1868.07.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 35

Τῇ 6 Ἰουλίου 1868.

Σάββατον

Ὥρα 2 μ. μ.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις· ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται.—Ἔχομεν τὴν ὁρκωμοσίαν τῶν κυρίων βουλευτῶν Κυθήρων. Ὁρκίζονται ὑπὸ τοῦ ἱερέως τὸν νενομισμένον ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ εὐαγγελίου ὅρκον οἱ βουλευταὶ Κυθήρων κύριοι Πανάρετος, Ἀρώνης καὶ Κασιμάτης.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ αἱ ἐπιτροπαὶ ἐσχηματίσθησαν, καὶ ἤδη ὑπάρχουσιν ὅλαι τυπωμέναι· ἀλλὰ παρετηρήθη ἓν λάθος, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν· ὅτι εἷς κ. βουλευτὴς εἶναι εἰς 3 ἐπιτροπὰς ἐναντίον τοῦ 54 ἄρθρου τοῦ κανονισμοῦ· ὁ βουλευτὴς εἶναι ὁ κ. Σέρβος. Λοιπὸν ἀπὸ ποίαν ἐπιτροπὴν θὰ ἀφαιρεθῇ;

§5ΤΙΝΕΣ. Μόνος του θὰ ἐκλέξῃ ποίαν θέλει.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ λάθος προέκυψεν ἐκ τοῦ ὅτι τὰ δύω ψηφοδέλτια ἦσαν διαφορετικοῦ χρώματος, τὸ πρῶτον ψηφοδέλτιον ἔχει καλῶς· ἀλλ’ εἰς τὰ δεύτερα ψηφοδέλτια, εἰς τὰ λευκὰ, ἐγένετο κἄποια μεταβολὴ τοῦ ὀνόματος, καὶ ὡς ἐκ τούτου προέκυψε τὸ ὄνομα τοῦ κ. Σέρβου νὰ ᾖναι εἰς 3 ἐπιτροπάς. Διὰ τοῦτο καλὸν εἶναι νὰ ἐρωτήσωμεν, ἂν ᾖναι παρὼν, εἰς ποίαν ἐπιτροπὴν θέλει νὰ μείνῃ.

§7ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἐδώ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω προσέτι τοὺς κυρίους βουλευτὰς μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως νὰ λάβουν τὴν καλωσύνην νὰ συνέλθουν καὶ λάβουν γνῶσιν εἰς ποίαν ἐπιτροπὴν ἀνήκουν, καὶ νὰ προβοῦν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου καὶ τοῦ γραμματέως, διότι ὑπάρχει πολλὴ ἐργασία ἤδη συγκεκροτημένη εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ τὴν στείλωμεν εἰς τὰς διαφόρους ἐπιτροπὰς ἵνα μὴ χωλαίνῃ ἡ ὑπηρεσία.

§9ΤΙΝΕΣ. Νὰ ὁρίσητε τὴν ἡμέραν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον μετὰ τὴν συνεδρίασιν. Ἡ Βουλὴ εὐηρεστήθη νὰ ἀναθέσῃ εἰς τὸν πρόεδρον τὸν σχηματισμὸν μιᾶς ἐπιτροπῆς, ἥτις νὰ ἐπεξεργασθῇ τὰς ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ τροπολογίας. Κατὰ συνέπειαν ἐσύστησε μίαν ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας τὰ ὀνόματα θέλω ἀναγνώσει. Τοὺς κυρίους τούτους παρακαλῶ νὰ ἐπιληφθῶσι τῶν ἐργασιῶν των ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ, διότι ὁ κανονισμὸς εἶναι τὸ πηδάλιον τῶν ἐργασιῶν μας, καὶ ἐπειδὴ θεωρεῖται ὅτι εἶναι ὑπὸ τροποποίησιν, νὰ τὸν συζητήσωμεν διὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας. Τὰ ὀνόματα εἶναι· Σ. Πετιμεζᾶς, Β. Νικολόπουλος, Φλέσσας, Τσιτσάρας, Μιχαλόπουλος, Ἀπέργης, Κάγκας καὶ Ἴσκος.

§11Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς εἶπα ὅτι παραιτοῦμαι.

§12Τ. ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἔπειτα εἶναι ἀπὸ τοὺς προτείνοντας καὶ δὲν δύναται νὰ ᾖναι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς.

§13ΜΕΤΑΞΑΣ. Δὲν ἐκπροσωπεῖται ποσῶς ἡ μειονοψηφία.

§14ΣΑΡΑΒΑΣ. Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ διορίσητε τοὺς προτείναντας τὴν τροπολογίαν.

§15ΔΑΓΡΕΣ. Κάμετε ὅ,τι θέλετε, κ. πρόεδρε· εἶναι ἰδική σας δουλειά.

§16ΖΕΡΒΑΣ. Κύριε πρόεδρε, νὰ προσθέσητε τὸ ⅓ τοῦ ἀριθμοῦ ἀπὸ τὴν μειονοψηφίαν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντὶ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ νὰ τεθῇ ὁ κ. Θεοδώρου Π. Ζάνος.

§18ΔΑΓΡΕΣ. Ἀντὶ τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, τὸν κ. Ἰακωβάτον.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι· Κ. Θεοδώρου, Π. Ζάνος, Καρύδης, Β. Νικολόπουλος, Ἰω. Φλέσσας, Δ. Τσιτσάρας, Γ. Κάγκας, Α. Ἀπέργης, Α. Μιχαλόπουλος. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§20ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ. Ὕστερον, κύριοι, ἀπὸ τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν μου φέρω καὶ τὴν πρότασιν νόμου. «Ἄρθρον μοναδικόν. Μέχρις οὗ ψηφισθῇ ὁ ἐν τῷ ἄρθρῳ 89 τοῦ Συντάγματος μνημονευόμενος ὅρος πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 38, αἱ ἐν τοῖς ἄρθροις τούτοις ἀναφερόμεναι δημόσιαι ὑπηρεσίαι θέλουν ἐκπληροῦσθαι ἀπὸ ὑπαλλήλους, διοριζομένους ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν, σύμφωνα μὲ τοὺς νόμους καὶ ὀργανισμοὺς, τοὺς κανονίζοντας τὰς ὑπηρεσίας αὐτάς».

