1867.11.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25

Τῇ 1 Νοεμβρίου 1867.

(Τετάρτη)

Ὥρα 12 μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Κωσταντᾶς.—Τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐκφωνηθέντος καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις.— Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπικυροῦνται. Ὁ κύριος Κυριακὸς ἔχει τὸν λόγον.

§4Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἀποτείνομαι, κύριοι, εἰς τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν· κατὰ τὸ 1856 προεκλήθη ὑπὸ τῆς τότε κυβερνήσεως καὶ ἐπεψηφίσθη ὑπὸ τῶν νομοθετικῶν σωμάτων νόμος περὶ πεζοδρομίων καὶ ὑπονόμων τῶν πόλεων· ἐντὸς τοῦ νόμου αὐτοῦ παρεισέῤῥυσε καὶ μία διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας ὡρίζετο ζώνη τις πέραν τῆς ὁποίας δὲν ἐδύναντο νὰ οἰκοδομοῦν. Ἡ διάταξις αὕτη ἐγένετο ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι τοῦδε ἀφορμὴ παραπόνων καὶ κερδοσκοπιῶν· διότι ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ δημοτικοῦ νόμου αἱ κατὰ καιρὸν κυβερνήσεις ἄνευ γνωμοδοτήσεως τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ἔκαμαν τμηματικὰς ἐπεκτάσεις τῶν σχεδίων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, χάριν προσωπικῶν συμφερόντων. Τὰ δημοτικὰ συμβούλια Ἀθηνῶν, βλέποντα τὸ ἀδίκημα αὐτὸ καὶ τὴν καταπάτησιν τῶν δικαιωμάτων των, ἠναγκάσθησαν νὰ ζητήσουν κατὰ καιροὺς τὴν σύστασιν τεσσάρων προαστίων, χάριν τῶν πενήτων καὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως, καθόσον ἡ ζώνη ὑπερετίμησε τὰ οἰκόπεδα τὰ ἐντὸς τῆς πόλεως, καὶ οὕτως ἀποκαθίστατο ἀνέφικτος ἡ ἀποκατάστασις τῶν τε πενήτων καὶ τῶν γεωργῶν ἐν τῇ πόλει, ὥστε πολλοὶ ἐξ αὐτῶν κατέφυγον καὶ ᾠκοδόμησαν ἐπὶ τῶν λόφων τοῦ νεκροταφείου πρὸς τὸν Ἰλισσὸν ποταμὸν, πρὸς τοὺς λόφους τοῦ Πολυγώνου καὶ σποραδικῶς εἰς διάφορα ἄλλα μέρη. Ἡ παρελθοῦσα κυβέρνησις ἐσχημάτισε τὸ ἓν προάστιον πρὸς τὸ στρατιωτικὸν νοσοκομεῖον, ἡ δὲ ἐνεστῶσα κυβέρνησις, ἕτερον προάστιον κατὰ τὴν ὁδὸν Πατησίων. Ἡ τελευταία αὕτη πρᾶξις τῆς κυβερνήσεως ἔδωκεν ἀφορμὴν εἴς τινα ἐφημερίδα τῆς ἀντιπολιτεύσεως νὰ ῥίψῃ μομφὰς κατ’ ἐμοῦ, ὅτι δῆθεν ἐγὼ ἐπροκάλεσα τοῦτο χάριν τῆς κατὰ τὸ μέρος τοῦτο ὑπαρχούσης οἰκίας μου. Ἀφίνω εἰς λογαριασμὸν τῶν διαβολέων καὶ τῶν συκοφαντῶν νὰ εἴπωσιν ὅ,τι θέλουν. Ἡ διαγωγή μου ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐκλήθην ὑπὸ τῶν συμπολιτῶν μου νὰ ἀντιπροσωπεύσω καὶ δημοτικῶς καὶ ἐπαρχιακῶς αὐτοὺς, εἶναι γνωστὴ εἰς ὅλους, καὶ τὴν ἐκδίκασιν αὐτῆς ἄφησα πάντοτε εἰς τὴν κοινὴν γνώμην τῶν συμπολιτῶν μου· ἑπομένως δὲν ἔλαβα τὸν λόγον ἵνα ἀνατρέψω τὰς συκοφαντίας, ἀλλὰ ἵνα προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ζώνης τῆς πόλεως καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ ἄρῃ τὸ σκάνδαλον διὰ νόμου, καθόσον ἡ ζώνη αὕτη ὄχι μόνον ἐγένετο, ὡς προεῖπον, ἀφορμὴ παραπόνων καὶ κερδοσκοπιῶν, ἀλλὰ στερεῖ καὶ τὴν ἐλευθέραν χρῆσιν τῆς ἰδιοκτησίας τῶν πολιτῶν, ὅπερ ἀντιβαίνει εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ἐπρέσβευσα πρὸ πολλοῦ καὶ ὑπεστήριξα παρὰ τῷ ὑπουργῷ καὶ ἰδιαιτέρως, διότι δι’ αὐτῆς ἱκανοποιοῦνται πολλοί· ἡ δὲ κυβέρνησις ὀφείλει τοὺς πολλοὺς νὰ ἱκανοποιῇ καὶ οὐχὶ τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα. Ἡ πρότασίς μου αὕτη καταστρέφει διαῤῥήδην τὴν συκοφαντίαν, ὅτι ἐγὼ ὑπεστήριξα ἢ ὑποστηρίζω τὴν τμηματικὴν ἐπέκτασιν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, ἐνῷ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἐξ ἀρχῆς ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω ἡ οἰκοδομὴ οἰκιῶν νὰ ᾖναι ἐλευθέρα καθ’ ὅλην τὴν περιφέρειαν τῆς πόλεως.

