1867.10.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14

Τῆς 17 Ὀκτωβρίου 1867.

(Τρίτη)

Ὥρα 12½ Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω μίαν ἐπερώτησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν. Ἔχομεν τώρα τὴν ἀνάγνωσίν τινων ἀναφορῶν. Εἷς Ἰωάννης Λεοναρδάκης, εἰρηνοδίκης, ζητεῖ τὴν ἐκτύπωσιν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ δοθησομένων ἀποφάσεων εἰς τὸ Βασιλικὸν τυπογραφεῖον, καὶ εἰς ἀνταμοιβὴν δωρεῖται 50 ἀντίτυπα. Αἴτησις τοῦ φιλέλληνος ἀγωνιστοῦ Ἀδὰμ Φρίδελ, περὶ χορηγήσεως συντάξεως.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὰς ἁρμοδίας ἐπιτροπάς.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαυρομιχάλη, ἔχετε τὸν λόγον.

§7Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, δὲν ἔφερον μέχρι τοῦδε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπερώτησιν, διότι ἤλπιζον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὑποβαλοῦσα τὰς πιστώσεις τῶν 9,000,000, ἤθελε προκαλέσει μίαν πολιτικὴν συζήτησιν· ἐπειδὴ ὅμως περιωρίσθη μόνον εἰς τὰς πιστώσεις, καὶ ὑπέβαλεν αὐτὰς ἁπλῶς χωρὶς νὰ τὰς συνοδεύσῃ μὲ μίαν λογοδοσίαν ἐπίσημον, καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἐπιληφθῇ τῆς διαγωγῆς αὐτῆς καὶ ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος καὶ ἐπὶ τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, δὲν δύναμαι ἐπὶ πλέον νὰ ἀφήσω ἀπαρατηρήτους εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινωνίαν τὰς παρανομίας τὰς γενομένας κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ σώματος, καὶ θὰ φέρω ἐπερώτησιν ἀποκλειστικῶς κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Θέλω ἐπερωτήσει αὐτόν· διατί ἐναντίον τῶν νόμων τοῦ Κράτους ἐνήργησε προβιβασμούς, ἐπεβάρυνε τὸ δημόσιον, κατέστρεψε τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ; διατί ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐξεμεταλλεύθη ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, καὶ ἐπενέβη εἰς τὸ σῶμα τῶν φαλαγγιτῶν, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν προτέρων διέστρεψε καὶ ἐπήνεγκε μεταβολὰς τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι κατέστρεψαν τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου; διατί τέλος πάντων παρεβίασε ῥητοὺς νόμους τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι δυστυχῶς παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου συνετάχθησαν; διατί ἐναντίον ῥητοῦ νόμου καὶ ῥητοῦ ἄρθρου ἐνομοθέτησε θέσεις διοικητικὰς μὴ νενομοθετημένας; διατὶ ἐναντίον τοῦ νόμου ἐπροβίβασεν ἀξιωματικοὺς μὴ δικαιουμένους εἰς τοῦτο; Διατὶ τέλος πάντων ἐναντίον τῶν νόμων ἐνήργησε προβιβασμοὺς διὰ νὰ πληρώσῃ θέσεις προγυμναστῶν ἐν τῇ ἐθνοφυλακῇ; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐπερωτῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ παρακαλῶ τὸ σῶμα νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν συζητήσεως. Ἐπιθυμῶ ὥστε τὰ πρακτικὰ νὰ περιέλθουν εἰς γνῶσίν του, καὶ ὅταν ἀποφασίσῃ τὸ σῶμα νὰ προσκληθῇ, νὰ προσέλθῃ ἵνα δικαιολογήσῃ, ἂν δύναται, τοιαύτας πράξεις.

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, ὅταν εἰσήγαγον τὰς πιστώσεις, ἐνθυμεῖσθε τὶ σᾶς εἶπον· ὅτι συναισθανόμενοι τὸ καθῆκον ὅπερ ἔχομεν νὰ δώσωμεν λόγον ἐνώπιόν σας ὅλων τῶν πράξεών μας, ἀντὶ νὰ προκαλέσωμεν τὴν συζήτησιν τῆς λογοδοσίας μὲ ῥητορικοὺς λόγους καὶ μὲ λέξεις ἁπλᾶς ὑποβάλλομεν πιστώσεις τινάς, αἱ ὁποῖαι ἐμπεριέχουν αὐτὰς τὰς ἰδίας πράξεις μας, τὰς ὁποίας τίποτε δὲν δύναται νὰ διαστρέψῃ. Θέλομεν νὰ συζητήσωμεν ὄχι ἐπὶ κενῶν φράσεων καὶ λόγων, ἀλλ’ ἐπὶ πραγμάτων καὶ γεγονότων, καὶ ἐπεφυλάχθημεν τότε νὰ ἐξηγήσωμεν ὅλην τὴν διαγωγήν μας κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ σώματος, καὶ τὴν πορείαν τὴν ὁποίαν σκοποῦμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν εἰς τὸ μέλλον. Ἰδοὺ διατὶ ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις μέχρι τοῦδε, καὶ ἰδοὺ διατὶ μέχρι τοῦδε νομίζομεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἕως αὐτῆς τῆς στιγμῆς, ἂν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ ἐνασχοληθῶμεν ἐπὶ γεγονότων. Ἀλλ’ οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχομεν νὰ δεχθῶμεν τὴν συζήτησιν ὅπως τὴν θέλετε, εὐρεῖαν, σύντομον, ὁπωσδήποτε τὴν θέλετε. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ οἱ κύριοι βουλευταὶ συμφωνοῦν νὰ ἀναμείνωμεν ἕως τότε καὶ νὰ μὴ χάνωμεν εἰς μάτην τὸν καιρόν μας· ἐὰν ὅμως ἐπιμένουν, καὶ τώρα εἴμεθα ἕτοιμοι.

§9ΕΠΑΜ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι αὐτὰ εἴπατε εἰς τὴν Βουλὴν ὅταν ἐφέρατε τὰς πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουσι τὴν διαγωγήν σας καὶ κατὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ σώματος καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ ἔχω μίαν ἀπορίαν, τὸ ὅτι ἡ ἔκθεσις εἴτε αἱ πιστώσεις δὲν συνοδεύονται καὶ μὲ καμμίαν πληροφορίαν. Αἱ πιστώσεις, ὡς οἰκονομικὴ διαχείρισις γινομένη ἢ γενησομένη, βέβαια ἔπρεπε νὰ συνοδεύηται καὶ μὲ τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους καὶ μὲ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς χρήσεως ἢ τῆς διαχειρίσεως, μὲ ἕνα καθρέπτην, ὁ ὁποῖος νὰ ἐμφαίνῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν· ἐπὶ τοῦ δανείου π. χ. τὰς ἐλπίδας τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τοῦτο κτλ. Ἐκ τοῦ προχείρου εἶναι ὅλως διόλου περιττὸν νὰ ἀναφέρω πράγματα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. πρωθυπουργὸς γνωρίζει. Ἠθέλησα νὰ ἐρωτήσω ἂν θὰ μᾶς ἀφήσῃ εἰς τὸ σκότος αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εὐάρεστον εἰς τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συζητήσῃ τόσα σπουδαῖα πράγματα ἐν πληρεστάτῃ συνειδήσει.

§10Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, ἐκ τῶν δύο αὐτῶν τὸ πρῶτον, μοὶ φαίνεται, εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατον, νὰ σᾶς δώσωμεν βεβαίωσιν τῶν εἰσπραχθέντων καὶ εἰσπραχθησομένων, ἀφ’ οὗ ἡ χρῆσις δὲν ἔκλεισεν. Ἠμπορεῖτε νὰ μάθητε ὅ,τι ἔγεινεν ἕως τώρα, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εἴπητε, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ ἀπολογισμός, διότι εἴμεθα πολλοὺς μῆνας μακρὰν τοῦ τέλους τοῦ ἔτους. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ σᾶς δώσωμεν ὅ,τι ἀπαιτεῖτε, διότι εἶναι πολὺ μακρὰν ὁ καιρὸς αὐτός· ὡς πρὸς τὰ ἄλλα, κύριοι, ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν ἠμπορούσαμεν νὰ δώσωμεν πλειοτέρας πληροφορίας ἀπὸ ὅσας ἠμπορεῖ νὰ ἐξάξῃ κανεὶς ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἀλλὰ δὲν ἠρνήθημεν νὰ δώσωμεν πᾶσαν πληροφορίαν, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ζητηθῇ. Ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ἐδυσκολεύθημεν νὰ τὰς δώσωμεν, δὲν δυσκολευόμεθα νὰ τὰς δώσωμεν καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· δὲν ἐπεχειρήσαμεν ὅμως, διότι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων εἶναι ἀκροσφαλὴς καὶ ἠθελήσαμεν νὰ βαδίσωμεν ἀναλόγως μὲ τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἀπαιτήσεις. Ἀπὸ τοῦδε δὲ λέγομεν, ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν ὅλας τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, ὅσαι θεωρηθῶσι χρήσιμοι πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας. Τὸ ζήτημα περὶ δανείου, καὶ κατὰ τοῦτο βέβαια ὁ κ. βουλευτὴς ἠμπορεῖ νὰ προσδιορίσῃ τὰς αἰτήσεις του, καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ποσῶς δυσκολίαν νὰ τὸ παρουσιάσωμεν, διότι ἐπιθυμοῦμεν τῷ ὄντι ἡ ἀλήθεια ν’ ἀνευρεθῇ, διότι ἐνώπιον τῆς ἀληθείας αἱ συκοφαντίαι καὶ τὰ ψεύδη καταπίπτουν, καὶ ἡμεῖς, ἐπειδὴ ἔχομεν πλήρη συναίσθησιν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων μας, θέλομεν ὅλαι αἱ πληροφορίαι νὰ δοθῶσιν. Ἑπομένως εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν πᾶσαν πληροφορίαν καὶ ἔλθωμεν εἰς πᾶσαν συζήτησιν.

§11Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε.

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἂς μὲ συγχωρηθῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι μὲ ἀφῆκεν εἰς ἀπορίαν ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Κουμουνδούρου· διότι μία κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔρχεται μὲ ὅλον τὸ θάῤῥος καὶ λέγει προκαλῶ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς διαχειρίσεώς μου, αὐτὴ ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ φέρῃ ἡ ἰδία τὰ στοιχεῖα καὶ ὄχι μετὰ παρέλευσιν 20 ἡμερῶν. Ὅταν ἀπεφάσισεν εἷς βουλευτὴς νὰ διαῤῥήξῃ τὴν σιωπὴν καὶ νὰ παρακαλέσῃ τὴν κυβέρνησιν νὰ ἐκπληρώσῃ αὐτὸ τὸ καθῆκόν της, τὸ νὰ λέγῃ ὁ πρωθυπουργὸς, κύριοι ὅ,τι πληροφορίας θέλετε δύνασθε νὰ τὰς ζητήσητε, δὲν λέγω, ὅτι καὶ τοῦτο δὲν εἶναι σύστημα, ἀλλ’ ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ αὐτὸ τὸ σύστημα, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν τόλμην νὰ λέγῃ, ὅτι ἐγὼ ἔρχομαι καὶ προκαλῶ τὴν συζήτησιν περὶ τῶν πιστώσεων. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν μετὰ τὴν πρώτην ὁμιλίαν του, σκοπὸν δὲν εἶχεν ἄλλον παρ’ αὐτὸν, ὁ ὁποῖος καὶ ἐπετεύχθη· νὰ βεβαιώσῃ δηλαδὴ ἐπισήμως, ὅτι τὰς πληροφορίας τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἡ Βουλὴ διὰ νὰ συζητήσῃ ἐν εἰλικρινείᾳ καὶ συνειδήσει τὰς πιστώσεις αὐτὰς, τὰς δίδει ἤδη. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν μίαν μόνην παρατήρησιν θὰ κάμω, διὰ νὰ μὴ ὑποληφθῇ ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῶν φίλων αὐτῆς, ὅτι ἐζήτησα ἄτοπόν τι. Ἐπροχώρησε τὸ ἔτος τοσοῦτον, ὥστε τὸ μέγιστον μέρος τῶν βεβαιώσεων ἐτελείωσεν· εἶναι εἰς κατάστασιν ἡ κυβέρνησις νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς βεβαιώσεως τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀρνηθῇ;

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι.

