1867.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69

Τῆς 18 Μαρτίου 1867.

(Σάββατον).

Ὥρα 1 Μ. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν;

§2ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ὡς πρὸς τὰ ταχυδρομεῖα· ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν παρατήρησιν ὅτι ὁ ταχυδρομικὸς ἐπιστάτης Ἀταλάντης λαμβάνει 20 δραχ. κατὰ μῆνα, καὶ ἐπειδὴ ὡς ἐκ τούτου δὲν εἰμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἐμπιστοσύνη εἰς αὐτὸν, παρεδέχθη νὰ λαμβάνῃ 40.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. ὑπουργὸς εἶπε ν’ ἀντικατασταθοῦν ὡς ἦσαν πέρυσιν, ὥστε τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς.

§4ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ. Κύριε πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ἐκ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ παρεχώρησε δι’ ἐκκάθαρσιν τῶν λιμένων νὰ παραχωρήσῃ καὶ ἓν μικρὸν ποσὸν πρὸς ἀνέγερσιν μιᾶς προκυμαίας εἰς τὸν Κάβον Ματαπᾶν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§6ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω αὐτὴν τὴν πρότασιν, καὶ θὰ σᾶς εἴπω διατί. Τὸ κύριον γνώρισμα τῆς προόδου τῶν ἐθνῶν εἶναι τὰ δημόσια ἔργα ἡ κατασκευὴ τῶν λιμένων καὶ τῶν προκυμαιῶν ἀποδεικνύει τὸν πολιτισμὸν καὶ τὴν εὐημερίαν τῶν ἐθνῶν. Μολονότι δὲ τὸ κοινὸν ναυτικὸν λόγιον λέγει, ὅτι «ἀπὸ τὸν Κάβον Ματαπᾶν 40 μίλλια ἀνοικτὰ καὶ ἀπὸ τὸν Κάβο Γρόσο ἀνοίξου καὶ ἄλλο τόσο, μολαταῦτα δὲν πειράζει· διὰ νὰ ἐξημερωθῶσι τὰ τραχέα ταῦτα ἀκρωτήρια ἂς κατασκευασθῇ μία προκυμαία (γέλωτες).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παίζομεν, ἐγὼ εἶπον τὰ ἀστεῖα νὰ λείψουν.

§8ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ. Παρακαλῶ ἡ πρότασίς μου νὰ συζητηθῇ.

§9ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἡ ἐν Πάτραις κοινότης τῶν Ἄγγλων ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν ἓν οἰκόπεδον πρὸς ἀνέγερσιν ναοῦ· ὅλαι αἱ προγενέστεραι κυβερνήσεις δὲν ἠρνήθησαν νὰ παραχωρήσωσιν ἕνα τόπον, ἀλλὰ πότε μὲν διὰ τὸν ἕνα λόγον, πότε διὰ τὸν ἄλλον δὲν ἐξεπληρώθη αὐτὴ ἡ καλὴ διάθεσις· λέγω καλὴ διάθεσις, διότι πρόκειται νὰ τελοῦν τὰ τῆς λατρείας των ἄνθρωποι, οἵτινες ὠφέλησαν καὶ ὠφελοῦν τὸν τόπον σημαντικὰ, διότι ἀποκατεστάθησαν πρὸ πολλῶν ἐτῶν εἰς τὰς Πάτρας· πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ὑποβάλλεται ἡ πρότασις αὕτη.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, διενεμήθη ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως προξενικῶν δικαστηρίων· παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. ὑπουργὸς ζητεῖ, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ δίκαιον, νὰ σταλῇ ἡ πρότασίς του αὕτη εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω 5 ἀναφορὰς τῶν διαφόρων κοινοτήτων Κεφαλληνίας, διὰ τὰς ὁποίας ὁ δόσας αὐτὰς βουλευτὴς ζητεῖ νὰ χρησιμεύσουν ὅταν θὰ συζητηθῇ διὰ τρίτην φορὰν τὸ περὶ δανείου. Θέλετε νὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν;

§15ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὸ προεδρεῖον ἂς κάμῃ ἔκθεσιν.

§16ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, νὰ ὑποστηρίξουν οἱ κύριοι βουλευταὶ Κεφαλληνίας τὴν ἀναφοράν.

§17ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ εἰδικὴ διὰ νὰ ἐρευνήσῃ τὸ νομοσχέδιον τῆς κυβερνήσεως καὶ τ’ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουσιν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, καὶ τὰς ἀναφοράς αἵτινες παρουσιάσθησαν εἰς τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Βουλήν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ὅταν ἔφερεν ὁ ὑπουργὸς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὠνόμασα κατεπεῖγον, καὶ ἂν ἐβράδυνε, ἐβράδυνε κατ’ αἴτησιν τῶν βουλευτῶν Κεφαλληνίας.

§19ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Βουλευτοῦ τῆς Κεφαλληνίας, ὄχι τῶν βουλευτῶν.

§20ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, ἥτις ἔρχεται ἐκ μέρους τοῦ συναδέλφου κυρίου Λειβαδᾶ, δὲν ἀποβλέπει εἰς ἄλλο, εἰμὴ νὰ ματαιώσῃ τὸν εὐεργετικὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προέθετο ἡ κυβέρνησις, εἰσάξασα αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον· αὕτη εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της καὶ τὰς αἰτήσεις τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ ἀρχῶν καὶ πολλὰς ἐκθέσεις τῶν κατοίκων καὶ τοῦ ὑπουργοῦ ἀκόμη, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἀποστείλει εἰς Κεφαλληνίαν, ἵνα πληροφορηθῇ περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιῆλθεν ὁ τόπος ἐκεῖνος. Σκεφθεῖσα ὡρίμως περὶ ὅλων αὐτῶν, ἠθέλησε νὰ ἐπιφέρῃ ἀνακούφισιν εἰς τὰ μεγάλα ἐκεῖνα δεινὰ, καὶ ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς· εἶναι περισσότερον ἀπὸ 15 ἡμέραι ἀφ’ ὅτου τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑπεβλήθη. Ὁ συνάδελφος Κ. Λειβαδᾶς συγχρόνως εἶχεν ὑποβάλει πολλὰς προτάσεις τεινούσας πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν· ἡ Βουλὴ προσέτι εἶχεν ἰδῆ τὴν ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Κρανίων (Κεφαλληνίας) καὶ δύο ἑτέρας ἀναφορὰς, ἃς διάφοροι κάτοικοι τῆς νήσου εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν· ὥστε δὲν ἐννοῶ διατὶ ὁ συνάδελφος Κ. Λειβαδᾶς, ὅτε πρόκειται ἤδη περὶ τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ ὅτε πρόκειται ν’ ἀκούσῃ ὁ τόπος ἐκεῖνος, ὅτι εἰς τὰ μεγάλα δεινὰ τὰ ὁποῖα ὑπέστη ἐκ τῆς θεομηνίας αὐτῆς ἐπέρχεται ἀνακούφισίς τις καὶ μία παρήγορος φωνὴ, ἔρχεται ἐξ ἀπροόπτου πρότασις ἀναβολῆς, πρότασις, ἥτις στηρίζεται εἰς ἄλλας προτάσεις, αἵτινες ἔρχονται σήμερον ἀπὸ τὴν Κεφαλληνίαν ἐν ἀγνοίᾳ ἡμῶν τῶν λοιπῶν βουλευτῶν, καὶ τὸ περιεχόμενον τῶν ὁποίων μᾶς εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστον. Ἡ κατάστασις τῆς νήσου, κύριοι, εἶναι εἰς ὅλους γνωστὴ, καὶ ἡ κυβέρνησις δὲν ἠξεύρω ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ φέρῃ προτάσεις καλλιτέρας ἀπὸ αὐτὰς, ἃς ὑπέβαλεν· ὡς ἐκ τούτου θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν καὶ τὸν κύριον πρόεδρον νὰ εὐαρεστηθῇ, τὰς ἀναφορὰς τὰς ὁποίας ἔλαβε σήμερον νὰ μὴ τὰς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἐπὶ τοῦ παρόντος κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ νὰ παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τρίτην συζήτησιν, ὅπως τῷ ὄντι λάβῃ πέρας αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις καὶ ἀκούσῃ ἐκεῖνος ὁ λαὸς τὴν παρηγορίαν, ἣν περιμένει πρὸ τοσούτου χρόνου.

§21ΛΕΙΒΑΔΑΣ. Ἡ Βουλὴ ἀγνοεῖ ὅλως διόλου τὰ γινόμενα ἐν Κεφαλληνίᾳ· ὅλαι αἱ ἀναφοραὶ καὶ αὐταὶ αἱ παρουσιασθεῖσαι συμφωνοῦν μὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ἰδικόν μου, τὸ ὁποῖον ζητεῖ παρὰ τῆς κυβερνήσεως νὰ δοθῇ μία ἀσυδοσία διὰ πολλὰ ἔτη, διὰ νὰ φέρῃ θεραπείαν εἰς τὸν τόπον· ὥστε ἡ Βουλὴ ἔχει ἀνάγκην νὰ φωτισθῇ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, καὶ προτείνω νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ εἰς τοῦτο.

§22ΦΛΩΡΙΑΣ. Ὁ Κ. Λειβαδᾶς εἶπεν ὅτι τὸ περιεχόμενον τῶν ἀναφορῶν εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν πρότασιν ἣν ὑπέβαλεν· ἄρα γνωρίζει τὸ περιεχόμενον καὶ θὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασίν του· ὥστε δὲν μένει ἄλλο εἰς αὐτὸν παρὰ νὰ φέρῃ σήμερον τὴν πρότασίν του ὡς τροπολογίαν ἵνα συζητηθῇ.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σταλῇ λοιπὸν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐπὶ μιᾶς ἄλλης ἀναφορᾶς τοῦ Κ. Μακράκη νὰ φέρῃ ἔκθεσιν τὴν δευτέραν.

§24ΦΛΩΡΙΑΣ. Τί ἔγεινε, λοιπὸν κύριε πρόεδρε;

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀναφορὰν παρέπεμψα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν, τὸ δὲ νομοσχέδιον θὰ συζητηθῇ ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά του. Ὁ Κ. Λεωτσάκος ὑποβάλλει πρότασιν περὶ παραχωρήσεως ἐκ τοῦ κεφαλαίου εἰς καθάρισιν τῶν λιμένων Ζακύνθου καὶ λοιπῶν 15,000 δρ. πρὸς ἀνέγερσιν προκυμαίας εἰς τὸν Κάβον Γρόπον τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου.

§26ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (ἱλαρότης).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ. Ἀρχίζομεν κύριοι τὴν συζήτησιν τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας.

