1868.06.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23

τῆς 18 Ἰουνίου 1868.

Τρίτη.

Ὥρα 3 καὶ 10/60.

Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ κ. Ζέρβας.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν εἰς τὰ πρακτικά;

§2ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐκεῖ ὅπου λέγει ἐπρότεινε νὰ εἴπῃ ἐπροτάνθη.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἔχετε καμμίαν ἄλλην ἀντίῤῥησιν.

§4ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν......

§6ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ζητεῖτε;

§8ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν; ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεφάνθη.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρώτησα τὴν Βουλὴν καὶ ἀπεφάνθη. Θέλετε νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν ἐὰν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ;

§10ΤΙΝΕΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ ὁ κ. Εὐθυμιόπουλος.

§11ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κ. Βουλευταὶ, χθὲς ὅτε ἐπεραιώθη, ἡ ψηφοφορία ὡς πρὸς τὸ ἔγκυρον ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς τῶν τριῶν δήμων Μαντινείας, ἐγένετο θόρυβός τις εἰς τὸ προεδρεῖον καὶ ὡς ἐκ τοῦ θορύβου ἐκείνου, τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀπήγγειλεν ὁ πρόεδρος, δὲν ἦτον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπέῤῥεεν ἐκ τῆς ἀληθοῦς ψήφου τῆς Βουλῆς. Ἐνθυμοῦμαι, καὶ ἐνθυμεῖται ὅλον τὸ προεδρεῖον, ὅτι ὁ κ. Θωμᾶς, ὅτε ἐξεφωνήθη τὸ ὄνομά του, δὲν ἐψήφισεν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος;

§13ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Θωμᾶς βουλευτὴς Χαλκίδος.

§14ΤΙΝΕΣ. Ναί.

§15ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε ἐγένετο ἡ διαλογὴ τῶν ψήφων, τότε ὁ κύριος Θωμᾶς ἦλθε καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἐψηφοφόρησε κατά· ἐγένετο ἡ παρατήρησις εἰς τὸ προεδρεῖον ὅτι δὲν δύναται, ἀρξαμένης ἤδη τῆς διαλογῆς, νὰ ψηφοφορήσῃ βουλευτής τις, διότι ἡ ψηφοφορία ἐκηρύχθη περαιωμένη, τὸ προεδρεῖον ἀπήντησεν ὅτι δὲν καταλογίζει τὴν ψῆφον τοῦ κ. Θωμᾶ, ὅτι αἱ ψῆφοι κατὰ τῆς ἐκλογῆς δὲν εἶναι παρὰ 55, ἀφαιρουμένης τῆς ψήφου τοῦ κ. Θωμᾶ. Παρετηρήθη πρὸς τούτοις ὅτι ἐκ τῶν ἀρνηθέντων ψῆφον σημειοῦται εἷς μόνος, ὁ κ. Μεταξᾶς, ἐνῷ, ὡς ἐνθυμοῦμαι καλῶς, χθὲς καὶ ὁ κ. Ἡλιόπουλος ἠρνήθη ψῆφον, καθὼς καὶ ὁ κ. Αὐγερινός.

§16ΠΑΤΡΙΝΟΣ. (Γραμματεύς). Ἂς ἐρωτηθῶσιν.

§17ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε οἱ ἀρνηθέντες ψῆφον εἶναι τρεῖς· ἐκτὸς δὲ τούτου ὁ κ. πρόεδρος ἐπεφυλάχθη νὰ ψηφοφορήσῃ μετὰ τὸ τέλος τῆς ψηφοφορίας· εἰς τὸ τέλος δὲν φαίνεται ὅτι ἐψηφοφόρησεν, ὑποτίθεται ὅτι ὁ κ. πρόεδρος ἦτον ἀπὼν, καὶ ὡς ἀπὼν ἕπεται ὅτι ὅλη ἡ ψηφοφορία εἶναι ἄκυρος, διότι ὑποτίθεται, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ψηφοφορία, πρέπει νὰ ἵσταται ὁ πρόεδρος εἰς τὴν ἕδραν του. Μὴ ὑπάρχοντος προέδρου, πῶς δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ὑπῆρξε ψηφοφορία; ἄλλως τε ἡ ψῆφος τοῦ προέδρου πρέπει νὰ καταλογισθῇ εἰς τοὺς ἀρνηθέντας. Καταλογιζομένη δὲ εἰς τοὺς ἀρνηθέντας, ἐξάγεται ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος πλειονοψηφία, καὶ ὅπως διατάττει τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ κανονισμὸς αἱ ἀποφάσεις διὰ νὰ ἔχωσι κῦρος, πρέπει νὰ ἔχωσι τὰ δύω ταῦτα στοιχεῖα, πρῶτον ἡ Βουλὴ νὰ ᾖναι ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ καὶ δεύτερον αἱ ἀποφάσεις της νὰ ᾖναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀπολύτου πλειονοψηφίας. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐψηφοφόρησαν, ὅπως σημειοῖ ἐδῶ τὸ πρωτόκολλον,... καὶ ἑνὸς τοῦ προέδρου, γίνονται 112. Ἡ ἀπόλυτος πλειονοψηφία εἶναι 57, ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι εἶναι 56. σύμφωνα μὲ τὸ πρωτόκολλον, οἱ ψηφοφορήσαντες κατὰ τῶν δήμων αὐτῶν δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος πλειονοψηφία, καὶ κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§18ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἔγινε θόρυβος· ὡς ἐκ τούτου ὁ γραμματεὺς δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀκούσῃ καὶ τὸν Θωμᾶν. Ὁ Θωμᾶς ἦλθε μετὰ τὸ πέρας τῆς διαλογῆς καὶ εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ψηφοφορήσῃ, διότι δὲν ἐσημειώθη, καὶ ὁ γραμματεὺς κατὰ λάθος δὲν ἤκουσε τὸν κ. Σ. Πετιμεζᾶν, ὁ ὁποῖος ἦτο παρὼν ἐδὼ, καὶ διὰ τοῦτο εὑρέθησαν αἱ ψῆφοι 55. Ἕτερος ὅμως κατάλογος, τὸν ὁποῖον ἐκράτησεν ἕτερος γραμματεὺς, περιέχει τὸν κ. Σ. Πετιμεζᾶν ὡς ψηφοφορήσαντα, καὶ βεβαίως ἐψηφοφόρησεν· ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς ψεύδεται.

§19Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖος εἶπεν ὅτι ψεύδομαι;

§20ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Εἶπον ἐγὼ ὅτι εἶσθε εἰς τὴν ψηφοφορίαν καὶ ἐψηφοφορήσατε, ἀλλὰ δὲν ἐσημειώθη τὸ ὄνομά σας. Ὥστε λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν καὶ τῆς ψήφου τοῦ Θωμᾶ, ἡ ὁποία δὲν ἐσημειώθη, γίνονται 57.

§21ΤΙΝΕΣ. 56 εἶναι μετὰ τοῦ Θωμᾶ.

§22ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τώρα θὰ ἰδῆτε πῶς εἶναι 57, διότι 56 εἶναι ἄνευ τοῦ Θωμᾶ· 56 ἔχει ὁ κατάλογος τοῦ ἑνὸς γραμματέως, κατὰ δὲ τὸν κατάλογον τοῦ ἑτέρου, ὅπου ἐπετήρουν καὶ οἱ ψηφολέκται, εἶναι 55. Λοιπὸν ὁ κατάλογος ἐκεῖνος ἔχει περισσότερον τὸν Σ. Πετιμεζᾶν.

§23ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι ὁ ἐπίσημος κατάλογος;

§24ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Καὶ οἱ δύω, καὶ ὁ εἷς ἀπὸ τοὺς ψηφολέκτας ὁμολογεῖ, ὅτι ἐψηφοφόρησεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς (θόρυβος). Λοιπὸν, κύριοι, λέγω ἐγὼ, ὅτι ὁ ἐπίσημος εἶναι ὁ ἀπὸ τοὺς ψηφολέκτας ἐπιτηρηθεὶς κατάλογος. Δὲν ἀρνοῦνται δὲ ὅτι ὁ κ. Σ. Πετιμεζᾶς ἐψηφοφόρησε, διότι διὰ τῆς ψήφου τοῦ Σ. Πετιμεζᾶ εἶναι 56 καὶ ὄχι 55· διὰ τῆς ψήφου τοῦ Πετιμεζᾶ καὶ ὄχι τοῦ Θωμᾶ ἀπηρτίσθη ὁ ἀριθμὸς τῶν 56. Ἐκ τῶν ἀριθμηθέντων ὁ ἀρνηθεὶς πραγματικῶς ψῆφον εἶναι ὁ κ. Μεταξᾶς· ὁ κ. Αὐγερινὸς εἶπεν, ὅτι ἔχει ἐναντίαν ἰδέαν καὶ ἔγινε φιλονεικία, τέλος εὑρέθησαν δύω, ἀλλὰ ὕστερον εὑρέθη εἷς. Εἴς τινα μόνον ὑπάρχει τὸ ἀρχικὸν στοιχεῖον Ἀρν. καὶ μάλιστα ὁ εἷς ψηφολέκτης εἶναι ὑπογεγραμμένος.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔπρεπε νὰ ἦναι καὶ εἰς τὸν Αὐγερινὸν, ἀφοῦ δὲν ἐψηφοφόρησεν.

§26ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Ἔγιναν λοιπὸν 53 καὶ 55, διαφέρει τὸ ἀρνοῦμαι ψῆφον καὶ σιωπῶ.

§27ΤΙΝΕΣ. Μπᾶ!!

§28ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ψῆφος τοῦ Θωμᾶ, ἀλλὰ τοῦ Σ. Πετιμεζᾶ.

§29ΤΙΝΕΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀπὸ χθὲς ἀπηγγείλατε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας· (θόρυβος).

§30ΤΑΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι συζήτησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ὅ,τι χθὲς ἀπεφάνθη θεωρεῖται τετελεσμένον· (θόρυβος).

§32ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὁ κανονισμὸς τὸ θέλει· (θόρυβος).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ νομίζει, ὅτι δύναται νὰ προβῇ εἰς πρᾶξιν καὶ κατόπιν νὰ ἐπανέλθῃ, παρακαλῶ ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ· (θόρυβος).

§34Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω ὅτι τὸ νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, καὶ τὸ ζήτημα ἂν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἔχῃ καλῶς, εἶναι δύω ζητήματα χωριστά. Τὸ τελευταῖον τοῦτο ζήτημα συνέβη καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῆς ἐκλογῆς Καλαβρύτων εἰς τὰ 1865, καὶ τότε ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ, ἐκυρώθησαν τὰ πρακτικὰ, καὶ μετὰ ταῦτα ἠγέρθη τὸ ζήτημα.

§35ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὸ συνέβη πρίν.

§36Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἦναι πρὶν, δὲν ἐνθυμοῦμαι· νομίζω ὅμως, κύριοι, ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, ἐκτὸς ἐὰν θέλωμεν νὰ κατασοφιστευώμεθα τοῦ νόμου, καθὼς τοῦτο ἐγένετο καὶ εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ἔκαμα λόγον. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἡ βάσις καὶ τότε καὶ τώρα αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἐκθέτω τὰ τότε συμβάντα, ὥστε ἡ βουλὴ ἔχουσα τὴν ἱστορίαν αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν της σκεφθῇ καλλίτερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Συζητουμένης, κύριοι, τότε τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλειτοριέων τῶν Καλαβρύτων, ἐγένετο ψηφοφορία· καὶ ἐπειδὴ αἱ ψῆφοι ἦσαν 58 πρὸς 57, παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς, ἀρνηθέντων τεσσάρων· ὁ πρόεδρος ἐκήρυξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας καὶ παρεδέχθη τοὺς ἐπιτυχόντας· ἡ βουλὴ τότε διελύθη ἄνευ θορύβων. Τότε ἡ Κυβέρνησις, ἐπειδὴ παρίστατο καθ’ ἑκάστην εἰς τὰς συζητήσεις τῶν ἐκλογῶν, ἀφοῦ ἐγένοντο τὰ περιστατικὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον, οὐ μόνον ἠθέλησε νὰ πολεμήσῃ τὴν ψηφοφορίαν, ἀλλὰ καὶ κατέβη εἰς ἀγῶνα κυβερνητικὸν, διότι τὸ ζήτημα τὸ κατέστησεν ὑπουργικὸν, διότι ὁ ὑπουργὸς τότε εἶπεν ὅτι, καὶ ὡς πολίτης καὶ πρωθυπουργὸς, δὲν θέλει ἀνεχθῇ τὴν ψηφοφορίαν καὶ θέλει τὴν πολεμήσει. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀντὶ νομοθετικοῦ μετεβλήθη εἰς ὑπουργικόν· καὶ ὑπῆρχε τότε λόγος πολιτικὸς, διότι δὲν θέλει οὐδεὶς ἀρνηθῆ, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἐκείνη διὰ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ἐφαίνετο ὅτι εἶχε χάσει τὴν πολιτικὴν δύναμίν της, καὶ ἤθελε διὰ τοῦτο νὰ κάμῃ μίαν ἐπίδειξιν δυνάμεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐπανῆλθεν ἡ βουλὴ εἰς ἑτέραν ψηφοφορίαν. Καὶ τότε ὅσοι ἐπολέμησαν τὴν κυβέρνησιν, ἥτις ἐζήτει τὴν ἀκύρωσιν τῆς ψηφοφορίας, ἐβασίσθησαν εἰς τὸ ἄρθρον 56. Ἂς ἴδωμεν τί λέγει τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ συντάγματος, καὶ τί ἐννοεῖ λέγον ὡς πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς βουλῆς. Τὸ ἄρθρον 56 λέγει· «ἡ βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ τι, ἄνευ τῆς παρουσίας τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεως καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς, καὶ ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν· ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας ἡ πρότασις ἀπορίπτεται.» Τὸ σύνταγμα διὰ τοῦ 56 ἄρθρου ἐννοοῦσε νὰ κανονίσῃ ποῖος ἀριθμὸς κάμνει τὴν νόμιμον ἀπαρτίαν· λοιπὸν εἶπε, τὸ ἥμισυ ἐκ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν παρόντων. Τώρα ἔπρεπε νὰ κανονίσῃ καὶ τὴν δύναμιν τῆς πλειονοψηφίας· τὸ ἔκαμε καὶ διὰ τοῦ «ἄνευ τῆς ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν,» ὑποτίθεται ὅτι ἀρκεῖται εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἡμίσεως τῶν μελῶν πλέον ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς. Δὲν ἐννοεῖται ὅμως, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ τὸ σύνταγμα ἀπολύτως καὶ ὅπως φθάσωμεν ἀσφαλέστερον εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς παραδείγματα. Ὑποθέσατε ὅτι ἀπὸ 160 βουλευτὰς ὑπάρχει ἡ βουλὴ καὶ ὅτι συζητεῖ καὶ ἔρχεται εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ὅτι πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτης ὑποθέσεως, περὶ προτάσεως νόμου λίαν σπουδαίου, 80 ἐκ τῶν βουλευτῶν παραδέχονται, ὑποθέσατε, τὸν νόμον, 75 δὲν τὸν παραδέχονται καὶ 5 ἀρνοῦνται ψῆφον. Λοιπὸν εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν δὲν ἔχει ὁριστικὴν ἀπόφασιν, διότι ἀρνοῦνται 5; εἶναι δίκαιον τοῦτο; Τὸ ἄρθρον 56 καθιέρωσε βεβαίως τὸν ἐλάχιστον ἀριθμὸν, ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτως ὅταν ὑπάρχωσιν 140 καὶ 150 οἱ βουλευταὶ, διότι 5 ἄνθρωποι ἠδύναντο νὰ ματαιόνωσι τὰς ἀποφάσεις τῆς βουλῆς, καὶ τοῦτο, κύριοι, ἤθελεν εἶναι καὶ ἄτοπον καὶ γελοῖον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λέγω καὶ ἰσχυρίζομαι, ὅτι ἡ βουλὴ χθὲς ἦτο κατηρτισμένη, ἦτο πλέον τῆς νομίμου ἀπαρτίας ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, ἡ βουλὴ ἔλυσε τὸ ζήτημα διὰ μιᾶς πλειονοψηφίας καθαρᾶς, οὐχ ἧττον ὅμως ἡ ἀπόφασις αὐτῆς ἔχουσα ὅλα τὰ στοιχεῖα, θέλει εἶναι ἀπόφασις νόμιμος. Καὶ τότε, κύριοι, προέβη καὶ εἰς ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον ἐπίσης δὲν εἶναι ὀλιγώτερον κατ’ ἐμὲ γελοῖον· ἐκανόνισεν ἓν ἄρθρον καὶ νομίζω ὅτι εἶναι τὸ ἄρθρον 16 ἢ 17, ὥστε νὰ θεωρῶνται παρόντες καὶ ὅσοι βουλευταὶ ὑπάρχουσιν εἰς τὰ δωμάτια, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον, ἂν θέλετε κατ’ ἐμὲ, ὅστις τὸ ἐπολέμησα, εἶναι ἄτοπον, διότι δὲν θὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἀπαρτία καὶ ἐὰν εὑρίσκεται τις εἰς τὰ ἄλλα δωμάτια, ἐννοεῖται ὅτι αὐτὰ εἶναι βεβιασμένα. Μὅλα ταῦτα πολλάκις αἱ ἐπικρατοῦσαι ἰδέαι δύνανται νὰ προκαλέσωσι τοιαῦτα ἄρθρα ἐντὸς τῶν κανονισμῶν. Ἐξ ὅλων τούτων ἐξάγεται ὅτι ἡ χθεσινὴ ἀπόφασις τῆς βουλῆς εἶναι νομιμοτάτη, περιέχει ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα λέγει τὸ σύνταγμα, καὶ δὲν εἶναι ἡ ἐξαιρετικὴ περίστασις τοῦ ἄρθρου 56, ὅπου προσδιωρίσθη ἐκ τοῦ ἐλαχίστου ἀριθμοῦ ἡ νόμιμος ἀπόφασις. Ὅλα δὲ τὰ ἄλλα εἶναι κατ’ ἐμὴν ἰδέαν ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§37ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ἀρνουμένους ψῆφον ποῦ τοὺς κατατάσεται;

§38Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πουθενὰ, διότι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὴν τόλμην νὰ εἴπῃ ποῦ θέλει νὰ τὸν κατατάξωμεν, δὲν πρέπει νὰ τὸν κατατάξωμεν πουθενά. Ἐννοεῖται πολὺ καλὰ, ὅταν ἕνας ἄνθρωπος δὲν θέλῃ νὰ ἔχῃ γνώμην, ἐν τίνι δικαιώματι ἡμεῖς θὰ τῷ δώσωμεν γνώμην; Ὅταν δὲν θέλῃ νὰ ἔχῃ γνώμην, πῶς ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔχει; ὥστε ἐννοεῖται ὅτι ἡ ἔκτακτος τότε περίστασις, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸς πολιτικὴν ἐπίδειξιν δυνάμεως, δὲν δύναται νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς γενικὸς κανὼν, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη τότε δὲν ἐγένετο πρὸς ἄλλον σκοπὸν εἰμὴ πρὸς πολιτικὸν, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἦναι δίκαιον κατὰ τὰς περιστάσεις.