§14ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρατηρῶ ὅμως εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἡ κυβέρνησις νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν, διότι τὸ ἔτος δὲν ἐπροχώρησεν ἀρκετά· δύναται προσέτι νὰ μᾶς παρουσιάσῃ μίαν μηνιαίαν κατάστασιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπουργείων, ἐκ τῆς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ πῶς ἐκυβέρνησαν οἱ ὑπουργοὶ τὸ κράτος μετὰ τὰς τόσας καὶ τόσας μεταβολὰς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, καὶ τὴν τόσην ὑπέρβασιν ἑνὸς προϋπολογισμοῦ τοῦ 1856. Ἐννοεῖται, κύριοι, ἡ Βουλὴ, διὰ νὰ δύναται νὰ κρίνῃ περὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως, ὅτι εἶναι ἀναπόφευκτον νὰ ψηφίσῃ νέας ὑπερβάσεις δαπανῶν, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ κυβέρνησις ὤφειλε νὰ παρουσιάσῃ μίαν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν νὰ φαίνεται τὶ ἐδαπάνησε. Τοιαῦτα καὶ μυρία ἄλλα ἡ κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅταν ἦλθε νὰ εἰδοποιήσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι αὐτὴ προκαλεῖ μίαν συζήτησιν περὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς· ἄλλως νὰ φέρῃ τὴν πίστωσιν ἁπλῶς, καὶ νὰ λέγῃ, ζητῶ τόσα τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησα, καὶ τόσα, τὰ ὁποῖα θὰ δαπανήσω διὰ τὸ μέλλον, διὰ νὰ ἐξετάσητε τὴν πολιτικήν μου κατὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἀπέδειξε μίαν ἄγνοιαν.

§15Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καθὼς, κύριοι, γνωρίζετε, καὶ καθὼς ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως εἶπεν ἐνώπιόν σας, ἠθέλησε νὰ σᾶς ὑποδείξῃ τὴν παρελθοῦσαν, τὴν ἐνεστῶσαν καὶ μέλλουσαν πολιτικήν του διὰ τῶν πιστώσεων. Ἡ Βουλὴ, θέλουσα νὰ πληροφορηθῇ τὸ βάθος, τὸ ἄμετρον βάθος τῆς πολιτικῆς τῆς κυβερνήσεως, ἔσπευσε νὰ παραπέμψῃ τὰς πιστώσεις ταύτας εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπή σας, κύριοι, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν οὐχὶ μόνον τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν πολιτικὴν ἔποψιν, ἠθέλησεν ἀληθῶς νὰ λάβῃ τὰς πληροφορίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ καταρτίσουν τὴν ἑαυτῆς πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ φέρῃ μετ’ οὐ πολὺ ὑπ’ ὄψιν σας, διὰ νὰ ἐννοήσωμεν καὶ ἡμεῖς ποῦ βαδίζωμεν, ποῦ εἴμεθα καὶ πόθεν ἀρχίσαμεν. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπή σας ἐνόμισε καθῆκόν της νὰ λάβῃ ὅλας τὰς πληροφορίας, καὶ ἐκάλεσεν εἰς τὴν συνεδρίασίν της τοὺς κκ. ὑπουργοὺς, ἀρχίσασα ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος, τὸ ὁμολογῶ, δὲν μοῦ ἠρνήθη, καθόσον ἀπέβλεπεν ἑαυτὸν, -τὸ νὰ δώσῃ ὅσας πληροφορίας τῷ ἐζητήθησαν· ἀλλὰ, κύριοι, δὲν ἠκολούθησε τὸ αὐτὸ εἰς ὅλους, διότι τινὲς τῶν ὑπουργῶν ἠρνήθησαν λόγῳ πολιτικοῦ συμφέροντος νὰ μᾶς παρουσιάσουν ὅ,τι εἶναι μακρὰν παντὸς πολιτικοῦ συμφέροντος· ἠρνήθησαν, κύριοι, νὰ μᾶς δώσουν τὰς καταστάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔγειναν αἱ δαπάναι, καὶ ἀφοῦ αἱ δαπάναι εἶναι ποσοστὰ δαπανῶν ποσοτήτων μελλουσῶν μεγάλων, μᾶς τὰς ἠρνήθησαν, κύριοι, καὶ ἀκόμη πρέπει νὰ μάθετε, εἶναι πολλὰ περίεργον, ἐνῷ σεῖς διετάξατε τὴν ἐπιτροπήν σας νὰ σπεύσῃ καὶ νὰ ἀνεύρῃ καὶ ἐξετάσῃ ὅλα τὰ πράγματα, κατὰ δυστυχίαν ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς σας λέγει εἰς ἡμᾶς ὄχι. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὅτι εἶναι πρόθυμοι νὰ μᾶς δώσουν ὅλας τὰς πληροφορίας, διότι σήμερον εἰς τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν πληροφορίαι τινὲς μᾶς ἠρνήθησαν. Τοῦτο ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ τὸ ἀντικρούσω, ἐπειδὴ τὸ εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος, διὰ νὰ μὴ νομίζετε, κύριοι, ὅταν σᾶς εἴπωμεν μετ’ οὐ πολὺ, ὅτι ἐδῶ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ κρίνωμεν, ὅτι παρελείψαμεν νὰ ἐξετάσωμεν· ὄχι, ὄχι· μᾶς ἐμποδίσθη ἡ ἐξέτασις.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, μοὶ φαίνεται ὅλως διόλου ἀνεπιδέξιος ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ὁ κ. βουλευτὴς ἔφερε τὸ ζήτημα. Δικάζετε σήμερον ἐκ τῶν προτέρων χωρὶς νὰ περιμείνητε νὰ ἰδῆτε καλῶς τὰ πράγματα· εἶναι δύω μόνον ἢ τέσσαρα μέλη, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποφασίσουν ἐὰν ἐδώκαμεν τὰς πληροφορίας ὅσων ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ἀνάγκην. Πρὸς τί αὐτὸ τὸ ἄτοπον παράπονον, ἢ διὰ νὰ ἐξοδεύηται ἀκόμη καιρὸς καὶ νὰ μὴ φθάσωμεν ἀκόμη εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν οἱ ἴδιοι ἐπιζητοῦμεν; Ἐδιορίσατε ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν εἴπετε, ἐξέτασε, εὗρε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὅταν ἐξετάσῃς, φέρε τὴν ἔνστασίν σου, εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ θὰ κρίνῃ ἐὰν ὅσα ἔμαθες εἶναι ἀρκετὰ, καὶ μετὰ ταῦτα θὰ ἀποφασίσῃ ἢ θὰ ζητήσῃ νέας πληροφορίας. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐργάζεται· ἡ παμψηφία ἴσως ἢ ἡ πλειονοψηφία εἶναι εὐχαριστημένη, καὶ ἔρχεται ἓν μέλος νὰ δικάσῃ, νὰ κρίνῃ τὴν ἐπιτροπήν. Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ ἔχῃ ἀνάγκην πλειοτέρων πληροφοριῶν, θὰ τὰς ζητήσῃ, καὶ ἡμεῖς συμφώνως μὲ τὸ καθῆκόν μας, συμφώνως μὲ τὰ ὅσα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν χάριν τῶν συμφερόντων τῆς πολιτείας θὰ τὰ εἴπωμεν, ἀλλὰ μὴ ἔρχονται ἓν, δύω, τρία μέλη, ἐκ τῶν ὁποίων δὲν ἀρκούμεθα· αἰωνίως δὲ ἠμποροῦν νὰ μὴ ἀρκεσθοῦν καὶ νὰ ζητήσουν πράγματα ἀνύπαρκτα, ἢ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦν νὰ φερθῶσι. Χρεωστεῖ, κύριοι, ἡ μειοψηφία καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν πολλῶν, τῶν ὅλων ἴσως· νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον, νὰ φέρῃ τὸ ἔργον της εἰς ἓν πέρας, νὰ τὸ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ κάμῃ τὰ παράπονά της, ἐὰν ἔχῃ, νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ζητήσῃ κἄτι τι περισσότερον, ἢ ἂν θέλῃ καὶ νὰ προχωρήσῃ· ἀλλ’ ὅταν εὑρισκώμεθα ἀκόμη εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἐργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ἔρχωνται μέλη τινὰ νὰ ζητήσουν κἄτι τι, εἶναι παρὰ πολὺ, εἶναι ἐντελῶς ἄσκοπον κατὰ τὴν κρίσιν μου.

§17Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐνόησα νὰ παραπονεθῶ, ἐνόμισα μόνον νὰ ἀποκρούσω τὴν ἰδέαν τοῦ κ. πρωθυπουργοῦ.

§18ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Ἀνήκω εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ λυποῦμαι, Κύριοι, διότι ὁ κύριος Πετιμεζᾶς καταγγέλλει τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ πρὸς τοῦτο ἀφορμή· ἡ ἐπιτροπὴ μέχρι τοῦδε ἐργάζεται ἐν πλήρει ὁμοφροσύνῃ, λαμβάνουσα ὅλας τὰς ζητουμένας ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς πληροφορίας, καὶ δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ ἠρνήθησαν νὰ δώσουν πληροφορίας ἐφ’ ἑκάστης ἐρωτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Σήμερον μόνον ὑπῆρξεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ μικρὰ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κυρίου Πετιμεζᾶ καὶ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο, ἵνα φωτισθῇ πρὸς ἐπιψήφισιν τῶν ζητουμένων πιστώσεων, νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξέλεγξιν δοθείσης πιστώσεως· τοῦτο, εἶπεν ὁ ὑπουργός, δὲν εἶναι ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ. Τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργοῦ ὑπεστήριξεν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ἐξελέγξῃ δοθείσας πιστώσεις, ἀλλὰ περὶ τῶν ζητουμένων μόνον πιστώσεων νὰ ζητήσῃ πληροφορίας καὶ γνωμοδοτήσῃ. Ἡ πλειοψηφία μάλιστα μετὰ πολλῆς ἁβροφροσύνης προσφέρεται εἰς τὴν μειοψηφίαν, ζητοῦσαν νὰ παρατείνῃ τὰς ἀποφάσεις μας ἐπὶ τῶν εἰρημένων πιστώσεων. Ἀπορῶ μάλιστα πῶς ἡ Βουλὴ ἀνέχεται νὰ ἀργοπορῇ μία τοιαύτη ὑπόθεσις σπουδαιοτάτη.