§5ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς ἐσωτερικῶν). Εἰς τὸ πνεῦμα τῆς κυβερνήσεως εἶναι νὰ δώσωμεν ἄδειαν εἰς ὅλους νὰ οἰκοδομήσουν, καὶ θὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον, καθ’ ὃ δὲν λογίζεται ἡ ζώνη ὡς περιορισμὸς τῶν οἰκοδομῶν. Διὰ τοῦ νόμου δὲ τούτου θέλω ὁρίζει μόνον τὰς ἐντὸς τοῦ ἐγκεκριμένου σχεδίου τῆς πόλεως ὑποχρεώσεις τοῦ δήμου.

§6ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, τὴν ὡραίαν Θυρέαν ἀπεχαιρέτησεν ἡ εἰρήνη, τὸν εὐδαίμονα ἐκεῖνον δῆμον ἐγκατέλιπεν ἡ δημόσιος ἀσφάλεια· ἐκεῖ σήμερον ἐπικρατοῦν ἄγρια πάθη τοῦ φατριασμοῦ. Δὲν προτίθεμαι, κύριοι, νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ μέτρον ν’ ἀναγνώσω μαρτύρια τῶν δεινοπαθημάτων τοῦ τόπου ἐκείνου, ὅστις ἤθελεν ἔχει οἰκτρότερα παθήματα τῆς Φθιώτιδος, διότι μὲ λύπην μου παρετήρησα εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ πρώτου μαρτυρολογίου, ὅτι πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν κατέλιπον τὴν θέσιν των· ἄλλως τε ἀναγινώσκοντες τὰς ἐφημερίδας, βλέπετε καθ’ ἑκάστην τὸ μαρτυρολόγιον τοῦτο. Καταγινόμενος εἰς τὰς ἐφημερίδας τοῦ τόπου ἐκείνου καὶ τῆς πρωτευούσης, χωρὶς νὰ φανῶ ὑπερβολικὸς, ἠμπορῶ ἐν δυσὶ λέξεσι νὰ περιγράψω τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἥτις εἶναι πολὺ καλλιτέρα παρὰ καθ’ ἣν ἐποχὴν διοικοῦσαν οἱ φίλοι σας.

§8ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μία ἀντίδρασις ἔγεινεν ἐκ φιλελευθέρων ἀνδρῶν κατ’ ἄλλων ἰσχυρῶν πολιτικῶν, ζητούντων νὰ ἐπιβάλλωσιν εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Ὑπῆρξε ποτὲ εἷς δήμαρχος Θουρίας Οἰκονομόπουλος, καταβαλὼν τὴν ἀντίθετον μερίδα τοῦ κυρίου Περωτῆ· ὁ ἄνθρωπος οὗτος, ὡς ἐπικίνδυνος εἰς τὴν μερίδα τοῦ κυρίου πρωθυπουργοῦ, διὰ παντὸς τρόπου κατετρέχθη καὶ ἐπαύθη. Σήμερον πρόκειται νὰ ἐκλεχθῇ εἷς ἀντικατάστασίν του νέος δήμαρχος· εἰς τὰς παρασκευὰς δὲ τῆς νέας ἐκλογῆς τὰ πάνδεινα πράττονται, αἱ χειρότεραι καταπιέσεις ἐνεργοῦνται. Συγχωρήσατέ μοι, κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν τὴν 2 8βρίου πέμπουσιν ἐκ Καλαμῶν καὶ τὴν ὁποίαν εὗρον καταχωρισμένην εἰς τὴν ἐφημερίδα «Δίκην».

§9ΤΙΝΕΣ. Δὲν σᾶς ὠφελοῦν αὐτά.

§10ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἴδετε τί πράττεται κατὰ τῆς ἐκλογῆς.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§12ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐφημερίδα) .... 40 ὁπλοφόροι».

§13ΤΙΝΕΣ. (δεξιόθεν). Κύριε πρόεδρε, τί εἶναι αὐτά;

§14ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μία ἐπιστολὴ καταχωρισμένη εἰς τὴν ἐφημερίδα, καὶ πρέπει νὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω· εἶναι τὰ μέσα τῆς ἀποδείξεως.

§15ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως τώρα.

§16ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου καὶ ἡ ἐπερώτησίς μου ἀρύεται ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἐπιστολήν.

§17ΤΙΝΕΣ. Τίνος εἶναι ἡ ἐπιστολή;

§18ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀπὸ ἕνα Μεσσήνιον.

§19ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι;

§20ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἷς ἐκ τῶν διαφερομένων· δὲν ἔχει τὸ ὄνομα.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. .... (θόρυβος).

§22ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδῶ εἶναι καταχωρισμένον ὅτι ἔπαυσεν ἓν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς.

§23Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἔχεις δικαίωμα νὰ παύῃς κανένα τοῦ λόγου.

§24ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει δικαίωμα ὄχι μόνον ἀναφορὰς, ἀλλὰ ὅ,τιδήποτε θέλει νὰ ἀναγινώσκῃ πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἰδέας του (θόρυβος).

§25ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Προχθὲς, κύριε πρόεδρε, ὅταν συνεζητεῖτο τὸ Κερκυραϊκὸν ζήτημα, μᾶς ἐφέρατε τοῦ μεσαιῶνος ἔγγραφα, καὶ εἶχε τὴν ὑπομονὴν ἡ Βουλὴ νὰ τὰ ἀκούσῃ· σήμερον δὲ, ὅταν καὶ ἐλάβετε τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ....

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἀγορεύσητε.

§27Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν σᾶς ἀκούομεν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὸν κ. Μαυρομιχάλην· ἄλλως ἀναχωρῶ.

§29ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε τὸ ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ, τί λέγει. Θὰ διατυπώσω ἀπὸ τὰ ἔγγραφα αὐτὰ τὴν ἐπερώτησίν μου.

§30ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Σήμερον παρατηροῦμεν, ὅτι εἶναι μία νέα τακτικὴ εἰς τὴν Βουλὴν (θόρυβος)· καμμίαν ἀπειλὴν δὲν φοβούμεθα, οὔτε κανένα (θόρυβος).

§31ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, πρέπει νὰ ἐφαρμόσετε τὸν κανονισμὸν (θόρυβος· διαπληκτισμοὶ μεταξὺ Θεοχάρη καὶ Πατσέλη.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτω τὴν συνεδρίασιν.

