρθρῳ 19 διότι ὁ παλαιὸς νόμος ἐθεώρησεν ὅτι αἱ ἐλαῖαι δὲν μαδῶνται, ἀλλ’ ἀφίνονται ἐπὶ τῶν δένδρων καὶ μαζεύονται, ὅταν καταπίπτουν· ἑπομένως δὲν ἠθέλησε νὰ ἀφήσῃ τὸν ἀγροδότην ἐκτεθειμένον ἐφ’ ὅλον τὸ ἔτος εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ καιροῦ. Προσδιώρισε λοιπὸν μίαν προθεσμίαν μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον· αὐταὶ λοιπὸν ὑπάρχουν αἱ διακρίσεις. Τώρα περίσταται ἡ ἑξῆς περίπτωσις· ἔχομεν τὴν νόσον, ἔχομεν τὴν θεομηνίαν· περὶ τῆς νόσου ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας τῆς ἐκτιμήσεως ἀπὸ τῆς 20 Ὀκτωμβρίου μέχρι τῆς 5 Νοεμβρίου ἐξαφανίζεται ὁλοσχερῶς. Ἔρχεται ἑπομένως ἡ ἰδέα τῆς θεομηνίας· οἱ μὲν λέγουσιν, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἐποχὴν τῆς ἐκτιμήσεως τὴν 8 Νοεμβρίου καὶ ἐπειδὴ τὸ τρίτον ἄρθρον ἔχει ὠφελείας πρὸς τοὺς γεωργοὺς, ἑπομένως πρέπει νὰ τοὺς δώσωμεν ἑτέρωθεν καὶ τὰς ζημίας. Ἡ ἄλλη ἰδέα λέγει ὄχι, θέλομεν τὰς 8 ἡμέρας καὶ ὅλα τὰ ἄλλα εἰς βάρος σας (Θόρυβος). Αὐτὰς τὰς ἐξηγήσεις λοιπὸν εἶχον νὰ δώσω εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων ἐπὶ τῆς ἐρωτήσεως, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔκαμε.

§129ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί παραδέχεσθε σεῖς;

§130ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ μᾶς ἐπαναλάβετε τί εἶπεν ὁ μὲν καὶ ὁ δέ.

§131ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι φρονῶ ὅ,τι εἶπον καὶ λέγω ὅτι πρέπει τις, ὅταν νομοθετῇ, νὰ ἀφήσῃ κατὰ μέρος τὰς συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας. Πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ πράγματα καὶ οὐχὶ τὰ ἄτομα. Τοιαύτας ἔχων ἀρχὰς, πρεσβεύω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν περὶ τῶν συμφερόντων ἑκατέρων τῶν μερῶν, ἑπομένως καὶ ἐπιμένω νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ προθεσμία τῶν 8 ἡμερῶν καὶ περιορισθῇ εἰς τὰς 5, καὶ προσδιορίσωμεν καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς θεομηνίας.

§132ΠΟΛΛΟΙ ΕΚΑΤΕΡΩΘΕΝ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι......

§134ΤΙΝΕΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· παραδεχόμεθα τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τὴν τελευταίαν.

§135ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς τὴν ψηφοφορίαν τῆς ἀρχῆς εἴμεθα, κατόπιν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ.

§136ΖΕΡΒΟΣ. Παραδεχόμεθα τὴν ἀρχὴν εἰς τὰς 5 τοῦ μηνὸς ν’ ἀρχίσῃ ἡ ἐκτίμησις καὶ παραταθῇ τὸ δικαίωμα τῆς θεομηνίας μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου.

§137ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Διατυπώσατέ το.

§138ΤΙΝΕΣ. Εἶναι εἰς τὸ ἄρθρον 19 τοῦ παλαιοῦ νόμου.

§139ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ (ἀναγινώσκει). «Αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται τὴν 8ην Νοεμβρίου παντὸς ἔτους, ἀποκλειομένου παντὸς δικαιώματος τῷ ἀγρολήπτῃ ἐν περιπτώσει θεομηνίας.»

§140ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐναντίον τῆς προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ. Θὰ τὸ συζητήσωμεν λοιπόν.

§141ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε (θόρυβος).

§142ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἐγένετο πρὸς συμβιβασμὸν αὐτὴ ἡ πρότασις, ἀφ’ οὗ κατὰ τὴν ἀγόρευσίν τινος τῶν προλαλησάντων ἡ Βουλὴ δὲν παραδέχεται οὔτε τὴν πρώτην, καθ’ ἃ ὑπεστήριξα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, οὔτε τὴν πέμπτην Νοεμβρίου, καθ’ ἃ ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει.

§143ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Θέλετε νὰ νομοθετήσητε ἐναντίον τῆς φύσεως;

§144ΖΕΡΒΑΣ. Διατί μᾶς χασομερᾶτε, κύριε πρόεδρε; Δύω προτάσεις εἶναι, τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τοῦ Παραμυθιώτου. Λοιπὸν θέσατε ἢ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην εἰς ψηφοφορίαν.

§145ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἓν ἐκ τῶν δύω, κύριοι· ἢ θέλετε νὰ παραδεχθῆτε τὴν ὀγδόην Νοεμβρίου καὶ μέχρις ἐκείνης τῆς ἐποχῆς συλλέγει τοσοῦτον καρπὸν ὁ ἀγρολήπτης, ὥστε ἐν περιπτώσει θεομηνίας νὰ πληρώσῃ τὸ μερίδιον, ἢ παραδεχθῆτε τὴν 1ην Νοεμβρίου, καὶ ἀφήσατε τὴν θεομηνίαν, ὡς ὑπάρχει εἰς τὸν Ναυτικὸν Κώδικα, καθ’ ἃ ἐγὼ ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω πρὸς τὸ συμφέρον τῶν τε ἀστῶν καὶ τῶν χωρικῶν· δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ νομοθετήσωμεν εἰδικῶς περὶ θεομηνίας, ἐν ᾧ τὴν θεομηνίαν τὴν ἔχομεν ὄχι μόνον εἰς τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι σᾶς ἀνεγνώσθησαν περὶ ἀγροληψιῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ Ἰονίου Κώδικος, αἱ ὁποῖαι διέπουν τὰς μεταξὺ τῶν ἰδιωτῶν συμβάσεις (διάλογοι).