§19Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, δὲν ἦλθεν ἐπερώτησις ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐπερώτησις ἠγέρθη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, ὅτι ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ὅτε ὁ Κ. πρωθυπουργὸς ἦλθεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς ἤρχισαν μὲ πλήρη ἐλευθερίαν, ὅτι κατόπιν κάπως ἤρχισαν νὰ σταματοῦν αἱ πληροφορίαι· πλὴν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ κἀνεὶς λόγος, διότι μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ Κ. πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἔχει πλῆρες τὸ θάῤῥος ἵνα ἐξετασθῶσιν αἱ πιστώσεις καθ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις καὶ μὲ ὅλας τὰς πληροφορίας, ἀρκούμεθα καὶ εὐχόμεθα ὅπως αἱ διαβεβαιώσεις αὗται πραγματοποιηθῶσι καὶ ὅπως ἤρχισαν τὴν πρώτην ἡμέραν αἱ πληροφορίαι νὰ ἐξακολουθήσωσι, τοὐτέστι νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅλαι αἱ ἐξηγήσεις καὶ διασαφήσεις πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς ἀληθείας. Εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν διαχειρίσεων φρονῶ, ὅτι πλειοψηφία καὶ μειοψηφία δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ὁ σκοπὸς εἶναι εἷς, ἡ ἐξέλεγξις, καὶ ὑπὸ τὸ πρόσχημα, ὅτι ἠμπορεῖ ἡ δημοσιότης μιᾶς ἐξετάσεως νὰ βλάψῃ, δὲν πρέπει νὰ καλύπτωνται ἀτοπήματα καὶ νὰ ἀφίνωμεν τὰ ἔργα μας ἡμιτελῆ· διότι σεῖς κατόπιν θὰ μᾶς ζητήσητε ἔκθεσιν λίαν ἐκτεταμένην, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ σᾶς φέρωμεν, ἐὰν αἱ πληροφορίαι μας ὦσιν ἡμιτελεῖς καὶ σκοτειναί. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ εἴπω, ὅτι ἀρκούμεθα εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ Κ. πρωθυπουργοῦ.

§20ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν ἀνέχομαι ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀποτελῶν τὴν πλειοψηφίαν οὐδεμίαν παρατήρησιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἔργων μου. Ἡ ἐπερώτησις ἀληθῶς εἶχε σκοπὸν καὶ κατέληξε εἰς τὸ ἄτοπον τοῦ νὰ φέρῃ τὴν ἐπίκρισιν τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς σήμερον. Δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλετε τὴν θέλησίν σας ἡ μειοψηφία εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Ἡ πλειοψηφία ἔχει ἀρκοῦσαν ὑπομονὴν ν’ ἀνέχηται, νὰ σᾶς δοθοῦν ὅλαι αἱ εὐκολίαι ἐκεῖναι, δι’ ὧν νὰ πείσητε καὶ τὸν ἑαυτόν σας καὶ τὴν Βουλήν, ἂν ἔχητε δίκαιον, καὶ ἑπομένως δὲν ἔπρεπε διόλου νὰ τὴν αἰτιᾶσθε. Ἂν ἡ πλειοψηφία ἐν τῇ συνέσει της εὗρεν, ὅτι αἱ ζητούμεναι πληροφορίαι θὰ μᾶς βλάψουν καιρίως, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἔλθητε νὰ παραπονεθῆτε, ὅτι στερεῖσθε ὅ,τι σᾶς ἐχορηγήθη. Καταλαμβάνω τὸν σκοπόν. Ἔχετε σκοπὸν νὰ παραστήσητε, ὅτι ὑπάρχει μία ἀδικία, ἥτις γίνεται εἰς τὴν μειονοψηφίαν· τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ ἔκθεσις, θέλει ἀποδειχθῆ ἔτι τρανώτερον.

§21Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ Κ. πρωθυπουργὸς ἐπροκάλεσεν αὐτὴν τὴν συζήτησιν.

§22Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔκαμα παράπονα καὶ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπητε, ὅτι ἔκαμα παράπονα, κύριε Τσιριμῶκε· εἴπετε, παράπονα κατὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχετε, καὶ κατὰ μέρος δὲν θέλω νὰ παρέλθῃ σιωπηλῶς αὐτὸ, διὰ νὰ ὑποτεθῇ ὅτι παρεβιάσθησαν τὰ δικαιώματα τῆς μειοψηφίας.

§23Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, λυποῦμαι πολὺ, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἔλαβεν ἄλλην φάσιν. Ἡ ἐπερώτησίς μου ἀπέβλεπε τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καθαρὰ, ἐπεφυλάχθην δὲ μέχρι σήμερον καὶ ἐνόμισα ἐξηντλημένην τὴν ὑπομονήν μου, καὶ διὰ νὰ δικαιολογήσω αὐτὴν εἶπον, ὅτι ἤλπιζον νὰ γείνῃ μία λογοδοσία εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν πιστώσεων, ἡ ὁποία δὲν ἔγεινεν· ὅτι ἡ λογοδοσία ἀνετέθη νὰ τὴν ἐπιχειρήσῃ μία ἐπιτροπὴ, καὶ ἐπειδὴ θὰ βραδύνῃ ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ, φέρω ἐπερώτησιν. Νομίζω, καὶ θὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ Κ. πρωθυπουργὸς καὶ πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὴν αἰτίαν τὴν ἐπερωτήσεώς μου δὲν ἔπρεπε νὰ φέρῃ ὡς αἰτίαν νέας συζητήσεως. Παρακαλῶ· ἐγὼ ἔφερα ἐπερώτησιν καθαρὰν, τὴν ἔφερα ἀργὰ καὶ διὰ νὰ δικαιολογήσω τοῦτο εἶπον, ὅτι δὲν ἦλθε μία λογοδοσία· ἡ ἐπιτροπὴ παρατηρῶ, ὅτι θὰ βραδύνῃ ἐπί τινας ἡμέρας· ἐπειδὴ δὲ αἱ παρανομίαι αὗται ἔλαβον ἤδη χώραν πρὸ καιροῦ, ἐθεώρησα, ὅτι δὲν δικαιοῦμαι νὰ ἀναβάλω ἐπὶ πλέον τὴν ἐπερώτησίν μου, καὶ διὰ τοῦτο ἔφερα ἐπερώτησιν καθαρὰν κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπειδὴ ὅμως εὑρέθησαν πολλοὶ καὶ μάλιστα μέλη τινὰ τῆς πλειονοψηφίας παρεγνώρισαν τὴν θέσιν των ὡς πλειοψηφία, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως τοὺς λόγους μελῶν τινων τῆς πλειονοψηφίας. Κύριοι, ἀπεδείχθη, ὅτι καὶ ὁ κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ὑπεχρέωσε τὸ σῶμα ὁλόκληρον, ὅτι ἡ μειοψηφία θὰ παρίσταται ὑποχρεωτικῶς εἰς τὰς ἐπιτροπάς· δικαίωμα δὲν δέχομαι καὶ ὡς μέλος τῆς μειοψηφίας δὲν δέχομαι ἀνοχὴν, καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται ἀπὸ τοὺς νόμους. Δὲν δεχόμεθα ὅτι μᾶς ἀφήσατε τὸ στάδιον τῶν πληροφοριῶν ἐλεύθερον· θὰ μᾶς τὸ ἀφήσετε, δὲν δύνασθε νὰ μᾶς ἀρνηθῆτε ὅ,τι οἱ νόμοι τοῦ Κράτους μᾶς δίδουν εἴτε ὡς μειοψηφίαν εἴτε ὡς πλειοψηφίαν. Ἡ μειονοψηφία εἰς τοὺς κανονισμοὺς τῆς Βουλῆς ἔχει καθῆκον, τὸ ὁποῖον ὀφείλει ὑποχρεωτικῶς νὰ ἐκτελέσῃ, νὰ ἐξελέγχῃ εἴτε τὰς ἐπιτροπὰς, εἴτε τὸ σῶμα εἰς τὰς ἐργασίας του. Λοιπὸν τί ἀνοχὴν ἐδείξατε; Ἐδείξατε ἀνοχὴν, διότι δὲν ἠνείχετο, οὔτε θὰ ἀνεχθῶμεν πώποτε νὰ σφετερισθῆτε δικαιώματα τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι τοῦ κράτους μᾶς δίδουν; Ἡ πλειοψηφία λέγει, εἶναι ἀνεκτική· καὶ ἐν τίνι δικαιώματι αὐτὴ ἡ φράσις ἐξεφράσθη; Ἀνεκτικὴ, ὅταν οἱ νόμοι τοῦ κράτους ἐπιβάλλουν τὴν παρουσίασίν της; Ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὴν θέλησίν σας, εἶναι πλέον παρὰ βέβαιον, ὅτι ἡ μειονοψηφία δὲν θὰ παρίστατο· ἀλλὰ δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησίν σας καὶ πρέπει νὰ τὸ μάθητε ἅπαξ διὰ παντὸς, ὅτι οἱ νόμοι τοῦ κράτους, ὁ νόμος τοῦ σώματος μᾶς ἐπιβάλλει εἰς τὰς σκέψεις σας, μᾶς ἐπιβάλλει εἰς τὴν ἐπιτροπήν σας, μᾶς ἐπιβάλλει εἰς τὰς ἐργασίας σας· δὲν δέχομαι λοιπὸν ἀνοχήν. Κύριοι, αὐτὰ εἶχον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς ἰδέας τῆς πλειοψηφίας εἴτε ἐν τῇ Βουλῇ, εἴτε ἐν τῇ ἐπιτροπῇ· ἐπεριορίσθην εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου ἀκριβῶς περὶ πράξεών τινων τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, μένει δὲ εἰς τὸ σῶμα νὰ ἐγκρίνῃ καὶ νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν τῆς συζητήσεως.