§39ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παροῦσα βουλὴ διὰ νὰ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν 95 μέλη παρόντα· ὅταν ὁ κύριος πρόεδρος ἀπαριθμήσῃ 95 βουλευτὰς, δύναται νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν καὶ ν’ ἀποφασίσῃ. Ὑποθέσατε ὅτι γίνεται ψηφοφορία, καὶ ὅτι γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως καὶ ὅτι τὸ ναὶ λαμβάνει 47 ψήφους, τὸ ὄχι 46 καὶ οἱ περιπλέον ἀρνοῦνται ψῆφον.....

§40Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§41ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι, διότι ὑπάρχουσιν 95 παρόντες, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἡ βουλὴ προβαίνει εἰς τὴν συζήτησιν καὶ εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§42Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀπαρτία, ἀλλὰ δὲν εἶναι πλειονοψηφία (θόρυβος). Σᾶς ἀπαντῶ διὰ νὰ ἐννοήσητε τὸ ἄτοπον. Ὑποθέσατε ὅτι 100 εἶναι ἀπαρτία, 40 ἀρνοῦνται ψῆφον, 35 εἶναι ὑπὲρ τοῦ νόμου, καὶ 25 κατ’ αὐτοῦ, τότε δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος πλειονοψηφία.

§43ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ παράδειγμα αὐτὸ εἶναι καθ’ ὑμῶν, (θόρυβος).

§44Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι τόσον καθαρὸν αὐτὸ τὸ παράδειγμα, ὥστε ἐὰν ἀφαιρέσητε τὸ τοῦ 1865, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶχεν ἄλλον σκοπὸν, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀρνηθῆτε τὴν ἀλήθειαν· (θόρυβος).

§45ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε....

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀφαιρῶ τὸν λόγον, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε πρὶν ἀποφασίσῃ ἡ βουλὴ, δὲν σᾶς θεωρῶ βουλευτήν.

§47Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐννοῶ, κύριοι, ὅτι δύναται καὶ σήμερον, ὡς καὶ ἄλλοτε, νὰ γίνῃ συζήτησις, καὶ μάλιστα πρέπει νὰ γίνῃ, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν διάθεσιν· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ἄρθρον 65 τοῦ συντάγματος εἶναι καθαρὸν καὶ δὲν δύναται διὰ σοφισμάτων νὰ ἐξηγηθῇ, διότι αὐτὸ εἶναι ἀτοπώτερον τοῦ ἀτόπου.

§48ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ παρόντες καὶ ἀρνούμενοι ψῆφον θεωροῦνται ὡς ἀπόντες;

§49Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διὰ τὴν ψηφοφορίαν βεβαίως.

§50ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ κανονισθῇ νὰ ἠξεύρωμεν πῶς θὰ πολιτευώμεθα εἰς τὸ μέλλον.

§51ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, γνωρίζετε ὅτι χθὲς ἐψηφοφόρησα ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῶν τριῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας, ἀλλὰ περὶ τούτου σήμερον δὲν πρόκειται, πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος, ὅτι ἡ χθὲς γενομένη ψηφοφορία ἦτον ἔγκυρος ναὶ ἢ ὄχι. Κατὰ τὴν κρίσιν μου, κρίσιν τὴν ὁποίαν ἐξάγω ἐξ αὐτοῦ τοῦ γράμματος τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει οὐδεὶς τὴν ἄδειαν νὰ τὸ παρερμηνεύῃ εἰς ῥητὰς καὶ καθαρὰς διατάξεις, ἐξ αὐτοῦ, λέγω, τοῦ Συντάγματος ἐξάγεται καθαρῶς, ὅτι ἡ χθεσινὴ ψηφοφορία ἦτον ἄκυρος· ὅλοι δὲ οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ προλαλήσαντος δὲν εἶναι ἱκανοὶ ν’ ἀναιρέσουν μίαν καθαρὰν διάταξιν, κατὰ τῆς ὁποίας δὲν ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία. Τί ἰσχυρίσθη ὅμως; ἰσχυρίσθη ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος ἐφαρμόζεται εἰς μόνην τὴν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀριθμὸς τῶν παρόντων βουλευτῶν ἐν βουλευτηρίῳ εἶναι ἡ ἀπαρτία. Καὶ ποία εἶναι ἡ ἀπαρτία; τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός· εἰς μόνην τὴν περίστασιν, λέγω, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀριθμὸς εἶναι, ἂς ὑποθέσωμεν, 91, τότε μόνον ἐφαρμόζεται τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω, καθ’ ὅσον τὸ ἄρθρον λέγει· «Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ τι ἄνευ τῆς παρουσίας τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεως καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν αὑτῆς, καὶ ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν.» Ἐὰν ἤθελεν ἐννοεῖ ῥητῶς εἰδικῶς μόνον τὴν περίστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελεν εἶσθαι παρόντες ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς, ἤθελεν ἐκφρασθῆ οὕτω πως τὸ Σύνταγμα, ἤθελεν εἰπεῖ τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεως καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν αὑτῆς καὶ ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας αὐτῶν, δηλ. τῶν ἐννενήκοντα ἑνὸς τῆς εἰδικῆς αὐτῆς περιστάσεως, καὶ δὲν ἤθελεν εἰπεῖ, καὶ ἄνευ τῆς ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων Ἐξηγηθὲν οὕτω πως τὸ Σύνταγμα, ἐννοεῖ ὅτι εἰς πᾶσαν περίστασιν διὰ νὰ καρταρτισθῇ νόμιμος ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἀπαιτεῖται ἀναγκαίως ἡ ἀπόλυτος πλειονοψηφία τῶν παρόντων βουλευτῶν.

§52ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, μὴ χρονοτριβῶμεν, ὁ κ. Κανάρης ἐψηφοφόρησε καὶ δὲν εἶναι σημειωμένος.

§53ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ τί πταίω ἐγώ; τώρα θὰ γεννηθῇ ἄλλο ζήτημα, δὲν ἔχω ἀνάγκην ἐγὼ νὰ ἐξετάσω σήμερον πῶς ἐφέρθη ἡ τότε κυβέρνησις εἰς τὴν ἐκλογὴν Καλαβρύτων. Τοῦτο πολὺ καλὰ καὶ ὁ προλαλήσας γνωρίζει καὶ οὐδεὶς ἡμῶν τὸ ἀγνοεῖ· δὲν εἶναι δίκαιον ὅμως ν’ ἀνατρέχωμεν εἰς ἄλλας περιστάσεις καὶ νὰ αἰτιώμεθα ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εἶναι παρόντες διὰ νὰ ὑπερασπισθῶσιν ἑαυτοὺς, εἶναι καὶ ἄνανδρον μάλιστα. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν νὰ ἐξετάσωμεν διατί δὲν θεωρεῖ ὡς παρόντας τοὺς ἀρνηθέντας ψῆφον ὁ προλαλήσας; Χθὲς ὁ κ. Αὐγερινὸς σᾶς ἐξήγησε τὸν λόγον διατί ἀρνεῖται ψῆφον· τοῦ ἐδεσμεύσατε διὰ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος τὴν θέλησίν του, καὶ δὲν τὸν ἀφήσατε νὰ δώσῃ τὴν ψῆφον συμφώνως μὲ τὰς ἰδέας, μὲ τὴν πεποίθησίν του. Ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου ὁ κ. Αὐγερινὸς δὲν ἦτο καθολοκληρίαν, ὑπὲρ τοῦ ἀκύρου δὲν ἦτο. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ κ. Αὐγερινὸς, καθὼς καὶ ὁ κ. Μεταξᾶς, ἦσαν παρόντες, καὶ παρὼν ἦτο καὶ ὁ πρόεδρος, διότι δὲν δύνασθε σεῖς διὰ μιᾶς ἀποφάσεως νὰ εἰπῆτε, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος, ὁ ὁποῖος χθὲς διηύθυνεν ὅλην τὴν συζήτησιν, ὁ ὁποῖος ἀπήγγειλε τὸ ἀποτέλεσμα, δὲν ἦτο παρών.

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πραγματικὸν ζήτημα.

§55ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς ἕνα ἄλλο ζήτημα πραγματικόν. Ποῖον εἶναι τὸ πραγματικὸν ζήτημα; ὅτι ὁ κ. Κανάρης ἐψηφοφόρησε καὶ δὲν ἐγράφη εἰς τὸν κατάλογον. Τοῦτο σήμερον δὲν δύναται νὰ προταθῇ, εἶναι πολὺ ἀργά. Ὅταν ἀρχίσῃ ἡ ἡ διαλογὴ, δὲν δύναται πλέον κανεὶς νὰ ψηφοφορήσῃ.

§56ΚΑΝΑΡΗΣ. Νὰ χάσω λοιπὸν τὴν ψῆφόν μου, ἀφοῦ δὲν τὴν ἐμέτρησαν;

§57ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἤρχισεν ἡ διαλογὴ, καὶ ὁ κ. Δημητρακάκης πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν καὶ τὴν ψῆφον τοῦ κ. Θωμᾶ. Ἀλλὰ, κύριε Δημητρακάκη, ἅμα ἡ διαλογὴ ἀρχίσῃ, οὐδεὶς πλέον δύναται νὰ ψηφοφορήσῃ, διότι ἅμα ἀνοιχθοῦν αἱ κάλπαι, ὅσοι ψηφοφόροι καὶ ἂν προσέλθουν, οὐδεὶς δύναται νὰ ψηφοφορήσῃ. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐντὸς τοῦ βουλευτηρίου, ἅμα ἀρχίσῃ ἡ διαλογὴ, οὐδεὶς εἶναι πλέον δεκτὸς νὰ ψηφοφορήσῃ. Δὲν ἐσημειώθη, μοὶ λέγει ὁ κ. Κανάρης, τοῦτο ἐγὼ δὲν τό ἠξεύρω, εἶναι ἔλλειψις τοῦ προεδρείου· ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι μία ἔλλειψις, ἡ ὁποία σήμερον δὲν δύναται νὰ διορθωθῇ, διότι καθεὶς ἔχει σήμερον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ κ. Κανάρης δὲν ἐψηφοφόρησε, καὶ ἂς διϊσχυρίζεται ὁ κ. Κανάρης ὅτι ἐψηφοφόρησε, καθ’ ὅσον ἐδὼ ὑπάρχει τὸ προεδρεῖον, ὑπάρχουν οἱ ψηφολέκται, συνηθροίσθησαν αἱ ψῆφοι καὶ ἀπηγγέλθη τὸ ἀποτέλεσμα, καὶ μετὰ μίαν ἡμέραν ἔρχεται ὁ κ. Κανάρης καὶ λέγει, ἐψηφοφόρησα καὶ ἐγώ. Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἀπὸ μίαν μερίδα σήμερον παρουσιάζονται τέσσαρες ἐκ τῶν χθὲς ἀπόντων καὶ λέγουν, χθὲς ἐψηφοφορήσαμεν, τότε τί νὰ γίνῃ;

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε βουλευτὰ, νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Ὁ κ. Κανάρης δὲν εἶπεν ἐψηφοφόρησα καὶ δὲν μὲ ἐσημειώσατε. Ἐγὼ ἤκουσα τὸν κ. Κανάρην ψηφοφορήσαντα καὶ εἶδον ὅτι ἔλιπε τὸ ὄνομά του, καὶ εἶπον ἐρωτήσατε τὸν κ. Κανάρην ἐὰν ἐψηφοφόρησεν.

§59ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀφαιρέσῃ τὴν ψῆφόν μου.

§60ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Κανάρης ἦλθε σήμερον καὶ λέγει, ὅτι ἐψηφοφόρησε χθὲς, ἀλλ’ ὁ κ. πρόεδρος, οἱ τέσσαρες γραμματεῖς, οἱ δύω ψηφολέκται λέγουν, ὅτι δὲν ἐψηφοφόρησεν ὁ κ. Κανάρης. Τίνα λοιπὸν νὰ πιστεύσωμεν ἡμεῖς, τὸ προεδρεῖον μὲ τοὺς δύω ψηφολέκτας ἢ τὸν κ. Κανάρην; Ὁ κατάλογος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ ψηφοφορία εἶναι ἐπίσημον συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ὁμολογεῖ τὴν πρᾶξιν τῆς ψηφοφορίας.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσβάλετε τὸ προεδρεῖον.

§62ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προσβάλλω τὸ προεδρεῖον; ὑπὲρ τοῦ προεδρείου συνηγορῶ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς εἶπεν ὁ πρόεδρος, ὅτι ἤκουσε τὸν Κανάρην καὶ κατὰ παραδρομὴν δὲν ἐνεγράφη. Νὰ ὁμιλήσητε ἐντὸς τῶν πληροφοριῶν.

§64ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν θὰ μοῦ δώσητε τὸ δικαίωμα, οὔτε θὰ μοῦ περιγράψητε τὴν τροχιὰν, ἐντὸς τῆς ὁποίας θὰ ὁμιλήσω. Λοιπὸν θεωρῶ ὅτι, ὅταν παρουσιάζηται ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφορησάντων κατὰ τῆς ἐκλογῆς 56, τῶν δὲ ψηφοφορησάντων ὑπὲρ 53, δύω ἀρνηθέντων ψῆφον καὶ τοῦ προέδρου παρόντος, ἡ ψηφοφορία εἶναι ἄκυρος, καὶ δὲν δύναται σήμερον ὁ κ. Κανάρης νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐψηφοφόρησε χθὲς, ἀφ’ οὗ τὸ ἐπίσημον πρακτικὸν τοῦ προεδρείου ἀποφαίνεται ἢ μαρτυρῇ τὰ ἐναντία.