§146ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζουν ὅτι δίδουν κανένα πλεονέκτημα λίαν σπουδαῖον εἰς τοὺς ἀγρολήπτας, παρατείνοντες τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκτιμήσεως μέχρι τῆς 5 Νοεμβρίου. Μὴ νομίσετε, κύριοι, ὅτι καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἐλιαῖς· οἱ περισσότεροι τῶν βουλευτῶν ἔχουν ἐλιαῖς καὶ γνωρίζουν, ὅτι μέχρι τῆς 5 Νοεμβρίου δὲν πίπτει κἀμμία ἐλιά.

§147ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ἄ! ἄ!

§148ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προσέτι, κύριε πρόεδρε, αἱ πίπτουσαι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἐλαιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δίδουν εἰσόδημα, ἢ καὶ ἂν δώσουν ὀλίγον ἔλαιον, τὸ πλεῖστον εἶναι κακίστης ποιότητος. (θόρυβος). Καὶ περισσότερον ἀκόμη, κ. πρόεδρε. (θόρυβος).... Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Παραμυθιώτου......

§149ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ἄλλος βουλευτὴς εἶναι ὑπογεγραμμένος· ἐγὼ ἀνέγνωσα τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ Λευκάδος. Τώρα ἀναγινώσκω καὶ τὴν ἰδικήν μου.

§150ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λέγω λοιπὸν αὐτὸ, καὶ προσέτι.....

§151ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. «Αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται τὴν 1 Νοεμβρίου, μένουσι δὲ ἐν ἰσχύϊ αἱ περὶ διαρκείας διατάξεις τοῦ Ἰονίου ἀστικοῦ κώδηκος.»

§152ΣΑΡΑΒΑΣ. Ποία σχέσις ἐρωτῶ, κύριοι, ὑπάρχει μεταξὺ τῆς θεομηνίας καὶ τῆς παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς ἐκτίμησιν; πρέπει νὰ μοῦ δείξητε τὴν ἀναγκαίαν σχέσιν μεταξὺ αὐτῶν τῶν δύο περιστάσεων, ὅπως παραδεχθῶ, ὅτι παρατείνοντες τὴν προθεσμίαν τῆς ἐκτιμήσεως, κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ ἀποβάλωμεν τὸ εὐεργέτημα τῆς θεομηνίας. Τὰ ζητήματα εἶναι ὅλως διακεκριμένα· ἡ ἀναστολὴ τῆς ἐκτιμήσεως μέχρι τῆς δεκάτης Νοεμβρίου ἐπετρέπετο ἀπὸ τὸν παλαιὸν νόμον καὶ ἀπὸ τὰ ἐπικρατήσαντα ἐν Κερκύρᾳ ἔθιμα. Τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν ἢ μᾶλλον ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ἡ ἐπιτροπὴ, θέλουσα νὰ ἄρῃ ἐκ τοῦ μέσου ὅλα τὰ ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ παρεμβληθῶσιν, ἐὰν καθιεροῦτο τὸ δικαίωμα τῆς ἀναστολῆς τῶν ἐκτιμήσεων, ὥρισεν ὅμως ὡς ἀνυπέρβλητον ὅριον τὴν ἔναρξιν τῶν ἐκτιμήσεων τὴν 5 Νοεμβρίου· ἀλλ’ ἡ μεταβολὴ τοῦ χρόνου ὡς πρὸς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκτιμήσεως συνεπάγει ἀναγκαίως καὶ τὸ νὰ διαγράψωμεν τὸ εὐεργέτημα τῆς θεομηνίας; τὸ ἐπικαλεῖσθαι τὴν θεομηνίαν στηρίζεται εἰς τὸν ἁπλούστατον καὶ φυσικώτατον λόγον, ὅτι ὅταν πρᾶγμα κατεχόμενον ἀπὸ συγκύριον ἀπολεσθῇ ἐξ ἀνωτέρας δυνάμεως, ἀπόλλυται δι’ ἀμφοτέρους.

§153ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἀκούομεν τίποτε· ἐπιβάλλετε τάξιν καὶ ἡσυχίαν.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, καταλάβετε τὰς ἕδρας σας, κάμετε ἡσυχίαν.