Ἡ ἐπιτροπὴ λέγει· ΚΕΦ. Αʹ. Ἄρθρον 2. Ἔξοδα ὑπουργείου. «Τὸ σημειούμενον δι’ ἀντιμισθίαν ἑνὸς ἐκτάκτου βοηθοῦ ποσὸν ἐκ δραχ. 600 ν’ ἀφαιρεθῇ, ὡς μὴ στηριζομένης τῆς θέσεως ταύτης εἰς τὸν καταστατικὸν νόμον τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ διότι τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν θεωρεῖται ἐπαρκὲς εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας του.»

§28Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἔχω ἀντιῤῥήσεις.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς.

§30ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Ἐντὸς τοῦ ποσοῦ τῶν 13,500 ἐννοεῖ τὸ ὑπουργεῖον ὅτι συμπεριλαμβάνεται καὶ τὸ ἔξοδον τῆς ἁμάξης;

§31ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§32ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν αἱ 600 δρ. ἑνὸς ἐκτάκτου βοηθοῦ ἀφαιροῦνται. «ΚΕΦ. 2. Κλῆρος.

§34ΜΑΝΟΥΣΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἐὰν ἐξ αὐτῶν τῶν βιβλίων εἰσπράττωνται χρήματα καὶ ποῦ κατατίθενται.

§35ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὰ ἱερατικὰ σχολεῖα ἐσυστήθησαν εἰς τὰ 57· διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἡ ἐκπαίδευσις μορφωμένη ἐντὸς τῶν ἐκπαιδευτικῶν τούτων καταστημάτων, μία ἐπιτροπὴ λογίων ἐσυστήθη, ἥτις ἐμόρφωσε μίαν ἐκκλησιαστικὴν χρηστομάθειαν, ἥτις περιλαμβάνει πᾶν ὅ,τι ἀπαιτεῖται νὰ μάθῃ εἷς ἱερεὺς διὰ νὰ ᾖναι καλὸς ἱερεύς· δηλ. τί πρέπει νὰ μάθῃ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, τί πρέπει νὰ μάθῃ ἀπὸ τὰ ἐκκλησιαστικὰ γράμματα, τί πρέπει νὰ μάθῃ ἀπὸ τὴν ἱστορίαν καὶ ἐν γένει ὅ,τι ἀπαιτεῖται νὰ μορφωθῇ τέλειος ἱερεύς. Ἐπὶ τῆς συντάξεως τῆς χρηστομαθείας αὐτῆς ἐπεφορτίσθησαν οἱ λογιώτεροι τῶν ἐκκλησιαστικῶν μας ἀνδρῶν ἢ τῶν θεολόγων, δηλ. ὁ καθηγητὴς τοῦ πανεπιστημίου Κ. Κοντογόνης, ὁ καθηγητὴς Ῥομπότης καὶ ἄλλοι τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ταύτην τὴν στιγμὴν δὲν ἐνθυμοῦμαι. Ἡ χρηστομάθεια αὕτη διῃρέθη εἰς 9 τόμους, ἐξεδόθησαν μέχρι τινὸς 7 τόμοι, ἀλλὰ πρὸ δύο ἐτῶν εἶχε σταματήσει ἡ ἔκδοσις, διότι οἱ καθηγηταὶ οὗτοι, ἀσχολούμενοι εἰς ἄλλα ἔργα, δὲν ἠδύναντο ν’ ἀσχοληθῶσι καὶ εἰς αὐτό· ἀλλὰ πρό τινος χρόνου ἠσχολήθη τις ἐξ αὐτῶν καὶ ἐμόρφωσε τὸν τελευταῖον τόμον. Διὰ τὴν ἔκδοσιν λοιπὸν τοῦ τόμου τούτου ἀπαιτοῦνται αὐταὶ αἱ δραχμαὶ τὰς ὁποίας ἐσημειώσαμεν. Τί γίνονται λέγει τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἀπὸ τὰ βιβλία ἐκεῖνα; πρῶτον τὰ βιβλία ἐκεῖνα διανέμονται δωρεὰν εἰς τὰ ἱερατικὰ σχολεῖα· ἐὰν δὲ πωληθῶσι ἐκ τούτων τινὰ, αὐτὰ, ὅπως ἀπεφασίσθη τότε συγκαταθέσει τῆς Βουλῆς, ἀποδίδονται ὡς πρόσοδοι εἰς τὰ ἱερατικὰ σχολεῖα.

§36ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐκκλησιαστικαὶ ἐσωτερικαὶ δαπάναι τί εἶναι;

§37ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μία ἐκκλησία ζητεῖ ἓν ἱερὸν σκεῦος αἴφνης· θέλετε νὰ μὴ τὸ δώσωμεν;

§38ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τὰ χρήματα ταῦτα, λέγει ὁ Κ. ὑπουργὸς, χρησιμεύουν εἰς τὴν ἔκδοσιν ἱερατικῶν βιβλίων καὶ τὰ βιβλία ταῦτα διανέμονται εἰς τὰ ἱερατικὰ σχολεῖα, καὶ ὅτι πρό τινος ἐπεφορτίσθησαν τὸ ἔργον τοῦτο σπουδαῖοι ἄνδρες, οὕς μᾶς εἶπε τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἀφοῦ ἐπροχώρησαν μέχρι τοῦ 7ου τόμου, ἔπαυσαν, διότι φαίνεται τὰ μέσα δὲν τοῖς ἤρκουν· δεδόσθω· ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσω τὸν ἔντιμον ὑπουργὸν διὰ νὰ μοῦ εἴπῃ, ὅταν τὸ βιβλίον ἔπαυσε τοῦ ἐκδίδοσθαι, πῶς ἕνας ὑπάλληλος τοῦ ὑπουργείου τῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ 1864 ἐπῆρε διὰ τὰ βιβλία αὐτὰ 1,200 δρ; πῶς εἰς τὰ 66, τουτέστι πέρυσιν, ἐπῆρε 500 δραχ. τὸ ὅλον 1700, ἐνῷ ἔκτοτε βιβλίον δὲν ἐξεδόθη;

§39Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀπὸ ποῦ τὰ ἐπῆρε;

§40ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τὰ ἐπῆρεν ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§41ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἴσως διὰ νὰ προπαρασκευάσῃ τὴν ὕλην τοῦ ὀγδόου τόμου.

§42ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Καταγγέλλω λοιπὸν τὸν Κ. Μάμουκαν, ὅτι καθ’ ὑπέρβασιν ἐπῆρε τὰς 1,700 δρ. καὶ παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν τὴν δευτέραν νὰ μᾶς φέρῃ σαφεῖς πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§43ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι σωστόν· ἐννοεῖται, ὅτι ἐγὼ δὲν ἤμουν ὑπουργὸς τότε, ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθῃ ὁ Κ. βουλευτὴς, ὅτι, ἂν καὶ τὸ ἔργον ἐσταμάτησεν, πολλὰ φύλλα ὅμως τοῦ βιβλίου τούτου εἶχον τυπωθῆ καὶ δαπάνη εἶχε γείνει. Ἐπομένως δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἐδόθησαν τὰ χρήματα, ἐννοεῖται δὲ ὅτι χρήματα ἄνευ ἀποδείξεων ὅτι παρελήφθησαν βεβαίως δὲν δίδονται.

§44ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐὰν ὁ Κ. ὑπουργὸς μᾶς φέρῃ ἀποδείξεις βιβλίων περὶ τούτου, τότε πληρόνω τὰς 1,700 δρ. Κάμνω μίαν ἄλλην σπουδαιοτέραν ἐπερώτησιν· γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι εἰς τὸ σχολεῖον τῆς Ἀνδριτσαίνης πρὸ χρόνων ὁμογενής τις τοῦ τόπου ἐκείνου ἐπρόσφερε μίαν λαμπρὰν καὶ πλουσίαν βιβλιοθήκην, ἥτις ἔχει βιβλία τὰ ὁποῖα δὲν ὑπῆρχον ἴσως καὶ εἰς τὸ πανεπιστήμιόν μας, καὶ τὰ ὁποῖα ἐῤῥίφθησαν ἔκτοτε εἰς ἓν ἐρημοκκλῆσι καὶ καταφθείρονται καὶ ἀφανίζεται αὐτὸς ὁ πολύτιμος θησαυρός. Διὰ τὴν βιβλιοθήκην ἐκείνην εἰσεπράχθησαν πλέον τῶν 10,000 δρ. λόγῳ τοῦ νὰ ἐγερθῇ ἓν κατάστημα καὶ, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον μὲ 10,000 ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ λαμπρὸν κατάστημα καὶ νὰ σώσῃ αὐτὸν τὸν πολύτιμον θησαυρόν. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἔκαμε σπουδαῖον λόγον ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου· γνωρίζω, ὅτι ὁ τότε ὑπουργὸς τῆς παιδείας ἐπροσπάθησε νὰ λάβῃ τὸ ποσὸν ἀπὸ ἕνα καθηγητὴν τοῦ πανεπιστημίου, ὅστις ἐπῆγε καὶ ἐπῆρε τὰ χρήματα ταῦτα ἀπὸ τὴν Τράπεζαν δι’ ἀπάτης, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τὰ ἐδαπάνησεν· ὁ Κ. ὑπουργὸς νομίζω, ὅτι γνωρίζει καὶ τὸν συνένοχον, διότι, ἀφ’ ἧς δὲν ἔχομεν τὰς 10,000, καταστρέφεται, ὡς σᾶς εἶπον, ἡ λαμπρὰ ἐκείνη βιβλιοθήκη. Ἐπειδὴ εἶναι ἐν γνώσει ὁ Κ. ὑπουργὸς, τὸν παρακαλῶ αὐθωρεὶ νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ.

