1867.03.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 71

Τῆς 21 Μαρτίου 1867.

(Τρίτῃ).

Ὥρα 1 Μ. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καθυποβάλλω τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ἄρθρον μοναδικόν. «Τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης θέλει σύγκεισθαι ἀπὸ τοῦδε, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ, ἐκ τοῦ γενικοῦ γραμματέως, ἑνὸς τμηματάρχου πρώτης ἢ δευτέρας τάξεως, τριῶν γραμματέων πρώτης τάξεως, ἑνὸς γραμματέως δευτέρας τάξεως, τριῶν γραφέων ά. τάξεως, 2 γραφέων βʹ. τάξεως καὶ δύω κλητήρων ά. τάξεως». Εἶναι σύμφωνα μὲ ὅσα εἴπομεν χθὲς καὶ παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ διὰ πρώτην συζήτησιν.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε λοιπὸν, κύριοι, νὰ τὸ διαβάσωμεν διὰ πρώτην φοράν. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχήν;

§7ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται καὶ τὸ ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη;

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλετε νὰ μὴ τυπωθῇ, διότι γλυτόνομεν καὶ τὰ ἔξοδα;

§11ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ μία ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν. Θέλει τυπωθῆ. Ὁ Κύριος Σακελλαριάδης ἔχει τὸν λόγον ἀπὸ χθές. Ὁ Κ. Ἡλ. Μαυρομιχάλης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ παραχωρήσεως εἰς τὸν δῆμον Γυθείου τοῦ ἐνοριακοῦ ναοῦ ὁ ἅγιος Γεώργιος μετὰ τῶν κτημάτων αὐτοῦ.

§13ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἤκουσα, κύριοι, καὶ ἠκούσατε καὶ σεῖς χθὲς τὴν ἀγόρευσιν ἐπὶ τῶν δικαστῶν καὶ ἐπὶ τῶν δικαστηρίων. Πρῶτος ὅλων ἐλάλησεν ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Κέας, κατόπιν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τελευταῖον ὁ Κ. Πρωθυπουργός. Ὁ πρῶτος, κύριοι, ἐν τῇ αὐστηρότητι τῆς δικαιοσύνης του διήρεσε τοὺς δικαστὰς εἰς τρεῖς τάξεις, καὶ ἐξ αὐτῶν ἀνεῦρε 5 ἢ 6 ἄτομα δυνάμενα νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν δικαιοσύνην αὐστηρῶς καὶ τιμίως, τοὺς δὲ ἄλλους ἐθεώρησεν ἢ ὅλως διόλου ἀδυνάτους, ἀνεπαρκεῖς ἢ μόλις ἤδη μαθητευομένους· καὶ οἱ τελευταῖοι οὗτοι, ἐφ’ ὧν ἐῤῥίψε τὸ βέλος, ἦτο ἡ προσφιλὴς νεολαία, ἥτις ἀγωνίζεται νυχθημερὸν ἵνα ἀνακτήσῃ τοὺς ἀρχαίους πόθους καὶ τὴν ἀρχαίαν τῆς πατρίδος ἡμῶν εὔκλειαν. Δὲν ἔπρεπε, νομίζω, νὰ ἐκτοξευθῇ τοιοῦτον βέλος κατὰ τοῦ στηρίγματος τῆς πατρίδος καὶ δὲν ἔπρεπε ποτὲ νὰ καταδικασθῶσι 300 ἢ καὶ ἐπέκεινα δικασταὶ εἰς τὸ ὄνειδος τῆς καχεξίας, ὅπως κατεδικάσθησαν, περιορισθέντος τοῦ Κ. Κυπριάδου εἰς 5 ἢ 6 δυνατοὺς, δυναμένους νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν δικαιοσύνην. Κατόπιν ἦλθεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§14ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τί συζητοῦμεν, κύριε πρόεδρε;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ συστάσεως τριῶν Πρωτοδικείων.

§16ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐκεῖ θὰ φθάσω. Κατόπιν ἦλθεν ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις μᾶς ἀνέπτυξε τοὺς ἀγῶνάς του, τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας κατέβαλεν ἵνα διαῤῥυθμίσῃ τὸ δικαστικὸν σύστημα καὶ ἐντεῦθεν νὰ συστήσῃ καὶ πρωτοδικεῖα καὶ ἐφετεῖα καὶ εἰρηνοδικεῖα· μᾶς εἶπε δὲ ὅτι ἐπεθύμει καὶ πάντοτε ἐπιθυμεῖ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, ὥστε οἱ εἰρηνοδίκαι νὰ λαμβάνουν ἀνὰ 200 καὶ 300 δραχμὰς, οἱ πρωτοδίκαι ἀνὰ 400 καὶ 500, οἱ ἐφέται ἀνὰ 600 καὶ 700, οἱ ἀρειοπαγῖται ἀνὰ 800 καὶ 1000. Ἀλλὰ δυστυχῶς, κατὰ δυσμοιρίαν, ὅθεν καὶ ἂν ἐστράφη τοῦ εἶπον ὅτι «κακὸν καλῶς κείμενον μὴ κίνει» τοῦ εἶπον, μὴ θίγεις αὐτὴν τὴν ἱερὰν νομοθεσίαν, ἥτις ἐνιδρύθη μετὰ τοσούτων ἀγώνων καὶ θυσιῶν, ἥτις ἐνεβάφη τὸ πρῶτον μὲ αἷμα τὸ 1821. Ἐντεῦθεν λοιπὸν εἶδεν ὅτι εἶναι πλέον ἄσοφος τοῦ σοφοῦ Μάουρερ καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐσταμάτησεν ἕως ἐκεῖ, ἀλλὰ ἐμεθοδεύθη ἵνα προσθέσῃ τρία ἔτι πρωτοδικεῖα εἰς τὸ κράτος, καὶ διὰ τῶν πρωτοδικείων αὐτῶν νομίζει ὅτι θὰ διανεμηθῇ ἀκριβέστατα ἡ δικαιοσύνη. Ποῦ δὲ θὰ συστήσῃ τὰ πρωτοδικεῖα αὐτά; Κατ’ ἐξαίρεσιν ὅπου οὗτος βούλεται, ἢ ὅπως ἀπεφάνθη ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς, ὅπου ᾖ ἀνάγκη. Ἀλλὰ, κύριοι, γνωρίζομεν τὶ τεκταίνεται ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος τῶν ὑπουργῶν (ἱλαρότης)· γνωρίζομεν τὰ προνόμια, γνωρίζομεν τοὺς σκοπούς· πλὴν ἀπέναντι τούτων, κύριοι, ἐγείρεται, ὅτε πρόκειται περὶ προνομίων, ἡ ἱερὰ φωνὴ τοῦ Μαυρομιχάλη, τοῦ Κυριακούλη, τοῦ Ἠλία, τόσων ἄλλων ἡρώων τῆς Σπάρτης, καὶ σᾶς λέγει, ὅτι ἂν πρόκειται περὶ προνομίου, τὸ προνόμιον τοῦτο ἀνήκει εἰς ἐμέ. Κατόπιν τῆς φωνῆς ταύτης ἐγείρεται ἡ φωνὴ τοῦ μάρτυρος Γρηγορίου, ἡ φωνὴ τοῦ παλαιῶν Πατρῶν, ἐγείρεται ἡ φωνὴ τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ τῶν δέκα αὐτοῦ στρατηγῶν καὶ σᾶς λέγει, ὅτι, ἐὰν πρόκειται νὰ φιλοδωρηθῇ πόλις τις, τὸ προνόμιον τοῦτο ἀνήκει εἰς τὴν πατρίδα μου καὶ διότι ἠγωνίσθην εἰς τοὺς ἀγῶνας ὅπως ἠγωνίσθησαν καὶ τόσαι ἄλλαι ἐπαρχίαι, καὶ διότι ὁ πληθυσμὸς καὶ ἡ ἔκτασις εἶναι εὐρύτερα πάσης ἄλλης ἐπαρχίας ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐλεήσῃ σήμερον τὸ ὑπουργεῖον. Παρεξενεύθην, κύριοι, καὶ ἐλυπήθην πολὺ ἀκούσας μίαν ἰδέαν τοῦ ἐντίμου πρωθυπουργοῦ, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέψατέ μας ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι ἀνάγκη, λέγει, διότι εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὰς τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἐπαρχίας τινάς, αἵτινες εἶχον αὐτὰ τὰ δικαιώματα καὶ αὐτὰ τὰ ἀπώλεσαν, λέγει, κατόπιν τῆς ἑνώσεως, ἐννοῶν τὴν Λευκάδα.

§17ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπου εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη.

§18ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Εἶπε διὰ τὴν Λευκάδα. Δὲν εἶμαι ζηλότυπος, ἀλλὰ σᾶς παρατηρῶ ὅτι αἱ ἐξαιρέσεις εἶναι ἐκεῖναι, αἵτινες ἔφερον τὰς ἐμφυλίους στάσεις, ὅτι τ’ ἄδικα προνόμια εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατέστρεψαν καὶ ἐκρήμνισαν κυβερνήσεις, ὅτι αἱ τοιαῦται παραχωρήσεις δύνανται νὰ μᾶς φέρουν καὶ μίαν ἄλλην φορὰν ἀκόμη εἰς ἀποσύνθεσιν· μάλιστα ἐγὼ, εἴδατε, πόσον ὑπεστήριξα πέρυσι τὰ ζητήματα τὰ περὶ Λευκάδος, ἀλλὰ τοῦτο τὸ θεωρῶ ἄδικον, διότι ἡ Λευκὰς ἔχει μόνον 16,000 λαόν.

§19ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει 23,000, κύριε.

§20ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχει εἰμὴ 16,000. Τὰ Καλάβρυτα, κύριοι, ἡ ἡρωϊκὴ ἐκείνη ἐπαρχία, ἔνθα ὑψώθη ἡ σημαία τῆς ἐπαναστάσεως, ἔχει 45,000 λαὸν, ἄλλαι ἐπαρχίαι, ὡς ἡ Κορινθία, ἔχει 50 καὶ ἐπέκεινα. Λοιπὸν δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὸν πληθυσμὸν οὔτε τὰς θυσίας, οὔτε τοὺς ἀγῶνας. Εἶπε δὲ ὁ ὑπουργὸς νὰ μὴ τοὺς κάμωμεν καὶ μετανοήσουν διὰ τὴν ἕνωσιν καὶ ἀναθεματίσουν τὴν στιγμήν. Ἄ! Κύριοι, τοιαῦτα, νομίζω, ποτὲ δὲν πρέπει νὰ λέγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι ἡ ἱστορία τῶν Ἑπτανησίων ὑπάρχει ἱστορία ζῶσα, ἀκόμη ἀχνίζουν τὰ κακουργήματα ὅσα ἔπραξεν ἡ ὑψηλὴ ἀστυνομία, ἀκόμη εὑρίσκονται, καθὼς ὁ Κ. Λειβαδᾶς καὶ ἄλλοι, τόσα λείψανα καὶ θύματα τῆς τότε κακουργίας. Ἂς ἐνθυμηθῶμεν τοὺς στεναγμοὺς καὶ τοὺς ὀλοφυρμοὺς τῆς ἀδελφότητος αὐτῆς, καὶ τότε, θέτοντες τὴν χεῖρα εἰς τὸ στῆθος, ἂς δικάσωμεν καὶ ἂς εἴπωμεν ποία ἡ τότε κατάστασίς των καὶ ποία ἡ παροῦσα. Ἐὰν ἔπαθεν ἡ Λευκὰς, ἐὰν ἔπαθεν ἡ Ἑπτάνησος μικρόν τι διὰ τὴν ἕνωσιν, ἂς στοχασθῶμεν πάντες ὅτι αὐτὸς ὁ τόπος ἔνθα ἱστάμεθα δὲν ἦτο εἰμὴ σωρὸς ἐρειπίων. Εἰς τὴν Πελοπόννησον, τὴν στερεὰν καὶ δυτικὴν Ἑλλάδα, ἐκεῖ δὲν ὑπῆρχεν οὔτε πετεινὸς νὰ λαλήσῃ, ἀλλὰ παντοῦ τέφρα, παντοῦ καταστροφὴ καὶ παντοῦ ἐρήμωσις. Μολαταῦτα ἡ ἐλευθερία ἀνεκαίνισε καὶ πόλεις καὶ χώρας, καὶ διὰ τῆς ἀνεξαρτήτου ἐλευθερίας καὶ οἱ ἀδελφοὶ Ἑπτανήσιοι δύνανται ν’ ἀποκτήσουν περισσότερα ἤδη. Ἡ ἐλευθερία δὲν ἀνταλλάσσεται χρήμασι, κύριοι, ἡ ἐλευθερία ἀποκτᾶται διὰ τῶν αἱμάτων καὶ θυσιῶν· ὅστις δὲν θυσιάσει δὲν ἀξιοῖ νὰ ἦναι καὶ ἐλεύθερος. Ἔπειτα, κύριοι, ἐξαίρεσις εἰς τὸν μὲν, ἐξαίρεσις εἰς τὸν δὲ, ἡμεῖς ποῦ θὰ σταθῶμεν; τοὺς ἀδελφοὺς ἑπτανησίους τοὺς ἐδέχθημεν καὶ μᾶς ἐδέχθησαν διὰ νὰ ζήσωμεν ὡς ἀδελφοὶ, διὰ νὰ ὑποστῶσι καὶ ἐκεῖνοι τὰ βάρη μας καὶ ἡμεῖς τὰ ἰδικά των, καὶ οὔτε οὗτοι πρέπει ν’ ἀξιοῦν νὰ φαίνωνται ἀνώτεροι ἡμῶν εἴτε εἰς τὰ προνόμια εἴτε ὅπου δήποτε, οὔτε ἡμεῖς ἀνώτεροι ἐκείνων. Ἡ Πελοπόννησος σύγκειται ἐξ 700,000 λαοῦ καὶ ἔχει 7 πρωτοδικεῖα.

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πέντε.

§22ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Πέντε, ἡ δὲ Ἑπτάνησος ἔχει 3.

§23ΤΣΟΥΓΑΝΑΤΟΣ. Καὶ ἕνα ποῦ θὰ γίνῃ, 4.

§24ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Αὔριον θὰ γίνῃ.

§25ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον θὰ γίνῃ.

§26ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Καὶ νὰ ἰδῶ ἂν θὰ πᾶς σὺ εἰς τὴν ἐπαρχίαν σου.

§27ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ πάγω.

§28ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μὰ ἐγὼ δὲν θὰ σ’ ἀφήσω νὰ πᾶς, Ἡ Ἑπτάνησος λοιπὸν ἔχει 3 πρωτοδικεῖα καὶ ἡ Πελοπόννησος 5, 250,000 λαὸν ἔχει ἡ Ἑπτάνησος καὶ 800,000 ἡ Πελοπόννησος· λοιπὸν ὑπάρχει μία ἀναλογία, διὰ τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν νὰ συστήσωμεν καὶ τέταρτον; Λοιπὸν ἐγὼ ἐρωτῶ, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἔλθῃ εἷς ἑπτανήσιος ἐπὶ τοῦ βήματος, διὰ νὰ μοῦ εἴπῃ ποῦ στηρίζει αὐτὰ τὰ δικαιώματα. Φρονῶ ὅτι οὐδεὶς τῶν ἑπτανησίων καταδέχεται νὰ φέρεται ἐξαιρετικῶς πρὸς τοὺς συναδέλφους του, ἐξαιρετικῶς τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ πόθεν γεννῶνται αὐτὰ τὰ ζιζάνια; Ἴσως τὰ ζιζάνια αὐτὰ τὰ γεννᾷ κἀμμία κακοῦργος μικρὰ πολιτικὴ, ἥτις θέλει νὰ φέρῃ εἰς διάστασιν ἀδελφοὺς πρὸς ἀδελφούς.

§29ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Προνόμια δὲν ζητοῦν· εἶπον προνόμια;

§30ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ λέγω πῶς εἶναι ἄδικον, καὶ διότι εἶναι ἄδικον, εἶναι προνόμιον· τὸ ὑπουργεῖον, ἂν ἤθελε διὰ νὰ θεραπεύσῃ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς φιλοτιμίας, ἔπρεπε νὰ φέρῃ ἕνα νόμον διαφορετικὸν, ὥστε νὰ συζηθῶσι καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας δικαστήρια· ὅταν π. χ. ἤθελε διὰ νὰ πράξῃ διοικητικῶς καὶ σωφρόνως, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ συζηθῇ τὸ πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Λευκάδα καὶ νὰ μὴ συστηθῇ εἰς τὴν Βόνιτσαν, νὰ περιλάβῃ καὶ τὸ Ξηρόμερον καὶ τὸν Βάλτον, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ λάβουν καὶ ἐκεῖνοι οἱ πολῖται ἀναψυχήν τινα, ἀλλὰ πηγαίνουν εἰς τὸ ἄκρον ἐκεῖ νὰ τὰ συστήσουν εἰς τὴν Λευκάδα; Τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι παντάπασιν ὀρθὸν, καὶ ἔτι μᾶλλον εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, ἐπειδὴ ὁ Κ. Λομβάρδος μᾶς εἶπεν, ὅτι ἤδη δὲν εἶναι ἐποχὴ διοργανισμοῦ δικαστηρίων, ἀλλὰ ἑτοιμασίας, καὶ τὴν ἑτοιμασίαν ταύτην τὴν ἐπεκαλέσθησαν πολλάκις οἱ κύριοι ὑπουργοὶ ὄχι μόνον ὡς ὑπουργοὶ, ἀλλὰ καὶ ὡς ἰδιῶται, δυστυχῶς ὅμως τὰ πράγματα διαψεύδουν τοὺς λόγους των. Ἐὰν ἤθελον νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐπιστολάς τινας, ἃς ἔλαβον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἤθελεν ἰδῆτε εἰς ποίας ἑτοιμασίας καταγίνεται ὁ Κ. Λομβάρδος· ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα τὰ ἀποσιωπῶ, καὶ ἀπεύχομαι τοῦ νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν τοιαύτην συζήτησιν. Δὲν πρέπει ὅμως ποτὲ οἱ κύριοι νὰ ἔρχωνται μὲ τοιαύτας ῥήσεις νὰ ἐξαρπάζουν τὰ εἰσοδήματα τῶν πολιτῶν καὶ νὰ ἐνεργοῦν μάλιστα τὰ ἀντίθετα. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι καιρὸς περὶ διοργανισμοῦ δικαστηρίων, ἀλλὰ περὶ ἑτοιμασίας, εἶναι δίκαιον καὶ συμφέρον νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν ὁμόνοιαν, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη καὶ ἄλλοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ παραιτηθῶμεν τῶν ἀδίκων ἀξιώσεων καὶ προχωρήσωμεν εἰς τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα καὶ κατεπείγοντα, ὧν ἀνάγκην ἔχει σήμερον τὸ Κράτος, καὶ οὐχὶ νὰ παρουσιαζώμεθα καὶ νὰ συζητῶμεν προνομιούχους ἀρχὰς διὰ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην ἐπαρχίαν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θὰ τολμήσω νὰ ὑπάγω εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ἂν τοιαύτας προνομιούχους ἀρχὰς καθιερώσωμεν, καὶ ἐκεῖ ὅπου νὰ μὴ ὑπάγω, θὰ πολεμήσω καὶ τὴν ῥίζαν ἐκείνην, ἥτις γεννᾷ τὰ τοιαῦτα βλαστήματα καὶ θὰ ζητήσω τὴν διόρθωσιν ὅπως δυνηθῶ. Προτείνω λοιπὸν τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν πρωτοδικείων, τὰ ὁποῖα προτείνει τὸ ὑπουργεῖον, καὶ παρακαλῶ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα καὶ κατεπείγοντα.