§155ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶναι, κύριοι, πολλὰ φυσικὸν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ μὴ ἀποδώσῃ κανεὶς εἰς τὸν συνεταῖρόν του τὸ μερίδιόν του, ὅταν μετὰ τοῦ μεριδίου τοῦ συνεταίρου του ἔχασε καὶ τὸ ἰδικόν του. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἄξιον συζητήσεως, οὔτε δύναται κἂν νὰ τεθῇ εἰς ἀμφισβήτησιν, ἐὰν τὸ εὐεργέτημα ἐκ τῆς θεομηνίας δὲν πρέπει νὰ καθιερωθῇ ὡς πρὸς τοὺς ἀγρολήπτας διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι παρετάθη ἡ προθεσμία πρὸς ἔναρξιν τῶν ἐκτιμήσεων. Μᾶς λέγουσιν ὅμως, ὅτι διὰ τῆς παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς ἔναρξιν τῆς ἐκτιμήσεως, ἀποκτᾷ ἓν πλεονέκτημα ὁ ἀγρολήπτης, τὸ πλεονέκτημα τοῦ νὰ λαμβάνῃ εἰς πλήρη ἰδιοκτησίαν τὸν πίπτοντα ἐλαιόκαρπον (θόρυβος)· ἄλλως εἶναι εἶναι δίκαιον τοῦτο; ἐὰν ὁ γεωργὸς συλλέξῃ 10, 20, 50 ὀκάδες ἐλαιοκαρποῦ, εἶναι δίκαιον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νὰ ἀποδώσῃ τὸ ποσόν τῆς ἐκτιμήσεως, ὅταν ἐπέλθῃ θεομηνία, διότι, λέγετε, ὑπῆρξε συμψηφισμὸς μεταξὺ τοῦ ὀλιγίστου ἐλαιοκάρπου, τὸν ὁποῖον συνέλεξεν ἐκ τῆς παντελοῦς καταστροφῆς; Βλέπετε, ὅτι παραδέχεσθε συμψηφισμὸν μεταξὺ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν καμμίαν ἀνάλογον σχέσιν, διότι ἡ ὠφέλεια τοῦ ἀγρολήπτου εἶναι ἐλαχίστη σχετικῶς πρὸς τὴν μεγάλην ζημίαν, τὴν ὁποίαν θέλει ὑποστῆ, ἐὰν ἐπέλθῃ θεομηνία. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον, δὲν εἶναι λόγος ἀποχρῶν, δικαιολογῶν τὴν κατάργησιν τοῦ εὐεργετήματος τῆς θεομηνίας, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι παρατίθεται ἐπί τινας ἡμέρας ἡ ἔναρξις τῆς ἐκτιμήσεως. Ἀλλ’ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα. Ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ παράτασις τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει ἀρχίσει ἡ ἐκτίμησις τοῦ ἐλαιοκαρποῦ, δὲν συνεπάγει κατ’ ἀνάγκην τὴν κατάργησιν τοῦ εὐεργετήματος τῆς θεομηνίας, ἀνάγκη νὰ κάμωμεν λόγον ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ, διότι ἐὰν ἐπαναπαυθῶμεν εἰς τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν ὁ βουλευτὴς Κερκύρας κ. Παραμυθιώτης, ὅτι προβλέπεται τὸ περὶ θεομηνίας ἀπὸ τὸν ἰσχύοντα Ἰόνιον Κώδηκα, θέλομεν ἀποπλανηθῆ, θέλομεν ὑποθέσει, ὅτι ἀναγνωρίζεται τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς ἀγρολήπτας, ἐνῷ πράγματι ὁ Ἰόνιος κώδηξ δὲν τὸ ἀναγνωρίζει. Ὡς ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω καὶ προτήτερα, ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦ Ἰονίου κώδηκος, ὅπερ ἐμνημόνευσα, ἔχει τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα προηγουμένως, καὶ πολὺ μοῦ κακοφαίνεται, ὅτι ὁ ἔντιμος Κ. Πετσάλης, μ’ ὅλον ὅτι ἐμελέτησεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, ἐνόμισεν, ὅτι εὗρε μίαν ἄλλην ἔννοιαν. Τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, ἐνῷ θέτει ἀρχὴν, ὅτι πᾶσα βλάβη γινομένη εἰς τὸν ἐλαιοκαρπὸν εἶναι εἰς βάρος τοῦ ἀγρολήπτου, καθιερώνει κατόπιν τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἀπαλλάσσεται μόνον ἐν περιπτώσει θεομηνίας, ἀλλ’ ἐὰν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ᾖναι συμπεφωνημένον εἰς τὰ ἰδιαίτερα συμβόλαια μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἀγροδοτῶν, ἢ εἶναι καθιερωμένον ἀπὸ τὰ ἐπιτόπια ἔθιμα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἀνέγνων πρότερον, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω νὰ ἀναγνώσω· «Αἱ ὁπωσδήποτε προξενηθεῖσαι ζημίαι εἰς τὸ ἀγροληπτικὸν κτῆμα ἢ εἰς τοὺς καρποὺς αὐτοῦ μένουσιν εἰς βάρος τοῦ ἀγρολήπτου, ἐξαιροῦνται τοῦ κανόνος τούτου αἱ ἐκ τακτικῶν ἢ ἐκτάκτων τυχαίων συμβάντων προερχόμεναι ζημίαι, ὡς πρὸς τὰς ὁποίας τηροῦνται αἱ μεταξὺ τῶν μερῶν συνομολογηθεῖσαι συμφωνίαι, ἢ ἐν ἐλλείψει αὐτῶν, αἱ ἐπιτόπιοι συνήθειαι·» παρακατιὼν δίδει καὶ τὸν ὁρισμὸν τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων τούτων συμβάντων οὕτω· «Ἐκλαμβάνονται ὡς τακτικὰ ἢ τυχαῖα συμβάντα ἡ χάλαζα, ὁ κεραυνὸς, ὁ πάγος, ἡ πάχνη καὶ ἄλλα τοιαῦτα· ἔκτακτα δὲ ἡ καταστροφὴ ἐκ τοῦ πολέμου, ἡ πλημμύρα καὶ ἄλλα τοιαῦτα.» Βλέπετε λοιπὸν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἄρθρου, ὅτι κατὰ τὸν Ἰόνιον κώδηκα ἡ θεομηνία, περὶ τῆς ὁποίας γίνεται λόγος εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, δὲν ὠφελεῖ τὸν ἀγρολήπτην, δὲν τὸν ἀπαλλάττει ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποδώσῃ τὰ μερίδια κατὰ τὴν ἐκτίμησιν, παρὰ ἐὰν τοῦτο ᾖναι συμπεφωνημένον εἰς τὸ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἀγροδοτῶν συμβόλαιον ἢ καθιεροῦται ἀπὸ τὰ ἐπιτόπια ἔθιμα. Ὥστε ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδέχηται, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ καθιερωθῇ ὑπὲρ τῶν ἀγροληπτῶν τὸ εὐεργέτημα τὸ προερχόμενον ἐκ τῆς θεομηνίας, ὀφείλει νὰ τὸ καθιερώσῃ ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ, διότι ἐὰν ἐπαναπαυθῇ εἰς τὸν Ἰόνιον κώδηκα οὐδὲν ὠφελεῖ, τοσοῦτον δὲ μᾶλλον πρέπει νὰ γίνῃ λόγος εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καθότι ἐπειδὴ πρόκειται περὶ βεβαιώσεως ἑνὸς γεγονότος, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς τοὺς ἀγρολήπτας, ἀνάγκη εἶναι, καθὼς λαμβάνομεν ἓν γενικὸν μέτρον διὰ τὰς ἐκτιμήσεις, νὰ βεβαιοῦται καὶ δι’ ἑνὸς κοινοῦ μέτρου ἡ περίστασις τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν ἀγροληπτῶν, ἐὰν δὲ τὸ ἀφήσετε εἰς τὸν Ἰόνιον κώδηκα, καὶ ἐπὶ ὑποθέσει ὅτι προβλέπει τὴν περίπτωσιν ταύτην, δὲν ἔχετε τὴν διαδικασίαν τῆς βεβαιώσεως, οὕτω δὲ, ἐνῷ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐκτιμήσεως εἶναι κατὰ τὸν νόμον ἐκτελεστὴ, ὁ ἀγρολήπτης θὰ ἦναι ὑποχρεωμένος νὰ κάμῃ μίαν δίκην διὰ νὰ δεχθῇ τὴν θεομηνίαν. Ἀνάγκη ἑπομένως νὰ παραδεχθῆτε τὴν ἀρχὴν τῆς θεομηνίας, καὶ ὄχι μόνον νὰ τὴν καθιερώσετε ἐν τῷ νόμῳ, ἀλλὰ συνάμα νὰ προσδιορίσετε καὶ τὰς διατυπώσεις, καθ’ ἃς βεβαιοῦται, καὶ αὐτὰς τὰς διατυπώσεις τὰς ἔχει ὁρίσει τὸ 19 ἄρθρον τοῦ τροποποιουμένου νόμου.