§45ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς παιδείας). Κύριοι, ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς ὁ ἔντιμος βουλευτὴς μὲ ἐπερωτᾷ, εἶναι ὑπόθεσις ὅλως διόλου δημοτικὴ, ἀλλὰ μολαταῦτα ἐγὼ θέλω δώσει πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, καθόσον ὁ δῆμος οὗτος εἶναι ὁ τόπος μου. Εἶμαι δὲ εἷς ἐξ ἐκείνων, οἵτινες εἰργάσθησαν καὶ περὶ τῆς βελτιώσεως ἐκείνης τῆς βιβλιοθήκης καὶ περὶ τῆς διαιρέσεως· εἶμαι ἐγὼ ἐπίσης, ὅστις ἐνήργησα νὰ συναχθῶσιν ὄχι 10,000 δραχμαί, καθὼς εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ἀλλὰ 36,000, 40,000 δραχμαὶ, αἱ δὲ δραχμαὶ, αἱ δοθεῖσαι εἰς τὴν βιβλιοθήκην αὐτὴν, εἶναι αἱ πλεῖσται μὲ τὴν ὑπογραφήν μου· δὲν εἶναι βοηθήματα προελθόντα ἐξ ἄλλων, ἀλλ’ εἶναι βοηθήματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ προεκάλεσα διὰ διατάγματος μὲ τὴν ὑπογραφήν μου. Ὅταν, κύριοι, ὁ δῆμος ἀπεφάσισε νὰ μορφώσῃ ἓν κατάστημα διὰ νὰ τοποθετήσῃ τὴν βιβλιοθήκην αὐτοῦ, δὲν ἦτον εἰς κατάστασιν βεβαίως ἐκ τῶν δημοτικῶν πόρων του, ὄχι νὰ μορφώσῃ κατάστημα μέγα, ὁποῖον ἀπῃτεῖτο, ἀλλ’ οὐδὲ μικρόν. Ἐσύστησε λοιπὸν μίαν ἐπιτροπὴν, ἥτις ἐζήτησε βοηθήματα καὶ τὰ ὁποῖα, ὡς σᾶς εἶπον, ἐγὼ διὰ τῆς μεσολαβήσεώς μου ἐπροκάλεσα, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Προϊόντος τοῦ χρόνου, διετάχθη εἷς μηχανικὸς, ὁ κύριος Βλάχος, ὅστις μετέβη ἐπὶ τοῦ τόπου, ἐξέτασε τὸ μέρος καὶ ἐμόρφωσε σχέδιον, καὶ τὸ σχέδιον διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ ἀπῃτοῦντο 120,000 δραχμαί· 120,000 δραχμαί, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἕως ὅτου κατορθωθῇ ἀπῃτοῦντο κόποι, θυσίαι, πολλὴ προσοχὴ καὶ πολλαὶ προσπάθειαι ἐκ μέρους ἐκείνων, οἵτινες ἔπρεπε νὰ φροντίσουν νὰ συναχθῇ αὐτὸ τὸ ποσόν. Κύριοι, ὅταν ἡ πατρὶς ἔκαμε τὴν μεταβολὴν, καὶ ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ μὲ ἀπομακρύνῃ ἐντεῦθεν, ἢ, ἵνα εἴπω ἀκριβέστερον, ὅταν ἡ πατρὶς ἔκαμε τὴν μεταβολὴν, ἐνόμισα ὅτι μετὰ τὴν μεταβολὴν αὐτὴν, καὶ ὅτε μόλις εἶχον ἔλθει ἀπό τι ταξείδιον, ἠδυνάμην νὰ μεταβῶ εἰς τὴν πατρίδα μου καὶ νὰ ἡσυχάσω ἐνασχολούμενος εἰς τὸ ἀγαθοεργὸν αὐτὸ ἔργον· ἀλλὰ, κύριοι, ἐνῷ ἡτοιμαζόμην, ὁ διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας, ἐκπληρῶν τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐναντίον τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω κανὲν παράπονον, μὲ διέταξε νὰ ἀπομακρυνθῶ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἐπειδὴ προπαρεσκευαζόμην νὰ μεταβῶ ὅπως ἐνασχοληθῶ εἰς τὸ ἀγαθοεργὸν αὐτὸ ἔργον, εὑρέθησαν, ἐννοεῖται, τὰ χρήματα εἰς τὰς χεῖράς μου. Ἀνεχώρησα, κύριοι, καὶ ἅμα μετέβην εἰς τὴν Μεσσήνην, ἔγραψα μίαν ἐπιστολὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τῆς λέγω, ὅτι ἀγνοῶ μέχρι τίνος θέλει παραταθῆ ἡ ἀπομάκρυνσίς μου ἀπὸ τῆς πατρίδος μου, δὲν ἠξεύρω μέχρι τίνος τὰ δεινὰ θέλουν μὲ ὑποχρεώσει νὰ ἦμαι μακρὰν τῆς πατρίδος μου, καὶ ἐὰν ἡ ἐξορία αὐτὴ διαρκέσῃ ἐπὶ πολὺ, εἰδοποιῶ, εἶπον, τὴν ἐπιτροπὴν ὅτι θέλω κάμει χρῆσιν τῶν χρημάτων ἐκείνων, ἀλλ’ ἐννοῶ νὰ μὴ ζημιωθῇ εἰς τὸ παράπαν ὁ δῆμος, διότι, ὅταν δυνηθῶ νὰ ἐπανέλθω, αὐτὰ θέλω τὰ ἀποδώσει. Κύριοι, ἐπανῆλθον καὶ ἔδωκα βεβαίως εἰς τάξιν τοὺς λογαριασμοὺς ὅσον ἠδυνήθην. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία. Ἠναγκάσθην νὰ σᾶς δώσω αὐτὰς τὰς ἐξηγήσεις διὰ νὰ μὴ ἔχητε ποσῶς ὑπονοίας περὶ αὐτοῦ, καθόσον καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει ἐκείνῃ λέγω περὶ ὅλων αὐτῶν· ἐπειδὴ ἔγεινεν αὐτὴ ἡ ἐπερώτησις ἀπὸ τὸν Κ. Σακελλαριάδην, ἐνόμισα καθῆκον νὰ δώσω καὶ προφορικῶς τὰς ἐξηγήσεις αὐτάς· ἀλλὰ τὸ ἔργον αὐτὸ δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ, ἀνήκει εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις δύναται νὰ προβῇ εἰς ἐξετάσεις καὶ νὰ εὕρῃ ἂν ὑπάρχῃ κατάχρησις καὶ σπατάλη τοῦ δημοσίου πλούτου, διὰ νὰ πράξῃ ὅ,τι τὸ καθῆκον ὑπαγορεύει εἰς αὐτόν.

§46ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν. «Κεφάλ. Βʹ. ἄρθρον 1. Προσωπικὸν πανεπιστημίου 228,711» ἡ ἐπιτροπὴ ἐπ’ αὐτοῦ γνωμοδοτεῖ. ΚΕΦΑΛ. Γʹ. Ἄρθρον 1. Πρυτανεία Πανεπιστημίου. «Ὁ ἀριθμὸς τοῦ προσωπικοῦ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημείου καὶ ἅπασαι αἱ δαπάναι αὐτοῦ δὲν στηρίζονται εἰς καταστατικὸν νόμον, καὶ τούτου ἕνεκεν κατ’ ἔτος λαμβάνει χώραν αὔξησις καθηγητῶν ἄνευ ἀνάγκης τῆς παιδείας. Ἀπέχει δὲ νὰ προτείνῃ τὴν ἐλάττωσιν τῶν καθηγητῶν, ἀφίνουσα τὴν ἐκτίμησιν τῆς σχετικῆς σπουδαιότητος τῆς διδασκαλίας καὶ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ μέτρου τῆς ἐλαττώσεως εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον· ἀλλ’ οὐχ ἧττον συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἀπαιτήσῃ ἐπιμόνως παρὰ τοῦ ὑπουργείου, ὅπως ἄρῃ τὴν ἔκνομον ταύτην κατάστασιν διὰ τῆς εἰσαγωγῆς νόμου καταστατικοῦ)».

§48ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Κύριοι, θὰ ἀγορεύσω εἰς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἐγὼ τὴν εὑρίσκω καλήν. Τῷ ὄντι εἰς τὸ πανεπιστήμιόν μας ὑπάρχουσιν ἕδραι, αἱ ὁποῖαι δὲν εὑρίσκονται εἰς πολλὰ μεγάλα πανεπιστήμια τῆς Εὐρώπης, καὶ πρὸ πάντων ὑπάρχουσι τοιαῦται εἰς τὴν ἰατρικὴν σχολήν. Εἰς τὴν ἰατρικὴν σχολὴν ἀριθμοῦνται καθηγηταὶ τακτικοὶ 18, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ, τὸ πολὺ, 12 ἕδρας, καὶ φαίνεται ὅτι τοῦτο δὲν ἔγεινε δι’ ἄλλο τίποτε, παρὰ διὰ νὰ μορφωθῶσιν ἕδραι πρὸς ἱκανοποίησιν προσώπων· καὶ τὸ λέγω τοῦτο, διότι καὶ ἐσχάτως ἀκόμη ἀνῆλθον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ τακτικοῦ καθηγητοῦ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι οὔτε τοῦ βαθμοῦ αὐτοῦ ἤξιζον, οὔτε εἶχον τὰ ἀπαιτούμενα προσόντα· δι’ αὐτὴν τὴν αἰτίαν παρακαλῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν ὅσον τάχιον νὰ φέρῃ τὸν κανονισμὸν τοῦ πανεπιστημίου, διότι ἐκ τούτου θὰ προκύψῃ ὠφέλεια περίπου 60,000 δραχ. μόνον ἀπὸ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητὰς τοῦ πανεπιστημίου.

§49ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται καὶ ὁ ὑπουργὸς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς. «Δεύτερον ἄρθρον· ἔξοδα 11,000» (παρεδέχθη). Ἄρθρον τρίτον· προσωπικὸν βιβλιοθήκης, ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς. Ἄρθρον 3. «Τὸ προσωπικὸν καὶ αἱ δαπάναι τῶν δημοσίων βιβλιοθηκῶν δὲν στηρίζονται εἰς νόμον καταστατικὸν, καὶ ἐντεῦθεν συνιστᾷ τὴν ταχεῖαν εἰσαγωγὴν νόμου πρὸς νομιμοποίησιν τῶν θέσεων καὶ τῆς δαπάνης».

§51ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον τέταρτον..... Ἄρθρον πέμπτον. Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς. Ἄρθρον 5. «Τὰς αὐτὰς παρατηρήσεις ἐθεώρησε πρέπον ν’ ἀπευθύνῃ ἡ ἐπιτροπὴ καὶ διὰ τὸ προσωπικὸν τοῦ Ἀστεροσκοπείου, ὅπως ὑποβληθῇ καὶ τὸ καταστατικὸν τούτου»

§53ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος καθόσον ἀφορᾷ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον.