§31ΓΟΝΔΙΚΑΣ. Ὅταν, Κύριοι, πρὸ δύω μηνῶν ὑπέβαλε τοὺς φορολογικοὺς νόμους καὶ τὸν προϋπολογισμὸν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔκαμε παραβολὴν ἑαυτῆς μετὰ τῆς προκατόχου· εἶπεν, ὅτι θέλει ὁδεύσει ἐντὸς τριῶν ἀρχῶν· 1) ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν οἰκονομιῶν, 2) ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ δανείου καὶ 3) ἐπὶ τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔκαμε τοιαύτας ὑποσχέσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὐδέποτε, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐφανταζόμην, ὅτι ἤθελεν ὑποστηρίξει ἀμέσως ἢ ἐμμέσως δαπάνας, αἵτινες αὐξάνουσι τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ ἥμισυ ἑκατομμύριον. Χθὲς ἐν παρόδῳ ἀπαντῶν εἰς τὸν ἔντιμον βουλευτὴν Κορινθίας, ἐσύστησα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν εἶναι ἐποχὴ σήμερον νὰ ἱδρύσῃ νέα πρωτοδικεῖα. Ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς ἀπαντῶν εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ Κ. Κυπριάδου καὶ ἐμοῦ, μᾶς ἐξέφερε λόγους πολλοὺς, ἐρειδομένους εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἶχε πρὸ ἑνὸς ἔτους ὑποβάλει. Ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησεν ἐν πεποιθήσει, καθόσον πρὸ ἑνὸς ἔτους εἶχεν ἕτοιμον νομοσχέδιον ὀλίγας ἡμέρας πρὶν πέσῃ ὡς ὑπουργὸς, περὶ συστάσεως πολλῶν πρωτοδικείων, καὶ ἐπειδὴ ἡ ὁμιλία ἐκείνη ἦτο ἀπόῤῥοια πεποιθήσεως δὲν κακίζω αὐτὴν, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ πεῖραν ἔχει καὶ ἱκανότητα, διότι διῴκησεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὴν Ἑλλάδα. Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὅμως ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μὴ συμφωνήσω ἐν τέλει μὲ τὴν ταχεῖαν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ὅταν ἱδρυθῶσι πολλὰ πρωτοδικεῖα, καὶ ὁ λόγος εἶναι πρόχειρος. Ἵνα ὅμως ἔλθω εἰς τοῦτο, ὀφείλω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἔποψιν πρῶτον τοῦ συμφέροντος, κατόπιν τοῦ καλοῦ, τοῦ δικαίου, καὶ κατόπιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν νομικὴν τῶν περιφερειῶν. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ καλοῦ, ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἐννοεῖ ὅτι διπλασιάζοντες ἢ αὐξάνοντες πρωτοδικεῖά τινα εἰς τὸ Κράτος, δὲν δύνασθε ποτὲ νὰ παραδεχθῆτε, ἀφοῦ εἶναι πανθομολογούμενον, καὶ ἀφοῦ ὁ κ. Κυπριάδης λίαν πεπειραμένως σᾶς ἀπέδειξε τὰς ἀτελείας τῶν δικαστηρίων ὡς ὑπάρχουν τὴν σήμερον, ὅτι θὰ εὕρητε ἱκανὸν ἀριθμὸν δικαστῶν· διότι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου δὲν εἶναι μόνον νὰ δικάζωσιν οἱ πολῖται τὰς ὑποθέσεις των, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκδίδωνται ἀποφάσεις καλαὶ καὶ ν’ ἀποπερατῶνται ταχύτερον αἱ ὑποθέσεις, διότι ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐνθυμεῖσθε, σᾶς εἶπεν, ὅτι ταχεῖα ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης εἶναι ἀληθὴς πλοῦτος· ἀλλ’ αὕτη εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἅμα δεκαπλασιάσωμεν τὰ δικαστήρια. Ἂν γείνωσι τρία πρωτοδικεῖα, ἓν εἰς τὴν Λευκάδα, ἓν εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ ἓν εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα, δὲν παραδέχεσθε, ὅτι θὰ δικάζῃ χιλίας ὑποθέσεις τὸν χρόνον καὶ ὅτι τὸ ⅓ τούτων θὰ ἐφεσιβάλλωνται; Ὅταν αὐξήσωμεν τὰ πρωτοδικεῖα, δὲν αὐξάνομεν καὶ τὰ ἐφετεῖα; Ὅταν λοιπὸν π. χ. χίλιαι ὑποθέσεις προστίθενται εἰς τὸ ἐφετεῖον Ναυπλίας, δὲν νομίζετε, ὅτι θὰ μένουν εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ ἐφετείου τέσσαρα καὶ πέντε ἔτη; Τοῦτο εἶναι ἡ ταχεῖα ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης; Ἡ δικαιοσύνη οὐδεὶς ἀντιλέγει, ὅτι εἶναι ἀληθὴς πλοῦτος, ὅταν ὅμως διορίσητε δικαστὰς εἰς ἐπαρχίας αἱ ὁποῖαι εἶναι ὀλιγάνθρωποι, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχει εὐμάθεια, πολιτισμὸς, νομίζετε, ὅτι θὰ εὑρίσκετε δικαστὰς ἱκανοὺς, ἀφοῦ εἰς τὰς καλλιτέρας ἐπαρχίας τῆς Πελοπονήσου ἀρνοῦνται νὰ ὑπάγουν καὶ ζητοῦν τὴν πρωτεύουσαν, διότι ἐνταῦθα ἡ παιδεία καὶ τὰ φῶτα ὑπάρχουσιν; Ἄλλως τε δὲ εἰς μίαν τοιαύτην ἐπαρχίαν ὁ δικαστὴς ἐκεῖνος θ’ ἀπομάθῃ ὅ,τι ἐγνώριζε· τὸν σοφώτερον δικαστὴν στείλατε εἰς ἐπαρχίαν εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχουν παρὰ ἄνθρωποι ἀγράμματοι, καὶ θ’ ἀπομάθῃ ὅ,τι ἐγνώριζε. Διὰ τοῦτο ὁ νομοθέτης πολὺ ἐφρόντισε περὶ τῶν ἑδρῶν τῶν δικαστηρίων. Καὶ ὅταν ἐγένετο ὁ κανονισμὸς τῶν δικαστηρίων, ἐπῆλθε διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὰς ἕδρας τῶν δικαστηρίων, μετ’ οὐ πολὺ δὲ ἐπῆλθον ἕτερα διατάγματα, τὰ ὁποῖα μετέβαλον τινας ἕδρας ἕνεκα τῶν περιστάσεων. Λοιπὸν, λέγω, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ καλοῦ ἂν ἐξετάσωμεν τὴν αὔξησιν τῶν δικαστηρίων, δὲν εἶναι ὀρθὴ, διότι τὰς μὲν δίκας θὰ χειροτερεύσωμεν, δικαστὰς δὲ δὲν θὰ εὑρίσκωμεν, καὶ ἂν διορίσωμεν, θὰ διορίσωμέν τινας οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκδίδουν ἀποφάσεις, αἵτινες θὰ ᾖναι ἀληθῆ ἐκτρώματα, αἱ ὁποῖαι καὶ τὴν Κυβέρνησιν θὰ προσβάλλουν καὶ τὴν κοινωνίαν θὰ βλάπτουν, καὶ κατὰ τῶν ὁποίων ἐνίοτε δὲν δύναται νὰ ζητηθῇ ἀναίρεσις, διότι μολονότι ὑπάρχει προφανεστάτη οὐσιαστικὴ ἀδικία, δὲν ὑπάρχει παρατυπία τις. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ δικαίου δὲν εὑρίσκω ὀρθὴν τὴν σύστασιν τῶν πρωτοδικείων, διότι ταχεῖα ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ, εἶναι φάσμα· ταχεῖα ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, ὡς ἰδέα ἀφῃρημένη, εἶναι ἀληθὴς πλοῦτος· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐφαρμόζηται καὶ εἰς τὰ πράγματα, διότι τότε εἶναι ἀληθὴς πλοῦτος. Ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῶν διαδίκων, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν κατοίκων, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ εὐεργετήσωμεν, θὰ ἐπέλθῃ διόρθωσίς τις; Τί θὰ γίνῃ, Κύριοι, ὅταν μίαν περιφέρειαν δικαστικὴν τὴν ἔχομεν σήμερον κανονισμένην, καὶ αὔριον διαιρέσωμεν αὐτὴν καὶ εἴπωμεν εἰς τοὺς κατοίκους, σεῖς μὲν θὰ πηγαίνετε εἰς αὐτὸ τὸ δικαστήριον, σεῖς δὲ εἰς τοῦτο; Ὅλοι οἱ κάτοικοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑποθέσεις εἰς τὸ προϋπάρχον δικαστήριον, θὰ ἔχουν ἐδῶ μίαν ὑπόθεσιν μείνασαν ἐκκρεμῆ, εἰς τὸ νέον δὲ δικαστήριον, ὅπου ὑπήχθησαν, ἄλλην. Ἀλλ’ ὅταν σᾶς λέγουν, ὅτι οἱ δικονομικοὶ τύποι εἶναι τοσοῦτον περιπεπλεγμένοι καὶ διαιωνίζουν τὰς δίκας, ὅταν ἡ ἀμάθεια τῶν δικαστῶν καὶ ἡ ἔλλειψις ἀκόμη αὐτῶν, διότι παρατηρεῖτε, ὅτι τὰ πινάκια γέμουσιν ὑποθέσεων, διότι ὀλίγοι δὲν δύνανται νὰ ἐκδίδουν ἀποφάσεις πολλὰς καὶ μένουν εἰς τὸ πινάκιον ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις πολλαὶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ταῦτα πάντα ἀποδεικνύουν, ὅτι ὄχι μόνον οἰκονομία δὲν προέρχεται, ἀλλὰ σπατάλη, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀσπαζομένη τοιαύτην ἰδέαν πολεμεῖ τὸ πρόγραμμά της. Καὶ οὐδέποτε πιστεύω, ὅτι ἐν πεποιθήσει ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ πολεμήσῃ τὸ πρόγραμμά της, τὸ ὁποῖον ἐτήρησε καὶ τηρεῖ ὡς πρὸς τὰς οἰκονομίας, διότι, πιστεύω, ἀπέτυχε καὶ ὡς πρὸς τὴν ἰδέαν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον μέχρι σήμερον δὲν ἔλαβε χώραν καὶ ἄδηλον εἶναι ἂν θὰ λάβῃ. Ἑπομένως μόνον θὰ ὑποστηριχθῇ εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν φόρων, καὶ ἡ ἐπιβολὴ τῶν φόρων δι’ ἡμᾶς τοὺς Πελοποννησίους πρὸ πάντων εἶναι ζυγὸς βαρὺς, διότι παράγομεν τὰ μεγαλείτερα εἰσοδήματα εἰς τὸ Κράτος· οἱ φόροι διὰ τὸν λαὸν ἐτριακονταπλασιάσθησαν τῶν φόρων τοῦ παρελθόντος ἔτους. Οἱ κάτοικοι ὁρμῶνται ἀπὸ μίαν ἀνωτέραν ἰδέαν, ἡ ὁποία δύναται τὴν πατρίδα νὰ τὴν μεγαλώσῃ, καὶ ἀπὸ τὰς συμβουλὰς ἡμῶν τῶν βουλευτῶν, διότι βλέπομεν, ὅτι ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους· ἂν δὲν εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν ταῦτα, βεβαίως δὲν ἠθέλαμεν δεχθῆ τὴν αὔξησιν αὐτὴν τῶν φόρων. Πρέπει, κύριοι βουλευταὶ, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασίν μας, καθ’ ἣν ὅλοι ἔχομεν τὸ συμφέρον νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὸ μὴ περαιτέρω, νὰ μὴ αὐξήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους πέραν τοῦ δέοντος· νὰ τὸν αὐξήσωμεν μόνον καθ’ ὅσον δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ δώσῃ αὐτῇ μερικὰς εὐκολίας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Αὐξάνοντες ὅμως τὰ δικαστήρια, θὰ φέρωμεν σύγχυσιν εἰς τὴν δικαιοσύνην, εἰς τὰ δικαστήρια, εἰς τὴν κοινωνίαν, διέγερσιν τῆς φιλοτιμίας τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι πληρόνουν φόρους μεγαλειτέρους καὶ ὅμως στεροῦνται δικαστηρίων. Ἔρχομαι καὶ εἰς τὸν ἕτερον λόγον τὸν νομικόν, τὸν ὁποῖον παρενέβαλε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· εἶπεν, ὅτι τὰ δικαστήρια αὐτὰ δύνανται δι’ ἑνὸς διατάγματος νὰ ἱδρυθῶσιν, ὅταν ἡ Βουλὴ δώσῃ τὴν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰσήγαγε διὰ τὴν σύστασιν τριῶν πρωτοδικείων. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν παραδέχομαι τὴν ἀρχὴν αὐτὴν, τὴν σύστασιν τριῶν πρωτοδικείων διὰ διατάγματος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχει ὁ νόμος, ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων, ὅστις ἐν δευτέρῳ ἄρθρῳ λέγει, ὅτι εἰς ἕκαστον νομὸν συνιστᾶται ἓν πρωτοδικεῖον τοὐλάχιστον καὶ εἰς ὅλον τὸ Κράτος συνιστῶνται δύω ἢ τρία τοὐλάχιστον ἐφετεῖα. Σήμερον εἰς τοὺς πέντε νομοὺς τῆς Πελοποννήσου ἐσυστήθησαν πέντε δικαστήρια καὶ ἓν ἐφετεῖον εἰς τὴν Τρίπολιν. Διὰ διατάγματος ὅμως μετὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων, εἶπε ῥητῶς ὁ νομοθέτης, συνιστῶνται 10 πρωτοδικεῖα εἰς τοὺς 10 νομοὺς τοῦ Κράτους, συνιστῶνται δύο ἐφετεῖα καὶ καθεξῆς· ἀμέσως ὥρισε δὲ τοὐλάχιστον δύω ἐφετεῖα· οὐχ ἧττον ἐπῆλθεν ἡ θέλησις τοῦ νομοθέτου καὶ εἶπεν ἐννοῶ «τοὐλάχιστον», καὶ τὸν ὅρον «διὰ διατάγματος» ἐπιτακτικὸν, καὶ ὡς ἐκ τούτου, ἵνα κάμῃ σύστασιν τρίτου ἐφετείου εἰς Πάτρας, ἔφερε νόμον τὸ 1843 Ἀπριλίου 26. Ἀπαντῶν δὲ εἰς τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ λέγω, ὅτι δὲν τάσσομαι ὅλῃ τῇ ψυχῇ ὑπὲρ τῆς ἰδέας, ὅτι δὲν δύναται νὰ συστηθῇ δικαστήριον καὶ διὰ διατάγματος, οὐχ ἧττον ὅμως νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ φέρῃ νόμον, ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀποκρούω, διότι τὸ διάταγμα δύναται ἐπερχομένη ἑτέρα Κυβέρνησις ν’ ἀκυρώσῃ. Ἀφοῦ διὰ νόμου ἐκανονίσθησαν αἱ δικαστικαὶ περιφέρειαι, πρέπει διὰ νόμου νὰ κανονισθῇ καὶ πᾶσα νέα. Τὴν ἰδέαν μου δὲ ταύτην ὑποστηρίζει ἐξ ἀναλογίας καὶ ἕτερος νόμος τοῦ 1843 παραπλήσιος, ὁ νόμος ὁ κανονίζων τὰς ἕδρας τῶν νομαρχιῶν καὶ ἐπαρχιῶν. Ὁ νόμος αὐτὸς ἐν ἄρθρῳ 13 ἀφοῦ λέγει, ὅτι ὁ ὑπάρχων διοικητικὸς ὀργανισμὸς ἀκυροῦται, ῥητῶς λέγει, ὅτι πᾶσα μεταβολὴ τῆς διαιρέσεως αὐτῆς δὲν δύναται παρὰ διὰ νόμου νὰ γίνῃ. Λοιπὸν σήμερον αἱ δικαστικαὶ περιφέρειαι εἶναι ἢ δὲν εἶναι αἱ αὐταί; ὅπου εἶναι πρωτοδικεῖον εἶναι καὶ νομαρχία, ἡ αὐτὴ δικαστικὴ περιφέρεια. Ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ταχθῶ μὲ τὴν ἰδέαν τοῦ Κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι διὰ διατάγματος δύναται νὰ γίνῃ ἡ μεταβολὴ, ἀλλὰ διὰ νόμου, ὃν θὰ παρακολουθῇ ἔκθεσις δικαιολογημένη, καὶ ταύτην τὴν διαφορὰν ἔχει ὁ νόμος ἀπὸ τὸ διάταγμα, διότι διὰ μιᾶς ἐκθέσεως δύναμαι νὰ πεισθῶ καὶ ἐγὼ περὶ τῆς ἀνάγκης, ἵνα μὴ φανῇ, ὅτι νομοθετοῦμεν μερικῶς καὶ οὐχὶ γενικῶς. Πρὸ δύω ἐτῶν ἐκανονίσθησαν αἱ δικαστικαὶ περιφέρειαι τῆς Ἑπτανήσου· διατί σεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶσθε ἡ ἰδία Κυβέρνησις, τοὐλάχιστον ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διεύθυνε τὸ ὑπουργεῖον, δὲν ἀνεγνωρίζατε τὴν ἀνάγκην ἔκτοτε, ἀλλὰ μόνον τώρα τὴν ἀνεγνωρίσατε; τότε μάλιστα ἔπρεπε νὰ σκεφθῆτε, ὅτε δὲν ὑπῆρχον δίκαι, καὶ οὐχὶ ἤδη νὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη σύγχισις· ἀλλὰ σήμερον μὲ τὰς ἐμπνεύσεις, τὰς ὁποίας δίδομεν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, τοιαῦτα θὰ πράξωσι. Διατί ἐσεβάσθησαν τὰ ἔργα τοῦ Μάουρερ; διότι ἦτο ξένος καὶ δὲν εἶχε συμφέροντα τοπικά. Καὶ ἐνθυμεῖσθε εἰς τὸ 1861, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἑρμηνευθῇ τὸ ἀναποσφράγιστον τῶν ἐπιστολῶν, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι οἱ νομικοί μας διὰ τὴν ἀποσφράγισιν, ἣν διέταττε τὸ τότε ὑπουργεῖον, ὑπέκλιναν, ἔστειλαν νὰ λάβουν ἐκθέσεις παρ’ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξήγησε σύμφωνα μὲ τὰ πράγματα τὸν νόμον. Λοιπὸν ὁ Μάουρερ ἔκαμε τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων, σεῖς ἔρχεσθε σήμερον νὰ τὸν μεταβάλητε; Πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς θὰ δώσῃ τὴν πίστωσιν αὐτὴν, ἡ ὁποία θὰ βλάψῃ τὴν κοινωνίαν, διότι θὰ διαιρέσῃ τὰς δίκας, ἔνθεν μὲν εἰς τὴν μίαν περιφέρειαν, ἔνθεν δὲ εἰς τὴν ἄλλην, διότι ἡ νέα σύστασις δὲν θὰ φέρῃ εὐκολίαν παρὰ εἰς τοὺς ἐναγομένους. Μόνον λοιπὸν τοὺς Πυργίους νὰ τοὺς εὐεργετήσωμεν ὡς ἐναγομένους, μόνον τοὺς κατοίκους Ἀμφίσσης νὰ τοὺς εὐεργετήσωμεν ὡς ἐναγομένους, ὡς ἐνάγοντας δὲ ποτέ. Διὰ ταῦτα λοιπὸν θεωρῶ, ὅτι πρέπει ν’ ἀποῤῥίψητε τὴν πίστωσιν αὐτὴν, καὶ τὸ σεβαστὸν ὑπουργεῖον πιστεύω νὰ τὴν ἀποκρούσῃ.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, ἔχετε τὸν λόγον· θέλετε νὰ ὁμιλήσητε.

§33Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Νομίζω, Κύριε Πρόεδρε; ὅτι ἡ τάξις τῆς συζητήσεως ἀπαιτεῖ νὰ διαδέχωνται τὸ βῆμα οἱ ἔχοντες ἀντιθέτους ἰδέας.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μήπως ἠξεύρω ποίας ἰδέας εἶναι;

§35Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κατὰ τὴν αἰτουμένην πίστωσιν, Κύριοι βουλευταὶ, δύω ἰδέαι, νομίζω, ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· μία ἦτο ἡ τελειοποίησις τῶν ὑπαρχόντων δικαστηρίων, ἡ δὲ ἄλλη ἡ αὔξησις ἀριθμητικῶς τῶν δικαστηρίων. Νομίζω, ὅτι καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη ἰδέα πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν συντρέχουσιν, ἤτοι ἐκ τῆς αὐτῆς ἀνάγκης πηγάζουσι· καὶ διὰ τοῦτο, νομίζω καλὸν νὰ ἐξετάσωμεν, ποία εἶναι ἆρά γε ἡ ἀνάγκη, ἡ ὁποία ὑπαγορεύει καὶ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην ἐκ τῶν ἰδεῶν τούτων. Ἐξ ὅλων τῶν προαγορευσάντων παρετήρησα, ὅτι οἱ πάντες ἔφθανον εἰς ἓν συμπέρασμα, ὅτι τὰ δικαστήρια κακῶς ἔχουσιν, ὅτι ἡ δικαιοσύνη δὲν ἀπονέμεται ἀκριβῶς, ταχέως, καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου πάσχουσι καὶ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν πάσχουσι, καὶ ἡ δημόσιος ἀσφάλεια πάσχει. Ὁμολογουμένως λοιπὸν ἡ κατάστασις τῶν δικαστηρίων δὲν εἶναι καλή, ἀφοῦ οὐδὲ Κυβέρνησις, οὐδὲ οἱ ἄλλοι ἀγορεύσαντες ὡμολόγησαν αὐτὴν τοιαύτην· εἶναι λοιπὸν κακή. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν πόθεν προέρχεται τοῦτο; Ἡ ἀνάπτυξις τῆς κοινωνίας, Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ συνεπιφέρῃ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν συναλλαγῶν, νὰ μὴ πολλαπλασιάσῃ τὰς συγκρούσεις τῶν συμφερόντων, καὶ ὅταν τὰ συμφέροντα συγκρούωνται εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ἐννοεῖται, ὅτι καὶ αἱ ποινικαὶ καὶ αἱ πολιτικαὶ ὑποθέσεις αὐξάνουσιν. Ἡ κοινωνία λοιπὸν φαίνεται προοδεύσασα εἰς τὰς συναλλαγάς της, προοδεύσασα εἰς τὰ συμφέροντά της· ἐχρειάσθη ἑπομένως νὰ ζητήσῃ τὴν λύσιν ἀπὸ τὰ δικαστήρια, καὶ διὰ τοῦτο ἐπολλαπλασιάσθησαν αἱ ὑποθέσεις καὶ αἱ ἀποφάσεις μετὰ μακρὸν χρόνον ἔβλεπον τὸ φῶς τῆς ἡμέρας. Ἐὰν λοιπὸν ταῦτα ᾖναι ἀληθῆ, τότε φυσικῷ τῷ λόγῳ ἡ κοινωνία πάσχει ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς δικαιοσύνης, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς βοήθειαν. Πρέπει μίαν ἀπὸ τὰς δύω ἰδέας ν’ ἀκολουθήσωμεν, ἢ νὰ βελτιώσωμεν τὰ δικαστήρια καὶ ἐπιτύχωμεν τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, ἢ νὰ πολλαπλασιάσωμεν αὐτὰ καὶ ἐπιτύχωμεν τὸν αὐτὸν σκοπὸν διὰ τοῦ ἄλλου δρόμου. Ἡ πρόθεσις δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὑπάρχει εἰς ὅλους ἡμᾶς, ἀλλ’ αἱ οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι μᾶς ὑπαγορεύουν νὰ περιστείλωμεν τὰς διαθέσεις μας καὶ σκεφθῶμεν ὡρίμως, προκειμένου περὶ αὐξήσεως ἐξόδων. Ἀλλ’ ἆρά γε δὲν εἶναι δυνατὸν χωρὶς σημαντικὴν αὔξησιν ἐξόδων ν’ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστηρίων μας, ἢ βελτιώσωμεν τὰ δικαστήρια; Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἰς τοῦτο ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της, ἔπρεπε ἔπειτα συντεταγμένη νὰ ἔλθῃ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἔπρεπε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλη θέσις καὶ ὅτι καταφεύγομεν εἰς τὸ ἀπολύτως ἀναγκαῖον. Ἀλλὰ δυστυχῶς παρετήρησα, ὅτι κατὰ τοῦτο ὀλίγον εἶχε μελετήσει ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι δύσκολον πρᾶγμα εἶναι εἰς ἕνα ἄνθρωπον, ὅστις δὲν κατέχει ὅλους τοὺς κλάδους τῆς ἐπιστήμης αὐτῆς, νὰ σᾶς παρουσιάσῃ ἓν τέλειον ἔργον· ἀλλ’ ἂν δὲν δύναμαι νὰ πράξω τὸ πολὺ, ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ πράξω τὸ ὀλίγον καὶ νὰ ἐκφράσω τοὐλάχιστον ἰδέας τινὰς, αἱ ὁποῖαι, καλλιεργούμεναι ἀπὸ ἄλλους δύνανται νὰ ἀποφέρουν καρπούς. Εἶπον λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦλθε συντεταγμένη καὶ ἐπιμένουσα εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν. Διὰ τοῦτο μὴ δυνάμενος νὰ ἐννοήσω ἔξοδά τινα πῶς ἔφθασαν εἰς μέγα ποσὸν, κατέφυγον πρὸς ἀνθρώπους νομομαθεῖς, τῆς πείρας, ἀπὸ τῶν ὁποίων ἐζήτησα πληροφορίας τινὰς καὶ ἔλαβον τὰς ἀκολούθους. Διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν μαρτύρων ἐξοδεύεται ἓν ποσὸν 472,000 καὶ ἐπέκεινα. Τὸ κονδύλιον τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαλειφθῇ. Ἀλλ’ ἆρά γε δὲν δύναται νὰ ἐλαττωθῇ, ὥστε νὰ μᾶς παρουσιάσῃ μέσα τινὰ, νὰ εὐκολύνῃ τοὺς πόρους μας, ὅπως αὐξήσωμεν ὄχι κατὰ 3, ἀλλὰ καὶ κατὰ περισσότερον τὰ πρωτοδικεῖα; Συγχρόνως, Κύριοι, ἐσυλλογίσθην ἄλλο τί. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἆρά γε νὰ καταργηθῶσι τὰ εἰρηνοδικεῖα ὅπου θὰ συστηθῶσι πρωτοδικεῖα; δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἔξοδα τῶν ἀνακριτῶν; Λοιπὸν νομίζω ἐντὸς τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ἐντὸς τοῦ ὑπάρχοντος ὑπολογισμοῦ δυνάμεθα πραγματικῶς νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀποζημίωσιν τῆς προσθήκης. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται σκέψις· ἔπρεπεν οἱ ἄνθρωποι οἱ νομομαθεῖς, ἀφοῦ λάβουν μίαν ἰδέαν οἱανδήποτε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μελετήσωσιν αὐτὴν καὶ νὰ εὕρουν τὸν τρόπον διὰ νὰ μὴ συγκρουσθῶσι τὰ διάφορα συμφέροντα τῶν πολιτῶν, ἅτινα θέλουν συγκρούεσθαι, ἂν δὲν ὑπάρχουν ἀκριβεῖς διατάξεις. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ προϋπολογισμοῦ δυνάμεθα νὰ συνδράμωμεν τὴν Κυβέρνησιν πρὸς αὔξησιν τῶν δικαστηρίων, ἢ τὸν Κύριον Κυπριάδην πρὸς βελτίωσιν αὐτῶν, ἀφοῦ ὑπάρχει ἀνάγκη ἡ δικαιοσύνη νὰ ἔλθῃ εἰς μεγαλητέραν ἐπαφὴν μὲ τὰς διαφόρους ἐπαρχίας. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι πέντε καὶ ὀκτὼ ἐπαρχίαι ὑπάρχουν εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ἢ μᾶλλον ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Ἡ χωρογραφικὴ διαίρεσις ἑνὸς Κράτους ἔχει μεγάλην εὐκολίαν εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ὑπηρεσίας ὅλων τῶν κλάδων· κατὰ συνέπειαν ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ χωρογραφικὴ αὕτη κατάστασις καὶ μετὰ μίαν μελέτην σπουδαίαν νὰ συνταχθῶσι νέαι περιφέρειαι δικαστικαί. Ἂν τοῦτο εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν σήμερον, πιστεύω, ὅτι ἠθέλαμεν φθάσει εἰς συμπέρασμα θετικώτερον. Ἀλλὰ δυστυχῶς ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦλθε συντεταγμένη, ἀλλ’ ἐκράτησεν ὅλους τοὺς λόγους διὰ τὸν ἑαυτόν της καὶ εἰς ἡμᾶς ἔφερε μόνον τὴν πίστωσιν. Καὶ ἤκουσα μὲ ἀπορίαν τὸν Κ. Πρόεδρον λέγοντα, ὅτι ἀμφιβάλλει ἂν πρέπῃ νὰ συστηθῶσι τὰ νέα δικαστήρια διὰ νόμου ἢ διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος. Καὶ ἠναγκάσθην νὰ κάμω αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν διὰ νὰ ἴδω, ἂν θὰ ἔλθῃ ἕνας νόμος μὲ τοὺς λόγους τῆς συστάσεως, καὶ ἐκ τούτου νὰ γίνῃ φροντὶς καὶ περὶ ἄλλων μερῶν, τὰ ὁποῖα πάσχουσι. Λέγω ὅτι μὲ ἐφάνη παράξενον τοῦτο, διότι μοὶ ἀφῄρεσε τὴν ἐλπίδα τοῦ ν’ ἀκούσω τοὺς λόγους τῆς συστάσεως, διότι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως ἡ γνώμη ἴσως κλίνει ὑπὲρ τῆς συστάσεως διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ φέρῃ ἕνα νόμον καὶ μᾶς ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους αὐτοῦ, διότι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ καὶ εἰς ἄλλα μέρη ἡ αὐτὴ ἀνάγκη. Μετὰ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων, τὸν ὁποῖον εἶχε νομοθετήσει ἡ ἀντιβασιλεία, ὅταν ἔφθασεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, κἀμμία ἄλλη μεταβολὴ δὲν ἔγινεν ἐκτὸς τοῦ τρίτου ἐφετείου, τὸ ὁποῖον ἐσυστήθη εἰς τὰς Πάτρας. Παρετήρησα, ὅτι εἰς τοὺς κώδηκας ὑπάρχει εἷς νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐσυστήθη αὐτό.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος.

§37Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς λέγει (ἀναγινώσκει)· βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἔδιδε δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν........(θόρυβος).

§38ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πότε ἔγινε; πρὸ τοῦ Συντάγματος;