§21ΖΕΡΒΑΣ. Καὶ ἐγὼ τὸν λόγον, κ. πρόεδρε. Ἀπὸ μίαν πρότασιν, κύριοι, τοῦ κ. Πετιμεζᾶ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τῶν χηρῶν τῶν ὑπαλλήλων τῶν συνταξιούχων ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον ὁλόκληρον ἕνα ὀνομαστικὸν κατάλογον ὅλων τῶν συνταξιούχων στρατιωτικῶν, πολιτικῶν, παντὸς χρώματος, πάσης ὑπηρεσίας, κατ’ ὄνομα καὶ ἡλικίαν καὶ πατρίδα διὰ νὰ ἴδωμεν μέχρι ποῦ ἀναβαίνει αὐτὸς ὁ ἀριθμός. 2) Νὰ ἔχῃ μίαν στήλην, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἀναφέρηται ἡ ἐκδούλευσις ἑκάστου διὰ νὰ ἴδωμεν πόθεν ἐπορίσθη αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως· 3) πόθεν πληρόνεται; ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν συντάξεων ἢ ἀπὸ τὸ δημόσιον; 4) ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον συνάζεται κατ’ ἔτος ἀπὸ τὰς κρατήσεις τῶν ὑπαλλήλων διὰ νὰ ἴδωμεν ποία περιπλέον πληρόνει τὸ δημόσιον. Ἐπιφυλάττομαι δὲ μετὰ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ τοῦ καταλόγου, ὅστις πρέπει νὰ ἔλθῃ μαζὺ μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, διότι παρετήρησα εἰς αὐτὸν ὅτι δὲν ὑπάρχει ὀνομαστικὸς κατάλογος συνταξιούχων, ἀλλ’ ἁπλῶς λέγει «τόσα ἑκατομμύρια εἰς αὐτὰ τὰ ἄτομα». Λοιπὸν εἶναι ἄτοπον εἰς μίαν Βουλὴν καὶ εἰς πάντα βουλευτὴν νὰ πληρόνῃ κεφάλαια ἑκατομμυρίων εἰς ἀργοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ μὴν ἠξεύρῃ ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰ λαμβάνουν. Διότι, κύριοι, ἐκ μιᾶς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς ἕνα προϋπολογισμὸν παρῳχημένου ἔτους, παρετήρησα ὅτι εἶναι χιλιάδες αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους δὲν ἠμπορῶ νὰ μάθω ποῖοι εἶναι. Ἐπιφυλάττομαι δὲ νὰ φέρω παρατηρήσεις, ὅταν ἴδω τὸν κατάλογον αὐτὸν τὸν ὀνομαστικὸν ἀῤῥένων καὶ θηλέων, διότι δὲν εἶναι μόνον ἄῤῥενες, ἀλλὰ καὶ θήλεα. Καὶ νὰ ἔχῃ ὁ κατάλογος αὐτὸς καὶ τὸ ποσὸν ἑκάστου, ὅστις πληρόνεται διὰ νὰ μάθωμεν τοὐλάχιστον, δικαιοῦνται ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, τὸ σμῆνος αὐτὸ τῶν ἀργῶν ἀνθρώπων νὰ γυμνόνουν τὸ δημόσιον ταμεῖον; Βεβαίως τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν φέρω ὄχι διότι θέλω νὰ μεμφθῶ τὴν σημερινὴν κυβέρνησιν, διότι δὲν εἶναι πρᾶξις τῆς σημερινῆς κυβερνήσεως· αὐτὸ εἶναι πρᾶξις μιᾶς ἀλληλουχίας ὅλων τῶν κυβερνήσεων, καὶ θέλομεν νὰ μάθωμεν, διότι, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, εἰσέδυσαν πολλαὶ καταχρήσεις· τοὐλάχιστον ἐγὼ ἀπὸ τοῦδε σᾶς λέγω ὅτι ἠμπορῶ διὰ τοῦ καταλόγου αὐτοῦ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὀνόματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον γεννηθῇ εἰς τὴν ἐπανάστασιν, ἦταν ἐν τῇ κοιλίᾳ τῆς μητρός των· καὶ μάλιστα γνωρίζω, τὰ ὁποῖα θὰ τὰ ἀποδείξω ὅτι διὰ νὰ δικαιωθοῦν εἰς τὴν σύνταξιν, καὶ συμπληρώσουν τὰ ἔτη, ἐπῆραν ἐπάνω τους καὶ τὰ ἔτη τοῦ ἀγῶνος. Λοιπὸν νομίζομεν πῶς εἶναι ὅλως διόλου ἀπρεπὲς νὰ πληρόνωμεν χωρὶς νὰ ἠξεύρωμεν τὶ πληρόνωμεν, καὶ θὰ ἐπιφυλαχθῶ νὰ φέρω κατόπιν τὰς παρατηρήσεις· Νὰ ἦναι καὶ τῶν ἑπτανησίων καὶ ὅλων, ὅσους τὸ ἔθνος πληρόνει χωρὶς νὰ ἐργάζωνται, διότι καταντοῦμεν διπλάσιος ἀριθμὸς ἀργῶν καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ἐργατικοὶ καὶ πρέπει νὰ ἠξεύρωμεν ἂν ἔχουν δίκαιον ὅλοι αὐτοί. Νομίζω, κύριοι, πῶς αὐτὴ ἡ παρατήρησις εἶναι ὄχι μόνον δικαία, ἀλλὰ καὶ συμφέρουσα εἰς ἕκαστον βουλευτὴν διὰ νὰ δώσῃ λόγον εἰς τοὺς ἐντολεῖς του διὰ τί παραδέχεται αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ ὁποῖον γεμίζουν αὐτοί.

§22ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀφήσω νὰ διέλθῃ ἐν σιωπῇ αὐτὴν τὴν προσβολὴν προταθεῖσαν ἀπὸ τὸν κ. προλαλήσαντα, σμῆνος ἀργῶν ἢ ἀέργων· εἶναι μία μέμψις τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἐν σιωπῇ. Αὐτοὶ εἶναι οἵτινες ἔχουσι μίαν σύνταξιν μηδαμινὴν λόγῳ ὑπηρεσιῶν· καὶ ἂν ἐν τῷ μεταξὺ ὑπάρχωσι μία ἢ δύο καταχρήσεις, ἐννοῶ τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῶν. Ἐννοῶ ὅμως τοῦτο, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀφήσω νὰ ἐκφέρεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ σμῆνος τῶν ἀργῶν ἢ τῶν ἀέργων· διότι πᾶν ὅ,τι τρώγεται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἢ πολὺ ἢ ὀλίγον, εἶναι δυνάμει τοῦ νόμου· ἂν ἦναι εἴτε στρατιωτικὸς εἴτε πολιτικὸς λαμβάνει σύνταξιν, δὲν εἶναι συγχωρημένον νὰ ἔρχεται αὐτὴ ἡ μέμψις. Αὐτοὶ λαμβάνουν τὸν ἄρτον, τὸν ὁποῖον ἠγόρασαν διὰ τοῦ ἀγῶνος καὶ τοῦ ἱδρῶτός των δυνάμει ἑνὸς νόμου. Δὲν ἀντιλέγω παντάπασιν νὰ ἐξετάσωμεν τὰς καταχρήσεις.

§23ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ δὲν ἀποκρούω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζέρβα· ἐπειδὴ μὲν εἶπεν ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν συγχρόνως μὲ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἐπειδὴ φρονῶ ὅτι ἐργασία πρὸς σύνταξιν αὐτοῦ τοῦ καταλόγου ἀπαιτεῖται πολλὴ, ἐνόμισα χρέος μου νὰ εἴπω καὶ συστήσω εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ τὸν προϋπολογισμὸν ὅσον τάχος, διότι μετ’ ὀλίγον ὀλίγοι τῶν κυρίων βουλευτῶν θὰ μείνουν ἐδὼ, καὶ δὲν θὰ ᾖναι εὔκολος ἡ ἀπαρτία· ἄλλως τε φρονῶ καὶ ἐγὼ νὰ ἔλθῃ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι αὐτὸς ὁ κατάλογος.