§54ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ἡ ἀστυκλινικὴ, εἴτε τῆς ἀστυκλινικῆς ὁ σκοπὸς δὲν κατωρθώθη, ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον, καὶ διὰ τοῦτο, ὅταν φέρετε τὸν κανονισμὸν, τότε θὰ πραγματευθῶ ἐν ἐκτάσει· τώρα θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ὅλαι αὗται αἱ δαπάναι δύνανται νὰ οἰκονομηθῶσι, διότι ἡ ἀστυκλινικὴ δύναται πολὺ καλὰ νὰ γείνῃ εἰς τὸ νοσοκομεῖον ἢ εἰς ἓν δωμάτιον αὐτοῦ, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἔχωμεν ἐπίτηδες κατάστημα καὶ νὰ πληρόνωμεν ἐνοίκιον μέγα· δεύτερον, τὰ φάρμακα δύναται νὰ τὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τὸ φαρμακεῖον τοῦ νοσοκομείου, ὅπου ὑπάρχει καὶ ἐξέλεγξις τοῦ ἀδελφάτου καὶ δὲν γίνονται καταχρήσεις· τρίτον, οἱ βοηθοὶ εἶναι πάντη περιττοί. Γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην ἀστυκλινικαὶ, ἀλλ’ αὗται εἶναι ἀνατεθειμέναι εἰς τὴν διεύθυνσιν τακτικῶν καθηγητῶν, οἵτινες δι’ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν παραλαμβάνουν φοιτητὰς καὶ παραδίδουν πρὸς ὄφελος αὐτῶν· τὸ αὐτὸ δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ κάμωμεν, καὶ ἑπομένως νὰ ὠφελήσωμεν περισσότερον τοὺς φοιτητάς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὅλον αὐτὸ τὸ κονδύλιον ἔπρεπε νὰ ἀπαλειφθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα μου καὶ ὅπως θέλει ὁ ὑπουργὸς ἂς κάμῃ.

§55ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς παιδείας). Ὁ Κύριος βουλευτὴς εἶναι βεβαίως εἰς κατάστασιν νὰ κάμῃ τοιαύτας παρατηρήσεις ὡς ἐπιστήμων, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μὲ συγχωρήσῃ νὰ εἴπω δύω λέξεις περὶ αὐτοῦ. Ὅταν ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ νοσοκομείου καὶ Ἀστυκλινικῆς, τότε πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ τοιαῦτα καὶ τότε δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων.

§56ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Ὤφειλον νὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς, ἐκ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ προκύψῃ ὠφέλεια εἰς τὸ δημόσιον.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί λέγει ἡ Βουλὴ περὶ αὐτοῦ;

§58ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ προχωρήσωμεν.

§60ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς παιδείας). Διὰ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον θέλω νὰ εἴπω μερικά. Κύριοι, περὶ τοῦ ἀστεροσκοπείου ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ φέρῃ νόμον, ἀλλὰ θὰ παρατηρήσω εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι, ἂν φέρωμεν ἕνα νόμον, αἱ δαπάναι θὰ αὐξήσουν· διότι, καθὼς γνωρίζετε, ὁ διευθυντὴς πληρόνεται ἀπὸ τὸν Κύριον Σίναν, αἱ δαπάναι διὰ τὰς διορθώσεις καταβάλλονται ἀπὸ τὸν Κύριον Σίναν· τὰ ἐργαλεῖα ἀγοράζονται ἀπὸ τὸν Κύριον Σίναν καὶ ἐπιδιορθοῦνται ἀπὸ τὸν Κύριον Σίναν, ἡμεῖς δὲ δὲν δαπανῶμεν παρὰ τὸ ὅλον 4080 δραχμὰς, καὶ ὅλον αὐτὸ τὸ ἔξοδον γίνεται, ἐννοεῖται, οὔτε δι’ ἀγορὰν ἐργαλείων, οὔτε εἰς ἐπιδιορθώσεις, οὔτε διὰ νὰ πληρωθῇ ὁ διευθυντὴς, τὰ ὁποῖα καταβάλλει ὁ Κύριος Σίνας. Τώρα ὑποθέσατε, ὅτι ἐρχόμεθα νὰ παρουσιάσωμεν ἕνα νόμον. Ὁ νόμος αὐτὸς θὰ διαλαμβάνῃ περὶ τοῦ διευθυντοῦ, περὶ τῶν βοηθῶν καὶ περὶ ὅλων ἐν γένει τῶν ἄλλων δαπανῶν· ἄλλως δὲν πρέπει νὰ νομοθετήσωμεν εἰμὴ μόνον ἐπὶ τῶν 4080 δραχμῶν, οὔτε πρέπει νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, ὅτι εἷς διευθυντὴς πληρόνεται ἀπὸ τὸν Κύριον Σίναν, ἡ ἀγορὰ τῶν ἐργαλείων γίνεται ἀπὸ τὸν Κύριον Σίναν κτλ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν βλάπτει, εἶναι νὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ κανονίσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν οὕτως, ὥστε ἐξ αὐτῆς νὰ προέλθῃ μία ὠφέλεια εἰς τὸν τόπον.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἔξοδα τοῦ ἀστεροσκοπείου 600 δραχμαὶ». Ἄρθρον ἕβδομον. «Προσωπικὸν τοῦ βοτανικοῦ κήπου». Ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ· «Ἄρθρον 7. «Καὶ τὸ ποσὸν τῆς μισθοδοσίας τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Βοτανικοῦ κήπου δὲν ὁρίζεται διὰ νόμου καὶ κατὰ συνέπειαν συνιστᾷ τὴν ὑποβολὴν νόμου κανονίζοντος τό τε προσωπικὸν καὶ τὴν μισθοδοσίαν».

§62ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς παιδείας). Μάλιστα, εἶμαι σύμφωνος, καὶ χθὲς ἐσύστησα μίαν ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ μέρος καὶ ὁ Κύριος Καραλίβανος καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι νὰ γνωμοδοτήσουν περὶ αὐτοῦ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἔξοδα. 2960», (παρεδέχθη). Ἄρθρον ἔννατον. «Προσωπικὸν...... 6630»· (παρεδέχθη). Ἄρθρον δέκατον. «Ἔξοδα 15,600»· (παρεδέχθη). Ἄρθρον ἑνδέκατον. «Προσωπικὸν γυμνασίων». Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς. «Ἄρθρον 11. «Ἡ ἐκμάθησις τῆς Ἀγγλικῆς γλώσσης διὰ τοὺς ἀσχολουμένους εἰς τὸ ἐμπόριον θεωρεῖται ἀναγκαιοτάτη. Τούτου δ’ ἕνεκεν ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ τὴν παραδοχὴν τῆς δαπάνης δραχ. 9,600 δι’ ἐτησίαν μισθοδοσίαν τεσσάρων καθηγητῶν ἐν τοῖς Γυμνασίοις Ἀθηνῶν, Σύρου, Πατρῶν καὶ Κερκύρας».

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ ἐπιτροπὴ προσθέτει 4 καθηγητὰς, ἔχετε ἀντίῤῥησιν;

§65ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἐποχὴ τώρα νὰ συμπληρώσωμεν τὰ γυμνάσια· τέλος πάντων ὅποιος θέλει νὰ μάθῃ Ἀγγλικὰ, ἂς πάρῃ διδάσκαλον νὰ τὰ μάθῃ.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιμένει;

§67ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἄρθρον δωδέκατον. Ἔξοδα 44,093. Ἀναγινώσκεται ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς. Ἄρθρον 12. «Ὁ διορισμὸς ἐπιστατῶν ἐν τοῖς Γυμνασίοις θεωρεῖται ἀπολύτως ἀναγκαῖος, διότι διὰ μόνων αὐτῶν διατηρεῖται ἡ τάξις καὶ ἐπιτηρεῖται ἡ ἠθικὴ διαγωγὴ μεταξὺ τῶν μαθητῶν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῶν καταστημάτων. Τὴν χρησιμότητα δὲ αὐτῶν τὸ ὑπουργεῖον περιώρισεν εἰς μόνον τὰ τῶν Ἀθηνῶν Γυμνάσια, εἰς δὲ τὰ λοιπὰ ἀνέθηκε τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν τοιούτων καθηκόντων εἰς τοὺς ὑπηρέτας τῶν Γυμνασίων, τῶν ὁποίων τὰ ἔργα ἀφορῶσι μόνον τὴν καθαριότητα καὶ τὴν ὑλικὴν ὑπηρεσίαν τῶν Γυμνασίων, ἀκαταλλήλων ὄντων τοιούτων ἀτόμων εἰς τὴν ἐπίβλεψιν τῆς ἠθικῆς τῶν φοιτητῶν. Τούτου ἕνεκα ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ ἵνα διορισθῶσι καὶ εἰς τὰ λοιπὰ Γυμνάσια οἱ ἀναγκαῖοι ἐπιστάται, ἐλαττωθῇ δὲ ἡ ἀντιμισθία τῶν ἕνδεκα ὑπηρετῶν τῶν ἐπαρχιακῶν Γυμνασίων ἀπὸ δραχ. 45 εἰς 30, ἀνάλογον ἀντιμισθίαν αὐτῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ ποσὸν τοῦ § 1 ἀντὶ 10,080 αὐξηθῇ εἰς δραχμὰς 14,070, ἀπαιτούμενον δι’ ἀντιμισθίαν τῶν ἐπιστατῶν καὶ ὑπηρετῶν.»

§69ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Ὑπάρχουν ἀπόμαχοι, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ὑπηρετήσουν.

§70ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι οἱ διδάσκαλοι, οἵτινες μορφόνουν τὴν ἠθικὴν τῶν παίδων, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἡ καλὴ ἀνατροφή. Οἱ ὑμέτεροι πρόγονοι πρὸς τοῦτο εἶχον ἐπιστήσει πολὺ τὴν προσοχήν των, καὶ εἶχον μάλιστα τοὺς ἐπιστάτας αὐτοὺς καὶ τοὺς ἀπεκάλουν παιδονόμους, οἵτινες ὄχι μόνον εἰς τὰ σχολεῖα ἐπέβλεπον τὴν διαγωγὴν καὶ ῥύθμισιν τῆς ἠθικῆς των, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τοῦ σχολείου αὐτοὶ περιεφέροντο, καὶ ὅπου ἔβλεπον παῖδας ἀτακτοῦντας τοὺς ἐσημείωναν, ἐλάμβανον οὕτω οἱ παῖδες τὴν προσήκουσαν τιμωρίαν καὶ τοιουτοτρόπως ἐγίνοντο προσεκτικώτεροι καὶ ἠθικώτεροι. Ἐπεθύμουν λοιπὸν ὅλα τὰ διδασκαλεῖα νὰ εἶχον καὶ περισσοτέρους παιδονόμους, αὐτοὶ ἤθελον ὠφελεῖ πολὺ εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν τέκνων· ἀλλ’ ἐπειδὴ οὔτε τοὺς διδασκάλους δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν, οὔτε τοὺς παιδονόμους νὰ ἀπομακρύνωμεν, φρονῶ, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ὀλίγον. Πᾶν δὲ ὅ,τι γίνεται εἰς τὰ γυμνάσια τῆς πρωτευούσης, διατί νὰ μὴ γίνεται καὶ εἰς τὸ τῆς Τριπόλεως, Κερκύρας, Σπάρτης καὶ ἄλλων μερῶν ἐν γένει; πρὸς τί αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις;

§71ΤΙΝΕΣ. Ἔχομεν χρήματα;

§72ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἂν δὲν ἔχωμεν χρήματα, ἂς ἀποσβέσωμεν τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ δι’ ἐκεῖνα τὰ γυμνάσια. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἂς τὴν συστήσωμεν εἰς τοὺς ὑπουργούς......