§33ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι· νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε λοιπὸν καὶ καθήσατε, διότι ἄλλως θὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν.

§35ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ἀναγνώσῃ τὰ ἔγγραφα· τίποτε ἄλλο δὲν σᾶς χαρακτηρίζει ὡς ἀντιπολίτευσιν παρὰ νὰ ἀναγινώσκητε ἀνωνύμους λιβέλλους.

§37ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. «40 ὁπλοφόροι....» (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων). Ἰδού, κύριοι, περὶ τίνος πρόκειται· ἐνεργουμένων τῶν ἐκλογῶν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς τῆς Θουρίας, ἔπαυσεν αὐθαιρέτως ὁ νομάρχης ἓν μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, λόγῳ ὅτι ἦτο τυφλός. Προχθές, κύριοι, ἐπεψηφίσατε ἢ ἀνεγνωρίσατε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ διαλύῃ τὰ δημοτικὰ συμβούλια· ἡ ἐξουσία ἐκ τούτου ἔλαβε τὸ θάῤῥος νὰ ἐπεμβῇ καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τὰς δημοτικάς. Αὐθαιρέτως παύει τὰ μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀντικαθιστῶσα αὐτὰ διὰ τῶν ἀναπληρωτικῶν. Τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐπρόβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν προχθές, εἶναι· «τί θέλετε, κύριοι; τί ζητεῖ ἡ ἀντιπολίτευσις; νὰ θέσῃ ὑπεράνω τῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς καὶ τὰ δημοτ. συμβούλια; Δὲν ἀνέχομαι τὸν σφετερισμὸν αὐτὸν τῆς ἐξουσίας, νὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς. Εἶμαι ζηλότυπος τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο ἐτιμώρησα τὸ δημοτ. συμβούλιον διὰ τῆς διαλύσεως». Ἐπ’ αὐτῶν τῶν σοφισμάτων στηριζόμενος ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν, παρώτρυνε τὴν πλειονοψηφίαν εἰς τὸ νὰ τῷ δώσῃ τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῶν συμβουλίων, ἐσυκοφάντησεν ὅμως ἢ παρεξήγησε τὴν ἀντιπολίτευσιν· ἡ ἀντιπολίτευσις θέλουσα τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἰσχὺν τῆς Βουλῆς πλήρη, ἐφρόντισεν εἰς τὰς ῥίζας αὐτῆς νὰ ἐνισχύσῃ τὰς ἐλευθερίας, διότι θεωρεῖ, ὅτι ἂν καταστραφοῦν αἱ δημοτικαὶ ἐλευθερίαι, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἐλεύθερον κοινοβούλιον· ἡ δὲ πλειοψηφία, ἄλλως ἀποφαινομένη, ὑποσκάπτει τὰ θεμέλια τῆς Βουλῆς· ὥστε καταστρέφουσα τὰς δημοτικὰς ἐλευθερίας, καταστρέφει τὰς πηγάς, ἐξ ὧν ἀρύεται τὸ κοινοβούλιον τὴν δύναμίν του. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐνθάῤῥυνσις τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἔδωκεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ προβῇ εἰς ἄλλα τολμηρότερα, εἰς τὸ νὰ παύσῃ μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς αὐθαιρέτως καὶ παρανόμως, διότι οὐδεὶς νόμος δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ ἀντικαθιστᾷ τὰ μέλη τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς· ὁ νόμος εἶναι ῥητός, σαφέστατος, ὅτι μετὰ τὴν ὁριστικότητα τοῦ καταλόγου καὶ τὴν κλήρωσιν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς οὐδεμία γίνεται πρᾶξις.

§38ΤΙΝΕΣ. Γνωρίζει γράμματα;

§39ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· καὶ γράμματα γνωρίζει καὶ τυφλὸς δὲν εἶναι. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν, εἶχε δικαίωμα ὁ νομάρχης νὰ παύσῃ τὸ μέλος αὐτὸ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς λόγῳ ὅτι εἶναι τυφλός; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπερώτησίς μου.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἐπρόκειτο σήμερον νὰ δοθῇ μία ἀπάντησις μελετηθεῖσα εἰς τὰ προχθεσινὰ καὶ εὑρεθῇ μία πρόφασις πρὸς τοῦτο. Τοιαύτας ἐπιστολὰς πλαστογεγραμμένας θέλετε ἰδῆ πολλάς, καὶ τὸ δικαστήριον θέλει ἀποφασίσει. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δὲν ἐνδιατρίβω, διότι εἶναι ἀνάξιον εἰς πάντα ἐξ ἡμῶν νὰ ἐνδιατρίβῃ. Σᾶς λέγω δὲ ὡς πρὸς τὸ κύριον αὐτὸ ζήτημα ὅτι ὁ τυφλὸς αὐτὸς εἶναι καὶ θὰ ᾖναι μέλος τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς.

§41ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς τὸν νομάρχην, ὅτι ἐπληροφορήθη ὡς βέβαιον ὅτι τὸν ἔπαυσε.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ἀλλ’ εἶναι καὶ θὰ ᾖναι μέλος.

§43ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖοι λόγοι ἐπροκάλεσαν τὴν παῦσιν τοῦ δημάρχου Θουρίας;

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχω τίποτε νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§45ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Γνωρίζει ἡ Βουλὴ ὅτι μετὰ τὸ κερκυραϊκὸν νομοσχέδιον ἔπρεπε νὰ προταχθῇ τὸ ἐκκλησιαστικόν· παρατηρεῖτε δ’ ὅτι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν ὑπάρχει. Ἐπειδὴ εἶναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ προταχθῇ, καθ’ ὅσον εἶναι σύμφωνος καὶ ὁ ὑπουργός.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατ’ αἴτησίν μου παρεπέμφθη προχθὲς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἐκκλησιαστικῶν. Περιμένονται δὲ αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ ἐργασθῶσι καὶ φέρωσι τὰ ἀποτελέσματά των.