§24ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἀπαντῶ εἰς τὰς παρατηρήσεις τὰς τοῦ κ. Δανοπούλου καὶ τοῦ κ. Δαγρὲ· εἰς τὸν κ. Δαγρὲν λέγω ὅτι εὐκολώτατον, διότι καὶ τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν συντάξεων ἔχει τακτικὰ βιβλία, καὶ δὲν ἔχει παρὰ νὰ τὰ ἀντιγράψῃ μόνον· διὰ δὲ τοὺς ἄλλους στρατιωτικοὺς, ναυτικοὺς ἢ καὶ πολιτικοὺς, ἔχομεν νόμον συντάξεων καὶ κάθε ὑπουργεῖον, καὶ ἰδίως τῶν οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον πληρώνει, ἔχει βιβλία αὐτῶν. —Ἔρχομαι εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Δανοπούλου. Ὁ κ. Δανόπουλος καὶ ἐγὼ εἴμεθα βουλευταὶ ὅταν συνετάξαμεν αὐτὸν τὸν πολιτικῶν συντάξεων νόμον· ὅλοι ὑπαγορευόμενοι ἀπὸ τὴν εὐγνωμοσύνην τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν κατὰ τὸν ἀγῶνα εἰς πολιτικὰς ὑπηρεσίας, καὶ δὲν ἔτυχον καμμίας ἀμοιβῆς, διότι δυστυχῶς ἐπὶ τῆς προκατόχου δυναστείας τότε κυβερνήσεως ἐφρόντισαν νὰ ἱκανοποιήσωσι μόνον ἐκείνους ἐκ τῶν ἀγωνιστῶν, τοὺς ὁποίους δυσκόλως ἠδύναντο νὰ περιστείλωσι, καὶ τοιοῦτοι ἦσαν οἱ στρατιωτικοί· μόνον, λέγω, στρατιωτικοὺς ἐφρόντισαν νὰ βαθμολογήσωσι, περὶ δὲ πολιτικῶν οὐδόλως ἐφρόντισαν. Ἐκ τούτων τῶν ἰδεῶν καὶ αἰσθημάτων ἐμπνεόμενοι, εἴπομεν ἐντὸς τοῦ νόμου νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ κατὰ τὸν ἀγῶνα ὑπηρεσία, καὶ ὑπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς κανονισμοὺς, δηλ. διπλασία. Καὶ μάλιστα διὰ νὰ μὴ δώσωμεν ἀφορμὴν καὶ φιλονεικηθῇ ἡ τοιαύτη ὑπηρεσία, ἐθέσαμεν ὥστε εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας ἐσημειώθη οἱαδήποτε ὑπηρεσία. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐλπίζαμέν ποτε νὰ εὑρεθῶσιν ἀνώτεροι στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοὶ, οἵτινες νὰ δώσουν πιστοποιητικὰ, τῷ ὄντι οὐχὶ ἀποπεπλανημένα, ἀλλ’ ἐντελῶς ἄγνωστα δι’ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ἦτον ὁ μὲν γραμματεὺς τοῦ δεῖνα ὁπλαρχηγοῦ....

§25Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργ. παιδ.). Κάμνομεν συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ;

§26ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κ. ὑπουργὲ, παρακαλῶ.

§27Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Προσβάλλεται ὁ κανονισμὸς δι’ αὐτῆς τῆς συζητήσεως.

§28ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἀρχαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐξετάζουν τὰ προσόντα (θόρυβος).

§29ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Γνωρίζω νὰ συζητῶ, ὅπως καὶ σεῖς, κ. Ἡλιόπουλε, δὲν σᾶς διέκοψα ποτέ.—Λοιπὸν, κύριοι, πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ κατάλογος διὰ νὰ ἴδωμεν τὰ τοιουτοτρόπως παρεισφρήσαντα ὀνόματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν συντάξεων, τὸ ὁποῖον ἐχρεωκόπησε, διότι δὲν ἀνταποκρίνονται τὰ ἔσοδα πρὸς τὰ ἔξοδα. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἔλθῃ αὐτὸς ὁ κατάλογος διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν ᾖναι μέγα ποσὸν, τότε νὰ φροντίσωμεν περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου, καθ’ ὅσον καὶ ἐν τῇ παρελθούσῃ περιόδῳ ὑπεβλήθη νόμος τοιοῦτος.

§30ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπ. παιδείας καὶ ἐκκλ). Κύριοι, εἶναι προτοφανὴς αὐτὴ ἡ συζήτησις ἡ σημερινή· καὶ ἂν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ νὰ θέση ἓν τέρμα εἰς αὐτὸ τὸ εἶδος τῶν ἐκνόμων ἐναντίον τοῦ κανονισμοῦ συζητήσεων, οὔτ’ ἐγώ ἠξεύρω πῶς θὰ συζητήσωμεν. Κύριοι, τὸ πολὺ πρέπει νὰ δοθῇ δικαίωμα εἰς τοὺς βουλευτὰς νὰ φέρουν προτάσεις νόμων· ὑποτιθεμένου ὅτι πᾶς βουλευτὴς εἶναι εἰς γνῶσιν τῆς νομοθεσίας τοῦ Κράτους, ἂν ἀνεύρῃ ἐκ τῆς πείρας ὅτι εἶναι νόμος, ὀφείλει, ἔχει δικαίωμα νὰ φέρῃ τροποποίησιν. Αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἶναι ἀνεγνωρισμένον καὶ σεβαστόν. Ἐπίσης ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα ἐπὶ μιᾶς ὡρισμένης περιστάσεως, ὅταν ἡ κυβέρνησις δὲν ἐφαρμόζῃ τὸν νόμον, νὰ τῇ ἀπευθύνῃ μίαν ἐπερώτησιν. Ἀλλὰ, κύριοι, τὸ νὰ ἔρχεται καθεὶς νὰ φέρῃ κρίσεις ἀφηρημένας, ἂν ὁ κατάλογος τῶν συνταξιούχων ᾖναι ἐξωγκωμένος ἢ ὄχι, ἂν πρέπῃ νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον, ὅστις ἐκανόνισε δικαιώματα, αὐτὰ εἶναι ζητήματα προτάσεων νόμων· πᾶς βουλευτὴς ὅστις ἀνεγνώρισε τὴν κακὴν ὕπαρξιν ἑνὸς νόμου, ἂς ἔλθῃ νὰ ζητήσῃ τὴν μεταβολήν του, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξερχώμεθα εἰς ζητήματα καὶ συζητήσεις ἐπὶ προτάσεων μὴ ὑποβεβλημένων, κατὰ τὸν κανονισμόν. Δι’ αὐτὸ, κύριοι, ἐπεθύμουν νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις αὕτη, διότι εἶναι ἄντικρυς παράβασις τοῦ κανονισμοῦ· πᾶς βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ μίαν πρότασιν, ἥτις τυποῦται, διανέμεται καὶ καθεξῆς· ἀλλὰ τὸ νὰ ἔρχεται ἕνας ἕκαστος καὶ μὲ ἀφηρημένους λόγους νὰ ζητῇ νὰ κατακρίνῃ νόμους, χωρὶς νὰ φέρῃ τροποποίησιν αὐτῶν, νομίζω δὲ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς συζητήσεως, καὶ νὰ ἀντιστρατευθῶμεν κατὰ τῶν διατάξεων τοῦ κανονισμοῦ. Πᾶσα τοιαύτη συζήτησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ, καὶ παρακαλῶ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Παρατηρῶ δὲ μετὰ λύπης εἰς τὸ προεδρεῖον ὅτι ὀφείλει νὰ ἐπιβλέπῃ εἰς τὴν τήρησιν τῶν διατάξεων τοῦ κανονισμοῦ, καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπῃ συζητήσεις ἐπὶ ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ.

§31ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι....

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τρίτη φορὰ ὁποῦ ὁμιλεῖτε, κ. Ζέρβα.