§65Ν. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριοι ἀντιπρόσωποι, δὲν ἐνόμιζον ἀναγκαῖον ν’ ἀναβῶ εἰς τὸ βῆμα, οὐδὲ ἠδυνάμην νὰ ὑποθέσω ποτὲ, ὅτι ψῆφος τακτικοῦ μέλους τοῦ κοινοβουλίου ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ, εἴτε ἐκ ῥᾳθυμίας, εἴτε ἐξ ἀμελείας νὰ παραληφθῇ. Ἀφ’ οὗ ὁ λαὸς μᾶς ἔστειλεν ἐδὼ καὶ μᾶς ἔδοσε τὴν ἐξουσίαν νὰ γνωμοδοτῶμεν ἐλευθέρως ἐπὶ ἑκάστου ἀντικειμένου, ἀφορῶντος τὴν πολιτείαν, δὲν ἐνόησέ ποτε ὅτι δύναται κανεὶς νὰ μᾶς ὑποκλέψῃ τὴν ψῆφον. Ἐὰν τὰ μέλη τοῦ προεδρείου δὲν ἐνόησαν αὐτὸν, δὲν χάνει ὁ ἀντιπρόσωπος τὸ δικαίωμα, ὅταν ὁ ἀντιπρόσωπος ἐκφράσῃ καθαρῶς τὴν γνώμην του, καὶ οὕτω ἐπέφερον τὴν ψῆφόν μου. Παρακαλῶ τὸ σῶμα νὰ ἐπιστήσῃ ὀλίγην προσοχὴν καὶ νὰ παρατηρήσῃ σπουδαιότατα ἀντικείμενα παρουσιάζονται. Ποτὲ δὲν ἠδυνάμην νὰ φαντασθῶ, ὅτι οὐδὲν μέλος τοῦ κοινοβουλίου ἤθελε παραβλέψει τὸ καθῆκόν του, καὶ ὅτι δὲν θέλει σημειόνει τὴν γνώμην τοῦ ἀντιπροσώπου, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη αὐτὴ ἡ ἀρχὴ νὰ μὴ προταθῇ, διότι, ἐννοεῖται, ἕνας δόλος, μία ἀπάτη δύναται νὰ ἐπιφέρῃ οὐσιώδη μεταβολὴν εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ σώματος.

§66ΤΙΝΕΣ. Εἶναι λάθος.

§67ΚΑΝΑΡΗΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπον πρῶτος.

§68ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, γνωρίζετε δυστυχῶς τί συμβαίνει κατὰ τῆς ψηφοφορίας. Οἱ περισσότεροι ἀπέρχονται εἰς τὰ δωμάτια, ἄλλοι περιπατοῦν, ἄλλοι θορυβοῦν· τινὲς τῶν ψηφοφορούντων δὲν ἐκφράζουν τὴν ψῆφόν των ζωηρῶς, καὶ πολλάκις γίνονται λάθη σπουδαῖα. Ὁ κ. Σωτήριος Πετιμεζᾶς, ὁ ὁποῖος ἦτον ἄντικρυ τοῦ προεδρείου, δὲν ἐσημειώθη, δὲν ἠκούσθη· μάλιστα ὁ κ. γραμματεὺς χθὲς εἶχε τόσην βίαν ὥστε δὲν ἠκούοντο τὰ ὀνόματα. Ἰδοὺ ὁ κ. Κανάρης παρελείφθη ἐν ᾧ ἐψηφοφόρησε, καὶ ὁ κ. Ἀθανάσιος Πετιμεζᾶς δὲν ἠμπορεῖ σήμερον ν’ ἀφαιρέσῃ τὴν ψῆφον ἑνὸς βουλευτοῦ, διότι ὁ κ. Κανάρης κατὰ λάθος παρελείφθη, καὶ πρὶν μάλιστα ἐπικυρωθοῦν τὰ πρακτικὰ ἔφερε τὰς ἐνστάσεις του, ὄχι μετὰ μίαν ἡμέραν, καὶ ὅταν μὲ τὴν ψῆφον τοῦ κυρίου Κανάρη εἶναι 57, τότε εἶναι ἀπόλυτος πλειοψηφία. Προτείνω λοιπὸν νὰ παραδεχθῶσι τὰ πρακτικὰ μὲ τὴν προσθήκην τῆς ψήφου τοῦ κ. Κανάρη.

§69ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐὰν, προστιθεμένων καὶ τῶν ἀρνηθέντων ψήφων, δὲν ὑπάρχῃ ἀπόλυτος πλειονοψηφία εἰς τοὺς ναὶ, τότε νὰ συζητήσωμεν ἄλλως εἶναι περιττὴ ἡ συζήτησις, διότι, ἐννοεῖται, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο ἠμποροῦν νὰ ὑπάρχουν διάφοροι γνῶμαι. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, τὸ γράμμα εἶναι τόσον σαφὲς, ὥστε δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπομακρυνθῶμεν. Τὸ Σύνταγμα θεωρεῖ παρόντας, δὲν ὁμιλεῖ περὶ ψηφοφορησάντων· ἑπομένως διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἀπόλυτος πλειοψηφία, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπὲρ τῆς μιᾶς γνώμης τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς ἐκ τῶν παρόντων, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν ἀρνηθέντων ψῆφον. Ἄλλως, κύριοι, ἤθελομεν φθάσει εἰς τὸ ἀτόπημα τοῦ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν σχετικὴν πλειονοψηφίαν εἰς καιρὸν, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ τὴν ἀπόλυτον, διότι, ἐννοεῖται, ὅταν μία μερὶς τῆς Βουλῆς ἀρνῆται ψῆφον, ἔχει ὅλως ἰδιαιτέραν γνώμην. Τότε λοιπὸν παρουσιάζονται τρεῖς γνῶμαι· ἐὰν ἠθέλαμεν παραδεχθῇ τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν μόνον τοὺς ψηφοφορήσαντας ναὶ ἢ ὄχι, ἠθέλομεν ἔχει πλειονοψηφίαν σχετικήν. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο τὸ ζήτημα ἐὰν, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν ἀρνηθέντων ψῆφον, σχηματίζηται πλειονοψηφία ἀπόλυτος ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ ναί.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον μὲν οἱ ἀγορεύσαντες δὲν τὸ παραδέχονται, παρὰ λέγουν ὅτι οἱ μὴ ψηφοφορήσαντες θεωροῦνται ὡς μηδέν.

§71ΣΑΡΑΒΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς εὐκρινήσητε πόσοι εἶπον ναὶ, πόσοι ὄχι καὶ πόσοι ἠρνήθησαν.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔχῃ ἀντίῤῥησιν νὰ σημειωθῇ ὅστις ἐψηφοφόρησε.

§73ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§74ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀφ’ οὗ ὡμίλησα μισὴν ὥραν κατὰ τῆς ψηφοφορίας τοῦ Κανάρη, λέγεις, ὅτι ἔχει κανεὶς ἀντίῤῥησιν, τί εἶναι αὐτά;

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰσχυρίζονται ὅτι πρέπει νὰ σημειωθῇ ἡ ψῆφος τοῦ κ. Κανάρη ὡς παραλειφθεῖσα κατὰ λάθος. Ἠρώτησα ἐὰν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις. Τί λέγετε ὑπάρχει;

§76ΖΑΪΜΗΣ. Ἀφ’ οὗ ἐπολέμησεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς αὐτὸ, τί ἐρωτᾶτε;

§77ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τῆς ψήφου τοῦ κ. Κανάρη προστιθεμένης, ὁ ἀριθμὸς δὲν φθάνει εἰς 57· φθάνει εἰς 56, διότι θ’ ἀφαιρεθῇ ἡ ψῆφος τοῦ κ. Θωμᾶ, ὁ ὁποῖος ἐψηφοφόρησεν, ἀρξαμένης τῆς διαλογῆς.

§78ΝΟΤΑΡΑΣ. Ἐψηφοφόρησεν ὅταν ἐξεφωνήθη τὸ ὄνομά του.

§79ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. πρόεδρος εἶπεν, ὅτι ἐψηφοφόρησεν ὅταν ἐπλησίαζε νὰ μετρηθῇ ἡ πρώτη στήλη.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἅμα ἠρχίσαμεν νὰ κάμωμεν τὴν ἀρίθμησιν ἦλθεν ὁ ἄνθρωπος, καὶ ἐγὼ εἶπον ὅτι ἠρχίσαμεν τὴν ἀναρίθμησιν.

§81ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε λοιπὸν εἶναι 56.

§82ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε πρόεδρε, ὡς ἐκ τοῦ χθὲς γενομένου θορύβου, καὶ τὸ προεδρεῖον εὑρέθη εἰς σύγχισιν, καὶ ὄχι μόνον παρουσιάζει τι ἡ σύγχισις εἰς τοὺς ψηφοφορήσαντας ὑπὲρ ἢ κατὰ, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἀρνηθέντας, διότι εἴδατε εἰς τὰ πρακτικὰ τὴν σημείωσιν ἑνὸς ἀρνηθέντος ψῆφον, ἐν ᾧ ἔπρεπε νὰ εἴπητε τρεῖς ἀρνηθέντας, διότι ἠρνήθησαν ὁριστικῶς δύω ψῆφον, καὶ σεῖς δὲν ἐδόσατε καθόλου, καὶ ἔπρεπε νὰ σημειωθῇ ἡ παρουσία σας. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς χθεσινῆς ψηφοφορίας παρουσιάζει ἕνα κυκεῶνα φοβερόν, καὶ πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ.

§83ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ὅταν προσεκλήθην χθὲς νὰ ψηφοφορήσω εἶπον καθαρῶς, ὅτι εἶναι δύσκολος ἡ θέσις μου, διότι δὲν ἐννοῶ νὰ ψηφοφορήσω κατὰ τῆς ἀκυρώσεως τῶν τριῶν δήμων, ἀλλὰ θέλω τὴν ἀκύρωσιν ἑνὸς δήμου. Ὅταν λοιπὸν εἶμαι παρών, ὅταν ὁμιλῶ, θέλετε νὰ μὲ κάμητε ἀπεθαμμένον; εἶναι ἄρνησις ψήφου.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἄρνησις.

§85ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριοι, μὲ συγχωρεῖτε, ἐὰν συλλογιζόμενος ἡσύχως κἀμμίαν σκέψιν δὲν ἤθελον φέρει ἐδῶ σχετιζομένην μὲ τὴν ψῆφόν μου, εἴτε μικρὰ εἶναι ἡ πλειοψηφία, εἴτε μεγάλη, εἴτε ἰσοψηφία, αὐτὸ εἶναι τυχαῖον. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ θέμα, δὲν ἔχω κανὲν πάθος, κανὲν ἐνδιαφέρον, ἔδοσα τὴν ψῆφόν μου ἐλευθέρως. Τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο· ἐάν ἡ Βουλὴ μὲ πιστεύῃ, τῆς δίδω λόγον ὅτι ἐψηφοφόρησα.

§86ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀμφιβάλλει κανείς.

§87ΚΑΝΑΡΗΣ. Αὔριον τυγχάνουν σπουδαιότερα ἀντικείμενα καὶ κανεὶς ἀντιπρόσωπος δὲν θὰ θέλῃ ἡ ψῆφός του νὰ πηγαίνῃ ἐπὶ ματαίῳ.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη ἡ ψῆφός σας.

§89ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἀφοῦ παρεδέχθη ἡ ψῆφος τοῦ κ. Κανάρη σπουδαιότατα ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ ἀκόλουθον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς παρόντας καὶ ἀρνουμένους ψῆφον, θέλω νὰ λαλήσω περὶ ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν ἀπὸ καρδίας ἀπεύχομαι. Ὑποθέσατε, κύριε πρόεδρε, 90 βουλευτάς, ὄχι πολιτικούς, ὄχι ἀντιπολιτευομένους, ἀλλὰ θέλοντας τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν, ὑποθέσατε 15 ἢ 20 παρόντας, οἱ ὁποῖοι ἀδιαφοροῦν καὶ ἔρχεται ψηφοφορία, 80 βουλευταὶ λέγουν ναί, ἢ ὄχι, 20 ἀρνοῦνται ψῆφον, ἠμποροῦν νὰ σᾶς ματαιώσουν τὰς ἐργασίας σας εἰς ἓξ μῆνας. Ὅταν τοὺς παρόντας βουλευτὰς καὶ ἀρνουμένους ψῆφον τοὺς θεωρεῖτε ὡς ψηφοφορήσαντας, συλλογισθῆτε καλὰ ὅτι εἶναι ἐναντίον τοῦ Συντάγματος.

§90ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, δὲν εἶναι σήμερον ζήτημα νὰ τροποποιήσωμεν τὸν κανονισμόν· τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν ἀρνουμένων ψῆφον δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὸ λύσωμεν σήμερον, διότι ὅταν λυθῇ τὸ πραγματικὸν ζήτημα, αὐτὸ νὰ τὸ λύσωμεν εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν. Τόρα ἔχομεν 57 κατὰ τῆς ἐκλογῆς, 53 ὑπέρ, 2 ἀρνηθέντων.

§91ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι 56.

§92ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, παρὰ εἶναι 57 εἰς τὴν ἀρίθμησιν, πρὶν κηρυχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα ἔχουν οἱ βουλευταὶ τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσουν.

§93ΠΟΛΛΟΙ. (δεξιόθεν). Ποτέ, ποτέ.

§94ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ ποῦ λύεται τὸ ζήτημα. Καθόσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν ἀρνουμένων ψῆφον εἶναι ἄλλο πρᾶγμα.

§95ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. 57 ἐψηφοφόρησαν μὲ τὴν ψῆφον τοῦ κ. Κανάρη· 53 ἀντιθέτως· δύω, ὁ κ. Ἡλιόπουλος.....

§96ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι ὁ κύριος Ἡλιόπουλος δὲν εἶναι.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις αὕτη ἀφορᾷ ῥητῶς ἄρθρον τοῦ συντάγματος καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς λύσιν, οὐδὲ νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ ἄρθρον.

§98ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν κατάλογον ὁ κ. Ἡλιόπουλος εἶναι σημειωμένος. Ὁ κ. Ἡλιόπουλος καὶ ὁ κ. Μεταξᾶς μὲ τοὺς 53 γίνονται 55· ἂν προστεθῇ ὁ κ. πρόεδρος καὶ ὁ κ. Αὐγερινὸς γίνονται 57. Ἰδοὺ λοιπὸν 57 μὲ 57 (συνδιαλέξεις θορυβώδεις μεταξὺ τῶν κκ. βουλευτῶν).

§99Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προβῆτε ἐμπρὸς, κύριε πρόεδρε. Τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς ἢ ὄχι;

§100ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι περὶ τῶν πρακτικῶν.

§101Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴπομεν νὰ τὸ θέσωμεν εἰς ψηφοφορίαν ἐὰν ᾖναι ἔτσι ἢ ὄχι.

§102ΕΥΘΥΜΙΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς....

§104ΠΟΛΛΟΙ. Μὲ τὴν ψῆφον τοῦ Κανάρη.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοὶ).

§106ΠΟΛΛΟΙ. (δεξιόθεν). Ἔπεσε, ἔπεσε.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῶν πρακτικῶν.

§108ΠΟΛΛΟΙ. (δεξιόθεν) Μπᾶ! μπᾶ! μπᾶ! τί εἶναι αὐτὰ, κύριε πρόεδρε; δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§109ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ἡλιόπουλε, σᾶς ἐρωτῶ ἐπισήμως νὰ μοῦ εἴπητε, ἐὰν χθὲς ἠρνήθητε ψῆφον ἢ ὄχι.

§110ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤμην ἐδὼ διόλου.

§111ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν τότε ἡ ψηφοφορία εἶναι περιττή· (θόρυβος).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, θέλετε νὰ κάμωμεν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§113ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐρωτήσατε τὸ ἀνάπαλιν (θόρυβος).

§114ΠΟΛΛΟΙ. (δεξιόθεν). Μάλιστα, μάλιστα, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως (ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ ἐρωτηθῇ ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἔχωσι καλῶς μὲ τὴν προσθήκην τῆς ψήφου τοῦ κ. Κανάρη, καὶ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ψήφου τοῦ κ. Ἡλιοπούλου, ὅστις δὲν ἦτο χθὲς ἐνταῦθα, καὶ κατὰ παραδρομὴν ἐσημειώθη ὅτι ἠρνήθη ψῆφον. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, ὅπως εἴπομεν, λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§116ΔΑΓΡΕΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε πρόεδρε.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ περάσῃ ἡ ὥρα;

§118ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι, παρακαλῶ ὅπως ἐκφράζεσθε ὑμεῖς ὁ πρόεδρος ὁ διευθύνων καὶ συνεδριάσεις καὶ ἐπιβλέπων εἰς τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν, λέγω ὅτι καθαρὰ καθαρὰ ἔχουσι καλῶς. Μᾶς ἐρωτᾶτε, οἱ παραδεχόμενοι ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς μὲ τὴν προσθήκην ἑνὸς ψηφοφορήσαντος, ἀλλὰ μὴ σημειωθέντος χθὲς, καὶ τὴν ἀφαίρεσιν ἑνὸς μὴ ψηφοφορήσαντος, ἀλλὰ κατὰ λάθος σημειωθέντος ὅτι ἠρνήθη, μᾶς ἐρωτᾶτε ὅτι ἔχουσι καλῶς. Λοιπὸν εἶναι περιττὴ αὐτὴ ἡ ἐρώτησις, διότι τὰ πρακτικὰ κακῶς ἔχουσι. Πρέπει νὰ διορθωθοῦν τὰ πρακτικά· πῶς;

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπατε ὄχι.

