1868.05.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 4

Τῆς 2 Μαΐου 1868.

(Πέμπτη).

Ὥρα 11 καὶ 10 Π. Μ. Τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐκφωνηθέντος καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται.—Σήμερον ἔχομεν τὴν συζήτησιν τοῦ 2 ἄρθρ. τῆς τροπολογίας τοῦ Κ. Ζαΐμη, ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς. «Ἄρθρον 2. Ἡ ἐπιτροπὴ δι’ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἰδίου εἰσηγητοῦ τὴν γνωμοδότησίν της περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ ἑκάστης ἐκλογῆς· ἡ δὲ τάξις τῆς εἰσαγωγῆς ὁρίζεται διὰ κληρώσεως γινομένης ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἀμέσως μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐφ’ ἑκάστης ἐκλογῆς συζήτησις ἄρχεται κατὰ τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς μετὰ εἴκοσι τέσσαρας ὥρας ἀπὸ τῆς τυπώσεως τῆς ἐκθέσεως).

§4Θ. Α. ΖΑΪΜΗΣ. Δύο λέξεις, Κύριε Πρόεδρε, θὰ εἴπω μόνον. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἀπεφάσισε νὰ μὴ ἀντιπροσωπεύεται ἡ μειοψηφία εἰς τὴν ἐξελεγκτικὴν ἐπιτροπήν. Ἐπειδὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἐγγύησίς τις ὑπὲρ τῶν ἐξελέγξεων καὶ νὰ μὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν αὐτογνωμοσύνην τῆς ἐπιτροπῆς ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἐκλογῶν, ἐπρότεινα τὴν τροπολογίαν ταύτην. Μολονότι γνωρίζω ἐκ τῶν προτέρων τὰ ὀνόματα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀποτελέσωσι τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην καὶ μολονότι ἔχω πλήρη πεποίθησιν εἰς τὸ ἀκέραιον τοῦ φρονήματος καὶ τοῦ χαρακτῆρος αὐτῶν, διότι μεταξὺ αὐτῶν καὶ πολλοὺς γνωρίζω καὶ φίλους ἔχω καὶ πρὸ ὀλίγου συνειργάσθην μετ’ αὐτῶν, ὥστε τὸ προσωπικὸν τῆς ἐπιτροπῆς δὲν μοῦ ἐμπνέει φόβον τινά· μόλα ταῦτα, καθὼς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, τὸ κακὸν θὰ ἦναι, ὅτι οἱ Κύριοι, οἱ ἀποτελέσοντες τὴν ἐπιτροπήν, ἀνήκουν εἰς ἓν καὶ μόνον κόμμα· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, ὅτι εἶναι ἄτοπον νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν αὐτογνωμοσύνην τῆς ἐπιτροπῆς ἡ τάξις τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν καὶ ὅτι περισσοτέρας ἐγγυήσεις δίδει ὁ κλῆρος, ὅστις εἶναι τυφλὸς καὶ ἀμερόληπτος. Διὰ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν θέλει ἀντισταθῆ εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς τροπολογίας ταύτης, ἥτις παρουσιάζει τοὐλάχιστον μετὰ τὴν προχθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς βουλῆς ἐγγυήσεις τινὰς, ἀφοῦ μάλιστα δὲν ἔχομεν ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἐζητήσαμεν διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς μειονοψηφίας εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἡ τροπολογία αὕτη, ὡς εἶπον, θέλει ἔχῃ τὸ καλόν, ὅτι δὲν θὰ ἀφήσει εἰς ἐπιτροπὴν ἀνήκουσαν εἰς ἓν μόνον κόμμα τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς, ἀλλὰ εἰς τὸν κλῆρον ὅστις βεβαίως δὲν θὰ ἦναι κομματικός. Αὐτὰς τὰς ὀλίγας λέξεις ἠθέλησα νὰ εἴπω πρὸς ὑποστήριξιν τῆς τροπολογίας αὐτῆς, ἥτις δὲν ἔχει ἀνάγκην μεγαλειτέρας ἀναπτύξεως.

§5ΖΕΡΒΑΣ. Ἐπερίμενα, Κύριοι, ν’ ἀκούσω ἀπὸ τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Καλαβρύτων τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν ἐστήριξε τὴν τροπολογίαν του· ἡ μικρὰ ἀγόρευσίς του δὲν μᾶς εἶπεν τίποτε, εἰμὴ ὅτι θέλει τὸν τυφλὸν κλῆρον διὰ νὰ κανονίσῃ τὰ ἔργα τῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι τυφλὸς ὁ κλῆρος· δὲν μᾶς εἶπεν ὅμως κατὰ τί ὠφελεῖ τὴν αὐτοκαλουμένην ἀντιπολίτευσιν ἢ κατὰ τί ὠφελεῖ τὴν ὀνομασθεῖσαν συμπολίτευσιν, διότι τὸ κατ’ ἐμὲ, μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης καὶ παρακεῖ ἀκόμη δὲν ἀναγνωρίζω οὔτε συμπολίτευσιν οὔτε ἀντιπολίτευσιν. Ἐὰν σήμερον, Κύριοι, παρακάθηνταί τινες καὶ ἔρχωνται μὲ τὸ ἀγέρωχον, ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ μόνοι καλλίτεροι καὶ θὰ ἀποτελέσωσι τὴν ἀντιπολίτευσιν, τοὺς λέγω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι πολλοὶ θὰ ἀλλάξωσιν τὰς θέσεις των μετὰ καιρὸν, καθ’ ὅσον μάλιστα γνωρίζω πολλὰ πρόσωπα ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἰδιοσυγκρασίαν νὰ μὴ ἦναί ποτε ἀντιπολιτευόμενοι, ὡς ἄλλοι ἔχουν τὴν ἐναντίαν ἰδιοσυγκρασίαν νὰ μὴ εὐχαριστῶνταί ποτε εἰς τὴν συμπολίτευσιν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάκρισις μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης· θὰ γείνῃ κατόπιν, ὅταν ἕκαστος βουλευτὴς βεβαιωθῇ, ὅτι εἶναι βουλευτής· δὲν σᾶς λέγω, ἠμπορεῖ νὰ συμμερισθῶ τὰ ἔργα τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ νομίζωμαι συμπολιτευόμενος· τοῦτο δὲν τὸ ἠξεύρω· τοὐλάχιστον τώρα εἶναι φαντασιώδης ἡ ἰδιότης, ἡ ὁποία μᾶς ἀποδίδεται. Ὁ μόνος καὶ ἰσχυρὸς λόγος, ὅστις ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ ἀπὸ τὸν γεννήτορα τῆς τροπολογίας ἦτο ν’ ἀποδείξῃ τὴν βλάβην, ἥτις ἐμπεριέχεται εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ κανονισμοῦ, τὴν ὑπογραφεῖσαν ἀπὸ τὸν Παπαμιχαλόπουλον καὶ Βαλασσόπουλον, καὶ τὴν ὠφέλειαν τὴν ὁποίαν θὰ προξενήσῃ ἡ νέα τροπολογία. Λοιπὸν τὸ ζήτημα αὐτὸ περιστρέφεται μόνον εἰς τοῦτο, ἤτοι πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Ζαΐμη, ἐὰν ὠφελῇ εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἐκλεχθησομένης ἐπιτροπῆς, ἐὰν ὠφελῇ εἰς τὰ δίκαια τῶν αὐτονομασθέντων ἀντιπολιτευομένων. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι καὶ κατὰ τὸ ἓν καὶ κατὰ τὸ ἄλλο βλάπτει· εἰς ἀμφοτέρας τὰς ἰδιότητας βλάπτει ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Ζαΐμη· δὲν ἠμπορῶ ὅμως εἰσέτι ν’ ἀποφανθῶ πρὶν ἢ ἀπευθύνω μίαν ἐρώτησιν εἰς τὸν Κ. Ζαΐμην νὰ μοὶ εἴπῃ ποῖος εἶναι ὁ φόβος, τί ἐννοεῖ διὰ κληρώσεως, καὶ τί φοβεῖται ἀπὸ τὸ ἄλλο σύστημα; Τί καλὸν θ’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐμπεριέχει ἡ τροπολογία του, ἂν γείνῃ ἡ ἐπιτροπή, ἢ τί κακὸν ἂν δὲν γείνῃ; Θὰ προτιμήσῃ τὰς ἐκλογὰς τῶν συμπολιτευομένων ἡ ἐπιτροπή· διότι, ὡς εἶπον, θὰ σχηματισθῇ ἐκ μονομερείας, ἢ θὰ τὰς ἀφήσῃ τελευταίας; Βέβαια τὸ ζήτημα δὲν περιστρέφεται εἰς ἄλλο τι παρὰ εἰς τὸ ὅτι αὐτὴ ἡ διάκρισις ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ.

§6Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ εἶπεν αὐτό.

§7ΖΕΡΒΑΣ. Εἶναι ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν ἀπευθύνω εἰς τὸν Κ. Ζαΐμην· ποῖον ἐκ τῶν δύο φοβεῖται; τὴν προτίμησιν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ἢ τὴν ἐγκατάλειψιν εἰς τὸ τελευταῖον; Αὐτὸ παρακαλῶ τὸν Κύριον Ζαΐμην νὰ μᾶς εἴπῃ· ὁρίστε, Κ. Ζαΐμη.

§8ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ἔχω τίποτε νὰ εἴπω.

§9ΖΕΡΒΑΣ. Τί φοβεῖσθε; Μήπως τὰς ἀφήσῃ τελευταίας;

§10ΖΑΪΜΗΣ. Μάλιστα, καὶ εἰσαγάγῃ τὰς συμπολιτευομένας, διὰ τὰς ὁποίας ἔχει συμφέρον.

§11ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ ἐναντίον ἀφ’ ὅ,τι φοβεῖσθε εὑρίσκει τις ἐκ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ζαΐμη. Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπὸν καὶ τὰς δύω θέσεις τῆς τροπολογίας. Πρῶτον νὰ ἴδωμεν, εὐκολύνει τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ζαΐμη, ἢ ἐπιφέρει μεγάλα προσκόμματα εἰς τὸ σῶμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἦλθεν ἐσπευσμένως διὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰ ἔργα του; ἀπαλλάττει ἀπὸ τοὺς φόβους τὸν κύριον Ζαΐμην ἡ τροπολογία του, ἢ ἔτι περισσότερον τὸν περιπλέκει καὶ δεσμεύει ἴσως καὶ τὴν συνείδησίν τινων ἀσθενεστέρων χαρακτήρων; Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Ζαΐμη εἶναι ἓν κώλυμα εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ κώλυμα σπουδαῖον, διότι ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ δὲν ἀπαιτοῦν τὸν αὐτὸν χρονικὸν καιρὸν πρὸς ἐξέλεγξιν· ἡ βάσανος π. χ. τῆς ἐκλογῆς τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία, ἂν ἦμαι βέβαιος, εἶχε τεσσαράκοντα ὑποψηφίους ἢ πεντήκοντα, πόσας ἐνστάσεις φέρει; Νομίζετε ὅτι θὰ ἔμεινεν εἷς ὑποψήφιος ὅστις δὲν θὰ ἔκαμε τὴν ἔνστασίν του; Κάρα θὰ γεμίσουν μὲ τὰς ἐνστάσεις των. Εἶναι καὶ ὁ δῆμος τῆς Ὕδρας, ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν αὐτὸν διότι ἀνήκει εἰς τὸν πρωθυπουργόν· τῆς Αἰγίνης ἡ ἐκλογὴ ὅπου εἶναι εἷς μόνος δῆμος.

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δύω.