§33ΖΕΡΒΑΣ. Ἀπαντῶ πρῶτον εἰς τὸν κ. ὑπουργόν. Δὲν ἔφερα πρότασιν νόμου, οὔτε ἐζήτησα νὰ καταστραφῇ ὁ νόμος, οὔτε ἐζήτησα νὰ καταστραφοῦν τὰ κεκτημένα δικαιώματα· ποσῶς, φίλε μου· ὡς βουλευτὴς θέλω νὰ μάθω εἰς ποίους πληρόνω, καὶ διὰ τί πληρόνω, ἁπλούστατον πρᾶγμα· αὐτὸ εἶναι μᾶλλον ἓν εἶδος ἐπερωτήσεως, κ. ὑπουργὲ, μία ἐπερώτησις καθαρά· ἐπειδὴ ἔλαβα ἀφορμὴν ἀπὸ μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν σήμερον μᾶς διένειμε τὸ προεδρεῖον, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ὁ κ. Πετιμεζᾶς νὰ τροπολογηθῇ μία λέξις αὐτοῦ τοῦ νόμου, καὶ κἄτι τι ἄλλο περισσότερον. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ποσῶς δὲν ἀνεμίχθην εἰς τὸ ζήτημα τὸ νομοθετικόν· ἁπλῶς περιωρίσθην εἰς μίαν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἔχῃ τὸ σῶμα, καὶ ὅταν λάβωμεν αὐτὴν τὴν πληροφορίαν, τότε θὰ εἴμεθα εἰς κατάστασιν κἄτι τι νὰ εἴπωμεν, διότι, κύριοι, ὅταν δὲν ἐξελέγχωνται τὰ δημόσια, τότε δὲν ὑπάγει καλὰ τὸ ἔθνος. Ὁ κατάλογος καὶ ἡ τύπωσις αὐτοῦ δὲν θὰ ᾖναι τίποτε ἄλλο, παρὰ θὰ γίνῃ ἕνας ἔλεγχος ἐπὶ τοῦ καταλόγου αὐτοῦ νὰ ἴδωμεν ποῦ τρέχομεν, καλῶς ἢ κακῶς. Δὲν θέλω μήτε τὸν νόμον νὰ χαλάσωμεν, μήτε νὰ τὸν διορθώσωμεν. Ἀπαντῶν δὲ εἰς τὸν κ. βουλευτὴν Ἄργους, ὅστις ἠθέλησε νὰ διαστρέψῃ τοὺς λόγους μου, καὶ τρόπον τινὰ εἶπεν ὅτι ἐξύβρισα τοὺς ἀποκτήσαντας τὸ δικαίωμα αὐτὸ ὡς ἀργούς· ἐγὼ, κ. βουλευτὰ, ὅλους τοὺς ἀνθρώπους ὅσον πληρόνονται χωρὶς νὰ ἐργάζωνται, τοὺς λέγω ἀργούς· δὲν ἠξεύρω ἂν ὑμεῖς ἔχητε ἄλλην τινὰ λέξιν νὰ τοὺς ὀνομάσητε· πῶς; ἀλλοιώτικα; ἀμεριμνομερίμνους; εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι πληρόνονται ἀπὸ τὸ ταμεῖον, καὶ κάθηνται εἰς τὰ καφφενεῖα καὶ φουμάρουν ναργιλέν· λοιπὸν πῶς νὰ τοὺς ὀνομάσω αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους πληρόνει τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ δὲν κάμνουν τὸ παραμικρὸν ἔργον διὰ τὸ δημόσιον; πολιτικοὺς ἢ ἀργούς; Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν ἐξύβρισα, οὔτε μέμψιν ἐπέφερα, ἤθελα μόνον νὰ δοθῇ μία πληροφορία διὰ τοῦ καταλόγου αὐτοῦ εἰς τοὺς βουλευτὰς, καὶ ὅταν ἴδωμεν τὸν κατάλογον, τότε βεβαίως ἠμποροῦμεν νὰ κτυπήσωμεν ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ κτυπήσωμεν· διότι παρατηρῶ ὅτι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔφθασαν ἀκόμη τὸ 30 ἔτος τῆς ἡλικίας των, νὰ λαμβάνουν χρήματα ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐν εἴδει καὶ δικαιώματι συντάξεως· καὶ γνωρίζω πῶς αὐτοὶ ἔγιναν ἀπὸ καιρὸν εἰς καιρόν. Δὲν ἠμπορεῖτε λοιπὸν νὰ μοῦ ἀποκλείσητε τὸ δικαίωμα νὰ λάβω μίαν πληροφορίαν δι’ ἓν σμῆνος ἀμέτρητον, 4 χιλιάδων, 5 χιλιάδων· στρατὸν ὁλόκληρον διὰ τὴν Κωσταντινούπολιν κάμνομεν μὲ αὐτούς. Καὶ τί ἀκόμη; Θὰ ἴδητε ἀπ’ αὐτὸν τὸν κατάλογον, ὅτι ἄνδρες οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ὑπηρετήσουν καὶ νὰ ὠφεληθῇ τὸ δημόσιον, κάθηνται. Ἐπιφυλάττομαι κατόπιν νὰ ὑποβάλω γνώμην, ὥστε νὰ μὴ πηγαίνουν εἰς μάτην αὐτὰ τὰ χρήματα, νὰ γίνουν ἐργάται, ὥστε νὰ ὠφεληθῇ τὸ δημόσιον. Σήμερον θέλω τὸν κατάλογον νὰ ἴδω πόσοι εἶναι καὶ διὰ τί πληρόνονται, καὶ ἀπὸ πότε, καὶ ἀπὸ ποῦ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§35ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν ἂν παραδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζέρβα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν πρότασιν;

§37ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀντιλέγει ἡ Βουλὴ ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος (θόρυβος)· δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὀνομασθῇ ἀργὸς ὁ Ῥήγας Παλαμίδης (θόρυβος)· αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἐγήρασαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ λαμβάνουν ἕνα μισθόν· καὶ λέγει ὅτι κάθηνται εἰς τὰ καφφενεῖα καὶ φουμάρουν ἀργιλέν, καὶ τρώγουν τὰ δημόσια χρήματα, καθήμενοι ἀργοί· εἶναι μέμψις τοῦτο· ἂν τὸ λεξικὸν τοῦ κ. Ζέρβα δὲν ᾖναι τοιοῦτον, τὸν ἐγέλασε (θόρυβος),

§38ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα, κ. πρόεδρε, ἂν πρέπει νὰ τὸν φέρῃ, ὀφείλει νὰ τὸν φέρῃ.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§40ΤΙΝΕΣ. Ἀφ’ οὗ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, τί νὰ ἐρωτήσῃς;

§41Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ζητεῖται, κύριοι, ἓν ἐπίσημον ἔγγραφον ἀπὸ ἕνα κ. βουλευτὴν, ἡ κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν παρατήρησιν ν’ ἀντιτάξῃ, καθ’ ὅσον ὁ κατάλογος αὐτὸς ὑπάρχει, δὲν ἔχει παρὰ νὰ γίνουν ὀλίγα ἀντίτυπα, καὶ νὰ διανεμηθοῦν εἰς ὅλον τὸν κόσμον καὶ τοὺς κ. κ. βουλευτάς.

§42Τ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἐπὶ τοιούτου ζητήματος δὲν εἶναι ἀνάγκη, κ. πρόεδρε, νὰ προκαλῆτε ψηφοφορία· αὐτὸ εἶναι δικαίωμα τῆς Βουλῆς.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Βουλή.

§44ΖΑΛΩΝΗΣ. Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει· τί ἐρωτᾶτε, κ. πρόεδρε;

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν παραδέχεται. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἔχομεν διὰ δευτέραν φορὰν τὸ νομοσχέδιον περὶ ληξιάρχων τοῦ στέμματος. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον, ὡς καὶ ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Φιλήμονος ἐπ’ αὐτοῦ).