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγνώσατε τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§74ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐγώ, Κύριε Πρόεδρε, λέγω νὰ ἔχωμεν διδασκάλους ὀλιγωτέρους καὶ παιδονόμους περισσοτέρους.

§75ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Νὰ γίνῃ ὅ,τι γίνεται εἰς τὰς ἐπαρχίας ὅπως ἐκεῖ ἔχομεν παιδονόμους ἀπὸ μερικοὺς γέροντας γυμνασμένους εἰς τὴν τάξιν καὶ ἠθικὴν, αὐτοὺς νὰ μεταχειρισθῶμεν καὶ εἰς τὰ γυμνάσια τῶν Ἀθηνῶν καὶ νὰ μὴ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων. Νομίζω πῶς εἶναι καταλληλότεροι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους ἔχομεν εἰς τὰς ἐπαρχίας.

§76ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὁ τελευταῖος λαλήσας προέβη εἰς τὸ νὰ παύσουν καὶ οἱ ἐπιστάται τῶν Ἀθηνῶν. Ὁ πρὸ αὐτοῦ λαλήσας, Κύριος Σακελλαριάδης, σᾶς παρέστησε κατὰ θεωρίαν τὴν ἀνάγκην παιδονόμων. Σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι μόνον οἱ διδάσκαλοι οἱ ἐκπαιδεύοντες τοὺς μαθητὰς, διότι αὐτοὶ παραδίδουν μόνον τὰ γράμματα, ἀλλὰ τὰ σχολεῖα εἶναι διδακτήρια καὶ πρὸς σωφρονισμὸν καὶ τῶν ἠθῶν καὶ τῆς τάξεως. Εἰς πολυάριθμα σχολεῖα, ὅπως εἶναι τὰ γυμνάσια, ὅπου φοιτῶσι τόσοι μαθηταὶ ἐκ διαφόρων μερῶν, διαφόρου ἀγωγῆς, ἡ ἐπίβλεψις εἶναι ἀναγκαιοτάτη. Ὁ διδάσκαλος καὶ ὁ καθηγητὴς δὲν ἔχει τὸν καιρὸν νὰ παρατηρῇ ἐν τῇ ἀπουσίᾳ του, ὅταν συνέρχωνται οἱ μαθηταὶ, ποῖος ἀτακτεῖ, ποῖος διαφθείρει καὶ τοὺς ἄλλους· ὁ διδάσκαλος πηγαίνει τὴν διωρισμένην ὥραν, κάθηται εἰς τὴν ἕδραν, τελειόνει τὸ μάθημα, θὰ πάρῃ τὸ βιβλίον καὶ θὰ ἀναχωρήσῃ· κατόπιν θὰ ὑπάγῃ ὁ ἄλλος μὲ τὴν σειράν. Τίς εἶναι λοιπὸν ὁ ἐφορεύων; Τίς ὁ ἐπιτηρῶν τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐταξίαν εἰς τοὺς νέους αὐτοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ ἐπίβλεψις εἶναι ἀναγκαιοτάτη, διότι μήτε ἡ μήτηρ εἶναι ἐκεῖ, μήτε ὁ πατὴρ, μήτε ὁ διδάσκαλος; Λοιπὸν εἶναι ὁ ἐπιστάτης. Οἱ ἐπιστάται λοιπὸν ἐθεωρήθησαν ἀναγκαιότατοι, καὶ εἶναι χρησιμώτατοι εἰς τὰ γυμνάσια τῶν Ἀθηνῶν. Καί, ἂν ἐρωτήσητε τὸν καθηγητὴν, δὲν ἠξεύρει νὰ σᾶς εἴπῃ ποῖος εἶναι ὁ εὔτακτος ἢ ὁ ἄτακτος. Ὁ ἐπιστάτης λοιπὸν εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις διαμένει διαρκῶς εἰς τὸ σχολεῖον καὶ λέγει, ποῖος δὲν ἦλθεν ἐν καιρῷ, ποῖος ἠτάκτησεν. Ὑπάρχουσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀντὶ ἐπιστατῶν ὑπηρέται εἰς τὰ γυμνάσια· ἀλλ’ οἱ ὑπηρέται εἶναι ὑπηρέται, εἶναι ἁπλοῖ ὑπηρέται καὶ πληρόνονται ἀρκετὰ πρὸς 45 δραχμάς· οἱ ὑπηρέται εἰς τὰς ἐπαρχίας εἶναι ἐντόπιοι, καὶ ὅταν πέρνουν 25, 30 δραχμὰς, εἶναι εὐχαριστημένοι. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν οἱ μὲν ὑπηρέται πληρόνονται ἀρκετὰ, οἱ δὲ ἐπιστάται λείπουν. Ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν προτείνει τῶν μὲν ὑπηρετῶν ὁ μισθὸς νὰ καταβιβασθῇ εἰς 30, ἐπιστάται δὲ νὰ διορισθοῦν ἀνὰ 45 καὶ 50 δραχμάς.

§77ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Εἶμαι ἐναντίος, Κύριοι, εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν πρῶτον δι’ ἕνα γενικὸν λόγον, τὸν λόγον, ὅτι ἡ κοινωνία ἡ κοινὴ γνώμη ἀπαιτεῖ εἰς τὴν σημερινὴν περίστασιν τὴν οἰκονομίαν. Ἡ Κυβέρνησις μᾶς ὑπεσχέθη, αὐξάνουσα τοὺς φόρους, συγχρόνως νὰ κάμῃ χρῆσιν καὶ τῆς οἰκονομίας, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ἀξιεπαίνως, ὅτι ἐπιφέρει τινὰς οἰκονομίας. Αὐξάνοντες ἡμεῖς, Κύριοι, τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς πράγματα ὄχι τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης, συλλογισθῆτε, ὅτι μίαν ἡμέραν θὰ ἀπαλλάξωμεν τῆς εὐθύνης τοὺς ὑπουργοὺς καὶ θὰ τὴν ῥίψωμεν εἰς τὸν ἑαυτόν μας, διότι, ὅταν θὰ ζητῆται λόγος περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν φόρων, θέλουν δικαιολογεῖσθαι, λέγοντες, ὅτι ἡμεῖς μὲν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ οἰκονομίας ὑπεβάλομεν, οἱ ἀντιπρόσωποι ὅμως τοῦ ἔθνους τὰς κατήργησαν. Δὲν θέλω λοιπὸν ἡ Βουλὴ νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην αὐτὴν τῶν προσθηκῶν· ἡ τάσις πρέπει νὰ ᾖναι νὰ περικόψωμεν πᾶν ὅ,τι εἰς τὰ προτεινόμενα εὑρίσκομεν περιττὸν, καὶ ἄν τι οὐσιῶδες, κατεπεῖγον δὲν προβλέπεται περὶ αὐτοῦ καὶ μόνου νὰ κάμνωμεν προτάσεις. Δεύτερον, κύριοι, πρόκειται περὶ ἐπιστατῶν τῶν γυμνασίων· τοιοῦτοι ἐπιστάται εἶναι, καθὼς ἀκούω, εἰς τὰ γυμνάσια τῶν Ἀθηνῶν. Ἂν, κύριοι, ἡ διατήρησις αὐτῶν τῶν ἐπιστατῶν ἤθελε δείξει καλὸν ἀποτέλεσμα διὰ τοὺς μαθητὰς τῶν γυμνασίων τῶν Ἀθηνῶν, βέβαια ἤθελον κλείσει καὶ ἐγὼ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ἤθελον εἰπῆ, ἂς θυσιάσωμεν ὀλίγα χρήματα διὰ νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα καὶ εἰς τὰ ἄλλα γυμνάσια τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἠθικὴ μὲ ἐμποδίζει νὰ ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀποτελέσματα λαβόντα χώραν εἰς τὰ γυμνάσια τῶν Ἀθηνῶν, τῶν ὁποίων αἱ συνέπειαι εὑρίσκονται εἰς ἀνάκρισιν ἐνώπιον τῶν ποινικῶν δικαστηρίων· ὅστις θέλει νὰ ἀποκαλύψῃ αὐτὸ τὸ μυστήριον δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν τῶν Πρωτοδικῶν, νὰ μάθῃ ποῖοι σύλλογοι, ποῖα ἀνάγωγα γίνονται ἀπό τινας τῶν μαθητῶν τοῦ Γυμνασίου· ἐγὼ δὲν τολμῶ νὰ τὸ εἴπω δημοσίως. Λοιπὸν οἱ ἐπιστάται τῶν γυμνασίων τῶν Ἀθηνῶν ὄχι μόνον δὲν ἐφάνησαν οἱ ἀληθεῖς παιδονόμοι, οἵτινες παρεμποδίζουσι τοὺς νέους ἀπὸ πᾶσαν παρεκτροπὴν, ἀλλ’ ἀπεναντίας κατ’ οὐδὲν ὠφέλησαν εἰς τὴν καλὴν ἀνατροφὴν τῶν μαθητῶν τῶν γυμνασίων τῶν Ἀθηνῶν. Ἔπειτα, κύριοι, τῷ ὄντι οἱ πρόγονοί μας, οἱ εὐρωπαῖοι δίδουν πολλὴν σπουδαιότητα εἰς τὴν θέσιν τοῦ παιδονόμου, διότι ἴσως συμφερώτερον εἶναι εἰς ἕνα νέον νὰ μορφόνῃ τὰ ἤθη του παρὰ νὰ μάθῃ τὰ γράμματα· ἀλλ’ οἱ ἐπιστάται τῶν γυμνασίων τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους ὄχι μόνον δὲν σέβονται οἱ μαθηταὶ, ἀλλ’ ἴσως οὔτε κἂν τοὺς γνωρίζουν. Δὲν σέβονται οὔτε τοὺς διδασκάλους των, καὶ ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι, ὁσάκις καθηγητής τις ἐφέρθη αὐστηρῶς, τὸν περιεφρόνησαν, διὰ νὰ μὴ εἴπω περισσότερον. Ἂν λοιπὸν οἱ νέοι πρὸς τοὺς διδασκάλους φέρωνται τοιουτοτρόπως, φαντασθῆτε πῶς θεωροῦν τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον τῆς ἐσχάτης τάξεως, διότι, διὰ νὰ λαμβάνῃ τεσσαράκοντα ἢ πεντήκοντα δραχμὰς κατὰ μῆνα, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι τίποτε παρὰ νὰ δύναται νὰ κάθηται εἰς τὴν θύραν· φαντασθῆτε, λέγω, ὁποῖον σέβας θὰ χαίρῃ εἰς αὐτοὺς καὶ ὁποῖον ἀποτέλεσμα πρέπει νὰ προσδοκῶμεν! Ἕνεκα τούτων τῶν λόγων, ὅσον ἀσπάζομαι τὰς ἀγαθὰς προθέσεις τοῦ κυρίου Σακελλαριάδου, ὅστις εἶπε τί ἐστὶ παιδονόμος, ὅσον ἐκτιμῶ τὴν ἰδέαν τοῦ κυρίου Καλλιφρονᾶ, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς ἐπιτηρήσεως τῶν ἠθῶν τῶν σπουδαζόντων νέων, ἄλλο τόσον εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν προκειμένην δαπάνην, διότι αὐτὴ δὲν ἔδωκεν ἀποτέλεσμα οὐδὲ δύναται νὰ δώσῃ. Εἶναι ἀναγκαῖοι οἱ παιδονόμοι; ἂς σκεφθῇ ἡ κυβέρνησις, ἂς ἐπιβάλῃ προσόντα, ἂς δώσῃ τὸν προσήκοντα μισθὸν, διότι πρέπον εἶναι οἱ παιδονόμοι νὰ ᾖναι καλῶς ἀνατεθραμμένοι καὶ οὐχὶ οἱ τυχόντες.