§120ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ· βεβαιῶ ὅτι ἡ Βουλὴ παραδέχεται ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, διότι ὁ πρόεδρος ὁ ἴδιος ἐκφράζεται ὅτι δὲν ἔχουσι καλῶς καὶ ὅτι κακῶς ἐσημειώθη, μὴ ψηφοφορήσας καὶ παρελήφθη ψηφοφορήσας· ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα;

§121Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχθη ὅτι......

§122ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν πρέπει νὰ μὲ διακόπτῃ κανεὶς, οἱ λόγοι δὲν εἶναι προνόμιον εἴς τινας.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε. Ὡρίστε, κύριε Δαγρὲ, εἰς τὸ βῆμα.

§124ΔΑΓΡΕΣ. (ἀπὸ τοῦ βήματος. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ ἀκολουθήσω τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἐξέθεσεν ὁ κ. Βαλασόπουλος, καὶ ἥτις εἶναι ἐπικίνδυνος ὅτι, διαρκούσης τῆς διαλογῆς, μὴ περαιωθείσης καὶ μὴ ἀπαγγελθέντος τοῦ ἀποτελέσματος, δύναται νὰ ψηφοφορήσῃ οἱοσδήποτε ἔλθει. Δὲν πρόκειται περὶ οὐσιαστικοῦ ζητήματος· εἰς τὰ οὐσιαστικὰ ζητήματα δὲν καθιεροῦται ἀρχὴ, ἀλλ’ ἐδὼ πρόκειται περὶ ἀρχῶν τοῦ νόμου τοῦ διέποντος τὰς πράξεις τῆς Βουλῆς, πρόκειται περὶ τοῦ συντάγματος. Κύριε πρόεδρε, χθὲς μὲ ἐπεπλήξατε ὅτι ἐθορύβουν· σᾶς κάμνω καὶ ἐγὼ τὴν παρατήρησιν, ὅτι τὸ προεδρεῖον νῦν θορυβεῖ. Ὑποθέτατε λοιπὸν, κύριοι, δὲν τὸ λέγω διὰ τὸ παρὸν προεδρεῖον, ὑποθέσατε προεδρεῖον φατριάζον καὶ ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς σπουδαιοτάτου ζητήματος, εἴτε συνταγματικοῦ, ὄχι οὐσιαστικοῦ. Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι ἐνεργεῖ κακῇ τῇ πίστει εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ τι ἡ Βουλὴ καὶ εὑρίσκεται σχεδὸν εἰς ἰσοψηφίαν, διὰ τῶν γραμματέων ἔξαφνα ἐκφωνεῖ τὰ ὀνόματα ἀργὰ, ἀργὰ, καὶ ἐν τούτοις στέλλει δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ φέρει βουλευτὰς, τοὺς παραπείθει καὶ καταρτίζει τὴν πλειοψηφίαν.

§125ΤΙΝΕΣ. Τί σχέσιν ἔχει αὐτό;

§126ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ εἶπον μίαν ὑπόθεσιν, τὴν ὁποίαν δὲν τὴν ἐφαρμόζω εἰς τὸ προεδρεῖον τὸ σημερινόν. Καὶ διατί θέτονται κανόνες καὶ ἀπαγορεύσεις εἰς τοὺς κανονισμούς; διὰ νὰ δεσμεύσουν μίαν πονηρὰν ἐνέργειαν. Λοιπὸν ἀποκρούω, λέγω, αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ὅταν ἔρχεται ὁ πρόεδρος καὶ λέγῃ, ὅτι οἱ παραδεχόμενοι ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, ἀφοῦ διορθωθῶσι, δηλ. ἀφοῦ προστεθῇ εἷς ψηφοφορήσας ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἰδέας καὶ μὴ σημειωθείς, καὶ ἀφαιρεθῇ εἷς σημειωθεὶς ὑπὲρ τῆς ἄλλης ἰδέας, ἀλλὰ μὴ ψηφοφορήσας· λοιπὸν ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι κακῶς, ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα;

§127ΤΙΝΕΣ. Ἡ διόρθωσις.

§128ΔΑΓΡΕΣ. Ποία διόρθωσι;

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε, κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐσυζήτησε καὶ ἄνευ ἀρνήσεως παρεδέχθη τὴν ψῆφον τοῦ κ. Κανάρη· ἐπίσης ἀφοῦ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ἠλιόπουλος ὅτι δὲν ἦλθε καὶ κατὰ λάθος ἐσημειώθη, ὥστε δὲν εἶναι ὅπως ὁ κ. Δαγρὲς λέγει. Λοιπὸν ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι μὲ τὸ ἂν ἔχωσι καλῶς τὰ πρακτικὰ, θεωροῦμεν ὅτι διωρθώθησαν πρίν.

§130ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ὅπως τίθεται τὸ ζήτημα, ἂν τὰ πρακτικὰ ᾖναι ἔγκυρα ἢ ὄχι, ἐννοοῦμεν ὅτι, ἂν μὲν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ διὰ τῆς πλειοψηφίας ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, ὅτι ἡ χθὲς γενομένη ψηφοφορία ἐγένετο καλῶς, καὶ ἑπομένως ὅτι ἡ ἐκφρασθεῖσα καὶ ἀπαγγελθεῖσα ἀπόφασις ἀπὸ τὸ προεδρεῖον καλῶς ἐγένετο· ἂν ὅμως ἡ ψηφοφορία φέρῃ τὸ ἐναντίον ἀποτέλεσμα, τότε ἐννοοῦμεν ὅτι θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία ὡς πρὸς τὸ οὐσιαστικὸν ζήτημα.

§131ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ λοιπὸν ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν διόρθωσιν, ἂν ἔχωσι καλῶς τὰ πρακτικά.

§132ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἂν παραδεχθῶμεν τὸ ζήτημα ὅπως τὸ ἔθεσεν ὁ κ. Βαλασόπουλος δὲν ὑπάρχει πλέον ζήτημα· ὁ κ. Βαλασόπουλος διατείνεται ὅτι ὁ κ. Κανάρης ἐψηφοφόρησεν ὑπὲρ τοῦ ναὶ, ὅτι ὁ κ. Ἠλιόπουλος δὲν ἦτο παρών· ἄρα ὅταν ὑπῆρξεν ἀπαρτία νόμιμος, νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ζήτημα τοιοῦτον, διότι εἶναι πασιφανὴς ἡ ἀπαρτία. Τὸ ζήτημα λοιπὸν δὲν εἶναι ἐδὼ, κατ’ ἐμὲ, δὲν πρόκειται νὰ διαφιλονεικίσωμεν τὸ ἀξιόπιστον τοῦ κ. Κανάρη, διότι εἶναι λίαν ἀξιότιμος καὶ φιλαλήθης ἄνθρωπος, καὶ κανεὶς δὲν ἀμφιβάλλει περὶ τοῦ χαρακτῆρος τοῦ κ. Κανάρη. Ἐδὼ πρόκειται περὶ τοῦ κανονισμοῦ· ὁ κανονισμὸς, κύριοι, ῥητῶς λέγει καὶ διαγράφει τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον βεβαιοῦται ἡ ψῆφος ἑκάστου βουλευτοῦ. Τὸ ἄρθρον 56 τοῦ κανονισμοῦ λέγει, ὅτι ὀνομαστικὴ κλῆσις γίνεται ὑπ’ ὄψιν τοῦ προέδρου, τῶν γραμματέων καὶ δύω ψηφολεκτῶν· τὸ μέσον τῆς βεβαιώσεως εἶναι ὁ κατάλογος.

§133ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ματαιολογία αὐτὰ, τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἐλύσατε.

§134ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη διὰ τῆς ἀναστάσεως 15 ἀνθρώπων ν’ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ τεθέντος θέματος.

§135ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, παρακαλῶ· ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν ψῆφον τοῦ κ. Κανάρη καὶ διαγράψῃ τὴν τοῦ κ. Ἠλιοπούλου....

§136ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ψηφοφορήσωμεν.

§137ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Θὰ τεθῇ ἄλλως πως τὸ ζήτημα.

§138ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πῶς ἄλλος; ἐκ νέου;

§139ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δὲν εἶναι λόγος περὶ τῶν πρακτικῶν· τὸ ζήτημα θὰ τεθῇ ἄλλως πως, ἂν δύναται ἡ βουλὴ νὰ παραδεχθῇ ἄλλον τρόπον διαβεβαιώσεως τῆς ψήφου ἑκάστου βουλευτοῦ, παρ’ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ κανονισμός· (θόρυβος).

§140ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κατάλογος τῆς ψηφοφορίας εἶναι πρακτικόν.

§141ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Λοιπὸν νὰ τεθῇ οὕτω πως τὸ ζήτημα, ἡ βουλὴ παραδέχεται τὴν ψῆφον τοῦ κ. Κανάρη καὶ τὴν διαγραφὴν τοῦ κ. Ἡλιοπούλου, τότε τὸ ἐννοῶ.

§142ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐμπεριέχεται· (θόρυβος).

§143ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Μαυρομμάτης, τὸ παρεδέχθη ἡ βουλή.

§144ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλὰ, κύριε Μαυρομμάτη, μόνος σας θὰ ἀποφασίσετε ἢ ἡ βουλή; λοιπὸν ἡ βουλὴ ἀπεφάσισε.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς μὲ τὴν ἐξήγησιν, ἥτις ἔγινε, λέγουσι ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν ὄχι.

§146ΤΙΝΕΣ. Νὰ καθίσουν ὅλοι οἱ βουλευταὶ, κ. πρόεδρε, καὶ μὲ τὴν μεγαλειτέραν ἡσυχίαν νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§147ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, ἐπειδὴ αὐτὰ τὰ πράγματα ἐκ τοῦ θορύβου καὶ τῆς ταραχῆς καὶ τῆς συναθροίσεως εἰς τὸ προεδρεῖον πολλῶν βουλευτῶν, διότι 50 βουλευταὶ πολιορκοῦν τὸ προεδρεῖον, παρακαλῶ τὴν βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν κ. πρόεδρον ν’ ἀπαγορεύσῃ τοὺς κυρίους βουλευτὰς νὰ εἰσδύουν εἰς τὸ προεδρεῖον.

§148ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§149ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πρὶν ἀρχίσητε τὴν διαλογὴν, κ. πρόεδρε, ὁ κανονισμὸς λέγει νὰ ἐπαναλαμβάνεται καὶ δευτέραν φορὰν ἡ ψηφοφορία διὰ τοὺς ἀπόντας, (ἐκφωνοῦνται καὶ ἐκ δευτέρου τὰ ὀνόματα τῶν ἀπόντων). Γενομένης τῆς διαλογῆς ὁ κ. πρόεδρος ἐκήρυξε τὸ ἀποτέλεσμα ὡς ἑξῆς.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν, κύριοι, τὸ ὅλον 126, ἐκ τῶν ὁποίων 61 εἶπαν, ὅτι καλῶς ἔχουσι τὰ πρακτικὰ, ἤτοι ναὶ 56 εἶπον ὄχι, 9 ἠρνήθησαν.

§151ΤΙΝΕΣ. Νὰ καθίσουν, κ. πρόεδρε, καλέσατε τὴν τάξιν.

§152ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Νὰ ἐπαναληφθῇ, κ. πρόεδρε, (διάλογος θορυβώδης καὶ συνδιαλέξεις διάφοροι μεταξὺ τῶν βουλευτῶν).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῶν πρακτικῶν.

§154ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Πῶς, κ. πρόεδρε; ὄχι, ὄχι! δὲν εἶναι ἀπόλυτος ἡ πλειονοψηφία.

§155ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. 61 ψῆφοι εἶναι ἀπόλυτος ἡ πλειονοψηφία, κ. πρόεδρε· (θόρυβος).

§156ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λογαριάζονται οἱ ἀρνούμενοι· (θόρυβος).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν Ζακύθου· (θόρυβος).

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὴν ἐκλογὴν Ζακύνθου· (ὁ γραμματεὺς κ. Ῥούκης ἀναγινώσκει τὸ διατακτικὸν τῆ ἐκθέσεως τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῆς ἐκλογῆς Ζακύνθου).

§159ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Τί ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή; (θόρυβος).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῶν πρακτικῶν διὰ ψήφων 61 κατὰ 56, ἀρνηθέντων ψῆφον 9.

§161ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ πῶς, κύριοι, τροποποιοῦμεν τὸ Σύνταγμα; (θόρυβος).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεδέχθη ἡ Βουλὴ τὸ ἔγκυρον.

§163ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ναί· ναὶ (θόρυβος).

§164ΕΤΕΡΟΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ. Ὄχι, ὄχι· (θόρυβος) πολλοὶ βουλευταὶ θορυβωδῶς συνδιαλέγονται.

§165ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ κάμωμεν διαμαρτύρησιν· καταπατεῖται ὅμως τὸ Σύνταγμα, καὶ δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ τὸ ὑπερασπισθῶμεν· (θόρυβος).

§166Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ λέγητε ὅτι τσαλαπατεῖται τὸ Σύνταγμα, δὲν σᾶς δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἦσθε συνταγματικώτεροι ἡμῶν. Ζητεῖτε, κύριοι, νὰ σᾶς ἀπαγγείλῃ τὸ ἀποτέλεσμα ὁ κ. πρόεδρος, καὶ θαυμάζω ὅταν σᾶς λέγῃ μίαν ἱστορίαν διατί ἐξεγείρεσθε; Σᾶς λέγει 61 ἀπεφάσισαν ὑπὲρ τοῦ ζητήματος, 56 κατὰ, ἐννέα ἠρνήθησαν, εἶναι ἱστορία αὐτὸ ναὶ ἢ ὄχι; (θόρυβος)· ὁ πρόεδρος ἀπήγγειλε τὸ ἀποτέλεσμα, πῶς ἠθέλατε σεῖς νὰ τὸ ἀπαγγείλῃ! Τώρα θέλετε ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς νὰ φέρετε ἕνα ζήτημα, περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος σεῖς σκεφθῆτε. Ἡ ἀπόφασις εἶναι αὐτὴ τὴν ὁποίαν σᾶς ἀπήγγειλεν ὁ κ. πρόεδρος· (θόρυβος).

§167ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπροκάλεσα, κύριοι βουλευταί, σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τῶν ἀρνουμένων ψῆφον, δὲν προετιθέμην δὲ, εἰμὴ νὰ προσπαθήσω διὰ τῆς γνώμης μου νὰ σώσω τὴν Βουλὴν ἀπὸ ἀμηχανίαν εἰς τὴν ὁποίαν ἦτον ἐνδεχόμενον νὰ πέσῃ, δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσα, καὶ νὰ τὴν ῥίψῃ εἰς ἑτέραν διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους καὶ διὰ τὰ αὐτὰ αἴτια. Ἐξηγοῦμαι, ὅτι οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον θεωροῦνται παρόντες ἵνα συντελέσωσιν εἰς τὴν ἀπαρτίαν, εἰς τὴν κατάρτισιν τῆς Βουλῆς· ὅταν ὅμως ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον δὲν εἶναι οὔτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἰδέας, οὔτε ὑπὲρ τῆς ἑτέρας, εἶναι οὐδέτεροι, θεωροῦνται μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ ἀποκριθοῦν εἰς τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν οἱ ἐννέα (9) συνετέλεσαν εἰς τοῦ νὰ καταρτισθῇ ἡ ἀπαρτία, δὲν προστίθενται ὅμως οὔτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς οὔτε ὑπὲρ τῆς ἑτέρας γνώμης. Ἡ γνώμη μου, κύριοι, εἶναι νὰ θεωρῶνται ὡς νεκροὶ ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας, καὶ μόνον λογίζωνται διὰ τὴν κατάρτισιν τῆς πλειονοψηφίας.

§168ΔΑΓΡΕΣ. Θὰ ἑρμηνεύσωμεν λοιπὸν τὸ Σύνταγμα.