§46Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς τροπολογίας, κ. πρόεδρε. Κύριοι, ὁ νόμος αὐτὸς πρόκειται νὰ κανονίσῃ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἤδη κανονισμένον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς γεννήσεις καὶ τὰς θανὰς, καὶ ἡ ἁρμοδιότης τῶν ἐξουσιῶν εἶναι γνωστὴ καὶ ὡρισμένη. Ἕνεκα τῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι προσδοκῶνται, ἡ κυβέρνησις ὑπέβαλε νόμον διὰ νὰ κανονίσῃ τὴν ληξιαρχικὴν πρᾶξιν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας. Ἡ πρᾶξις αὕτη, κύριοι, ἐπεκράτησε κατὰ συνήθειαν εἰς ὅλα τὰ ἔθνη νὰ ᾖναι ὅλως διόλου ἰδία, καὶ ν’ ἀφορᾷ ἐξαιρετικῶς τὴν βασιλικὴν οἰκογένειαν, μὴ ὑπαγομένην εἰς τὰς ἄλλας γενικὰς διατάξεις τῶν ληξιαρχικῶν πράξεων. Ἡ ἐξουσία, κύριοι, ἡ ὡρισμένη νὰ ἐνεργῇ ἐπὶ τοιούτων πραγμάτων, εἶναι ἡ δικαστικὴ ἐξουσία καθὼς γνωρίζετε· ἐθεωρήθη ὅμως ἔθιμον παρ’ ἁπάσαις ταῖς αὐλαῖς, ὅπως εἰς τὴν πιστοποίησιν τῆς πράξεως αὐτῆς λαμβάνωσι μέρος καὶ ἄλλα ἀξιώματα τῆς ἐπικρατείας. Ἐθεωρήθη, κύριοι, καὶ ὑπάρχει ὅτι τὰ ἀξιώματα, τὰ ὁποῖα συμπράττουσι μετὰ τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς εἰς τὴν πιστοποίησιν τοῦ γεγονότος αὐτοῦ, εἶναι ἀξιώματα μόνιμα, εἶναι ἀξιώματα διαρκῆ, εἶναι ἀξιώματα ἀποῤῥέοντα ἀπὸ τὴν αὐτοβουλίαν τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Κύριοι, μόλον ὅτι δὲν ἔχομεν τοὺς θεσμοὺς καὶ τὸν ὀργανισμὸν τῶν λοιπῶν ἐπικρατειῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἠδυνήθημεν νὰ παραλάβωμεν τὰ ἔθιμα αὐτὰ τῶν βασιλικῶν οἰκογενειῶν ὅπως ὑπάρχουν καὶ εἰς τὴν λοιπὴν Εὐρώπην, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως αὐτῆς, ἐζητήσαμεν ν’ ἀναπληρώσωμεν τὴν ἔλλειψιν τοῦ καγκελλαρίου, ἢ τοῦ προέδρου τῆς γερουσίας διὰ τοῦ προέδρου τῆς κυβερνήσεως, ἐνομίσαμεν ὅτι αἱ δύω αὗται ἐξουσίαι, ἡ δικαστικὴ ἀντιπροσωπευομένη ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, εἶναι τὰ ἀξιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται τὰ μᾶλλον κατάλληλα εἰς τὸ νὰ παρασταθῶσι καὶ ἐνεργήσωσι τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Ἡ τροποποίησις, κύριοι, ἡ ὑποβληθεῖσα σκοπὸν ἔχει νὰ παρενείρῃ τὴν σύμπραξιν καὶ μιᾶς ἄλλης ἐξουσίας, μιᾶς ἐξουσίας διαβατικῆς, μιᾶς ἐξουσίας, ἥτις δὲν ἀντιπροσωπεύει παρὰ ἀνάγκας διαβατικάς, καὶ ἥτις κατὰ τὸν θεσμὸν ἀνανεοῦται διαβατικῶς. Κύριοι, τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ κυβέρνησις ἀντεγράφη τὸ πλεῖστον ἀπὸ τὸν νόμον τὸν κυρωθέντα πρὸ ὀλίγων ἐτῶν εἰς τὸ βασίλειον τῆς Ἰταλίας. Ἐκεῖ πραγματικῶς εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Γερουσίας. Ἀλλ’ ὁ πρόεδρος τῆς Γερουσίας δὲν συμπράττει ὡς νομοθετικὴ ἀρχή, καὶ διὰ τί δὲν συμπράττει ὡς νομοθετικὴ ἀρχή; διότι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συμπράξῃ ὡς τοιαύτη, ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ καθαρός, ὁ μᾶλλον ἀντιπροσωπεύων τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἢ ἂν ἦτον ἰδέα ὅτι πρόκειται νὰ συμπράττῃ νομοθετικὴ ἀρχή, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Γερουσίας. Ἀλλ’ ὁ πρόεδρος τῆς Γερουσίας ἐκλήθη ὡς ἓν ἀπὸ τὰ ὑπέρτατα ἀξιώματα, τὰ διαρκῆ καὶ μόνιμα καὶ ἀποῤῥέοντα ἀπὸ τὴν αὐτοβουλίαν τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, ὥστε δὲν ὑπῆρχε καμμία ἰδέα συμμετοχῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἂν δέ, κύριοι, δύναται νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη, τὸ πρόσωπον τῶν Βασιλέων ἀντιπροσωπεύει τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὥστε ἡ ἀνάγκη, καὶ ἂν ὑπάρχῃ τῆς συμπράξεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὑφίσταται εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Ἀκόμη, κύριοι, βλέπετε ὅτι ἡ τροπολογία δὲν εἶναι στερεά, καὶ δι’ αὐτὸ προβλέπει περιστάσεις. Τὸ ἀξίωμα τοῦ προέδρου εἶναι ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡρισμένην ἀρχὴν καὶ ὡρισμένον τέλος. Προβλέπει περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ συμβοῦν, καὶ τὴν ἀναπλήρωσιν δι’ ἄλλου προσώπου, καὶ ἐπὶ τέλος ἀπολήγει, ποῦ; εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἀλλ’ ὁ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου τί εἶναι; εἶναι εἷς ἀντιπρόσωπος τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτὴν δύνανται νὰ συμπράξωσι πρόσωπα, ἅτινα προέρχονται ἀπὸ δύω ἰδέας, διὰ ν’ ἀντιπροσωπευθῇ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, καὶ συμπράξωσι τὰ μεγάλα δικαιώματα τῆς ἐπικρατείας. Κατὰ συνέπειαν, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ ἀπολογία αὕτη πρέπει νὰ ἀποκρουσθῇ, διότι δὲν ἔχει κἀμμίαν πρακτικὴν σημασίαν· θὰ ὑποβάλῃ ἴσως εἰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας προβλέπει ἡ τροπολογία, αἱ ὁποῖαι θ’ ἀλλοιώσουν τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ συμπράξωσι τὰ μεγάλα δικαιώματα τῆς ἐπικρατείας. Ἂν εἴχομεν πρόεδρον τῆς Γερουσίας, βέβαια αὐτὸς ἤθελεν εἶσθαι κατάλληλον πρόσωπον. Χωρὶς νὰ λείψῃ ἀπὸ τὸν σεβασμόν, τὸν ὁποῖον ὀφείλει τὸ ἔθνος πρὸς τὸν πρόεδρον, νομίζω, ὅτι ἐπὶ τῆς συγκεκριμένης αὐτῆς περιστάσεως ὁ πρόεδρος αὐτὸς δὲν δύναται νὰ συμπράξῃ ἐπὶ περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ λάβουν χώραν εἰς ἐποχὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ὁρισθοῦν ἐκ τῶν προτέρων. Ἀλλὰ λέγουν νὰ ἔλθῃ ἄλλο. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ πρόεδρος δὲν εἶναι ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον παρασύρει τὰ ἄτομα, εἶναι τίτλος, ὅστις δὲν ἐπενεργεῖ ἀπὸ τῆς πολιτείας παρὰ κατὰ τὴν ἐνάσκησιν αὐτῆς τῆς ἐνεργείας, καὶ ἅμα παύσει αὐτὴ ἡ ἐνέργεια, πρόεδρος δὲν ὑφίσταται πλέον. Πῶς ἔρχεσθε νὰ εἴπητε ὅτε ἔρχεται ὁ πρόεδρος τῆς ληξάσης περιόδου; Ἀλλὰ, κύριοι, εἶναι συνέπεια ἑνὸς ἀτόπου ὑφισταμένου· διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἐπὶ τοιούτων γεγονότων δὲν δύναται νὰ λάβῃ μέρος ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅστις ἀντιπροσωπεύει ἀνάγκας διαβατικὰς, καὶ δὲν δύναται νὰ συμπράξῃ ἐπὶ περιστάσεων παγίων, μονίμων, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ συμπράξουν αἱ ἀρχαὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι εἶναι μόνιμοι, αἱ ὁποῖαι εἶναι πάγιαι. Διὰ τοῦτο νομίζω, κύριοι, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη τοῦ κυρίου Φιλήμονος πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ.