§78ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν Κ. Κυπριάδην ὡς πρὸς τὴν χρησιμότητα τῶν παιδονόμων, καὶ τοὺς θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαίους· ἄνευ αὐτῶν προτείνω νὰ κλεισθῶσι καὶ τὰ σχολεῖα ἀκόμη (θόρυβος). Καθόσον ἀφορᾷ λοιπὸν τοὺς παιδονόμους, παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν, ἂν ᾖναι δυνατὸν, νὰ μᾶς ὑποβάλῃ ἕνα ὀργανισμὸν καὶ νὰ μὴν ἐπιβαρύνηται τὸ δημόσιον, ἀλλὰ νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν οἱ παῖδες—ἕκαστος νὰ πληρόνῃ κάτι τι, ὥστε νὰ πληρόνωνται οἱ παιδονόμοι αὐτοὶ διὰ νὰ ὑπάρχουν τρεῖς καὶ τέσσαρες εἰς ἕκαστον γυμνάσιον.

§79ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, Κ. Πρόεδρε.

§80ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νομίζω, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἐσυγχύσθησαν δύω διαφορετικὰ πράγματα· ἐσυγχύσθησαν οἱ παιδονόμοι μὲ τοὺς ἐπιστάτας. Οἱ ἐπιστάται, κύριοι, τῶν σχολείων δὲν εἶναι ἄλλο τι εἰμὴ ἐπιτηρηταὶ τῆς καθαριότητος τοῦ καταστήματος καὶ βοηθοὶ τοῦ σχολάρχου ἢ τοῦ γυμνασιάρχου εἰς τὸ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν ἐν περιπτώσει ὀχλαγωγίας ἐν τῷ Γυμνασίῳ ἢ τῷ Σχολείῳ. Οὕτως ἔχοντος τοῦ πράγματος, ὡς ἐπιστάτης δὲν ἀπαιτεῖται βέβαια νὰ ἔχῃ τὰ προσόντα ἑνὸς παιδονόμου, οὔτε πάλιν νὰ ἔχῃ τὰ προσόντα ἑνὸς γέροντος ἀδυνάτου· διότι, καθὼς γνωρίζετε, τίποτε ἄλλο τῷ ὄντι δὲν εἶναι ὀχληρότερον ἀπὸ τὰ παιδία αὐτά. Ἕνεκα τούτου ἡ παιδονομία μᾶς διδάσκει, ὁ παιδαγωγικὸς νόμος διδάσκει, ὅτι οἱ διδάσκαλοι πρέπει νὰ ἐπιτηρῶσι, νὰ ᾖναι ἄρτιοι, καλοί· θέσατε ἕνα χωλὸν, ἕνα γέροντα, βεβαιωθῆτε ὅτι αὐτὸς ὁ διδάσκαλος οὔτε τὴν τάξιν νὰ τηρήσῃ, οὔτε νὰ διδάσκῃ θὰ δυνηθῇ, οὔτε τίποτε. Δὲν εἶναι ἑπομένως ὀρθὸν ὅ,τι ἐπρότεινεν εἷς τῶν κυρίων βουλευτῶν, ὅτι δυνάμεθα νὰ μεταχειρισθῶμεν τοὺς ἀδυνάτους αὐτοὺς γέροντας, καὶ τοὺς παθόντας κατὰ τὸν ἀγῶνα, μὴ δυναμένους δὲ νὰ σταθοῦν εἰς τὰ πόδια των. Ὁ ἐπιστάτης πρέπει νὰ ᾖναι ἐν πρώτοις ἠθικὸς, καλός· ἀφ’ ἑτέρου πρέπει νὰ ᾖναι ἀρκετὰ σοβαροῦ χαρακτῆρος καὶ δυνάμεως. Λαλοῦντες περὶ παιδονομίας, κύριοι, κατὰ τὰς συνηθείας τῆς ἡμετέρας κοινωνίας, νομίζω, ὅτι ἀναστρέφομεν τὸν ὅρον αὐτῆς. Τὸ σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως σήμερον εἶναι ὅλως διόλου διαφορετικὸν τοῦ τῶν ἀρχαίων· παιδονόμοι σήμερον εἶναι αἱ ἀρχαὶ αἱ ἐπιτηροῦσαι τὴν ἐκπαίδευσιν, οἱ καθηγηταὶ, οἱ διδάσκοντες. Ἐπειδὴ δὲ τὸ εἶδος τῶν Γυμνασίων καὶ τὸ εἶδος τῶν σχολείων δὲν εἶναι ἀπαράλλακτον πρὸς τὸ τῶν ἀρχαίων, διὰ τοῦτο ἡ ἰδέα τῶν παιδονόμων ἴσως εἶναι ἔωλος· δὲν λέγω, ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις σήμερον εἶναι ὅπως ἔπρεπε νὰ ᾖναι· τοὐναντίον, ὑποθέτω, ὅτι ἡ διδασκαλία αὕτη ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐσωτερικῆς ἐπιτηρήσεως δὲν εἶναι ἡ ἀσφαλεστέρα. Διὰ τοῦτο ἐάν ποτε ὠργανίζοντο τὰ γυμνάσια κατ’ ἄλλον τρόπον, ἤθελεν εἶσθαι ὀρθότερον νὰ μένωσιν ἐντὸς τῶν Γυμνασίων οἱ μαθηταὶ καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν, ἔχοντες τὴν ἀναγκαίαν ὕλην διὰ τὴν γραφὴν καὶ λοιπὴν ἐκμάθησιν. Καὶ αὐτὰ εἶναι ὀλίγα διὰ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο. Οὕτω πως δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ὅ,τι εἶπεν εἷς ἔντιμος βουλευτής. Τώρα ἐπὶ τοῦ προκειμένου, κύριοι, ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τοὺς ἐπιστάτας. Τὸ ὑπουργεῖον ἀναντιῤῥήτως ὁρμώμενον ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῶν οἰκονομιῶν, ἠναγκάσθη νὰ περικόψῃ πολλὰς δαπάνας, ἀλλὰ τοῦτο κάμνον δὲν κατεδίκασε τὸ σύστημα· ὡμολόγησε τὴν ἀδυναμίαν τοῦ ταμείου, τὴν ἀνέχειαν, χωρὶς νὰ καταδικάσῃ τὸ σύστημα· διότι ἀναντιῤῥήτως, ὅταν ἀναγνωρίζωμεν τὴν ἀνάγκην ἑνὸς ἐπιστάτου ἐν Ἀθήναις, διότι ὑπάρχουν τριακόσιοι παῖδες, εἰς τὰς Πάτρας π. χ. ὑπάρχουν περισσότεροι· ἄρα ὁ αὐτὸς λόγος τῆς βοηθείας τῶν διδασκόντων καὶ ἐπιτηρήσεως τῶν καταστημάτων ὑπάρχει καὶ εἰς πολλὰ μέρη τοῦ Κράτους. Τί θὰ κάμῃ ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία· ἐξήγησα ἐγὼ μόνον, ὅτι σημειώσας ὅσα ἐσημείωσα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀνέχειαν τοῦ ταμείου, δὲν κατεδίκασα τὴν ἰδέαν τῶν ἐπιστατῶν. Ἂν οἱ βουλευταὶ ἤθελον ἀποφασίσει ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἤθελον προσφέρει μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὰ τέκνα.

§81ΛΑΜΠΡΥΝΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἐγὼ ἔχω τὴν γενναιότητα νὰ προβῶ καὶ πέραν τῶν ἰδεῶν τοῦ κυρίου Σακελλαριάδου καὶ τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ· ἀλλ’ ὅπως ὑπάρχει εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τὸ πρᾶγμα, εἶμαι ἐναντίος, διότι τίποτε ἄλλο δὲν θέλομεν νὰ δημιουργήσωμεν, παρὰ νὰ διορίσωμεν δεκαπέντε πρόσωπα ὅλως διόλου ἄχρηστα εἰς τὸν σκοπόν. Λοιπὸν τοιαύτη δαπάνη ἐπιβαρύνει τὸν δημόσιον πλοῦτον.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω δι’ ἀναστάσεως ὅσοι παραδέχονται τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§83ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐπιμένει ἡ ἐπιτροπή.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀδιάφορον. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Δὲν παρεδέχθη.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρ. 13. Προσωπικὸν Ἑλλ. Σχολείων». Ἔχει γνώμην ἡ ἐπιτροπὴ (ἀναγινώσκεται). Ἄρθρον 13. «Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐσυστήθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνεγνωρίσθη παρ’ αὐτῆς ἡ ἀνάγκη τοῦ διορισμοῦ διδασκάλων τῆς ναυτικῆς εἰς τὰς παραλίους πόλεις, ἐν αἷς δύνανται, ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματος τῶν κατοίκων, νὰ φοιτῶσι μαθηταὶ πρὸς ἐκμάθησιν τῆς ναυτικῆς, ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις αὕτη δὲν ἐπραγματοποιήθη, οὔτε ἡ ἀναγκαία πίστωσις παρὰ τοῦ ὑπουργείου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ζητεῖται πρὸς διορισμὸν τοιούτων διδασκάλων· ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ ἵνα ἡ πίστωσις τῶν ἑλληνικῶν σχολείων αὐξηθῇ κατὰ δραχ. 12,960, ἀπαιτουμένη δι’ ἀντιμισθίαν διδασκάλων τῆς ναυτικῆς».