§39Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν γνωρίζω, διότι ἡ ἡμερομηνία ἐδῶ εἶναι μπερδευμένη· ἔχετε ὀλίγην ὑπομονὴν, διότι εἶναι καὶ ἄλλο διάταγμα παρακάτω. Μετὰ τὸν νόμον τοῦτον, ὅστις ἐπεφύλαττεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃ τὸ ἐφετεῖον ἐκεῖνο ὁμοῦ μὲ τὸν διορισμὸν τοῦ προσωπικοῦ, ὁμοίως εἶναι ἄλλο διάταγμα, ὅπερ λέγει (ἀναγινώσκει). Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὸ Σύνταγμα ἓν διάταγμα ἦλθε καὶ ἐζήτησε τὴν ἐκτέλεσιν ἐκείνου τοῦ νόμου, καὶ μολαταῦτα δὲν ἀφῄρεσε τὸ διάταγμα ἐκεῖνο τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως νὰ σχηματίσῃ τὸ δικαστήριον ἀφ’ ἧς ἡμέρας διώρισε τὸ προσωπικόν, διότι τὸ διάταγμα δὲν δύναται νὰ καταργήσῃ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃ τὸ δικαστήριον ἠδύνατο νὰ βραδύνῃ εἰς τὴν ἀναβολὴν ὅσον ἤθελε. Καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος τῆς σχηματίσεως τοῦ δικαστηρίου διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ Κ. Πρόεδρος, καί τοι ἀμφιβάλλων, γνωρίζει ὅμως αὐτὰς τὰς διατάξεις, ἀλλὰ καὶ μὲ ὅλας αὐτὰς τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας γνωρίζει, ἔχει δικαίωμα, ἐγὼ δὲν τοῦ τὸ φιλονεικῶ, ἀνήκει εἰς αὐτὸν ν’ ἀμφιβάλλῃ. Σᾶς ἀπέδειξα λοιπὸν, ὅτι ἐσχηματίσθη διὰ νόμου τὸ Δικαστήριον ἐκεῖνο καὶ ὅτι καὶ τὰ νέα διὰ τοῦ νόμου πρέπει νὰ σχηματισθῶσι. Καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ ὀργανισμὸς λέγει· (ἀναγινώσκει τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων). Ναὶ, ὁ νομοθέτης ὁ ὁποῖος φαίνεται τότε νὰ εἶχε ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀνάγκας τῆς τότε ἐποχῆς, προεῖδεν ὅτι αἱ ἀνάγκαι αὗται θὰ ἀναπτυχθῶσι κατὰ τὰς συναλλαγὰς τῶν ἀνθρώπων, ἑπομένως δὲν ἐνόμισεν ἀναγκαῖον ν’ ἀπελπίσῃ τὸ Κράτος ἢ νὰ κλείσῃ τὴν δικαιοσύνην εἰς τὰ στενὰ αὐτὰ ὅρια· ἀλλὰ διὰ τοῦτο νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ σχηματίζεται τὸ νέον Δικαστήριον διὰ διατάγματος; Ὄχι, διὰ τοῦ νόμου. Δὲν ἐξάγεται λοιπὸν οὔτε ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων οὔτε ἄλλοθεν, ὅτι δύνανται νὰ συστηθῶσι διὰ Διατάγματος. Ἑπομένως πιστεύω, ὅτι καὶ ὁ Κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐπείσθη βέβαια ἀπὸ ὅσα εἶπον, ὅτι κακῶς ἐνθυμεῖται, ὅτι τὸ Δικαστήριον ἐσχηματίσθη διὰ Διατάγματος. Σᾶς εἶπον, κύριοι, προηγουμένως ὅτι, ἂν αἱ δικαστικαὶ περιφέρειαι ἤθελον ὁρισθῆ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἕνας νόμος τροποποιήσῃ τὸν ὀργανισμὸν τῶν Δικαστηρίων, βασιζόμενοι εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς χωρογραφικῆς διαιρέσεως ἠθέλομεν εἶσθαι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζωμεν ποῦ ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς συστάσεως Πρωτοδικείων καὶ ποῦ δὲν ὑπάρχει· ἀλλὰ μὴ ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν μήτε χωρογραφικὴν διαίρεσιν, μήτε τοὺς λόγους τοὺς ὑπαγορεύσαντας τὴν πίστωσιν αὐτὴν, βέβαια καταδικαζόμεθα εἰς μίαν σιωπὴν βεβιασμένην. Καὶ εἶναι πολὺ περίεργος ἡ τάσις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ θέλῃ διὰ τῶν προϋπολογισμῶν νὰ μεταβάλλῃ πολλὰ πράγματα, ἅτινα πρέπει νὰ γίνωνται πρότερον διὰ τῶν νόμων. Καὶ προχθὲς ἐδόσαμεν μίαν σύνταξιν διὰ τοὺς κλητῆρας τῆς Ἑπτανήσου· δὲν ἐννοῶ διόλου νὰ προσβάλω τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ὀφείλω καὶ ὡς πολίτης καὶ ὡς βουλευτὴς νὰ σεβασθῶ καὶ ὑποκύψω εἰς αὐτήν· ἀλλὰ καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἀμφιβολίαν ὅτι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ χορηγοῦντες ἓν δικαίωμα κάμνομεν γελοῖα· λέγω πάλιν, ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ προσβάλω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ νὰ διατηρήσω εἰς ἡμᾶς πλῆρες τὸ δικαίωμα τῆς ἀμφιβολίας, τὸ ὁποῖον καὶ τότε ἐξέφρασα. Κύριοι, πολλοὶ λόγοι μὲ πείθουν, ὅτι, ἂν ἦτο δυνατὸν καὶ εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν νὰ ὑπάρχῃ ἓν Πρωτοδικεῖον, τὸ πρᾶγμα αὐτὸ θὰ ἦτο πολὺ ὠφέλιμον, διότι τὰ Δικαστήρια δὲν εἶναι, κύριοι, μόνον τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ λύσωμεν τὰς πολιτικὰς διαφοράς· εἶναι μέγας διδάσκαλος τῆς ἠθικῆς, εἶναι ὁ τρόμος τῶν ἐγκλημάτων καὶ τὸ θάῤῥος τῶν ἀρετῶν· καὶ τὰ ἐγκλήματα, ἂν εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν ὑπῆρχεν ἓν δικαστήριον, δὲν ἤθελόν ποτε διαφεύγει τὴν δικαιοσύνην ὅπως σήμερον· διότι, κύριοι, ὅταν ἓν ἔγκλημα δικάζεται εἰς τὸν τόπον, αἱ ἐντυπώσεις εἶναι ἰσχυραὶ, ἡ γενικὴ λύπη, ἡ γενικὴ κατακραυγὴ ἠμποροῦν νὰ φέρουν τὴν δικαιοσύνην πληρέστατα εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἀλλ’ ὅταν ὁ καιρὸς παρέλθῃ, βεβαιωθῆτε ὅτι ἄρχεται ἡ συμπάθεια, ἡ ὁποία εἶναι ἀδιάσπαστος ἀπὸ τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἥτις, βλέπετε, τείνει εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ κακοῦ· ἔγεινε, λέγουν, ἓν κακὸν, ἂς μὴ γίνῃ ἓν ἄλλο· ἐφονεύθη ἕνας ἄνθρωπος, ἂς σωθῇ ὁ ἄλλος διὰ νὰ μὴ χαθοῦν δύω. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν λοιπὸν αὐτὴν ἡ σύστασις αὕτη ἤθελεν εἶσθαι λυσιτελεστάτη. Ἀλλὰ καὶ αἱ ἐλεύθεραι ἐκλογαὶ ἀπαιτοῦν τὸν σχηματισμὸν τῶν δικαστηρίων. Τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; πόσα σπουδαῖα καθήκοντα δὲν ἀνέθεσεν εἰς τὰ δικαστήρια; Καὶ πιστεύετε ὅτι θὰ γείνῃ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἀπὸ δικαστήρια ἑδρεύοντα μακρὰν τῶν τόπων τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν; Καὶ σᾶς ὁμολογῶ, εἰς τοὺς δημοτικοὺς καταλόγους τοὐλάχιστον τῆς ἐπαρχίας μου, ἐνεγράφησαν παιδιὰ 12 καὶ 13 ἐτῶν. Καὶ πῶς θέλετε νὰ ᾖναι δυνατὸν ἀπὸ τὰς Πάτρας νὰ ἐπιβλέψωσιν εἰς 60 ὡρῶν διάστημα; ὥστε, βλέπετε, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν τὰ δικαστήρια θέλουν πολὺ συντελεῖ εἰς τὴν ἠθικοποίησιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν τῶν πολιτικῶν ἐκλογῶν τὰ δικαστήρια ἤθελον ἔχει μεγάλην ἐπιῤῥοήν· καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πεισθεῖσα εἰς τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν, ἔσπευσε ν’ ἀπολύσῃ ἀνακριτὰς παντοῦ. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, τὰ δικαστήρια δύναται νὰ ᾖναι λίαν ὠφέλιμα εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν τοῦτο; Βέβαια ὄχι. Ἐὰν ὅμως, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις καὶ ὑμεῖς ἐπείσθητε ἢ εἶσθε πεπεισμένοι περὶ τῆς ἀνάγκης αὐτῶν, διὰ τὴν θεραπείαν αὐτῶν πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν. Θέλω προτείνει εἰς ὑμᾶς μέσα τινὰ, ἅτινα δύνανται νὰ βοηθήσωσιν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ νὰ πράξῃ, ἂν θέλῃ, ὅ,τι δὲν ἔπραξε μέχρι τοῦδε. Οἱ κλητῆρες, Κύριοι, τοῦ δικαστηρίου εἶναι ἄμισθοι, δὲν λαμβάνουν μισθοὺς, οἱ πάντες τὸ γνωρίζομεν, καὶ μολαταῦτα τὸ ποσὸν τῶν 472,000 δαπανᾶται εἰς αὐτούς. Καὶ πιστεύετε, ὅτι οἱ κλητῆρες αὐτοὶ λαμβάνοντες διαταγὴν ἀπὸ τὰ δικαστήρια τῶν Ἀθηνῶν π. χ. μεταβαίνουν καὶ ἐκπληροῦν τὸ καθῆκόν των; Ἀπατᾶσθε· τὴν Κυριακὴν, ἡμέραν ὅπου οἱ χωρικοὶ ἔρχονται ἐδῶ, τότε ἔχουν ἀνθρώπους ἐπίτηδες καὶ δίδουν τὰς κλήσεις· καὶ μολαταῦτα οἱ ἄνθρωποι οὗτοι πληρόνονται κατὰ τὴν διάταξιν τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Δὲν εἶναι ἆρά γε δυνατὸν αἱ κλήσεις αὗται νὰ φθάσουν εἰς τὸν σκοπόν μας χωρὶς δαπάνης χρημάτων δι’ αὐτοὺς τοὺς κλητῆρας; Καὶ βέβαια, ἂν ἔδρευεν ἓν δικαστήριον ἐκεῖ, εὔκολον ἦτο ν’ ἀποστείλῃ ὁ Εἰσαγγελεὺς τὰς κλήσεις διὰ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν καὶ ἐπιδοθῶσιν ἀσφαλέστερον ἄνευ ἐξόδων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ οἱ μάρτυρες νὰ μὴ τρέχουν ἀπὸ τὸ ἕν ἄκρον εἰς τὸ ἄλλο, ὅπως δώσωσι τὰς μαρτυρίας, ἐὰν τὰ δικαστήρια ἠδύναντο νὰ τοὺς ἀνακρίνουν δι’ ἄλλως τροποποιήσεως τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας; Καὶ πάλιν ἐπαναλέγω, τί θέλουν σᾶς χρησιμεύσει τὰ Εἰρηνοδικεῖα ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας, οἱ δήμιοι οὗτοι τῆς δικαιοσύνης; Καὶ ἀκούσατε, Κύριοι! Οἱ Εἰρηνοδίκαι ἐν τῇ ἀπουσίᾳ αὑτῶν ἀντιπροσωπεύονται ἀπὸ ἕνα Πάρεδρον, λαμβανόμενον ἐκ τῶν πολιτῶν τοῦ τόπου εἰς τὸν ὁποῖον ἑδρεύει τὸ Εἰρηνοδικεῖον· καὶ μάλιστα, ἐπειδὴ ὑπάρχουν δύω Πάρεδροι, νομίζω, ὅτι ὁ νόμος λέγει, ὅτι εἷς πρέπει νὰ ᾖναι ἀπὸ τὴν ἕδραν τοῦ Εἰρηνοδικείου. Ἐσχάτως, Κύριοι, εἶχε διορισθῇ εἰς τὴν περιφέρειαν ἑνὸς Εἰρηνοδικείου τῶν Καλαβρύτων ὡς Πάρεδρος εἷς ποιμὴν, ὁ ὁποῖος εἶχε περισσοτέραν συναίσθησιν ἀπὸ ἐκείνους οἵτινες τὸν ἐσύστησαν. Δὲν ἀδικῶ κατὰ τοῦτο τὸν Κ. ὑπουργόν· παρῃτήθη (θόρυβος), μάλιστα ἐνθυμοῦμαι νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ὄνομά του, λέγεται Κωστόπουλος. Φυσικῷ τῷ λόγῳ, Κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπὸ τὰς Ἀθήνας καθήμενος νὰ γνωρίζῃ ποῖος εἶναι ὁ Δημήτριος Κωστόπουλος, ποιμὴν ἀπὸ τὸ δεῖνα χωριό. Καὶ τοιαῦται καταχρήσεις ἔγιναν πολλάκις· καὶ ἐγὼ ἐὰν ἤμην ὑπουργὸς, φυσικῷ τῷ λόγῳ, ἠδυνάμην νὰ ὑπογράψω τοιοῦτον διορισμὸν, πειθόμενος εἰς τοὺς λόγους τοῦ συσταίνοντος. Ἀλλὰ τοιοῦτοι εἶναι οἱ Πάρεδροι τῶν περισσοτέρων Εἰρηνοδικείων, διότι βλέπετε ὅτι αἱ ἀποφάσεις των ἀκολουθοῦν τὴν πολιτικὴν ἀπόχρωσιν ἥτις τοὺς ὑπεστήριξε, τοῦτο δὲ ἀνεξαρτήτως ὅλων τῶν κομμάτων. Διὰ τὸν πτωχὸν λαόν, Κύριοι, τὰ Εἰρηνοδικεῖα εἶναι μέγα πρᾶγμα, διότι αἱ ὑποθέσεις αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων περιστρέφονται ἀπὸ 40–400 δραχ. Καὶ ὅταν τόσον καλὰ ἀπολαμβάνω αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην, τῷ ὄντι δικαιοῦμαι νὰ εἴπω ὅτι τὰ Εἰρηνοδικεῖα ἀντὶ δικαιοσύνης ἐκτελοῦν τὰ ἔργα τοῦ δημίου. Ἐὰν λοιπὸν ἠδυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν αὐτὰ τὰ Εἰρηνοδικεῖα καὶ ἀντὶ τούτων νὰ ἔχωμεν Δικαστήρια κατὰ ἕνα τρόπον ἄλλον, θέλομεν εὐεργετήσει τὴν κοινωνίαν. Καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἀνάγκη θεραπεύεται οὕτω. Ἂν ὑποθέσετε εἰς μίαν ἐπαρχίαν, φέρ’ εἰπεῖν, τὴν Ἄμφισσαν, σχηματίζετε ἓν Πρωτοδικεῖον, αὐτὸ θὰ ἔχῃ 5 ἢ 6 δικαστάς, δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ ἕνα εἰσαγγελέα ἢ ἀντισαγγελέα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἕναν εἰσαγγελέα, εἰς τὴν Ἄμφισαν εἶναι βέβαια σχηματισμένον καὶ ἓν Εἰρηνοδικεῖον· πειράζει τίποτε, ἂν εἷς ἐκ τῶν δικαστῶν τούτων ἐδίκαζε τὰς ὑποθέσεις τοῦ εἰρηνοδικείου ὅστις νὰ μὴ λαμβάνῃ μέρος, ὅταν προσκαλῆται τὸ δικαστήριον νὰ δικάσῃ ἐφέσεις ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τούτων; Καὶ πιστεύω, ὅτι ἐνῷ 3 εἰρηνοδικεῖα εἶναι εἰς τὴν Ἄμφισσαν, δὲν θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ διωρίζετο εἷς δικαστής; δὲν εἶναι καλλίτερον νὰ πορεύωνται δύω ὥρας περισσότερον, ὅπως φθάσουν εἰς ἕναν ὁπωσοῦν καλλίτερον δικαστήν; Νομίζω λοιπόν, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς πρακτικὰ ἀποτελέσματα ἐὰν μετεβάλαμεν κατά τι τὰς διατάξεις περὶ δικαστηρίων, χωρὶς διὰ τοῦτο νὰ ὑποφέρωμεν μεγαλεῖτερα. Εἶναι ἀληθές, ὅτι δι’ ὅλους τοὺς νόμους ὑπάρχει πρόληψις, ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ σπουδαιότατα κράτη τοῦ κόσμου. Βεβαιωθῆτε, ὅτι ἡ Πρωσσία διὰ νὰ ἀλλάξῃ τὸν διοργανισμὸν τοῦ στρατοῦ παρῆλθε πολὺς χρόνος, πολλοὶ αἰῶνες καὶ ἐπὶ τέλους ἐπείσθη, ὅτι αὐτὸ θέλει φέρει τὴν καταστροφήν της, καὶ ὅμως ἔφερε τὴν δόξαν της. Αὐτὸ τοῦτο συνέβη καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν· καὶ ἐκεῖ ὑπῆρχεν ἡ αὐτὴ πρόληψις καὶ δὲν ἤθελον νὰ ἀλλάξωσι τὴν προηγουμένην τακτικήν· μήπως τότε εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν ὑπῆρχον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν πρόληψιν, ὅτι ὁ κόσμος θέλει καταστραφῇ, ἐὰν ἔφερον κἀμμίαν ἀλλαγὴν εἰς τὸν ὑπάρχοντα τότε διοργανισμόν; ἀλλὰ ὄχι μόνον ὁ κόσμος δὲν κατεστράφη, ἀλλ’ ὅλη ἡ Γαλλία ἔφερε τὴν δόξαν, τὴν ὁποίαν κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἀπήλαυσεν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται νὰ γείνῃ μεταβολὴ καὶ ἄνευ συμφέροντος, πρέπει νὰ λάβωμεν ὅλα αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν, καὶ πρέπει νὰ γείνῃ χωρὶς νὰ μεταβληθῶσιν αἱ θεμελιώδεις βάσεις τῆς ποινικῆς δικονομίας. Εἶναι, κύριοι, ἀληθὲς, ὅτι οὐδεὶς διάδικος χάνων ὑπόθεσίν τινα ἐπάνω τῶν χιλίων δραχμῶν εὐχαριστεῖται εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ πρωτοδικείου, καὶ, ἐὰν δὲν λανθάνω, ὅλαι σχεδὸν ἐφεσιβάλλονται ἐνώπιον τῶν ἐφετῶν.

§40ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Καὶ 500 μόνον δραχμῶν.

§41Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ εἶπον κἄτι περισσότερον.—Τοῦτο συμβαίνει εἰς τὰ δικαστήρια, ὡς εἶδον, καὶ τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐκεῖνο τοῦ Ναυπλίου καὶ ἐκεῖνο τῶν Πατρῶν, καὶ εἴτε ἐκ συνηθείας, εἴτε ἕνεκα τῶν προτροπῶν τὰς ὁποίας κάμνουσιν οἱ ὑπερασπιζόμενοι τὰς ὑποθέσεις αὐτὰς, εἴτε ὁπωσδήποτε, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ αὐτὸ εἰς ὅλας τὰς δίκας. Ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν πρωτοδικείων θέλει εὐκολύνει τὸν λαὸν τόσον πολὺ, ἐὰν δὲν αὐξήσῃ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐφετῶν; Ἐὰν τὰ ἐφετεῖα ἕνεκα τῶν πολλῶν ὑποθέσεων δὲν δύνανται ταχέως νὰ τελειόνωσι τὰς ὑποθέσεις, τὸ αὐτὸ δὲν θὰ συμβαίνῃ καὶ τότε; διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, σχεδὸν ὅλαι αἱ ὑποθέσεις ἐφεσιβάλλονται. Ἡ διαφορὰ δὲν θὰ ᾖναι μεγάλη. Δι’ ὅλους, κύριοι, αὐτοὺς τοὺς λόγους μάλιστα, ἀφοῦ παρετήρησα, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ τῶν ἐπαρχιῶν βουλευταὶ, εἰς τῶν ὁποίων τὰς ἐπαρχίας πρόκειται νὰ συστηθῶσι πρωτοδικεῖα, καὶ ὅσοι ἐν γένει ἐπιθυμεῖτε ὅπως ἔλθῃ ὁ λαὸς εἰς στενωτέραν συνάφειαν μὲ τὴν δικαιοσύνην, δι’ αὐτοὺς, λέγω, τοὺς λόγους θέλω παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μελετήσῃ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, συντάξῃ νόμον, ὅστις νὰ ἔχῃ τὰς ἀναγκαίας λεπτομερείας καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἔργον τέλειον καὶ δυνάμενον τοὐλάχιστον εἰς τὰς προσδοκίας τὰς σημερινὰς νὰ ἀνταποκριθῇ. Μὴ νομίζετε, ὅτι λέγω, ὅτι πρέπει νὰ γίνωνται ἔξοδα ἀπεριόριστα· λέγω, ὅτι διὰ τῶν ὑπαρχόντων ἐξόδων, διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ἐξόδων τῶν μαρτύρων, δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν ποσὸν μέχρι 300,000 δραχμῶν, καὶ νὰ σχηματίσωμεν 10 πρωτοδικεῖα μὲ ὀλιγώτερον, ἂν θέλητε, ἀριθμὸν δικαστῶν, διότι ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι σχηματίζεται εἰς τὰς Θήβας ἓν πρωτοδικεῖον, τὸ ἓν τρίτον, ἴσως δὲ καὶ τὸ ἓν δεύτερον τῶν ὑποθέσεων θὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸ δικαστήριον τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἑπομένως καὶ ὁ ἀριθμὸς θὰ ἐλαττωθῇ τῶν δικαστῶν, καθὼς καὶ τὸ ἄλλο προσωπικὸν θὰ ἐλαττωθῇ· ὥστε ἐξ αὐτῶν θὰ ἔχωμεν ὠφέλειαν, ὥστε νὰ συντρέξωμεν εἰς τὴν σύστασιν τῶν δικαστηρίων. Βεβαίως, κύριοι, ἔπρεπεν ἴσως καὶ δύναταί τις νὰ τὸ εἴπῃ, ὅτι ἀναβαίνων τις εἰς τὸ βῆμα νὰ λαλήσῃ, ὀφείλει ἐν ταὐτῷ νὰ φέρῃ καὶ τροπολογίας ἐπὶ τοῦ ψηφιζομένου πράγματος καὶ ὄχι νὰ περιστρέφηται εἰς θεωρητικὰς ὁμιλίας· ἀλλὰ εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, ὅπου δὲν ὑπάρχει νόμος ἐνώπιόν μας, ἡ ἔλλειψις δὲν ἀνήκει εἰς ἐμέ· διότι τί τροπολογίαν νὰ φέρω εἰς τὴν πίστωσιν, ἐκτὸς ἐὰν ᾖναι τροπολογία, τὸ νὰ εἴπῃ τις, ὅτι πρέπει νὰ ᾖναι περισσοτέρα ἢ ὀλιγωτέρα; Κατὰ συνέπειαν καὶ ἐγὼ δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ φέρω οὐδεμίαν τροπολογίαν· οὐχ ἧττον ὅμως ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν ὅσας ἠδυνήθην παρατηρήσεις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου. Ἤκουσα προσέτι καὶ ἄλλους λόγους περὶ τῶν ὁποίων θέλω λαλήσει ὀλίγα. Εἶπόν τινες, ὅτι ἡ δικαιοσύνη, ἐρχομένη εἰς ἐπαφὴν μετὰ τῶν πολιτῶν, θέλει διαφθείρει τὴν κοινωνίαν· ἄλλοι εἶπον, ὅτι, ἐὰν ἡ δικαιοσύνη δὲν ὑπάρχῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν κοινωνίαν, τότε θέλει καταστραφῇ ἡ κοινωνία· ἐγὼ νομίζω, ὅτι οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο εἶναι ἀληθές. Ἐὰν ἡ δικαιοσύνη πλησιάζουσα τὸν λαὸν δύναται νὰ τὸν βλάψῃ, ἐγὼ λέγω, ὅτι καὶ μακρὰν ἐὰν ᾖναι ἡ δικαιοσύνη, δύναται νὰ τὸν βλάψῃ, διότι ἡ αὐτὴ αἰτία ὑπάρχει καὶ ὅταν ᾖναι μακρὰν καὶ ὅταν ᾖναι πλησίον· ἀλλὰ τοῦτο τὸ ὁποῖον λέγω ὅτι θὰ προέλθῃ, δὲν θέλει προέλθει διότι ἡ δικαιοσύνη πταίει. Καὶ ἡ ἄλλη ἰδέα, κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθὴς, διότι αἱ ὑποθέσεις, ὅταν δὲν ᾖναι δυνατὸν εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν νὰ συστηθῶσιν δικαστήρια, θέλουν πολλαπλασιασθῆ, διότι καὶ ἡ γνῶσις τῶν νόμων θέλει πολλαπλασιασθῆ καὶ οἱ ἄνθρωποι θέλουν εἶναι πλησίον τοῦ τόπου των καὶ θέλουν ἐξασκεῖ ἐκεῖ τὸ ἐπάγγελμά των, ἐνῷ σήμερον συγκεντροῦνται εἰς τὰς Ἀθήνας ἢ εἰς τὸ Ναύπλιον ἢ εἰς τὰς Πάτρας καὶ τὴν Κέρκυραν· τοῦτο ἐπίσης βλέπετε, ὅτι δὲν βλάπτει, διότι τὸ πανεπιστήμιον, δίδον τόσα φῶτα, ὠφελεῖ πραγματικῶς τὸ ἔθνος σήμερον νὰ τὸ συνδράμῃ, διότι καὶ οἱ ἐξερχόμενοι ἐξ αὐτοῦ, ἐὰν ᾖναι περισσότεροι, ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν θέλουν ὠφελήσει καὶ δὲν πρέπει νὰ καταδικάσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ καταστρέψωμεν καὶ τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων ἀσκόπως ὀργανίζοντες αὐτά. Ἐκ τῆς ὁμιλίας τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω σήμερον ἐνώπιόν σας, βλέπετε, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς συστάσεως τῶν δικαστηρίων, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ ὁμιλήσω ὅπως φωτίσω τὴν Βουλήν. Εἶπον προτήτερα, ὅτι ἡ σύστασις τῶν δικαστηρίων πρέπει νὰ γίνῃ μὲ σκοπὸν κοινωφελῆ, διότι αὐτὰ θὰ χρησιμεύσουν καὶ διὰ τὰς πολιτικὰς δίκας, καὶ διὰ τὴν καταδίκην τῶν ἐγκλημάτων, καὶ διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν καὶ διὰ πολλὰ ἄλλα· ἀλλὰ δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἄσκοπον, κύριοι, ἐὰν εἰς ἓν σημεῖον τοῦ Κράτους, εἰς ἀπόστασιν 5 ὡρῶν συστήσητε τρία πρωτοδικεῖα καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἐπαρχία τοῦ Κράτους νὰ μένουν ἄνευ πρωτοδικείων; Δὲν εἶναι ἄσκοπον καὶ ἐπιζήμιον νὰ ᾖναι σχεδὸν εἰς μίαν ἐπαρχίαν τρία πρωτοδικεῖα, ἓν εἰς τὰς Πάτρας, ἓν εἰς τὴν Ζάκυνθον, ἓν, ἐὰν σχηματίσητε, καὶ εἰς τὴν Ἠλείαν; Τὰ τρία σχηματίζουν ἓν τρίγωνον ἰσοσκελὲς τῶν ὁποίων αἱ ἀποστάσεις εἶναι πολλὰ μικραί· ἰδοὺ ὅτι θὰ ἔχωμεν μίαν πληθώραν δικαιοσύνης, ἐνῷ εἰς τὰ ἄλλα μέρη θὰ ἔχωμεν ἀναιμίαν δικαιοσύνης (ψιθυρισμοί). Κύριοι, δὲν μεμψιμοιρῶ, διότι τινὲς ζητοῦν ν’ ἀποκτήσουν πρωτοδικεῖα εἰς τὴν ἐπαρχίαν των, καὶ εὔχομαι μάλιστα νὰ ἔχητε γρήγορα τὸ πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Ἠλείαν (θόρυβος). Δὲν ζητῶ δι’ ἐμὲ, τὸ ἀφίνω δι’ ἐσέ.

§42ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ἐγὼ θὰ ψηφίσω δι’ ἐσὲ (θόρυβος).

§43Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἡ παραδοχὴ δὲν βλάπτει, μόνον μὲ ὠφελεῖ, διότι ὅσον περισσότερον τοὐλάχιστον ἐλαττόνονται αἱ ὑποθέσεις τοῦ δικαστηρίου τῶν Πατρῶν, τόσον ὀλιγώτερον θὰ ἀναγκαζώμεθα νὰ παρουσιαζώμεθα ἡμεῖς οἱ Καλαβρυτινοὶ εἰς αὐτὸ, ἀφοῦ προηγουμένως διατρέξωμεν ἀρκετὸν δρόμον, διότι εἴμεθα εἰς τὸ μεσόγειον· ὥστε βλέπετε, ὅτι οὔτε κατὰ τοῦτο δὲν βλάπτομεν· ὀφείλω ὅμως ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου νὰ εἴπω καὶ λέγω, ὅτι ἡ σκόπιμος διάστασις δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τόσα καλὰ, ὅσον ἡ σύστασις, ἐὰν ᾖναι ἄσκοπος, τοὐναντίον δὲν θέλει ἐπιφέρει κανὲν καλὸν καὶ εἶναι ὡσὰν νὰ μὴ γίνῃ σύστασις δικαστηρίων. Καὶ τοῦτο δὲν λέγω, διότι ὑποστηρίζω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ ἐφ’ ἑνὸς νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἤθελε συνταχθῇ ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἐμβριθοῦς ἐξετάσεως καὶ μελέτης ἐξ ἀνδρῶν εἰδικῶν περὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ τοιοῦτοι εἶναι καὶ πολλοὶ καὶ καλοὶ ἐντὸς τῆς πρωτευούσης. Ἀληθῶς ὁ Κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπε χθὲς, ὅτι σήμερον δὲν εἶναι καιρὸς ὀργανώσεως, εἶναι καιρὸς προπαρασκευῆς· ἀλλ’ ὁ Κ. ὑπουργὸς δύναται νὰ προπαρασκευασθῇ ὅσον θέλει, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ τῶν σοφῶν ἀνδρῶν δύναται νὰ καταγίνηται πρὸς σύνταξιν ἑνὸς νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον κατόπιν ἡμεῖς νὰ ψηφίσωμεν χωρὶς νὰ ἀπασχολῶμεν τὸν Κ. πρωθυπουργὸν ἀπὸ τὰς ἄλλας του ἐργασίας. Χθὲς κατέβη ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ Κ. Κυπριάδης, ἴσως ἴσως ὀλίγον ἀγανακτησμένος, διότι δὲν εὕρισκεν ὑποδοχὴν ἡ πρότασίς του, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐθεώρησα ὑπὸ τὴν ἔποψιν καθ’ ἣν ἐξέτασεν ὁ Κ. Κυπριάδης τὸ ζήτημα πολὺ ὀρθὴν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ὅμως ἐκείνην. Ἠθέλησα τῷ ὄντι νὰ ἔλθω εἰς συνδρομὴν τῶν ἰδεῶν τοῦ Κ. Κυπριάδου, διότι ἀληθῶς ἔπρεπεν ἐκ τῶν δύω ἰδεῶν νὰ ἐκλέξω τὴν μίαν· ἀλλὰ μολοντοῦτο, πρῶτον διότι ἐμελέτησα ἐπισταμένως τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ἐπείσθην, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποκλίνω πρὸς τὴν ἄλλην γνώμην, καὶ δεύτερον, διότι παρετήρησα, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ἔκλινε περισσότερον πρὸς τὴν ἐναντίαν γνώμην, καὶ ἐπειδὴ αἱ δύω γνῶμαι αὗται δὲν δύναταί τις νὰ προΐδῃ ποῖα ἀποτελέσματα θὰ φέρουν, εἴμεθα δικαιολογημένοι καὶ ἑπομένως εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κλίνωμεν πρὸς τὴν μίαν καθὼς καὶ πρὸς τὴν ἄλλην γνώμην. Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἥτις δὲν παρεδέχθη τὴν παρατήρησιν τοῦ Κ. Κυπριάδου, πιθανὸν νὰ μὴ δεχθῇ ἐπίσης καὶ τὴν ἰδικήν μου. Ὁ Κ. Κυπριάδης δὲν εἶχε λάβει πεῖραν τῶν πραγμάτων, ὅτι ὅλαι αἱ γνῶμαι αἱ ῥιπτόμεναι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ὀρθαὶ ἂν ᾖναι, δὲν τελεσφοροῦν· πιθανὸν καὶ ἡ ἰδική μου ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν τύχην τῆς τοῦ Κ. Κυπριάδου· ἀλλὰ μολοντοῦτο ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας, ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν ὅ,τι νομίζομεν συμφέρον, χωρὶς νὰ διαφιλονεικήσωμεν τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ παραδέχεται μόνον τὴν γνώμην τῶν κυρίων ὑπουργῶν, οἵτινες ὡς ἐκ τῆς θέσεώς των εἶναι σοφώτεροι, καὶ ἔχω συμφέρον ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις καὶ νὰ ἔλθῃ ἓν νομοσχέδιον τέλειον περὶ αὐτοῦ.