§47ΦΙΛΗΜΩΝ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς ἐστήριξε κυρίως τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων θεωρεῖ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς περιττὴν διὰ τὸ μὴ νόμιμον τοῦ ἀξιώματος τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς. Ἰδίως δὲ ἐκ τῶν ὅσων εἶπε περὶ ὑπερτάτων ἀξιωμάτων μοὶ δίδουν νὰ ἐννοήσω ὅτι τὸ ἀξίωμα τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς τὸ θεωρεῖ κατά τι κατώτερον τοῦ ἀξιώματος τῶν προσώπων ἐκείνων, ἅτινα κατέχουν μόνιμον ἀξίωμα. Περιέπεσεν εἰς τὴν σύγχυσιν αὐτὴν, διότι δὲν εὐηρεστήθη νὰ παρατηρήσῃ ὅτι εἰς τὰ ἄλλα κράτει ὑπάρχει διαφορὰ ἀξιωμάτων. Τὸ ἀξίωμα τοῦ καγκελαρίου, ὅστις προεδρεύει εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων ἐν Ἀγγλίᾳ, εἶναι ἀνώτερον, διότι καὶ ἡ Βουλὴ τῶν Λόρδων εἶναι ἀνωτέρα τῆς Βουλῆς τῶν κοινοτήτων. Ἑτέρωθεν ὑπάρχει σύγχυσις φανερὰ ὡς πρὸς τὴν συμβουλὴν, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν νὰ ἐρευνήσωμεν τί γίνεται καὶ εἰς τὰ ἄλλα κράτη. Τὰ ἐκεῖ γινόμενα δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι παρ’ ἡμῖν, διότι ἡ Ἑλλὰς, ἥτις δυναστεῖται, ἔχει ἀρχὴν τὸ ἔθνος, τὸ ἔθνος τὴν ἐξέλεξε· πηγάζει ἐκ τοῦ ἔθνους, δὲν προϋπῆρξε καὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ ἔθνους ὅπως εἰς τὰ ἄλλα μέρη. Ἐπομένως πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐθνικὴν δυναστείαν δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ οὕτως ἢ ἐκ μόνου τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον ἐκάλεσε τὴν δυναστείαν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέθεσε τὴν ἐντολὴν τῆς ἐνασκήσεως μέρους τῆς κυριαρχίας του. Ὁ πρόεδρος ὡς ἀντιπροσωπεύων τὴν Βουλὴν εἶναι τὸ ἀνώτερον μετὰ τὸν Βασιλέα ἀξίωμα, ἐὰν ἡ δυναστεία ᾖναι ἀξίωμα καὶ ὄχι ἐξουσία, ἑπομένως εἰς μίαν πρᾶξιν οὐσιώδη ἀφορῶσαν τὴν βασιλικὴν οἰκογένειαν, δηλαδὴ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, ἅτινα δύνανται νὰ κληθῶσι μίαν ἡμέραν ἐπὶ τοῦ θρόνου, διότι κέκτηνται δικαιώματα διαδοχῆς, δὲν δύναμαι ποτὲ νὰ παραδεχθῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ ἀνώτατον αὐτὸ ἀξίωμα νὰ μὴ λάβῃ μέρος πρώτιστον πρὸ παντὸς ἄλλου. Νομίζω ὅτι τὸ τῆς μὴ οἰκογενείας δὲν ἔχει καμμίαν βάσιν, διότι ὁ πρόεδρος δύναται νὰ μὴν ᾖναι διαρκὴς, οὐχ’ ἧττον ἡ Βουλὴ ὑπάρχει πάντοτε καὶ θεωρεῖται ὡς τοιαύτη. Ἀπορῶ πῶς τὸ ὑπουργεῖον παρέβλεψε διάταξιν τοῦ Συντάγματος, τὸ ἄρθρον 52. «Ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ὁ διάδοχος ᾖναι ἀνῆλιξ ἢ ἀπὼν καὶ δὲν ὑπάρχῃ ἀντιβασιλεὺς ἤδη εὑρισκόμενος, ἡ Βουλὴ καὶ ἂν ἔληξε ἡ περίοδος αὐτῆς ἢ διελύθη, συνέρχεται ἄνευ συγκαλέσεως τὴν δεκάτην τὸ βραδύτερον ἡμέραν μετὰ τὴν ἀποβίωσιν τοῦ Βασιλέως. Ἡ δὲ Συνταγματικὴ Βουλὴ ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ ἀντιβασιλέως ἢ τῆς ἀφίξεως τοῦ διαδόχου. Ἰδιαίτερος νόμος θέλει κανονίσει τὰ περὶ τῆς ἀντιβασιλείας». Διελύθη ἡ Βουλὴ, ἀπέθανεν ὁ Βασιλεὺς, ἡ Βουλὴ αὐτὴ θεωρεῖται ὡς ὑφισταμένη, μολονότι μετὰ τὴν διάλυσιν οἱ βουλευταὶ δὲν εἶναι εἰμὴ ἁπλοῖ πολῖται, ἐὰν λοιπὸν τὸ Σύνταγμα διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἀντιβασιλέως ἐθεώρησεν ὅτι Βουλὴ διαλυθεῖσα θεωρεῖται ὡς διαρκὴς καὶ δυναμένη νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἀντιβασιλέως, ἀπορῶ πῶς δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ εἷς σολοικισμός, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πτοήσῃ, διότι ἐπρότεινα ὅτι, ἂν τὸ γεγονὸς τὸ βασιλικὸν ἤθελε συμβῇ εἰς στιγμὴν καθ’ ἣν δὲν ἤθελε συνεδριάζει ἡ Βουλὴ, νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἀντιπροσωπεύοντα αὑτὴν τὸν τελευταῖον προαγορεύσαντα. Πιστεύω ὅτι ἐκ μέρους τοῦ ὑπουργείου δὲν ὑπάρχει οὐδεμία κακὴ πρόθεσις, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς θέλει συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀξίωμα τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι μετὰ τὸ ἀξίωμα τοῦ Βασιλέως νὰ δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ ἀξίωμα, διότι εἶναι μία ἐξουσία, πρώτιστος ἄρχων ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα νομίζω ὅτι εἶναι λίαν σαφὴς καὶ σύμφωνος πρὸς αὐτὰς τὰς ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι καθιεροῦνται ἐντὸς τοῦ Συντάγματος· ἂν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ἄρθρον 52 τοῦ Συντάγματος θέλετε πεισθῆ ὅτι ἡ ἀντικατάστασις τοῦ ἐλλείποντος τακτικοῦ προέδρου διὰ τοῦ προέδρου τῆς παρελθούσης Βουλῆς δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅταν τὸ Σύνταγμα αὐτὸ, διαλυθεῖσαν ἔτι Βουλὴν, Βουλὴν τῆς ὁποίας ἔληξεν ἡ περίοδος, τὴν θεωρεῖ ὑφισταμένην καὶ τῆς ἀποδίδει τὸ δικαίωμα, ὅτι δύναται νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἀντιβασιλέως.