§47ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη ἡ πρότασις, εἰργάσθη καὶ ἔφερε καὶ τροπολογίας, καὶ παρουσιάζει τὴν ἔκθεσιν ὅπως τυπωθῇ (ἐγχειρίζει αὐτὴν τῷ προέδρῳ.)

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§49ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶναι τῆς μειοψηφίας ἢ τῆς πλειοψηφίας;

§50ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἶναι ὅλοι· ἂς ἀναγνωσθῇ.

§51ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. Εἶμαι μέλος καὶ ἐγώ· ὁ πρόεδρος μᾶς ἐπροσκάλεσε μίαν φορὰν, καὶ δὲν ἦλθεν οὔτε ὁ ἴδιος· ἀπορῶ πῶς ἦλθεν αὐτὴ ἡ ἔκθεσις.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀνυπόγραφος ἡ ἔκθεσις αὐτὴ, καὶ δὲν ἠμπορεῖ οὔτε νὰ ἀναγνωσθῇ. Ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι τὰ ἀκόλουθα· «α) τὸ περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τῆς πολιτ. δικονομίας, βʹ. συζήτησις».

§53ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὑπάρχει καὶ μία τροπολογία τοῦ κυρίου Λειβαδᾶ.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις· «Περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τῆς πολιτ. δικονομίας»· θέλει τυπωθῆ.

§55ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. Εἰς τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἔγεινε λόγος περὶ ἀναβολῆς· ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης εἶπεν, ὅτι θέλει διορίσει μίαν ἐπιτροπὴν καὶ εἶναι καλὸν νὰ μᾶς ἐξηγηθῇ τὸ ὑπουργεῖον.

§56ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τὸ ἔφερεν ἡ Βουλή· εἶναι δ’ ἔπειτα δευτέρα ἀνάγνωσις.

§57ΛΕΩΝΤΑΡΑΚΗΣ. Αὔριον ἔρχεται ἡ τρίτη· πρόκειται περὶ ἑνὸς οἰκοδομήματος σπουδαίου.

§58ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Λοιπὸν νὰ ἀναγνωσθῇ διὰ βʹ. φορὰν, καὶ οἱανδήποτε πρότασιν ἔχει κἀνεὶς ἂς τὴν κάμῃ εἰς τὴν τρίτην.

§59ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Προσεκάλεσα, κύριοι, μίαν ἐπιτροπὴν συγκειμένην παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ εἰσαγ. τοῦ Ἀρείου Πάγου, τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐνταῦθα Ἐφετῶν καὶ τινῶν ἄλλων· τοὺς καθυπέβαλα τὸ ζήτημα νὰ γνωματεύσουν ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως, καὶ συμφώνως ὅλοι μὲ ἐσυμβούλευσαν νὰ καθυποβάλω αὐτὴν τὴν πρότασιν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον καὶ νὰ περιμένω τὴν γνωμότευσιν αὐτοῦ περὶ τῶν Ἐφετείων, καὶ τότε νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της. Σᾶς λέγω ποῦ εἶναι τὸ ζήτημα· ἐντὸς δέκα δέκα πέντε τὸ πολὺ ἡμερῶν θὰ ἔχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα.

§60Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργοῦ, καὶ τὴν ἰδίαν γνώμην πρέπει νὰ ἀκολουθήσωσι δύω ἄλλα νομοσχέδια· τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τῆς πολιτικῆς δικονομίας εἶναι σπουδαιότατον, διότι πρόκειται νὰ μεταβάλωμεν τὴν νομοθεσίαν μας καὶ δὲν πρέπει νὰ θέτωμεν τὴν χεῖρά μας τόσον εὐκόλως εἰς τὴν πολιτικὴν δικονομίαν, ἥτις ὑπάρχει εἰς χρῆσιν ἀρκετὸν καιρόν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ζητοῦμεν νὰ μὴ ἐπιτρέπεται ἔφεσις κατὰ μιᾶς προδικαστικῆς ἀποφάσεως· ἐπιβάλλετε τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὸν διάδικον, ὅστις ἔτυχε ἀποφάσεως ἐσφαλμένης ἀποδείξεως, νὰ τρέχῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἢ ὅπου ἀλλοῦ δυνηθῇ νὰ συλλέξῃ ἀποδείξεις, καὶ ὅταν τὸ κατορθώσῃ τοῦτο, τότε νὰ ἀποδείξῃ. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἄλλο νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν ἐμποροδικείων, τὸ ὁποῖον τὸ θεωρῶ ἐπίσης σπουδαῖον καὶ δὲν τολμῶ νὰ ἀποφανθῶ ὑπὲρ αὐτοῦ ἢ κατά· ἐξέλιπον λοιπὸν οἱ λόγοι οἵτινες προεκάλεσαν τὴν σύστασιν τῶν ἐμποροδικείων; ὑπῆρχον τότε ἔμποροι καὶ σήμερον ἐξέλιπον; Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπωμεν εὐκόλως τὴν τροποποίησιν καὶ κατάργησιν τῆς νομοθεσίας μας. Διὰ ταῦτα ἐγὼ συμφωνῶ καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Λομβάρδου, καθόσον ἀφορᾷ τὰ Ἐφετεῖα, καὶ προτείνω νὰ ἀποσταλῶσι καὶ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, καὶ νὰ ἀκολουθήσωσι τὴν αὐτὴν ὁδὸν ὅπως φωτισθῶμεν καλλίτερον.