§44ΚΟΥΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἀπὸ τῆς ἀγορεύσεώς σας ἤκουσα ἓν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἐπεθύμουν νὰ διασαφισθῇ ἔτι μᾶλλον. Εἴπατε, μοὶ φαίνεται, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν ἐνταῦθα κλητήρων, ἀντὶ νὰ μεταβῶσιν ὅπου ἀπαιτεῖται διὰ νὰ μεταβιβάζωσι τὰς πράξεις, τὰς στέλλουν εἰς τοὺς φίλους των καὶ αὐτοὶ διανέμουν τὰς κλήσεις, καὶ ὡς ἐκ τούτου προέρχεται ἓν ἀτόπημα ἢ μία πλαστογραφία· θέλω λοιπὸν νὰ μὲ βεβαιώσῃ ὁ Κ. βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐὰν λαμβάνῃ χώραν τοῦτο ἢ ὄχι.

§45ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάλιστα.

§46ΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι πλαστογραφία εἰς τὴν Ἑπτάνησον· δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους σᾶς ἠρώτησα, Κ. Πετιμεζᾶ, διὰ νὰ λάβω καλὰς πληροφορίας περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου.

§47Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ. Σᾶς βεβαιῶ ὅμως, ὅσον ἀποβλέπει τὰς πράξεις τῶν κλητήρων ἐνταῦθα, δὲν ἐξήγησα οὔτε πολλοστημόριον ἐκείνων, ἃς πράττουν, διότι καὶ πολλὰ ἄλλα λαμβάνουν χώραν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔργον ἐδικόν μας νὰ ἐπεμβαίνωμεν εἰς τὰ καθήκοντα διὰ τὰ ὁποῖα ἄλλος εἶναι προωρισμένος, διότι συνδέονται στενῶς μὲ κακὴν πληρωμὴν ἐξόδων.

§48Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν ὁμιλίαν καὶ τὴν γνώμην τοῦ Κ. προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, περὶ ἐπεκτάσεως τῶν δικαστικῶν περιφερειῶν καὶ τῶν ἐκ τούτων προκυψουσῶν ὠφελειῶν, καὶ μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Καλαβρύτων, δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γορτυνίας δὲν παρεμόρφονε τὰ γεγονότα, καὶ ἐπέπιπτε λαῦρος κατὰ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς λέγων· «θέλομεν, κύριοι, τὴν ἐπέκτασιν τῶν δικαστικῶν περιφερειῶν διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὰς δαπάνας ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας.» Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἀκολουθήσω κατὰ βῆμα τὴν μακρὰν ἀγόρευσιν τοῦ Κ. Γόντικα, διότι δὲν εἶναι πολὺ εὔκολον εἰς ἐμὲ τοῦτο· καὶ, κύριοι, ὄχι μόνον δὲν εἶναι εὔκολον, ἀλλὰ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πείσω τὸν κ. Γόντικαν, διότι καὶ ὁ κ. Κυπριάδης ἐπεχείρησε νὰ τὸν καταπείσῃ περὶ ἀριθμητικῶν ἀληθειῶν, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον. Ἔρχομαι μόνον νὰ ὑποβάλω τὰς ἰδέας μου. Ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ ἐπέκτασις εἶναι καταστροφὴ τῆς δικαιοσύνης, εἶναι προσβολὴ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, εἶναι κακὸν τοῦ νόμου. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ποσόν τι, ἐξηκολούθησε, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ συστηθῶσιν αὐτὰ τὰ ὀλίγα πρωτοδικεῖα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας; Βεβαίως, ἐὰν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζει κατὰ πεποίθησιν ὁ Κ. Γόντικας ἦσαν ἀληθῆ, ἔπρεπεν ὄχι μόνον νὰ μὴ ζητήσῃ τὴν ἐπέκτασιν, ἀλλὰ νὰ ζητήσῃ καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῶν ὑπαρχόντων· δυστυχῶς ὅμως δὲν ἀληθεύουσιν αἱ κρίσεις τοῦ ἀξιοτίμου Γόντικα, μάλιστα τὸ ἐναντίον ἀληθεύει, ὅτι, ὅταν ᾖναι εὔκολον ὁ πολίτης προσβαλλόμενος νὰ ἐπικαλῆται τὴν δικαστικὴν μεσολάβησιν, ὅταν ᾖναι εὔκολον εἰς τὸν δικαστὴν νὰ ἐπιλαμβάνηται τῶν ἀνακρίσεων ἐπὶ τῶν ἐγκλημάτων καὶ νὰ δικάζῃ ἀμέσως τὰς ποινικὰς δίκας, τότε οἱ νόμοι, νομίζω, θὰ ἐκτελῶνται καὶ θὰ μᾶς φέρωσιν ὅλα τὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπιδαψιλεύουν. Ἐπεκαλέσθη συμφέροντα ἀτομικὰ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου βουλευτὴς Γόρτυνος· ἀπαντῶ εἰς αὐτὸν, ὅτι δὲν ἔχει μέχρι τοῦδε πολλὰ δείγματα, ὅτι ἐγὼ ζητῶ τὸ ἀτομικόν μου συμφέρον, ἐκτὸς ἐὰν ἐννοῇ ὡς ἀτομικὸν συμφέρον τὸ νὰ μὴ γίνωνται αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι τώρα γίνονται, καὶ νὰ μὴ μένωσιν ἀτιμώρητοι οἱ φυγόδικοι καὶ ἐκτὸς τῶν φυλακῶν παρὰ τὸν νόμον· ἐὰν ἐννοῇ τὸ τοιοῦτον ὡς ἀτομικὸν συμφέρον, ἔχει δίκαιον. Συμφέρον ἔχω νὰ μὴ λαμβάνωσι χώραν ἐγκλήματα, καὶ οἱ ἐγκληματίαι νὰ παραδίδωνται εἰς τὰς χεῖρας τῆς δικαιοσύνης! Ἀλλά, Κύριοι, διατί αὐξάνουν αἱ δίκαι; Αὐξάνουν, νομίζετε, αἱ δίκαι ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τῶν δικαστηρίων; αὐξάνουν, διότι ἀναβάλλονται αἱ δίκαι· διότι, ὅταν ᾖναι ὑποχρεωμένος ὁ μάρτυς, ὁ διάδικος, διὰ μίαν δίκην ποινικὴν νὰ ὁδοιπορῇ σχεδὸν μίαν ἑβδομάδα ὁλόκληρον, ἐννοεῖται, ὅτι θὰ προσπαθήσῃ διὰ παντὸς μέσου νὰ ἀποφύγῃ τὸν κόπον αὐτὸν καὶ τὰ ἔξοδα, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον λαμβάνουσι χώραν αἱ ἀναβολαί. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ ὁδοιπορήσῃ; δὲν ὑπάρχουν παραδείγματα, ὅτι ἐπνίγησαν ἄνθρωποι εἰς τοὺς ποταμούς; Πιστεύω, ὅτι τὰ τοιαῦτα ὅλοι τὰ γνωρίζετε καὶ δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ τὰ μάθετε ἀπὸ ἐμέ. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, ὅτι ἕνεκεν τῆς γλισχρότητος τοῦ μισθοῦ δὲν ἀναλαμβάνουν τὴν δικαστικὴν θέσιν ἱκανοὶ δικαστικοί, διατείνομαι, ὅτι μόνοι οἱ πρόεδροι καὶ οἱ γραμματεῖς, καὶ μάλιστα τῶν πρωτευουσῶν παρ’ ἄλλοις ἔθνεσιν, ἠμποροῦν νὰ λαμβάνουν περισσοτέρους τῶν δικαστῶν μισθούς. Ἄλλως τε δὲν ἠγέρθη ποτὲ τὸ παράπονον, ὅτι πρέπει νὰ αὐξήσωμεν τοὺς μισθοὺς τῶν δικαστῶν. Καὶ εἶναι οἱ δικασταὶ τῆς Ἑλλάδος εἰς τοιαύτην ἔκπτωσιν ἕνεκα τῆς ἐνδείας, ὥστε ἡ ἔνδεια νὰ τοὺς καθιστᾷ ἀφιλοτίμους καὶ ἀνικάνους εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης; Τοιαύτας ἀποδείξεις δὲν ἔχομεν, ἀλλὰ τοὐναντίον δείγματα γενναιότερα· πρῶτοι οἱ ἐφέται καὶ πρωτοδίκαι τοῦ Ναυπλίου, προκειμένου λόγου ἐσχάτως περὶ συστάσεως ἐπιτροπῆς διὰ τὸν ἐθνικὸν στόλον, συνεισέφεραν ἀπὸ ἓν μηνιαῖον γενναίως· τοῦτο σημαίνει, ὅτι, ἐὰν δὲν ᾖναι πλούσιοι, εἶναι αὐτάρκεις, συνετοί, σώφρονες. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ᾖναί τις πλούσιος διὰ νὰ ᾖναι ἐντελὴς δικαστής· ἀρκεῖ νὰ ᾖναι φιλότιμος, σώφρων, αὐτάρκης. Ἄλλα εἶναι τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐχαλάρωσαν τὸν ζῆλον τῶν δικαστῶν, τὸ εὐμετακίνητον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1862 ἀνεπτύχθη εἰς τὴν ὑπερτάτην διοίκησιν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβάλωμεν τὸν ὀργανισμόν, ἀλλὰ τοὺς νόμους τοὺς ὁποίους ἔχομεν νομοθετημένους, αὐτοὺς νὰ ἐκτιμῶμεν. Ποῖον ἔλεγχον ἔχει ἡ Κυβέρνησις, προβιβάζουσα ἢ μεταθέτουσα τὸν φυγόπονον ἀντὶ τοῦ φιλοπόνου; Ὁ κ. ὑπουργὸς σᾶς εἶπε, δὲν εἶναι καλὸς ὁ δικαστὴς ἐκεῖνος, ὅστις ἐξερχόμενος ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ὑπηρετῶν ὡς δικηγόρος δέχεται θέσιν, διότι ἔχει ἀνάγκην χρημάτων. Ἀλλὰ νομίζει, ὅτι ἡ νομικὴ ἐπιστήμη εἶναι τυχαία, καὶ ὅτι ἐκεῖνος, ὅστις σπουδάζει εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, σπουδάζει ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε κατὰ θεωρίαν; Ἡ δικονομία, ἥτις ἀπαιτεῖται εἰς τὴν πρακτικήν, εἶναι μόνον θεωρία; οἱ διδάσκοντες τὴν θεωρίαν δὲν εἶναι πρακτικοὶ δικασταί; Καὶ νομίζετε, κύριοι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος ἐζήτησε νὰ θεραπεύσῃ τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν μὲ τὰ προσωπικόν; Φαίνεται, ὅτι ἀσχολούμενοι εἰς τὴν πολιτικὴν ἀπέχομεν νὰ ἀναγνώσωμεν τὰς διατάξεις τῆς δικονομίας· διότι δὲν γνωρίζομεν ποῖαι ὑποθέσεις ἔρχονται ἐνώπιον τῶν πρωτοδικῶν· δύναται νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ ἐφετεῖον ὑπόθεσις μὴ εἰσαχθεῖσα πρότερον εἰς τὸ πρωτοδικεῖον; Ὁ κ. Γόνδικας ἀποκρούων τὴν αὔξησιν τῶν πρωτοδικῶν, ζητεῖ περισσοτέρους ἐφέτας· τί θὰ σὲ ὠφελήσουν οὗτοι, ἀφοῦ δὲν ἔχεις καλοὺς πρωτοδίκας; διότι καλοὶ πρωτοδίκαι, μετὰ ζήλου ἐργαζόμενοι, ἐννοοῦντες τὴν ἐργασίαν, ἐκδίδουν ἀποφάσεις διὰ τῶν ὁποίων πείθουν τὴν κοινωνίαν, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐπικαλεσθοῦν τὴν μεσολάβησιν τοῦ ἀνωτέρου δικαστηρίου. Ἑπομένως καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς καὶ ὅλων ἡμῶν ἡ μέριμνα καὶ φροντὶς πρέπει νὰ ᾖναι ἡ διόρθωσις τῶν κατωτέρων δικαστηρίων—τῶν πρωτοδικῶν. Ἐννοῶ λοιπόν, ὅτι τὰ μεγάλα ἐπιχειρήματα, τὰ σπουδαῖα, οἱ φόβοι καὶ οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους ἔῤῥιψεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος, δὲν ἔχουσι κἀμμίαν ὑπόστασιν, ἀλλ’ εἶναι ἐπιχειρήματα ἀσθενέστατα, μὴ δυνάμενα οὐδόλως νὰ ὑπερισχύσωσι τῆς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Κ. Πετιμεζᾶς καὶ πάντες οἱ ζητοῦντες τὴν ἐπέκτασιν τῶν δικαστηρίων ἐπρότειναν ἐνώπιόν σας. Ἔῤῥιψαν δὲ καὶ τὴν σκανδαλώδη ἰδέαν, ὅτι ζητοῦμεν προνόμια· τί εἶναι τοῦτο; εἶναι ἆρά γε προνόμιον νὰ ἔρχεται μία ἐπαρχία νὰ σᾶς λέγῃ, σᾶς πληρόνω ἓν ἑκατομμύριον φόρους, ζητῶ οὐχ χάριτας, οὐχὶ σταυροὺς, οὐχὶ παράσημα, ἀλλὰ δικαστάς! Ἐπεκαλέσθη τὴν σκιὰν τῶν ἡρώων τοῦ 1821 ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Γόρτυνος· ἀλλ’ αἱ σκιαὶ τῶν μαρτύρων ἐκείνων εἶπον εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Γόρτυνος νὰ συνδαυλίζουν τὰ πάθη τῆς διαιρέσεως; εἶπεν ἡ σκιὰ αὐτῶν, ὅτι ἡ Κόρινθος ἀνήκει εἰς τοὺς Κορινθίους, τὰ Καλάβρυτα εἰς τοὺς Καλαβρυτινοὺς, αἱ Ἀθῆναι εἰς τοὺς Ἀθηναίους; Μὴ θέλετε νὰ σκέπτεσθε στενῶς, μὴ συνδαυλίζετε κληρονομίαν μίσους καὶ διαιρέσεως μεταξὺ τῶν συμπολιτῶν! Ἡμεῖς πρεσβεύομεν καὶ θέλομεν πρεσβεύει πάντοτε τὸ ἀδιαίρετον τῆς ἑλληνικῆς φυλῆς. Αἱ Ἀθῆναι δὲν ἀνήκουν εἰς τοὺς Ἀθηναίους, ἡ Κόρινθος ἐπίσης, ἡ Τρίπολις ἐπίσης, ἀλλ’ ἀνήκουσιν εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἡμεῖς Ἕλληνας θεωροῦμεν καὶ παραδεχόμεθα Ἕλληνας ἐκείνους, οἵτινες ὁμιλοῦν τὴν γλῶσσαν καὶ πιστεύουν τὸν Χριστόν. Ἀλλ’ ἂν ᾖναι δίκαιον, καὶ εἰς τὴν Τρίπολιν ἂς ὑπάγῃ τὸ ἐφετεῖον, καὶ ἡ Τρίπολις ἀνήκει εἰς ἡμᾶς. Ὅταν εἴπομεν νὰ συστηθῇ δικαστήριον εἰς τὴν Ἄμφισσαν ἢ τὴν Κόρινθον, δὲν εἴπομεν νὰ δικάζῃ σχέσεις Κορινθίων ἢ Ἀμφισσέων, ἀλλὰ τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα πάντες πράττουν ἐντὸς τῆς περιφερείας ἐκείνης· νὰ δικάζουν σχέσεις καὶ τῶν Ἀθηναίων καὶ ὅλων μεταξὺ τῆς περιφερείας αὐτῆς. Σᾶς εἶπε τελευταῖον ὁ ἀξιότιμος φίλος μου, ὅτι ἔχετε ἀνάγκην δαπάνης, διότι θὰ χρειασθοῦν δύω ἀνακριταὶ, πέντε δικασταὶ, κτλ. Ἀλλὰ, κύριοι, ὁ ὀργανισμὸς τῶν δικαστηρίων ὥρισε τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν· εἰ μὲν δικάζει τὸ πρωτοδικεῖον πολιτικὰς ὑποθέσεις, συνίσταται ἀπὸ τρεῖς, εἰ δὲ ποινικὰς, ἀπὸ πέντε δικαστάς. Προσέθεσεν, ὅτι θὰ χρειασθοῦν φυλακαὶ κτλ. Ἀλλὰ λησμονεῖτε πόσον ἡ Κόρινθος ἀπέχει ἀπὸ τὰς Ἀθήνας; ὅτι ἄνωθεν τῆς Κορίνθου ὑπάρχει ὁ Ἀκροκόρινθος—φρούριον ἰσχυρόν; Πρέπει νὰ μὴ διῆλθέ τις ἀπὸ τὴν Κόρινθον διὰ νὰ πρεσβεύῃ τοιαύτας ἀρχὰς, καὶ πιστεύω κατὰ πεποίθησιν ὅτι ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κύριος Γόντικας δὲν πιστεύει ὅσα λέγει. Αὐτὰ ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν σας. Σᾶς εἶπον, ὅτι παραδέχομαι τὴν σύστασιν τῶν πρωτοδικείων δι’ εὐεργέτημα οὐχὶ ἑνὸς τόπου, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς πατρίδος μας, διότι τὰ δικαστήρια δὲν εἶναι ἀποκλειστικὸν προνόμιον τινῶν, ἀλλὰ πάντων καὶ πάντες εὑρίσκουν προστασίαν. Τώρα, Κύριοι, πρόκειται νὰ λύσητε τὸ ζήτημα, ἐὰν τὰ δικαστήρια αὐτὰ πρόκειται νὰ σχηματισθοῦν διὰ νόμου ἢ διατάγματος. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἀπαιτεῖται νόμος· διότι, ἐκτὸς ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, ὑπάρχει καὶ εἷς τελευταῖος λόγος. Τὸ 1866 ἐξεδώκαμεν τὸν νόμον ΡΝΑʹ. καὶ εἴπομεν, ὅτι ἡ Λευκὰς ὑπάγεται εἰς τὴν Κέρκυραν. Τώρα θέλομεν νὰ σχηματίσωμεν δικαστήριον περιφερείας ἄλλης ἐναντίον τοῦ νόμου ἐκείνου· πῶς θὰ τὸ μεταβάλωμεν; διὰ διατάγματος; ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παραδεχθῇ τὴν πίστωσιν διὰ τέσσαρα πρωτοδικεῖα, ἰδίως δὲ διὰ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Κορινθίας· ἐν περιπτώσει δὲ καθ’ ἣν δὲν ἐγκρίνῃ τὰ τέσσαρα, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλῃ ἢ νὰ ἀπαλείψῃ τὴν σύστασιν ταύτην μέχρις ὅτου εἰσαχθῇ νόμος γενικὸς περὶ ὅλων.