§13ΖΕΡΒΑΣ. Ἔστω καὶ δύω· ἠμποροῦν νὰ ὑπάρχουν ἐνστάσεις ἀλλὰ μὴ οὐσιώδεις· πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἐκλογὴν αὐτήν, ἥτις δὲν εἶναι παρὰ ὀλίγων λεπτῶν πρὸς φωτισμὸν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις θὰ φέρῃ μίαν ἔκθεσιν ἁπλουστάτην, καὶ νὰ περιμένωμεν πότε θὰ συζητηθῇ ἡ πολύφυλλος δικογραφία τῶν Ἀθηνῶν, ἥτις ἐνδέχεται νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ἐπὶ δύω μῆνας ἴσως; Ἀλλοίμονον εἰς ἡμᾶς τότε· ἡ κοινωνία θὰ εἴπῃ ὅτι ἤλθομεν νὰ μείνωμεν κηφῆνες καὶ νὰ μὴ προχωρήσωμεν εἰς τὰ ἔργα μας, διότι ἐὰν περιμείνωμεν τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῆς τῆς πολυφύλλου δικογραφίας, πότε θὰ ἀρχήσουν αἱ ἄλλαι; Ἐὰν λοιπὸν ἀφεθῶμεν εἰς τὸν τυφλὸν κλῆρον, δυνάμεθα νὰ προσκόψωμεν ὅταν τυφλῶς μᾶς ὁδηγῇ. Ὥστε βλέπετε ὅτι ὁ κλῆρος αὐτὸς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔργα τῆς ἐπιτροπῆς φέρει μεγάλα προσκόμματα· θὰ διαμείνωμεν ἐνταῦθα ἴσως ἐπὶ δύω μῆνας ἀργοὶ καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ καταρτισθῶμεν, ὅπως προχωρήσωμεν εἰς τὰ οὐσιώδη καὶ κύρια καθήκοντα τῆς Βουλῆς. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς ὄχι μόνον δὲν ὠφελεῖ ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Ζαΐμη, ἀλλὰ τοὐναντίον φέρει μεγάλην βλάβην καὶ βλάβην ἐθνικήν. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ἄλλο· ὁ κ. Ζαΐμης φοβεῖται, διότι ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι συγκεκροτημένη ἐκ μονομερείας καὶ θὰ ἀφήσῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Κ. Ζαΐμη τελευταίαν.

§14ΖΑΙΜΗΣ. Μοῦ εἶναι ἀδιάφορον.

§15ΖΕΡΒΑΣ. Τότε τί φοβεῖσαι;

§16ΖΑΙΜΗΣ. Δὲν ἀνέφερα τὴν ἐδικήν μου ἐκλογήν.

§17ΖΕΡΒΑΣ. Ἐν παραδείγματι τὴν ἀνέφερα ἐγὼ· ἐπειδὴ αὐτονομάσθητε μειονοψηφία καὶ ἀντιπολίτευσις, φοβεῖσθε μήπως τὰς ἐκλογὰς τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀφήσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τελευταίας, καὶ διὰ τοῦτο εἶπα μήπως ὁ κύριος Ζαΐμης φοβῆται ὅτι ἡ ἐκλογή του θὰ μείνῃ τελευταία. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦτο, κ. Ζαΐμη, δὲν ἐσκέφθητε δικαίως· ἀδικεῖτε τὴν ἀντιπολίτευσιν, τὴν μειοψηφίαν· μέχρι τοῦδε εἴμεθα εἰς ἀμφιβολίαν ποίας ἐκ τῶν ἐκλογῶν πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν ὅλοι νὰ πεισθῇ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ τὰς φέρῃ πρώτας, τὰς μᾶλλον ἐπιβεβαρυμένας ἀπὸ ἁμαρτήματα ἢ τὰς ὀλιγώτερον κιβδήλους νὰ εἴπωμεν οὕτως; Εἶναι ἰδέα ὑπὸ συζήτησιν, ἥτις μέχρι τοῦδε δὲν ἐλύθη. Ἔρχομαι νὰ ἀποβάλω τοὺς φόβους τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ συμπολίτευσις θέλει νὰ καταπνίξῃ τὴν ἀντιπολίτευσιν. Κ. Ζαΐμη ἕκαστος ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ τὴν ψῆφόν του μᾶλλον ἀνεπηρεάστως, ἔστω καὶ συμπολιτευόμενος, ὅταν δικάσῃ μίαν ἐκλογὴν ἀνήκουσαν εἰς τὴν μειονοψηφίαν καὶ ἔχῃ τὴν ἰδικήν του ὑπόδικον ἢ ὅταν τελειώσῃ ἡ ἰδική του ἐκλογὴ καὶ ᾖναι νομιμοποιημένη καὶ δὲν φοβῆται τίποτε; διότι θὰ ἐπιφέρῃ τὴν ψῆφόν του μὲ περισσοτέραν συνείδησιν, σκεφθῆτέ το μὴ ὑποπέσητε εἰς τὸ ἐναντίον. Δὲν ὁμιλῶ, κύριοι, οὔτε ὡς συμπολιτευόμενος οὔτε ὡς ἀντιπολιτευόμενος, ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πεποιθήσεών μου, διότι διῆλθον μίαν μεγάλην δοκιμασίαν εἰς τοιαύτας ἐξελέγξεις καὶ πράξεις· καὶ σεῖς ὁ ἴδιος, κ. Ζαΐμη, πάλαι ποτὲ μὲ εἴπατε ὅτι εἶμαι ὑπερβολικὸς ὡς πρὸς τὴν αὐστηρότητα τῶν ἐκλογῶν. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι μία ἐκλογὴ κατὰ τοὺς φόβους τοῦ Κ. Ζαΐμη......

§18ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἀναφέρῃς ὀνόματα, κ. Ζέρβα.

§19ΖΕΡΒΑΣ. Ἔρχομαι νὰ παραστήσω, ὅτι ὁ φόβος τῆς εἰσαγωγῆς μιᾶς ἐκλογῆς τελευταῖον ἀνηκούσης εἰς τὴν μειονοψηφίαν καὶ ἐχούσης τὸν φόβον τῆς ἀκυρώσεως διὰ λόγους, οὓς ὑμεῖς γνωρίζετε, καὶ τότε λέγω, ὅτι ἡ συμπολίτευσις αὐτὴ προτιμωμένη κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν θὰ ἐπιφέρῃ εἰλικρινεστέραν τὴν ψῆφόν της· διότι ποῖος θὰ μᾶς ἐπηρεάσῃ; δηλ. ἕνας ἐπηρεασμὸς ἐννοεῖται ἐδῶ· πόθεν αὐτὸς ὁ ἐπηρεασμὸς δύναται νὰ λάβῃ χώραν; ἂς τὸν εἴπωμεν ὑπουργικὸν ἐπηρεασμόν, ὅπως ὑποτίθεται· ἐμένα θὰ μὲ ἐπηρεάσῃ, ὅταν ᾖμαι νομιμοποιημένος ἢ ὅταν ἔχω τὸ φάσγανον τὸ ὑπουργικὸν κατὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν κρεμάμενον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς μου; Καὶ ἐὰν ἤθελα νὰ ἐπιφέρω κατὰ συνείδησιν τὴν ψῆφόν μου εἰς μίαν κατ’ ἀρχὰς εἰσαγομένην ἐκλογὴν τῆς μειοψηφίας, δὲν θὰ φανῶ καὶ ἐγώ, ὅτι συμμερίζομαι τὴν ἀντιπολίτευσιν, καὶ δὲν θὰ ἔχω τὸν αὐτὸν φόβον διὰ τὴν ἰδικήν μου, καὶ δὲν θὰ εἴπω, ὅτι εἶναι εὔκολον εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ μὲ νομίζῃ ἐχθρόν του καὶ νὰ μοῦ εἴπῃ, πήγαινε ἔξω;

§20ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Δὲν ἔχομεν ὑπουργεῖον ἐδῶ.

§21ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ διακόπτετε.

§22ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ ἔρχομαι καθαρὰ καὶ δὲν προσβάλλω οὔτε συμπολίτευσιν οὔτε ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ μόνον τὸν φόβον τὸν μὴ ὑπάρχοντα καὶ τὸν παρεξηγηθέντα, καὶ λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς φόβος· τοὐναντίον λέγω, ὅτι ὁ φόβος ὑπάρχει εἰς τὴν ἐναντίαν ἰδέαν. Δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ σᾶς βγάλω ἀπὸ τὰ ἐνδόμυχα τῆς καρδίας σας τὸν φόβον, ὅταν νομίζετε, ὅτι εἶναι βρυκόλακας μέσα σας καὶ θὰ σᾶς φάγῃ· ἐγὼ τὸν βρυκόλακα τὸν βλέπω εἰς τὴν ἐναντίαν ὑπόθεσιν. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Ζαΐμη δὲν ἔχει τι οὐσιῶδες· τοὐναντίον σᾶς ἀπέδειξα, ὅτι αὐτὴ εἶναι μέγα πρόσκομμα εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἡ ἐκλεχθησομένη ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ ἦναι ἐλευθέρα νὰ προτιμήσῃ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας, τὰς ὀλιγώτερον πλημμελεῖς· διότι βεβαίως δὲν ἔχουν ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἁμαρτίας, ὥστε νὰ ἀκυρωθοῦν ὅλαι· ἀλλοίμονον τότε εἰς τὸ ἔθνος, ἐὰν ὅλοι εὑρεθῶμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἁμάρτημα καὶ οὐδεὶς ὑπάρξῃ ὁ καλός· πρέπει νὰ λείψῃ τότε καὶ τὸ συμβούλιον αὐτό. Ἀλλά, ὡς ἄνθρωποι βεβαίως ἠμπορεῖ ἐν μέρει νὰ ἐπέσαμεν εἰς ἁμαρτήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα θὰ προκαλέσουν τὴν ψῆφόν σας· δὲν εἶδον καμμίαν ἐκλογὴν καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀποφανθῶ, ποία εἶναι ἡ πλημμελὴς καὶ ποία ὄχι· ἐναπόκειται δὲ τοῦτο εἰς τὸ σύνολον τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις βέβαια θὰ σύγκηται ἀπὸ ἡμᾶς αὐτούς, ἐκ τῶν μελῶν μας· δὲν πρέπει νὰ ἀδικήσωμεν οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκλεχθῶσιν, ὅτι θὰ ἔλθουν εἰς τόσην μεροληψίαν νὰ ζητήσουν νὰ καταφάγουν τὴν μειοψηφίαν· οὐδέποτε παρουσιάσθη εἰς τὰς Ἑλληνικὰς βουλὰς τὸ τοιοῦτον, καὶ θὰ παρουσιασθῇ σήμερον ὅτε ἡ ἐλευθερία τρέχει εἰς τοὺς δρόμους; ἀδικοῦμεν ἑαυτούς, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὅλοι αὐτοὶ οἱ σχηματίσοντες τὴν ἐπιτροπὴν ἕκαστος δὲν ἔχει τὴν φιλοτιμίαν καὶ τὴν συνείδησίν του, καὶ πρέπει ἀφοῦ ἅπαξ δοθῇ ἡ πίστις αὐτὴ νὰ ἀφεθοῦν ἐλεύθεροι εἰς τὰς ἐργασίας των καὶ νὰ ἀποφασίζουν κατὰ τὴν συνείδησίν των. Ἐπεθύμουν, κύριοι, καὶ σᾶς ὁμολογῶ ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο, ὅτι πρῶτον θὰ γράψω εἰς τὸ ψηφοδέλτιόν μου τὸν κύριον Ζαΐμην καὶ προτρέπω πάντας νὰ τὸν συμπεριλάβουν διὰ νὰ συμμερισθῇ τὴν εὐθύνην· διότι ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ὄχι μόνον ἐνώπιόν μας θὰ εὐθύνεται, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κοινὴν γνώμην· εἶναι ὁ τύπος, ὅστις δὲν θὰ παύσῃ, καὶ νὰ στιγματίσῃ πᾶσαν παρανομίαν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἕκαστος διὰ συμφέροντα ἄλλα ἢ κυβερνητικὰ δὲν ἐκθέτει τὸν ἑαυτόν του, προτιμᾷ πάντοτε τὴν ὑπόληψίν του. Δὲν ἔχω, κύριοι, ἄλλο νὰ σᾶς εἴπω, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ἐπειδὴ ἡ ὁμιλία τοῦ κυρίου Ζαΐμη δὲν ἔχει τι οὐσιῶδες, ἀλλὰ μᾶλλον βλάβην εἰς αὐτοὺς τοὺς ἰδίους, παρακαλῶ νὰ μὴ γείνῃ δεκτὴ, διότι ὁ ἴδιος κύριος Ζαΐμης θὰ τὸ μετανοήσῃ.