§169ΣΑΡΑΒΑΣ. Τώρα κατὰ τὸ πραγματικὸν εἴμεθα σύμφωνοι, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία ὅτι ἡ πλειονοψηφία, παραβαλλομένη μὲν μὲ τὴν μειονοψηφίαν, εἶναι πλειοψηφία, ἂν ὅμως παραβληθῇ μὲ τὸ ἥμισυ τῶν ψηφοφορησάντων παρόντων, δὲν εἶναι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός, ὥστε τὸ πραγματικὸν μέρος εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ μένει ἡ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσωμεν εἰς τὸ ἄρθ..... τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ ζητήματα ἀποφασίζονται διὰ τῆς ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων. Εἶπον, κύριοι, καὶ προτήτερα, ὅτι οὕτω θέλομεν παραβιάσει τὸ ῥητὸν γράμμα τοῦ Συντάγματος, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι αἱ συνέπειαι, διότι δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ παραβιάσωμεν ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ ματαιωθῇ ἓν ἀποτέλεσμα ἐκ μιᾶς ψηφοφορίας, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ἄλλην ἡμέραν. Εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, ῥητὴ παραβίασις τοῦ Συντάγματος ὅταν θέλωμεν νὰ ἀντικαταστήσωμεν εἰς τὸ ῥητὸν καὶ σαφὲς γράμμα τοῦ Συντάγματος ὁμιλοῦντες περὶ παρόντων, τὸν ὅρον ψηφοφορούντων. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ εἰπῆτε, οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον δὲν ἔχουν γνώμην; Ἔχουν· ἀλλ’ ἡ γνώμη των κυμαίνεται μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης ἰδέας, καὶ ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ των δὲν τολμοῦν νὰ ἐκφρασθοῦν μήτε ὑπὲρ τῆς μιᾶς, μήτε ὑπὲρ τῆς ἄλλης, καὶ ἡ ἀμφιβολία εἶναι γνώμη, καὶ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἐάν, παρὼν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ὁ ἀρνούμενος καὶ καλούμενος νὰ ψηφοφορήσῃ, λέγῃ ἀμφιβάλλω, ὅτι δὲν εἶναι παρὼν, ἂν, ἐπαναλαμβάνω, θέλετε νὰ δώσητε ἐναντίαν ἔννοιαν εἰς τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, δὲν θέλετε κάμει ἄλλο παρὰ ν’ ἀντικαταστήσητε τὸν ὅρον παρόντας, διὰ τοῦ ὅρου ψηφοφοροῦντας, τὸ ὁποῖον ἂν ἐννοεῖτε οὕτως, ἐγὼ ἐννοῶ διαφορετικὰ, καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι, προκειμένου νὰ παραβιασθῇ διάταξις τοῦ Συντάγματος, προτιμῶ νὰ ματαιωθῇ προσκαίρως μία ἀπόφασις. Ὅσοι ἀποδίδομεν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ἣν σᾶς ἐξέφερα, ὑποστηρίζομεν πολὺ εὐλόγως, ὅτι ἀποτέλεσμα δὲν ἀνεφάνη, διότι ἀπόλυτος πλειονοψηφία δὲν ὑπάρχει μεταξὺ τῶν παρόντων. Ὅσοι ἔχετε τὴν ἐναντίαν ἰδέαν τοῦ νὰ μὴ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον, δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι τὸ ζήτημα ἔπεσε.

§170Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ ἑρμηνεύσωμεν λοιπὸν τὸ Σύνταγμα.

§171ΣΑΡΑΒΑΣ. Σεῖς τὸ ἑρμηνεύετε, ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς τὸ γράμμα. Συμπεραίνω λοιπὸν, λέγω, ὅτι κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος, πλειοψηφία ἀπόλυτος δὲν ἐξεφράσθη ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἂν καλῶς ἔχωσι τὰ πρακτικὰ, καὶ πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§172Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐλάλησα πρὸς ὑμᾶς μεθ’ ὅλης τῆς εἰλικρινείας, τὴν ὁποίαν ἀρύομαι ἐκ τῆς ἰδίας πεποιθήσεως, καὶ σᾶς εἶπον ὅτι τὰ τοιαῦτα δὲν εἶναι παρὰ σοφίσματα κατὰ τῆς ἐνεργείας τοῦ νόμου. Τὸ 56 ἄρθρον, καὶ ἂν διαῤῥαγῶσι κρώζοντες τὸ ἐναντίον, εἶναι σαφέστατον, διότι λέγει· ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ ἄνευ τῆς παρουσίας τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεως καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς. Λοιπὸν ὁρίζεται τὸ τελευταῖον ὅριον τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν ἀπαρτίαν. Καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν λέγω ὅτι νὰ ὑπάρξῃ ἀπαρτία, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς, καὶ ἡ ἀπόφασις πρέπει νὰ ᾖναι κατ’ ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν τῶν παρόντων μελῶν, καὶ σᾶς ἐξήγησα τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προέλθουν. Σᾶς εἶπον προηγουμένως ὅτι, ἂν θελήσητε νὰ βαδίσητε αὐτὴν τὴν ὁδὸν, πέντε ἄνθρωποι δύνανται νὰ παραλύσουν τὰς ἐνεργείας τοῦ κοινοβουλίου ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος.

§173ΖΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§174Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑποθέσατε ἄνδρας, ἔχοντας καθαρὰν ἰδέαν. Πέντε ἄνθρωποι δύνανται νὰ παραλύσουν τὰς συνεδριάσεις τοῦ κοινοβουλίου.

§175ΖΑΝΟΣ. Ἐνδεχόμενον διὰ μίαν ἡμέραν, διότι τὴν ἄλλην τροποποιοῦνται.

§176Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρέπει νὰ τροποποιοῦνται αἱ γνῶμαι. Ἐπιμένω, λοιπὸν, λέγω, ὅτι ἡ σημερινὴ ψηφοφορία τῆς βουλῆς εἶναι νόμιμος αὐτῆς ἀπόφασις κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ ἑπομένως ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὰς ἐργασίας της. Θέτω λοιπὸν τὸ ζήτημα ὅτι ἡ Βουλὴ ἀρκεσθεῖσα εἰς τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§177ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι βεβαίως συνταγματικὸν, διότι πρόκειται ἢ περὶ τῆς ἑρμηνείας ἢ περὶ τῆς ἐφαρμογῆς ἑνὸς ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται καὶ μνήμη τῆς ἱστορίας. Ἡμεῖς εἴμεθα βουλευταὶ τῆς πρώτης Βουλῆς, καὶ ἐνθυμούμεθα πόσος κρότος ἔγινε τότε εἰς τὴν ἑρμηνείαν ἢ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου τούτου. Ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε ὅτι ἡ τότε μειονοψηφία ἦτον ὑπέρογκος, καὶ ἡ πλειοψηφία κατ’ ὀλίγον ὑπερεῖχε τὴν μειονοψηφίαν, ἡ πλειοψηφία τότε ἦτον, ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, ὀλίγον τι βιαία κατὰ τῆς μειονοψηφίας, ἥτις θέλουσα νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν συνείδησίν της ἀπεῖχεν ἀπὸ τὴν ψηφοφορίαν· ἠρνεῖτο ψῆφον, ἀπεσύρετο εἰς τὰ δωμάτια, ἀπουσίαζεν· ἡ πλειοψηφία δὲν ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ, καὶ ἐκ τούτου προῆλθεν ἡ ψευδὴς ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἡ τότε πλειονοψηφία ἤθελε ν’ ἀναγκάσῃ τὴν μειονοψηφίαν ἢ νὰ ψηφίζῃ καὶ γίνεται ἐργασία, ἢ ἄλλως, ἂν δὲν θέλῃ νὰ ψηφίζῃ, ἠπείλει διὰ τῆς ἑρμηνείας αὐτῆς, ὅτι θεωρεῖ παρόντας τοὺς βουλευτὰς τῆς μειονοψηφίας, καὶ ψηφίζοντας κατὰ τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορικὴ πηγὴ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Συντάγματος. Ἡ μειονοψηφία τότε ἔλεγεν, ὅστις θέλει νὰ ᾖναι παρὼν, εἶναι ἐλεύθερος νὰ ᾖναι παρὼν, ὅστις θέλει νὰ ψηφίζῃ, νὰ ᾖναι ἐλεύθερος νὰ ψηφίζῃ, ἄφετε τὸν βουλευτὴν ἐλεύθερον μὲ τὴν συνείδησίν του, μὴ τὸν βιάζετε, μὴ τὸν ἀναγκάζετε. Σήμερον εἴμεθα ἡμεῖς μειονοψηφία καὶ δὲν θέλομεν νὰ πιεζώμεθα, ἐνδέχεται σεῖς αὔριον νὰ μετατραπῆτε εἰς μειονοψηφίαν καὶ θὰ ἐπικαλεσθῆτε τὸ δίκαιον τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως, ὅπερ ἐπικαλούμεθα ἡμεῖς σήμερον. Σήμερον ἐφάνη τὸ αὐτὸ ζήτημα ἡ τότε μειονοψηφία εἶναι πιστὴ εἰς τὸ θέμα της καὶ πλειοψηφία οὖσα, ἀφίνει τοὺς βουλευτὰς ἐλευθέρους, τοῦτο εἶναι πρὸς ὄφελος τῆς σημερινῆς μειονοψηφίας. Ἡ πλειονοψηφία ἀφίνει ἐλευθέραν τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἂν θέλῃ νὰ ᾖναι παροῦσα, ἂς ἐργασθῇ, δὲν θέλει, ἂς ἀποχωρίσῃ· θέλει οὖσα ἐδῶ νὰ ψηφοφορῇ, ἂς ψηφιφορῇ, θέλει ν’ ἀρνῆται ψῆφον, ἐλευθέρα εἰς τὴν συνείδησίν της ν’ ἀρνῆται ἢ μή. Δὲν ἐννοῶ τώρα πῶς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξασφάλισις τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως τοῦ βουλευτοῦ, πῶς δὲν τὸ δέχεται ἡ ἀντιπολίτευσις, ἐνῷ εἶναι ὑπὲρ αὐτῆς; Ὅστις ἔχει συμφέρον νὰ ὑποχρεόνῃ τὸν ἄλλον νὰ ψηφίζῃ, εἶναι ἡ πλειοψηφία, ἀλλ’ αὐτὴ δὲν θέλει αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ἐνδέχεται νὰ παραλύσῃ ἡ πλειονοψηφία, ἀλλὰ τὸ κρῖμα εἰς τὸν λαιμὸν τοῦ αἰτίου· ἀρνεῖσθε ψῆφον· σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνοι, εἶσθε παρόντες, καὶ δὲν θέλετε νὰ λογισθῆτε ὡς παρόντες· Σεῖς πταίετε, καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν, σᾶς λέγω ὅτι, ἂν ἕνας βουλευτὴς ἀρνηθῇ ψῆφον ἅπαξ, δὶς, τρὶς, δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ περισσοτέρας φορὰς, διότι ἡ Βουλὴ, δύναται νὰ λάβῃ καὶ μέτρα τὰ ὁποῖα ἠθικὰ μὲν, ἀλλὰ θὰ ᾖναι τόσον αὐστηρὰ, ὥστε νὰ μὴ ἀρνηθῇ, οὔτε τὴν παρουσίαν του, οὔτε τὴν ψῆφόν του. Τοιοῦτον εἶναι τὸ ἱστορικὸν μέρος τῆς ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἐνδέχεται ν’ ἀπορήσῃ τις, ἆρά γε εἶναι ὀρθὴ ἡ ἑρμηνεία αὕτη; ὀρθοτάτη, ἐπιμένομεν εἰς αὐτὴν τέσσαρα ἔτη, καὶ παρακαλῶ τὴν βουλὴν νὰ προσέξῃ εἰς τοὺς ὅρους τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα ἐδῶ διακρίνει παρουσίαν βουλευτῶν κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ ψηφοφορίαν διὰ τὴν ἀπόφασιν. Ἅμα γίνῃ διάκρισις, δὲν ὑπάρχει χώρα εἰς ἀμφιβολίαν· διὰ τὴν συζήτησιν ἀπαιτεῖται ἡ παρουσία τοῦ ἡμίσεως καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν, καὶ τῷ ὄντι τότε διὰ τὴν συζήτησιν δὲν γίνεται λόγος περὶ ψηφοφορίας· προχωρεῖ ἡ συζήτησις· ἔρχεται ἡ βουλὴ εἰς τὴν ψηφοφορίαν· δὲν ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον τοῦ συντάγματος περὶ παρουσίας μελῶν, περὶ ψήφου, διότι τότε εἶναι ἀδιάφορος ἡ παρουσία τοῦ βουλευτοῦ, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἡ ψῆφος αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε τὸ παρόντων εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν, καὶ περὶ ψήφου καὶ ἰσοψηφίας εἰς τὴν δευτέραν, καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη τότε ἡ μειονοψηφία καὶ νῦν πλειονοψηφία, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐξησφάλισε τὴν συνείδησιν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ βουλευτοῦ, ὅστις θέλει νὰ ᾖναι παρὼν, εἶναι ἐλεύθερος νὰ ᾖναι παρὼν καὶ ν’ ἀρνηθῇ ψῆφον, καὶ δὲν δύναται ἄλλο νὰ ᾖναι τὸ νόημα, ἅμα ὁ βουλευτὴς δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἢ νὰ μὴν ἔλθῃ. Διατί δύναται ν’ ἀπουσιάζῃ, καὶ δὲν δύναται παρὼν ν’ ἀρνῆται ψῆφον; Διὰ νὰ περιορισθῇ ἡ θέλησις τοῦ βουλευτοῦ, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ συνταγματικὸν ἄρθρον τὸ ὁποῖον νὰ λέγῃ, παρὼν ὁ βουλευτὴς, ἢ πρέπει νὰ ψηφίζῃ ἢ νὰ μὴ ψηφίζῃ, ἀλλὰ τοιοῦτον ἄρθρον δὲν ὑπάρχει, ἑπομένως ἡ βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ νὰ ἀποφασίσῃ τι, ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ ἡμίσεως τοὐλάχιστον καὶ ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτῆς, τὸ «παρουσίας» ὁμιλεῖ περὶ ἀπαρτίας τῆς βουλῆς, καὶ τῷ ὄντι, διαρκούσης τῆς συζητήσεως, ἅμα ἕνα μέλος κάμῃ τὴν παρατήρησιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, διότι ἀπεχώρησε μέγα μέρος τῶν βουλευτῶν, παύει ἡ συζήτησις. Ἀλλὰ περὶ ἀποφάσεως τί εἶναι; διὰ ταύτην ἀπαιτεῖται ἀπόλυτος πλειοψηφία, ἡ πλειοψηφία δὲ ὑποθέτει ψήφους, εἴτε εἶναι παρόντες οἱ πρώην βουλευταὶ, εἴτε ἀπεχώρησαν καὶ ἦλθον ἄλλοι. Ἐὰν ἡ βουλὴ ἀρχίσῃ τὴν συζήτησιν μὲ ἑκατὸν βουλευτὰς, δύναται νὰ κάμῃ ψηφοφορίαν μὲ ἐνεννήκοντα, ἀποχωρησάντων τῶν δέκα ἄλλως ἔπρεπε νὰ ἑρμηνευθῇ, ὅτι οἱ παρόντες κατὰ τὴν συζήτησιν πρέπει νὰ ᾖναι παρόντες καὶ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον. Ἂν ἀρχίσωμεν μὲ τοὺς 100, δυνάμεθα νὰ τελειώσωμεν μὲ τοὺς ἑκατὸν πεντήκοντα· ἀλλὰ καὶ ἂν ἀρχίσωμεν μὲ τοὺς ἑκατὸν πεντήκοντα, δυνάμεθα νὰ τελειώσωμεν μὲ τοὺς 100. Τὸ ἑπόμενον εἶναι ἀκόμη ὁριστικώτερον· ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας, τί θὰ εἴπῃ ἡ ἰσοψηφία τῶν παρόντων καὶ πρὸ τούτου ἡ πλειοψηφία τῶν παρόντων, ἐννοεῖ τῶν παρόντων ψηφοφορησάντων; (θόρυβος). Ἂν τύχῃ ἰσοψηφία, τί δηλοῖ ἰσοψηφία; εἴτε ἐψηφοφόρησαν, εἴτε δὲν ἐψηφοφόρησαν τινὲς τῶν βουλευτῶν εἶναι ἀδιάφορον· οἱ ἀρνηθέντες δὲν λογίζονται, διότι ἰσοψηφία εἶναι περίπτωσις ἣν ἀφορᾷ τὸ σύνταγμα· ἑπομένως διὰ μὲν τὴν ἀπαρτίαν ἀπαιτεῖται ἡ παρουσία, διὰ δὲ τὴν ἀπόφασιν ἡ ψῆφος· ἡ δὲ ψῆφος εἶναι ἡ πραγματική.

§178ΖΑΝΟΣ. Ὅσαι δήποτε καὶ ἂν ᾖναι ἐννοεῖτε; ἂν ᾖναι πέντε;

§179Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν ἀνώτατον ὅρον προσδιορίζει.

§180Γ. Τ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι ἡ πλειοψηφία εἶναι 60, καὶ δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν τὸ ζήτημα· εἶναι καὶ ἀρνηθέντες· ὅταν δὲν εἶναι ἀρνηθέντες, δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν μὲ πλειονοψηφίαν 60; Ναί· τινὲς λέγουν, ὅτι αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία τῶν 60 δὲν δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ἓν ζήτημα, ὅταν ὑπάρχωσι καὶ ἀρνηθέντες. Ἂν, λέγετε, ὑπάρχουν καὶ ἀρνηθέντες, πρέπει νὰ τοὺς προσθέσωμεν εἰς τοὺς καταψηφίσαντας, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχουν ἀρνηθέντες δύνανται οἱ 60 ν’ ἀποφασίσωσιν.