§49Α. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Δὲν ἦτο δύσκολον νὰ προΐδῃ τις, ἔντιμοι Βουλευταὶ, ὅτι ἡ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένη πίστωσις πρὸς σύστασιν τριῶν νέων ἐν τῷ Κράτει Πρωτοδικείων ἤθελε προκαλέσει ζωηροτάτας ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις. Προκειμένου λόγου περὶ πλεονεκτημάτων, ἕκαστος ἡμῶν αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τῆς ἰδίας ἐπαρχίας, καὶ ἐν μέσῳ τῆς πλημμύρας τῶν ἀπαιτήσεων γεννᾶται τότε τὸ ὀλέθριον ἐκεῖνο συμπέρασμα, ὅπερ τοσοῦτον εὐφραδῶς διετύπωσε χθὲς ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς καὶ τὸ ὁποῖον ἀναγκαίως συνεπιφέρει τὴν στασιμότητα καὶ τὴν ἄρνησιν πάσης προόδου. «Ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατόν, λέγουσί τινες, ἅπαντες ἐν γένει νὰ γίνωσι κοινωνοὶ καὶ νὰ μεταλάβωσι τοῦ προτεινομένου εὐεργετήματος, προτιμότερον ὅλοι νὰ πάσχωμεν, προτιμότερον ὅλοι νὰ στερούμεθα... Ἰσότης ἐν τῇ καταστροφῇ, ἰσότης ἐν τῇ ἀπωλείᾳ»... Τοῦτο, Κύριοι,—ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τὸ εἴπω,—δὲν εἶναι πρόγραμμα ἐμπρέπον εἰς βουλευτικὰ Σώματα, εἰς ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Ἕκαστος ἡμῶν πρέπει τέλος νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι μία, ὅτι εἶναι ἀδιαίρετος, καὶ ὅτι πᾶν εὐεργέτημα δαψιλευόμενον ἐπὶ τῆς χώρας ταύτης, ἀοράτως πως διαχέεται καὶ ζωογονεῖ πάντα τὰ μέλη τοῦ κοινωνικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἐμφορούμενος ὑπὸ τῆς ἰδέας ταύτης εἶχον, Κύριοι, ἀποφασίσει νὰ ὑποστηρίξω διὰ μόνης τῆς ψήφου μου τὴν προτεινομένην παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πίστωσιν, καὶ δὲν ἤθελα βεβαίως φέρει πρῶτος ἐγὼ ἐν τῷ μέσῳ τὸ ζήτημα τῆς Λευκάδος. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ἔντιμος Πρωθυπουργὸς εὐηρεστήθη χθὲς νὰ ἐκθέσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἀθλίαν, τὴν ὀδυνηρὰν κατάστασιν εἰς ἣν ἀπροσδοκήτως περιῆλθεν ἡ νῆσος ἐκείνη, καὶ ἄνευ τινὸς ἐνδοιασμοῦ νὰ εἴπῃ εἰς ὑμᾶς, ὅτι θεωρεῖ ἀναπόφευκτον τὴν ταχεῖαν ἐπανέλευσιν τοῦ πρὸ ἑνὸς ἔτους καταργηθέντος πρωτοδικείου της, δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ σιωπήσω, ὄχι μόνον διότι ἐπιποθῶ νὰ ἴδω τὴν Βουλὴν ταύτην ἀποφαινομένην ἐν πλήρει γνώσει τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ διότι ἦλθε καιρὸς καθ’ ὃν πρέπει ν’ ἀκούσετε ἐκ στόματος ἡμῶν τὰς ἀνάγκας καὶ τὴν ἱστορίαν λαοῦ οἰκειοθελῶς ῥιφθέντος εἰς τὰς ἀγκάλας σας καὶ πάσας αὑτοῦ τὰς ἐλπίδας στηρίζοντος σήμερον ἐπὶ τῆς ὑμετέρας ἐπιεικείας. Ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐπρόκειτο ν’ ἀποφασισθῇ ἡ τύχη τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου, ἐγὼ, Κύριοι, ἀντιπρόσωπος αὐτῆς, δὲν ἐφοβήθην νὰ παραιτήσω τὴν ἕδραν μου καὶ νὰ ἀφήσω τὴν Βουλὴν μόνην διαιτητὴν τῶν ζωτικωτέρων αὐτῆς συμφερόντων. Ἔπραξα δὲ τοῦτο οὐ μόνον διότι ἐκ συστήματος ἀποφεύγω πᾶν ζήτημα φέρον τὸν χαρακτῆρα τοῦ τοπικοῦ ἐνδιαφέροντος, ἀλλὰ διότι ἐπίστευα, ὅτι ἀδύνατον ἦτο ἀδελφοὶ δικάζοντες περὶ ἀδελφῶν νὰ μὴ καθοδηγηθῶσιν εἰς τὰς σκέψεις καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις των ὑπὸ τῆς στοργῆς, ὑπὸ τῆς γενναιοφροσύνης ἐκείνης, ὑφ’ ἧς πρέπει νὰ ἐμφορῆται πᾶς Ἕλλην, ὅταν εἰς χεῖρας αὑτοῦ διαπιστεύεται ἡ ὕπαρξις γωνίας τινὸς τῆς Ἑλληνικῆς χώρας. Δὲν προτίθεμαι, Κύριοι, νὰ ἀναφέρω σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοὺς ἀληθεῖς λόγους, οἵτινες πρὸς διάψευσιν τῶν προσδοκιῶν μου προὐκάλεσαν τὴν παραδοχὴν μέτρων, ἐξ ὧν προῆλθεν ἡ καταστροφὴ τῆς Λευκάδος. Γινώσκω, ὅτι αἱ θύελλαι τῶν ἐπαναστάσεων παρασύρουσιν ἐν τῇ ὁρμῇ αὐτῶν καὶ ἐκριζόνουσι πᾶν τὸ προστυγχάνον, καὶ δὲν ἀγνοῶ, ὅτι οἱ δονισμοὶ τῶν κοινωνικῶν σεισμῶν πολλάκις παρατείνονται πέραν τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἐκδηλοῦνται οἱ πρῶτοι κλονισμοί των. Οὔτε ἔχω κατὰ νοῦν, ἀναβαίνων σήμερον τὸ βῆμα, ν’ ἀναδιφήσω παρελθόντα γεγονότα καὶ πικρὰς ἀναμνήσεις. Ἔρχομαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν συμπάθειαν τῆς Βουλῆς καὶ μεθ’ ὅσης ἔνεστι συντομίας νὰ ὑποστηρίξω τὴν προτεινομένην πίστωσιν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ ἐν Λευκάδι Πρωτοδικείου. Κύριοι! Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ βαρύτης ἐπαρχίας τινὸς δὲν σταθμίζεται πάντοτε λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν προσόδων ἃς ἀποδίδει ἢ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων αὐτῆς. Πολλάκις ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις, καὶ ἰδίως ἡ γεωγραφικὴ αὐτῆς τοποθέτησις, εἶναι λόγοι ἱκανοὶ ὅπως ἀναδείξωσιν ἐπίκαιρον καὶ σπουδαίαν χώραν τινὰ, ἐκ πρώτης ὄψεως θεωρουμένην εὐτελῆ καὶ ἀσήμαντον. Ἀπὸ ἀρχαιοτάτων ἤδη χρόνων ἡ Λευκὰς, κειμένη παρὰ τὸ στόμιον τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου, ἐν αὐτῇ τῇ καρδίᾳ τῆς Ἰονικῆς θαλάσσης, ἔχουσα κατὰ τὴν βορειοανατολικὴν αὐτῆς πλευρὰν παρατεταγμένα τὰ ὄρη τῆς Ἠπείρου καὶ χωριζομένη ὑπὸ στενωτάτου πορθμοῦ, ἐλογίσθη ἀνέκαθεν σημεῖον στρατηγικώτατον, καὶ προσήνεγκεν ὡς ἐκ τούτου εἰς τὸν ἑλληνισμὸν ἀνεκτιμήτους ὑπηρεσίας ὡς ὁρμητήριον πρὸς ἐπίθεσιν ἢ ὡς καταφύγιον ἐν ταῖς συμφοραῖς. Ὅτε ἡ Ἑλλὰς ἅπασα ἐξηντλημένη ἔκυπτε τὸν τράχηλον ὑπὸ τὸν Ῥωμαϊκὸν ζυγὸν καὶ ἀπὸ ἄκρας εἰς ἄκραν ἐπεσκίαζον τὴν γῆν ταύτην τῶν πατέρων μας αἱ ἀήττητοι πτέρυγες τῶν Λατίνων ἀετῶν, μόνη ἡ νῆσος ἐκείνη ἐτόλμησε νὰ μὴ ὑποκύψῃ καὶ δὲν ἐφοβήθη ἀγέρωχον νὰ ὑψώσῃ τὸ μέτωπον κατὰ τῆς παντοδυναμίας τοῦ Μουμίου, στήσασα ἐπὶ τῶν πελασγικῶν τειχῶν της τὴν σημαίαν τῆς ἐθνικῆς αὐτονομίας καὶ προτάξασα τὸ στῆθος κατὰ τῆς ἀκαθέκτου ὁρμῆς τῶν βαρβάρων. Ἐκεῖ συνῆλθον τότε οἱ γενναιότεροι πρόμαχοι τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐκεῖ συνήφθησαν αἱματηρόταται συμπλοκαὶ, ἐκεῖ ἐπὶ ἓν περίπου ἔτος ἀνεστάλη ὁ χείμαῤῥος τῆς Ῥωμαϊκῆς κατακτήσεως. Κατῃσχυμένος δὲ θὰ ἐπανήρχετο ὁ ὕπατος τῆς Ῥώμης, ἂν Ἰταλοὶ πρόσφυγες δὲν ἤθελον εἰσαγάγει λάθρᾳ τὸν ἐχθρὸν ἐν τῇ ἀκροπόλει. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ἀπροσδοκήτῳ ἐκείνῃ προδοσίᾳ οἱ Λευκάδιοι δὲν ἠθέλησαν νὰ καταθέσωσι τὰ ὅπλα, ἀλλὰ παραταχθέντες προὐτίμησαν νὰ πέσωσι μαχόμενοι ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς αὐτονομίας. Ἐκεῖ λοιπὸν, ἔντιμοι συνάδελφοι, ἐκηδεύθη, ἐκεῖ ἐτάφη ἡ στρατιωτικὴ τιμὴ τῶν πατέρων μας, καὶ τὸ χῶμα δι’ οὗ ἐσκεπάσθη εἶναι χῶμα ἱερὸν, εἶναι χῶμα, ἐξ οὗ ἀναφύονται εὐωδέσταται ἀναμνήσεις. Κατὰ τοὺς μεσαιωνικοὺς χρόνους ἡ Λευκὰς, μετὰ τὴν κατάλυσιν τῆς Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας, πρῶτον μὲν ἐδόθη τιμάριον πρὸς τὴν διάσημον τῶν Τόκκων οἰκογένειαν, ἔπειτα δὲ ὑπέκυψεν εἰς τοὺς Ὀθωμανοὺς, καὶ οὗτοι ἐννοήσαντες τὴν ἀξίαν της ἐφρόντισαν νὰ τὴν ὀχυρώσωσι, καὶ ἐπὶ ὀγδοήκοντα περίπου ἔτη ἐτήρησαν αὐτὴν δεσμίαν ὑπὸ τὸν ὄγκον πολυαρίθμου φρουρᾶς. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην σπουδαία τις ἐνέργεια ἐγένετο ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ πρὸς ἐκδίωξιν τῶν Ὀθωμανῶν ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς χώρας, καὶ ὁ Δοὺξ τοῦ Νεβὲρ, ὅστις διετείνετο, ὅτι κατεῖχε κληρονομικὰ δικαιώματα ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως, προερχόμενα ἐκ τῆς φημιζομένης συγγενικῆς σχέσεώς του μετὰ Ἀνδρονίκου τοῦ Μονφεῤῥάτου, ἀπέβλεψε μακρόθεν ἐπὶ τῆς Λευκάδος ὡς ἐπὶ σημείου, ὅθεν ἐδύνατο ἐπιτυχῶς νὰ κανονισθῇ σπουδαία ἐπίθεσις κατὰ τῆς ἐν Ἠπείρῳ Ὀθωμανικῆς κυριαρχίας. Κατακτηθείσης ὕστερον τῆς νήσου ὑπὸ τῶν Βενετῶν, κατέστη τὸ ἀσφαλέστερον καταφύγιον τῶν ἡμετέρων ἀρματωλῶν τόσον, ὥστε κατὰ τὸ 1806, ὅτε ὁ διαβόητος Τεπελενλῆς ἀπεφάσισεν ἀντὶ οἱασδήποτε θυσίας νὰ τὴν ἐκπορθήσῃ, συνέῤῥευσαν ἐκεῖ ὡς ἐκ συνθήματος πάντες οἱ γενναῖοι προπάτορές σας καὶ ἠγωνίσθησαν μεθ’ ἡμῶν, καλῶς γινώσκοντες, ὅτι ἂν τὸ τελευταῖον ἐκεῖνο ὀχύρωμα κατελαμβάνετο, εἷς μετὰ τὸν ἄλλον ἢ θὰ ἔκυπτον τὸ μέτωπον ἐνώπιον τοῦ φοβεροῦ ἑλληνομάχου ἢ ἀναποφεύκτως θὰ κατεστρέφοντο. Διὰ τῆς ἀρωγῆς τοῦ Ὑψίστου, τῆς κραταιᾶς ὑποστηρίξεως τῶν ὁμοθρήσκων Ῥωσσικῶν ὅπλων, τῆς ἀκαθέκτου ἐπιμονῆς τοῦ Κόμητος Ἰωάννου τοῦ Καποδιστρίου καὶ τοῦ ἀκαταμαχήτου θάῤῥους τῶν κατοίκων, ἡ Λευκὰς ἐσώθη καὶ μετὰ ὀκτάμηνον πολιορκίαν ὁ Ἀλῆς ἐπανῆλθεν εἰς Ἰωάννινα κατῃσχυμένος, καθῃμαγμένος· διότι ἐπέπρωτο, Κύριοι, τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο προπύργιον τοῦ Ἑλληνισμοῦ νὰ μεταβληθῇ πάλιν εἰς ἀπαραβίαστον ἄσυλον κατὰ τὴν μακρὰν διάρκειαν τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος. Ὀλίγα ἔτη μετὰ ταῦτα ἡ Ἀγγλικὴ προστασία, νοήσασα τὴν ἐπίκαιρον θέσιν τῆς νήσου, κατέταξεν αὐτὴν μεταξὺ τῶν μεγάλων καὶ ὡς ἐκ τούτου ἔλαβεν ἡ Λευκὰς τὸ δικαίωμα νὰ κατέχῃ μόνιμον θέσιν ἐν τῇ Γερουσίᾳ, νὰ δίδῃ ἐκ περιτροπῆς τὸν πρόεδρον τῆς ἀνωτάτης ταύτης ἀρχῆς καὶ ἐπὶ πληθυσμοῦ 23 χιλιάδων περίπου κατοίκων ἓξ βουλευτάς. Ἀλλὰ παραλείπων τὴν περαιτέρω ἀρίθμησιν τῶν πλεονεκτημάτων, ὧν ἀπήλαυσεν ἡ Λευκὰς κατὰ τὸ μακρὸν διάστημα διακοσίων περίπου ἐτῶν, δὲν δύναμαι νὰ ἀποσιωπήσω, ὅτι ἡ νῆσος ἐκείνη ὑπῆρξεν ἀνέκαθεν κέντρον δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ ὅτι ὑπὸ τὴν σκέπην καὶ τὴν ἀρωγὴν τῶν δικαστικῶν αὐτῆς ἱδρυμάτων προήχθη ταχέως εἰς βαθμὸν εὐημερίας καὶ ἠθικῆς ἀναπτύξεως τοιοῦτον, ὥστε οὐχὶ ἀναξίως ἐδύνατο νὰ κατέχῃ τὴν θέσιν, ἣν οἱ θεσμοὶ καὶ αἱ ἱστορικαὶ παραδόσεις εἶχον παραχωρήσει εἰς αὐτὴν ἐν τῇ Ἰονίῳ πολιτείᾳ. Τίς ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ ποτε, Κύριοι, ὅτι ἐκπληρουμένης τῆς ἑνώσεως ἐν αὐταῖς ταῖς ἀγκάλαις τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, ἡ Λευκὰς ἤθελε καταδικασθῆ ἐκ μιᾶς εἰς παντελῆ ἀπογύμνωσιν, εἰς ῥιζικὴν ἐξόντωσιν, εἰς ἠθικὸν θάνατον; Καὶ πῶς νὰ μὴ θρηνήσῃ τις ἀναλογιζόμενος, ὅτι διοικούμενοι σήμερον ὑπὸ ὁμοφύλων, ὑπὸ ἀδελφῶν ὁμοθρήσκων, ἐστερήθημεν ὅ,τι ξένοι κατακτηταὶ ἢ ἀλλόφυλοι προστάται δὲν ἐτόλμησαν νὰ μᾶς ἀφαιρέσωσι; Καὶ ὅμως, Κύριοι, ἡ καταστροφὴ ἐπῆλθε καὶ ἐκεῖ αἰφνιδίως, ἀπροσδοκήτως, φοβερωτέρα καὶ αὐτῶν τῶν σεισμῶν, οἵτινες ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις κατερημοῦσι τὰς νήσους μας. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἦμαι, οὔτε νὰ καταλογίζωμαι μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες δειλοὶ καὶ ψοφοδεεῖς λαμβάνουσιν ἀφορμὴν ἀπὸ πάσης δυσχερείας, ἵνα μεμψιμοιρῶσι κατὰ τῆς ἑνώσεως, ἐκθειάζοντες τὸ παρελθὸν καὶ μεμφόμενοι προδοτικῶς τὸ παρόν. Ἀντετάχθην καὶ θέλω ἀντιτάττωμαι αἰωνίως κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐν τῇ μικρότητι τοῦ νοός των ἢ τῇ ἀναισθησίᾳ τῆς καρδίας των περικλείουσιν ὅλον τὸ μέλλον τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἐντὸς τῶν στενωτάτων ὁρίων τῆς ζωῆς των καὶ οἵτινες πιστεύουσιν, ὅτι ὁ προορισμὸς τοῦ γένους ἄρχεται ἀπὸ τῆς γεννήσεως αὐτῶν καὶ προβαίνει μόνον μέχρι τοῦ μνήματός των. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, πιστεύσατέ το, ἔντιμοι συνάδελφοι, οἵτινες ἀπέναντι τῶν μεγάλων δυσχερειῶν, ὑφ’ ὧν πολιορκούμεθα, ἔχουσι τὴν ἀναίδειαν νὰ ἀπαιτῶσι τὰ ἀδύνατα· ἑπομένως δὲν ἔρχομαι νὰ θρηνήσω τὴν ἀπώλειαν τῶν πλεονεκτημάτων ἅτινα εὐηρεστήθησαν οἱ ξένοι νὰ ἐπιδαψιλεύσωσιν ἐν Ἑπτανήσῳ. Δὲν διενοήθην ποτὲ νὰ ζητήσω οὔτε πολυτελῆ καταστήματα, οὔτε προκυμαίας, οὔτε ἀνασκαφὰς λιμένων, οὔτε διώρυγας. Ἀλλ’ εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες, ἀφοῦ κατέτριψαν τοὺς ὡραιοτέρους χρόνους τοῦ βίου των ἀγωνισθέντες ὑπὲρ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἑνώσεως, ἐνδιαφέρομαι ἵνα μὴ ναυαγήσῃ οἰκτρῶς ἓν τῶν σημαντικωτέρων γεγονότων τοῦ αἰῶνος τούτου. Θέλω, Κύριοι, νὰ μὴ ἴδωσιν οἱ ὀφθαλμοί μου τὴν καταστροφὴν τοῦ γιγαντιαίου οἰκοδομήματος, ὅπερ διὰ τοσούτων ἀγώνων κατηρτίσθη καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ηὐτύχησα νὰ θέσω κ’ ἐγὼ τὸν λίθον μου. Ἰδοὺ τί θέλω, ἰδοὺ τί ἀπαιτῶ καὶ ἡ ἀπαίτησις αὕτη στηρίζεται (τὸ συναισθάνομαι ἐνδομύχως) ἐπὶ τῆς ὑμετέρας πεποιθήσεως καὶ ἐπὶ τῆς πεποιθήσεως ἀκεραίου τοῦ ἔθνους. Μετὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἑνώσεως, τὸ εἶπεν εἰς ὑμᾶς ὁ ἔντιμος πρωθυπουργὸς, ὁ πέλεκυς τῆς καταστροφῆς ἀνηλεὴς ἔπεσεν ἐπὶ τῆς Λευκάδος. Διὰ μιᾶς ἀποφάσεως ἡ Βουλὴ αὕτη ἔσβεσε πᾶν πνεῦμα ζωῆς ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐκείνῃ καὶ ἀπὸ ἑνὸς ἤδη ἔτους κατεδίκασεν αὐτὴν εἰς ἐρήμωσιν καὶ εἰς μαρασμόν. Χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν οὔτε αἱ ἀπηρχαιωμέναι ἕξεις τοῦ λαοῦ ἐκείνου, οὔτε ἡ γεωγραφικὴ τῆς νήσου τοποθέτησις, οὔτε τὰ συμφέροντα, ἅτινα ἐξ ἀνάγκης πλαστουργοῦνται ἐξ αὐτῆς τῆς προαιωνίου ὑπάρξεως δημοσίων τινῶν ἱδρυμάτων, τὸ ἡμέτερον πρωτοδικεῖον κατηργήθη καὶ τὴν κατάργησιν ταύτην ἠθέλησαν νὰ δικαιολογήσωσί τινες, προτάττοντες ὁτὲ μὲν τὴν πρὸ πολλοῦ ἐπικρατοῦσαν οἰκονομικὴν δυσχέρειαν, ὁτὲ δὲ τὸν κανόνα τῆς ἰσότητος, ὅστις, κακῇ τύχῃ, ἔτυχε παρ’ ἡμῖν καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ τερατώδους καὶ ὅλως πρωτοφανοῦς ἐφαρμογῆς. Καὶ ὡς πρὸς τὸν λόγον τὸν οἰκονομικὸν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἤδη εἰς κατάστασιν, Κύριοι, νὰ εἴπῃ πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἡ ἁπλῆ τῶν μαρτύρων μετακόμισις εἰς Κέρκυραν ἀπῄτησε δαπάνην ἁδροτέραν ἐκείνης, ἥτις θεωρεῖται ἀναγκαία πρὸς διατήρησιν ἑνὸς πρωτοδικείου, χωρὶς νὰ ὑπολογίσῃ τις τὴν ἀκαταλόγιστον βλάβην, ἥτις προέκυψεν ἐκ τῆς καταναγκαστικῆς ἀργίας, εἰς ἣν καταδικάζονται αἱ χεῖρες τῶν ἡμετέρων γεωργῶν ἐκ τῆς μακρᾶς ἀποδημίας καὶ χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ δυσχέρειαι διάπλου ἐν καιρῷ χειμῶνος λίαν ἐπικινδύνου καὶ ἐπιχειρουμένου δι’ ἱστιοφόρων πλοίων ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τακτικῆς συγκοινωνίας μεταξὺ Λευκάδος καὶ Κερκύρας διὰ τῶν ἀτμοκινήτων. Τὸ ζήτημα λοιπόν, Κύριοι, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ὑπάρχει λελυμένον καὶ τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας παρέχει δυστυχῶς εἰς ἡμᾶς ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος. Τί δὲ θέλετε εἰπῆ, Κύριοι, ὅταν μάθητε, ὅτι τέσσαρες περίπου χιλιάδες δίκαι ὑπάρχουσι σήμερον ἐκκρεμεῖς; ὅταν ἀκούσητε, ὅτι πάμπολλαι ποινικαὶ ὑποθέσεις, εἰσαχθεῖσαι πρὸ τῆς ἑνώσεως καὶ συσσωρευθεῖσαι ὡς ἐκ τοῦ ἐκτάκτου τῶν περιστάσεων, ὑποχρεοῦσι συνοικίας ὁλοκλήρους μετὰ γυναικῶν καὶ τέκνων νὰ μεταφέρωνται εἰς Κέρκυραν καὶ νὰ λιμοκτονῶσιν ἐκεῖ, ποριζόμεναι διὰ τῆς ἐλεημοσύνης τὸν ἐπιούσιον ἄρτον, ἄστεγοι, ἀπηλπισμέναι; ὅταν συναισθανθῆτε, ὅτι παρέλυσαν αἱ ὑποθέσεις τοῦ λαοῦ ἐκείνου, μὴ τολμῶντος νὰ ἐπιχειρῇ τὴν ἐκπεραίωσιν τῶν συμφερόντων του, ἀπαιτοῦσαν χρηματικὰς θυσίας ὑπερόγκους, ὅλως δυσαναλόγους πρὸς τὴν πτωχείαν ὑφ’ ἧς κατατρύχεται; ὅταν πεισθῆτε, ὅτι χάριν τῆς διαθρυλλουμένης ταύτης ἰσότητος ὁ πτωχὸς πολίτης μὴ δυνάμενος πλέον ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τοῦ εὐπόρου, οὔτε νὰ παρακολουθήσῃ αὐτὸν ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης, ἀναγκάζεται νὰ ὑποκύπτῃ ἑκὼν ἄκων εἰς τὰς ἀπαιτήσεις του; Ἀλλά, λέγουσί τινες, ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι ἐπαρχίαι πολυαριθμότεραι καὶ πλουσιώτεραι, καὶ ὅμως στεροῦνται πρωτοδικείου. Περίεργος, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἡ ἔνστασις. Καὶ τίς ἐξ ἡμῶν εἶπέ ποτε, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν στέρησιν ταύτην, ἂν ἡ ἀνάγκη καθίσταται προφανής; Δύναταί τις νὰ περιφρονήσῃ τὰ πάντα ἐν τῇ πολιτείᾳ, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ στερηθῇ τῆς δικαιοσύνης, τοῦ ἠθικοῦ τούτου ἄρτου, δι’ οὗ τρέφονται καὶ ἀναπτύσσονται τὰ κοινωνικὰ σώματα. Ἀφ’ ἑτέρου, κύριοι, ἐπιτρέψατε νὰ παρατηρήσω εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἄλλο νὰ μὴ κατέχῃ τις τίποτε ἀπ’ ἀρχῆς καὶ ἄλλο νὰ κατέχῃ τις ἀπ’ αἰώνων καὶ νὰ τὸ ἀπολέσῃ ἐκ μιᾶς. Ἐν τῇ πρώτῃ περιπτώσει ἡ βλάβη φέρει τὸν χαρακτῆρα ἁπλῆς στερήσεως, ἐν τῇ δευτέρᾳ προσλαμβάνει κ’ ἐκεῖνον τῆς ἀπογυμνώσεως. Εἶναι οἰκτρὰ ἡ ἐφαρμογὴ αὕτη τῆς ἱερᾶς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος, ἥτις εἶναι καὶ πρέπει νὰ ᾖναι ἀπαραβίαστος, οὐχὶ διότι ἠξιώθη τῆς τιμῆς νὰ καθιερωθῇ δι’ ἰδιαιτέρας ῥήτρας ἐν τῷ θεμελιώδει νόμῳ, ἀλλὰ διότι εἶναι αὐτὴ ἡ οὐσία τοῦ χριστιανισμοῦ, διότι τὴν ἐστεφάνωσαν οἱ ἀγῶνες τῶν αἰώνων, διότι εἶναι ἡ βάσις ἐφ’ ἧς ἐρείδεται ἐν τῇ ἑκατονταετηρίδι ταύτῃ ἅπασα τῆς ἀνθρωπότητος ἡ τύχη. Ἂς μὴ διακωμῳδήσωμεν λοιπὸν αὐτήν, κύριοι, καὶ ἂς ἀσχοληθῶμεν νὰ τὴν ἐφαρμόζωμεν ὑπὸ τὴν ἀληθῆ καὶ ὄντως θείαν αὐτῆς ἔννοιαν. Κύριοι βουλευταί, ἡ ἕνωσις τῆς Ἑπτανήσου ὑπὸ γενικήν τινα ἔποψιν θεωρουμένη εἶναι γεγονός, ὅπερ εἰσέτι δὲν ἐξετιμήθη δεόντως οὐδὲ παρ’ ὑμῶν αὐτῶν τῶν κατοίκων τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Λαοί, διατελέσαντες κεχωρισμένοι πρὸ αἰώνων, ὁμόφυλοι, ὁμόθρησκοι, τῇ συνάρσει τῆς θείας προνοίας, ἄνευ οὐδεμιᾶς θυσίας αἵματος ἢ χρημάτων ἑνοῦνται, συγχωνεύονται διὰ μιᾶς συνθήκης καὶ αἴφνης διὰ τῆς θαυμασίας ταύτης προσαρτήσεως ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκεται θυρωρὸς τοῦ Ἀδριατικοῦ κόλπου καὶ παρίσταται ὀρέγουσα τὴν χεῖρα εἰς τὴν δουλωμένην Ἤπειρον. Ἐν τῇ μεγάλῃ ταύτῃ νίκῃ τοῦ ἑλληνισμοῦ κυοφορεῖται ἡ μέλλουσα πρόοδος τοῦ ἔθνους καὶ ὑποκρύπτεται ἡ προσεχὴς διάῤῥηξις τῶν δεσμῶν δι’ ὧν εἶχεν ἁλυσσωθῆ τὸ γένος. Καὶ ὅμως, Κύριοι, τίς ἤθελε τὸ πιστεύσει ποτὲ, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος ἐν γένει, ἰδίως δὲ ἡ Λευκὰς, ἤθελεν εὑρεθῆ πολὺ περισσότερον κεχωρισμένη τῆς Ἑλλάδος μετὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἑνώσεως παρ’ ὅσον εὑρίσκετο πρὸ αὐτῆς; Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παρατείνω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θλιβεροῦ τούτου καὶ ὅλως ἀπροσδοκήτου ἀποτελέσματος, ἀλλὰ δὲν δύναμαι ν’ ἀποσιωπήσω ἐξ ἄλλου, ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μου καὶ μετ’ αὐτὴν τὴν ἀφαίρεσιν τῆς τελωνιακῆς γραμμῆς, ἐνῷ προηγουμένως συνεδεόμεθα μετὰ τῆς Ἀκαρνανίας διὰ τῶν συμπαθειῶν αἵτινες φύσει ἀναπτύσσονται ἐκ τῶν κοινῶν παραδόσεων, ἐκ τῶν ἀναμνήσεων καὶ ἐκ τῆς συνεχοῦς ἐπιμιξίας, σήμερον ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ αὐτοῦ Ἡγεμόνος, ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς αὐτῆς νομοθεσίας, σήμερον διατελοῦμεν εἰς φοβερὸν χωρισμὸν ἐπὶ καιρίᾳ βλάβῃ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Κύριοι βουλευταί, μελετήσατε μετὰ στοργῆς τὸ φαινόμενον τοῦτο καὶ φροντίσατε νὰ θεραπεύσητε πληγὴν, ἥτις δύναται νὰ λάβῃ τροπὴν ἀπαισίαν καὶ ἐπικίνδυνον. Αἱ ἐπαρχίαι τῆς δυτικῆς Ἑλλάδος (καὶ μεταξὺ τούτων, κύριοι, κατατάττω καὶ τὴν Λευκάδα) μαστίζονται σήμερον ὑπὸ τῆς λῃστείας, καὶ πρὸς ἐξόντωσιν αὐτῆς καταναλίσκονται αἱ δυνάμεις τοῦ στρατοῦ ἐπὶ ματαίῳ καὶ ἡ Βουλὴ αὕτη ἐκδίδει νόμους ἐπὶ νόμων καὶ πειρᾶται νὰ ἐφεύρῃ μέτρα νέα πρὸς ἐκρίζωσιν τοῦ δεινοῦ νοσήματος, ὅλως ἀπάδοντα πρὸς τὰς ἐπικρατούσας ἰδέας τοῦ αἰῶνος τούτου. —Καὶ πῶς δύναται νὰ ᾖναι διάφορος ἡ κατάστασις τῆς χώρας ἐκείνης; Κατὰ τὸν ἀπέραντον νομὸν τῆς Αἰτωλοακαρνανίας, Κύριοι, σεῖς τὸ γινώσκετε, δύναταί τις νὰ περιοδεύσῃ πολλὰς κατὰ συνέχειαν ἡμέρας χωρὶς νὰ ἴδῃ πούποτε παρισταμένην τὴν ἠθικὴν ἐκείνην δύναμιν δι’ ἧς κατορθοῦνται τοσαῦτα τερατουργήματα καὶ ἣν ἀποκαλοῦμεν ἐξουσίαν. —Οὐδεμία ὁδὸς διασχίζουσα τὰ ζοφερὰ καὶ προαιώνια δάση. Οὐδεμία γέφυρα δι’ ἧς νὰ ζεύγνυνται οἱ ποταμοὶ ἢ οἱ χείμαῤῥοι. Οὐδὲν κέντρον δικαιοσύνης ἢ διοικήσεως. Παντοῦ ἐρημία..... παντοῦ ἔνεδραι..... Ἡ φύσις ἀχαλίνωτος, ἔμεινε κυρία τῶν διαθέσεων καὶ τῶν ὁρμῶν της. Τί παράδοξον λοιπὸν, ἂν καὶ ὁ ἄνθρωπος, προϊὸν χώρας περικλειούσης ἐν τοῖς σπλάγχνοις αὐτῆς γιγαντιαίας δυνάμεις, γεννᾶται καθ’ ὁμοίωσιν καὶ κατ’ εἰκόνα τοῦ περιστοιχοῦντος αὐτὸν θεάματος; Ἐκεῖ ὅπου αὐτοφυὴς βλαστάνει ἡ βαλανοφόρος δρῦς... ὅπου οἱ λύκοι ὠρύονται ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ... ὅπου ἐμφωλεύουσιν ἀγέλαι ἀγριοχοίρων... ὅπου ἀκινδύνως ἐνδιαιτῶνται ποίμνια ἐλάφων καὶ δορκάδων... ὅπου οἱ ἀετοὶ ἀφόβως συνδιαλέγονται μετὰ τῶν ποιμένων... πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γεννῶνται καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ τῶν ἀνθρώπων ὀρέξεις καὶ πάθη φέροντα τὴν σφραγῖδα τῆς γῆς τῆς γεννήσεώς των καὶ ὅλως ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὰ ἀντικείμενα ὑφ’ ὧν περικυκλοῦνται;.... Καταδιώξατε τὴν λῃστείαν, στήσατε τὴν λαιμητόμον, προκηρύξατε τὰς κεφαλὰς τῶν ἐνόχων. Ἂς ῥεύσῃ τὸ αἷμα, ἂς βραβευθῶσιν αἱ προδοσίαι, ἀλλὰ μὴ λησμονήσητε, ὅτι δι’ ἄλλης μακροτέρας μὲν, ἀσφαλεστέρας ὅμως ὁδοῦ, δύνασθε μόνον νὰ τύχητε τῆς ποθητῆς ἐξοντώσεως. Σπείρατε τὸν πολιτισμὸν καὶ θέλετε θερίσει τάξιν καὶ δημοσίαν ἀσφάλειαν.—Ἡ ὄψις τῆς δικαιοσύνης ἔχει τι καταπλῆττον καὶ αὐτὰ τὰ ἄγρια θηρία. Ὅπου ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἑδρεύει, ὅπου ὁ νόμος παρίσταται φρουρούμενος ὑπὸ τῶν ἀκοιμήτων αὑτοῦ λειτουργῶν, ὅπου ἡ τιμωρία δύναται νὰ ἐπέλθῃ σύντονος καὶ ταχεῖα, ἐκεῖθεν ἐξοστρακίζονται τὰ κακουργήματα, ἀποσβέννυνται αἱ ἐγκληματικαὶ ὀρέξεις, διότι ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἀκτὶς πηγάζουσα ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὀφθαλμοῦ τῆς Θεότητος καὶ τὰ ζόφη δι’ ὧν πολλάκις περικαλύπτεται ἡ ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου διασχίζονται καὶ φεύγουσιν ἐνώπιόν της. Τοιουτοτρόπως, κύριοι, δύνασθε νὰ σώσητε ἀπὸ τοῦ ὀλέθρου τὰς ἡμετέρας ἐπαρχίας· τοιουτοτρόπως θέλετε καταδαμάσει τὴν ληστείαν, θέλετε ἀναπτύξει τὴν γεωργίαν διὰ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς δημοσίας τάξεως καὶ θέλετε ἐμφυσήσει νέον πνεῦμα ζωῆς εἰς χώραν ἀξίαν πάσης τῆς στοργῆς καὶ τῆς ἀγάπης σας. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου. Σεῖς ἐν τῇ συνέσει καὶ ἐν τῷ πατριωτισμῷ ὑμῶν ἀποφασίσατε, ἀναδεικνυόμενοι ἀνώτεροι τῶν μικροφιλαυτιῶν ἐκείνων, αἵτινες τόσον ἔβλαψαν τὴν Ἑλλάδα, ὑποσκάψασαι τὴν ἑνότητα δι’ ἧς μόνης δύναται ν’ ἀντιπαραταχθῇ καὶ νὰ νικήσῃ τὰς ἀκαταλογίστους δυσχερείας ὑφ’ ὧν πολιορκεῖται. (Εὖγε, Εὖγε).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζῶτος ἔχει τὸν λόγον.