§86ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξήγησα πέρυσιν εἰς τὴν Βουλὴν, παρακαλῶ νὰ δοθῇ πίστωσις τῶν ναυτοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀναγκαιότατοι, καθόσον οἱ ναυτικοί μας ὑποβάλλονται εἰς ἐξετάσεις διὰ νὰ λάβωσι τὸ δίπλωμα τῆς πλοιαρχίας· ἄρα πρέπει νὰ τοὺς χορηγήσῃ τὸ δημόσιον καὶ τὴν εὐκολίαν νὰ διδάσκωνται τὴν ναυτικήν. Ἐπιθυμῶ ν’ ἀκούσω τὴν γνώμην τοῦ κυρίου ὑπουργοῦ.

§87ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶμαι ἐναντίος.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ἐγερθῶσιν.

§89ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, καὶ πέρυσιν ἔγεινε λόγος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἠδυνήθη νὰ μὴ δεχθῇ τὴν ἀπαίτησιν αὐτήν. Ὑπάρχει νόμος, δι’ οὗ ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς θέλοντας νὰ λάβωσι τὸ δίπλωμα τῆς πλοιαρχίας νὰ δώσουν ἐξετάσεις ἐνώπιον τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Διὰ τοῦ νόμου τούτου ὑποχρεοῦνται νὰ γνωρίζωσιν εἰδικὰς γνώσεις, ἃς ἀναφέρει ὁ νόμος, ἤγουν τὴν Γεωμετρίαν, Ἄλγεβραν καὶ τὴν Τριγωνομετρίαν, καὶ σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν σειρὰν τῆς μαθηματικῆς· ποῦ νὰ τὰ σπουδάσουν ὅταν σχολεῖα δὲν ὑπάρχουν; Μέχρι τοῦδε ὑπάρχουν εἷς ἢ δύω, οἱ ὁποῖοι πρακτικῶς διδάσκουσιν αὐτά· ἡ δαπάνη εἶναι μικρὰ, 15,000 μόλις δραχμῶν. Πλεῖστοι ὅσοι ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ δύνανται νὰ ἐπαγγελθῶσι τὸν καθηγητήν. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θ’ ἀρνηθῇ πίστωσιν 15 χιλιάδων δραχμῶν δι’ ὑπόθεσιν τοσοῦτον σπουδαίαν.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§91ΚΑΡΑΛΙΒΑΝΟΣ. Νὰ ληφθῇ ἡ φροντὶς ὅπως διορισθῶσι καθηγηταὶ, ἵνα μὴ τὸ πάθωμεν ὡς καὶ πέρυσιν, ὅτε ἐνεκρίθη ἡ πίστωσις, ἀλλὰ δὲν ἔγεινε κἀνεὶς διορισμός.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἑλληνικὰ σχολεῖα.» (Ἀναγινώσκεται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. «Ἀφοῦ ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ ὑπάρχουν ἑλληνικὰ σχολεῖα εἰς ἄλλα παρὰ τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν μέρη, διὰ νὰ ἀρθῇ ἡ ἀνώμαλος καὶ ἄδικος μέχρι τοῦδε ὑπάρχουσα τοποθέτησις τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὅπως συνιστῶνται ταῦτα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστης, διότι, καθ’ ἃς ἔλαβε πληροφορίας παρὰ τοῦ ὑπουργείου ἡ ἐπιτροπή, συμβαίνει σήμερον εἴς τινας μὲν ἐπαρχίας νὰ διατηρῶνται δαπάνῃ τοῦ δημοσίου τέσσαρα καὶ πέντε ἑλληνικὰ σχολεῖα, εἰς ἄλλας δὲ νὰ μὴ ὑπάρχῃ εἰμὴ μόνον ἓν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας· κατὰ δὲ τὴν γνώμην τῆς μειονοψηφίας, ἐκτὸς τοῦ πληθυσμοῦ πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν, ὡς βάσις εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σχολείων, καὶ αἱ τοπικαὶ καὶ ἠθικαὶ περιστάσεις ἑκάστης ἐπαρχίας. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς μεταβαλοῦσα γνώμην ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, ἀποφασίσασα πρὶν νὰ σημειωθῶσιν ὀνομαστὶ τὰ δημοσυντήρητα ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ νὰ ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην αὐτῶν ἡ κυβέρνησις, σύμφωνα μὲ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος, ἠρκέσθη νὰ γείνῃ μνεία εἰς τὴν ἔκθεσίν της διὰ γενικῶν φράσεων. Ἡ μειονοψηφία ὅμως θέλει ὥστε νὰ γείνωσι γνωστὰ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ δημοσυντήρητα ἑλληνικὰ σχολεῖα, καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπόφασίν της, ὥστε ἡ κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην, σύμφωνα μὲ τὸ Σύνταγμα, χωρὶς νὰ ᾖναι προνομιοῦχοι τινὲς ἐπαρχίαι τοῦ κράτους. Προτείνει ὅθεν τὸ νὰ ἀναλάβῃ ἡ κυβέρνησις τὴν δαπάνην τῶν ἑξῆς δημοσυντηρήτων σχολείων· Δρυμίας, Ἐλατείας, Βαρυμπόπης, Ζαχόλης, Κιάτου, Ἐράνης. Γαργαλιάνων καὶ τοῦ ἐν Λεχαινοῖς· καὶ ταῦτα κατὰ τὴν ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας δοθεῖσαν σημείωσιν».

§93ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δαπάνη τῆς ἀνωτέρω ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος ἀνετέθη εἰς τὸ κράτος καὶ ὅμως ὀκτὼ ἑλληνικὰ σχολεῖα εἶναι ἰδιοσυντήρητα. Τὰ σχολεῖα εἰσὶ τὰ ὑπὸ τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς μνημονευόμενα· Ἡ ἐπιτροπή, ὅτε ἐξήτασε τὸ ζήτημα αὐτὸ, παρεδέχθη παμψηφεὶ, ὥστε καὶ τὸ ἔξοδον τῶν ἑλληνικῶν αὐτῶν σχολείων νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ κράτους· ἀλλὰ τὴν ἐπιοῦσαν ἡ πλειοψηφία μετέβαλε γνώμην καὶ ἐσύστησεν ἁπλῶς εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ τροποποιήσῃ ἐν γένει τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, διότι, κύριοι, ἀπεδείχθη, ἐξ ὅσων ἐξέθεσεν ὁ κύριος ὑπουργός, ὅτι τινὲς μὲν ἐπαρχίαι ἔχουσαι μικρότερον πληθυσμὸν καὶ μικροτέραν ἔκτασιν, ἔχουσι τρία καὶ τέσσαρα ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἕτεραι δὲ μεγαλήτερον ἔχουσαι πληθυσμὸν καὶ ἔκτασιν δὲν ἔχουσι παρὰ ἕν. Κατὰ συνέπειαν ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς συνεμορφώθη μὲ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Συντάγματος καὶ παρακαλεῖ, ὥστε καὶ τὰ σχολεῖα τῶν μερῶν, ἅτινα ἀναφέρει, νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Γνωρίζω ἕνα δῆμον εἰς τὴν Φθιώτιδα, τοῦ ὁποίου πληρόνεται ὁ ἑλληνοδιδάσκαλος ἀπὸ τὸν δῆμον, καὶ ἐφέτος ἔφθασεν εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε ἔπρεπε νὰ προτιμήσῃ τὸν διδάσκαλον καὶ ν’ ἀφήσῃ τὸν ἰατρὸν, μολονότι ὁ ἰατρὸς ἦτο πολὺ ἀναγκαῖος, καθόσον ὁ δῆμος οὗτος ἀπὸ μὲν τὴν Λαμίαν ἀπέχει ἓξ ὥρας, ἀπὸ δὲ τὴν Ὑπάτην 4. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ, ὥστε νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰ σχολεῖα ταῦτα.

§94ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ. Νὰ συμπεριληφθῇ καὶ τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον τοῦ δήμου Μάνης.

§95ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ ἓν ζήτημα γενικὸν, τοὐτέστιν ὅπου ἡ ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ δημοσίου, ἡ Κυβέρνησις πρέπει αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα νὰ τὸ κανονίσῃ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν, διότι παρετηρήθη, ὅτι εἰς μερικὰς ἐπαρχίας ἔχουν συστηθῆ πέντε σχολεῖα καὶ εἰς μερικὰς μόνον ἕν· ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν γνώμην ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ κυβέρνησις νὰ μὴ δύναται ποτὲ νὰ παραβιάσῃ τὸ τοιοῦτον, καὶ ἂν τὸ παραβιάσῃ, νὰ ᾖναι ὑπόλογος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§96ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἡ ἐπαρχία Λοκρίδος εἶναι προσοδοφόρος, ἔχει 8 δήμους καὶ ἔχομεν ἓν μόνον ἑλληνικὸν σχολεῖον. Ὁ δῆμος Δρυμίας, ὁ ὁποῖος εἶναι παρὰ τὸν Παρνασσὸν καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει 800 οἰκογενείας διατηρεῖ ἑλληνικὸν σχολεῖον, καὶ ἐν τούτοις ἀφίνει τὰ ὕδατα νὰ ᾖναι εἰς τὴν χειροτέραν κατάστασιν. Ἐπῆγα τὸ καλοκαῖρι ν’ ἀλλάξω τὸν ἀέρα ἐκεῖ, καὶ ἔστειλα νὰ μοῦ φέρουν νερὸ ἀπὸ τὸ μοναστῆρι· πρέπει, κύριοι, νὰ φέρητε καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ εὐεργέτημα τοῦτο καὶ μὴ θέλετε νὰ ἔχωμεν προνομιούχους ἐπαρχίας.