§181ΖΑΝΟΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι ψηφοφοροῦν ναὶ δέκα, καὶ ὀκτὼ ὄχι· καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀρνοῦνται ψῆφον.

§182ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Δὲν ὑπάρχει συνεδρίασις.

§183ΖΑΝΟΣ. Διὰ νὰ σᾶς φέρω εἰς τὸ ἄτοπον τὸ λέγω.

§184ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Συζητοῦμεν 180 καὶ προϊούσης τῆς ὥρας ἀποχωροῦν 170 καὶ μένουν οἱ 10, ὁ Πρόεδρος λέγει ἀπέρχομαι.

§185ΖΑΝΟΣ. Παρὼν καὶ μὴ ψηφοφορῶν.

§186ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εὑρίσκεται τὸ ἄτοπον, ἂν ἐν καιρῷ ψηφοφορίας, οἱ 180 καταντήσωσιν εἰς 10· καὶ οὕτω νὰ μὴ γένῃ ψηφοφορία; Ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἡ Βουλὴ δὲν ἠθέλησε νὰ ψηφοφορήσῃ· π. χ. αὔριον δὲν θέλομεν νὰ κάμωμεν συνεδρίασιν. Δὲν εἶναι Ἀγγλικὸν κοινοβούλιον νὰ τοὺς στείλωμεν εἰς τὸν Πῦργον αὐτοὺς τοὺς βουλευτάς. Ἤδη ἀντὶ τοῦ ν’ ἀποχωρήσουν ἀρνοῦνται ψῆφον, κ. Ζάνε (θόρυβος). Ἂν θέλετε νὰ ὑπολογίζητε τοὺς ἀρνουμένους ψῆφον θὰ πράξητε τὸ μεγαλείτερον ἄδικον, διότι θὰ δώσητε εἰς τοὺς ὁμολογοῦντας, ἢ ὅτι δὲν ἦσαν παρόντες, ἢ ὅτι δὲν ἐννόησαν, ἢ ὅτι ἐκοιμῶντο, θὰ δώσητε δύναμιν μεγαλειτέραν, παρὰ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐψηφοφόρησαν.

§187ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸν λόγον, κ. πρόεδρε.

§188ΦΙΛΗΜΩΝ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος, νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία. Ὅταν ὁμιλῇ περὶ προσόντων, ἐννοεῖ περὶ παρόντων κατὰ τὴν ψηφοφορίαν· ἐγείρεται ὅμως τὸ ζήτημα, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ φιλονεικία· οἱ ἀρνούμενοι καταλογίζονται μεταξὺ τῶν παρόντων, ἢ θεωροῦνται ὡς ἀπόντες; Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὑπάρχει μία ἑρμηνεία λίαν σεβαστὴ, ἀνωτέρα ἐκείνης τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἡμεῖς. Εἶναι ἡ ἑρμηνεία τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἰς πολλὰς περιστάσεις, ὡς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Θήρας καὶ τῶν Βλαχοβουλγάρων. Ἰδοὺ τί λέγουν τὰ πρακτικά. «Μετὰ τὴν κοινοποίησιν τοῦ ἀποτελέσματος τούτου ἐγένετο ἀντίῤῥησις περὶ τοῦ ὅτι ἡ πρότασις δὲν παρεδέχθη δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας, ἥτις ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀποτελεῖται ἐκ ψήφων ὀγδοήκοντα δύο τοὐλάχιστον, προερχομένων ἐκ τοῦ ἡμίσεως πλέον ἑνὸς τῶν ψηφοφορησάντων καὶ ἀρνηθέντων ψῆφον πληρεξουσίων κατὰ τὰ προαποφασισθέντα εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς Θήρας.» Ἐδὼ δὲ ὑπάρχουν τὰ πρακτικὰ τῆς ἐκλογῆς Θήρας, καὶ ἡ ἰδία ἀπόφασις, διὰ τῆς ὁποίας ἀποφαίνεται ἡ Συνέλευσις, ὅτι οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον καταλογίζονται. Νομίζω, λοιπὸν, ὅτι κατόπιν μιᾶς τοιαύτης ἀποφάσεως Σώματος, τὸ ὁποῖον συνέταξε τὸ Σύνταγμα (θόρυβος) δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσον ἡμεῖς δυνάμεθα σήμερον νὰ δώσωμεν διαφορετικὴν ἑρμηνείαν εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ Συντάγματος.

§189Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἑρμηνεία ἐπὶ τοῦ Συντάγματος;

§190ΦΙΛΗΜΩΝ. Εἶναι τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον συνέταξε τὸ Σύνταγμα· ἑπομένως δὲν ἠδύνατο νὰ θέσῃ διάταξιν ἐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον προαπεφάσισε.

§191ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριοι, ἐπὶ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. τελευταίου λαλήσαντος, ἔρχομαι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν ἡ Συνέλευσις ἦλθεν εἰς πολλὰς ἀντιφάσεις, διότι οὔτε τὰ προαποφασισθέντα ἴσχυον, καὶ οὔτε ἐλύοντο τὰ ζητήματα· καὶ τοῦτο ἀπεδείχθη εἰς τὴν ἐκλογὴν Λακεδαίμονος, ὅπου μία ψηφοφορία ἔγινε τὴν μίαν ἡμέραν καὶ τὴν ἑπομένην ἔγινεν ἄλλη. Καθ’ ἡμέραν ἐγίνετο καὶ νέα νομολογία· μάλιστα ἐνθυμοῦμαι εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ὁ κ. Δόσιος εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀπόλυτος πλειονοψηφία. Λοιπὸν οἱ πληρεξούσιοι, διότι εἶδον αὐτὰ τὰ ἄτοπα διὰ τοῦτο καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα δὲν εἶπον τίποτε περὶ ἀρνουμένων ψῆφον· δὲν εἶπον, ὅτι ὑπολογίζονται. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι ἡ ψηφοφορία εἶναι ὀρθή.

§192ΣΕΡΒΟΣ. Δύω λέξεις, κύριοι. Ἂν τὸ ἀντικείμενον τῆς ἑρμηνείας (θόρυβος).

§193ΖΑΪΜΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Δὲν ἀκούομεν, κ. πρόεδρε.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι βουλευταί.

§195ΣΕΡΒΟΣ. Ἂν τὸ ἀντικείμενον τῆς ἑρμηνείας ἑνὸς νόμου ἦναι σοβαρὸν, διὰ τὰ μεγάλα ἀποτελέσματα ἅτινα δύναται νὰ ἐπιφέρῃ, εἶναι πολὺ σοβαρότερον, προκειμένου περὶ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, διότι ὑπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τὴν ὁποίαν θέλει νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον δυνατὸν νὰ ἐπέλθωσι σοβαραὶ συνέπειαι, πρὸς ἀπώλειαν δικαιωμάτων, ἢ πρὸς ἀπόκτησιν ἀτόπων δικαιωμάτων. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι διττὴν λύσιν ἐπιφέρει αὐτὸ τὸ ἄρθρον· ἀναφέρεται, καθὰ λέγουσιν οἱ μὲν, ἡ δευτέρα παράγραφος αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου εἰς τὴν ἀπαρτίαν τὴν νόμιμον, δηλαδὴ εἰς τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς, ἢ κατὰ τοὺς δὲ, εἰς ὅλας τὰς περιπτώσεις καθ’ ἃς ὑπάρχει ἀπαρτία μέχρι τοῦ ἀνωτάτου ὅρου (θόρυβος). Οἱ μὲν λέγουν, ὅτι ἡ δευτέρα παράγραφος ἀναφέρεται εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ὑπάρχει ἀπαρτία τοῦ ἡμίσεως πλέον ἑνὸς, οἱ δὲ ὅτι ἀναφέρεται εἰς ὅλας τὰς περιπτώσεις. Ἐγὼ συγχωρήσατέ με, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι συμμερίζομαι τὴν δευτέραν δόξαν, καθὸ σύμφωνον πρὸς τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου καὶ τὴν διάνοιαν τοῦ νομοθέτου. Ἔχομεν δὲ καὶ τὴν ἱστορικὴν ἀφήγησιν, ἡ ὁποία ἐνισχύει αὐτὸ τὸ συμπέρασμα, ἥτις ὑπάρχει καὶ εἰς ἓν προηγούμενον τῆς ἀπερασμένης Βουλῆς, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἤμην τότε παρὼν, καὶ συζητῶ τὸ πρᾶγμα ἐκ τῶν προτέρων. Ἐνταῦθα ἀπαιτοῦνται δύο ὅροι πρὸς καταρτισμὸν τῶν νόμων· πρῶτος ὅρος εἶναι ὅτι νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ δι’ ἀπαρτίας. Λοιπὸν, τόσον ἡ συζήτησις καθὼς καὶ ἡ ψήφισις πρέπει νὰ γίνεται δι’ ἀπαρτίας, δηλαδὴ διὰ τοῦ ἡμίσεως πλέον ἑνὸς· δεύτερος ὅρος, ἀναφερόμενος μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν ψήφισιν, λέγει, ἐν περιπτώσει ψηφίσεως νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ὁ κανὼν καὶ ὁ ὑπογραμμὸς τοῦ ἡμίσεως τῶν παρόντων, οὐχὶ τῆς ἀπαρτίας, ὑποτιθεμένης τῆς ἀπαρτίας πλήρους. Καὶ διατὶ τοῦτο, κύριοι; τοῦτο εἶναι λογικότατον· ναὶ μὲν ἡ μειοψηφία ἑνὸς Σώματος δὲν δύναται νὰ παραλύσῃ τὰς δυνάμεις τῆς πλειοψηφίας, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου πρέπει νὰ ὑπάρχῃ σοβαρὰ ἐγγύησις τοιούτου ἀριθμοῦ, ὥστε νὰ φαίνηται, ὅτι ἡ ἀπόφασις εἶναι ἀπόῤῥοια ἐμβριθοῦς συζητήσεως Συζητεῖται ἕνας νόμος· αὐτὸς ὁ νόμος ἐψηφίσθη ἀπὸ 101 ἄτομον (ὑποθέτω 200 τὸ ὅλον)· ἐψήφισαν 51; ὑπάρχει νόμος, διότι ὑπάρχει ἡ πεποίθησις, ὅτι εἰς τὸ πλέον τοῦ ¼ ὑπάρχει σπουδαία ἀπόφασις. Ἀλλ’ ἂν παραδεχθῆτε τὸν δεύτερον ὅρον, θέλετε ἔλθει εἰς παρανομίαν. Ὑποθέσατε, ὅτι ψηφοφορεῖται ἕνας νόμος μὲ 101, καὶ ἐν τούτοις κατὰ τὴν ψήφισιν μένουν μόνον 20 καὶ 81 δὲν ἔχουν μορφομένην πεποίθησιν, θέλουν νὰ συλλογισθοῦν· τί κάμνουν αὐτοί; ἀρνοῦνται.

§196ΤΙΝΕΣ. Ὑπάρχει ἀπαρτία.

§197ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§198ΣΕΡΒΟΣ. Ὄχι, ὑπάρχει ἀπαρτία· ψηφίζεται ὁ νόμος ἀπὸ 12 ὑπὲρ καὶ ἀπὸ 8 κατά. Δύναται νὰ ἦναι νόμος κατὰ τοὺς μὲν δὲν ψηφίζουν παρὰ 12 ἄτομα· ἐγὼ λέγω ὄχι· διὰ νὰ ἦναι νόμος τῆς ἐπικρατείας πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τὸ ¼ πλέον ἑνός. Καὶ εἶναι αὐτὴ ἡ διάνοια τοῦ νομοθέτου. Ναί, ἕως ὅτου ὑπῆρχε τὸ παρελθὸν Σύνταγμα· μάλιστα, εἰς τὸ παρελθὸν Σύνταγμα δὲν ὑπῆρχεν αὐτὸς ὁ ὅρος, τὸν ὁποῖον ἐφήρμωσε τὸ πρῶτον ἡ Συνέλευσις, καθὼς προηγουμένως εἶπεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς κύριος Φιλήμων. Βλέπετε τὴν Συνέλευσιν ἐμφορουμένην ἀπὸ πνεῦμα δικαιοσύνης, ὅπως καθιερώσῃ ἓν μέτρον δι’ οὗ ἡ ἐπιψήφισις τῶν νόμων νὰ προβαίνῃ σοβαρῷ τῷ βήματι. Ἀπήντησεν αὐτὸν τὸν ὅρον τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844; Οὐχί. Ἰδοὺ τὶ λέγει αὐτὸ εἰς τὸ ἄρθρον 42. Ὡς πρὸς τὴν ψήφισιν ἔθεσέν τινα ὅρον; οὐδένα. Προβαίνει εἰς τὸ ἄλλο «ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας κτλ.» Τί θὰ εἰπῇ, νὰ εἴπῃ θέλω τὸ ἥμισυ τῶν παρόντων; ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἂν παρουσιασθῶσιν 150, καὶ ἀποσύρουνται 49 καὶ ἀρνοῦνται, δὲν ἔχομεν πλέον 49 ὑπὲρ, καὶ πεντήκοντα κατὰ, ἀλλὰ 89 ἀντιπροσώπους. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν πεποίθησιν τῶν 49 πλέον αὐτῶν τῶν ἀμφιβόλων; οὐχί. Ἰδοὺ ὁ σκοπὸς, ἰδοὺ τὸ αἴτιον, διὰ τοῦ ὁποίου καθιερώθη ἡ διάταξις· θέλει τὴν πλειονοψηφίαν τῶν παρόντων ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα· λοιπὸν αὐτὸ εἶναι τὸ γράμμα, αὐτὴ εἶναι ἡ διάνοια τοῦ νομοθέτου. Ἀλλὰ μοὶ λέγητε, τὸ τοιοῦτον δύναται νὰ δώσῃ χώραν εἰς ἀτοπήματα, ἐπειδὴ ἐνδεχόμενον νὰ ματαιωθῇ ἡ ψηφοφορία πρώτην, δευτέραν, τρίτην φορὰν καὶ νὰ χαλαρώσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, τοῦτο λέγω ἐγὼ δυνατὸν νὰ συμβῇ εἰς ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον δὲν αἰσθάνεται καὶ δὲν θέλει νὰ τηρήσῃ τὴν ἀξιοπρέπειάν του· εἰς ἓν Σῶμα ὅμως βουλευτικὸν δὲν φοβοῦμαι νὰ συμβῇ· δύναται νὰ συμβῇ εἰς τὴν πρώτην, ἢ τὴν δευτέραν ἀλλὰ εἰς τὴν τρίτην συλλογίζεται, αἴρει τὴν ἀμφιβολίαν· ἑπομένως ἐνῷ ἡ τήρησις τοῦ Συντάγματος, μᾶς τηρεῖ εἰς θέσιν ἀξιοπρεπῆ, γινόμεθα πολὺ ὑποδεέστεροι καταστρέφοντες καὶ ποδοπατοῦντες τὸ Σύνταγμα διὰ νὰ λάβωμεν καιρὸν μιᾶς ἢ δύω ἡμερῶν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, συμφωνῶ μὲ τὸν προλαλήσαντα καὶ ὑποστηρίζω τὴν ἰδέαν τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς.