§156ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν μόνον τὴν ἡμέραν ἀλλάξατε;

§157ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὴν ἡμέραν τὴν παραδέχομαι καθ’ ὃν τρόπον προσδιώρισεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι δὲν καταργεῖται τὸ περὶ θεομηνίας. Ἰδοὺ ποία ἡ πρότασις τοῦ κ. Παραμυθιώτου. «Αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται τὴν 5 Νοεμβρίου· μένουσι δὲ ἐν ἰσχύϊ αἱ περὶ θεομηνίας διατάξεις τοῦ Ἰονίου Κώδικος.» Ἐγὼ λέγω τοῦ ὑπάρχοντος νόμου. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Παραμυθιώτου καὶ τῆς ἐμῆς, ὅτι ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐκτιμήσεως εἴμεθα σύμφωνοι, ὡς πρὸς δὲ τὰς διατάξεις περὶ θεομηνίας διαφωνοῦμεν.

§158ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Κ. πρόεδρε, μίαν στιγμὴν νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ὁ κ. Σαράβας ἦλθε νὰ ὑποστηρίξῃ τί; παραδέχθη τὴν 5 Νοεμβρίου διὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐκτιμήσεως, ἀλλὰ νὰ διατηρηθοῦν ἅπασαι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου ὡς πρὸς τὴν θεομηνίαν καὶ καθ’ ἑξῆς. Λοιπὸν τόσος θόρυβος, τόση συζήτησις διὰ νὰ κάμωμεν τί; νὰ ἀφήσωμεν τὸν νόμον οἷος εἶναι καὶ νὰ βραδύνωμεν τὴν ἐκτίμησιν ἀπὸ 20 Ὀκτωβρίου εἰς τὴν 5 Νοεμβρίου.

§159ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις εἶπεν ὅτι παραδέχεται τὸν χρόνον τῆς ἐκτιμήσεως τὴν 5 Νοεμβρίου. Παραδέχομαι ἐπίσης καὶ τὰς διατάξεις περὶ θεομηνίας.

§160ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ποῖαι εἶναι;

§161ΣΑΡΑΒΑΣ. Αἱ τοῦ μεταῤῥυθμιζομένου νόμου.

§162ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Διαβάσατε τὸ ἄρθρον 19 τοῦ περυσινοῦ νόμου.

§163ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ποίας προτάσεις ἔχομεν;

§164ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. «Αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται μέχρι τῆς 5 Νοεμβρίου.»

§165ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Ἔχομεν μίαν πρότασιν τοῦ κ. Σέρβου, διὰ τῆς ὁποίας λέγεται νὰ φέρωμεν τὸν χρόνον τῆς ἐκτιμήσεως μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου ἀποκλειομένης οἱασδήποτε θεομηνίας.

§166ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν τὴν δεχόμεθα αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§167ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Πολὺ καλά· ἐγὼ δέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σέρβου.

§168ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὸ τῆς 8 Νοεμβρίου δὲν γίνονται ἐκτιμήσεις.