§23Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἄρχομαι τοῦ λόγου ἀπὸ τὸ τέλος τοῦ προλαλήσαντος, ὅστις εἶπεν, ὅτι τὰ μέλη τὰ ὁποῖα θὰ δικάσουν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, λαμβάνουν μίαν εὐθύνην. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπάρχῃ ἀντιπολίτευσις· ἐγὼ εἶμαι ἕνας ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατεδίκασαν τὸ παρελθόν· δὲν ἀνέχομαι ὅμως νὰ λογισθῇ εὐθύνη εἰς ἄνθρωπον, εἰς ὃν ἀκουσίως θὰ τοῦ δοθῇ, διότι θὰ τοῦ τὸ ἐπιβάλῃ ἡ ἐμπιστοσύνη τῶν συναδέλφων του. Κύριοι, ἡ πρότασις τῶν κυρίων Παππαμιχαλοπούλου καὶ Βαλασσοπούλου κατ’ ἐμὲ ἔχει τινὰς ἐλλείψεις, διότι εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον δίδεται τὸ δικαίωμα τῶν ἀποτυχόντων νὰ παρουσιασθοῦν εἰς τὰ τμήματα ἢ τὴν ἐπιτροπὴν τώρα, νὰ δώσουν τοὺς λόγους τῆς ἀποτυχίας καὶ τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία τυχὸν τοὺς ἔγεινε. Κατὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὸν προλαλήσαντα θὰ συστηθῇ, δὲν δίδεται τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο, διότι λέγει, «ποῦ νὰ θεωρήσῃ μιλλιούνια ἐνστάσεις!» δηλαδὴ τυφλοῖς ὄμμασι νὰ εἴπῃ, αὐτὴ εἶναι ἡ ἐκλογὴ, χωρὶς νὰ ἀκούσῃ τὸν ἀδικηθέντα. Ἡμεῖς, Κύριοι, πρέπει νὰ δώσωμεν πᾶσαν εὐκολίαν εἰς ἕκαστον, ὅστις παραπονεῖται· εἶμαι καὶ ἐγὼ εἷς τῶν ἐπιτυχόντων· ἔχω παραπονουμένους, διότι κατὰ δυστυχίαν ἐσυνείθισαν οἱ ἀποτυχόντες, ἄλλοι δικαιούμενοι καὶ ἄλλοι μὴ, νὰ παρατηροῦν πάντοτε, ὅτι ἀδικοῦνται, διότι, λέγουν, ἐὰν δὲν παραπονεθῶ θὰ φανῶ ὅτι δὲν ἔχω ἐπιῤῥοήν. Διὰ τοῦτο, κύριοι, εἶναι δίκαιον νὰ δοθῇ πᾶσα ὑπεράσπισις εἰς τοὺς ἀποτυχόντας, νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ παρουσιασθοῦν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἐκθέσουν ὅλους τοὺς λόγους των.

§24ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἴμεθα ἐκεῖ.

§25Λ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τώρα δὲ γνωρίζω τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἤμην ἀπών, ἀλλὰ καὶ ἂν ἤμην, ἐπεθύμουν καλλίτερα διὰ κλήρου, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ παραπονεθῇ κανεὶς κατὰ τοῦ κλήρου, ἢ τοὐλάχιστον νὰ γείνῃ, ὅτι ἔγεινεν εἰς τὴν πρώτην σύνοδον εἰς τὰς ἐξελέγξεις κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν, διότι, λέγω, ὅτι ἡ ἀλφαβητικὴ τάξις τῆς ἐπαρχίας μου εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ τὴν προτίμησιν. Ἓν ἀπὸ τὰ δύω εἶναι δίκαιον νὰ γείνῃ διὰ νὰ παύσῃ πᾶσα εὐθύνη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν, τὴν καλῶς ἐνεργοῦσαν καὶ πράττουσαν ἐπὶ καλῇ πίστει· διότι τὰ δίκαια παράπονα δὲν θέλω νὰ τὰ ἀκούσω ἀδίκως· ἂν παραπονοῦνται, νὰ λέγουν, ὅτι εἶμαι εἰς τὸ Η. καὶ ἐπροτίμησαν τὸ Ζ ἢ τοὐλάχιστον ὁ κλῆρος μὲ ἠδίκησε· διατί νὰ παραπονῶνται καὶ πρὶν ἢ ἔλθῃ ἡ ἐκλογὴ τοῦ προέδρου τοῦ τακτικοῦ νὰ διαιρεθῶμεν εἰς πλειοψηφίαν καὶ μειοψηφίαν; ἐγὼ δὲν γνωρίζω ποία θὰ ᾖναι μειοψηφία ἢ πλειοψηφία, τὰ προσωπικὰ εἶναι πεποίθησις. Πρέπει νὰ μὴ εἴπητε ὅτι κανεὶς εἶναι φατριαστής· ἐγὼ, ἐὰν ἤμην ἐδῶ, ἤθελα ψηφοφορήσῃ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ μειοψηφία νὰ ἔχῃ τὸ ἓν τρίτον, διότι ὁ παμμαθὴς κ. Ἰακωβάτος ἐπρότεινεν αὐτὸ καὶ τότε ἡ Βουλὴ ἀμέσως τὸ ἐδέχθη· διατὶ λοιπὸν νὰ μὴ τὸ δεχθῇ καὶ τώρα; Σᾶς λέγω λοιπὸν νὰ μὴ δώσωμεν ἀφορμὴν εἰς εὔλογα παράπονα, νὰ μὴ ἐνοχοποιήσωμεν αὐτὰ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ μὴ λέγουν οἱ ἀποτυχόντες, ὅτι τοὺς ἠδικήσαμεν. Διὰ νὰ παύσουν λοιπὸν αὐτὰ τὰ παράπονα νὰ ὁρίσωμεν ἢ κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν, ἢ διὰ κλήρου· δὲν εἶναι κακὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι εὔλογος καὶ ἀποκρούει πᾶν παράπονον. Αὐτὰ εἶναι τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα ἠθέλησα νὰ σᾶς εἴπω, ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας μου καὶ τῶν βουλευτικῶν καθηκόντων μου.