§199Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, πρόκειται τῷ ὄντι περὶ ἑνὸς σπουδαίου ζητήματος, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι οἱ συμμεριζόμενοι τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος δὲν εἶναι ἐντὸς τῆς ἀληθείας· ὁσάκις πρόκειται νὰ εὕρωμεν τὴν ὀρθὴν ἔννοιαν ἑνὸς νόμου, τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν εἶναι ἡ ἑρμηνεία ἐκείνη τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν, νὰ μὴ μᾶς φέρῃ εἰς ἄτοπον, καὶ ἀρκεῖ καὶ ἓν μόνον ἄτοπον νὰ καταστρέψῃ τὸν νόμον αὐτόν. Ἀπορῶ μὲ ἀνθρώπους νομικοὺς νὰ λέγωσιν ὅτι συμβαίνωσιν ἄτοπα, ἀλλὰ θὰ τὰ διορθώσῃ ἡ Βουλὴ, διότι θὰ ἐπανέλθῃ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη παραγγελία, τὴν ὁποίαν δίδουν ὅσοι καταγίνονται εἰς τοὺς νόμους· ὁ Σαβινιὼ λέγει, ὅτι πρέπει νὰ παρατηρήσωμεν μὴ μᾶς φέρῃ ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσωμεν, εἰς ἄτοπα, ἄλλως πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν εἶναι λογική. Ἐκτὸς τούτου, ἐπεκαλέσθησαν τὰ προηγούμενα τῆς Συνελεύσεως, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τοῦτο εἶναι ἐκτὸς τῆς ἀληθείας. Ὅταν ἡ Συνέλευσις ἐπρόκειτο νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Θήρας, ἔδωκε δύω ἀντιφατικὰς ἀποφάσεις, καὶ ὅλοι τότε εἶπον, ὅτι ἔπρεπε νὰ δείξωμεν πατριωτισμὸν καὶ ἔπρεπε τὸ ἔθνος ν’ ἀντιπροσωπευθῇ ἀπὸ τοὺς συνομολογοῦντας τὰς πολιτικὰς ἰδέας τοῦ τότε καθεστῶτος, λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ μᾶς φέρητε λύσιν, ἡ ὁποία ἐδόθη δι’ ἑτέρους λόγους. Καὶ μάλιστα, κύριοι, παρὰ δύω ψήφους ἐλύθη τὸ ζήτημα, λοιπὸν φέρετε τὴν ἔκτακτον καὶ ἔκρυθμον κατάστασιν διὰ νὰ ἑρμηνεύσητε ἐπὶ ἐποχῆς ἡσύχου ἕνα νόμον; θέλω σᾶς ἀποδείξει, κύριοι, ὅτι ἡ ἑρμηνεία τὴν ὁποίαν δίδουν εἶναι καὶ πραγματικὴ. (θόρυβος) Ὁ κ. Ἰακωβᾶτος σᾶς εἶπε μίαν ἀλήθειαν. Σᾶς εἶπεν ὅτι πρόκειται περὶ ψηφοφορίας καὶ οὐχὶ περὶ παρουσίας· καὶ ἀφοῦ ἔθεσε τὴν μείζονα πρότασιν, ἔρχεται εἰς τὸ δεύτερον ἐδάφιον τῶν παρόντων, καὶ παρόντας ἐννοεῖ ψηφοφοροῦντας. Καὶ δὲν ἔχομεν, κύριοι, οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν, οὔτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν τοιαῦτα παραδείγματα, θέλετε λοιπὸν, κύριοι, νὰ ἐμφορούμεθα ὄχι ἀπὸ ἀρχὰς ἀλλ’ ἀπὸ ἄλλους λόγους; θέλετε νὰ καθιερώσωμεν ἓν τόσον παράλογον πρᾶγμα; Ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδουν λοιπὸν ἀντίκειται καὶ εἰς τὰ πράγματα καὶ εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου· θέλετε νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰς λέξεις, ἀλλ’ αἱ λέξεις συμβαδίζουσι μὲ τὰ πράγματα.

§200Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ κ. Σέρβος, δὲν λανθάνομαι, διὰ μιᾶς ἀποστροφῆς ὡραίας, σᾶς εἶπε, χάριν δύω ἡμερῶν ἀποφασίζετε νὰ καταπατήσητε τὸ Σύνταγμα, καὶ δὲν ἐννοεῖ, ὅτι διὰ τῆς ἑρμηνείας, οὐ μόνον ποδοπατεῖ, ἀλλὰ καταστρέφει τὸ Σύνταγμα. Εὔκολον νὰ εἴπῃ τις λόγους δημοκοπίας, ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχουν ἀξίαν πρέπει νὰ ἔχουν οὐσίαν. Παραδέχεται ὅλα τὰ ἄτοπα, ἀλλὰ τὰ θέτει εἰς ὅρια, ὡς νὰ ᾖναι εἰς τὴν ἐξουσίαν του, καὶ δὲν ἐννοεῖ, ὅτι τὰ ὅρια ἠμποροῦν νὰ μὴ ᾖναι εἰς τὴν διάθεσίν του, καὶ οὕτω νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα καὶ νὰ καταστήσωμεν κακὸν τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος· Δὲν ἤκουσα νομικοὺς νὰ παραδέχωνται τὴν ἑρμηνείαν ὡς ἄτοπον, καὶ ἔπειτα νὰ ἐξέρχωνται πέραν τῶν ὁρίων καὶ νὰ λέγωσι ποδοπατεῖτε σεῖς οἱ ἄλλοι τὸ Σύνταγμα. Νομίζω πῶς δὲν ἔχετε ἀνάγκην παρὰ εἰλικρινοῦς ἀναγνώσεως, καὶ θέλετε λύσει ἀμέσως τὸ ζήτημα· ἐννοῶ, ὅτι ἀπὸ ἕκαστον λόγον μεμονωμένον δύναται νὰ κρατηθῇ μία συζήτησις 5 καὶ 10 ἡμέρας· αὐτὸ δὲν εἶναι τέχνη. Ἐννοῶ νὰ δράξῃ τις μίαν ὀρθὴν ἰδέαν καὶ ἐπ’ αὐτῆς νὰ στηρίζῃ μίαν συζήτησιν, ἀλλ’ οὐχὶ ἐπὶ μιᾶς ἰδέας ἐσφαλμένης νὰ νομίζῃ, ὅτι παρατείνει μίαν συζήτησιν τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ μὴ ἔρχηται ποτὲ εἰς μίαν ἀπόφασιν, παρὰ παραδεχόμενος νὰ διορθώσωμεν τὰ ἄτοπα διὰ τῶν ἀτόπων, τοὐτέστι νὰ πεισθῶμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ κάμνει πολλάκις ἄτοπα καὶ ὅτι πρέπει κάποτε νὰ ἔλθῃ νὰ μεταβάλῃ τὰ γενόμενα. Ἰδοὺ, κύριοι τί λέγει τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον εἶναι καθαρόν· «Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητῇ ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ ἡμίσεως πλέον ἑνὸς τῶν παρόντων βουλευτῶν»· ἄνευ αὐτοῦ τοῦ λόγου Βουλὴ δὲν ὑπάρχει· χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς, Βουλὴ δὲν ὑπάρχει. Τί λέγει δὲ ἐδῶ; διότι τὸ ἄρθρον εἶναι συνεχὲς καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ κόψωμεν εἰς κομμάτια, «καὶ ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων, δηλ. τῶν ἀποτελούντων τὴν ἀπαρτίαν·» καὶ ἐξακολουθεῖ «ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας·» τότε τί σημαίνει τοῦτο; δὲν λέγει ῥητῶς περὶ ψήφων; Θέλετε λοιπὸν νὰ παίζητε μὲ τὰς λέξεις· δὲν λέγει, ὅτι ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας ἡ πρότασις ἀποῤῥίπτεται; Ὁ κ. Σέρβος σᾶς εἶπεν, ὅτι καὶ ἡ Συνέλευσις ὑπέπεσεν οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ δὶς, τρὶς καὶ τετράκις εἰς αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν, πλὴν αὐτὸ δὲν παραλύει τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐδίστασε δὲ καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς νὰ ἐπικαλεσθῇ τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως, ὅτε ἡ Συνέλευσις οὔτε κἂν ἐσυλλογίζετο περὶ Συντάγματος, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐπικαλεσθῇ τὰ πρακτικὰ, τὰ ἀποβλέποντα τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου. Τὸ ἐννοῶ δὲ ἐὰν ἐπεκαλοῦντο τὰ πρακτικὰ, ὅταν ἡ Συνέλευσις ἐσυζήτη τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ δὲν πρέπει ν’ ἀναφέρωσι πράξεις τῆς Συνελεύσεως ἐξασκούσης διοικητικὰ καθήκοντα καὶ ἀποβλεπούσης πρὸς πολιτικὸν σκοπὸν, καὶ λέγων τοῦτο, δὲν ἐννοῶ νὰ κατηγορήσω τὴν Συνέλευσιν, διότι ἠδύνατο αὕτη νὰ λάβῃ μέτρα ἐναντίον ὅλων τῶν νόμων, διότι ἐπρόκειτο περὶ τῆς κοινῆς σωτηρίας, καὶ ὅταν πρόκειται περὶ τῆς σωτηρίας τοῦ ἔθνους, ἄλλος νόμος μεγαλείτερος δὲν ὑπάρχει. Τὸ ν’ ἀναφέρητε λοιπὸν ὡς λόγους ἰσχυροὺς τὰ παραδείγματα τῆς Συνελεύσεως, αὐτὸ, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι πρᾶγμα λίαν περίεργον· ἂν ὄχι δι’ ἄλλο, δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους κηρύττομαι ἐκ νέου καὶ πάλιν κατὰ τῆς ἰδέας τῶν ἀντιθέτων, διότι νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν βάσιν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ στηριχθῇ, νὰ θέλωμεν καὶ καλὰ νὰ ἔχωσι γνώμην οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀρνοῦνται γνώμην. Ἀποκρούω λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἰδέαν, καὶ λέγω, ὅτι ὁσάκις ἡ ψηφοφορία ἀποδεικνύει, ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία τῆς Βουλῆς......

§201Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τότε ἠμποροῦν νὰ ἀμφιβάλουν περισσότερον.

§202Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ὑπάρχουν 100 καὶ 80 ἀμφιβάλουν, τότε τί θὰ γίνῃ; θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα διὰ τῶν 12 κατὰ 8 λ. χ.; Μὰ ὑπάρχει Βουλὴ τότε; ὅταν ὅλη ἡ Βουλὴ ἀμφιβάλῃ ἠμπορεῖ ν’ ἀποφασίσῃ ἐνῷ ἀπαιτεῖται ἀπαρτία;

§203ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν ἔχω.

§204ΤΙΝΕΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος.

§205ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπειδὴ δὲν θέλει νὰ τὴν ἀκούσῃ, θὰ τὴν εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος. Πρῶτον ἐν συνόψει θὰ σᾶς εἴπω, εἶναι γνωστὸν ἐὰν δημοκοπῶμεν ἢ ὄχι, καὶ ἐὰν εἴμεθα ἐκ τῶν βουλευτῶν ἐκείνων, οἵτινες μόνον διὰ τῆς λογικῆς πολεμοῦμεν καὶ ὄχι διὰ τῆς ἐπιδείξεως. Μᾶς λέγουν, ὅτι ὅλαι αἱ ἰδέαι, ὅλα των τὰ ἐπιχειρήματα, ὅτι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδουν εἰς τὸ ἄρθρ. 56 τοῦ Συντάγματος, εἶναι καθαρῶς λογικὴ, καὶ ὅτι αἱ ἄλλαι, τὰς ὁποίας δίδομεν ἡμεῖς, δὲν εἶναι σύμφωνοι μὲ τὴν λογικήν· ἀλλὰ θέλω τοὺς ἀπευθύνει αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν. Διὰ νὰ καταρτισθῇ νόμιμος ἀπαρτία τῆς Βουλῆς τῆς παρούσης, ἀπαιτοῦνται ἐννενήκοντα εἷς βουλευταὶ ἐπὶ παραδείγματι. Λοιπὸν διὰ νὰ καταρτισθῇ νόμιμος ἀπόφασις, ἀπαιτοῦνται ψῆφοι τεσσαράκοντα ἕξ· ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι παρουσιάσθη ἓν ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι 45 εἶπον ὄχι, καὶ 45 ναὶ, ἡ ἀπόφασις, ὁ νόμος ἢ τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι παραδεδεγμένον· ἐὰν ὅμως παραδεχθῶμεν, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπὸ τοὺς ἐννενήκοντα εἷς τὸ παρεδέχθησαν 89, καὶ δύο ἀρνοῦνται ψῆφον, λέγει ὅτι δὲν εἶναι ἀπόφασις, καὶ τὴν μὲν ἀπόφασιν τῶν 46 τὴν παραδέχεται ὡς νόμιμον, τὴν δὲ ἀπόφασιν τῶν 89 δὲν τὴν δέχεται· διότι αὐτοὶ οἱ ἀρνηθέντες εἶναι νεκροὶ, δὲν εἶναι παρόντες. Λοιπὸν τώρα σᾶς παρακαλῶ, νὰ μοὶ εἴπητε, ποῦ εὑρίσκεται ἡ λογική; εἰς τοὺς 46; καὶ ἡ ἀπόφασις τῶν 46 ἐπὶ ἐννενήκοντα ἑνὸς βουλευτῶν εἶναι μᾶλλον ἰσχυρὰ, τῆς ἀποφάσεως τῶν 89, τῶν δύο ἀρνηθέντων; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὅπου τὸ γράμμα τοῦ νόμου καθαρῶς ἐκφράζεται, εἶναι περιττὸν νὰ θέλωμεν νὰ διαστρέψωμεν τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ. Τὸ ἄρθρ. 56 οὕτω πως σᾶς λέγει· καθιέρωσεν δὲ ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἐξήγαγεν ἐκ τῶν πραγμάτων, καὶ ὄχι ἐκ τῆς θεωρίας. Ἡ Συνέλευσις εἶναι συνεπής. Λάβετε εἰς χεῖράς σας τὰ πρακτικὰ, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἔλυσεν ἡ Συνέλευσις ὅπως τὸ καθιέρωσεν. Αὐτὸ ἐγεννήθη κατόπιν εἰς τὴν ἐκλογὴν Λευκάδος, καὶ τὸ ἔλυσεν ἐπίσης· ἐγεννήθη εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Θρακοβουλγάρων καὶ τὸ ἔλυσεν ἐπίσης κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καὶ ἀπὸ τὰ προηγούμενα αὐτὰ ὁρμωμένη ἦλθε, καὶ τὸ καθιέρωσεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 56 τοῦ συντάγματος· ἑπομένως ἡ Συνέλευσις εἶναι συνεπὴς πληρέστατα πρὸς ἑαυτὴν, καὶ ὅσοι θέλουν, ἂς κατηγοροῦν τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην. Ἡ Συνέλευσις ἐκείνη ἦτο συνεπὴς ὡς πρὸς τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ἤθελε νὰ καθιερώσῃ διὰ τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἀνεξαρτησίαν τοῦ τόπου. Ἠμπορεῖ νὰ παρεξέκλινεν αὐτῆς εἰς μίαν ἐκλογὴν, ἐκεῖ ἦτο πολιτικὴ ἀνάγκη νὰ ἐπικυρώσῃ ἐκείνην τὴν ἐκλογήν. Τὸ παραδέχομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι ἔγινεν, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπικυρώσεως αὐτῆς δὲν παρεδέχθη ἀρχήν. Ἐδὼ ἐγένετο μακρὰ συζήτησις καὶ τόσον μακρὰ, ὥστε ὅταν παρουσιάσθη τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν Συνέλευσιν, οὔτε συζήτησις κἂν ἐγένετο· διότι ἡ Συνέλευσις εἶχεν ἐξαντλήσει τὸ θέμα αὐτό· ἑπομένως ἦτον ἑπόμενον νὰ παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ Συντάγματος· ἀσυζητητί. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους λέγω, ὅτι πᾶσα ἄλλη ἑρμηνεία, ἡ ὁποία ἤθελε δοθῇ, θὰ ᾖναι ἐναντία τοῦ Συντάγματος, ἀντισυνταγματική. Μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ὁποία θὰ ᾖναι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§206ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§207ΔΡΟΣΟΣ. Κύριοι, μεταξὺ ὅλων τῶν βουλευτῶν εἶμαι, νομίζω, μόνος ὅστις ἀπετέλουν μέρος τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις συνέταξε τὸ Σύνταγμα. Ἠμπορῶ λοιπὸν νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ περίστασις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Σέρβος, δὲν ἐλήφθη παντάπασιν ὑπ’ ὄψιν· ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν της τὰ διάφορα Συντάγματα τῶν ἄλλων ἐθνῶν, καὶ καθὼς καὶ τὸ προηγούμενον Σύνταγμα, συνέταξε τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, καὶ ἐσυζητήθη ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ κατ’ ἄλλον τρόπον αὐτὸ, διότι εἰς κανὲν μέρος τοῦ κόσμου δὲν ὑπάρχει. Ὁ ἀρνούμενος ἀρνεῖται τὴν παρουσίαν του, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ, ὡς ἀποτελῶν μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν· δὲν ἠμπορεῖ ἑπομένως τὰ βαρύνῃ τὴν πλάστιγγα· δὲν ἔχει καμμίαν πεποίθησιν, ἑπομένως δὲν εἶναι παρών.

§208ΦΙΛΗΜΩΝ. Θεωρεῖται παρών.

§209ΔΡΟΣΟΣ. Δὲν εἶναι παρὼν, διότι δὲν ἔχει γνώμην. Ὁσάκις λοιπὸν οἱ ψηφοφοροῦντες ἀποτελοῦν τὴν πλειονοψηφίαν, ἡ ἀπόφασις εἶναι νόμιμος· καὶ ἀπόδειξις εἶναι τὸ προηγούμενον τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον συμβαίνει καὶ σήμερον· ἀρνοῦνται 5 ἢ 10, πρέπει νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ψηφοφορίαν; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθῇ ἄλλη λύσις, εἰμὴ ἡ ἑξῆς, ὅτι οἱ ἀρνούμενοι ἀρνοῦνται τὴν ὕπαρξιν τῆς ψήφου των.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔπαυσεν. Ἔχομεν δύω προτάσεις· ἡ μία εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Σωτ. Πετιμεζᾶ ἡ ὁποία λέγει....