§169ΣΕΡΒΟΣ. Ὀλίγας ἔχω παρατηρήσεις ἀντικρούων τὸν κ. Σαράβαν. Ὁ κ. Σαράβας σφάλλει κατὰ τοῦτο, διότι λαμβάνει τὸ εὐεργέτημα ἐκ τοῦ ἑνὸς συστήματος καὶ τὸ εὐεργέτημα τοῦ ἄλλου συστήματος καὶ τὰ ἑνόνει. Ἐγὼ θέλω νὰ συνδιαλλάξω τὰ διαφερόμενα μέρη. Ποῖα εἶναι τὰ παραδεδεγμένα ἔθιμα; ἀπὸ τὰς 28 Ὀκτωβρίου ἀρχίζει ἡ ὠφέλεια τοῦ καρποῦ ὑπὲρ τοῦ ἀγροδότου καὶ τοῦ ἀγρολήπτου. Αὐτὸς εἶναι ὁ κανών. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας λοιπὸν ταύτης δικαιοῦται ὁ ἀγροδότης νὰ λαμβάνῃ τὸ μερίδιον ἐπὶ τοῦ ἐκκρεμοῦς προϊόντος. Ἑπομένως ἐὰν ἀπὸ τῆς 20 Ὀκτωβρίου μέχρις 8 Νοεμβρίου καταπέσῃ ἓν μέρος καρποῦ, αὐτὸ εἶναι ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ τοῦ ἀγρολήπτου καὶ τοῦ ἀγροδότου. Κατ’ ἐξαίρεσιν μόνον ἂν φθαρῇ ὁ καρπὸς, δύναται νὰ ἀναβάλῃ ὁ Νομάρχης τὴν ἐκτίμησιν· ἀλλ’ ὁ γενικὸς κανὼν εἶναι ὅτι ὁ καρπὸς ὁ πίπτων ἀπὸ τῆς 20 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου, εἶναι ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ τοῦ ἀγρολήπτου καὶ τοῦ ἀγροδότου. Ἀφοῦ ἀπεκλείσαμεν τὴν θεομηνίαν ἀποδώσαντες τῷ ἀγρολήπτῃ ὅλον τὸν καρπὸν μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου, ὁ κύριος Σαράβας προτείνει νὰ μὴ παραδεχθῆτε αὐτὴν τὴν ἀρχὴν ἀλλὰ νὰ ἀκολουθήσητε ἄλλην καθ’ ἣν δίδει μὲν τὸ προϊὸν τῷ ἀγρολήπτῃ, τὸ ὁποῖον πίπτει μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου, ἀλλὰ δὲν παραδέχεται τὴν θεομηνίαν. Αὐτὸ εἶναι ἄδικον. Ἂν θέλητε νὰ δεχθῆτε τὸ σύστημα τοῦτο, πρέπει νὰ δώσητε ἓν σχετικὸν δικαίωμα εἰς τὸν ἀγρολήπτην, καὶ αὐτὸ εἶναι νὰ ἀποκλείσητε τὴν θεομηνίαν, καὶ διότι ἐὰν ὁ ἀγρολήπτης ἔλαβεν ὅλον τὸν καρπὸν μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου, δύο τινὰ θὰ συμβῶσιν· ἢ ὁ ἄνθρωπος εἶναι ζημιωμένος, καὶ τότε τὸ ποσὸν μέχρι τῆς 8 Νοεμβρίου θὰ ᾖναι τὰ ¾......

§170ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Διόλου, κ. Σέρβε, ψεύδεσθε.

§171ΣΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ, κ. Κωσταντᾶ, θέλω νὰ συνδιαλλάξω· ἑπομένως ὑποβάλλω αὐτὴν τὴν πρότασιν «αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται μετὰ τὴν 8 9βρίου, ἀποκλειομένου παντὸς δικαιώματος ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει ἕνεκα θεομηνίας».

§172ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν δεχόμεθα.

§173ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι οὐδόλως εἶναι πρακτικὸν οὔτε τὸ παλαιὸν σύστημα, οὔτε τὸ νέον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἰσχύουν αἱ θεομηνίαι. Οὔτε ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ, οὔτε τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, οὔτε ἡ Γερουσία, πιστεύω, ἦταν εἰς κατάστασιν νὰ κάμουν μίαν δικαίαν ἀπόφασιν εἰς ἕνα τόπον τόσον στενὸν, ὅσον ἡ Ἑπτάνησος, ὥστε προκειμένου περὶ τοῦ συμφέροντος μιᾶς κοινωνίας, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὑπῆρχον τόσα μεγάλα συμφέροντα, περὶ τῶν ὁποίων διεπληκτίζοντο ἰσχυρὰ στοιχεῖα τοῦ τόπου, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ Γερουσία νὰ κάμῃ δικαίαν ἀπόφασιν, καὶ φοβοῦμαι, ὁ δὲ φόβος μου εἶναι πολὺ μεγαλύτερος, ὅτι τὸ Ἐφετεῖον θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν αὐτὴν ἀδυναμίαν. Πρακτικῶς σκεπτόμενοι δὲν εἶναι δύσκολον νὰ νομοθετήσωμεν κἄτι τι, δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ὁρισθῇ ἀρχὴ, ἡ ὁποία νὰ λύσῃ ζήτημα τοιοῦτον. Ὑποθέσατε Ἐφετεῖον τοῦ ὁποίου τὰ πλεῖστα τῶν μελῶν εἶναι Ἑπτανήσιοι καὶ οἱ πλεῖστοι αὐτῶν Κερκυραῖοι, ὑποθέσατε δίκην, ὅταν ἕνα τοιοῦτον Ἐφετεῖον προσκαλῆται νὰ ἐξέλθῃ τῶν καθηκόντων τῆς δικαιοδοσίας του, τῆς σφαίρας τῶν ἐνεργειῶν του καὶ τῶν γνώσεών του καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς ἕνα λαβύρινθον, νὰ προσκαλῆται ἀπὸ τὴν πολιτείαν νὰ ἀποφανθῇ τὴν δικαιοσύνην ἀκραιφνῆ, ὅπως ἀπαιτεῖ τὸ μέγα συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ κοινωνία, νὰ λυθῇ δικαίως τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται. Τὸ τοιοῦτον θὰ ναυαγήσῃ καὶ αὐτὸν τὸν δισταγμὸν πρέπει νὰ τὸν ἔχετε ἀπὸ τοῦδε, καὶ πρέπει νὰ πιστεύετε, ὅτι οὕτω νομοθετοῦντες, δὲν λύετε τὴν δυσκολίαν, ἀλλὰ περιπλέκετε τὸ μέσον αὐτὸ τῆς ἀναβολῆς ἐν περιπτώσει θεομηνίας ὑπαγορεύουσαν θεομηνίαν. Ἡ διάταξις αὕτη ἀπὸ πόσον καιρὸν ἔχει νὰ ἐφαρμοσθῇ; μᾶς εἶπον ἀπὸ τὰ 36, καὶ θέλουν νὰ ἀποδείξουν ὅτι εἶναι τόσον σπανία, ὥστε τὰ ὠφελήματα, τὰ ὁποῖα θέλουν προέλθει ὑπὲρ τῶν ἀγροληπτῶν εἶναι ἡ διαιώνισις δι’ αὐτοὺς τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον δίδομεν σήμερον, διότι στοχασθῆτε καὶ κατὰ τὸν νόμον τὸν περσινὸν, ὁ ὁποῖος ἦτο ὑπὲρ τῶν ἀγροληπτῶν, οὗτοι ἐλάμβανον δικαιώματα ἄπειρα. Νομίζω ὅτι πρακτικῶς σκεπτόμενοι ἀπέναντι τῶν δυσκολιῶν τῆς ἐκτελέσεως, καὶ δεύτερον ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὸ λίαν σπάνιον τῆς περιστάσεως, ὅτι πρέπει νὰ σταθῶμεν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Σέρβου καὶ νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν περὶ θεομηνίας.