§26ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Εἰς ἀλλοίαν ἀρχὴν ἐρχόμεθα ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ἀκολουθοῦντες τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων καὶ ὅλως διόλου εἰς ἑτέραν καταντῶμεν ὅταν προχωρῶμεν διὰ προϋποθέσεων. Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα πρῶτον ὡς ἔχει, θὰ ἐξετάσω τὰ πράγματα κατὰ τὴν φύσιν των, πῶς συμβαίνει εἰς ὁμοίας περιστάσεις. Πρόκειται περὶ τῆς τάξεως τῆς εἰσαγωγῆς ὑποθέσεώς τινος εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ σώματος ὑπὸ τῆς εἰσηγητικῆς ἐπιτροπῆς. Νομίζω, ὅτι οὐδεὶς δισταγμός, τί πρέπει νὰ ἐκλέξωμεν κατὰ τὴν πρώτην ἔποψιν. Τὸ αὐτόματον, τὸ τυχαῖον, ἢ λογικήν τινα βάσιν καὶ μέθοδον; λέγω λοιπόν, παραμερίζων τὴν προϋπόθεσιν τοῦ φατριασμοῦ κτλ, διότι δὲν ὑπάρχει συμπολίτευσις οὐδὲ ἀντιπολίτευσις, ἐπὶ τοῦ παρόντος εἴμεθα δικανικὸν σῶμα. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Ζαΐμη προτιμᾷ τὸ τυχαῖον, τὸν κλῆρον, καὶ τὸ αὐτόματον, δηλ. βάσιν ἄνευ λογικῆς, ἐνῷ δικαιότερον εἶναι τοιαύτην τινὰ νὰ ζητήσωμεν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι φυσικώτατον εἶναι νὰ μείνῃ εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἐπιτροπὴν ἡ τάξις τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ὑποθέσεων, διότι ὁ χρόνος τῆς εἰσαγωγῆς, ἡ προτεραιότης ἢ ἡ ὑστεραιότης, ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ὡριμότητος τῆς ὑποθέσεως, καὶ ἡ ὡριμότης τῆς ὑποθέσεως ἐξαρτᾶται ἀπὸ χιλίους ἄλλους λόγους, ἀπὸ τὸ πολύπλοκον τῆς ὑποθέσεως, ἀπὸ τὰς πολλὰς ἐνστάσεις. Ἡ ἐπιτροπή σας δὲν σύγκειται ἀπὸ 2 ἢ 3 μέλη, σύγκειται ἀπὸ τὸ 10ον τῆς Βουλῆς, θὰ ᾖναι μία μικρὰ Βουλὴ καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὁρίσῃ πῶς πρέπει νὰ εἰσάγεται ἡ ὑπόθεσις. Κατ’ ἐμὲ παραδέχομαι ὡς λογικὴν βάσιν τὴν ἑξῆς. Αἱ ἐκλογαί, καθ’ ὧν δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἔνστασις, πρέπει νὰ εἰσαχθῶσι πρῶται, διότι αὐταὶ δὲν εἶναι ἐπίδικοι· διότι αὐταὶ τυχαίως ὅλως παραπέμπονται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἐπιτροπὴν καὶ διαφεύγουσι σχεδὸν τὴν δικαιοδοσίαν αὐτῆς, διότι ἀφοῦ δὲν εἶμαι ὑπόδικος, πῶς ἡ ὑπόθεσίς μου εἶναι ἐπίδικος; Κατὰ τὸ ἕτερον σύστημα δύνανται νὰ ἔλθωσι τελευταῖαι, καὶ καταρτιζομένης τῆς Βουλῆς οἱ βουλευταὶ τοιούτων ἐκλογῶν δὲν θὰ ἔχουν οὔτε ψῆφον. Ἂν παραδεχθῶμεν τὸν κλῆρον βλέπετε, ὅτι ἡ τυφλὴ τύχη θὰ κρατῇ ὑποδίκους βουλευτὰς καὶ κατηγορουμένους, ὅπερ ἄτοπον. Ἔρχονται ἕτεραι ἐκλογαὶ, καὶ τοιαύτας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, καθ’ ὧν ὑπάρχουν ἐνστάσεις μὴ σπουδαῖαι, ἀβάσιμοι· διότι ὑπάρχουν καὶ τοιαῦται ἐνστάσεις· ὡς εἶπεν ὁ Κ. Κρεστενίτης, πολλοὶ νομίζουν ὅτι προσβάλλονται ἂν δὲν κάμουν ἔνστασιν, διότι θέλουσι θεωρηθῆ ἀδύνατοι, κάμνουν λοιπὸν ἐνστάσεις, αἵτινες ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται ἀποῤῥιπτέαι. Ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ ἐξεύρῃ μέθοδον, καθ’ ἣν νὰ κατατάξῃ κλιμακηδὸν τὴν εἰσαγωγὴν τῶν τοιούτων ἐκλογῶν. Ταῦτα λέγω, ἐξετάζων τὸ πρᾶγμα ἐκ τῶν προτέρων. Ἀλλ’ ἂν καταφύγωμεν εἰς παραδείγματα, καὶ ἐξετάσωμεν πῶς γίνεται εἰς ἄλλα πολυμελῆ σώματα, πῶς γίνεται εἰς τὰ δικαστήρια, παρατηροῦμεν, ὅτι ἐκεῖ συζητοῦνται αἱ ὑποθέσεις, ὁ πρόεδρος διανέμει ταύτας εἰς τοὺς εἰσηγητάς. Συμβαίνει νὰ ἦναι τρεῖς οἱ δικασταὶ καὶ τριάκοντα αἱ ὑποθέσεις καὶ νὰ δώσῃ τὸ ⅒, δὲν προσδιορίζονται ὅμως διὰ κλήρου. Ὁ εἰσηγητὴς θὰ φέρῃ ἑκάστην ὑπόθεσιν, καθόσον εἶναι ἤδη ὡριμασμένη. Αὐτὸ συμβαίνει ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου, Ἐφετείου καὶ Ἀρείου Πάγου. Ὑποβάλλω παρεμπιπτόντως μίαν δυσχέρειαν, ἡ ὁποία μοὶ ἐπῆλθε τώρα· ὑποθέσατε ὅτι ἐγένετο ἡ κλήρωσις καὶ ἐξάγεται ἡ δεῖνα ἐκλογὴ πρὸς ἐξέλεγξιν καὶ πρέπει νὰ συζητηθῇ πρώτη. Πρέπει νὰ φέρῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της πρῶτον, ἂν ὅμως συμπέσῃ νὰ λείπῃ ὁ δεῖνα κατάλογος, ἡ δεῖνα πληροφορία, τὸ πρόγραμμα τοῦ νομάρχου, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ νὰ μὴ δύναται νὰ προχωρήσῃ, τότε πρέπει νὰ σταματήσωμεν, ἐνῷ τὸ φυσικώτερον εἶναι νὰ μείνῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ προτεραιότης ἢ ὑστεραιότης, διότι ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ εὕρῃ λογικωτέραν βάσιν τῆς τυφλῆς τύχης. Ἀλλὰ καθὼς εἶπον ἄλλη ἡ λύσις ἡ φυσικὴ καὶ ἄλλη ἡ καθ’ ὑπόθεσιν. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ θὰ φατριάσῃ, κτλ. εἰς τοιαύτην περίπτωσιν ζητεῖ τις ἀσφάλειαν διὰ τῆς κατὰ κλῆρον εἰσαγωγῆς τῶν ὑποθέσεων. Ἐγὼ λέγω, σπεύδομεν πολὺ στιγματίζοντες τοὺς ἀντιπροσώπους ὡς φατριαστὰς, παραδεχόμενοι σύστημα τοιοῦτον. Ἀφ’ ἑνὸς τοὺς ἐμπιστευόμεθα, ἀφ’ ἑτέρου τοὺς λέγομεν δὲν σᾶς ἐμπιστευόμεθα· μοὶ φαίνεται ὅτι εἴμεθα εἰς ἀντίφασιν. Ἀλλ’ ἀφίνω τοῦτο· λέγω, ὅτι ἐπιφέρομεν τὴν ποινὴν πρὸ τῆς κολασίμου πράξεως, ὑποθέτοντες, ὅτι θέλουσι παραβῆ τοὺς ὅρους τῆς ἠθικῆς ἢ τοῦ δικαίου. Ἐγὼ προβαίνω λέγων, ὅτι καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει καθ’ ἣν ἡ ἐπιτροπὴ θέλει φατριάσῃ εἰς δύο, ἢ τρεῖς ἐκλογὰς καὶ τὰς ἀναβάλῃ, ἢ ἐπισπεύσῃ, πάλιν ἡ Βουλὴ ἐδῶ εἶναι· ὁ χαλινὸς εἶσθε σεῖς οἱ ἴδιοι, δύνασθε νὰ ἀποφασίσητε διὰ τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα ἐκλογὴν μήπως πρόκειται ν’ ἀναχωρήσετε; Λέγω, λοιπὸν, ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι ἡ ὀρθοτέρα, διότι δὲν δύναται νὰ προτιμηθῇ τὸ τυχαῖον τῆς λογικῆς βάσεως, διότι ἀντιβαίνει εἰς τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων. Ἡ θεραπεία, ἂν ἐπέλθῃ φατριασμὸς, εἶναι εἰς τὰς χεῖρας σας, ἔχετε τὸν τρόπον νὰ ἐξουδετερώσητε τὰς ἐνεργείας της. Συμπεραίνω λοιπὸν, ὅτι ἡ τροπολογία εἶναι ἀποῤῥιπτέα· ὡς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Κρεστενίτη λέγω τὸ αὐτὸ, διότι, καὶ τὸ νὰ προβῶμεν κατ’ ἀλφαβητικὴν τάξιν εἶναι τὸ αὐτὸ, δὲν ἔχει λογικὴν βάσιν, αὐτὸ ὑποθέτει ὅλας τὰς ὑποθέσεις ἴσας, ὅπερ δὲν εἶναι σωστόν. Διὰ τί π. χ. ἡ ἐκλογὴ Ὕδρας νὰ ὑπαχθῇ τελευταία, ἐνῷ δὲν ὑπῆρχον κἂν ἀντίπαλοι; διὰ τί ἡ ἐκλογὴ Ζακύνθου; κτλ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ ἀποῤῥίψῃ τὴν τροπολογίαν καὶ νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασιν ὡς ἔχει.

§27ΖΑΪΜΗΣ. Ἀντὶ τοῦ κλήρου, προτείνετε νὰ εἰσάγωνται αἱ ὑποθέσεις κατὰ τὸ ποιὸν τῶν ἐνστάσεων;

§28ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ὄχι, δὲν προτείνω. (θόρυβος).

§29ΖΑΪΜΗΣ. Ποία εἶναι καθ’ ὑμᾶς ἡ λογικὴ βάσις; ἡ θέλησις τῆς ἐπιτροπῆς;

§30ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ εὕρῃ λογικήν τινα βάσιν, θὰ κάμῃ κανονισμὸν τῶν πράξεών της, ὅστις ἀνάγεται εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς.

§31ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ἤλπιζον ὁμολογῶ, ὅτι ἤθελε πολεμηθῆ πρότασις τόσον ἁπλῆ, τόσον λογικὴ, στηριζομένη εἰς τὴν ἁπλῆν ἰδέαν τοῦ νὰ ὑπάρξῃ ἐγγύησις περὶ τῆς ἀκριβοῦς διαχειρίσεως μιᾶς ἐξουσίας, ἡ ὁποία ἀνατίθεται εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Δὲν θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ ἀντίκρουσις τῆς προτάσεώς μου εὑρίσκεται εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος Κ. Ζέρβας ἐξέφερεν, ὅτι εἶναι πρότασις ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ὀλίγοι θὰ εἶναι οἱ συμμεριζόμενοι τὴν ἰδέαν τοῦ Κυρίου Ζέρβα. Προκειμένου περὶ τοῦ σπουδαιοτέρου καθήκοντος τῆς Βουλῆς, ἐκ τῆς καλῆς ἐκπληρώσεως τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν θέλει σχηματίσῃ τὸ ἔθνος ἡμῶν, δὲν ἤλπιζον, ὅτι ἤθελεν εὑρεθῆ τις νὰ εἴπῃ ὅτι πρόκειται περὶ προτάσεως ὑποστηριζομένης ἔνθεν μὲν ὑπὸ τῆς συμπολιτεύσεως, ἔνθεν δὲ ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§32ΖΕΡΒΑΣ. Εἶπον, ὅτι δὲν γνωρίζω, οὔτε συμπολίτευσιν, οὔτε ἀντιπολίτευσιν· κακῶς μ’ ἐξηγήσατε· σεῖς ὀνομάζετε τοὺς ἑαυτούς σας ἀντιπολιτευομένους.