§61ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅλοι γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὰ δικαστήρια τῆς Ἑλλάδος ἡ στρεψοδικία ὑπερεπλεόνασεν· εἶναι πάνυ βέβαιον, ὅτι ὁ νόμος τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Λομβάρδος καὶ ἐσυζητήθη εἰς τὴν προλαβοῦσαν σύνοδον, εἶναι σπουδαιότατος καὶ ὠφελιμώτατος, διότι δι’ αὐτοῦ θὰ ἀπαλλαγῶσι πολλοί, οἵτινες ἔχουν δίκας ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ ἀκόμη δὲν ἐτελείωσαν. Τί λοιπὸν λέγει τὸ νομοσχέδιον τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν προλαβοῦσαν σύνοδον ἐσυζητήθη; λέγει ὅτι δὲν ἐπιτρέπει ἔφεσιν κατὰ προδικαστικῆς ἀποφάσεως· τί θὰ εἰπῇ τοῦτο; θὰ εἴπῃ, ὅτι πρότερον ἠδύναντο νὰ γίνουν διάφοροι προδικαστικαὶ ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας ἐφεσιβάλλοντες στρεψοδίκως οἱ δικηγόροι, ἠδύνατο νὰ ἀναβάλουν τὸ τέρμα τῆς δίκης ἐπὶ τρία ἔτη, διότι τὴν ἄφινον καὶ ἐδικάζετο ἐρήμην καὶ κατόπιν ἔκαμνον ἔφεσιν, καὶ ὡς ὅτου νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά της κύριος οἶδε πόσος χρόνος παρήρχετο. Λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔφερε μία συντόμευσιν τῆς στρεψοδικίας δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω ὅτι ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τὸ ἴδουν οἱ νομομαθεῖς καὶ νὰ τὸ ἐγκρίνουν ὡς ὠφέλιμον, ἀλλὰ καὶ ἕκαστος ἡμῶν, ὡς ἐκ τῆς πείρας τὴν ὁποίαν ἔχει, καταλαμβάνει τὸ χρήσιμον αὐτοῦ. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον δὲν συμφωνῶ νὰ ἀνασταλῇ, διότι ὁ χάνων τὸ ἔνδικον μέσον τῆς ἐφέσεως ἔχει τὸ ἔνδικον μέσον τῆς ἀναιρέσεως, εἰς περίστασιν καθ’ ἣν δὲν ἔχει τὸ τῆς ἐφέσεως. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ δώσωμεν ὅπλον εἰς τὴν στρεψοδικίαν, διότι οἱ νόμοι γίνονται καὶ νομοθετοῦνται ὑπὲρ τῶν καθ’ ἑκάστην ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, καὶ διορθοῦνται κατ’ αὐτάς. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ ὑποβληθῇ ὅσον οὔπω, διότι εἶναι σπουδαῖον καὶ βοηθητικὸν διὰ τὴν κοινωνίαν. Ἐπίσης δὲν συμφωνῶ νὰ ἀναβληθῇ οὔτε ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι ὁ κ. Μπαλάνος δὲν ἔκαμε μεγάλα πράγματα· μερικὰς λέξεις καὶ μερικοὺς παραγράφους ἤλλαξε καὶ ἐτροποποίησε, τοὺς ὁποίους ἡ δικηγορική του πεῖρα ἀπέδειξεν ὡς ἐσφαλμένους· λοιπὸν εἶναι πάντῃ περιττὸν νὰ ἀσχολήσωμεν ὅλα τὰ δικαστήρια τῆς Ἑλλάδος νὰ γνωματεύσουν διὰ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§62ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Εἶναι νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ καταστρέψῃ τὸν ἀτυχῆ λαὸν τῆς Ἑλλάδος· δὲν πρέπει νὰ συζητήσωμεν· πρέπει νὰ τὸ ἀφήσωμεν, διότι θὰ σᾶς παρουσιάσωμεν ἡμεῖς ἓν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου αὐτὴ ἡ νομοθεσία θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι καταστρεπτικὴ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Συζητοῦμεν τετρακοσίας χιλιάδας δραχμὰς πρὸς ὠφέλειαν τῆς τραπέζης, πρὸς ὠφέλειαν τῶν δικαιούχων, τῶν τιμαριούχων τῶν κεφαλαιούχων. Θέλετε νὰ μᾶς ῥίψετε εἰς τὸν δρόμον καὶ νὰ μᾶς κάμετε δούλους;

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπὸ τὸ βῆμα, κύριε Λειβαδᾶ, διότι δὲν ἀκούεσθε.

§64ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Τοῦτο ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι σήμερον αὔριον θέλω παρουσιάσει ἕν νομοσχέδιον νὰ ἀνατρέψω τὴν πολιτικὴν δικονομίαν.

§65Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶπον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, περὶ τροποποιήσεως τινῶν ἄρθρων τῆς πολιτικῆς δικονομίας, δὲν ἔχει ἄλλον σκοπόν, παρὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἔφεσιν κατὰ τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων. Ἀλλὰ ὑποθέσατε, ὅτι ἐγένετο τοῦτο· τί θὰ ἐπέλθῃ; θὰ δοθῇ ὅρκος, θὰ γίνουν καὶ ἔξοδα, καθὼς σᾶς εἶπον· διότι ὅταν, τῷ ἐπιτρέψωμεν νὰ κάμῃ ἔφεσιν, θὰ τὸν ὑποβάλωμεν εἰς νέα ἔξοδα καὶ θὰ χαθῇ ἡ συζήτησις ὅλως διόλου ἡ προηγουμένη. Εἶναι σπουδαῖον τὸ νομοσχέδιον· ὅλοι θέλομεν τὴν τροποποίησιν καὶ μεταῤῥύθμισιν τῆς νομοθεσίας μας ἐπὶ τὸ βέλτιον, ἀλλὰ ὄχι νὰ καταστραφῶσιν αἱ ἐγγυήσεις καὶ νὰ ἐπιτείνωμεν τὰς δαπάνας τῶν πολιτῶν. Ὁμολογῶ, ὅτι εἶμαι πολὺ δειλὸς, καὶ προκειμένου νὰ τεθῇ χεὶρ, ἥτις νὰ μεταβάλῃ τοὺς κειμένους νόμους καὶ τὴν νομοθεσίαν τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἔχω τὴν τόλμην νὰ προτείνω αὐτό. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ἐὰν ἐντὸς δέκα πέντε ἡμερῶν τὰ τρία Ἐφετεῖα δώσωσι τὴν γνώμην των ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, δὲν βλέπω τὴν βλάβην, ἥτις δύναται νὰ προέλθῃ ἐκ τούτου· διότι καὶ καλὸν ἐὰν δὲν προέλθῃ, κακὸν βεβαίως δὲν θὰ προέλθῃ· ἐκτὸς δὲ τούτου ὁ κ. Γόντικας θὰ ἀρυσθῇ καὶ ἐπιχειρήματα, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδέαν του καλλίτερον.