§24ΣΤΡΑΤΟΣ. Δύω λέξεις, κύριε πρόεδρε· ὁ Κ. Μαυρομιχάλης εἶναι ἐπίσης εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος. Ὑπέδειξεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἠθέλησεν, ἐὰν θέλετε, διὰ μεγάλης φωνῆς πτοῶν τὴν Βουλὴν, νὰ πτοήσῃ καὶ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ λέγει, οὔτε κατεδέχθημεν, οὔτε καταδεχόμεθα νὰ δεχθῶμεν ἀπὸ σᾶς, ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς ἀνοχήν. Ναί, Κύριε πρόεδρε, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐδείξαμεν ἀνοχήν· ἡ ἀνοχή μας δὲ αὕτη προῆλθεν ἐκ τῶν ἑξῆς γεγονότων. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶχε περιωρισμένην δικαιοδοσίαν, καὶ ἡ δικαιοδοσία αὑτῆς ἦτο νὰ φέρῃ ἐξέλεγξιν οἰκονομικὴν ἐπὶ τῶν μελλουσῶν πιστώσεων, αἵτινες ὑπεβλήθησαν παρὰ τῆς κυβερνήσεως· αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον καθῆκον εἰς τὸ ὁποῖον δύναται νὰ φέρῃ τὴν κρίσιν της ἡ ἐπιτροπή· καθόσον δ’ ἀφορᾷ, ἐὰν αἱ πιστώσεις αὗται εἶχον πολιτικὴν ἔποψιν ἢ ὄχι, εἶναι ἁρμοδία ἡ Βουλὴ καὶ ὄχι ἡ ἐπιτροπή. Ἐν τούτοις ἡ ἐπιτροπὴ ἢ ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ὑπεστήριξε καὶ πέρυσι τὴν κυβέρνησιν, ὑποστηρίζει καὶ ἐφέτος τὴν αὐτὴν κυβέρνησιν μὲ τὸ αὐτὸ θάῤῥος, διότι ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ κυβέρνησις αὕτη ὅ,τι ἔκαμε τὸ ἐξετέλεσεν ἐν πλήρει συνειδήσει, ὅτι ἔχει καθαράν, καθαρωτάτην τὴν συνείδησίν της, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς φέρει ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς τὰς πράξεις της. Ἡ πλειοψηφία λοιπὸν ἔδειξεν ἀνοχὴν καὶ ἡ μερίς, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὴν μειοψηφίαν, προβαίνει εἰς ὅλας τὰς ἐρωτήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐφάπτονται ὄχι μόνον τῶν ζητημάτων τῶν οἰκονομικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν πολιτικῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ὅλως μακρὰν τῶν σχέσεων καὶ τῆς δικαιοδοσίας τῆς ἐπιτροπῆς· μόλα ταῦτα ἡ πλειοψηφία τὰ ἐδέχθη, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ φέρῃ καμμίαν ἀντίῤῥησιν. Ἡ κυβέρνησις διὰ τῶν μελῶν αὑτῆς, τοῦ Κ. πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν ἐπιλοίπων ὑπουργῶν, παρουσιάσθη ἐνδελεχῶς καὶ ἔδωκεν ὅλας τὰς πληροφορίας. Εὐρυτάτη λοιπὸν ὑπῆρξεν ἡ ἀνοχή· δὲν ὑπῆρξε σήμερον μόνον, καὶ τὴν σήμερον ἦτο σπουδαῖον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο παρὰ σπουδαίως νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ἐπιτροπῆς. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρουσιασθεὶς ἔφερεν ὅλας τὰς πληροφορίας, ἀλλ’ ὑπῆρξαν καὶ ἀντικείμενα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα, καὶ ἂν θέλῃ ἡ ἰδία κυβέρνησις, εἴς τινας περιστάσεις εἶναι προδοσία νὰ τὰ φέρῃ εἰς τὴν δημοσιότητα· τοιοῦτόν τι ὑπῆρξε καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, καὶ ἐντούτοις ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔδωκε πᾶσαν πληροφορίαν. Εἰς τί δὲ ἐστηρίχθη ἡ πλειονοψηφία; Ὅτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνουν τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, δὲν πρέπει νὰ κατατεθῶσι, καὶ διὰ τί; διότι πολλάκις ἔγγραφα, (καὶ λυποῦμαι ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φέρω τοιαύτας πληροφορίας, ἀλλ’ ἂς ὄψωνται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔφεραν τὸ ζήτημα αὐτὸ) διότι ἐπὶ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ἐλήφθησαν καὶ λαμβάνονται καθ’ ἑκάστην διάφορα ἀντίγραφα· διότι ὅταν εἷς ὑπουργὸς λέγῃ, ὅτι τοῦτο ἅπτεται τῶν συμφερόντων τοῦ κράτους, θεωρεῖται σεβαστὸν, θεωρεῖται, ὅτι ἔχει ὅλην τὴν ἐπισημότητα, καὶ διότι ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἡ δημοσιότης, καὶ πολὺ περισσότερον διότι ἠδύναντο τινὲς ἀθυρόστομοι νὰ φέρουν τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν δημοσιότητα, καὶ ἰδοὺ σήμερον ὀλίγοι τινὲς πλησιάζουν νὰ φέρουν πράγματα εἰς τὴν δημοσιότητα, τὰ ὁποῖα ἐφάπτονται τῶν συμφερόντων τοῦ κράτους πρὶν ὑπάρξῃ ἡ συζήτησις. Ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἐγὼ, καθὼς καὶ οἱ λοιποὶ ἔντιμοι συνάδελφοί μου, καθὼς ἐπίσης εἶναι ἔντιμοι καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὴν μειοψηφίαν, ἀλλὰ μὲ τὴν πλειοψηφίαν εἰργάσθημεν καὶ ἐφέτος καὶ πέρυσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ αἱ πράξεις μας εἶναι καθαραί· διότι καὶ πέρυσι κατεδικάσαμεν δύω κυβερνήσεις, καὶ εὐχόμεθα εἰς τοὺς ἀντιπάλους μας νὰ φέρουν καὶ αὐτοὶ μὲ τὴν αὐτὴν συνείδησιν ὅλας τὰς πράξεις των.

§25ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶμαι μέλος καὶ ἐγὼ τῆς ἐπιτροπῆς· τὸ ἀξίωμα τὸ ὁποῖον ὁ Κ. Στράτος ἔθεσε δὲν τὸ δέχομαι, διότι δὲν ἠξεύρω εἰς τὴν συζήτησιν εἰς ποῖον ζήτημα θὰ ἦμαι ὑπὲρ καὶ ποῦ κατά. Ὁ Κ. Στράτος, νομίζω, πολὺ κατέβασε τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἀποφασίσῃ ἐκ προκαταλήψεως, ὅτι εἶναι πάντοτε πλειοψηφία, καὶ δεύτερον δὲν δέχομαι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει καθῆκον καὶ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ ὅ,τι καὶ ἡ Βουλὴ ὅλη θὰ ἐξετάσῃ, διότι εἶναι ἐπιφορτισμένη νὰ φέρῃ πλήρη γνῶσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§26ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τῷ ὄντι μοὶ φαίνεται ὅλως πρωτοφανὴς ὁ τρόπος τῆς συζητήσεως. Δὲν ἐννοῶ νὰ γίνεται ἔγκλησις πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἢ ζητεῖτε ἡ Βουλὴ νὰ ὁρίσῃ καθήκοντα εἰς τὴν ἐπιτροπήν; Ἕκαστον σῶμα, κύριοι, τῆς Βουλῆς ἔχει τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς συνειδήσεώς του καὶ τῆς γνώμης του ἐν τῇ ἐνεργείᾳ του, τὴν ὁποίαν ἔχει πᾶς βουλευτὴς ἐν τῇ Βουλῇ· οὔτε ὁ βουλευτὴς δεσμεύεται ἐν τῇ Βουλῇ νὰ εἶναι ὑποκείμενος εἰς τὴν γνώμην, εἰς τὰς παρεκτροπὰς τοῦ ἄλλου, ἀλλ’ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ σκέπτεται κατὰ τὴν συνείδησίν του καὶ τὸν κανόνα τοῦ λογικοῦ του. Δὲν εἶναι ἑπομένως πρωτοφανεῖς αἱ ἐργασίαι, ἡ ἁρμοδιότης, ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐργάζονται τὰ τμήματα, αἱ ἐπιτροπαὶ, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶναι ἐν ἀγνοίᾳ οὐδενὸς τῶν καθηκόντων της· δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν κάμνει αὐτὴν τὴν ἐργασίαν. Ἐὰν τώρα πολλοὶ ἢ ὀλίγοι δὲν εἶναι εὐχαριστημένοι, θὰ κάμουν μίαν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ, ἑκάστη ἐπιτροπὴ συντάττει καὶ ὑποβάλλει εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς Βουλῆς. Ἐκεῖ φαίνεται ποία εἶναι ἡ γνώμη τῶν πολλῶν, ποία εἶναι ἡ γνώμη τῶν ὀλίγων, ποία εἶναι ἡ γνώμη τῶν οὐδετέρων, ποία εἶναι ὁποιαδήποτε γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχει ἕκαστος. Ἐκ προοιμίων ἐδῶ συγκεχυμένως τὶ νὰ ζητήσουν, δὲν ἐννοῶ. Ποῖος δὲν εἶναι εὐχαριστημένος ἀπὸ τὴν ἐργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς; Ἡ ἔκθεσίς του ἂς τὸ εἴπῃ, ἂς ἐργασθῇ, ἂς φέρῃ μίαν ἔκθεσιν, καὶ ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτῆς θὰ ἐκτιμήσῃ τὴν γνώμην ἑκάστου. Τί σήμερον παρουσιάζεται, ἀγνοῶ· πόθεν ὁρμῶνται, ποῖον λόγον, ποῖον σκοπὸν ἔχουν, ἀγνοῶ. Τοῦτο μόνον γνωρίζω, ὅτι δὲν εἶναι τῆς κοινῆς τάξεως, δὲν εἶναι τῆς βουλευτικῆς τάξεως.

§27ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ὁμιλεῖτε;

§28ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ποίαν ἡμέραν ὁρίζει διὰ τὴν συζήτησιν;

§30ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ πολιτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπροτάθη· εἶναι ὅλως διόλου συγκεκριμένη, ἀφορῶσα ἓν ἔργον τῆς κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι ὅλως ἄσχετον ἀπὸ τὸ ὑπὸ συζήτησιν, τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσάν τινες. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἔφερα πρῶτος τὴν ἐπερώτησιν ἐγὼ, ὁρίζω ἡμέραν τῆς συζητήσεως, καθ’ ἣν πρόκειται ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἔλθῃ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος, μετὰ τὸ πέρας τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§32Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω ἓν μικρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν διδάσκαλον τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων Ἀσώπιον. Ὁ καθηγητὴς οὗτος ἕνεκα τοῦ γήρατος κατέστη ἀνίκανος νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του· ἑπομένως αὐτὸς μὲν ὡς εὐσυνείδητος ἄνθρωπος καθ’ ἑκάστην λυπεῖται, διότι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ν’ ἀποδώσῃ ὅσα λαμβάνει ὑλικὰ μέσα ἀπὸ τὸ κράτος, τὸ δὲ πανεπιστήμιον στερεῖται τῶν πολυτίμων γνώσεων αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω νόμον περὶ συντάξεως αὐτοῦ, ἀποδιδομένου ὁλοκλήρου τοῦ μισθοῦ του, καθόσον ὑπηρετεῖ 60 ἔτη.

§33ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον.) «Ἄρθρον μόνον. Ὁ καθηγητὴς τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων Κ. Κωνϛ. Ἀσώπιος τίθεται ὑπὸ σύνταξιν ἰσόβιον δραχμῶν 550 κατὰ μῆνα, ἴσην πρὸς τὸν μισθὸν καὶ τὸ ἐπιμίσθιον αὐτοῦ, πληρωτέων ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, διατηρουμένου συνάμα αὐτῷ καὶ τοῦ βαθμοῦ τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ μετὰ τῶν παρομαρτουσῶν τιμῶν καὶ δικαιωμάτων.»

§34ΤΙΝΕΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας.

§35ΕΤΕΡΟΙ. Αὔριον.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται διὰ δευτέραν φορὰν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως σιδηροδρόμου (ἀναγινώσκεται).

§37ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πάλιν ἐπιθυμῶ νὰ διορθωθῇ ὅ,τι εἶπον προχθὲς εἰς τὸ 5ον ἄρθρον τῆς συμβάσεως· ἐκεῖ νὰ εἴπῃ λοιπὸν τοῦ τόκου μόνον· εἶναι καλὸν νὰ ἐξηγηθῇ τοῦτο.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἰδοὺ διατὶ λέγει τοῦτο, διότι ὁ ἐλάχιστος τόκος τὸν ὁποῖον λέγει νὰ λάβῃ εἶναι 5%· διὰ τοῦτο εἴπομεν, ὅτι θέλει ἀποζημιόνει τὸν ἐλάχιστον αὐτοῦ τόκον· λοιπὸν ἂν ὁ ἐργολάβος δὲν εἰσπράξῃ τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν χρημάτων, θέλομεν τὸν δίδει ἡμεῖς.

§39ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐδῶ λέγει μέχρι 5%· ὁ ἐλάχιστος ὅρος εἶναι 6%.

§40ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν γίνεται ἡ ἀνάπτυξις.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὸ περὶ ἐκτάκτων δημοτικῶν φόρων πρὸς περίθαλψιν τῶν ἐκ Κρήτης προσφύγων· τρίτη συζήτησις.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ὑποβάλω, κύριοι, μίαν γνώμην νὰ τὴν συζητήσῃ ἡ Βουλή· αἱ ἀνάγκαι ἐξογκοῦνται καὶ ἀναντιῤῥήτως οἱ πόροι τῆς ἐξουσίας δὲν θὰ ἐπαρκέσουν, ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ καὶ ἡ ἀτομικὴ συνδρομή· τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἶναι ὅλως διόλου ἑκούσιον· ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησιν τῆς Βουλῆς ἂν αὐτὸ ἀρκῇ. Πρέπει λοιπὸν σήμερον νὰ μὴ συζητηθῇ, ἀλλὰ νὰ μελετηθῇ αὐτὴ ἡ ἰδέα ἐὰν διὰ τῆς ἑκουσίας αὐτῆς συνεισφορᾶς θὰ ἐπαρκέσωμεν, δηλαδὴ πρέπει νὰ γείνῃ ὑποχρεωτικόν. Ἂς σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως· τοῦ Κερκυραϊκοῦ Νομοσχεδίου· εἴμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 29.