§33ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ προτάσεως συμπολιτεύσεως ἢ ἀντιπολιτεύσεως, πρόκειται νὰ εὕρωμεν τὸ μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου αἱ ἐργασίαι ἡμῶν θέλουν λάβει τὸν τύπον, τοῦ ὁποίου εἶναι ἄξιαι αἱ ἐργασίαι ἑνὸς κοινοβουλίου ἀντιπροσωπεύοντος τὸ ἔθνος. Πρόκειται νὰ εὕρωμεν τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου, ὡς εἶπον πρότερον, εἰς τὴν ἐργασίαν τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ ἀντικειμένου νὰ πείσωμεν τὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία μᾶς ἐπιβλέπει καὶ μᾶς παρακολουθεῖ εἰς τὰ διαβήματά μας, ὅτι καλῶς ἐνεργοῦμεν· πρέπει νὰ ἴδωμεν ἡ πρότασις τῶν ΚΚ. Βαλασσοπούλου καὶ Παπαμιχαλοπούλου παρέχει ὅλας τὰς δυνατὰς ἐγγυήσεις, ὥστε νὰ ὑποστηριχθῶσιν ὅλα τὰ δίκαια ἐντὸς τοῦ περιβόλου, παρέχει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις, ὥστε νὰ πεισθῇ καὶ ὁ ἀποβληθεὶς ἀπὸ τῆς Βουλῆς, ὅτι ἀπεβλήθη δικαίως; Δυνάμεθα νὰ μὴ παραδεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Ζαΐμη, ἀλλ’ ἂν αὕτη εἰσάγῃ μίαν ἐγγύησιν ἀπαραίτητον διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, ἀδιάφορον πόθεν προέρχεται, νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἢ νὰ τὴν παραδεχθῇ. Ὁποίαν καινοτομίαν εἰσάγει ἡ τροπολογία αὕτη, ὥστε νὰ ἦναι ἀξία τοιαύτης πολεμικῆς, καὶ ἤθελον ἐρωτήσει, πρὸς τί αὐτὴ ἡ ἄνευ οὐδεμιᾶς αἰτίας εἰσαγωγὴ νεωτερισμῶν εἰς τὸν κανονισμόν; Δὲν πρέπει νὰ ἐγκαινιάσωμεν ταῦτα πάντα, ὅταν ἔχωμεν ἓν καθεστὼς ἐν τῷ κανονισμῷ, ἀποτελοῦν ἓν προηγούμενον σεβαστὸν διὰ πᾶν διάδοχον κοινοβούλιον, ἐκτὸς ἂν τὰ πράγματα ἀποδείξωσιν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ. Τίς ἡ ἀνάγκη, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ νεωτερισμοῦ; Ὅταν εἰσήχθη ἡ πρότασις, ἐλέγετε ὅτι ὑποστηρίζετε αὐτὴν, ὅπως γίνῃ ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν, ὅσον τὸ δυνατὸν αὐστηρότερον· ὅταν ὑπεστηρίζετο δὲ ἡ πρότασις τοῦ νὰ εἰσαχθῇ ἡ μειονοψηφία ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, «τί δυσπιστεῖτε; ἐλέγετε, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμπεριληφθῶσί τινες καὶ ἐκ τῆς μειονοψηφίας»· ἐπὶ τέλους, ὅταν ἐρχώμεθα σήμερον νὰ σᾶς ζητήσωμεν μίαν ἁπλουστάτην ἐγγύησιν, λέγετε· δώσατε ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἐπιτροπήν· τί φοβεῖσθε; τί ὑποπτεύεσθε; Εἴπατε, Κύριοι, καθαρὰ καὶ ἐγὼ εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὸ παραδεχθῶ, ὅτι θέλετε νὰ σχηματίσητε ἓν Comité, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ δώσητε ἐξουσίαν νὰ ἐπικυροῖ ἢ ἀκυροῖ τὰς ἐκλογὰς, ἡμεῖς δὲ νὰ μὴ κάμνωμεν τίποτε ἢ νὰ παραδεχώμεθα τὰς πράξεις του, τοὐλάχιστον τοῦτο ἔχει τὸ πλεονέκτημα τῆς εἰλικρινείας. Τὸ νὰ λέγετε νὰ σχηματίσητε ἐπιτροπὴν καὶ ν’ ἀρνῆσθε μόλον τοῦτο μίαν διατύπωσιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος, ἀνάγκη, ὅπως οὐ μόνον ἡ ἐπιτροπὴ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της διὰ πάσης αὐστηρότητος, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι ἔχωμεν μίαν ἐγγύησιν· διότι ἄλλως ἔρχεσθε εἰς ἀντίφασιν μὲ ὅ,τι ὑπηγόρευσε τὰς σκέψεις σας, ὅταν ὑπεστηρίξατε τὴν πρότασιν περὶ τῆς ἐπιτροπῆς· διότι αὐστηρὰ ἐξέλεγξις δὲν θὰ εἰπῇ νὰ προεξετασθῇ αὐστηρῶς ἡ ἐκλογὴ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀλλ’ ἐπίσης ἀκριβῶς ἐνώπιον τοῦ σώματος. Δὲν ἐξετάζεται ὅμως ἀκριβῶς ἐνώπιον τοῦ σώματος μία ἐκλογὴ, ὅταν μένῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν 20 ἀτόμων νὰ ἐκλέγουν κατὰ τὸ δοκοῦν μίαν ὁποιανδήποτε ἐκλογὴν ἄνευ τυπώσεως τῆς ἐκθέσεως. Δὲν ὑπάρχει, εἶπεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, λογικὴ βάσις εἰς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς. Θέλοντες νὰ κανονίσωμεν ἓν ἀντικείμενον, ἀφίνοντες αὐτὸ εἰς λογικὰ ὄντα, εἰς ὁμοίους μας, εἰς ἀνθρώπους τῆς ἐμπιστοσύνης μας, ἀφίνομεν εἰς αὐτοὺς νὰ ὁρίσωσι τίνες ἐκλογαὶ θὰ εἰσαχθῶσι πρῶτον καὶ τίνες κατόπιν, διὰ τί λέγει θέλετε ν’ ἀντιτάξητε εἰς τὴν λογικὴν βάσιν, τὸν κλῆρον, τὴν τύχην εἰς τὰς σκέψεις ἑνὸς λογικοῦ ὄντος; Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐκ πρώτης ὄψεως μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, ὅταν ὅμως ἐξετάσωμεν τὴν λογικὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν παραδέχεται ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας τότε βλέπομεν, ὅτι ἡ λογικὴ κατ’ αὐτὸν βάσις εἶναι ἡ αὐθαιρεσία. Ἀναντιῤῥήτως ὁ κλῆρος προκειμένου περὶ ζητημάτων λυομένων ἐν κοινοβουλίῳ δὲν εἶναι βεβαίως τὸ ἀσφαλέστερον μέσον· ἀλλὰ τοιαύτη εἶναι ἡ ἀνθρώπινος ἀδυναμία, ὅταν δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ συμφωνία καὶ ἀκριβὴς γνῶσις περὶ τοῦ ὀρθοῦ ἡ ἀνθρώπινος ἀδυναμία ἐμπιστεύεται εἰς τὸν κλῆρον. Ἡ ἐπιτροπὴ σύγκειται ἀπὸ πρόσωπα τῆς ἐκλογῆς μας, νὰ μὴ ἀφήσωμεν εἰς αὐτὰ τὴν λογικὴν βάσιν, λέγει ὁ προλαλήσας, νὰ ὁρίσωσι τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, πῶς εἶναι δυνατόν; Ἀλλά, Κύριοι, παρεγνωρίσαμεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ σώματος ἐνεργοῦντος ἀσχέτως ἀπὸ πολιτικὰ συμφέροντα· ὅλοι ἀνήκομεν εἰς μίαν πολιτικὴν, καὶ εἰς πολλὰς περιστάσεις τὰ ἀτομικὰ αἰσθήματα, τὰς ἀτομικὰς συμπαθείας καὶ τὰς ἀντιπαθείας, ἀνυψοῦμεν χωρὶς νὰ τὸ ἐννοήσωμεν μετὰ τοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος· ὑποθέτομεν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀγαπῶμεν, αὐτὸ εἶναι καὶ συμφέρον τῆς πολιτείας, καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μισοῦμεν καὶ ἀποτροπιαζόμεθα, τὸ ἀποστρέφεται ὅλον τὸ ἔθνος· εἶναι δυνατὸν ἄνθρωποι ὄντες νὰ μὴ κινδυνεύσωμεν νὰ ὑποπέσωμεν εἰς τοιαῦτα πολιτικὰ λάθη; Δυσπιστία εἶναι, κύριοι, ὅταν, προκειμένου νὰ γνωσθῇ τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς ψηφοφορίας, ἐπιτηρῆται τὸ γραφεῖον ἀπὸ 2 μέλη ἐκλεγόμενα ἔνθεν καὶ ἔνθεν, καὶ εἶναι ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν νὰ καθιερώσῃ ὁ κανονισμός, ἵνα ὑπάρχῃ πλήρης ἡ πεποίθησις, ὅτι τὸ ἀπαγγελθὲν ἀποτέλεσμα εἶναι ὀρθόν. Τὰς ἐγγυήσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας οἱ νόμοι ἐπιβάλλουσι κατὰ τῆς ἐξουσίας, ὅταν τῆς ἔλθῃ ὁ πειρασμὸς νὰ παρεκτραπῇ, πῶς τὰς θεωρεῖτε, ὡς προσβολήν; Τὰ μέλη αὐτὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἂν ἦσαν γνωστὰ, ἵνα δώσωσι δεῖγμα τῆς ἀκριβοῦς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος αὐτῶν, ἤθελον εἰπῆ, ὅτι θεωροῦσιν ἀναγκαίαν τὴν προσθήκην αὐτῆς τῆς ἐγγυήσεως. Μὴ λοιπὸν μετατρέπωμεν εἰς δισταγμὸν καὶ δυσπιστίαν περὶ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς μίαν ἐγγύησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγκαία οὐ μόνον διὰ ν’ ἀποβάλωμεν πάντα ἐνδεχόμενον πειρασμὸν πρὸς κατάχρησιν τῶν ἐξουσιῶν αὐτῶν, ἀλλὰ παράσχωμεν καὶ εἰς ὅλους τοὺς δικαζομένους τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της ἐν πάσῃ ἀνεξαρτησίᾳ. Ἔπειτα, κύριοι, λέγει ὁ ἀξιότιμος κ. Ῥοντίρης, δὲν ἀνατρέχομεν εἰς παραδείγματα, ἵνα ἴδωμεν τὶ γίνεται, ὅταν πρόκειται περὶ ἑνὸς πολυμελοῦς σώματος μέλλοντος νὰ ἐπεξεργασθῇ ἀντικείμενον κατ’ ἐντολὴν ἑτέρου σώματος; Τί κάμνουν τὰ δικαστήρια, ὅταν δικάζουν μίαν ὑπόθεσιν καὶ ὅταν τὴν λαμβάνῃ ὁ εἰσηγητής; αἱ ὑποθέσεις εἰσάγονται εἰς διάσκεψιν κατ’ ἀπόφασιν τοῦ δικαστηρίου, ἢ ἀφίνεται εἰς ἕνα ἕκαστον εἰσηγητὴν ἡ ἀπόλυτος ἐλευθερία νὰ ἐκτιμήσῃ τὰς περιστάσεις, νὰ μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν, καὶ νὰ εἰσαγάγῃ μίαν μεμελετημένην συζήτησιν; Ἐπεθύμουν ὅταν ὁ κ. Ῥοντήρης ἤθελε νὰ ἐπικαλεσθῇ παραδείγματα, ἀντὶ νὰ συμβουλεύηται τὰς δικαστικὰς διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι πολλὰ ὀλίγα δύνανται νὰ δώσωσι παραδείγματα προκειμένου περὶ ζητημάτων λυομένων ἐν κοινοβουλίῳ, νὰ προσέφευγεν εἰς τὰ προηγούμενα ἑτέρων κοινοβουλίων. Τὶ σχέσιν ἔχει ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον διασκέπτεται τὸ δικαστήριον; ἀντὶ ὁ κ. Ῥοντήρης νὰ ἐσυμβουλεύετο τὰς προσφάτους αὐτῷ δικαστικὰς ἀναμνήσεις, καλλίτερον θὰ ἦτο ἂν ἐσυμβουλεύετο τὶ ἐγένετο ἐν τῇ Συνελεύσει. Ἡ Συνέλευσις, τῆς ὁποίας μέλος ἀπετέλει ὁ κ. Ῥοντήρης, τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν εἶχε κάμει, ὡς ἀνεπτύχθη, καὶ ἐνθυμεῖσθε τοῦτο ὅσοι ἔτυχε νὰ εἶσθε πληρεξούσιοι· καὶ μόλον ὅτι ἡ Συνέλευσις ἦτο κυριαρχικὸν σῶμα, καὶ ἠδύνατο καὶ εἶχε τὸ δικαίωμα προκειμένου περὶ ἐξελέγξεων νὰ σκεφθῇ, διότι ἐπρόκειτο νὰ ὑποστηρίξῃ νέαν τάξιν πραγμάτων, τὴν ὁποίαν ἐὰν δὲν ὑπεστήριζε θὰ ἐκινδύνευε, καὶ αὐτὴ μόλον ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ σκεφθῇ πολιτικῶς οὐχ ἧττον ὅμως δὲν παρέβλεψε τὴν ἐγγύησιν, ἣν σᾶς ἀνέφερον. Ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, ὅταν ἐσχημάτισεν ἐπιτροπὰς, προεῖδε καὶ περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἔμελλον νὰ εἰσαχθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ σώματος. Ἰδοὺ πῶς ἐκανόνισε τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἰς τὸ ἄρθρον 25 τοῦ κανονισμοῦ της «ἑκάστη τῶν ἐπιτροπῶν προβαίνει εἰς τὴν ἐξέλεγξιν προτείνουσα καὶ εἰσάγουσα ἐκείνας, ὧν ἡ ἐκλογὴ ἐσημειώθη πρότερον, ὧν ἡ διαλογὴ ἐπεραιώθη. Ἐὰν πολλῶν ἐκλογῶν εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιτροπὴν εἰσαχθεισῶν ἡ διαλογὴ ἐπεραιωθῇ συγχρόνως, οἱ προτείνοντες.... κτλ. Ἰδοὺ ἓν προηγούμενον, κύριε Ῥοντήρη, πολλῆς ἀξίας καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ διαλάθῃ τὴν ἐνθύμησιν σας. Ἡ Συνέλευσις ἐκείνη δι’ ἐπιτροπῶν ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, οὐχ ἧττον ὅμως ὅταν ἐπρόκειτο τὸ σπουδαῖον ζήτημα τῆς τάξεως δὲν ἐθεώρησεν, ὅτι ἔπρεπε τυφλῶς νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς· μόλον ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τὰς ἐπιτροπὰς, ὅπως εἶπον, πολιτικῶς, μόλον τοῦτο ἐκανόνισε τὰς ἐργασίας τῶν ἐπιτροπῶν καὶ δὲν ἠθέλησε ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν αὐθαίρετον αὐτῶν θέλησιν τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς, ἀλλ’ ἐνόμισε καλὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ θέσῃ ἕνα κανόνα. Δεύτερον προηγούμενον, Κύριοι, εἶναι τὸ προηγούμενον τῆς διαλυθείσης Βουλῆς· καὶ ἡ Βουλὴ ἡ διαλυθεῖσα ἐθεώρησεν, ὅτι εἶναι μία ἐκ τῶν οὐσιωδεστάτων ἐγγυήσεων τὸ νὰ μὴ ἀφεθῇ εἰς τὸ αὐθαίρετον τῆς θελήσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν. Θέλετε, Κύριοι, ν’ ἀνατρέξω καὶ εἰς τὰς νομοθεσίας ἄλλων ἐθνῶν; καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν αὐτὴν, ὅταν αἱ ἐκλογαὶ προεξαγγέλλωνται εἰς τὰ τμήματα, καθιεροῦται ἡ ἀρχὴ, ἥτις καθιεροῦται εἰς τὸν παλαιὸν κανονισμὸν τῆς πρώην διαλυθείσης Βουλῆς· τουτέστι εἰσάγονται κατὰ τὴν ἀλφαβητικὴν τάξιν τῶν ὀνομάτων τῶν ἐπαρχιῶν. Καὶ ὅταν τοῦτο γίνεται εἰς τὴν Γαλλίαν, θέλετε νὰ προβάλλωμεν ἄλλον τρόπον εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ν’ ἀμφισβητῶμεν αὐτὸ τοῦτο νὰ γείνῃ ἐδῶ; Ἕνεκα λοιπὸν, τὸ ἐπαναλαμβάνω, μιᾶς ἐγγυήσεως πρέπει νὰ γείνῃ τοῦτο· ἡ ἐγγύησις δύναται ν’ ἀνανεωθῇ εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Καλαβρύτων Κύριος Ζαΐμης. Ἡ ἐγγύησις νομίζω αὕτη δύναται νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ὅλων τῶν ἐκθέσεων κατὰ τὴν ἀλφαβητικὴν τάξιν, διότι οὕτω ἀπομακρύνομεν τὸ αὐθαίρετον καὶ φθάνομεν εἰς μίαν λύσιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἐθεώρησα ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτικῆς τοῦ κομματισμοῦ καὶ τοῦ φατριασμοῦ, καθὼς τινὲς ἠθέλησαν νὰ τὸ χαρακτηρίσωσιν. Μεταξὺ αὐτῶν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνήκω, καὶ τὴν ψῆφον μου ἔθεσα, ὡς ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐθεώρησαν τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνεξαρτήτως πάσης σκέψεως· δὲν θέλω ὡς ἐκ τούτου νὰ θεωρηθῶ ὅτι ἀνήκω εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, τὴν ἐξήγησιν αὐτὴν τὴν ἔδωκα εἰς τὸν Κύριον Ζέρβα.