§51ΖΩΤΟΣ. Κύριοι, μετὰ τὸ γλυκύφωνον ἀηδόνι, τὸν φίλον μου κ. Βαλαωρίτην, μεθ’ ὅσους ἄλλους ἐπιστήμονας ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, δὲν δύναμαι παρ’ ὀλίγα τινὰ νὰ προσθέσω. Εἰς τὰ ὀλίγα αὐτὰ λόγια ἔρχομαι νὰ προτάξω ἓν ἱερὸν ῥῆμα τοῦ πρωτομάρτυρος Ῥήγα Φεραίου. Ὁ Ῥήγας Φεραῖος ἔψαλλε τό: «Μαυροβουνιοῦ Καπλάνια, Ὀλύμπου σταυραετοὶ, κι’ Ἀγράφων τὰ ξεφτέρια γενῆτε μιὰ ψυχή.» Καὶ ὁ κ. Βαλαωρίτης, ὁ ὀπαδὸς αὐτοῦ, μετὰ συγκινήσεως καρδίας ἀνέγνωσε παιδιόθεν καὶ ἐνθυμεῖται αὐτὸν τὸν στίχον. Ἐὰν ὁ κ. Βαλαωρίτης (καὶ δικαίως) ἐλάλησε διὰ τὴν ἔνδοξον πατρίδα του, καὶ ἐγὼ διὰ τὰ ἀτυχῆ Ἄγραφα, τὰ ὁποῖα ὁ Φεραῖος ἐδόξασε διὰ τοῦ ὕμνου του, καὶ ἐν μέρει εἶναι πατρὶς καὶ τοῦ κ. Βαλαωρίτου, θέλω εἰπῆ δύω λέξεις· διότι ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς κεῖνται διότι πυκνότερα δάση, ἀφ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βαλαωρίτης, καλύπτουσιν αὐτὰ, διότι ἀγρίους γείτονας ἔχομεν καὶ ἡ δικαιοσύνη πρὸ πολλοῦ ἐφυγαδεύθη ἀπὸ ἡμᾶς. Ἐὰν, κύριοι, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Βαλαωρίτης, ἐὰν ᾖναι μία μεγάλη ἀλήθεια, ἀναμφίλεκτος, ὅτι ἡ δικαιοσύνη εἶναι ὁ ἐπιούσιος ἄρτος τῆς κοινωνίας, καὶ δι’ ὅλα τ’ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος ὑπάρχει τοῦτο, ἰδίως ὅμως καὶ κατ’ ἐξοχὴν ὑφίσταται διὰ τὴν Εὐρυτανίαν. Ἡ Εὐρυτανία, κύριοι, κεῖται ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, κατέχει σχεδὸν τὰ ⅔ τοῦ ὅλου τῆς ὁροθετικῆς αὐτῆς γραμμῆς, ἀπέχει δὲ ἀπὸ τὴν ἕδραν τοῦ δικαστηρίου, τὸ Μεσολόγγιον, ὥρας 46 ἕως 48· συνεπεία τούτου τὸ μὲν θέρος οἱ Εὐρυτᾶνες ἐπὶ 4 ὅλας ἡμέρας ταξειδεύουν διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὸ Μεσολόγγιον, καὶ μετὰ κόπων καὶ μόχθων, διότι βιάζονται νὰ περάσουν ἀπὸ τοὺς βράχους τοῦ Προυσοῦ καὶ νὰ βλέπουν ἐκεῖνο τὸ χάος, τὸ ὁποῖον τρομάζει πάντα ἄνθρωπον, τὸν δὲ χειμῶνα, κύριοι, ἐπὶ 6 καὶ 8 καὶ 10 ἡμέρας ταξειδεύοντες δὲν φθάνουν εἰς τὸ Μεσολόγγιον, διότι 15 μικροὺς καὶ μεγάλους ποταμοὺς θὰ διέλθουν, 15 χιονοσκεπῆ ὄρη, καὶ πολλάκις ὁλόκληρον τὸν χειμῶνα δὲν δύνανται νὰ ὑπάγουν μήτε μάρτυρες, μήτε ὑπόδικοι εἰς τὸ Μεσολόγγιον. Ὡς ἐκ τούτου πολλοὶ κηρύττονται λειπομάρτυρες καὶ διὰ χωροφυλάκων συνοδεύονται εἰς Μεσολόγγιον. Αἱ δὲ δυσχέρειαι διὰ τὰς πολιτικὰς δίκας κατὰ τὴν Εὐρυτανίαν εἶναι πολὺ μεγαλήτεραι τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν, διότι μὲ δυσκολίαν δύνανται νὰ συνεννοηθοῦν μὲ τοὺς δικηγόρους των κτλ. οἱ δὲ χωρικοί, ὡς πτωχοί, θέλουν νὰ ἰδοῦν τὸν δικηγόρον, νὰ τὸν συμφωνήσουν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον, καὶ διὰ ζώσης νὰ τῷ ἐξιστορήσωσι τὴν ὑπόθεσίν των. Λέγω λοιπόν, ὅτι ἡ ἐπαρχία τῆς Εὐρυτανίας πρὸ χρόνου πολλοῦ ἐθεωρήθη ἔχουσα ἀνάγκην ἑνὸς ἰδιαιτέρου Πρωτοδικείου ἕνεκα τῶν ἰσχυρῶν τούτων λόγων. Κύριοι, πέρυσιν, ὅταν ἐσυζητούσαμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, εἰς τὸ μέρος «περὶ τηλεγραφείων» ἔκαμον λόγον, ἐζήτησα διὰ τὴν μεθόριον γραμμὴν τηλεγραφεῖον διὰ νὰ πηγαίνῃ εἰς τὸν Κραβασαρᾶν, χάριν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας κλ. Τότε ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ὁ φίλος μου, ἦτο πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ἀπεφασίσθη ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας του, ἀντὶ δὲ ὁ τηλέγραφος νὰ διέρχεται ἀπὸ τὴν μεθόριον γραμμὴν, διῆλθε διὰ τῆς Ἀμφίσσης. Καὶ ἐφέτος ἐγὼ δὲν τὸ ζηλεύω, ἐὰν ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ὑπουργὸς ὤν, εὐτυχήσῃ νὰ κάμῃ ἓν Πρωτοδικεῖον εἰς τὴν πατρίδα του, ἢ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἰδικήν του, ἢ αἱ ἀνάγκαι τῆς ἀφομοιώσεως καὶ ὅσοι ἄλλοι λόγοι ἐῤῥέθησαν προκαλέσουν ἄλλο Πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Λευκάδα· καὶ τοῦτο τὸ ζήτημα δὲν τὸ ἐξετάζω ὅλως διόλου, διότι καὶ ἐγὼ ἂν ἤμουν εἰς τὴν θέσιν αὐτῶν τῶν ὑπουργῶν, θὰ ἐφρόντιζον πρότερον διὰ τὴν Εὐρυτανίαν ἢ ἄλλην φιλικήν μου ἐπαρχίαν, καὶ ὁ κ. Λομβάρδος ἴσως ἴσως, ἐὰν ἀπωτέρα ἦτο ἡ Κέρκυρα ἢ αἱ Πάτραι, ἤθελε κάμει καὶ Ἐφετεῖον εἰς τὴν Ζάκυνθον καὶ δὲν ἤθελα τὸν κατακρίνει. Ἡ ἀνάγκη ὑφίσταται ὄχι μόνον εἰς τὴν Κορινθίαν, ὄχι μόνον εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, ἀλλὰ εἰς Καλάβρυτα, Γορτυνίαν καὶ ἀλλαχοῦ. Ὅλοι, κύριοι, γνωρίζετε ποῦ εἶναι ἡ Εὐρυτανία, καὶ ὅσοι δὲν τὴν γνωρίζετε ἐκ τοῦ πλησίον, βλέπετε τὸν γεωγραφικὸν χάρτην, τὴν ἀνευρίσκετε, ἀπώτατα τοῦ Μεσολογγίου, γείτονα τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἑπομένως ἀναγνωρίζετε τὴν προκειμένην ἀνάγκην τῆς συστάσεως Πρωτοδικείου ἐν Εὐρυτανίᾳ. Ἀλλ’ ἔχομεν χρήματα διὰ νὰ συστήσωμεν δικαστήρια εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ μέρη; ἐγὼ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ φροντίσωμεν περισσότερον διὰ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον τῆς δικαιοσύνης, παρὰ δι’ ἄλλα πολυτελῆ φαγητὰ τῆς τραπέζης, πολυτελῆ πράγματα τοῦ βίου μας. Ἐκτὸς δὲ τούτου, καθὼς ἀπέδειξαν οἱ προλαλήσαντες, ἡ σύστασις Πρωτοδικείων εἰς μερικὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι μακρὰν τῆς ἕδρας τῶν ἤδη Πρωτοδικείων, θὰ ὀλιγοστεύσῃ τὰ ἔξοδα τῶν μαρτύρων, καθὼς καὶ τῶν ὑποδίκων. Ἐκτὸς τούτου, κύριοι, ἐπειδὴ τὰ δικαστήρια θ’ αὐξήσουν, ἐὰν ἡ Σ. Βουλὴ τὰ παραδεχθῇ, τότε τὰ ὑπάρχοντα δικαστήρια δύνανται νὰ διευθυνθῶσι μὲ ὀλιγώτερα πρόσωπα. Θὰ ἦτο εὐτύχημα ἐὰν δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἠμπορούσαμεν νὰ ψηφίσωμεν δικαστήρια, διότι ἡ δικαιοσύνη πλησιεστέρα οὖσα, ἤθελε προλαμβάνει τὰ ἐγκλήματα. Πρὸ ἡμερῶν τινων, κύριοι, ἀποτρόπαιον κακούργημα, ἡ δολοφονία τοῦ δημοφιλοῦς Γ. Ν. Καραβίδα, Δημάρχου Ἀγραίων, ἐνεργήθη· διεκοίνωσα τοῦτο εἰς τὸν κ. πρωθυπουργὸν, μ’ εἶπεν, ὅτι διέταξεν ἐντόνως τὰ χρειώδη, ἀγνοῶ δὲ ἂν ὁ ἴδιος ἤδη γνωρίζῃ νὰ μᾶς εἴπῃ τί ἐγένετο. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀδύνατον, τοὐλάχιστον διὰ τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, αἵτινες εἶναι πολὺ μακρὰν ἀπὸ τὰ ἤδη ὑπάρχοντα δικαστήρια, τὸ νομίζω ἀναπόφευκτον· διὰ τοῦτο ἐγὼ, κύριοι, προτείνω νὰ παραδεχθῶμεν τὴν χορήγησιν πιστώσεως 100 ἀκόμη χιλιάδων δραχ. διὰ τὴν σύστασιν 10 Πρωτοδικείων· καὶ τώρα θὰ σᾶς εἴπω πῶς. Ἠξεύρομεν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι περίπου 50,000 δρ. χρειάζονται πρὸς συντήρησιν ἑνὸς Πρωτοδικείου, ἀλλὰ, κύριοι, αἱ προτεινόμεναι 200,000 ἐξαρκοῦν, πρῶτον διότι ἡ πίστωσις αὕτη θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὸ ἥμισυ τοῦ ἔτους, καθ’ ὅσον ἤδη 3 μῆνες παρῆλθον καὶ ὡς νὰ συστηθοῦν θὰ περάσουν ἄλλοι 3, καὶ δεύτερον προσωπικὸν θὰ ᾖναι ἐλαττωμένον· τρεῖς δικασταὶ εἶναι ἀρκετοὶ καὶ ἕνας εἰσαγγελεύς.

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὰ δὲν ἠμπορεῖ, πρέπει νὰ ᾖναι πέντε.

§53ΖΩΤΟΣ. «Ὅλα τἄχει ἡ Ζαφειρίτσα, μόν’ ὁ φερετζές τῆς λείπει». Ὁ ἐλάχιστος ὅρος εἶναι 3. Διὰ δὲ τὰς φυλακὰς τῶν ὑποδίκων καὶ τὰ καταστήματα τῶν δικαστηρίων ὑπάρχει ἡ πρότασις τοῦ κ. Λάππα καὶ λοιπῶν, εἰς ἣν εἶχον καὶ ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ ὑπογράψω, τὴν ὁποίαν τροπολογῶ οὕτω· «νὰ συστηθῶσι δικαστήρια, ὅπου πλειότερον ἀπέχουσιν ἀπὸ τὰς ἕδρας τῶν ὑπαρχόντων δικαστηρίων καὶ ἀνάγκαι πλειότεραι ὑφίστανται· νὰ συνεισφέρουν δὲ αἱ ἐπαρχίαι, ἢ οἱ δῆμοι τὰ ἐνοίκια τῶν καταστημάτων καὶ φυλακῶν, ὅπου δὲν ὑπάρχουν δημόσια καταστήματα ἢ δημοτικά». Οὕτω νομίζω, κύριοι, δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὰς κυριωτέρας ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι πάσχουν. Συμβαίνουν, κύριοι, δολοφονίαι, συμβαίνουν ἕτερα ἀδικήματα μέγιστα εἰς τὰς δημοτικὰς μάλιστα ἐργασίας, εἰς τὰς ἐκλογὰς, καὶ ἐπειδὴ πολλαὶ ἐπαρχίαι εἶναι μακρὰν τῶν δικαστηρίων, μένουν τὰ ἐγκλήματα ἀτιμώρητα. Συνέβησαν πρὸ τινων ἡμερῶν τοιαῦτα εἰς τὴν Εὐρυτανίαν· εἷς δήμαρχος ἐδολοφονήθη διὰ λόγους τοπικοὺς, ἕως τώρα δὲ ἴσως ὁ ἁρμόδιος ὑπουργὸς δὲν γνωρίζει ἂν μετέβη εἰς τὴν Εὐρυτανίαν ὁ ἀνακριτὴς, τὸ ὁποῖον ἐζήτει ὁ ἔπαρχος καὶ αἱ ἀρχαὶ, καὶ ποῖον εἶναι τὸ ἀποβησόμενον. Ἐὰν ἔχωμεν δικαστήρια πρόχειρα, καὶ τὰ ἐγκλήματα θὰ λείψουν καὶ ὅλη ἡ κοινωνικὴ κατάστασις θὰ βελτιωθῇ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι διὰ 10 δικαστηρίων δύναται νὰ προληφθῇ ἡ ἀνάγκη τοῦ κράτους μὲ πίστωσιν 200, 000 δραχμῶν. Εἰς τὸ ἐρχόμενον δὲ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ ὑπουργὸς θὰ γνωρίσῃ τὴν ὠφέλειαν, ἡ ὁποία θέλει παραχθῆ. Συμπεραίνων προτείνω νὰ σημειωθῇ πίστωσις 100, 000 δραχμῶν διὰ νὰ γείνουν 200, 000, νὰ συστηθῶσι δὲ κατ’ ἀνάγκην τῆς ἀποστάσεως 10 δικαστήρια.

§54ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς δικαιοσύνης). Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν. Ὁ ἔντιμος κύριος Πετιμεζᾶς εἶπεν, ὅτι διωρίσθη εἷς πάρεδρος τσοπάνης, ὁ ὁποῖος εὐσυνειδήτως παρητήθη, ὁ δὲ ἀξιότιμος βουλευτὴς κύριος Κουρῆς δικαίως ἐξεπλάγη καὶ ἠρώτησεν, ἐὰν ὄντως ᾖναι ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, ὁ δὲ εἶπεν ὅτι ὀνομάζεται Δημήτριος Κωστόπουλος καὶ ὅτι διωρίσθη εἰς τὰ Καλάβρυτα. Ἔστειλα εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ ἠρώτησα· «ὁ Δημήτριος Κωστόπουλος, παραιτηθεὶς πάρεδρος εἰρηνοδικείου, πότε διωρίσθη; ἂν διωρίσθη ἀπὸ ἡμᾶς, συστάσει τίνων διωρίσθη;» καὶ ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ ποῖος ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς δευτέρας ἐρωτήσεως· ἐὰν ἤθελε διορισθῆ ἀπὸ ἐμὲ πάρεδρος τσοπάνης εἴτε ποιμὴν, δὲν ἤθελον ἔχει κἀμμίαν δυσκολίαν νὰ εἴπω εἰς τὴν βουλὴν, ὅτι τὸν διώρισα τῇ συστάσει τοῦ δεῖνος. Ἡ ὑπηρεσία ἀπήντησε· «Δημήτριος Κωστόπουλος δὲν ὑπάρχει πάρεδρος εἰς Καλάβρυτα, ὑπάρχει ὅμως τοιοῦτος ὁ Ἀναγνώστης Κωστόπολος, διορισθεὶς τὴν 21 Ἰανουαρίου». Δευτέρα ἐρώτησις· «πρὸ τῆς 21 Ἰανουαρίου, ἔτος ἑλληνικὸν, ἦτο πάρεδρος ὁ Δημήτριος Κωστόπουλος;» ἀπάντησις ὑπηρεσίας· «δὲν φαίνεται σημειωμένον εἰς τὸ βιβλίον τοιοῦτον ὄνομα ἀπὸ τοῦ ἔτους 1864. Ὡς πρὸς τὴν ἑτέραν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ὅτι ὑπάρχουν κλητῆρες, οἱ ὁποῖοι κάμνουν τὰς πιστοποιήσεις εἰς Ἀθήνας καὶ τὰς διαβιβάζουν διὰ τῶν φίλων, διαβεβαιῶ ὅτι θέλει διατάξει αὐστηρὰν ἐξέτασιν, διαβεβαιῶ δὲ τὴν βουλὴν ὅτι οἱαδήποτε παῦσις κλητῆρος ἐπροτάθη παρὰ εἰσαγγελέως, ἐγένετο ἀμέσως· ἐὰν δὲ ὑπάρχουν τοιοῦτοι κλητῆρες παραβαίνοντες τὰ καθήκοντά των, τοὺς ὁποίους οἱ εἰσαγγελεῖς ἀνέχονται, θέλω καθυποβάλει προτάσεις αὐστηρὰς ἐνώπιον τῶν εἰσαγγελέων.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ τοιαῦτα συμβαίνουν εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας.

§56ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ. Καταμηνύσατέ τους.

§57ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δόσατέ μας τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας.

§58ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἤξιζε, κύριοι βουλευταί, τὸν κόπον νὰ προσπαθήσῃ ὁ ἔντιμος ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης νὰ ἀναιρέσῃ τὸν κύριον Πετιμεζᾶν κατὰ τὰς λεπτομερείας τῶν δύο τελευταίων γεγονότων, διότι τοιαῦτα γεγονότα εἶναι γνωστὰ καὶ δὲν συγκεντροῦνται μόνον εἰς ἓν ἄτοπον, ἀλλ’ εἶναι γενικὰ καὶ δὲν τὰ ἀγνοεῖτε καὶ δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχουν ἄλλως, παρ’ ὅπως ἐξετέθησαν. Ποῖον, κύριοι, θέλετε νὰ διορίσετε εἰς τὰ εἰρηνοδικεῖα; Ἀπαιτεῖτε νὰ διορίσετε νομομαθεῖς; Ἀλλ’ εἰς τὰ χωρία, εἰς τοὺς δήμους τοὺς ἀπωτάτους, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπάρχουν εἰρηνοδίκαι, οἱ ὁποῖοι πολὺ μακρὰν ἀπέχουν τοῦ νὰ κατέχωσι τὴν ἐπιστήμην, οἱ πάρεδροι οἱ ὁποῖοι εἶναι βοηθοὶ τοῦ εἰρηνοδίκου δὲν δύνανται νὰ ᾖναι πρόσωπα διακεκριμένα· θὰ ᾖναι παντοπῶλαι ἢ κτηματίαι ἢ ποιμένες, τέλος πάντων ἄνθρωποι γνωρίζοντες πᾶν ἄλλο ἐπάγγελμα ἢ τὸ τοῦ λειτουργοῦ τῆς Θέμιδος. Δὲν ἤθελεν εἶσθαι λοιπὸν παντάπασι παράδοξον ἂν εἰς ἓν εἰρηνοδικεῖον διωρίσθη ὡς πάρεδρος ἕνας ποιμὴν ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ᾖναι ἄνθρωπος νοήμων φορολογούμενος, ὁ ὁποῖος εἶναι πολίτης καὶ ἔχει ἴσα δικαιώματα μὲ τὸν κτηματίαν καὶ παντοπώλην. Κατακρίνατέ με δὲ, κύριοι, ἂν μοῦ ἀποδείξετε ὅτι οἱ πάρεδροι τῶν εἰρηνοδικείων εἰς τὰς ἐπαρχίας εἶναι ἄλλοι παρὰ τοιοῦτοι, ὁποίους σᾶς ἀνέφερα. Εἶναι ἐπίσης ἀνάξιον λόγου νὰ ἐξετάσωμεν ἂν οἱ κλητῆρες, πρὸς ἀμοιβὴν τῶν ὁποίων δαπανῶνται 230, 000 δραχμῶν, ἐπιδίδουν αὐτοπροσώπως τὰς κλήσεις πρὸς τοὺς μάρτυρας ἢ ἄλλως πως. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ, κύριοι, ἐπίσης δὲν εἶναι παράδοξον οὔτε ἄγνωστον, λαμβάνει χώραν εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας. Ἀλλ’ ἆραγε τί πρέπει νὰ πράξῃ ἡ κυβέρνησις; νὰ τοὺς καταδιώξῃ ἐπὶ πλαστογραφίᾳ; Δὲν λαμβάνει ἀφορμὴν, διότι δὲν γεννῶνται ἔριδες, οἱ μάρτυρες ἔρχονται, ὁ κλητὴρ πληρόνεται. Νὰ τοὺς ὑποχρεώσωμεν νὰ μεταβαίνουν αὐτοπροσώπως νὰ δίδουν τὰς κλήσεις; Τὸ ἐπιβάλλει ὁ νόμος. Ἀλλὰ, κύριοι, ταῦτα πάντα ἀνεπτύχθησαν εἰς ἡμᾶς διὰ νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῇ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ ἀντὶ νὰ παρουσιάζωνται εἰς τὸν ὑπουργὸν ἐντάλματα καὶ νὰ δαπανῶνται 500 δραχμαὶ κατὰ μῆνα εἰς κλητῆρας καὶ ἄλλα δικαιώματα, θὰ ἦτο προτιμότερον ἂν οἱ κλητῆρες ἐλάμβανον 30 καὶ 40 δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ ἐπέδιδον τὰς κλήσεις, καὶ ἀντὶ νὰ λαμβάνουν ὁδοιπορικὰ ἔξοδα ἐστέλλοντο αἱ κλήσεις αὗται εἰς τὸν δήμαρχον καὶ εἰς τὸν πάρεδρον τοῦ χωρίου, ὅπου κατοικοῦν οἱ μάρτυρες, ὅπως ἐπιδίδωνται εἰς αὐτοὺς, ὁ δὲ δήμαρχος πιστοποιῇ ὅτι ἐπέδωκε τὴν κλῆσιν... (Θόρυβος). Ἠδυνάμην νὰ σᾶς ἐκθέσω καὶ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κύριος Πετιμεζᾶς ἀνέφερε τὸ παράδειγμα τοῦ παρέδρου τοῦ εἰρηνοδικείου, ἐπειδὴ ὅμως ἡ βουλὴ δὲν δέχεται περαιτέρω ἀναπτύξεις, μεταβαίνω εἰς τὸ συμπέρασμα. Θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τὴν γνώμην μου μετὰ τὴν ἧτταν, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν αἱ ἀλλεπάλληλοι προτάσεις μου ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, αἱ σχετικαὶ μὲ τὴν διόρθωσιν τῶν ὑπαρχόντων δικαστηρίων, ἧτταν ἡ ὁποία καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ βουλὴ ἐπείσθη ὅτι τὰ ἐνόντα δικαστήρια δὲν ἔχουν ἐλλείψεις καὶ ἡ δικαιοσύνη δὲν πάσχει, ὅτι ἑπομένως οἱ δικασταὶ καλῶς πληρόνονται καὶ καλῶς δικάζουσι καὶ παράπονον δὲν ὑπάρχει μετὰ τὴν σεβαστὴν ἀπόφασιν τῆς βουλῆς κατὰ τῆς ζητουμένης πιστώσεως διὰ τὴν προσθήκην νέων πρωτοδικείων, ὅτε ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀφῆκα εἰς τὴν κρίσιν σας τὸ ζήτημα ἂν ἐν Λευκάδι ὑπάρχῃ τῷ ὄντι πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ ἀνάγκη νὰ συστηθῇ πρωτοδικεῖον, καὶ διὰ τοῦτο μάλιστα ἐπετιμήθην ὑπὸ τοῦ κυρίου Σακελλαριάδου, διότι ὡς πρὸς τὴν Λευκάδα δὲν ἤθελον νὰ ἀντιταχθῶ, καὶ τοῦτο διότι δὲν εἶχον σπουδάσει τὸ ζήτημα. Εἶπον, πρόκειται περὶ μιᾶς ἐξαιρετικῆς περιστάσεως, περὶ προσαρτήσεως χώρας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνδέχεται νὰ ἔγειναν παραδρομαὶ εἰς τὴν δικαστικὴν διαίρεσιν τῶν περιφερειῶν, καὶ ἀπέφυγον ὡς πρὸς τὴν Λευκάδα νὰ δώσω μέλαιναν ψῆφον. Ἀπήτησα ὅμως ὅπως δι’ ἑνὸς Νομοσχεδίου καθόσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα πρωτοδικεῖα μᾶς ἀποδειχθοῦν θετικῶς καὶ ὡρισμένως ποῖα εἶναι τὰ μέρη τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀνάγκην αὐτῶν, καὶ ἂν ἔφερον στρατήγημα ὅτι μοὶ ἔγεινεν ὑπόσχεσις ὅτι ἤθελε γείνει πρωτοδικεῖον, εἰς τὴν Κέαν, βεβαίως δὲν εἶχον τὴν ἁπλότητα νὰ πιστεύω ὅτι χωρὶς νὰ ζητῶ, χωρὶς νὰ ἔχω μέσα, χωρὶς νὰ ἔχω συνεννόησιν ἤθελον κατορθώσει αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου· ἀλλὰ ἐπειδὴ βλέπω καὶ γνωρίζω ὅτι πολλοὶ ἀντιπρόσωποι, πολλαὶ ἐπαρχίαι γαλβανίζονται ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἀόριστον τῆς προτάσεως καὶ ὑποθέτουσιν ὅτι πρόκειται περὶ τῆς ἐπαρχίας των, εἰς τοὺς βουλευτὰς δὲ, κύριοι, καθὼς καὶ εἰς πάντας, εἶναι ἔμφυτος ὁ ἐγωϊσμὸς καὶ τὸ συμφέρον καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ νὰ προστατεύωσι προπάντων τὰ ἐπαρχιακά των συμφέροντα, διὰ τοῦτο ἀνέφερα ὅτι πρόκειται περὶ τῆς ἐπαρχίας μου, ἵνα προκαλέσω ἐξηγήσεις καὶ μάθωμεν περὶ τίνων ἐπαρχιῶν πρόκειται. Ὁ κύριος πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς Κέας· τὸν εὐχαριστῶ, ἀλλὰ περὶ τῆς Λευκάδος, τὰ ἄλλα ὅμως μένουν κεκαλυμμένα.