§44ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Μετὰ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν λογομαχίαν, κύριοι, ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ ξηρὸν ζήτημα τὸ Κερκυραϊκόν. Ἐνθυμεῖσθε χθὲς, ὅτι ἐγένετο πρότασις περὶ ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἡ προθεσμία ἡ δοθεῖσα εἰς τὸν νομάρχην ἐδύνατο νὰ δώσῃ ἀφορμὴν πρὸς ἀπώλειαν δικαιωμάτων τῆς ἐγχωρίου κυβερνήσεως. Ἡ ἔνστασις αὕτη εἶναι σπουδαία, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ Βουλὴ δὲν ἠθέλησε νὰ προβῇ χθὲς ἀμέσως εἰς ἀπόφανσιν, ἀλλ’ ἀφῆκεν, ὅπως μετὰ προηγουμένην μελέτην κρίνῃ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἰδοὺ τί νομίζω, ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου· τὸ ἄρθρον 29 νὰ ἀπαλειφθῇ, νὰ συγχωνευθῇ ἡ ἰδέα ἡ προκαλέσασα τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου 29 εἰς τὸ ἑπόμενον 30 καὶ ἑπομένως τότε νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἑξῆς διαδικασία· ἐντὸς 6 μηνῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 28 ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου ὀφείλουν οἱ κάτοχοι κτημάτων ἀνηκόντων εἰς τὴν ἐγχώριον κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλλωσι τὸν κατάλογον αὐτῶν εἰς τὸν νομάρχην· ὁ νομάρχης κατὰ τὸ ἄρθρον 30 ἐντὸς 18 μηνῶν νὰ συντάξῃ τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ συγχρόνως ἐντὸς τῆς αὐτῆς προθεσμίας νὰ σημειώσῃ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν ποῖοι εἶναι οἱ παραλείψαντες νὰ δηλώσωσιν, ὅτι κατέχουν κτήματα ἀνήκοντα εἰς τὴν ἐγχώριον κυβέρνησιν· ὥστε τότε ἐν τῷ ἄρθρῳ 30, ὅπου γίνεται λόγος περὶ ἐκκαθαρίσεως κατὰ τὰ ἄρθρα 25 καὶ 26, νὰ προσθέσωμεν καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 28. Τὴν ἐκκαθάρισιν ταύτην κοινοποιεῖ εἰς τὸν κάτοχον, καὶ ἐὰν οὗτος ἐντὸς 30 ἡμερῶν σιωπήσῃ καὶ δεχθῇ τὴν ἐκκαθάρισιν, τότε αὕτη καθίσταται ὑποχρεωτική· κατὰ συνέπειαν ἡ ἐκκαθάρισις θέλει γείνει ἄνευ τῆς ἐκπτώσεως τοῦ 25/00. Ἐὰν ὅμως ἀντιτείνῃ ὁ κάτοχος, ὅτι δὲν συνετάχθη ἀκριβῶς, ἢ ὅτι τὸ κτῆμα περὶ οὗ ἡ ἐκκαθάρισις δὲν ἀνήκει εἰς τὴν ἐγχώριον Κυβέρνησιν, ἀνακόπτει τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ τὸ δικαστήριον ἀποφαίνεται ἐπὶ τῶν προταθησομένων ἀμφισβητήσεων. Διὰ τῆς ἀνακοπῆς ταύτης δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Μεσολογγίου ἐξέφρασε χθὲς, ὅτι δηλαδὴ ὁ κάτοχος κτημάτων θέλει γείνει ἐνάγων (θόρυβος). Ὁ Νομάρχης διὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως θέλει εἶναι ὁ ἐνάγων.

§45ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν νομάρχην αὐθαιρέτως νὰ εἰσαγάγῃ ἐντὸς πίνακος τὴν ἰδιωτικὴν περιουσίαν· νὰ τῷ ἐπιτρέψωμεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ὅταν ὑπάρχῃ νόμιμός τις ἀφορμὴ, εὔλογός τις λόγος· καὶ ὡς τοιοῦτος ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἐὰν κατὰ τὴν τελευταίαν τοὐλάχιστον δεκαετίαν εἶναι σημειωμένος ἐν τοῖς βιβλίοις τῆς ἐγχωρίου κυβερνήσεως, ὅτι πληρόνει φόρον τινὰ ἢ ἐδαφονόμιον κτλ. Ἐὰν ὅμως ὁ νομάρχης δὲν ἔχῃ καμμίαν τοιαύτην ἀπόδειξιν, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ μοῦ συκοφαντῇ τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ νὰ μὲ ἐνάγῃ εἰς τὸ δικαστήριον.

§46ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Περὶ τῶν βιβλίων τούτων ἐζήτησα πληροφορίας, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἐδόθησαν· οἱ μὲν λέγουν ὅτι ὑπάρχουν τοιαῦτα βιβλία, οἱ δὲ ὅτι ὄχι.

§47ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ εἰς τὴν Κέρκυραν, ὅταν ἤμην, προσῆλθον εἰς τὸ τμῆμα τὸ ἁρμόδιον τῆς ἐγχωρίου κυβερνήσεως καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι πολλάκις ἐγένετο ἀπόπειρα νὰ συνταχθῇ κτηματολόγιον, ἀλλὰ δὲν εἶχε φθάσει εἰς πέρας μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· ἀλλ’ οὐχ ἧττον δι’ ὅσα ἐγένετο ὑπάρχει ἓν τοιοῦτον βιβλίον, καὶ ὅταν εἶναι πιστοποιημένον ὅτι ὁ κ. Μπαλάνος κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ἐπλήρονε φόρον ἢ τοιοῦτόν τι, ὁ Νομάρχης τὸ κάμνει (θόρυβος).

§48ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἐπέλθῃ, ἀλλὰ μόνον θὰ εἶναι ζήτημα χρόνου (θόρυβος)· ὥστε ἐπιμένω εἰς τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καὶ εἰς τὴν προσθήκην ὅτι ἡ ἐκκαθάρισις θέλει συμπεριλαμβάνει καὶ τοὺς μὴ δηλώσαντας ὅ,τι κατέχουν κτήματα τῆς ἐγχωρίου διοικήσεως.

§49ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Πρέπει νὰ ἐξηγηθῶμεν, κύριοι, προτοῦ ψηφίσωμεν. Πρέπει δηλαδὴ νὰ ἀπαλείψωμεν τὸ ἄρθρον 29 τοῦ κειμένου καὶ τὸ ἄρθρον 30 νὰ γενῇ 29.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρ. 29, καὶ τὸ ἄρθρον 30 νὰ μείνῃ ὡς ἔχει, ἀλλὰ γινόμενον 29;

§51ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀπαλείφεται τὸ ἄρθρον 29 καὶ τὸ ἄρθρον 30 γίνεται 29, τὰ δὲ ἐφεξῆς ὡσαύτως ἀλλάσσουν κατὰ τὴν ἀρίθμησιν. Ἄρθρον 31. «Ὁ ἀγρολήπτης ἢ ἐδαφονομεὺς, λαβὼν τὴν ἐκκαθάρισιν ταύτην καὶ ἔχων τυχὸν ἀντιῤῥήσεις κατ’ αὐτῆς, ὀφείλει ἐντὸς 30 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς εἰς αὐτὸν ἐπιδόσεως νὰ προσβάλῃ αὐτὴν δι’ ἀνακοπῆς, κατὰ τοῦ νομάρχου ἀπευθυνομένης, ἐνώπιον τοῦ πρωτοδικείου Κερκύρας, τούτου δὲ μὴ γενομένου, ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ νομάρχου καθίσταται ἀπρόσβλητος.»

§53ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἕως τώρα ἡ ἀμφισβήτησις τοῦ δικαιώματος ἐγένετο εἰς τὸ ἄρθρον 29· τώρα τοῦτο ἀπηλείφθη, καὶ ἑπομένως τὸ ἄρθρον 31 δὲν εἶναι πλέον ἐπαρκὲς, διότι τὰ περὶ τοῦ δικαιώματος συνεχωνεύθησαν εἰς τὸ 30, τὸ δὲ 31 πρέπει ν’ ἀφορᾷ καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ τὸ δικαίωμα.

§54ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 31 εἶναι πλῆρες· ἡ ἐκκαθάρισις εἶναι διττή· ἢ ἀφορᾷ κτήματα τῶν δηλωσάντων, ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἐγχώριον διοίκησιν, ἢ τὰ τῶν μὴ δηλωσάντων. Ἤδη ὅταν μοὶ κοινοποιηθῇ ἐκκαθάρισις, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν γίνεται ἡ ἔκπτωσις, καὶ δὲν προσβάλω ἐγὼ ταύτην, παραδέχομαι, ὅτι τὸ κτῆμα ἀνήκει εἰς τὴν ἐγχώριον Κυβέρνησιν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει;

§56ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 32. Ὁ Νομάρχης καταχωρεῖ εἰς ἐπὶ τούτῳ συνταχθησόμενον βιβλίον τὰς δυνάμει τοῦ παρόντος νόμου ὡς καὶ τὰς πρὸ αὐτοῦ εἰς τὴν πρώην ἐγχώριον Κυβέρνησιν ὀφειλομένας προσόδους, αἵτινες εἰσπράττονται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ καθυστερούντων νόμου, προκοινοποιουμένης περιλήψεως τοῦ εἰρημένου βιβλίου».

§58ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 33. Ἐὰν ἐντὸς τῆς προθεσμίας 18 μηνῶν, τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 40 ἀναφερομένης, δὲν κοινοποιηθῇ εἰς τὸν ἀγρολήπτην ἢ ἐμφυτευτὴν ἢ ἐδαφονομέα ἡ διαληφθεῖσα τοῦ νομάρχου ἐκκαθάρισις, παύει ἡ πρὸς τὴν ἐγχώριον διοίκησιν πληρωμὴ τῆς εἰς καρποὺς προσόδου μέχρι τῆς εἰς τὸν ἐμφυτευτὴν, ἐδαφονομέα ἢ ἀγρολήπτην κοινοποιήσεως τῆς ἐκκαθαρίσεως· ὁ δὲ Νομάρχης καθίσταται προσωπικῶς ὑπεύθυνος εἰς ἐπανόρθωσιν τῆς ἐντεῦθεν προελθούσης ζημίας.»

§60ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Πρέπει μετὰ τὴν λέξιν παύει νὰ προσθέσωμεν «ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς 18μήνου ταύτης προθεσμίας».

§61ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 34. Ὁ ἀγρολήπτης, ἐμφυτευτὴς ἢ ἐδαφονομεὺς ἀκινήτου εἰς τὴν ἐγχώριον Κυβέρνησιν ἀνήκοντος δύναται νὰ ἐξαγοράσῃ τὴν πλήρη ἐλευθερίαν τοῦ κτήματος, πληρώνων τὴν ἀξίαν αὐτοῦ τὴν προκύπτουσαν ἐκ τῆς συμπεφωνημένης ἢ τῆς δυνάμει τοῦ παρόντος ἢ τῶν προγενεστέρων νόμων ὁρισθείσης ἢ ὁρισθησομένης ἐτησίας ἢ κατὰ διετίαν δόσεως, λογιζομένης ὡς τόκου πρὸς 6%. Τὸ πρὸς ἐξαγορὰν κεφάλαιον πληρόνεται εἰς ἐτησίας δόσεις κατὰ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 11 ἀκριβέστερον ὡρισμένα.»