§34ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἀνέχομαι μίαν τοιαύτην μομφὴν, καὶ νὰ παρεξηγηθῇ αὐτὴ ἡ ἁπλουστάτη ἰδέα, τὴν ὁποίαν εἶπον. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἀντιπολίτευσις οὔτε συμπολίτευσις κατὰ τὸ λέγειν τοῦ γεννήτορος τῆς προτάσεως, ἥτις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν. Ἐγὼ τοὐναντίον εἶπον, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω τοῦτο, διότι αὐτὸ θὰ γείνῃ γνωστὸν, ὅταν λάβῃ ἕκαστος τὴν ἰδίαν θέσιν· μὴ μὲ παρεξηγῆτε λοιπὸν ὅτι εἶπον τοιοῦτόν τι.

§35ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι πλέον ματαίως ἀπασχολούμεθα εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καθόσον ὁ κύριος Ζαΐμης δὲν πιστεύω νὰ ἐπιμένῃ μετὰ τὴν ἀγόρευσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε· διότι, τοὐλάχιστον κατ’ ἐμὲ, ἡ τροπολογία καὶ ἡ ἀγόρευσις, ἄλλως τε εὑρίσκονται εἰς ἀντίφασιν προφανῆ. Ὁ Κύριος Ζαΐμης ὁμιλῶν ἐπὶ τῆς προτάσεως δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ τὴν ἐκτίμησιν τὴν ὁποίαν αἰσθάνονται καὶ τὴν ὑπόληψιν εἰς τὰ μέλη τὰ ὁποῖα θὰ ἐκλεχθῶσιν· κατόπιν λοιπὸν μιᾶς τοσοῦτον μεγάλης ὑπολήψεως, δὲν ἁρμόζει ἡ δυσπιστία, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ ὑποθέσω, ὅτι δὲν ἐπιμένει εἰς μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐξηφάνισε διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του. Ἐὰν ἀληθῶς, καὶ ἀληθῶς πιστεύω ὅτι ὁ Κύριος Ζαΐμης δὲν ἔχει κανένα λόγον ν’ ἀφαιρέσῃ τὴν ὑπόληψιν αὐτὴν ἀπὸ κανὲν ἄτομον, ἐὰν σήμερον ἔχῃ τὴν τοιαύτην ὑπόληψιν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες μέλλουν νὰ ἐκλεχθῶσιν, τὸ μέσον τῆς ἐλευθέρας ἐνεργείας δὲν δύναται νὰ λείψῃ, καθόσον ἡ ἐνέργεια αὕτη δὲν εἶναι εἰμὴ ἀπόφασις, ἥτις πρέπει νὰ ἔλθῃ ἐνώπιόν σας. Ἀφήσατε λοιπὸν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ἀφοῦ λέγετε ὅτι ἔχομεν ὑπόληψιν εἰς αὐτοὺς, ἐλευθέραν ἐνέργειαν. Ἀλλὰ ὑμεῖς ἀφ’ ἑνὸς λέγετε ὅτι ἔχετε ὑπόληψιν εἰς αὐτοὺς, ἀφ’ ἑτέρου δυσπιστεῖτε· ἐνῷ ἢ τὸ ἓν εἶναι ἀληθὲς ἢ τὸ ἄλλο. Ἀκόμη κάμνω μίαν παρατήρησιν· τινὲς ἐκ τῶν συναδέλφων μας εἶπον ὅτι οὐδεὶς ὁρμᾶται ἀπὸ πνεῦμα ἀντιπολιτεύσεως· καὶ ἀληθῶς τὸ στάδιον τὸ ὁποῖον ἔχομεν δὲν εἶναι παρὰ δικονομικόν· δὲν εἶναι πολιτικόν· ἀληθῶς λοιπὸν ἔκαμον τὴν παρατήρησιν, ὅτι δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν θὰ φανῇ ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ συμπολίτευσις· ἀφ’ οὗ λοιπὸν οὕτως ἔχουν τὰ πράγματα, κατόπιν αὐτῆς τῆς ἰδέας, πῶς θέλετε ὀλίγοι ὄντες οἱ πολλοὶ νὰ κλίνουν τὸν αὐχένα εἰς ὑμᾶς, καὶ πόθεν ἐλάβετε αὐτὸ τὸ δικαίωμα; εἶσθε πλειονοψηφία; θ’ ἀποφασίσητε κατὰ πλειονοψηφίαν· θέλετε ν’ ἀποφασίσωμεν κατὰ μειονοψηφίαν; ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ κλίνωμεν τὸν αὐχένα εἰς τὴν θέλησίν σας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ βουλὴ δὲν πρέπει νὰ δώσῃ καμμίαν προσοχὴν εἰς τὰ τοιαῦτα, ἀλλὰ πρέπει νὰ κάμῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμφέρει, διὰ νὰ προβῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον καὶ εὐστοχώτερον εἰς τὰς ἐργασίας της ἡ ἐπιτροπή. Κύριοι, ἀπεφασίσατε νὰ ἐκλέξητε μίαν ἐπιτροπήν· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ ὑπάρχῃ ἀπὸ ἕνα ἀριθμὸν μελῶν· ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀφοῦ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ἔγγραφα, δύνασθε νὰ μοὶ ἀρνηθῆτε, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἁρμοδιωτέρα νὰ κανονίσῃ ταχύτερον καὶ ἀσφαλέστερον τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν της; αὐτὸς εἶναι ὁ φυσικὸς κανὼν ν’ ἀφήσητε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ἐλευθέρους εἰς τὰς ἐνεργείας των διὰ νὰ ἔχωσι καὶ πλήρη τὴν εὐθύνην· καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐκφράζωμεν ὑποθετικοὺς φόβους δι’ ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους θὰ περιβάλωμεν μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην μας· διότι ἐὰν μὲν ἦναι ἀληθεῖς οἱ φόβοι, τοὺς ὁποίους ἐκφράζετε, τὰ μέσα τῆς ἀποδείξεως δὲν τὰ ἔχετε πρόχειρα· ἐὰν δὲ δὲν ἦναι ἀληθεῖς, τότε δὲν θέλετε λυπηθῆ, διότι ἐκφράζετε δημοσίᾳ φόβους; διατί μὲ ὑποθέσεις καὶ ἐπ’ αὐτῶν στηριζόμενοι νὰ ἐκφράζητε φόβους καὶ δυσπιστίας καὶ ν’ ἀμαυροῦτε οὕτω τὴν ὑπόληψιν τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες εἰσέτι δὲν ἐξελέχθησαν; πρέπει νὰ προσέχωμεν πολὺ ἐπὶ τοιούτων προσωπικῶν ζητημάτων μὲ τὰ ὁποῖα συνδέονται αἱ προσωπικαὶ ὑπολήψεις. Κύριοι, ἐγὼ δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω καθαρῶς, ὅτι οἱ φόβοι εἰς μόνον μίαν ἰδέαν στηρίζονται, εἰς τὸ ὅτι ὁ φατριασμὸς ἐδῶ ἐγκαθιδρύθη, ἐὰν δὲν στηρίζωνται εἰς ἄλλον λόγον (μερικῶς ἐννοεῖται λέγω τοῦτο πάντοτε) .... Ἀλλὰ πῶς, ἐρωτῶ, πρέπει ἕνεκα τούτου τοῦ ὑποθετικοῦ λόγου ν’ ἀδικήσητε αὐτὰ τὰ μέλη, ἐνῷ δὲν ἔχετε τὴν ἐλαχίστην ἀφορμήν; Αὐτοὶ οἱ φόβοι εἶναι ὑποθετικοί, καὶ δὲν ἁρμόζουν νὰ φέρωνται πρὸς κατηγορίαν κατὰ τῶν συναδέλφων σας· ἐνόσῳ ἕκαστος πολιτεύεται καθαρῶς, καὶ ἡ κοινωνία εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐννοήσῃ τοῦτο, δὲν ὑπάρχει λόγος οὐδ’ ἀφορμὴ πρὸς τοιαύτην κατηγορίαν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, Κύριοι, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ φανῇ συνεπὴς εἰς τὰς ἐργασίας της, διότι πιστεύω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει κάμει ἄτοπον πρᾶγμα καὶ δὲν θέλει προβῇ εἰς ἓν τοιοῦτον μέτρον νὰ ἐμποδίσῃ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὸ νὰ κανονίσωσι τὸν τρόπον τῆς ἐργασίας των· ἄλλως τε τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἐὰν δὲν δυνηθῶσι νὰ κανονίσωσι τοῦτο, τότε πρέπει νὰ παραιτηθῶσι. Μήπως γίνεται δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, διὰ νὰ παραιτηθῶσι δηλαδὴ οἱ ἐκλεχθησόμενοι; μήπως τοῦτο ἐπιδιώκεται διὰ τῶν πραγμάτων νὰ τὴν καταστήσητε ἔνοχον διὰ νὰ εὕρωμεν ἀφορμὴν νὰ ἐπιπέσωμεν κατ’ αὐτῆς; Πιστεύω λοιπὸν ἀδιστάκτως ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἀφήσει ἡμιτελὲς τὸ ἔργον της· διὰ τοῦτο πέποιθα ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἀποῤῥίψει τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Ζαΐμη καὶ θέλει παρέξει πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Καθόσον ἀφορᾷ παρατηρήσεις τινὰς, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς κύριος Κρεστενίτης, νομίζω ὅτι προέλαβε τὴν συζήτησιν, διότι βεβαίως κανεὶς δὲν ἠθέλησε νὰ γίνωνται ταχύτερον αἱ συζητήσεις παρὰ ἀφοῦ κατασταθῇ ὥριμος μία ἔκθεσις· ἀλλὰ ἐπιφυλάττομαι νὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις μου, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον· καὶ βεβαίως εἶμαι σύμφωνος μαζί του, καὶ τότε δυνάμεθα εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα νὰ φέρωμεν ὁποιανδήποτε τροπολογίαν.