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸ περυσινὸν νομοσχέδιόν μου εἶναι ὅλαι αἱ πεποιθήσεις μου.

§60ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἐνῷ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν μίαν μεγάλην πίστωσιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζωμεν θετικῶς τὰς ἐπαρχίας ἵνα μὴ φρονῇ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας κύριος Λάππας ὅτι πρόκειται περὶ τῆς Λεβαδείας, ὁ κύριος Δημητριάδης ὅτι πρόκειται περὶ τῆς Κορινθίας, διὰ νὰ μὴν φρονῇ ὁ ἔντιμος Ζῶτος ὅτι πρόκειται περὶ τῆς Εὐρυτανίας· διὰ νὰ ψηφίσωμεν πρέπει νὰ γνωρίζωμεν θετικῶς ποῦ θὰ δαπανηθοῦν τόσαι χιλιάδες δραχμῶν. Βλέπετε ὅτι ἡ τοιαύτη γνῶσις εἶναι ἀναγκαία εἰς τὴν βουλὴν, διότι ἅμα μάθῃ ὁ κύριος Δημητριάδης, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς Κορίνθου, ἐνῷ τόσα εἶπε περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς συστάσεως τῶν πρωτοδικείων, θέλει ψηφίσει κατὰ τῆς πιστώσεως. Χθὲς ὁ κύριος Λάππας ἅμα ἐνόησεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς Λεβαδείας, ἀμέσως εἶπεν ὅτι κανὲν δικαστήριον νὰ μὴ συστηθῇ. Ἡ κυβέρνησις λοιπὸν δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ συμφέρον διὰ τρόπου κεκρυμμένου νὰ ζητῇ τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεώς της. Ἡ κυβέρνησις, ὁρμωμένη ἀπὸ ἀγαθὰς διαθέσεις καὶ θέλουσα νὰ ἀναπληρώσῃ ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν, ὑψώσασα φωνὴν περὶ τῆς συστάσεως δικαστηρίων, ὀφείλει νὰ μᾶς εἴπῃ εἰς ποίαν ἐπαρχίαν μέλλει νὰ συστήσῃ αὐτὰ τὰ νέα δικαστήρια, ὅπως καὶ ἡμεῖς ἐκτιμήσωμεν τὴν ἀνάγκην καὶ δώσωμεν τὴν ψῆφον μας ὁρμώμενοι ἀπὸ τὴν λαμπρὰν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἔθεσαν τινὲς τῶν προλαλησάντων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ὁρμᾶται ἀπὸ τοπικὰ καὶ ἐπαρχιακὰ συμφέροντα, ἀλλὰ γενικῶς νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἀνάγκης αὐτῶν. Εἶμαι ἐναντίος λοιπὸν κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν πρωτοδικείων, καὶ ἡ Βουλὴ νομίζω, ὅτι δὲν θέλει ἀπομακρυνθῆ ἀπὸ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἔθεσε, διὰ νὰ ᾖναι συνεπὴς μὲ ὅ,τι ἐψήφισε χθὲς, τοὐτέστιν, ὅτι ἡ δικαιοσύνη δὲν πάσχει, ὅτι τὰ δικαστήρια δὲν ἔχουν ἀτελείας. Πρὸς τί λοιπὸν, ἀφοῦ οἰκονομήσαμεν 40,000 δραχμῶν, ζητεῖται διὰ τὴν διόρθωσιν τῶν ὑπαρχόντων δικαστηρίων νὰ δώσωμεν σήμερον 40,000 διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἐπαρχιακὰ συμφέροντα; Καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι ὑπάρχει κανεὶς τῶν ἐντίμων συναδέλφων, ὁ ὁποῖος νὰ ὁρμᾶται ἀπὸ τοιαύτην ἰδέαν· ἐδῶ σήμερον προσπαθοῦμεν νὰ οἰκονομήσωμεν ἀπὸ τὸ ἓν μέρος διὰ νὰ θεραπεύσωμεν ἄλλας κατεπειγούσας ἀνάγκας, διατὶ αὐτὴ ἡ πολυτέλεια τῆς συστάσεως νέων πρωτοδικείων; Εἶναι, κύριοι, μέγα τὸ ζήτημα ἂν τὸ πολλαπλοῦν τῶν εἰρηνοδικείων καὶ τῶν πρωτοδικείων εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἢ ἐπιβλαβές· ἐκ πείρας γνωρίζω καὶ χθὲς ἀκόμη ἐλεεινολόγησα τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ εἰρηνοδικεῖα· χθὲς εἷς πελάτης μου ἐκ Θηβῶν μοὶ παρουσίασεν ἀπόφασιν τοῦ ἐκεῖ εἰρηνοδίκου, ὅστις εἶναι δευτέρας τάξεως, τὴν ὁποίαν οὔτε ὁ ἀμαθέστερος τῶν κλητήρων δὲν ἠδύνατο νὰ κάμῃ οὕτως.

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ εἰρηνοδίκης αὐτὸς ἐκρίθη ἱκανὸς μετὰ τὰς ἐξετάσεις τὰς ὁποίας ἔδοσαν οἱ εἰρηνοδίκαι.

§62ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ὀνομάζεται Παπαναστασίου.

§63ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ, ἂν ἤμην ὑπουργὸς, ἤθελον τὸν παύσει ἐντὸς 24 ὡρῶν, διότι δὲν ἐννοεῖ τί θὰ εἰπῇ δικονομικὸς νόμος.

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Γνωρίζετε, ὅτι οἱ εἰρηνοδίκαι τώρα ἔγειναν συνεπεία ἐξετάσεων ἀρχῆς δικαστικῆς. Ἡμεῖς διωρίσαμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποδείξεων.

§65ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Καὶ μήπως ὑμεῖς εἶσθε δεσμευμένος, ὅταν μανθάνετε, τὸ βλέπετε, ὅτι ἕνας εἰρηνοδίκης δὲν εἶναι καλὸς, ὅτι δὲν γνωρίζει τὸ ἄλφα τῆς νομικῆς, νὰ τὸν παύσητε, ἢ νὰ μὴ τὸν διορίζετε; Λοιπὸν εἶναι συμφέρον νὰ ὑπάρχωσι πολλὰ εἰρηνοδικεῖα εἰς τὸν τόπον; καὶ ὅταν σᾶς λέγουν, ὅτι ὁ εἰρηνοδίκης παρουσιάζεται ἄνθρωπος ἀμαθὴς καὶ ἐπιβλαβὴς καὶ ὅτι πολὺ χειρότερος θὰ ᾖναι ὁ εἰρηνοδίκης τοῦ Κάμπου, τοῦ Μαραθῶνος, τῶν ἄλλων εἰρηνοδικείων, τὰ ὁποῖα ζητεῖτε σήμερον σεῖς νὰ συστήσωμεν εἰς ὅλον τὸ Κράτος, τί θέλουν χρησιμεύσει αὐτοὶ οἱ εἰρηνοδίκαι εἰς τὸν λαὸν παρὰ εἰς τὸ νὰ δαπανᾷ καὶ μετὰ ταῦτα ἢ ν’ ἀδικῆται ἢ νὰ ἔλθῃ εἰς τὰ ἀνώτερα δικαστήρια νὰ ζητήσῃ τὸ δίκαιόν του; Ὡς πρὸς τὰ πρωτοδικεῖα, ὁ νομοθέτης ὁ ὁποῖος καθιέρωσε τὸν ὀργανισμὸν ἐθεώρησεν, ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ ᾖναι ὀλιγώτερα παρὰ πολλὰ, ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ ᾖναι εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν παρὰ εἰς τὰς τῶν ἐπαρχιῶν. Μεταξὺ τῶν ἄλλων λόγων εἶναι, Κύριοι, καὶ ὁ μὴ ἐπηρεασμὸς τοῦ δικαστοῦ. Συλλογισθῆτε, ὅτι εἴμεθα ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, ὅτι ἔχομεν φίλους, πολλοὺς ὀπαδοὺς, καὶ ὅτι ὅλοι συνειθίζουν νὰ ζητοῦν τὴν συνδρομὴν τοῦ βουλευτοῦ ὄχι μόνον εἰς τοὺς διορισμοὺς ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ὑποθέσεις τὰς πολιτικὰς καὶ τὰς ποινικάς· ὁ πρωτοδίκης, ἂν ᾖναι εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, εἶναι πολὺ μακρὰν διὰ νὰ τὸν ἐπηρεάσῃ ὁ βουλευτὴς, ὅταν ὅμως οἱ βουλευταὶ ἑκάστης ἐπαρχίας ἔχουν πρωτοδικεῖα, τότε ὁ ἐπηρεασμὸς εἶναι εὐκολώτερος.

§66ΛΑΠΠΑΣ. Ὅταν ὁμιλῆτε μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον, σᾶς λέγω καὶ ἐγὼ, ὅτι ὁμιλεῖτε διὰ τὸ συμφέρον σας, διότι, ἂν γίνῃ πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Λειβαδιὰ, θὰ ἀποσπασθοῦν τόσα δικαιώματα ἀπ’ ἐδῶ καὶ θὰ χάσητε πολλοὺς πελάτας (θόρυβος).

§67ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Εὐτυχῶς Κύριοι, μέχρι σήμερον, μ’ ὅλον ὅτι ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι φίλος τοῦ Κ. Λάππα, καμμίαν ὑπόθεσιν δὲν ἔχω ἀπὸ τὴν Λειβαδιά.—Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ συμφέροντός μου. Ὥστε, Κύριοι, διὰ νὰ μὴ σᾶς βαρύνω μὲ παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι σᾶς πειράζουν, ἂς ἔλθω εἰς τὸ συμπέρασμά μου. Γίνονται διάφοροι προτάσεις· τινὲς μὲν, καὶ ὁ προαγορεύσας ἐνθυμεῖσθε τί εἶπεν, ἀπαιτοῦν νὰ συστηθοῦν δέκα πρωτοδικεῖα· ἑπομένως ἡ πίστωσις τῶν 100,000 νὰ γίνῃ 350,000, διότι, ἂν δι’ ἓν θέλωμεν 100,000, διὰ τρία θέλομεν 350,000· ἄλλοι δὲ λέγουν, ὅτι ἕκαστον πρωτοδικεῖον πρέπει νὰ σύγκειται ἀπὸ 5, νὰ μὴν ᾖναι εἰσαγγελεὺς ἀλλ’ ἀντεισαγγελεύς. Δι’ αὐτὰ πρέπει νὰ συσκεπτώμεθα καλὰ, διότι θὰ καθιερώσωμεν κέντρα ἀδικιῶν, ζημιῶν. Λοιπὸν γίνεται πρότασις νὰ συστηθοῦν 10 πρωτοδικεῖα, καὶ διὰ τὴν ἁπλῆν σύστασιν ἀπαιτοῦνται 350,000 τοὐλάχιστον. Εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν, Κύριοι, ἐὰν πρόκειται νὰ γενικευθῇ τὸ σύστημα τῶν πρωτοδικείων, δὲν τολμῶ ν’ ἀντιταχθῶ, διότι πιθανὸν μεταξὺ τῶν 10 πρωτοδικείων νὰ εὑρεθῇ καὶ κανὲν διὰ τὴν ἐπαρχίαν μου, καὶ διὰ τοῦτο εὐχαριστῶ ὅλους τοὺς φίλους μου. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν πρότασιν συμφέρει τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ; Ἂν ὅμως πρόκειται περὶ τῶν τριῶν πρωτοδικείων, τότε μόνον θέλω δώσει τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ὅταν ἀκούσω, ὅτι πρόκειται νὰ συστηθοῦν πρωτοδικεῖα εἰς τὴν Λευκάδα, εἰς τὴν δεῖνα ἐπαρχίαν καὶ εἰς τὴν δεῖνα, ὡρισμένως.

§68ΛΑΠΠΑΣ. Ἓν δικαστήριον συγκείμενον ἀπὸ τοὺς ἀναγκαίους πρωτοδίκας, ἀπὸ τὸν εἰσαγγελέα καὶ λοιποὺς, πόσας δραχμὰς θέλουν κατ’ ἔτος αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι;

§69ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τί θέλει τὸ πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Λεβαδίαν, ἀφοῦ ἔχομεν λεωφορεῖα καὶ λοιπὰ μέσα;

§70ΛΑΠΠΑΣ. Ὡδοιπόρησες εἰς τὴν Λεβαδίαν τὸν χειμῶνα διὰ νὰ ἰδῇς....

§71ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Δὲν πρόκειται διὰ τὴν Λεβαδίαν.

§72ΛΑΠΠΑΣ. Κάθε ἕνας ἔχει τὸν ἰδικόν του τὸν λογαριασμόν· ἐσὺ ἔχεις τὸ συμφέρον διὰ ἐδῶ ὅπου εἶσαι δικηγόρος, ἀλλὰ ῥώτα με καὶ μένα....

§73ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Πρῶτον ζήτημα εἶναι ἡ σύστασις δέκα πρωτοδικείων. Τὸ θεωρεῖτε ἀναγκαῖον αὐτό; νομίζετε, ὅτι ἐπιτρέπουν αἱ περιστάσεις αὐτὴν τὴν δαπάνην; ἔχει τὴν γενναιότητα ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ; ἂς τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Ἂν ὅμως ἡ Κυβέρνησις λέγῃ, δὲν ἔχομεν, θὰ ἐπιβάλωμεν φόρους, ἀλλὰ ἔχομεν ὑποχρεώσεις, ἀνάγκας ἑτοιμασιῶν, ἄλλους σκοποὺς, ἄλλας ἀνάγκας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ περάσῃ αὐτὴ ἡ πρότασις τῶν 350,000; Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ περάσῃ καὶ ἡ τῶν 100,000. Τὴν τροπολογῶ λοιπὸν αὐτὴν τὴν πρότασιν καὶ θέλω τὴν ὑποστηρίξει πάντοτε, καὶ ἂς λέγῃ ὁ κύριος Πετιμεζᾶς, ὅτι δὲν περνοῦν τὰ ὀρθὰ, ἀλλὰ τὰ κουκιὰ (θόρυβος). Εἶδα, Κύριοι, τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ μετὰ πολλῆς ἐπιμελείας ἐργαζομένην καὶ γνωμοδοτοῦσαν ἐπὶ ἑκάστης δαπάνης, περὶ αὐτῆς δὲ τῆς δαπάνης δὲν βλέπω τίποτε εἰς τὴν ἔκθεσίν της· δὲν εἶναι ἔργον αὐτῆς μόνον νὰ ἐξετάζῃ τ’ ἄλλα καὶ ὅπου ὑπάρχει ἐπαρχιακὸν συμφέρον νὰ μὴ γνωμοδοτῇ. Ἐπεθύμουν νὰ ἔχωμεν μίαν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ Κυβέρνησις σιωπᾷ, ἡ ἐπιτροπὴ σιωπᾷ, σεῖς δὲ δόσατε πίστωσιν. Λέγω λοιπὸν τελευτῶν, ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἔχει ἀνάγκην δαπάνης τινὸς, διὰ τοῦτο ἠμποροῦσε τὸ κεφάλαιον αὐτὸ, τὸ κονδύλιον ὁλόκληρον ἢ ὀλιγώτερον, νὰ δοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπ’ αὐτὸν τὸν τύπον, διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ὑπαρχόντων δικαστηρίων καὶ σύστασιν νέων 100,000, διὰ νὰ δώσωμεν καιρὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ καλλίτερον, νὰ μελετήσῃ, νὰ πληροφορηθῇ ἂν ὑπάρχουν ἀνάγκαι, καὶ ποῦ εἶναι σπουδαιότεραι· διότι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐνίσταται, καὶ ὅταν ἡ κοινωνία παραπονῆται διὰ τὴν κατάστασιν τῶν δικαστηρίων, θὰ λέγῃ, ὅτι δὲν ἔχομεν πίστωσιν· ὅταν ὅμως τὴν ἔχουν, θὰ ᾖναι ὑπόχρεοι νὰ θεραπεύσουν τὰ χάσματα.

§74ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, ἀόριστον.

§75ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τότε ἔχουσα ἡ Κυβέρνησις αὐτὴν τὴν πίστωσιν καὶ μελετῶσα, θὰ μᾶς εἴπῃ αὔριον, προτείνω νὰ συστηθῇ ἓν πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Λευκάδα, καὶ ἂν πεισθῶμεν, τὴν δίδομεν· κατόπιν προτείνει νὰ διορισθῇ εἷς ἐφέτης ἀκόμη, σᾶς φέρει ἀποδείξεις, θὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι κύριοι εἶναι ἀνάγκη νὰ συστήσωμεν ἓν πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Λεβαδίαν, θὰ τὸ συζητήσωμεν, καὶ ἂν ὑπάρχῃ πίστωσις, θὰ δοθῇ. Τὸ ζήτημα ἂν ἡ σύστασις τῶν νέων δικαστηρίων ἀπαιτῆται νὰ γενῇ διὰ νόμου ἢ διὰ Διατάγματος, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα κἂν, διότι διὰ Διατάγματος δὲν ἀφαιρεῖται ὁ φυσικὸς δικαστὴς τοῦ πολίτου, δὲν δίδεται τὸ δικαίωμα τοῦ δικάζειν εἰς σωματεῖον τι ἄνευ νόμου. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι εἰς τὴν δεῖνα ἐπαρχίαν συσταίνω πρωτοδικεῖον, διὰ νὰ δώσωμεν τὴν πίστωσιν· μετὰ ταῦτα δὲ χρειάζεται νόμος, διὰ νὰ ἦναι ὑποχρεωτικόν, ὅτι ὁ δεῖνα ὅστις ἐδικάζετο εἰς τὸ Ναύπλιον, αὐτὸς θὰ ἔχῃ φυσικὸν δικαστὴν τὸ ἐφετεῖον τῶν Πατρῶν ἢ τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ δικαστικὴ μεταβολὴ τῆς ὑπαρχούσης δικαιοσύνης δὲν δύναται νὰ γίνῃ, εἰμὴ πάντοτε διὰ νόμου· λοιπὸν πάντοτε θέλει ὑπάρξει νόμος, καὶ διὰ νὰ ἐκδοθῇ θὰ ὑπάρχῃ συζήτησις καὶ σκέψις ἐπὶ τούτου. Πῶς νομίζετε, ὅτι ἂν εἷς Λεβαδίτης ἔχῃ δίκην ἐδῶ καὶ ὁ ὑπουργὸς εἴπῃ, ὅτι αὐτὴ θὰ δικάζηται εἰς τὴν Λεβαδίαν, νομίζετε, ὅτι θὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὸν τὸν πολίτην; Δὲν εἶναι ζήτημα λοιπὸν ὅτι τὸ τοιοῦτον χρειάζεται διὰ νόμου. Ὥστε, κύριοι, εἶμαι ὑπὲρ τῶν δέκα πρωτοδικείων, εἶμαι κατὰ τῶν τριῶν ἀορίστως· προτείνω λοιπὸν νὰ χορηγηθῇ πίστωσις 100,000 δραχ. ὑπὸ τὸ κεφάλ. «διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ὑπαρχόντων δικαστηρίων καὶ σύστασιν νέων»· ὑπὸ τὴν προσθήκην, ὅτι πᾶσα δαπάνη θέλει γίνει μετὰ προηγουμένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§76Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ λαλήσω περὶ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, παρατηρῶ μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε γινομένη κατάχρησις τῆς συστάσεως δικαστηρίων καὶ εἰρηνοδικείων διὰ διατάγματος ἀντιβαίνει εἰς τὰς διατάξεις τῶν νόμων τῶν διεπόντων τὸ Κράτος. Εἶναι τῳόντι ἀπορίας ἄξιον πῶς διὰ τοῦτο δὲν ἠδυνήθησαν νὰ κάμωσι μίαν ἀναίρεσιν οἱ διάδικοι πολῖται, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὅλαι αἱ ἀποφάσεις ἐκεῖναι ἤθελον ἀκυρωθῆ. Φυσικῷ τῷ λόγῳ, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συστηθῇ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον ἔχει τόσην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας, ἄνευ νόμου, καὶ ὅτι αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ δύνανται νὰ ὑποχρεώσουν ἕνα ἄνθρωπον. Ἐγὼ πρῶτος, ὑποβαλλόμενος εἰς ἕνα δικαστὴν μὴ φυσικόν, δὲν θέλω τὸν ὑπακούσει, διότι αὐτοὶ οἱ νόμοι τῆς ἐπικρατείας θέλουν μὲ προστατεύσει, διότι αὐτοὶ συνιστοῦν τὸν φυσικὸν δικαστήν, καὶ οὐχὶ αἱ Κυβερνήσεις διὰ διαταγμάτων. Καὶ ἂν ἐγένετο κατάχρησις μέχρι τοῦδε, δὲν πρέπει νὰ τὴν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ νὰ παύσῃ τὸ κακόν· διότι δὲν ἐννοῶ διατί αἱ Κυβερνήσεις νὰ μὴν ἔχουν ...... δὲν ἠξεύρω ποίαν λέξιν νὰ μεταχειρισθῶ, καὶ νὰ εἴπουν, ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀνάγκη ἐκεῖ, ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀνάγκη ἐδῶ; Ἢ ἂν δὲν θέλετε τοῦτο, ἂς τὸ φέρουν ὅπως δήποτε, ἂς τὸ φέρουν διὰ τοῦ νόμου. Καὶ δὲν λαλῶ περὶ τοῦ σημερινοῦ ὑπουργείου, διότι θὰ ἤμην πολὺ μωρός, ἀναφερόμενος εἰς πράξεις ὑπουργῶν ἀπὸ τὰ 33 μέχρι σήμερον, νὰ λαλήσω περὶ μομφῆς κατὰ τῆς παρούσης κυβερνήσεως. Πρὸς δὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης ἀπαντῶ, ὅτι δὲν ἐνόησα καθόλου νὰ τὸν κατηγορήσω διὰ τὸν διορισμὸν τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα παρέδρου· μόνον καὶ μόνον ἔφερα τὸ περιστατικὸν εἰς ὑμᾶς, προτιθέμενος νὰ σᾶς ἀποδείξω διὰ παραδειγμάτων τὰ ἄτοπα, καὶ πῶς ἐξ αὐτῶν δυνάμεθα νὰ φωτισθῶμεν. Περὶ δὲ τῶν καταχρήσεων τῶν κλητήρων λέγω εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν, ὅτι ὄχι μόνον αὐταὶ αἱ καταχρήσεις, ἀλλὰ πολλάκις γίνονται διὰ πλαστογραφιῶν ἐκτελέσεις ἀποφάσεων. Αὐτὰ τὰ πράγματα βέβαια δὲν εἶναι οὔτε σημερινὰ, οὔτε ἄγνωστα εἰς κἀνένα ἐξ ὑμῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ λέγωνται, διότι, ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὰς προηγουμένας βουλὰς δὲν ἐπετρέποντο νὰ λέγωνται.

§77ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον, παρακαλῶ.......(Θόρυβος).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θεωρεῖτε τὴν συζήτησιν ἀποπερατωμένην, κύριοι;

§79ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, ὀλίγας λέξεις. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα περὶ τοῦ πῶς ἔχουν νὰ συστηθοῦν αὐτὰ τὰ πρωτοδικεῖα, φρονῶ καὶ ἐγὼ ἰδιαιτέρως, ὅτι αὐτὰ πρέπει νὰ συστηθοῦν διὰ νόμου. Ὁ προσδιορισμὸς τῆς περιφερείας, τῆς μεταθέσεώς των, δὲν πρέπει νὰ γείνῃ οὕτω. Διὰ δὲ τὰς γενομένας προτάσεις περὶ πιστώσεων, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι ζητεῖ. Ἡ Βουλὴ θέλει νὰ χορηγήσῃ περισσότερον; ἡ κυβέρνησις δὲν τὸ ἀποκρούει· θέλει νὰ προσδιορίσῃ δέκα, εἴκοσι χιλιάδας δραχ., τέσσαρα ἢ πέντε πρωτοδικεῖα, ἢ χωρὶς νὰ προσδιορίσωμεν ἀριθμὸν πρωτοδικείων, τόσας δραχμὰς διὰ σύστασιν πρωτοδικείων; Ἡ κυβέρνησις δὲν τὸ ἀποκρούει, μένει εἰς τὴν Βουλήν.

§80ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Τῷ ὄντι ἤκουσα μὲ ἀπορίαν μου πολλοὺς ἔχοντας ἐναντίαν ἰδέαν διὰ τὴν σύστασιν τῶν νέων δικαστηρίων· λέγουν, ὅτι ἡ κυβέρνησις εἶναι εἰς ἀντίφασιν τῶν ὅσων εἶπε καὶ ἔπραξε, διότι, ἐνῷ ἐπιβάλλει ἀφ’ ἑνὸς φόρους, ἀφ’ ἑτέρου σᾶς προτείνει δαπάνας. Ἡ κυβέρνησις, κύριοι, εἶπε καὶ τὸ λέγει καὶ σήμερον, ὅτι δὲν θὰ ᾖναι φειδωλὴ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, καὶ μεγαλητέρα ἀνάγκη δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἀπὸ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Μάλιστα, ἐπιβάλλομεν φόρους, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ νὰ δημιουργήσωμεν θέσεις, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀπολαύσωμεν δικαιοσύνην. Εἶναι ἐντροπή μας ἀπὸ τὰ 1837 νὰ ὑπάρχουν 10 πρωτοδικεῖα καὶ τώρα νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον! Τότε αἱ συναλλαγαὶ ἦσαν περιωρισμέναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ κράτους περιωρίζετο εἰς 10 ἑκατομμύρια· σήμερον εὐτυχῶς ηὔξησαν αἱ συναλλαγαί, καὶ ἐντούτοις ἐπιμένομεν εἰς τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστηρίων! Παραπονοῦνται, ὅτι δὲν δύνανται νὰ λάβουν ταχεῖαν δικαιοσύνην, ὅπερ εἶναι χειρότερον καὶ αὐτῆς τῆς ἀδικίας. Ἀλλά, κύριοι, νομίζετε, ὅτι θέλει προέλθει μεγάλη δαπάνη; Δὲν μοὶ λέγετε, τὰ ἔσοδα ἐκ τοῦ χαρτοσήμου πόθεν προέρχονται; ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν τοῦ χαρτοσήμου. Θὰ ᾖναι λοιπὸν αἰτία ἐσόδων καὶ οὐχὶ δαπανῶν. Μὲ ἐνθυμίζετε τοῦτο· ὁ μακαρίτης Σκαλιστήρης, ὅταν τοῦ ἐγένετο πρότασις περὶ συστάσεως πρωτοδικείου εἰς τὴν Ἄμφισσαν, ὡς καὶ εἰς τὴν Ἠλείαν, ὅπου πρὸ πολλοῦ ἐπεζητεῖτο ἡ σύστασις αὐτῶν, ἠξεύρετε ὅταν τὸν εἶπον, ὅτι αἱ δικαστικαὶ ἀρχαὶ παριστάνουν τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως δικαστηρίου ἐν Ἀμφίσσῃ, (διότι τὸ ἓν ἐτέθη εἰς τὸ Μεσολόγγιον, τὸ ἄλλο εἰς τὴν Λαμίαν καὶ τὸ ἄλλο εἰς τὴν Χαλκίδα, ὡς ἐὰν χρησιμεύουν τὰ πρωτοδικεῖα διὰ φρούρια, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκάζεται ὁ κάτοικος τῆς Δωρίδος νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Λαμίαν, ὁ κάτοικος τῆς Ἀραχώβης εἰς τὰς Ἀθήνας)· τί μὲ εἶπεν εἰς ἀπάντησιν; ὅτι ἂν συστήσωμεν ἕνδεκα, χάνεται τὸ δικαστικὸν σύστημα. Ἀπαράλλακτα τινὲς λέγουν, ἂν συστηθοῦν καὶ τρία καὶ τέσσαρα καὶ πέντε καὶ ἑπτὰ, θὰ ᾖναι κίνδυνος. Λοιπὸν, κύριοι, θέλετε τὴν ἰσότητα; εἰς καμμίαν ἐπαρχίαν νὰ μὴ ὑπάρχῃ δικαστήριον· κάτω ὁ Ἄρειος Πάγος, κάτω τὸ Ἐφετεῖον, ἢ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἢ εἰς ὅλους τοὺς δήμους ἢ πουθενά. Τί σᾶς εἶπεν ἡ κυβέρνησις; ὅτι θὰ συμβουλευθῇ τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, θὰ ἴδῃ καὶ τὴν γεωγραφικὴν θέσιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, καὶ θὰ σᾶς φέρῃ τὸν νόμον, διότι δὲν θεωρεῖ τὴν σύστασιν τῶν δικαστηρίων ὡς πρόξενον δαπάνης, ἀλλ’ ὠφελείας, καὶ θέλετε τὸ ἴδει· διότι, ἂν σήμερον θὰ εἰσπράξῃ τὸ δημόσιον τρία ἑκατομμύρια, θὰ ᾖναι βέβαιον, ὅτι θὰ εἰσπράξῃ περισσότερα· τότε μόνον δὲν θὰ εἰσπράξῃ, ὅταν ὅλος ὁ κόσμος παραπονῆται διὰ τὴν βραδύτητα τῶν δικῶν καὶ τῶν ἀποφάσεων. Αὐτὰ εἶχον νὰ σᾶς ἀπαντήσω, κύριε Παπαμιχαλόπουλε, ὁ ὁποῖος εἴπατε, ὅτι ἡ κυβέρνησις πολεμεῖ τὸ πρόγραμμά της. Μάλιστα, ἐπιβάλλει φόρους, ἀλλὰ θέλει νὰ ἐκπληροῦται μία τῶν μεγαλητέρων ἀναγκῶν, ἡ τῆς δικαιοσύνης, διότι καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως σᾶς εἶπε τὰ ὠφελήματα ἅτινα γίνονται εἰς τὴν κοινωνίαν ἐκ τῆς συστάσεως τῶν δικαστηρίων, καὶ ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὅτι τὸ δικαστήριον εἶναι τὸ φόβητρον τῶν ἐγκληματιῶν καὶ ἡ παρηγορία τῶν ἀθώων ἀνθρώπων. Δὲν βλέπω, κύριοι, κανένα λόγον ὅστις ν’ ἀποκρούῃ τὴν σύστασιν τῶν δικαστηρίων.