§66ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Βεβαίως δὲν θὰ ἐπέλθῃ κακὸν ἐὰν γνωματεύσουν τὰ Ἐφετεῖα, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι οὐδέποτε αὐτὰ θὰ γνωματεύσουν ἐντὸς δεκαπέντε ἡμερῶν· καθόσον ἀφορᾷ τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Δημητριάδου, ὅτι θὰ δοθῇ ὅρκος, δὲν εἶναι σπουδαῖον, διότι ἐὰν δώσῃ ὅρκον νόμιμον, δὲν ἐπιορκεῖ· ἐὰν δὲ δόσας ὅρκον δὲν εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν, τότε ὁ τοιοῦτος καὶ ἀπὸ τὸν ἐπίγειον καὶ ἀπὸ τὸν ἐπουράνιον νόμον καταδικάζεται. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον εἶναι εὐεργετικόν. Τώρα ἐὰν πρέπῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ τὸ ἀφήσωμεν ἐπὶ δεκαπέντε ἡμέρας, ἢ ἐὰν πρέπῃ νὰ τὸ φέρωμεν ἀμέσως, τοῦτο δὲν εἶναι μεγάλον πρᾶγμα· διατί νὰ στείλωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς ἐπιτροπὰς, ἀφοῦ ἡμεῖς γνωρίζομεν τὸ χρήσιμον τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ; Τότε δικαιοῦται μία ἐπιτροπὴ νὰ γνωματεύσῃ, ὅταν ᾖναι ζήτημα νομικὸν, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ λύσῃ· ἀλλ’ ὅταν τὸ νομοσχέδιον στηρίζεται εἰς ἀνάγκας καὶ παράπονα, τὰ ὁποῖα γνωρίζει ὅλη ἡ κοινωνία καὶ ὅλοι οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες τρέχουν εἰς τὰ δικαστήρια, διὰ τί νὰ στείλωμεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπὰς καὶ νὰ μὴ τὸ λύσωμεν μόνοι; Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν αὐτὸ περὶ καταργήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐφέσεως ἐπὶ τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τὸ συζητήσῃ.

§67ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. «Κακὸν καλῶς κείμενον μὴ κίνει». Ἐνδεχόμενον νὰ προσέκρουσεν εἰς τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἀλλὰ τὸ μόνον καλὸν ἔργον, τὸ ὁποῖον μᾶς ἄφησεν ἡ ἀντιβασιλεία, καὶ τὸ ὁποῖον θαυμάζεται παρ’ ὅλου τοῦ κόσμου, εἶναι ἡ νομοθεσία, καὶ ἐπὶ τῆς νομοθεσίας αὐτῆς συνήργησεν εἷς ἀνὴρ, ὁ σοφὸς Μάουερ. Ἡμεῖς λοιπὸν νὰ ταράξωμεν τὴν νομοθεσίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐστεφάνωσε μία ἐποχὴ ἐπὶ τοῦ παρελθόντος, νομίζω, ὅτι τὸ τοιοῦτόν μας ἔργον θὰ ᾖναι τολμηρὸν, ὅτι θὰ ᾖναι δύσκολον καὶ ὅτι δυνάμεθα νὰ κατακριθῶμεν, διότι δὲν γνωρίζομεν τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δυνατὸν ἐκ τούτου νὰ προέλθουν· «κακὸν καλῶς κείμενον μὴ κίνει». Καλὸν εἶναι νὰ ἐρωτήσῃ ὁ ὑπουργὸς τὰ ἐφετεῖα καὶ τότε τοιουτοτρόπως νὰ προβῶμεν μετὰ θάῤῥους εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ σᾶς λέγω εἰς τὴν τιμήν μου, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ψηφίσω ἐπὶ τοιούτου νομοσχεδίου, διότι φοβοῦμαι μήπως ἀντὶ νὰ ὠφελήσωμεν πράξωμεν κακόν. Ὥστε, ἐὰν παραδεχθῶμεν καὶ δέκα καὶ δέκα πέντε ἡμέρας, δὲν εἶναι κανεὶς κίνδυνος.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑπάρχουν δύω προτάσεις.

§69ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀντέτεινα. Τοῦτο μόνον παρατηρῶ, ὅτι πρὶν εἰσαγάγω τὸ νομοσχέδιον, τὸ καθυπέβαλον εἴς τινας νομομαθεῖς, καὶ κατὰ τὸ διάστημα δὲ αὐτὸ ἔλαβον διαφόρους ἐπιστολὰς, διὰ τῶν ὁποίων οἱ γράφοντες μοὶ ἐξέφρασαν τὴν λύπην των, διατὶ δὲν ἐτελείωσε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν προλαβοῦσαν σύνοδον. Δὲν εἶμαι ὅμως τῆς ἰδέας, ὅτι εὐκόλως πρέπει νὰ γίνωνται τροποποιήσεις εἰς τὴν νομοθεσίαν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον καὶ ἐγὼ ἀντέτεινα μίαν φορὰν εἰς τὴν ἰδέαν τῆς καθολικῆς καὶ διὰ μιᾶς ἀφομοιώσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καλὸν νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις, ἕως ὅτου ἔλθῃ ἡ γνωμάτευσις. Δεύτερον ἀντικείμενον ἔχομεν τὸ περὶ τῶν βαλανιδίων Ἀττικῆς. Δευτέρα συζήτησις. Πρὸς τὴν Βουλήν. «Καθ’ ὅλα τὰ παρελθόντα ἔτη τὰ βαλανίδια τῆς Ἀττικῆς ὑπεβάλλοντο εἰς τὸν αὐτὸν φόρον μὲ τὰ τῆς Κέας, Λακωνίας καὶ Λακεδαίμονος, ἰδίως, διότι κατὰ τὸ πλεῖστον παράγονται ἐξ ἰδιοκτήτων βαλανοδένδρων· ἀλλ’ εἰς τὸν ἐφετεινὸν νόμον κατὰ παραδρομὴν δὲν συμπεριελήφθησαν εἰς τὴν κατηγορίαν τούτων· ἐκ τοῦ λάθους δὲ αὐτοῦ πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν ὁρισθέντα διὰ τὰ λοιπὰ τοῦ κράτους βαλανίδια (ὄντα ἐθνικὰ) φόρον τῶν δραχμῶν 2,50 κατὰ καντάριον. Τοῦ ἀδικήματος τούτου τὴν θεραπείαν προτίθεται τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον. Ἐπειδὴ δὲ κατ’ αὐτὰς πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ ἐξαγωγὴ, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω τὸ νομοσχέδιον ὡς κατεπεῖγον καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 23 Ὀκτωβρίου 1867.