§174ΡΩΜΑΙΟΣ. Τὴν πρότασιν αὐτὴν, ἥτις περιέχει τὸ ὅλον μέχρι τῆς 8 9βρίου, ἐγὼ ἔφερα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὴν παραδεχθῶ, ἕνα μόνον βλέπω, ὅτι ἡμεῖς εἰς τὸ παρελθὸν ἄρθρον παρεδέχθημεν, ὅτι ἰσχύουσιν αἱ συμφωνίαι. Ἔχω ἐδῶ ἕνα συμβόλαιον νὰ σᾶς ἀναγνώσω, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχουν ἰδιαίτεραι συμφωνίαι περὶ θεομηνίας. Ἂν παραδεχθῶμεν τὴν 8 9βρίου, τότε τί γίνονται οἱ ὅροι τοῦ συμβολαίου;

§175ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι μένουσι.

§176ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Καὶ θεομηνία ἂν ὑπῆρχεν, ἅμα ἔχετε συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον δὲν δέχεται τὴν θεομηνίαν, τότε τοῦτο ἰσχύει.

§177ΡΩΜΑΙΟΣ. Ὅταν ἡ συμφωνία ᾖναι νὰ ἰσχύῃ τὴν 18 9βρίου, τότε ἰσχύει ἡ θεομηνία ἤ ὄχι;

§178ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§179ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, παρατηρῶ ὅτι μετὰ τοσαύτην ἐκτεταμένην συζήτησιν, ἀντὶ νὰ κάμωμεν κάτι τι ὑπὲρ τῶν ἀγροληπτῶν, ἐχειροτερεύσαμεν αὐτοὺς (θόρυβος). Κύριοι βουλευταὶ, καθὼς ἐξάγεται ἐκ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον οἱ Κύριοι Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης ἔφερον, εἰς δὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐπρότειναν οἱ κύριοι βουλευταὶ τῆς Κερκύρας, ἤ τοὐλάχιστον εἶχον γνῶσιν, δὲν θέλω νὰ εἴπω τι περισσότερον· ἠκούσατε ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προσκληθεὶς νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις τί ἐννοοῦσεν ὡς πρὸς τὴν θεομηνίαν, σᾶς εἶπεν ὅ,τι ἐγράψαμεν εἰς τὸ 2 καὶ 3 ἄρθρον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἀφορᾷ τὴν ἐνδεχομένην φθορὰν τοῦ καρποῦ πρὸ τῆς ἐκτιμήσεως. Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι δὲν ἀποκλείει τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κοινοῦ δικαίου δύναται νὰ ἔχῃ πᾶς ἀγρολήπτης καὶ μισθωτὴς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν φθορὰν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπέλθῃ μετὰ τὴν ἐκτίμησιν. Καὶ παραδέχομαι ῥητῶς τὰς διατάξεις τοῦ περσυνοῦ νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον πᾶσα φθορὰ, ἡ ὁποία ἤθελε λάβει χώραν μετὰ τὴν ἐκτίμησιν καὶ μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου ἦτο εἰς βάρος τοῦ ἀγροδότου. Ὁ Κύριος Παραμυθιώτης, ὁ ὁποῖος εἰργάσθη πολὺ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς γνωρίζει τὰ καθέκαστα, σᾶς εἶπε, Κύριοι, δὲν ἠννόουν ποτὲ νὰ ἀποκλείσω τὴν θεομηνία—, ἀλλ’ ἐθεώρησα περιττὸν νὰ συμπεριληφθῇ ἰδιαιτέρα διάταξις ὡς πρὸς τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐννοῶ νὰ ἰσχύῃ ὁ Ἰόνιος Κώδηξ, καὶ περὶ τούτου ἔφερε πρότασιν. Ὁ Ἰόνιος Κώδηξ δὲν ἀποκλείει τὴν θεομηνίαν, ἀλλὰ λέγει ὅτι, ὅ,τι ἄν συμβῇ μετὰ τὴν ἐκτίμησιν εἰς ὁποιανδήποτε ἐποχὴν, θέλει ἐκπίπτεσθαι τὸ μερίδιον τοῦ ἀγροδότου κατὰ τὰ ἔθιμα καὶ τὰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας. Ἔρχεται ὁ κ. Σέρβος καὶ φέρει πρότασιν, αἱ ἐκτιμήσεις νὰ γίνωνται μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου καὶ ἄν μετὰ τὴν ἐποχὴν αὐτὴν συμβῇ καταστροφὴ εἰς τὸν καρπὸν, ἄν ἐπέλθῃ χάλαζα κτλ. ὁ ἀγρολήπτης δὲν ἔχει νὰ ζητήσῃ καμμίαν ἀποζημίωσιν καὶ εἶναι ὑπόχρεως νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἀγροδότην ὁλόκληρον τὸ μερίδιον. Ὁ κ. Παραμυθιώτης ἦτο πολὺ ἐπιεικέστερος. Διὰ νὰ δώσω τέλος εἰς τὴν ὁμιλίαν μου παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τὸ ἐὰν αἱ ἐκτιμήσεις πρέπει νὰ ἀρχίζουν μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου, τοῦτο μὲν εἶναι ἀδιάφορον, ἀρκεῖ νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι, ἄν ἐκ θεομηνίας συμβῇ φθορὰ μετὰ τὴν ἐκτίμησιν, ἡ φθορὰ αὕτη νὰ ᾖναι εἰς βάρος τοῦ ἀγροδότου· ἄν δὲν θέλετε νὰ παραδεχθῆτε τὰς διασαφήσεις αὐτὰς, παραδεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παραμυθιώτου, διότι ἀποῤῥίπτοντες καὶ τὸ ἕν καὶ τὸ ἄλλο καταστρέφομεν τὸν ἀγρολήπτην ἐν περιπτώσει καθ’ ἥν ἐκ θεομηνίας συμβῇ νὰ καταστραφῇ ὁ ἄνθρωπος.