§48ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ (ὑπουργὸς δικαιοσύνης). Κύριοι βουλευταὶ, ὅταν ἔφερε τὴν τροπολογίαν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς, ἐζητήθη καὶ εἴδατε ὅτι ἡμεῖς πῶς κατεφύγαμεν εἰς τὴν Ἰταλίαν καὶ ἐλάβαμεν ὡς παράδειγμα ἕνα νόμον, ὅστις προβλέπει τὴν παροῦσαν περὶ ἧς ὁ λόγος περίπτωσιν. Ἂν ἐξετάσητε ἐξ ὑπ’ ἀρχῆς, ἀφ’ ἧς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἀνεφάνη, δὲν ἐλάβαμεν τίποτε ἄλλο παρὰ πάντοτε νὰ καταφεύγωμεν, ἢ νὰ ἀρυώμεθα ὅλας μας τὰς νομοθεσίας ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, ἀπὸ τὴν Ἰταλίαν καὶ ἀπὸ διάφορα ἄλλα ἔθνη. Τί ἐπράξαμεν εἰς τὴν νομοθεσίαν; Πάντοτε ἠρύσθημεν συμβουλὰς αὐτῶν, τὰ ὁποῖα σήμερον κατέχουν εἰς τὸν κόσμον τὰς πρώτας θέσεις. Σήμερον πρόκειται περὶ ληξιαρχικῆς πράξεως τοιαύτης, ἡ ὁποία θὰ βεβαιώσῃ τὴν γέννησιν ἢ τὸν γάμον ἢ ἄλλο τι· ἂν ἐξετάσωμεν καὶ ἐπὶ τοῦ αὐτοκράτορος Ναπολέοντος, τὰ μέλη δὲν ἦσαν παρὰ δύω, δὲν ἦσαν τρία, ἂν ἐξετάσωμεν τὸ τελευταῖον τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν ὡς παράδειγμα τῆς Ἰταλίας, δὲν ἦσαν παρὰ δύω. Τίνες; ὁ πρόεδρος τῆς Γερουσίας καὶ ὁ σύμβουλος τοῦ στέμματος. Ἐδὼ εἰς τὴν τροπολογίαν ἔρχεται καὶ τρίτον πρόσωπον, δηλ. τὸ πρόσωπον τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς· καὶ ἡμεῖς κατὰ τὴν νομοθεσίαν μας ἠξεύρομεν ὅτι, ὅταν ἦναι εἷς συμβολαιογράφος διὰ νὰ κάμῃ μίαν πρᾶξιν θέλει καὶ δύο μάρτυρας, ὅταν ἦναι δύο Συμβολαιογράφοι δὲν θέλουν καὶ μάρτυρας. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἐξηγοῦμαι καλά.

§49ΤΙΝΕΣ. Πολὺ καλά.

§50ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Τί εἶναι τὸ ζήτημα τώρα; ὁ πρόεδρος τῆς Γερουσίας. Τί πρόσωπον εἶναι; εἶναι πρόσωπον τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως εἰς τὴν Ἰταλίαν· εἶναι ἢ δὲν εἶναι; εἶναι. Ἄρα μόνον ὁ διορισμὸς τοῦ προέδρου τῆς Γερουσίας ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, ἐνῷ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἀνήκει εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους.

§51ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ ἔθνος;

§52ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Σύμβουλον στέμματος ἡμεῖς δὲν ἔχομεν· ἐνομίσαμεν ὅτι ἀναπληροῦμεν αὐτὸν διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης. Καλὸν ἦτο νὰ μὴ ἦναι παρὰ δύω τὰ μέλη, διότι ὅλαι αὗται αἱ ληξιαρχικαὶ πράξεις εἰς ὅλα τὰ ἔθνη ἀπὸ δύο μέλη συντάσσονται, ἀπὸ τρία ὄχι, δὲν ὑπάρχει καμμία ληξιαρχικὴ πρᾶξις.

§53ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ κ. ὑπουργέ.

§54ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Πάντοτε ἀπὸ δύω, καὶ τοῦ Αὐτοκράτορος Ναπολέοντος εἰς τὰ 1816 καθὼς καὶ εἰς τὴν Ἰταλλίαν, πάντοτε δύο, ὁ Σύμβουλος τοῦ στέμματος καὶ ὁ πρόεδρος τῆς γερουσίας. Τί εἶναι, κύριοι, ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου; πόθεν διορίζεται; διορίζεται ἀπὸ τὸν βασιλέα. Ἐγὼ μίαν παρατήρησιν ὑποβάλω ὅτι ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου χαίρει τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ ᾖναι πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου. Λοιπὸν θέλετε νὰ ἐκλείψῃ ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης καὶ ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς; Μάλιστα· ἀλλὰ τί θέλει γίνει ὅταν τῆς Βουλῆς ἡ σύνοδος λήξῃ ἢ ὅταν διαλυθῇ αὐτή; διότι δὲν εἶναι διὰ τὴν παροῦσαν περίστασιν, εἶναι ἕνας νόμος γενικὸς, ὁ ὁποῖος θὰ διαρκέσῃ. Τί θέλετε νὰ γίνῃ; κατὰ τὰ παραδεδεγμένα ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν λῆξιν δὲν ὑπάρχει, καθὼς καὶ μετὰ τὴν διάλυσιν ἔρχεται εἰς ἀντίῤῥησιν τούτου μία περίστασις 52 ἄρθρ. τοῦ Συντάγματος. Τί λέγει αὐτοῦ; εἶναι πρόεδρος; Αὐτὴ ἴσα ἴσα ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος μᾶς δίδει νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόεδρος οὔτε μετὰ τὴν διάλυσιν οὔτε μετὰ τὴν λῆξιν. Μόνη αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ περίστασις ὑπάρχει· ποία; ὅταν συμβῇ νὰ ἀποθάνῃ ὁ Βασιλεὺς καὶ ᾖναι ἀνήλικος ὁ διάδοχος, τότε συγκαλεῖται αὐτὴ ἡ προηγουμένη Βουλή· ὄχι ὁ πρόεδρος· εἶναι μία ἐξαιρετικὴ περίπτωσις μὴ ἐφαρμοζομένη εἰς τὴν παροῦσαν πρᾶξιν. Ἐπεθύμουν νὰ ἦμαι ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τί νὰ γίνῃ ὅταν λήξῃ ἡ σύνοδος; Νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου λέγουν· τοῦτο εἶναι πάντῃ περιττὸν, ὅταν ὑπάρχῃ (ὄχι πᾶν εἶμαι ἐγὼ σήμερον) ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, αὐτὸς εἶναι προϊστάμενος τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν. Λοιπὸν δὲν δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν τὸ πρᾶγμα ἄλλως, νὰ εὐχαριστήσωμεν τὴν Βουλὴν, νὰ ᾖναι καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς· δύο πρόσωπα πρέπει νὰ ᾖναι πάντοτε, ὄχι τρία· δὲν ὑπάρχει παράδειγμα τοιοῦτον νὰ ὑπάρχουν τρία πρόσωπα, καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχουν δύο, διότι δύο συμβολαιογράφοι ὅταν κάμνουν μίαν πρᾶξιν συμβολαιογραφικὴν δὲν ἔχουν ἀνάγκην μαρτύρων· εἰς τὴν νομοθεσίαν μας αὐτὸ ὑπάρχει. Ὅταν ᾖναι ἕνας, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ δύο μάρτυρας, ἄλλως ἡ πρᾶξις δὲν ἔχει κῦρος. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἔχωμεν πρόεδρον τῆς Γερουσίας, πρόσωπον δηλ. τὸ ὁποῖον νὰ ἐκλέγῃ ὁ Βασιλεὺς, ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου τί εἶναι; Δὲν εἶναι ἐκλεκτὸς τοῦ Βασιλέως; θέλετε νὰ ἔχῃ καὶ ἐθνικὴν ἀξίαν; ἔχει. Διότι ἂν δὲν ἔχῃ καὶ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι καὶ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου (θόρυβος) Νομίζω λοιπὸν ὅτι αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις τοῦ ἄρθρου 52, αὐτὴ ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ πρόεδρος μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Βουλῆς· εἶναι μία ἐξαιρετικὴ περίπτωσις καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ μὲ τὸν πρόεδρον· τοὐλάχιστον αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα μου.