§63ΚΟΥΡΗΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἐπαναλαμβάνω τὰς παρατηρήσεις, ἃς ὑπέβαλον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 11. Κατόπιν ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41 καὶ 42 ὡς ἔχουσιν. «Ἄρθρον 35. Περὶ τῆς εἰς τὴν κυριότητα τοῦ ἐξαγοραστοῦ μεταβιβάσεως τῆς κυριότητος τοῦ κτήματος, τῶν προνομίων τῆς ἐγχωρίου διοικήσεως, τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Πρωτοδικείου Κερκύρας, τῆς διαδικασίας καὶ τοῦ χαρτοσήμου ἐφαρμόζονται τὰ ἐν τοῖς ἄρθροις 17–23 ὡρισμένα.» «Ἄρθρον 36. Τὸ λόγῳ ἐξαγορᾶς πληρονόμενον ποσὸν κατατίθεται εἰς τὸ ἐν Κερκύρᾳ ἐνεχυροδανειστήριον ἐπὶ τόκῳ 4%. Ἐὰν δὲ τοῦτο δὲν ἔχῃ ἀνάγκην χρημάτων, ἡ διεύθυνσις αὐτοῦ, συνεννοουμένη μετὰ τοῦ Νομάρχου, μεταβιβάζει αὐτὸ εἴς τινα τῶν ἐγχωρίων Τραπεζῶν ἐπὶ τῷ αὐτῷ τοὐλάχιστον τόκῳ.» Γʹ. Κτήματα ἐκκλησιαστικά. ά. Ἐνοριακὰ καὶ Μοναστηριακά. «Ἄρθρον 37. Αἱ ἐπὶ Ἐνοριακῶν ἢ Μοναστηριακῶν κτημάτων ἕνεκα ἀγροληψίας ἢ εἰς καρποὺς ἕνεκα ἐμφυτεύσεως ἢ ἐδαφονομῆς πρόσοδοι μετατρέπονται εἰς ἐτησίας ἢ κατὰ διετίαν χρηματικὰς δόσεις, κατὰ τὰ ἐν ἄρθροις 25 καὶ 26 τοῦ παρόντος νόμου ὡρισμένα, ἄνευ ὅμως τῆς ἐκπτώσεως τῶν 25%.» «Ἄρθρον 38. Ὡς πρὸς τὴν εἰς χρηματικὰς δόσεις ἀναγωγὴν τῶν εἰς εἴδη προσόδων, τὴν ἐξαγορὰν τῆς ἐλευθερίας τοῦ κτήματος, τὰ προνόμια πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ὀφειλομένων δόσεων καὶ τὴν εἰς τὸ ἐνεχυροδανειστήριον κατάθεσιν αὐτῶν ἐφαρμόζονται τὰ ἐν ἄρθρ. 35 καὶ 36 ὡρισμένα· ὁ τόκος ὁ ὑπὸ τοῦ ἐνεχυροδανειστηρίου ἢ τῆς Τραπέζης πληρονόμενος χρησιμεύει, ὡς μέχρι τοῦδε ἡ πρόσοδος, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἐνοριακῶν ναῶν ἢ τῶν Μονῶν.» βʹ. Κτητορικά. «Ἄρθρον 39. Τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἄρθροις 35–38 ὡρισμένα ἰσχύουσι καὶ ἐπὶ κτητορικῶν κτημάτων, ὁ δὲ τόκος ὁ ὑπὸ τοῦ Ἐνεχυροδανειστηρίου ἢ τῆς τραπέζης πληρωθησόμενος λαμβάνεται ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὸν κτήτορα, ὅστις χρᾶται αὐτῷ ᾧ τρόπῳ μέχρι τοῦδε ἐχρᾶτο τῇ προσόδῳ, ἐπιφυλαττομένων τῶν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τυχὸν δικαιωμάτων τῶν κτητόρων ὡς καὶ παντὸς ἄλλου.» γʹ. Ἐφημεριακά. «Ἄρθρον 40. Τὰ ἐν ἄρθρ. 35–38 ὡρισμένα ἰσχύουσι καὶ διὰ τὰ κτήματα τὰ βεβαρυμένα δι’ ἀγροληψιῶν, ἐμφυτεύσεων ἢ ἐδαφονομῶν, καὶ τῶν ὁποίων τὸ μερίδιον ἢ ὁ κανὼν ἀνήκει διαδοχικῶς εἰς ἐφημερίους ὡρισμένων ἐκκλησιῶν. Ὁ τόκος ὅμως τοῦ τιμήματος τῆς ἐξαγορᾶς, ὅπερ μένει παρὰ τῷ Ἐνεχυροδανειστηρίῳ ἢ τῇ Τραπέζῃ, πληρόνεται εἰς τὸν κατὰ καιροὺς ἐφημέριον τῆς ἐκκλησίας, εἰς ὃν καὶ ἀποκλειστικῶς ἀνήκει.» «Ἄρθρον 41. Ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ὀφείλει ὁ τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 37, 39 καὶ 40 ἀναφερομένων κτημάτων ἀγρολήπτης, ἐμφυτευτὴς ἢ ἐδαφονομεὺς νὰ ζητήσῃ δι’ ἀγωγῆς τὴν εἰς χρήματα μετατροπὴν τῆς προσόδου. Ἐν περιπτώσει δὲ ἀνωφελοῦς παρελεύσεως τῆς προθεσμίας ταύτης τὸ εἰς τὸν ἀγροδότην ἢ κτηματοδότην πληρωνόμενον μερίδιον ἢ ὁ κανὼν διπλασιάζεται μέχρις οὗ ὁ ἀγρολήπτης ἢ ἐμφυτευτὴς ἢ ἐδαφονομεὺς ζητήσει τὴν ὡς εἴρηται μετατροπήν.» Δʹ. Ἀγροληψίαι, ἐμφυτεύσεις καὶ ἐδαφονομαὶ καταχρηστικαί. «Ἄρθρον 42. Καταχρηστικαὶ ἀγροληψίαι, ἐμφυτεύσεις ἢ ἐδαφονομαὶ εἰσὶν αἱ ὑπὸ τοιοῦτον τύπον γενόμεναι εἰκονικαὶ συμβάσεις αἱ ὑποκρύπτουσαι ἢ ἐξόφλησιν ἢ ἐξασφάλισιν δανείου.»

§64ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι προτείνω εἰς τὸ ἄρθρον 42 νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «καθυστερούμεναι πρόσοδοι».

§65ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τὴν προσθήκην ταύτην.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παρεδέχθη ἡ Βουλὴ τὴν προσθήκην τοῦ κ. Κωσταντᾶ;

§67ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§68ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπιμένω ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχουν εἰμὴ ἐκκλησίαι ἐνοριακαὶ. Οἱ νόμοι οἱ ἐδικοί μας δὲν ἀναγνωρίζουν οὔτε συναδελφικὰς οὔτε κτητορικάς. Αἱ παρ’ ἡμῖν κτητορικαὶ ἐκκλησίαι δὲν εἶναι εἰμὴ εὐκτήριοι οἶκοι, εἰς τοὺς ὁποίους κάμνουν λειτουργίας καὶ προσεύχονται οἱ κτήτορες καὶ ἄλλοι, ἀλλὰ δὲν δύνανται οὔτε δίσκον νὰ βγάλουν, οὔτε καμπάναν νὰ κτυπήσουν, οὔτε παιδὶ νὰ βαπτήσουν, οὔτε νὰ ὑπάγῃ κανεὶς διὰ προσκλήσεως, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἐκτελῶσι μόνον αἱ ἐνοριακαὶ ἐκκλησίαι. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ διὰ τὰς συναδελφικάς. Αὗται δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ ἐνοριακαὶ ἐκκλησίαι, αἵτινες ὑπάγονται εἰς ἰδιαιτέραν τινὰ διαχείρισιν, τὴν ὁποίαν κατὰ θέλησιν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ἐκλέγει, τὸ ἀδελφάτον τουτέστι, τοὺς ἐπιτρόπους, ὀφεῖλον διὰ νὰ μὴ ἐγείρωνται παράπονα ἀπὸ τὸ ἀδελφάτον νὰ ἐκλέγῃ ἐπιτρόπους. Τώρα καθιεροῦτε ἐνταῦθα ἐφημερίους ἐκκλησίας, οἵτινες θὰ ἔχουν προσόδους παρὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, καὶ καθιεροῦτε ἀρχὴν, ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν θὰ ἔχετε εὐκτηρίους οἴκους ἀλλὰ ἐργαστήρια, τὰ ὁποῖα πρέπει ν’ ἀποφεύγωμεν νὰ καταστήσωμεν· διότι «ὁ οἶκος τοῦ πατρός μου, εἶπεν ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς, δὲν πρέπει νὰ μεταβάλλεται εἰς οἶκον ἐμπορίου.» Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀφήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκκρεμὲς καὶ αὔριον θέλω παρουσιάσει γνώμην, διὰ τῆς ὁποίας θέλω προσπαθήσει ὥστε νὰ τηρηθῶσι καὶ τὰ δίκαια τῶν ἐκκλησιῶν ἐκείνων, νὰ μὴ παραβλαθῶσι δὲ καὶ οἱ νόμοι τοῦ Κράτους.

§69ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Φρονῶ ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ Κ. Ὑπουργοῦ εἶναι παράκαιρος, ἐπειδὴ τὰ ἄρθρα 37–41 ἤδη ἐψηφίσθησαν ὁριστικῶς· ἐὰν ὅμως ὁ Κ. ὑπουργὸς φιλονεικῇ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν ἐκκλησιῶν, ἐπιφυλάσσεται αὐτῷ τὸ συνταγματικὸν δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ τούτου, καὶ τότε βλέπομεν τίνες ἔχουσι δίκαιον, ἡμεῖς, ἢ ὁ κύριος ὑπουργός. Ἀλλ’ ὅμως δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ αὐτοῦ, διότι δὲν καθιεροῦνται δικαιώματα διαδοχικά, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μεταλλαγῆς σχέσεων· ἑπομένως δὲν προδικάζομεν τὸ ζήτημα.

§70ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔκαμα αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ὡς μίαν ἁπλῆν ἐπιφύλαξιν.

§71ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐπέρασε.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ γενόμενον δεκτὸν, ὅπως ἔχει, προδικάζει τὸ ζήτημα. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ὑπουργὸς λέγει, ὅτι θέλει φέρει γνώμην ἐπ’ αὐτοῦ, ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς τίποτε.

§73ΤΙΝΕΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν ἐπ’ αὐτοῦ· τὸ παρεδέχθη.

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§75ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Πρῶτον λέγω, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐψηφίσθη, καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ παραδεδεγμένον, δεύτερον, ὅτι τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ τροπολογηθῇ. Τὸ ἄρθρον λέγει· ὑπάρχουν πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ πρόσοδος ἀνήκει, διὰ δὲ τοῦ περὶ οὗ ἡ συζήτησις ἄρθρου ὁρίζεται ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα ἀντὶ νὰ λαμβάνωσι τὴν πρόσοδον νὰ λαμβάνωσι τὸ ἀντάξιον αὐτῆς εἰς χρήματα. Νομίζετε λοιπὸν, ὅτι καθιεροῦμεν χρηματικὰς προσόδους ὑπὲρ προσώπων εἰς ἃ δὲν ἀνήκουν; ὄχι· ἀναγνωρίζομεν δίκαιον, ἐὰν ὑπάρχῃ. Λοιπὸν ὁ νόμος δὲν δίδει δικαιώματα, ἀλλὰ ὁρίζει ὅτι εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἔχει αὐτὰ, εἰς αὐτὸν νὰ δίδωνται ἀντὶ εἰδῶν χρήματα.

§76ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ διάκρισις.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 43. «Αἱ τοιαῦται συμβάσεις, αἱ ἀπὸ τοῦ 1797 καὶ ἐφεξῆς γενόμεναι, εἰσὶν ἄκυροι, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου 33 τῆς 12 Μαΐου 1825 τοῦ Βʹ. κοινοβουλίου.»

§78ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 44. «Ὡσαύτως ἄκυροι εἰσὶν αἱ εἰκονικαὶ ἐπὶ ἐξωνήσει πωλήσεις, αἱ σκοποῦσαι τὴν ἐξασφάλισιν δοθέντος δανείου.»