§81ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁ κ. Κεχαγιᾶς, ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ἐπετέθη κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν, καὶ ἐπετέθη, κύριοι, διότι εἴδατε μὲ ποίαν φωνὴν, μὲ ποίους λόγους λέγει, ἐντροπὴ νὰ μὴν ἔχωμεν εἰς τὰ 67 δικαστήρια, νὰ στερῆται ἡ Ἑλλὰς τῆς δικαιοσύνης, ἥτις εἶναι ἡ πρώτη τροφή της! Ἄ!, κ. ὑπουργὲ τῶν οἰκονομικῶν, τί εἴπατε διὰ τὴν προσθήκην τῶν ἐφετῶν; τί εἴπατε διὰ τὴν προσθήκην τῶν Ἀρειοπαγιτῶν; τί εἴπατε διὰ τὴν αὔξησιν τῶν μισθῶν;

§82ΚΕΧΑΓΙΑΣ (ὑπουργὸς οἰκονομικῶν). Τίποτε.

§83ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, εἶμαι συμφωνότατος μὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν, καὶ πρέπει νὰ ἦσθε ὅλοι σύμφωνοι· καὶ τῷ ὄντι, ἔχει ἀνάγκην ἡ κοινωνία ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀσφάλειαν. Ἑκατομμύρια ἐδώκαμεν διὰ τὴν ἀσφάλειαν, κ. ὑπουργὲ· 500,000 νὰ τεθοῦν διὰ τὴν δικαιοσύνην. Προτείνω λοιπὸν 500,000 εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πίστωσιν. Θέλω, Κύριοι, τὴν δικαιοσύνην κατὰ πρῶτον λόγον νὰ ὑποστηρίξωμεν, καὶ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης δύναται νὰ προβῇ καὶ νὰ φέρῃ ἕνα νόμον σύμφωνα μὲ τὴν μεγάλην ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ καὶ μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Κύριοι, ὅλοι συνομολογοῦμεν, ὅτι αἱ δικαστικαὶ ὑποθέσεις αἰωνίως μένουν εἰς τὰ δικαστήρια, ὅλοι συνομολογοῦμεν, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις ἀνδρῶν δυναμένων νὰ καθέξωσιν ἐπαξίως αὐτὴν τὴν θέσιν, ὅλοι συνομολογοῦμεν ὅτι ὑπάρχει ὁ μισθὸς δυσανάλογος, καὶ ὡς ἐκ τούτου γίνεται ἐπαισθητὴ ἡ ἔλλειψις, ὅλοι συνομολογοῦμεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστῶν δὲν εἶναι πλήρης. Λοιπὸν, Κύριοι, εἴμεθα συμφωνότατοι νὰ τεθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὄχι 100,200, ἀλλὰ 500 χιλιάδες δραχμαὶ, διὰ νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἐφετείων καὶ εἰς τὴν ἵδρυσιν περισσοτέρων πρωτοδικείων. Καὶ ἂν τεθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν, νομίζετε, ὅτι θὰ τὸ ἐξοδεύσωμεν; Ἀρκεῖ ἡ Κυβέρνησις διὰ διαφόρων νόμων ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Λοιπὸν προτείνω, Κύριε Πρόεδρε καὶ κύριοι Βουλευταὶ, 500,000 δραχ. νὰ τεθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§84ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφέροντα γενικὰ, συμφέροντα τοῦ λαοῦ προτάττουσι, κύριοι, ἐνώπιόν σας οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πίστωσιν διὰ τὴν σύστασιν τριῶν εἰσέτι πρωτοδικείων· ἀλλὰ ἐὰν τοῦτο κύριοι, ἦτο ἀληθὲς, ἐὰν ἦτο ἀληθὲς, ὅτι διὰ τῆς συστάσεως τριῶν εἰσέτι πρωτοδικείων πρόκειται νὰ ὑπηρετήσωμεν συμφέροντα ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους, ἤθελεν εἶσθαι ἀληθὲς ἔτι περισσότερον τὸ νὰ γείνῃ τοῦτο εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη, ὅπου εἶναι μεγαλητέρα ἀνάγκη. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρόκειται ἡ σύστασις τριῶν πρωτοδικείων νὰ ὑπηρετήσῃ τοιαῦτα συμφέροντα γενικὰ, ὅπως οἱ προλαλήσαντες ἠθέλησαν νὰ ὑποστηρίξωσι· πρόκειται περὶ συμφερόντων τοπικῶν, ἐπαρχιακῶν, καὶ διὰ τοῦτο πολλοὶ ἐκ τῶν Κυρίων βουλευτῶν ἔχουν τὴν ἐλπίδα, ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας των θέλει γίνει πρωτοδικεῖον, καὶ τούτου ἕνεκεν, ὑποστηρίζοντες τὴν σύστασιν, ὁρμῶνται ἐκ τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους. Εἷς ἐκ τῶν ἐντίμων συναδέλφων μας, ὁ κύριος Δημητριάδης, μὲ τὸν ὁποῖον μὲ συνδέει ἰδιαιτέρα φιλία....

§85Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι περιττὴ ἡ διαβεβαίωσις αὕτη.

§86ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ ἠθέλησε κατ’ ἀρχὰς νὰ στιγματίσῃ τὴν σύστασιν πρωτοδικείων, καταλήγων τὸν λόγον εἶπεν «ὅτι ἐὰν δὲν δοθῇ πίστωσις διὰ τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, κηρύττομαι ἐναντίος τῆς πιστώσεως.» Πρόκειται λοιπὸν νὰ ὑποστηρίξωμεν ἐθνικὰ συμφέροντα; (θόρυβος), ἀναντιῤῥήτως ὄχι. Ὅλα, κύριοι, τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπρότειναν οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν σύστασιν πρωτοδικείων ἐν ταῖς ἰδιαιτέραις αὐτῶν ἐπαρχίαις, αὐτὰ ταῦτα τὰ ἐπιχειρήματα ὑπάρχουσι δυστυχῶς δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας, διότι ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι ἀπέχουσιν ὄχι μόνον ὥρας, ἀλλὰ καὶ ἡμέρας· ἐὰν ἀπέχῃ ἡ Ἠλεία ἀπὸ τὰς Πάτρας καὶ τὸ Ἄργος ἀπὸ τὸ Ναύπλιον, τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας, καὶ ὡς παράδειγμα φέρω τὸν νομὸν Λακωνίας, τοῦ ὁποίου τὸ ἀπώτερον μέρος ἀπέχει 32 ὥρας. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν ὑπηγόρευσαν συμφέροντα τοιαῦτα τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν σύστασιν τῶν πρωτοδικείων εἴς τινας ἐπαρχίας, ἀλλὰ συμφέροντα τοπικὰ, καὶ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συστηθῇ πρωτοδικεῖον καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του καὶ ὡς ἐκ τούτου ἦτον ἀνάγκη νὰ τεθῇ ἡ βάσις τῆς συστάσεως Πρωτοδικείων. Κύριοι, ἐὰν κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν ἡ σύστασις πολλῶν Πρωτοδικείων δὲν θέλει ἐπιβαρύνει τὸ Κράτος, ἀλλὰ θέλει φέρει μεγάλην ὠφέλειαν, τότε τὸ ζήτημα εἶναι καλὸν νὰ λυθῇ δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἀφοῦ δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου καὶ ἡ Δικαιοσύνη θ’ ἀποδοθῇ ταχύτερον καὶ οἱ ἄνθρωποι δὲν θὰ ὑποφέρουν καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ κράτους θ’ αὐξήσουν. Κατὰ δυστυχίαν ὅμως δὲν εἶναι τοῦτο ἀληθὲς, ἀλλ’ ἀποβλέπων ὁ ὑπουργὸς εἰς τὸ ὅτι ἐὰν συστηθῶσι 2 ἢ 3 δικαστήρια, θὰ συστηθῇ τοιοῦτο καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ἐπροσπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ αὐτὴν τὴν σύστασιν. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι καλὸν νὰ συστηθῶσι, διότι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν τὸ ἐπιτρέπει καὶ διότι ἡ σύστασις 3 ἢ 4 πρωτοδικείων δὲν θὰ θεραπεύσῃ τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας προσβάλλει τὴν φιλοτιμίαν τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν καὶ θὰ ζητηθῇ λόγος ἀπὸ ἡμᾶς, εἰς τῶν ὁποίων τὰς ἐπαρχίας δὲν θὰ συστηθῇ πρωτοδικεῖον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ παροῦσα στιγμὴ κατάλληλος νὰ δημιουργήσωμεν θέσεις καὶ δικαστήρια πρὸς ὠφέλειαν ὀλίγων τινῶν ἐπαρχιῶν καὶ πρὸς βλάβην τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν, κύριοι, ἡ κυβέρνησις τῷ ὄντι ἀναγνωρίζῃ τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως καὶ ἄλλων πρωτοδικείων, πρέπει νὰ ἔλθῃ μεμελετημένη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ ὑποβάλῃ πλῆρες ὀργανικὸν νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ ἔργον ὅταν σήμερον κάμωμεν τρία, αὔριον δύω καὶ τὴν ἄλλην πέντε. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, κύριοι, εἶπεν εἷς ἔνδοξος ἡγεμὼν, ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἰταλίας, ἀνοίγων τὰς βουλὰς, εἶπεν ὅτι «ἡ κυβέρνησίς μου πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ σχέδιον ὀργανικῶν νόμων πλῆρες δι’ ὅλους ἐν γένει τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας, ὅπως καταστήσῃ ὀλιγώτερον δαπανηρὰς τὰς σχέσεις τῶν κυβερνώντων καὶ κυβερνωμένων». Αὐτὸ τὸ ἐννοῶ, σύστημα τέλειον, πλῆρες· ἐννοῶ νὰ ἔλθῃ ἡ κυβέρνησις μὲ ἓν σύστημα ὁλόκληρον ἐνώπιόν σας καὶ νὰ εἴπῃ, αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασίς μας, αὐτὰ εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ προτείνω πρὸς βελτίωσιν αὐτῆς· καὶ ὄχι μόνον νὰ ἐπιβάλλῃ φόρους, ἀλλὰ νὰ λαμβάνῃ πρόνοιαν καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν. Τούτου ἕνεκα ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω αὐτὴν τὴν σύστασιν τῶν πρωτοδικείων τὴν μερικὴν τῆς κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἀποκρούω μὲ ὅλην μου τὴν δύναμιν, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ γενικῶς τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας. Δὲν εἶμαι βέβαια ἐναντίος τῆς συστάσεως πρωτοδικείου ἐν Λευκάδι, καθὼς σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός· διότι ἡ Λευκὰς τῷ ὄντι μετὰ τὴν ἕνωσιν ἀπώλεσε πολλὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα εἶχε πρότερον, διότι μέχρις ἐκείνης τῆς στιγμῆς ἀπετέλει μίαν κοινωνίαν ἰδιαιτέραν.

§87ΛΑΠΠΑΣ. Νὰ χωρισθῇ τὸ ζήτημα τῆς Λευκάδος.

§88ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μήπως τὰ αὐτὰ δίκαια δὲν ἔχουν καὶ αἱ ἄλλαι νῆσοι; μήπως, κύριοι, ἡ νῆσος τῶν Κυθήρων, ἐνῷ ἔχει ἀνώτερον πληθυσμὸν τῆς Λευκάδος, δὲν ἔχει τὰ αὐτὰ δικαιώματα;

§89ΤΙΝΕΣ. Ἔχετε λάθος.

§90ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπετε λοιπὸν, κύριοι, τί παράπονα δύνανται νὰ ἐγερθῶσιν ἕνεκα τούτου; Νομίζω δὲ ὅτι ἡ κυβέρνησις ὀφείλει, ἐὰν τῷ ὄντι μεριμνᾷ περὶ τῆς τύχης καὶ ἀσφαλείας τοῦ κράτους, νὰ φέρῃ νόμον τροποποιοῦντα τὸν ὀργανισμὸν τῶν δικαστηρίων τόσον ὡς πρὸς τὴν δικαστικὴν περιφέρειαν, ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὴν σύνθεσιν τῶν δικαστηρίων· διότι ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λείψουν τὰ δίκαια παράπονα. Προτείνω λοιπὸν τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς πιστώσεως ταύτης, ἀφοῦ δι’ αὐτῆς δὲν πρόκειται νὰ θεραπευθῶσιν ἐθνικαὶ ἀνάγκαι, καὶ ἂν εἶναι ἀνάγκη νὰ συστηθῶσι δικαστήρια εἰς τόπον τινὰ, ἡ τοιαύτη ἀνάγκη παρουσιάζεται κατὰ μείζονα λόγον εἰς τὴν Λακωνίαν.

§91ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ποῖον μέρος;

§92ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον ἄλλη ἀνάγκη, ἀλλὰ καὶ πολιτικὴ ἀνάγκη ὑπαγορεύει τὴν σύστασιν δικαστηρίου ἐν Λακωνίᾳ· ὅλοι γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὴν Λακωνίαν δυστυχῶς......

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ποῖον μέρος;

§94ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι γνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν Λακωνίαν ὑπάρχουσι ἔθιμα ἀπηρχαιωμένα, δυστυχῶς ἀσυμβίβαστα μὲ τὸν παρόντα αἰῶνα, τὰ ὁποῖα συχνάκις φέρουν διαπληκτισμοὺς, ἐμφυλίους πολέμους καὶ ἄλλας τοιαύτας καταστροφάς. Ἐὰν ὑπάρχῃ λοιπὸν ἀνάγκη, ἥτις νὰ προκαλέσῃ τὴν σύστασιν πρωτοδικείου, εἶναι αὕτη, διότι τότε καὶ ταχέως θὰ καταδικάζωνται τὰ ἀδικήματα καὶ θὰ τιμωρῶνται. Ἐὰν λοιπὸν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, εἶναι αὐτὴ, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ ἓν πρωτοδικεῖον εἰς αὐτὴν τὴν ἐπαρχίαν· διότι ἄλλως ἡ τοιαύτη κατάστασις καὶ τὸν τόπον καὶ τὴν κυβέρνησιν θέλει πάντοτε ἐνασχολεῖ καὶ δὲν θέλουν ἐκλείψει τὰ τοιαῦτα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι πολιτικὴ ἀνάγκη ἀναγκάζει νὰ γείνῃ ἓν πρωτοδικεῖον εἰς αὐτὴν τὴν ἐπαρχίαν.

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Εἰς ποῖον μέρος;

§96ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐπειδὴ μὲ ἐρωτᾷ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ποῦ θὰ ἑδρεύῃ τὸ πρωτοδικεῖον, λέγω, ὅτι εἰς τὴν πόλιν τοῦ Γυθείου, ἥτις εἶναι εἰς ὁμαλὸν μέρος καὶ τὸ πλέον κεντρικώτερον μέρος ὅλων τῶν ἄλλων μερῶν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης καὶ τῶν λοιπῶν. Ἐγὼ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον οἱ προλαλήσαντες, δὲν τὰ συμμερίζομαι, ἀλλ’ ἀναγνωρίζω, ὅτι τὰ δικαστήρια διετήρησαν τὴν ἀνεξαρτησίαν των καὶ προσέφεραν σπουδαίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα· ἂν δὲ ἔχουν ἐλλείψεις πολλὰς, πρέπει καὶ δύναται ἡ κυβέρνησις νὰ ἀναπληρώσῃ αὐτὰς τὰς ἐλλείψεις. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ θέλῃ νὰ συστήσῃ καὶ ἄλλα, πολὺ καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ προσπαθήσῃ νὰ τακτοποιήσῃ τὰ ὑπάρχοντα τῶν δικαστηρίων καὶ νὰ τὰ φέρῃ εἰς καλὴν κατάστασιν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς πιστώσεως καὶ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Χατσίσκου, νὰ χορηγηθῇ πίστωσις 500,000 δραχμῶν διὰ νὰ συστηθῶσι πρωτοδικεῖα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἀφοῦ κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ σύστασις ὄχι μόνον δὲν εἶναι δαπάνη, ἀλλ’ ἐξεναντίας οἰκονομία.

§97ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Κύριοι, ἤκουσα βεβαίως πολλὰς εὐφυεῖς ἀντιῤῥήσεις, ἓν ἐπιχείρημα ὅμως σπουδαῖον εἰς τὰς ἀντιῤῥήσεις αὐτὰς δὲν ἤκουσα, διότι σᾶς λέγουν ἀφ’ ἑνὸς, ὅτι ἡ δικαιοσύνη χωλαίνει, τὰ δικαστήρια πρέπει νὰ συστηθῶσιν, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου νὰ μὴ συστηθῶσι, διότι δὲν ἠμποροῦμεν πάντοτε νὰ συσταίνωμεν. Εἶναι δυνατὸν νὰ προτείνεται τοιοῦτον ἐπιχείρημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅταν ζητοῦμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ὕπαρξιν καὶ διατήρησιν τῆς κοινωνίας; εἶναι δυνατὸν, κύριοι, σπουδαίως αὐτὴ ἡ ἰδέα νὰ πολεμήσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως τῶν δικαστηρίων, καὶ ἑνόσῳ λέγομεν τὰ τοιαῦτα, δὲν θυσιάζομεν σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ τόπου; Τὸ κατ’ ἐμὲ, δὲν θεωρῶ σπουδαῖα τὰ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, καὶ ἀπορῶ πῶς σπουδαῖοι ἄνθρωποι τῳόντι ζητοῦν νὰ ἀποῤῥίψετε τὴν πίστωσιν διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν σᾶς παρουσιάσαμεν ἓν σύστημα πλῆρες. Τώρα, κύριοι, λέγω, παρουσιάζομεν μίαν αἴτησιν διὰ νὰ συστηθῶσιν εἴς τινα μέρη δικαστήρια, ὅπου κρίνομεν ἀναγκαῖον· κάτω, λέγετε, ἡ αἴτησις, διότι εἶναι ὀλίγα καὶ ἑπομένως πολλὰ μέρη θὰ μείνουν ἄνευ ἐπιτοπίων δικαστηρίων· κάτω πάλιν, ἐὰν σᾶς προτείνωμεν πολλὰ, διότι δὲν ἔχομεν νὰ τὰ συστήσωμεν. Λοιπὸν τότε τί νὰ κάμωμεν; νὰ ἀφήσωμεν νὰ θυσιάζωνται σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ τόπου; Καὶ ἐθαυμάσαμεν τὴν σύνεσιν καὶ τὸν πατριωτισμὸν τοῦ βασιλέως τῆς Ἰταλίας, τοῦ ἐνδόξου τῳόντι βασιλέως, ὁ ὁποῖος ἀνήγγειλεν ἕνα ὀργανισμὸν γενικὸν εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα· ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κύριος Παπαμιχαλόπουλος, ὅτι δὲν ἔσφαλε καὶ δὲν ὑπέβαλεν ὅλας τὰς ἐπαρχίας εἰς ἄμεσον καὶ γενικὴν ἀφομοίωσιν, ὅπως ἡμεῖς, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ἀφομοίωσις αὕτη ἔβλαψε, καὶ ἐὰν δὲν ὑπεβάλετο ἡ Ἑπτάνησος εἰς αὐτὸ τὸ σύστημα, δὲν θὰ ἔπασχεν ἴσως ὅπως πάσχει σήμερον. Ἡμεῖς, κύριοι, σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ ἐγκρίνετε τὴν πίστωσιν ἀπολύτως, ἄνευ περιορισμοῦ, πίστωσιν διὰ σύστασιν δικαστηρίων· ἡ γνώμη μας εἶναι αὕτη, ὅτι τριῶν δικαστηρίων ἔχομεν ἀνάγκην, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Λοιπὸν αὔριον, ὅταν σᾶς ὑποβάλωμεν τὸ νομοσχέδιον, τότε εἶσθε ἁρμόδιοι νὰ ἐγκρίνετε τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐκάμαμεν, ἢ ἐὰν δὲν τὴν εὕρετε ὀρθὴν, νὰ τὴν μεταβάλετε καὶ νὰ εἴπητε 3, 4, 5. Λοιπὸν, κύριοι, παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε τὴν πίστωσιν ἄνευ περιορισμοῦ καὶ κατόπιν βλέπομεν τὰς λεπτομερείας.

§98ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετὰ, κύριε πρόεδρε.

§99ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἤλπιζα ὁ κύριος πρωθυπουργὸς νὰ καταφύγῃ εἰς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα καὶ νὰ θελήσῃ διαφοροτρόπως νὰ ὑποστηρίξῃ πᾶν ὅ,τι τὸ ὑπουργεῖον ὑπέβαλε (Θόρυβος). Πόσα πρωτοδικεῖα δύνανται νὰ συστηθῶσι δι’ αὐτῆς τῆς πιστώσεως; 3 ἢ 4· ἀλλὰ μὲ τὰς 100,000 δραχμὰς, ἐὰν παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη παρὰ τῆς Βουλῆς τῆς ἰδίας καὶ ἀναγνωρίσῃ τὸ ὑπουργεῖον τὴν ἀνάγκην 5 ἢ 7 πρωτοδικείων, τότε θὰ ζητήσῃ νέαν πίστωσιν; Διατὶ, κύριοι, νὰ ζητήσῃ αὐτὴν τὴν πίστωσιν, ἐνῷ φθάνομεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα; Ἑπομένως τί θέλομεν; θέλομεν τὴν δικαιοσύνην, ὅμως τὴν θέλομεν πανταχοῦ, θέλομεν εἰς ὅλα τὰ δικαστήρια νὰ ᾖναι ἀναλογία. Ἡμεῖς θέλομεν πᾶν ὅ,τι συμφέρει εἰς ὅλον τὸ κράτος, καὶ ὅταν δίδωμεν τὰς 500,000 δραχμὰς, τὰς δίδομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ νὰ παρουσιασθῶσι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα σεῖς θὰ ἐγκρίνετε.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις λοιπὸν θεωρεῖται ἀποπερατωμένη. Ἡ πρότασις τοῦ κυρίου Χατζίσκου εἶναι ἀπωτέρα· ζητεῖ πίστωσιν 500,000 δραχμῶν. Ἑτέρα πρότασις ὑπάρχει τοῦ κυρίου Λάππα, μὲ τὴν ὁποίαν ἐσυμφώνησε καὶ ὁ κύριος Ζῶτος, εἶναι δὲ νὰ δοθῇ πίστωσις διὰ 10 πρωτοδικεῖα, ἤτοι 200,000 δραχμῶν ἑτέρα εἶναι τοῦ κυρίου Λεονταράκη, ἡ ὁποία λέγει 150,000, ὅπως συστηθῇ πρωτοδικεῖον ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη, καὶ τελευταία εἶναι ὁ προϋπολογισμός.

§101ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι καὶ ἡ ἰδική μου· ζητῶ πίστωσιν 100,000 δραχμῶν διὰ συμπλήρωσιν μόνον τῶν ὑπαρχόντων δικαστηρίων καὶ σύστασιν νέων.

§102Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἑκατὸν πεντήκοντα χιλιάδες νομίζω, ὅτι φθάνουν, ἀφοῦ μάλιστα εἴμεθα εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ ἔτους· ἤδη μάλιστα κἀνεὶς δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ τὸν ἀπολογισμὸν τῶν δικαστηρίων, πόσα πρόσωπα θὰ διορισθῶσι κ.τ.λ.

§103ΗΛΙΑΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι καὶ ἡ ἰδική μου περὶ συστάσεως πέντε μόνον πρωτοδικείων.

§104ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ἔκαμαν λόγον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἀνέφερε τίποτε περὶ τούτου τοῦ θέματος. Ἰδοὺ διὰ τί δὲν ἀνέφερε. Ἡ προσθήκη 100 χιλιάδων δραχμῶν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑποδεικνύει τὴν ἀρχὴν τῆς αὐξήσεως τῶν δικαστηρίων. Ταύτην τὴν ἀρχὴν οὐδεὶς τὴν πολεμεῖ· ὅταν ἔλθῃ ὅμως ὁ νόμος περὶ συστάσεως 3, 4 πρωτοδικείων, τότε μάλιστα ἐν γνώσει δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν· ἄλλως ὅμως σήμερον, ὁ εἷς νὰ λέγῃ προσθέσατε 200, ὁ ἕτερος 500 χιλιάδας, δὲν εἶναι ὀρθόν. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὸν προϋπολογισμὸν διότι δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς λόγος πρὸς αὔξησιν.

§105ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὰ εἶναι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, ἔχομεν ὡς ἀπωτέρω τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Χατζίσκου, λέγοντος νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 500 χιλιάδες δραχμῶν ἄνευ ὅρου. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἑτέραν πρότασιν ἔχομεν τοῦ κυρίου Λάππα καὶ τοῦ κυρίου Ζώτου. Προτείνουσι νὰ δοθῶσι 200 χιλιάδες δραχμαὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ σύστασιν δικαστηρίων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἔχομεν ἤδη τοῦ κυρίου Λεονταράκη, προτείνοντος νὰ δοθῶσι 150,000 δραχμαὶ διὰ σύστασιν νέων δικαστηρίων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥραν 5 καὶ ½.