§55ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καθ’ ἣν περίπτωσιν ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου εἶναι καὶ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τότε θὰ ᾖναι ἕνας;

§56Δ. ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ. Τότε ὑπογράφει μὲ τὰς δύω ἰδιότητας.

§57ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Βέβαια, τότε θὰ ὑπογράψῃ καὶ ὡς πρωθυπουργὸς καὶ ὡς ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§58Α. ΜΕΤΑΞΑΣ. Ὅταν συμπέσῃ ὁ πρωθυπουργὸς νὰ ᾖναι καὶ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τί θέλει συμβῆ;

§59ΒΑΡΒΟΓΛΗΣ. Εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ τὸ ἐννοήσῃς.

§60ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ τελειώσωμεν σήμερον· εἶναι ἡ δευτέρα ἀνάγνωσις (θόρυβος).

§61Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀρχίζω ἀπὸ τὸ τέλος τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ. Κανεὶς δὲν πρέπει νὰ παρεξηγεῖται ὅτι ἔχει κανένα ἄλλον σκοπὸν παρὰ μόνον αἴσθημα. Ὁ κύριος ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει δύω ἐγγυήσεις, τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν πρωθυπουργόν· ὁ Βασιλεὺς δὲν παράγεται ἐλέῳ Θεοῦ, εἶναι ἐκλογὴ τοῦ ἔθνους, ἐγὼ παίρνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ᾖναι καὶ ἐνδεχόμενον, ὃ μὴ γένοιτο, δύναται νὰ εὑρεθοῦν ὑπουργοὶ νὰ βάλουν καὶ κανένα νόθον διάδοχον, δὲν ἐμπιστευόμεθα λοιπὸν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Βασιλέως, θέλομεν καὶ τοῦ ἔθνους. Ποίαν βλάβην κάμνει νὰ ᾖναι καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς; Τὸ Σύνταγμα λέγει καὶ διαλελυμένης τῆς Βουλῆς, καλεῖται ἡ αὐτὴ Βουλή. Πρόεδρον δὲν ἔχομεν, διὰ τῆς νομοθεσίας μας ταύτης δυνάμεθα νὰ τοῦ δώσωμεν τὴν ἰδιότητα ταύτην, ἂν τυχὸν διελύθη ἡ Βουλή, νὰ ἔρχεται ὁ πρόεδρος τῆς διαλυθείσης ἢ τῆς ληξάσης Βουλῆς. Δὲν βλέπω τί βλάπτει τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς τὸ τοιοῦτον, καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ τὸ θεωρήσωσι ζήτημα ὑπουργικὸν, διότι οὔτε οἱ ὑπουργοὶ εἶναι Θεοὶ, οὔτε ἡ Βουλὴ ἔχει ἀπέραντον νοῦν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς κυρίους ὑπουργοὺς καθὼς καὶ τὴν Βουλὴν, διότι εἶναι καλὸν νὰ λείψῃ ὁ πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, νὰ παραδεχθῇ τὸν πρόεδρον τῆς ὑπαρχούσης, ἢ τῆς διαλυθείσης, ἢ τῆς ληξάσης Βουλῆς.

§62ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διατυπώσατε τὴν πρότασίν σας.

§63ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμονος.

§64ΦΙΛΗΜΩΝ. Δύω λέξεις ἔχω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κύριον ὑπουργόν, εἰπόντα ὅτι δύω μόνον παρίστανται εἰς τὴν σύνταξιν τῶν ληξιαρχικῶν πράξεων. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ παρατηρήσω ὅτι ὅταν....................... καγκελάριος, δι’ ἰδιαιτέρου διατάγματος ὁ αὐτοκράτωρ διώριζε τοὺς μάρτυρας, οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ παρασταθῶσιν· οἱ μάρτυρες διωρίζοντο δι’ ἰδιαιτέρου διατάγματος. Περὶ μαρτύρων ὅμως δὲν προβλέπει ὁ νόμος. Ἔρχομαι εἰς τὰ παραδείγματα τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ· ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔφερεν εἶναι παραδείγματα αὐτοκρατοριῶν. Εἰς τὰς αὐτοκρατορίας ἡ βασιλικὴ οἰκογένεια θεωρεῖται ὡς ἡ κάτοχος τῆς κυριαρχίας. Τοιαῦτα ὅμως παραδείγματα δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς κράτη συνταγματικὰ, ἔνθα ἡ δυναστεία ἔχει πολὺ εὐγενεστέραν καὶ ἰσχυροτέραν ἀρχὴν, τὴν θέλησιν καὶ τὴν ψῆφον τοῦ Ἔθνους. Διὰ τοῦτο εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἀκόμη ἐπὶ γάμων μελῶν τῆς βασιλικῆς οἰκογενείας ἀποφαίνεται τὸ κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον παρεμβαῖνον δύναται νὰ ἐμποδίσῃ καὶ γάμον, διότι εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἡ δυναστεία θεωρεῖται μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 17 αἰῶνος ὡς πηγάζουσα ἐκ τοῦ ἔθνους, καὶ ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν δυναστείαν, ἀφορᾷ καὶ τὸ ἔθνος, καὶ ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ἔθνος, ἀφορᾷ καὶ τὴν δυναστείαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐμμέσως ἢ ἀμέσως παρεμβαίνει τὸ κοινοβούλιον. Ὑπὸ τοιούτων ἰδεῶν ὁρμώμενος ἐπέφερον τὴν παροῦσαν τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ, καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου, παραιτοῦμαι· ἡ μόνη μου ἐπιθυμία καὶ προσπάθεια εἶναι νὰ γίνῃ παραδεκτὸς ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§65ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ συζητοῦμεν καλλίτερον εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη διὰ δευτέραν συζήτησιν.

§67ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρεδέχθη καὶ ἡ τροπολογία; (θόρυβος).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 4 καὶ λ. 5.