Ὁ ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν

Ε. ΚΕΧΑΓΙΑΣ.»

Ἄρθρον μοναδικόν. «Τὰ βαλανίδια τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς ἐξομοιοῦνται πρὸς τὰ τῆς Κέας, Λακωνίας καὶ Λακεδαίμονος ὡς πρὸς τὸν ἐπιβλητέον ἐπ’ αὐτῶν ἔγγειον φόρον διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος.»

§71ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη καὶ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ σύνολον ὅπως ἔχει. Τρίτον ἀντικείμενον τὸ περὶ ὁδοποιίας ζήτημα. Τρίτη συζήτησις.

§73ΤΙΝΕΣ. Δὲν διενεμήθη ἀκόμη, ἑπομένως θὰ τὸ συζητήσωμεν ἀφοῦ πρῶτον διανεμηθῇ.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ ἐπαναφορᾶς τοῦ λοχαγοῦ Χρυσοβέργη.

§75ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ αὐτὸ καὶ τὸ συζητοῦμεν ὅταν ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος τώρα λείπει.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ συζητηθῇ ἀμέσως, ἢ νὰ τὸ ἀναβάλωμεν, ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ ὑπουργός;

§77ΤΙΝΕΣ. Προχωρήσατε καὶ ἂν ἔλθῃ τὸ συζητοῦμεν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς πρώτην συζήτησιν ἔχομεν τώρα τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Μακρυγιάννη, ὅστις ζητεῖ ἡ σφράγισις νὰ μὴν ἐφαρμοσθῇ εἰς τοὺς δήμους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. (Ἀνεγνώσθη).

§79ΤΙΝΕΣ. Τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ἂν θέλουν, τὸ κάμνουν· εἶναι περιττὸν νὰ ψηφίσωμεν τὸ τοιοῦτον.