§36ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ὅταν κατὰ πρῶτον ἐσπούδαζον μαθηματικὰ εἰς τὴν στρατιωτικὴν σχολὴν τῶν Εὐελπίδων καὶ τὴν γεωμετρίαν, ἀπήντησα, πρὶν εἰσέλθω εἰς τὰ προβλήματα, ἀξιώματα τινὰ, τὰ ὁποῖα ὅλοι οἱ ἄνθρωποι παραδέχονται ὡς βέβαια· λ. χ. ὅταν εἴπουν εἰς ἕνα ἄνθρωπον, ὅτι τὸ συντομώτερον διάστημα ἀπὸ ἐδῶ ἕως τὴν θύραν εἶναι ἡ εὐθεῖα γραμμὴ, δὲν ἔχει κανεὶς ν’ ἀποδείξῃ διὰ μαθηματικῆς σειρᾶς τὴν ἀλήθειαν ταύτην, διότι τὸ ἀξίωμα δείκνυται, δὲν ἀποδεικνύεται· ἐκεῖ ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου ἐνεργεῖ αὐτὸς, αὐτόματος, καὶ δὲν ἔχει κανένα λόγον ἀποδείξεως. Ἀποδεικνύων δέ τις τὰ προβλήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διαφιλονεικοῦνται, ἀπαιτεῖται βαθμηδὸν καὶ κλιμακηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον νὰ προχωρήσῃ, διὰ νὰ ἐννοήσῃ καὶ φθάσῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος καὶ ἐν ἀνάγκῃ ν’ ἀποδείξῃ καὶ ἄλλα προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν προτέρων ἡ ἰδία μαθηματικὴ, ἡ ἰδία γεωμετρία ἔχει. Τὸ αὐτὸ, κύριοι, λέγω ὅτι συμβαίνει καὶ εἰς τὴν προκειμένην πρότασιν ἢ τροπολογίαν τοῦ κυρίου Ζαΐμη· δὲν ἔχει ἀνάγκην, κύριοι, συζητήσεως καὶ συζητήσεως ἐκτεταμένης· διότι αὐτὴ ἡ τροπολογία εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἓν ἀξίωμα μαθηματικὸν, τὸ ὁποῖον δεικνύεται καὶ δὲν ἀποδεικνύεται· καὶ διὰ τοῦτο ὅσον καὶ ἂν ἠθέλησαν οἱ ἀντιδοξοῦντες νὰ πολεμήσωσι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀντλήσωσι τὰ ἐπιχειρήματά των, παρὰ ἀπὸ τύπους κοινοὺς καὶ τετριμμένους. Ὁ τελευταῖον καταβὰς ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπεν, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν, αὐτὸ ὁ κύριος Ζαΐμης τὸ ἀνῄρεσε διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του ἀποσύρας τὴν πρότασίν του. Καὶ διατί, κύριοι, εἶπεν, ἀπέσυρε τὴν πρότασίν του; διότι ὁ κύριος Ζαΐμης, ἀπαντῶν εἰς τοὺς ἐναντίον τῆς προτάσεώς του ἀγορεύσαντας, ἀπεφάνθη, ὅτι ἔχει πλήρη, πληρεστάτην ὑπόληψιν εἰς τὰ ἐκλεχθησόμενα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαρτίσωσι τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην, καὶ διότι εἶπε τοῦτο ὁ κύριος Ζαΐμης, συμπεραίνει, ὅτι ἐμμέσως πως ἀπέσυρε τὴν πρότασίν του. Τοῦτο, κύριοι, δὲν εἶναι ἱκανὸν ἐπιχείρημα διὰ νὰ ἀναιρέσῃ τὸ δίκαιον τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅστις ὑποστηρίζει τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Ζαΐμη, ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος 3 ἄρθρου τῆς προτάσεως τῶν κυρίων Παππαμιχαλοπούλου καὶ Βαλασσοπούλου. Καὶ ἐγὼ, κύριοι, ἔχω πλήρη καὶ πληρεστάτην πεποίθησιν εἰς τὴν ἀπαρτισθησομένην ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὸ ἔντιμον μέλος, τὸ τελευταῖον καταβὰν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· ἀλλὰ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι ὅσην ἐμπιστοσύνην καὶ ὑπόληψιν καὶ ἂν ἔχω εἰς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαρτίσωσι τὴν ἐπιτροπὴν, δὲν δύναμαι νὰ ἔχω ποτὲ περισσοτέραν ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω εἰς ὁλόκληρον τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς, ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ἕκαστος εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Ἕκαστος ἔχει καθήκοντα, τὰ καθήκοντα τὰ διαγράφει μία δικονομία, καὶ διὰ μὲν τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Βουλὴν δικονομία εἶναι τὸ Σύνταγμα, διὰ δὲ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τῆς Βουλῆς εἶναι ὁ κανονισμὸς, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλομεν νὰ εὑρισκώμεθα. Καὶ λοιπὸν, κύριοι, αὐτὴν τὴν ἐπιτροπὴν, μὲ ὅλην τὴν ὑπόληψιν τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εἰς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ τὴν ἀπαρτίσωσιν, ἡ Βουλὴ τὴν περιέβαλε μὲ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν τὴν δικονομικὴν, τὴν ὁποίαν ἐξάπαντος πρέπει νὰ ἔχῃ ἕκαστον πολυμελὲς σῶμα; ὄχι, κύριοι· ἀλλὰ καθὼς πᾶς κανὼν ἔχει καὶ τὴν ἐξαίρεσίν του εἰς τὴν γραμματικὴν, τοιουτοτρόπως καὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν εἰς αὐτὴν δικτατορικὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, καὶ δὲν γνωρίζω ποῖον θέλομεν κατηγορήσῃ, ὅταν δώσωμεν τοιοῦτον δικαίωμα εἰς αὐτὴν, ἵνα ἐκ τῶν προτέρων δύναται νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει· ἢ μήπως ὅταν ἐκλεχθῇ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ δυνηθῇ νὰ ἀποφύγῃ πᾶσαν περιπλοκήν; Προχθὲς ὑπεστήριξα, κύριοι, μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εὑρίσκομεν καὶ εἰς τὸ 65 ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ, δικαιοτάτην, τὴν πρότασιν τοῦ νὰ ἀντιπροσωπεύηται καὶ ἡ μειονοψηφία ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς· αὐτὴ ἡ ἰδέα ἐπροτάθη καὶ ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὸν ἔντιμον κύριον Ἰακωβάτον, ὅστις εἶδε καὶ ἐγνώρισε πολὺ κάλλιον ἐμοῦ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἤθη καὶ ἔθιμα. Αὐτὴν τὴν πρότασιν τὴν παραδέχομαι ὡς ὀρθήν· ἀλλὰ δεχόμενοι σεῖς, κύριοι, τὸ ἄλλο, τὴν ἐναντίαν πρότασιν, δὲν ὑποπίπτετε εἰς τὸ φυσικὸν δίκαιον, τοὐτέστι δὲν δίδομεν πνοὴν διὰ τῆς ἀποφάσεώς μας ταύτης εἰς τὸ δίκαιον τοῦ ἰσχυροτέρου; Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ναυπακτίας, ὁ φίλος μου κύριος Ῥοντήρης, ἠθέλησε νὰ συγκρίνῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ κοινοβουλίου καὶ μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ δικαστηρίου· θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ πραγματικῶς πρέπει ν’ ἀκούσῃ τὰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις τοῦ δικαστηρίου. Ὡς καὶ προηγουμένως σᾶς εἶπον, κύριοι, τὰ δικαστήρια, ὁ Ἄρειος Πάγος... καὶ ὅλα τὰ δικαστήρια δεσμεύονται ἀπὸ ἕνα ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων, ἀπὸ μίαν πολιτικὴν καὶ ποινικὴν δικονομίαν καὶ δὲν δύνανται νὰ ἐξέλθουν. Τὶ συμβαίνει, κύριοι; εἰς τὰ πρωτοδικεῖα, εἰς τὰ ἐφετεῖα, εἰσάγονται αἱ ὑποθέσεις, ἐγγράφονται εἰ τὸ πινάκιον, καὶ συζητοῦνται κατὰ τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν ἔχουν, δὲν συζητοῦνται αὐθαιρέτως. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ῥοντίρης ἠμπορεῖ παραδεχόμενος τὸ σύστημα αὐτὸ νὰ μᾶς προτείνῃ καὶ μίαν ἄλλην ἰδέαν· εἴδετε ὅτι εἰς τὰ δικαστήρια ὑπάρχουν καὶ κατεπείγουσαι ὑποθέσεις καὶ δι’ αὐτὰς ἀπαιτεῖται αἴτησις εἰς τὸν πρόεδρον, ὅστις διατάσσει διὰ νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ὑπόθεσις· μήπως καὶ ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἀπαιτήσῃ τοιαύτας αἰτήσεις διὰ νὰ κανονίσῃ τὴν τάξιν; ἀλλ’ ἠμπορεῖ νὰ προβῇ καὶ εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, διότι, ἀφοῦ τοῦ κανονίσωμεν ὅτι ὀφείλει νὰ κάμῃ μίαν ἀνάλογον τοιαύτην διαδικασίαν, τί παράξενον νὰ ἐκδώσῃ μίαν διαταγὴν καὶ νὰ εἴπῃ; ἐπειδὴ λόγοι σπουδαῖοι ὑποστηρίζουν νὰ προτιμηθῇ ἡ δεῖνα ἐκλογὴ, διότι ὡρίμασαν αἱ σταφίδες τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς καὶ καὶ διὰ τοῦτο, δι’ ἐκεῖνο, συμφέρει νὰ τὴν συζητήσωμεν πρώτην· ἀλλ’ ὁ κ. Ῥοντίρης εἶπεν, καὶ αὐτὸ ὑπεστήριξε καὶ ὁ προαγορεύσας, νὰ ἀφήσωμεν νὰ ὡριμάσουν καὶ ὅταν κατασταθῇ ὥριμος ἑκάστη τῶν ἐκλογῶν, τότε ἂς ἔλθῃ εἰς συζήτησιν· ἐπειδὴ, κύριοι, ἕως τώρα τὰς πράξεις μας τὰς ὡδήγησαν πρὸ πάντων οἱ νόμοι τῆς φύσεως, διατί καὶ ἐγὼ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ εἰς ὑποστήριξιν τῶν ἐπιχειρημάτων ἓν φυσικὸν ἐπιχείρημα, ἓν φυσικὸν φαινόμενον; Γνωρίζετε, ὅτι αἱ μὲν ἄμπελοι αἱ εὑρισκόμεναι εἰς τὰ προσήλια ὡριμάζουν τὰς σταφυλὰς πρῶται, αἱ δὲ εἰς τὰ ἀπώτερα βραδύτερον. Τινὲς λοιπὸν ἐκλογαὶ θὰ πέσουν εἰς ἀπόκεντρον μέρος διὰ νὰ ὡριμάσουν κατὰ τὴν διάθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς· ποῦ λοιπὸν ἡ συνταγματικὴ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξαμεν διὰ δύω ἐπαναστάσεων, τοῦ 1862 καὶ 1843; ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου, καὶ θέλετε ὅλοι οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ ἔθνους νὰ μὴ ἦναι ἴσοι ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς; Πῶς θέλετε, κύριοι, νὰ καταστήσωμεν αὐτὸ τὸ δικαστήριον μίαν δικτατορίαν, τὸ ὁποῖον νὰ κρατῇ εἰς τὰς χεῖράς του τὴν τύχην καὶ νὰ δικάζῃ κατὰ θέλησιν τὰς ἐκλογὰς πάσης ἐπαρχίας, κατὰ τὰς συμπαθείας ἢ ἀντιπαθείας, τὰς ὁποίας θέλει ἔχει! διότι καὶ αὐτὴ ἀνήκει εἰς τὸ κοινοβούλιον αὐτὸ, διότι καὶ ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας. Ἔχομεν ὑπόληψιν εἰς τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἤμεθα ἐλεύθεροι ἀπὸ τὰς ἰδιαιτέρας συμπαθείας, τὰς ὁποίας ἕκαστος ἔχομεν. Δι’ ὅλους λοιπὸν αὐτοὺς τοὺς λόγους, κύριοι, ὑπεστήριξα ἀπ’ ἀρχῆς καὶ τὸν κανονισμὸν, ὅπως ἔχει, δηλ. εἰς τμήματα, καὶ τὸ ἄρθρον 51, αὐτὰ ἀπεῤῥίφθησαν· δι’ αὐτὸ ὑποστηρίζω ὡς τελευταίαν ἄγκυραν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Ζαΐμης ἔφερε, διότι εἶναι τὸ τελευταῖον καταφύγιον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταφύγῃ ἡ μειονοψηφία. Ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὁ καταβὰς τελευταῖον εἶπε, σήμερον δὲν ὑπάρχει συμπολίτευσις, δὲν ὑπάρχει ἀντιπολίτευσις· δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν· ὑπάρχει, κύριοι, καὶ συμπολίτευσις καὶ ἀντιπολίτευσις. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ σύνταγμα, ἂν δὲν στηρίζεται ἐπάνω εἰς τοῦτο. Ἑπομένως οἱ ἄλλως πως ἐννοοῦντες τὸ σύνταγμα ἀπατῶνται. Ὅταν χθὲς ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος κατέκρινε τὸν κ. Ἠλιόπουλον, ὅτι εἰσῆλθε εἰς ἕνα ὑπουργικὸν συνδυασμὸν, καὶ αὐτὸς εἶναι μέλος ἀναπόσπαστον τῆς συμπολιτεύσεως εἶπεν, ὅτι ὑπῆρχόν που συμπολιτευόμενοι, ἄρα ὑπῆρχον καὶ ἀντιπολιτευόμενοι. Ἰδοὺ λοιπὸν ἡ συμπολίτευσις καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις.