§180ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου τί παρεδέχθημεν; παρεδέχθημεν ὅτι ἐξαιροῦνται αἱ ἰδιωτικαὶ συμφωνίαι ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐκτιμήσεως. Ὁ κ. Σέρβος τί λέγει; ἐπειδὴ παρατείνομεν τὰς ἐκτιμήσεις ἐπὶ 18 ὅλας ἡμέρας, ὁ πίπτων καρπὸς εἶναι ἀρκετὴ ἀποζημίωσις διὰ τὸν ἀγρολήπτην ἐν περιπτώσει θεομηνίας μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, ἄν ἰσχύουν αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι μεταξὺ τῶν μερῶν ἐν περιπτώσει καθ’ ἥν συνομολογηθῇ ἡ ἐκτίμησις μετὰ τὴν 18 Ὀκτωβρίου (θόρυβος), διὰ ποῖον λόγον ἡ θεομηνία θὰ θεωρῆται κατηργημένη δι’ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον. Βεβαίως ἀφοῦ διὰ τοῦ νόμου λέγετε ὅτι πᾶσα θεομηνία συμβαίνουσα μετὰ τὴν 8 Νοεμθρίου εἶναι εἰς βάρος τοῦ ἀγρολήπτου, οἱ συνομολογήσαντες τὴν ἐκτίμησιν κατὰ τὴν 18 Ὀκτωβρίου, τί θὰ γείνουν;

§181ΣΙΜΟΣ. Θὰ ἰσχύωσιν αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι.

§182ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Σέρβος εἶπε· κατὰ τὰ ἀρχαῖα ἔθιμα αἱ ἐκτιμήσεις ἤρχιζον τὴν 18 Ὀκτωβρίου, κατὰ δὲ τὸν νέον νόμον τὴν 8 Νοεμβρίου· ἕπεται ὅτι ὁ πεσὼν καρπὸς μεταξὺ τῆς 18 Ὀκτωβρίου καὶ τῆς 8 Νοεμβρίου ἀφίνεται δωρεὰν εἰς τὸν ἀγρολήπτην, ἑπομένως ἓν μέρος τοῦ ἀγροδότου ὠφελεῖται ὁ ἀγρολήπτης, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ νόμος λέγει ὅτι ἰσχύουν αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον τῆς ἐκτιμήσεως, ἐξαιρεῖ δὲ τὰς θεομηνίας ἐν γένει, οἱ μέλλοντες νὰ ἐκτιμήσωσι τὰ ἐλαιόδενδρα τὴν 18 Ὀκτωβρίου στεροῦνται τῶν εὐεργετημάτων τῆς θεομηνίας.

§183ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐννοεῖται αὐτό.

§184Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἕνας ἐκ τῶν ἀγροληπτῶν δὲν θέλῃ νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τὰς εὐεργετικὰς διατάξεις τοῦ νέου νόμου καὶ θέλῃ ν’ ἀκολουθήσῃ τὰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας, τίς τὸν ἐμποδίζει;

§185ΡΩΜΑΙΟΣ. Τὸν ὑποχρεοῖ ὅμως ὁ ἀγροδότης.

§186ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Καταργοῦνται αἱ περὶ θεομηνίας διατάξεις εἰς τὰς περιστάσεις τῆς ἐκτιμήσεως, τὰς ὁποίας προβλέπει ὁ νόμος ὁ ψηφιζόμενος, δηλ. εἰς τὰς ἐκτιμήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται μετὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου, δι’ ἐκείνας δὲ, αἱ ὁποῖαι γίνονται μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου, ἰσχύουν αἱ περὶ θεομηνίας διατάξεις.

§187ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ ΚΑΙ ΡΩΜΑΙΟΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§188ΚΟΥΡΚΟΥΜΕΛΗΣ. Εἶναι βέβαιον, κύριοι, ὅτι διὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἀρχίζουν αἱ ἐκτιμήσεις, ἰσχύουν αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις τοῦ κ. Σέρβου· «αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου, ἀποκλειομένου παντὸς δικαιώματος ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει ἕνεκα θεομηνίας.»

§190ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί γίνεται ὡς πρὸς τὰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας;

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουρκουμέλης εἶπε ῥητῶς, ὅτι ἰσχύουν.