§80ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ νόμος, κύριοι, εἶναι ἀσαφὴς, διότι τινὲς ἐνίστανται, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῶν δημοτικῶν συμβουλίων μιᾶς ἐπαρχίας, ὅταν ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς σφραγίσεως, τότε εἶναι ὑποχρεωτικὴ δι’ ὅλους τοὺς δήμους τῆς ἐπαρχίας, καὶ μὲ αὐτὴν τὴν γνώμην συμφωνεῖ καὶ ἡ νομαρχία τῆς Ἀττικῆς· ἄλλοι δὲ φρονοῦν ἄλλως. Ἀπόδειξιν δὲ τοῦ ὅτι ἡ νομαρχία Ἀττικῆς, ἐφαρμόζουσα τὸν νόμον, συνεφώνησε μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπουργοῦ, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, ὅταν ἀποφανθῇ, τότε εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ σφράγισις καὶ διὰ τοὺς λοιποὺς δήμους, σᾶς φέρω τὸ ἔγγραφον τῆς νομαρχίας πρὸς τὸν δήμαρχον Ἀθηνῶν (Ἀνεγνώσθη). Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου εἶχα παρακαλέσει τὸν κ. ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ νὰ ἐξαιρεθῇ ὁ δῆμος τῆς πρωτευούσης, διότι ἠδύναντο μὲν οἱ λοιποὶ δῆμοι νὰ θελήσουν τὴν σφράγισιν ὡς εὐεργέτημα, δὲν θὰ ἦτο δίκαιον ὅμως νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἡ πρωτεύουσα εἰς τοῦτο, διότι τὰ λοιπὰ δημοτικὰ συμβούλια ἐνέκριναν τὴν σφράγισιν· διότι τὸ ἰδικόν της δημοτικὸν συμβούλιον βεβαίως ἤθελεν ἀποφανθῆ κατὰ τῆς σφραγίσεως. Αὐτὴ ἡ ἰδέα δὲν ἐτέθη ἐν τῷ νόμῳ, ἑπομένως θεωρῶ ἀναγκαῖον σήμερον, ἀφοῦ ἡ πλειονοψηφία τῶν δήμων τῆς Ἀττικῆς ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς σφραγίσεως, νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐξαίρεσιν καὶ δι’ ἄλλους λόγους. Διότι πρῶτον, δὲν εἶναι ἡ πλειοψηφία ὑπὲρ τῆς σφραγίσεως, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, διότι ὑπὲρ τῆς σφραγίσεως ἀπεφάνθησαν οἱ δῆμοι Φυλῆς, Ἀχαρνῶν, Περαίας, Κρωπίας, κατὰ δὲ τῆς σφραγίσεως ἀπεφάνθησαν οἱ δῆμοι τῶν Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Μαραθῶνος καὶ Λαυρίου. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, θέλομεν φθάσει εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα, ὅτι ὁ νομοθέτης, θέτων αὐτὸν τὸν νόμον, ἐνόει, ὅτι θὰ ἀποφανθῇ ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπαρχίας, καὶ ἑπομένως ὤφειλεν ἡ μειοψηφία νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν, τὸ ὁποῖον ἴσως συμβαίνει διὰ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, ἀλλὰ δυστυχῶς ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἀττικῆς. Ὁ δῆμος Ἀθηνῶν ἔχει πληθυσμὸν 40,000, ὁ δῆμος Πειραιῶς... ὁ δῆμος Μαραθῶνος.... ὁ δῆμος Λαυρίου.... τὸ ὅλον 60,000· οἱ δὲ δῆμοι Φυλῆς, ὅστις ἔχει 2,500, Ἀχαρνῶν 3,000, Περαίας 4,000, Κρωπίας 6,500, τὸ ὅλον 16,000. Πρόκειται ἡ γνώμη 16,000 κατοίκων νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ πληθυσμοῦ 60,000, τοὐτέστιν ἡ γνώμη τῆς μειοψηφίας νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας· ἄλλως τε καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον ἂν ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα, θὰ εὕρωμεν τὸ πνεῦμα τοῦ νομοθέτου παρεξηγηθὲν, διότι ὁ νόμος τῶν δημοτικῶν συμβουλίων ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅπως συμβαίνει εἰς ἄλλας περιστάσεις, ὡς π. χ. συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν, ὁ νόμος δὲν ἐννοεῖ τὴν πλειονοψηφίαν τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν ὡς ἐπιτροπῶν, ἀλλ’ ὡς ἀτόμων, ὅτε ἀποφαίνεται ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων. Ἑπομένως καὶ ἐνταῦθα νομίζω, ὅτι τὸ αὐτὸ πνεῦμα ὀφείλει νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι ὁ δῆμος Ἀθηνῶν ἔχει δέκα ὀκτὼ συμβούλους, ὁ δῆμος Πειραιῶς δώδεκα, ὁ δῆμος Μαραθῶνος ὀκτὼ καὶ ὁ δῆμος Λαυρίου ὀκτὼ, τὸ ὅλον γίνονται τεσσαράκοντα ἓξ δημοτικοὶ σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάνθησαν κατὰ τῆς σφραγίσεως, οἱ δὲ ἄλλοι τριάκοντα ἓξ ὑπὲρ τῆς σφραγίσεως. Βλέπετε λοιπὸν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξαιρέσεως τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἀπὸ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἐκτὸς δὲ τούτου πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον, διότι ἐδῶ ἔχομεν καὶ ξένους, καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ οἱ ξένοι ὑποκύπτουν εἰς αὐτὸν τὸν νόμον· ὁ νόμος δὲν λέγει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσιν οὔτε τὰ βασιλικὰ ζῶα. Ἄλλως τε δὲν τὸ ζητοῦμεν δι’ ὅλους τοὺς δήμους, οἵτινες ἀπεφάνθησαν κατὰ τῆς σφραγίσεως, ἀλλὰ μόνον διὰ τοὺς δήμους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἠδυνάμεθα καὶ ἄλλως νὰ θεραπεύσωμεν τὸ πρᾶγμα, ἐὰν ἠθέλαμεν νὰ παρεμβῶμεν εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, ἀλλὰ δὲν ἐθεωρήσαμεν τοῦτο καλόν.

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ἂς παραδεχθῇ διὰ πρώτην φορὰν καὶ ἔπειτα βλέπομεν.

§82ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἤθελον παραδεχθῆ μετὰ πάσης προθυμίας καὶ εὐχαριστήσεως τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Μακρυγιάννη, ἂν δὲν ἔβλεπον ὀφθαλμοφανῶς οὕτως εἰπεῖν τὰς συνεπείας. Ὁ κύριος Μακρυγιάννης ζητεῖ μίαν ἐξαίρεσιν ὡς πρὸς τὸν δῆμον τῆς Πρωτευούσης, νὰ μὴ σφραγίζωνται τὰ ζῶα. Τί θὰ προκύψῃ; τὰ μὴ σφραγιζόμενα ζῶα εἰς τοὺς δήμους Αʹ καὶ Βʹ. θὰ μεταφέρωνται ἐνταῦθα καὶ οὕτω θὰ χάνῃ κάθε οἰκοδεσπότης τὸν ἵππον του καὶ οὗτος θὰ εἶναι ἐν τῇ πρωτευούσῃ. Ὥστε ἡ ἐξαίρεσις θὰ εἶναι πάντοτε ἐπιζήμιος καὶ ἐπιβλαβής. Ὁ κύριος Μακρυγιάννης δὲν ἠξεύρω πῶς ἤθελησε νὰ περιπλέξῃ τὸ ζήτημα μὲ πλειοψηφίαν καὶ μειονοψηφίαν, καὶ εἶπεν ὅτι ὁ δῆμος Περαίας ἔχει 4,000, ὁ ἕτερος 3 καὶ ὁ ἄλλος 2, καὶ ἡ πρωτεύουσα καὶ ὁ Πειραιεὺς 60 χιλιάδας. Ἀλλὰ μὲ τοῦτο τί θέλει νὰ εἴπῃ; ἂν θέλῃ ὁ μικρότερος δῆμος νὰ καταπιέζῃ τὸν μεγαλείτερον, δὲν ὑπάρχει δημοτικὴ ἀρχὴ καὶ ἐλευθερία. Ὁ δῆμος εἶναι ἓν μικρὸν Βασίλειον καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν νὰ τὸ καταπνίξῃ τὸ μεγαλείτερον· ὅ,τι γίνεται εἰς τὰ ἔθνη πρέπει νὰ γίνεται καὶ εἰς τοὺς δήμους.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν καὶ τὰ καθέκαστα τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μακρυγιάννη διὰ πρώτην ἀνάγνωσιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν διὰ πρώτην συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως διαρκοῦς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων. (Ἀναγινώσκεται).

§85ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ Βοτανικοῦ κήπου διὰ πρώτην συζήτησιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται παραδεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.) Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 2 καὶ ¼.