§80ΚΟΥΡΗΣ. Μέχρι τοῦδε αἱ διατάξεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νόμου ἀπέβλεπον τὰς ἀγροληψίας, ἐμφυτεύσεις καὶ ἐδαφονομὰς, ὅπερ εἶναι τὸ κύριον ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠσχολήθησαν αἱ πολλαὶ ἐπιτροπαί, αἵτινες ἀλληλοδιαδόχως ἐπεφορτίσθησαν τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐσχάτως εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν προεδρευομένην ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔγεινε λόγος καὶ περὶ εἰκονικῶν συμβάσεων, κηρύσσονται δὲ διὰ τοῦ 44 ἄρθρου ἄκυροι ὡς αἱ εἰκονικαὶ ἐπὶ ἐξωνήσει πωλήσεις αἱ σκοποῦσαι τὴν ἐξασφάλισιν δοθέντος δανείου. Θίγομεν ὅθεν κατὰ πρώτην φορὰν τὸ ἀντικείμενον τῆς πωλήσεως, ὡς ἐκ τούτου δὲ θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐπαναλάβω σκέψεις τινας ὑποβληθείσας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅπως μὴ δι’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, ἀντὶ νὰ βελτιώσωμεν τὴν θέσιν τῶν πραγμάτων, τὴν χειροτερεύσωμεν, προσθέτοντες εἰς τὸν νόμον ἀντικείμενα πάντῃ ἀλλότρια καὶ μὴ συνδεόμενα μὲ τὰ ἀντικείμενα τῶν ἀγροληψιῶν, περιπλέξωμεν δὲ τὴν κοινωνίαν εἰς ἀδιεξόδους δίκας. Ὁ Κ. Προβελέγιος ἔλαβε διάφορα ὑπομνήματα, ἐξέτασε δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρόσωπα σπουδαῖα, σοβαρῶς ἐπιστήσαντα τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 44, διὰ τοῦ ὁποίου κηρύσσονται ἄκυροι αἱ ἐπὶ ἐξωνήσει εἰκονικαὶ συμβάσεις. Μήπως, Κύριοι, κατὰ τὸν Ἰόνιον κώδικα αἱ εἰκονικαὶ αὗται συμβάσεις δὲν εἶναι ἄκυροι; Μήπως δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ἐνδιαφερόμενος νὰ ἐγείρῃ δίκην καὶ ν’ ἀποδείξῃ τὴν εἰκονικότητα ἐπὶ διαστήματι τριάκοντα ἐτῶν, ἂν ἀληθῶς προσεβλήθησαν τὰ δικαιώματά του; Ποία λοιπὸν ἡ ἀνάγκη νὰ συσχετίσωμεν τὸ ἀντικείμενον τῆς πωλήσεως μὲ τὰς ἀγροληψίας ἢ μὲ τὰ ἐπιβαρύνοντα τὴν ἰδιοκτησίαν βάρη; Παρεκτὸς τούτου κατὰ τὸν Ἰόνιον κώδικα, ὅστις διετηρήθη ἐν ἰσχύϊ διὰ τοῦ ΡΝ νόμου, καθόσον ἀφορᾷ διατάξεις μὴ προβλεπομένας ὑπὸ τῶν ἑλληνικῶν νόμων, ὅταν πρόκειται περὶ πωλήσεως, αὕτη γίνεται ἢ ἀπολύτως τοῦ κτήματος μεταβιβαζομένου εἰς τὴν ἀμετάκλητον κυριότητα τοῦ ἀγοραστοῦ, ἢ ὑφ’ ὅρον διαλυτικόν, μὲ τὸ δικαίωμα τοὐτέστι νὰ ἐξαγοράσῃ ὁ πωλητὴς ἐντὸς τριετίας τὸ πωληθὲν κτῆμα, ἀποδίδων τὸ παραληφθὲν τίμημα. Εἰς τὴν μίαν δὲ καὶ τὴν ἄλλην περίπτωσιν δικαιοῦται ὁ πωλητὴς, συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Ἰονίου Κώδικος, ὁσάκις τὸ τίμημα εἶναι ἔλασσον τοῦ ἡμίσεως τῆς ἀξίας τοῦ κτήματος, νὰ κινήσῃ τὴν περὶ σίνους ἀγωγήν. Ὅταν δὲ παρέλθῃ ἡ προθεσμία καὶ δὲν κινήσῃ ὁ πωλητὴς τὴν περὶ σίνους ἀγωγὴν ἢ δὲν ἀποδώσῃ τὸ τίμημα, καί τοι συμφωνηθείσης τῆς ἐξαγορᾶς, ἡ πώλησις εἶναι ἀμετάκλητος· μένει δὲ ἀπρόσβλητον τὸ δικαίωμα τοῦ πωλητοῦ ἐν περιπτώσει εἰκονικῶν συμβάσεων. Εὐελπίζομαι ὅθεν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ἐνδώσει εἰς τὴν ἀπάλειψιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, διότι καθίσταται ὅλως διόλου περιττὸν, ἀφοῦ εἶναι ἄκυροι κατὰ νόμον αἱ εἰκονικαὶ συμβάσεις καὶ δὲν πρέπει οὔτε συμφέρει, τὸ ἀντικείμενον τῶν πωλήσεων περιπλέκοντες, νὰ τὸ δώσωμεν εἰς χεῖρας τῶν δικολάβων, οἵτινες νομίζουν, ὅτι δύνανται νὰ θέτουν εἰς ἀμφιβολίαν πᾶσαν σύμβασιν καὶ τὰ ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας κεκτημένα κατὰ τοὺς ἰσχύοντας νόμους δικαιώματα. Νομίζω, ὅτι τὸ συμφέρον οὐχὶ τῆς πόλεως, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς νήσου ἀπαιτεῖ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐμπεριεχομένας διατάξεις τὰς ἀφορώσας τὰς καταχρηστικὰς ἢ εἰκονικὰς ἀγροληψίας, ἐμφυτεύσεις καὶ ἐδαφονομίας.

§81ΖΕΡΒΟΣ. Ὅλοι οἱ δικηγόροι καὶ ὅλοι οἱ νομομαθεῖς δὲν κάμουν ἄλλο παρὰ ὅσα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου μας σκοπεύουν νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου, ὅλα ἐκεῖνα θέλουν νὰ τὰ ἐξαλείψουν ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον.

§82ΤΙΝΕΣ. Ὁ κ. Κουρῆς θέλει τὴν διατήρησιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου.

§83ΖΕΡΒΟΣ. Τότε θὰ σιωπήσω.

§84ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις μου εἰς τ’ ἄρθρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τινὲς νομίζουν, ὅτι δὲν εἶναι συμφέροντα. Οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ὁ προλαβὼν εἶπεν, εἶναι ὅτι πρῶτον ἡ θέσις τοῦ ἄρθρου δὲν εἶναι κατάλληλος, διότι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ πραγματεύεται περὶ ἀγροληψιῶν, ἐνῷ αὐτὸ πραγματεύεται περὶ ἐξωνήσεως· ἀλλὰ τοῦτο εὐκόλως ἀντικρούεται διὰ προσθήκης ἐν τῷ κεφαλαίῳ «αἱ εἰκονικαὶ ἐπὶ ἐξωνήσει πωλήσεις·» καὶ δεύτερον, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ὑπάρχει εἰς τον Ἰόνιον κώδικα· ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ, νομίζω ὅτι, ἐὰν ἐπαναλάβωμεν αὐτὴν, εἶναι μὲν πλεονασμὸς, ἀλλ’ οὐδεμία ἐκ τούτου βλάβη. Ἐκτὸς δὲ τούτου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐῤῥέθη, ὅτι, μολονότι ὑπάρχει ἡ διάταξις εἰς τὸν Ἰόνιον κώδικα, μολαταῦτα ὑπάρχει ἡ ἰδέα εἰς Κέρκυραν, ὅτι ὁ τύπος ὑπερισχύει τοῦ δικαίου, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐῤῥέθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι, ἀφοῦ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάταξις, διατί νὰ μὴ τὴν καταστήσωμεν ἔτι δημοσιωτέραν διὰ τῆς ἐν τῷ προκειμένῳ νόμῳ καθιερώσεως; Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνος ὁ λόγος οὗτος. Ἡμεῖς καινοτομοῦμεν καὶ ὡς πρὸς τὴν παραγραφὴν καὶ ὡς πρὸς τὰ μέσα τῆς ἀποδείξεως. Ὅταν γίνεται σύμβασις τις, δὲν δύναται τὸ συμβαλλόμενον πρόσωπον νὰ προσβάλῃ τὴν σύμβασιν αὐτὴν δι’ ὁποιωνδήποτε μέσων θέλει, ἰδίως διὰ μαρτύρων καὶ διὰ τεκμηρίων· ἑπομένως ἐνταῦθα, εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, σημειοῦνται καὶ τὰ μέσα αὐτὰ, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἀποβλέψασα εἰς τὰς πολλὰς καταχρήσεις αἵτινες τὴν ἐβεβαίωσαν ὅτι ἔλαβον χώραν, εἶπεν εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον καὶ τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται ὁ δικαστὴς νὰ σχηματίσῃ νόμιμον πεποίθησιν περὶ τῆς ἀληθείας, καὶ καθιέρωσε καὶ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ ἀναφερόμενα τεκμήρια, ἅτινα ἐθεώρησε σπουδαῖα. Τώρα θέλω ὁμιλήσει διὰ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον εἶπόν τινες ὅτι διατρέχουσιν οἱ πολῖται, ὅταν τοιαῦτα μέσα ἀποδείξεως ἐπιτραπῶσιν. Ἐῤῥέθη, ὅτι, ὅταν γίνεται πώλησις ἐπὶ ἐξωνήσει, τὸ τίμημα εἶναι μικρότερον κτλ, ἀλλ’ αὐτὴ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαία ἀντίῤῥησις, διότι ὅταν εἶναι ἀληθὴς καὶ σπουδαία πώλησις ἐπὶ ἐξωνήσει, τότε δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἀνάλογος ἔκπτωσις τοῦ τιμήματος καὶ ἑπομένως ἡ τοιαύτη ἔκπτωσις δὲν θέλει εἶσθαι τεκμήριον εἰκονικότητος· ἀλλ’ ὅταν τὸ τίμημα τὸ φαινόμενον εἶναι κατὰ πολὺ κατώτερον αὐτῆς τῆς δικαίας ἐκπτώσεως, τότε ἡ εἰκονικότης κραυγάζει. Ὥστε βλέπετε, ὅτι δὲν ὑφίσταται κίνδυνός τις. Ἰδιαίτερος λόγος εἶναι ὁ τῆς παραγραφῆς· ἤκουσα τὸν κ. Κουρῆν προτείνοντα τὴν ὑπέρογκον βλάβην, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν ὑπέρογκον βλάβην, ὅταν ἐγὼ εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα πωλῶ τὴν οἰκίαν μου, τότε ὁ νόμος ἔρχεται εἰς βοήθειαν. Πᾶς νόμος μὲ λέγει, ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις, ἐὰν ἀποδείξω, ὅτι ὑπέστην μίαν ζημίαν, δύναμαι νὰ ἀποζημιωθῶ· ἀλλ’ ἡ πώλησις εἶναι σπουδαία καὶ ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ σπουδαίας, ἀλλὰ περὶ εἰκονικῆς πωλήσεως. Ὅταν ἡ σύμβασις φέρῃ τὸν τύπον τῆς πωλήσεως, ἀλλὰ πράγματι δὲν ὑπάρχῃ πώλησις, τότε ποῖον χρόνον ἔχομεν πρὸς προσβολὴν τῆς εἰκονικότητος; τὴν τριακονταετίαν· ἡμεῖς ἐν τούτοις καθιεροῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ τελειώσωσιν αἱ εἰδικαὶ αὗται διενέξεις ἐντὸς τριῶν ἐτῶν καὶ νὰ δικαιωθῇ ἐντὸς αὐτῶν ὁ ἀδικηθείς. Βλέπετε, ὅτι δὲν ὑπάρχει κίνδυνος, ἀλλὰ τοὐναντίον παρέχομεν ὅλα τὰ μέσα πρὸς ἀποκάλυψιν τῆς ἀληθείας καὶ ἀπόδοσιν δικαιοσύνης. Ὁ κ. Κωσταντᾶς εἶπεν, ὅτι θὰ βλαφθῶσιν οἱ τρίτοι· νομίζω ὅμως ὅτι καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, διότι τὰ δικαιώματα τῶν τρίτων εἶναι ἱερὰ, διότι ὁ δόλος τῶν διαδίκων δὲν πρέπει νὰ βλάψῃ τὸν τρίτον, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸ ἄρθρον 46 πρέπει νὰ προστεθῇ «ἐπιφυλασσομένων ἀκεραίων τῶν δικαιωμάτων τρίτων προσώπων».