§192ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Κουρκουμέλης δύναται νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει.

§193ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Μὴν ἦσθε κακῆς πίστεως.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι.

§195ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν ἐτελείωσεν ἀκόμη, κ. πρόεδρε.

§196ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§197Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ ἡ διάκρισις, ὅτι ἡ θεομηνία ἀποβλέπει τὴν φθορὰν τοῦ καρποῦ καὶ οὐχὶ τοῦ δένδρου ἢ τοῦ κτήματος.

§198ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Περὶ καρποῦ πρόκειται.

§199ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Φρονῶ ὅτι οὐδόλως πρόκειται περὶ καταστροφῆς τῆς οὐσίας τοῦ κτήματος, ἀλλὰ περὶ καταστροφῆς τῆς ἐσοδείας· μολοντοῦτο, ἂν ὑπάρχῃ ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς, νὰ γείνῃ διάκρισις ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἢ ἐν τῇ ἰδίᾳ προτάσει, ὅτι ἡ περὶ θεομηνίας διάταξις ἀφορᾷ τὸν καρπὸν καὶ οὐχὶ τὴν οὐσίαν τοῦ κτήματος. Παρατηρῶ δὲ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγείρουν τινὲς, τὸ ἀφορῶν τὰ συμβόλαια, τὰ ἑξῆς. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἐξαιρεῖ τὰ συμβόλαια καὶ φυσικῷ τῷ λόγῳ εἶναι ἐξῃρημένα καὶ εἰς τὸ δεύτερον· ὁ προκείμενος νόμος δὲν ἐννοεῖ νὰ κανονίσῃ ἢ νὰ μεταβάλῃ τὰς σχέσεις τῶν ἰδιαιτέρων συναλλαγῶν καὶ συμφωνιῶν· μολοντοῦτο, ἐπειδὴ εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον ἔγεινε ῥητῶς λόγος, ὅτι αἱ συμφωνίαι μένουσιν ἀκέραιαι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον καὶ τὸν τρόπον, βεβαίως ἕνας δικαστὴς θέλει ἑρμηνεύσει στενῶς τὴν ἐξαίρεσιν αὐτὴν καὶ ὡς πρὸς τὰς θεομηνίας καὶ δύναται νὰ εὑρεθῇ εἰς δισταγμόν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ δεύτερον ἄρθρον, ἐνῷ ὁμιλεῖ περὶ καταργήσεως τοῦ δικαιώματος ἕνεκα θεομηνίας νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐξαιρεῖ τὰ συμβόλαια, πλὴν ὅταν πρόκηται περὶ θεομηνίας. Τοὐλάχιστον μοὶ φαίνεται, ὅτι δύο λύσεις ὑπάρχουν διὰ νὰ μὴ ὑποπέσωμεν εἰς ἀδικίαν, διότι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει νὰ πράξῃ ἀδικίαν, ἢ θὰ γείνῃ ῥητὴ μνεία εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον, ὅτι ἡ διάταξις περὶ θεομηνίας δὲν ἐφαρμόζεται, ὅταν ὑπάρχουν ἰδιαίτεραι συμφωνίαι, ἢ θὰ ἀπαλείψωμεν τὸ μέρος τοῦ πρώτου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον καὶ τὸν τρόπον αἱ ἰδιαίτεραι συμφωνίαι κτλ.

§200Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πῶς δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν ἰδιαιτέρας συμφωνίας;

§201ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ τὸν κύριον Σέρβον νὰ κάμῃ μίαν διόρθωσιν.

§202ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔθιμα δὲν τὰ ἐξαιρεῖτε;

§203ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ τὰ ἔθιμα εἶναι νόμοι.

§204ΣΕΡΒΟΣ. Συμφώνως πρὸς τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἐντίμου κυρίου Δεληγεώργη, καὶ ἵνα ἔλθωμεν εἰς λύσιν, ἥτις νὰ ὑπαγάγῃ πάντας εἰς κοινὸν κανόνα, δυνάμεθα νὰ ἀπαλείψωμεν τὸ τελευταῖον μέρος τοῦ πρώτου ἄρθρου, καὶ οὕτω τὸ πρῶτον ἄρθρον θὰ ἔχῃ «καθ’ ἕκαστον ἔτος πρὸ τῆς συγκομιδῆς τοῦ ἐλαιοκάρπου πᾶς ἀγροδότης ἢ ἐκμισθωτὴς δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ εἰς αὐτὸν ὀφειλόμενον μερίδιον ἐλαίου κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τοῦ παρόντος νόμου»· νὰ ἀπαλειφθῇ δὲ τὸ τελευταῖον ἀπὸ τὸ «ἐξαιρουμένων τῶν περιπτώσεων κτλ.». Τὸ δεύτερον ἄρθρον ἔχει οὕτως «αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου, ἀποκλειομένου παντὸς δικαιώματος ἀπαλλαγῆς ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει ἕνεκα θεομηνίας».

§205ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολὺ καλά.

§206Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀντὶ τοῦ «δύναται» νὰ τεθῇ «ὑποχρεοῦται».

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ τελευταίου μέρους τοῦ πρώτου ἄρθρου, δηλ. «ἐξαιρουμένων τῶν περιπτώσεων, καθ’ ἃς αἱ ἰδιαίτεραι μεταξὺ τῶν ἐνδιαφερομένων συμφωνίαι ὁρίζουσιν ἄλλως περὶ τοῦ χρόνου ἢ τοῦ τρόπου τῆς ἐκτιμήσεως» καὶ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν «αἱ ἐκτιμήσεις ἄρχονται μετὰ τὴν 8 Νοεμβρίου, ἀποκλειομένου παντὸς δικαιώματος ἀπαλλαγῆς ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει ἕνεκα θεομηνίας» νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 7 παρὰ 25|60 μ. μ.)