§37ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον φίλους τῆς κυβερνήσεως εἰς τὰς ἐπαρχίας. Πῶς, δὲν ἠμπορεῖ ἡ κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τοὺς φίλους της εἰς τὰς ἐπαρχίας; (θόρυβος).

§38ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρὸς τιμὴν τῆς πατρίδος μου λέγω, ὅτι ὑπάρχει ἀντιπολίτευσις, καὶ μὴ ἐπισείετε καθ’ ἡμέραν τὸ φόβητρον, διότι μάθετε, ὅτι ἡμεῖς οὔτε πτοούμεθα οὔτε φοβούμεθα.

§39ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Οὔτε δίκαιον ἔχετε νὰ φοβῆσθε.

§40ΤΙΝΕΣ. Μὴ διακόπτετε.

§41ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὤφειλον νὰ κάμω αὐτὴν τὴν παρέκβασιν, διότι ἀπὸ χθὲς δὲν ἠθέλησα νὰ ὁμιλήσω περὶ συμπολιτεύσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπανειλημμένως ἐσείσθη τέλος πάντων τὸ φόβητρον αὐτὸ, σᾶς λέγω, ὅτι εἴμεθα ἀντιπολιτευόμενοι. Θὰ ἀντιπολιτευθῶμεν τὴν Κυβέρνησιν, μᾶς εἶναι ἀδιάφορον ποία θὰ ἦναι ἡ ἀπόφασις τῆς πλειονοψηφίας. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ συνάδελφος κ. Ζαΐμης νὰ κάμω μίαν διόρθωσιν, ἢ μίαν ὑποτροπολογίαν ἐπὶ τῆς τροπολογίας του καὶ αὐτὴ δὲν εἶναι εἰμὴ γραφική. Ἀντὶ «ἄρχεται κατὰ τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς μετὰ 24 ὥρας ἀπὸ τῆς τυπώσεως τῆς ἐκθέσεως» νὰ εἴπωμεν «μετὰ 24 ὥρας ἀπὸ τῆς διανομῆς τῆς ἐκθέσεως τῆς τυπωμένης,» ἢ νὰ ἐξηγηθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι αὐτὸ ἐννοεῖ ἡ πλειοψηφία.

§42ΖΕΡΒΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα, εἰς αὐτὸ εἴμεθα σύμφωνοι.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θεωρεῖται περαιωμένη· οἱ παραδεχόμενοι τὸ δεύτερον ἄρθρον τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ζαΐμη.... (θόρυβος).

§44ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§45ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ζαΐμη περιέχει δύω προτάσεις, περὶ κληρώσεως καὶ περὶ ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν δευτέραν εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὸν κ. Ζαΐμην δηλ. νὰ τυπώνεται ἡ ἔκθεσις, νὰ διανέμεται, καὶ νὰ ἄρχεται ἡ συζήτησις μετὰ εἰκοσιτέσσαρας ὥρας· ὥστε μένει μόνον ἡ κλήρωσις.

§46ΖΑΙΜΗΣ. Πολὺ καλά.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν κλήρωσιν κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ζαΐμη λέγουν ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Μοναστηριώτη καὶ Κατσικαπῆ.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζαΐμη διὰ ψήφων 101, κατὰ 53.

§49ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μία ἐξήγησις νὰ γείνῃ· νὰ ἐξηγηθῇ ἂν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν θὰ ἔχουν ἐλευθέρως τὸ δικαίωμα οἱ ἀποτυχόντες νὰ εἰσέρχωνται ὡς καὶ οἱ ἐπιτυχόντες διὰ νὰ ὑποστηρίζουν οἱ μὲν τὰς ἐνστάσεις των, οἱ δὲ νὰ διασκεδάζουν τοὺς ἰσχυρισμοὺς καὶ τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἐνισταμένων.

§50ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§51ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλά, ἂν θέλῃ ἡ ἐπιτροπή;

§52ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§53ΣΑΡΑΒΑΣ. Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ, κ. Πρόεδρε, τὰ ἄρθρα 2=7 τοῦ κανονισμοῦ τροπολογοῦνται· τὸ 6 ἄρθρον ἰδοὺ πῶς ἔχει. «Οἱ βουλευταὶ δὲν ψηφοφοροῦσι μὲν ὑπὲρ τῶν ἰδίων αὐτῶν ἐκλογῶν, λαμβάνουσιν ὅμως μέρος εἰς τὴν συζήτησιν.»

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι νὰ μένῃ ἐν ἰσχύϊ τὸ 7 ἄρθρον. Τροποποιοῦμεν δὲ τὴν πρότασίν μας ὡς ἑξῆς, ἡ ἐπιτροπὴ νὰ σύγκηται ἐξ 21 μελῶν ἀντὶ εἰκοσιτριῶν.

§55ΖΑΙΜΗΣ. Ἀπεῤῥίφθη αὐτό, διότι ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασίς μου, ἡ ὁποία εἶχε 21 (θόρυβος)

§56ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δεύτερον ἡ συζήτησις ἐφ’ ἑκάστης ἐκλογῆς, θὰ ἄρχεται μετὰ 24 ὥρας μετὰ τὴν διανομὴν τῆς τυπωμένης ἐκθέσεως.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τὸ δεύτερον ἔγεινε διασάφησις εἰς τὰ πρακτικά.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τρίτον τὸ ἄρθρον 6 τοῦ κανονισμοῦ διατηρεῖται ἐν ἰσχύϊ, ἑπομένως τροπολογοῦνται τὰ ἄρθρα 2–5 καὶ τὸ 7, καὶ τέταρτον δύνανται οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§59ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Κος. Παπαμιχαλόπουλος δὲν δύναται σήμερον νὰ εἴπῃ τί ἐννοοῦσε διὰ τῆς προτάσεώς του αὐτῆς, διότι τὰς ἰδέας του τὰς ἔφερε ἐγγράφως καὶ ἡμεῖς παρεδέχθημεν ἀπὸ προχθὲς τὸ δεύτερον ἄρθρον.

§60ΤΙΝΕΣ. Δὲν παρεδέχθη· μόνον ὡς τροπολογία παρεδέχθη.

§61ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχετε ὑπομονήν. Σήμερον λέγει τροπολογῶν ἐννοοῦσα προχθὲς ὅτι ἤθελα 21 μέλος.

§62ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγω τώρα, δὲν τὸ ἐννοοῦσα προχθές.

§63ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὰ, ἀφοῦ παρεδέχθη, κύριε Παπαμιχαλόπουλε! (θόρυβος) Ἠξεύρω πῶς ὅτι θέλουν θὰ κάμουν, ἀλλ’ ἐγὼ ὀφείλω νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν αὐτὴν διὰ νὰ μὴ ἐπανερχώμεθα εἰς ὅτι ἀπεφασίσαμεν· αὐτοὶ ἠμποροῦν νὰ μᾶς διαμφισβητήσουν ὅτι δὲν εἶναι καὶ ἡμέρα· καθόλου παράξενον.

§64ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αἱ συζητήσεις ἐτελείωσαν, ἂς ἀναγνωσθοῦν τὰ ἄρθρα, κύριε Πρόεδρε.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 2. Ἀντὶ τῶν ὁριζομένων ὑπὸ τῶν ἄρθρ. 2–5 καὶ 7 ἐκλέγεται πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ὑπὸ τῆς βουλῆς ἐπιτροπὴ δι’ ἀπολύτου μυστικῆς ψηφοφορίας, συγκειμένη ἐξ εἴκοσι καὶ ἑνὸς μελῶν, εἰς ἣν παραδίδονται πάντα τὰ ἔγγραφα τῶν ἐκλογῶν. Κατὰ τὴν διάσκεψιν τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ μέλος αὐτῆς ὁσάκις πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς ἐπαρχίας, εἰς ἣν ἀνήκει, ἐξαιρεῖται.» Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. «Ἄρθρον 3. Ἡ ἐπιτροπὴ δι’ ᾐτιολογημένης ἐκθέσεως ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἰδίου εἰσηγητοῦ τὴν γνωμοδότησίν της περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ ἑκάστης ἐκλογῆς· ἡ δὲ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις ἄρχεται κατὰ τὴν τάξιν τῆς εἰσαγωγῆς μετὰ 24 ὥρας ἀπὸ τῆς διανομῆς τῆς ἰδίας ἐκθέσεως». Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη. Παραδέχεται ἡ βουλὴ καὶ τὸ σύνολον; (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη.

§66ΤΙΝΕΣ. Νὰ γείνῃ μικρὰ διακοπὴ, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ ἑτοιμασθοῦν τὰ ψηφοδέλτια. Γίνεται ἡ διὰ ψηφοδελτίων μυστικὴ ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν Δανοπούλου καὶ Κατσικαπῆ.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐξελέχθησαν μέλη τῆς ἐπιτροπῆς οἱ ἑξῆς Βουλευταὶ, Σπ. Βαλαωρίτης, Α. Γεωργαντᾶς, Ν. Χατσόπουλος, Α. Ζέρβας, Α. Βάσσος, Ἰω. Καραγιαννόπουλος, Σωτ. Πετιμεζᾶς, Α. Ῥοντίρης, Θ. Θερμογιάννης, Γ. Δελένδας, Ἰωάν. Βαλατσόπουλος, Δ. Τριγγέτας, Α. Δανόπουλος, Β. Νικολόπουλος, Γ. Κάγκας Α. Παραμυθιώτης, Δ. Δρόσος, Γ. Κούστας, Ν. Παπαμιχαλόπουλος, Γ. Τυπ. Ἰακωβάτος καὶ Δ. Δημητρακάκης. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 4. παρὰ 5′. Μ.Μ.