§85ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Οὐδέποτε ἐπίστευον, κύριοι, ὅτι ὁ ἔντιμος κύριος Κουρῆς, ὁ ὁποῖος θεωρεῖται ὡς ἀποτελῶν τὸ σπουδαιότερον πρόσωπον τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου Κερκύρας, ἤθελε παρουσιασθῆ ἐνώπιόν σας καὶ ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου βήματος διαφιλονεικήσει τὴν σπουδαίαν σημασίαν, τὴν ὁποίαν τὸ 44 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἔχει ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ ὅλου νομοσχεδίου. Ἂν ἐξετάσωμεν τὰς προτάσεις ὅλων τῶν ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι συνεκροτήθησαν πρὸς μελέτην καὶ διατύπωσιν σχεδίου περὶ λύσεως τοῦ κοινωνικοῦ τούτου ζητήματος, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι πασῶν τῶν ἐπιτροπῶν τούτων σπουδαῖον μέλημα ὑπῆρξεν ἡ θεραπεία τῶν ἀναγκῶν περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ 44 ἄρθρον. Ἀλλ’ ὁ κύριος Κουρῆς λέγει, ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει τὸ ἄρθρον τοῦτο μὲ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου διαλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον· ἀπεναντίας εἶναι ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος τοῦ ὅλου ἀγροτικοῦ οἰκοδομήματος, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ εἰκονικῆς πωλήσεως ἐλευθέρου ἢ συνεταιρικοῦ κτήματος πρὸς τρίτους, πρόκειται σήμερον περὶ ἐξομαλύνσεως σχέσεων, ἃς περιέπλεξαν οἱ εἰκονικοὶ πωληταὶ καταναγκασθέντες ὑπὸ τῶν τοκογλύφων. Ἐπωλήθησαν τὰ πλεῖστα τῶν κτημάτων τούτων, ὄντα εἰς κατάστασιν ἀγροληπτικὴν ἢ ἐδαφονομικὴν, καὶ οἱ ἰδιόκτητοι κτηματολῆπται ἢ κτηματοδόται ἀπώλεσαν τὰ κτήματά των, διότι ὁ ἕτερος τῶν συνιδιοκτητῶν ἐπώλησε ταῦτα εἰκονικῶς ὡς ἐλεύθερα, καὶ παρελθούσης τῆς νομίμου προθεσμίας παρεγράφοντο τὰ δικαιώματα τοῦ ἑτέρου ὁ ὁποῖος δὲν ἐγνώριζε τὸ κρύφα συνομολογηθὲν συμβόλαιον. Τώρα, ἂν δὲν ἀκυρωθῶσιν αἱ τοιαῦται συμβάσεις, δύνανται οἱ κτηματοδόται νὰ ἔλθωσιν εἰς ἐκκαθάρισιν τῶν δικαιωμάτων δυνάμει τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσθησαν ἢ θὰ ψηφισθῶσι;

§86ΚΟΥΡΗΣ. Ὁ λόγος εἶναι περὶ πωλήσεων.

§87ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει. Ὁ κύριος Κουρῆς βλέπω μετὰ λύπης μου, ὅτι προσπαθεῖ νὰ ματαιωθῶσι τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου τούτου.

§88ΚΟΥΡΗΣ. Ἂν εἰς τοιαύτην περίστασιν δώσωμεν τὴν ἄδειαν νὰ κινῶνται ἀγωγαὶ ἐπὶ εἰκονικότητι ὡς πρὸς τὰς ἐπὶ ἐξωνήσει πωλήσεις, καίτοι παρελθούσης τῆς προθεσμίας, ἐντὸς τῆς ὁποίας δύναται νὰ κινηθῇ ἡ περὶ ὑπερόγκου βλάβης ἀγωγή, ἢ καὶ ἀφοῦ παρέλθουν σχεδὸν ὅλαι αἱ προθεσμίαι πρὸς διάῤῥηξιν τῆς συμβάσεως, εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθῶσιν οἱ τρίτοι εἰς οὓς σπουδαίως μετεβιβάσθησαν τὰ ὑπὸ τῶν συμβάσεων αὐτῶν ἀφορώμενα κτήματα; δὲν πρέπει τουλάχιστον νὰ ἐξασφαλισθῶσι τὰ δικαιώματα αὐτῶν τῶν τρίτων; Ἰδοὺ διὰ τί ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Μπαλάνου, ἵνα, ἂν τυχὸν διατηρηθῇ αὐτὸ τὸ ἄρθρον, τοῦ ὁποίου τὰς συνεπείας θέλετε ἰδῆ ἀκολούθως, τοὐλάχιστον νὰ συνταχθῇ εἰς τρόπον ὥστε νὰ μένωσιν ἀκέραια τὰ δικαιώματα τῶν τρίτων, διότι οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ προσβάλλῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα.

§89ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ἐγὼ κάμνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ἥτις ἁρμόζει εἰς τὸ ἄρθρον 46 εἰς τὸ τέλος· «ἄνευ βλάβης τῶν κεκτημένων ἐπὶ τοῦ κτήματος πραγματικῶν δικαιωμάτων τῶν τρίτων προσώπων».

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ 44 μένει ὡς ἔχει.

§91ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 45 ἄρθρον. «Ἄρθρον 45. Ἡ εἰκονικότης τῶν τοιούτων συμβάσεων ἀποδεικνύεται ἢ ἐξ αὐτοῦ τοῦ περιεχομένου τοῦ περὶ αὐτῶν συνταχθέντος συμβολαίου, ἢ ἐκ τοῦ προσδιορισμοῦ κανόνος δυσαναλόγου πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος, ἢ ἐκ τῆς μικροτάτης ἀξίας τοῦ δῆθεν πωληθέντος κτήματος ἢ ἐξ ἄλλων νομίμων μέσων»

§93ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 46. «Ἡ ἀκυρότης τῶν συμβάσεων τούτων συνεπάγεται τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι τὸ κτῆμα μένει εἰς τὴν κυριότητα τοῦ εἰκονικοῦ κτηματολήπτου ἢ πωλητοῦ, ὀφείλοντος εἰς τὸν εἰκονικὸν κτηματοδότην ἢ ἀγοραστὴν τὸ ἀρχικῶς καταβληθὲν κεφάλαιον, ἄνευ βλάβης τῶν κεκτημένων ἐπὶ τοῦ κτήματος πραγματικῶν δικαιωμάτων τῶν τρίτων προσώπων».

§95ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὡς σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος Κουρῆς, τὰ ἄρθρα τοῦ Δʹ. κεφαλαίου συσχετίζονται στενότατα μὲ τὸ ζήτημα τῶν δανείων. Εἰς τὸ 46 ἄρθρον φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ μία τροπολογία, ἵνα ἐξασφαλισθῶσι τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῶν ὀφειλετῶν. Κατὰ τοὺς ἐπιχωρίους νόμους, κύριοι, λεγομένους δημοτικούς, καὶ κατὰ τοὺς ἑνετικοὺς καὶ Ἰονικούς, ὁσάκις δάνειον ἐξησφαλίζετο διὰ τῶν προσόδων ἀκινήτου κτήματος, δὲν ἐδικαιοῦτο ὁ δανειστὴς νὰ λαμβάνῃ τόκον ἀνώτερον τῶν 6%. Τὸ σύστημα τοῦτο τὸ ἐφήρμοσαν σχεδὸν στερεοτύπως ὅλα τὰ δικαστήρια ἐν Ἑπτανήσῳ. Κατὰ τοὺς κειμένους νόμους λοιπόν, ἐὰν ἡ πρόσοδος ᾖναι ἀνωτέρα τῶν τόκων τοῦ κεφαλαίου πρὸς 6%, ὑπολογίζεται τὸ περιπλέον πρὸς ἀπόσβεσιν τοῦ κεφαλαίου. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἑπομένως φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ ἡ φράσις «ἐκκαθαρισθὲν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Ἰονίου καὶ τῶν λοιπῶν ἐπιχωρίων νόμων». Ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ ἐξασφαλίσωμεν μὲν τῶν δανειστῶν ἀλλὰ καὶ τῶν ὀφειλετῶν τὰ δικαιώματα ἐξίσου. Ἡ πρότασίς μου φέρεται ὡς ἑξῆς εἰς τὸ ἄρθρον 46. «Ἡ ἀκυρότης τῶν συμβάσεων τούτων συνεπάγεται ἐκτὸς τῶν ἄλλων νομίμων ἀποτελεσμάτων καὶ τὸ ἀποτέλεσμα κτλ.

§96ΚΟΥΡΗΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ σημείωσις εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι αἱ ἀγωγαὶ, διὰ τῶν ὁποίων προσβάλλονται τὰ συμβόλαια ἐπὶ ἐξωνήσει, δὲν ἐγείρονται ἂν παρέλθῃ ἡ τριακονταετὴς παραγραφή.

§97ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἡμεῖς ὡρίσαμεν τὴν κατάργησιν τῶν συμβολαίων τούτων ἀπὸ τὸ 1797· ἑπομένως, ἂν ἐννοῆτε ὡς πρὸς τὰς γενησομένας εἰκονικὰς πωλήσεις ἐν τῷ μέλλοντι, εἶμαι σύμφωνος.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κυρίου Μπαλάνου νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ εἰς τὸ ἄρθρον 44.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ ΚΑΙ ΤΙΝΕΣ ΑΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς προχωρήσωμεν καὶ αὔριον δυνάμεθα νὰ φέρωμεν μίαν καθαρωτέραν πρότασιν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 47. «Τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἀποδίδεται ἀτόκως εἰς δέκα ἐτησίας δόσεις, ἑκάστη τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ εἶναι ἐλάσσων τῶν 20 δραχμῶν».

§101ΚΟΥΡΗΣ. Τὸ «ἀτόκως» δὲν μοὶ φαίνεται δίκαιον.

§102ΖΕΡΒΟΣ. Τοὺς ἐπήρατε τοὺς τόκους διπλοῦς καὶ τριπλοῦς.

§103ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Διαφωνῶ πρὸς τὸν Κύριον Κουρῆν διὰ τὸν λόγον, ὅτι οἱ εἰκονικοὶ πωληταὶ ἔλαβον δεκαπεντάκις καὶ εἰκοσιπεντάκις τὸν τόκον καὶ τὸ κεφάλαιον. Σήμερον ἡ κοινωνία ἔρχεται πρὸς ἀρωγὴν τοῦ πτωχοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον λέγει· δὸς τὸ κεφάλαιον καὶ λάβε τὸ κτῆμά σου· θὰ τὸν ἀναγκάσωμεν νὰ πληρώσῃ καὶ τόκον!

§104ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀτόκως, ἀτόκως.

§105ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἡ λέξις ἀτόκως, διότι θὰ ἐξετάσωμεν ποῖα εἶναι τ’ ἀποτελέσματα τῆς εἰκονικῆς πωλήσεως· ἂν δυνάμει τοῦ νόμου ἀποδίδωνται τόκοι, τότε «τὸ ἀτόκως» εἶναι περιττὸν, ἂν δὲ δὲν ὀφείλωνται, τότε πάλιν εἶναι περιττόν.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς δυνάμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν τόκον πρὸς 12 τοῖς ἑκατόν;

§107ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 3 Μ. Μ.)