§211ΦΙΛΗΜΩΝ. Προηγεῖται ἡ ἰδική μου.

§212Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐπὶ τῆς τελευταίας ψηφοφορίας ἐκφρασθεῖσα ἀπόφασις τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ τοῦ προέδρου ἀπαγγελθεῖσα εἶναι ἔγκυρος καὶ νόμιμος».

§213ΦΙΛΗΜΩΝ. Προηγεῖται ἡ ἰδική μου.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπωτέρα εἶναι ἡ τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ.

§215ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§216ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἡ ἰδική μου πρότασις εἶναι ἡ ἑξῆς· ἡ Βουλὴ παραδέχεται τοὺς ἀρνηθέντας ψῆφον ὡς παρόντας πρὸς καταρτισμὸν τῆς ἀπολύτου πλειοψηφίας.

§217ΤΙΝΕΣ. Ὄχι ἀπολύτου πλειονοψηφίας ἀλλὰ ψηφοφορίας.

§218ΦΙΛΗΜΩΝ. Ἄλλο ἡ ἀπαρτία, καὶ ἄλλο ἡ πλειονοψηφία.

§219ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀσαφές.

§220Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι νόμος αὐτὸς; νόμον θὰ ψηφίσωμεν;

§221ΣΑΡΑΒΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μας.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Σαράβα, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος.

§223ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὸ ζήτημα εἶναι λίαν καθαρὸν· σήμερον νομίζω, ὅτι ἠγέρθη ὅλη αὐτὴ ἡ φιλονεικία ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς γνώμης ὡς πρὸς τοὺς ἀρνηθέντας ψῆφον, οἱ μὲν λέγουν, ὅτι θεωροῦνται ὡς ἀπόντες ἑπομένως δὲν καταλογίζονται εἰς τὸ ὁλικὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει ληφθῆ πρὸς ἐκτίμησιν τῆς ἀπολύτου πλειοψηφίας· π. χ. εἶναι 140 παρόντες, διὰ νὰ ᾖναι ἀπόλυτος πλειοψηφία ἀπαιτοῦνται 71, ἀρνοῦνται ψῆφον 40 τώρα κατὰ τὴν γνώμην τῶν μὲν, οἱ 40 ἀρνούμενοι, καὶ οὕτω μὴ καταρτίζοντες τὸν ἀριθμὸν τὸν νόμιμον, αὐτοὶ οἱ 40 θεωροῦνται ὡς μὴ ὑπάρχοντες, ἑπομένως τότε ἡ Βουλὴ δύναται ὄχι διὰ πλειονοψηφίας ἀλλὰ διὰ 51 νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν· ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι οἱ 40 θεωροῦνται ὡς παρόντες, καὶ ἑπομένως ἀπαιτοῦνται 71 νὰ ψηφίσουν καὶ ἀποτελέσουν τὴν πλειονοψηφίαν.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ θέσῃ εἰς ψηφοφορίαν αὐτὴν τὴν πρότασιν, ἐὰν δὲν ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, διότι αὐτὸ θεωρῶ, ὅτι ἀντιβαίνει εἰς τὸ Σύνταγμα.

§225ΖΑΪΜΗΣ. Τί εἶναι αὐτά, κ. πρόεδρε, ἡ πλειονοψία δὲν τὸ θέλει, ἂς τὸ ἀπορίψῃ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὸ ψηφοφορητόν.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μεταβάλωμεν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος θέλετε.

§227ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ἠκούσθη ποτὲ τὸ ψηφοφορητὸν νὰ τίθεται εἰς ψηφοφορίαν.

§228ΦΙΛΗΜΩΝ. Τὸ Σύνταγμα ὁμιλεῖ περὶ ἀπαρτίας, ἀλλ’ ἐδὼ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἐδὼ δίδομεν μίαν ἑρμηνείαν τοῦ Συντάγματος καὶ περὶ αὐτοῦ θ’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§229Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἰδοὺ πῶς δύναται νὰ καταρτισθῇ νόμιμος ἀπόφασις· ἀπαιτεῖται ἡ ἀπόλυτος πλειονοψηφία τῶν παρόντων οἱοσδήποτε καὶ ἂν ᾖναι ὁ ἀριθμὸς τῶν παρόντων.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λέγετε ὅτι ἀπαιτοῦνται 92 ψῆφοι πρὸς καταρτισμόν, ἐὰν ἐξ αὐτῶν ψηφοφορήσουν ὀλιγώτεροι καὶ ὄχι ὅλοι......;

§231ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπαιτεῖται εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις ἡ ἀπόλυτος πλειονοψηφία τῶν παρόντων.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ πῶς ἐτέθη τὸ ζήτημα «ὅτι ἐὰν ἀπαιτῆται ἀπαρτία......».

§233ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀπαρτίας.

§234ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω ὅτι εἰς πᾶσαν περίστασιν ἀπαιτεῖται ἀπόλυτος πλειονοψηφία καὶ ὄχι σχετική.

§235Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν πρότασίν του). «Ἡ Βουλὴ θεωρεῖ ὡς ἔγκυρον πᾶσαν ψηφοφορίαν, ἥτις ἀριθμεῖ τόσους ψήφους ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ ζητήματος, ὅσαι ἀπαιτοῦνται νὰ ᾖναι πλήρης ἀπαρτία». Ἐξηγοῦμαι· ἰδοὺ πῶς ἐννοῶ ἐγὼ τὸ θέμα, καθὼς ἐλάλησα ἐπ’ αὐτοῦ· θεωρῶ νόμιμον πᾶσαν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἀριθμεῖ τόσας ψήφους ὑπὲρ καὶ κατὰ τοῦ ζητήματος τοὐλάχιστον, ὅσαι ἀπαιτοῦνται νὰ ᾖναι πλήρης ἀπαρτία. Ἐννενήκοντα τρεῖς ἀποτελοῦν νόμιμον ἀπαρτίαν· ἐὰν ἐννενήκοντα τρεῖς ψῆφοι ἐδόθησαν ὑπὲρ ἢ κατά, ἡ ἀπόφασις εἶναι νόμιμος· λοιπὸν λέγω, ἐὰν ἐννενήκοντα πέντε ᾖναι ἡ νόμιμος ἀπαρτία, καὶ ἐννενήκοντα πέντε ψῆφοι ἐτέθησαν ὑπὲρ καὶ κατὰ τοῦ ζητήματος, ἡ ἀπόφασις εἶναι νόμιμος. Ἡ πρότασίς μου λοιπὸν εἶναι ἡ ἑξῆς, ἐπαναλαμβάνω. «Η Βουλὴ θεωρεῖ ὡς ἔγκυρον πᾶσαν ψηφοφορίαν, ἥτις ἀριθμεῖ τόσας ψήφους τοὐλάχιστον ὑπὲρ καὶ κατὰ τοῦ ζητήματος, ὅσαι ἀπαιτοῦνται νὰ ᾖναι πλήρης ἀπαρτία.

§236ΣΑΡΑΒΑΣ. Διατί, κύριοι, ἐρωτῶ δὲν ἔχομεν τὴν τόλμην νὰ εἴπωμεν καὶ διὰ τῆς ψήφου μας ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Διατί ὅ,τι ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέρους καὶ ἀπὸ τοῦ ἄλλου, δὲν θέλομεν νὰ τὸ διατυπώσωμεν εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ψηφοφορήσωμεν, ἀλλ’ ὅταν μὲν ὁμιλοῦμεν, ὁμιλοῦμεν ἄντικρυ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Φιλήμων, ὅταν δὲ ἐρχόμεθα νὰ τὴν διατυπώσωμεν, τὴν διατυπόνομεν εἰς τοιοῦτον τρόπον, ὥστε μᾶς μένῃ πάντοτε μία ὑπεκφυγή; Τί ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν ἀμφισβήτησιν σήμερον; Ἡ ψηφοφορία, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἔχωσι καλῶς. Πόθεν προῆλθεν ἡ ἀμφισβήτησις; προῆλθε, διότι ἐξ 126 ψηφοφορησάντων, 21 ἐψηφοφόρησαν, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς 56 ὄχι καὶ 9 ἠρνήθησαν ψῆφον. Αὐτὰ εἶναι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα παρήγαγον τὴν μεταξὺ ἡμῶν ἀμφισβήτησιν καὶ τὴν συζήτησιν. Τί ὑποστηρίζετε μέχρι τοῦδε; ὑποστηρίζετε, ὅτι αἱ ψῆφοι τῶν 61 ἀποτελοῦσι πλειοψηφίαν, καί τοι μὴ ἀποτελοῦντες τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τῶν 126, διότι τοὺς συγκρίνετε μὲ τοὺς 56. Τί εἴπομεν ἡμεῖς; Διὰ νὰ ἔχητε τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, τουτέστι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸν ὁλικὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφορησάντων, ἀδιάφορον ἐὰν ἐψηφοφόρησαν ναὶ καὶ ἀδιάφορον ἐὰν ὄχι, ἀδιάφορον ἐὰν ἠρνήθησαν ψῆφον. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ μεταξύ μας ἀμφισβήτησις, ἐὰν ἐκ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ψηφοφορησάντων, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἀρνηθέντων ψῆφον, αὐτοὶ δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν, διὰ νὰ εὕρωμεν ἐὰν ᾖναι ἡ ἀπόλυτος πλειοψηφία τοῦ ἡμίσεως πλέον ἑνός, ἢ ἐὰν πρέπῃ καθ’ ὑμᾶς ν’ ἀφαιρῆται εἰς αὐτὸν τὸν ὑπολογισμὸν· αὐτὸ εἶναι τὸ καθαρὸν ζήτημα. Διατὶ ἐπαναλαμβάνω δὲν ἔχητε τὴν τόλμην νὰ ψηφοφορήσητε καθαρῶς; Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλατε εἶναι ἡ πρότασις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν κατεκρίνατε εἰς τοὺς ἀρνουμένους ψῆφον. Σεῖς ἐφωνάζατε ὁλονὲν, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀρνοῦνται ψῆφον δὲν πρέπει νὰ λογίζωνται, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα σεῖς, κατόπιν τοιαύτης συζητήσεως, ἔρχεσθε νὰ φέρητε πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας δὲν ἔχητε τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξητε τὴν γνώμην σας.

§237ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῖος δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος, ἀφ’ οὗ τὸ πολεμῶ ἀπὸ τοῦ βήματος;

§238ΣΑΡΑΒΑΣ. Καθαρῶς.

§239ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα καθαρῶς.

§240ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἦλθεν αὐτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, ἐννοοῦσα μὲν ῥητῶς ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λογίζωνται κατὰ τὸν καταλογισμὸν τῆς ψηφοφορίας οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον.

§241ΤΙΝΕΣ. Κάμετε τὴν πρότασιν σαφῆ.

§242ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοοῦμεν, ὅτι οἱ ἀρνούμενοι ψῆφον παραλύουν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καὶ θέλομεν νὰ κανονίσωμεν, ὅτι ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ ἔχῃ μίαν θέλησιν ἢ ναὶ ἢ ὄχι· οὔτε κατὰ τοῦ Συντάγματος εἶναι, οὔτε τίποτε· εἶναι ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ λάβῃ διὰ νὰ κανονίσῃ τὰς ἐργασίας της· αὐτὸ λέγομεν καθαρῶς.

§243ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποῦ ηὕρατε, κ, Σαράβα, τὴν δειλίαν; ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τόλμην, καὶ ἔρχεται καὶ λαλεῖ ἐπὶ τρεῖς ὥρας εἰς ἓν ζήτημα, καὶ λέγει οἱ παρόντες δὲν εἶναι παρόντες.

§244ΣΑΡΑΒΑΣ. Θέλω νὰ τὸ εἰπῆτε καθαρῶς εἰς τὴν πρότασιν.

§245ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζετε, ὅτι ἐγὼ φοβοῦμαι νὰ τὸ ἐκφράσω εἰς τὴν πρότασιν; Τοῦτο μόνον ἴσως εἰς τὴν φαντασίαν σας ἐφάνη, ἀλλὰ βεβαιώσου, ὅτι ἡ φαντασία σας μένει διὰ λογαριασμόν σας, καθὼς αἱ πράξεις μου μένουν διὰ ἰδικόν μου· λέγω λοιπόν, ὅτι ἡ Βουλὴ θεωρεῖ ὡς ἔγκυρον πᾶσαν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία ἀριθμεῖ τοὐλάχιστον τόσας ψήφους ὑπὲρ καὶ κατὰ τῶν ζητημάτων, ὅσαι ἀπαιτοῦνται πρὸς ἀπαρτισμὸν τῆς ἀπαρτίας.

§246ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Φιλήμωνος ἐκφράζεται καθαρῶς, καταψηφίσατέ την.

§247ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί μὲ μέλλει διὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλήμονος; Λοιπὸν σᾶς λέγω ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι καθαρὰ καὶ ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ καθαρῶς τί ἐννοῶ.

§248ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριοι, ἐλεεινολογῶ τὴν Βουλὴν διὰ τὸν ἀβδηριτισμὸν εἰς τὸν ὁποῖον περιῆλθε κατὰ τὴν προκειμένην συζήτησιν. Βλέπω, ὅτι παρουσιάζονται προτάσεις εἴτε σχόλια καὶ τροπολογίαι εἰς τὸ Σύνταγμα. Διαμαρτύρομαι κατ’ αὐτῶν. Τὸ Σύνταγμα εἶναι καθαρὸν, καὶ ἐξηγεῖται σαφῶς· ὅποιος δὲν τὸ ἐννοεῖ δὲν πταίει τὸ Σύνταγμα. Τὸ Σύνταγμα κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν θεωρεῖ τοὺς ἀρνουμένους ψῆφον παρόντας μόνον κατὰ τὴν ἀπαρτίαν· ἀπόντας δὲ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Ἐναντίον λοιπὸν τόσης σαφηνείας τοῦ Συντάγματος, ἔρχεσθε σήμερον νὰ φέρητε πρότασιν; Εἶναι γελοῖον. Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀποσύρητε ὅλας τὰς προτάσεις, καὶ νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλο ἀντικείμενον (ἱλαρότης).

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκονται αἱ προτάσεις). Ἡ πρότασις τοῦ κ. Σ. Πετιμεζᾶ· «Ἡ Βουλὴ θεωρεῖ ὡς ἔγκυρον πᾶσαν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία ἀριθμεῖ τοὐλάχιστον τόσας ψήφους ὑπὲρ καὶ κατὰ τῶν ζητημάτων, ὅσαι ἀπαιτοῦνται πρὸς ἀπαρτίαν τῆς Βουλῆς». Ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλήμονος. «Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τοὺς ἀρνουμένους ψῆφον ὡς παρόντας πρὸς καταρτισμὸν τῆς ἀπολύτου πλειοψηφίας».

§250ΤΙΝΕΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπωτέρα.

§251ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§252ΔΟΣΙΟΣ. Λοιπὸν νὰ λυθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ποία τῶν προτάσεων εἶναι ἀπωτέρα.

§253Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπειδὴ φιλονεικῆται νὰ ἐξηγηθοῦν, παρακαλῶ, ἐὰν ἐγκρίνουν νὰ θέσωμεν οὕτω· ὅσοι εἰποῦν τὸ ναὶ, παραδέχονται τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, καὶ ὅσοι ὄχι, τὴν τοῦ κ. Φιλήμονος.

§254ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι λοιπὸν θέλουν ὡς ἀπωτέραν πρότασιν τὴν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ, θὰ εἴπωσι ναί· ὅσοι δὲ τοῦ κ. Φιλήμονος, θὰ εἴπωσιν ὄχι. Ἐνταῦθα γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν ὡς ἀνωτέρω πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶν διὰ ψήφων 70 κατὰ 55, ἀρνηθέντος ἑνός.

§257ΤΙΝΕΣ. Δι’ ἀναστάσεως τώρα.

§258ΠΟΛΛΟΙ. (Ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν βγαίνει τίποτε.

§260ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βγαίνει πολὺ, θέλομεν ἡ γνώμη μας νὰ ᾖναι εἰς τὰ πρακτικὰ γραμμένη.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετιμεζᾶ). «Ἡ Βουλὴ θεωρεῖ ὡς ἔγκυρον πᾶσαν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία ἀριθμεῖ τοὐλάχιστον τόσας ψήφους ὑπὲρ καὶ κατὰ, ὅσαι ἀπαιτοῦνται πρὸς ἀπαρτίαν τῆς Βουλῆς». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Ἐνταῦθα γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πετιμεζᾶ διὰ ψήφων 69 κατὰ 50, ἀρνηθέντος ἑνός. Λοιπὸν διαλύεται ἡ Συνεδρίασις. (Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 7 καὶ 5.)