§97ΛΕΩΤΣΑΚΟΣ. Κύριοι, καὶ πέρυσιν ἐψηφίσθη καὶ παρεδέχθη παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ γείνῃ σχολεῖον Ἑλληνικὸν εἰς τὸν δῆμον Μάνης, δὲν ἠξεύρω ὅμως πῶς πέρυσι παρελήφθη εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐπίσης καὶ ἐφέτος ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ δῆμος αὐτὸς εἶναι δευτέρας τάξεως, ἔχει πληθυσμὸν 15,000 ψυχῶν, ἔχει τέσσαρα δημοτικὰ σχολεῖα καὶ ἑλληνικὸν δὲν ἔχει κἀνέν· ὥστε παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ τὴν σύστασιν ἑλληνικοῦ σχολείου εἰς τὸν δῆμον αὐτόν.

§98ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἡ σειρὰ τῶν παραπόνων μὲ φέρει καὶ ἐμὲ ἐνταῦθα. Δὲν δύναμαι ν’ ἀντικρούσω τοὺς παραπονεθέντας καὶ δὲν τολμῶ νὰ τὸ κάμω, διότι ἴσως ἕκαστος τῶν κυρίων βουλευτῶν ἔχει δίκαιον νὰ κραυγάζῃ κατὰ τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν του. Μίαν παρατήρησιν μόνον κάμνω· ὅλοι λέγομεν νὰ συστηθῶσι σχολεῖα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἔχομεν διδασκάλους; Εἰς τὴν ἰδικήν μου ἐπαρχίαν ὑπάρχει ἓν σχολεῖον καὶ πρὸ πέντε μηνῶν διδάσκαλος δὲν ὑπάρχει —τρομερὰ ἀδικία, διότι οἱ μαθηταὶ ἤρχισαν τὰ μαθήματα μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ τὰ ἐξακολουθήσωσι. Περιμένουν καθ’ ἡμέραν τὸν διδάσκαλον καὶ ὁ διδάσκαλος δὲν φαίνεται. Ὁ Κ. ὑπουργὸς, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπηύθυνα τὰ παράπονά μου, μοὶ εἶπε· «δὲν ἔχομεν διδασκάλους». Δὲν συλλογιζόμεθα ἤδη μήπως συζητοῦμεν εἰς μάτην, ἀφοῦ διὰ τὰ ὑπάρχοντα δὲν ἔχομεν διδασκάλους; Ὁ κύριος ὑπουργὸς βεβαίως δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ μοὶ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν· διότι, ἂν ὑπῆρχον διδάσκαλοι, ἤθελεν εἶσθαι μία μεγάλη ἔλλειψις νὰ μὴ τὸν διορίσῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου.

§99ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν διδάσκαλον, ζητοῦμεν μόνον νὰ τὸν πληρόνῃ ἡ Κυβέρνησις.

§100ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Εἰς ἕτερον μέρος τῆς ἐπαρχίας μου, εἰς ἄλλον δῆμον δευτέρας τάξεως, ὑπάρχουν 150 μαθηταὶ, καὶ μόλις ἔχουν ἕνα κουτσοδιδάσκαλον, ὁ ὁποῖος δὲν προφθάνει μήτε καλημέρα νὰ λέγῃ εἰς τοὺς μαθητάς. Ἀπηυθύνθην εἰς τὸν ὑπουργὸν, μοὶ εἶπε. «δὲν ἔχω διδασκάλους νὰ διορίσω». Ταῦτα χρῄζουν ῥιζικῆς τινος προνοίας, καὶ ἀντὶ νὰ ζητῶμεν πιστώσεις, καλλίτερον νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὥστε τῳόντι σχολεῖα νὰ συστηθῶσιν εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῆς συνεισφορᾶς, τὴν ὁποίαν κάμνουν εἰς τὸ Κράτος, καὶ δεύτερον, νὰ λάβῃ πρόνοιαν νὰ θεραπεύσῃ τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον γίνεται εἴς τινας ἐπαρχίας, αἵτινες στεροῦνται ὅλως διόλου σχολείων, καὶ ἡ νεολαία χάνει τὸν καιρόν της καὶ πάσχει ἀπὸ τὴν ἡμιμάθειαν, καὶ τέλος πάντων, ἵνα παύσῃ ἡ ἀνωμαλία, ἕνεκα τῆς ὁποίας ὑπάρχουν τὰ παράπονα αὐτά.

§101ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς μόνον ζητοῦμεν ν’ ἀναλάβῃ ἡ κυβέρνησις τὴν δαπάνην τῶν ὑπαρχόντων εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας σχολείων.

§102Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι βουλευταὶ, ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι τὸ αἴσθημα τῆς φιλανθρωπίας, τὸ αἴσθημα τοῦ καλοῦ, περιλαμβάνει ἀναντιῤῥήτως ὅλα τὰ ἄτομα, τὸ πᾶν· ἀλλ’ ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἔρχεται εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, βλέπει τὴν ἀδυναμίαν, ἥτις ἔγκειται τῷ ἀνθρώπῳ. Ἐγὼ ἀσπάζομαι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξηγεῖ ἡ πλειοψηφία, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν πρέπει νὰ τὸ διανείμωμεν ἐξ ἴσου κατὰ τὰς ἀνάγκας μιᾶς ἑκάστης ἐπαρχίας. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν μειοψηφίαν, ἡ ὁποία μετεχειρίσθη ὀνόματα ἑλληνικῶν σχολείων, διότι εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπάρχουν ἄπειροι αἰτήσεις, ἐπίσης δίκαιαι ὡς καὶ αὗται, αἱ ὁποῖαι εἶναι σημειωμέναι. Ἂν αὐτὰς δὲν δύνανται νὰ παρατηρήσουν οἱ βουλευταὶ, δὲν θὰ εἰπῇ, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιαι. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ, ὅτι ἡ κυβέρνησις ὀφείλει ν’ ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην ὅλων τῶν ἰδιοσυντηρήτων τῶν δήμων σχολείων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἀνέθεσεν εἰς τὸ κράτος τὴν ἀνωτέραν καὶ μέσην ἐκπαίδευσιν, ἀλλ’ οὐδαμοῦ δὲν εὑρίσκεται εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅτι δὲν δύνανται νὰ συστηθῶσιν ἰδιωτικὰ ἐκπαιδευτήρια, δημοτικὰ, ἐπαρχιακά· ἄλλως τε οἱ διευθυνταὶ τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ ἀλλαχοῦ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων θὰ μὲ εἶχον πνιγμένον. Πιθανὸν, κύριοι, τὸ κράτος νὰ μὴ ἐπαρκῇ νὰ συστήσῃ ἓν σχολεῖον ἑλληνικὸν εἰς τὸ δεῖνα μέρος· ἂν ὁ δῆμος ἐκεῖνος ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας του καὶ οἱ κάτοικοι ἦναι φιλογενεῖς καὶ θέλουν νὰ καταβάλωσιν ἀπὸ τὸ ἰδιαίτερόν των ταμεῖον, ἀναντιῤῥήτως ἔχουσι δικαίωμα νὰ συστήσωσι σχολεῖα. Λοιπὸν, κύριοι, λέγω ὅτι δὲν εἶναι μόνον τὰ ἰδιοσυντήρητα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρουν οἱ κύριοι βουλευταί· εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὴν ἰδικήν μου ὑπάρχει σχολεῖον τοῦ ὁποίου τὸ ἐνοίκιον καταβάλλει ὁ δῆμος, καὶ δὲν ἐζήτησα τίποτε, οὔτε ἐγὼ, οὔτε οἱ συνάδελφοί μου· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ κάμητε, εἶναι τὸ ἑξῆς, νὰ ἐπιβάλετε τὸ χρέος εἰς τὴν κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ, ὥστε νὰ συστηθῶσι σχολεῖα ὅπου εἶναι ἀνάγκη· διότι ὑπάρχουσι καὶ τόποι, ὅπου οἱ κάτοικοι εἶναι μᾶλλον φιλομαθεῖς, ὑπάρχουσιν ἄλλοι, ὅπου εἶναι μᾶλλον βιομήχανοι· παρατηρῶ δὲ, ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μοῦ ζητεῖτε σχολεῖα, δὲν δύνανται νὰ συστηθῶσι. Θὰ συστηθῶσι τὴν 1ην Σεπτεμβρίου, διότι τώρα, οὔτε ὁ μαθητὴς εἶναι προπαρεσκευασμένος, οὔτε διδάσκαλον θὰ εὕρητε· λέγω, ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ ἀπαιτήσητε καὶ ἐγὼ, χωρὶς νὰ μοῦ τὸ ἐπιβάλετε, τὸ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ προσπαθήσω νὰ συστήσω ὅσον εἶναι δυνατὸν περισσότερα σχολεῖα, καὶ μάλιστα εἰς τοὺς τόπους ὅπου ὑπάρχει ἡ μεγαλητέρα ἀνάγκη.

§103ΓΙΑΝΝΟΥΛΙΔΗΣ. Ὁ κύριος ὑπουργὸς μᾶς εἶπε νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν ὅπως συστήσῃ σχολεῖα ὅπου ἡ ἀνάγκη ὑπάρχει· δὲν μᾶς εἶπεν ὅμως, ὅπου ὑπῆρχον συστημένα καὶ τὸ παρελθὸν ἔτος κατηργήθησαν, τί θὰ γείνῃ δι’ αὐτά;

§104ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῆς παιδείας). Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν εἶναι ὅλα.

§105ΚΡΙΕΖΩΤΗΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς παιδείας, τὸ ἑξῆς. Πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐπαύθη ὁ καθηγητὴς τῆς ἰχνογραφίας, καθὼς καὶ τῶν μαθηματικῶν, ἀπὸ τὸ γυμνάσιον τῆς Χαλκίδος χάριν οἰκονομίας. Εὐχαρίστως ἐπληροφορήθην πρὸ ὀλίγου καιροῦ, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τὸν καθηγητὴν τῶν μαθηματικῶν, οὗτος ἐπανῆλθεν εἰς τὴν θέσιν του, ὁ δὲ τῆς ἰχνογραφίας δὲν διωρίσθη· ἐρωτῶ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῆς παιδείας, ἂν μεταξὺ τῶν τριῶν, τοὺς ὁποίους ἔχει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, συμπεριλαμβάνῃ καὶ τὸν καθηγητὴν τῆς ἰχνογραφίας.

§106ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐτελείωσεν αὐτό· (θόρυβος).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§108ΤΙΝΕΣ. Τῆς μειονοψηφίας εἶναι ἡ ἀπωτέρω.

§109ΛΑΠΠΑΣ. Σαφηνίσατε τὸ πρᾶγμα καλλίτερα.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ γνώμη τῆς μειονοψηφίας προσθέτει ὀνόματα σχολείων.

§111ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ γνώμη τῆς μειονοψηφίας δὲν ἀποκρούει τὴν ἐν γένει ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν θέτει ἡ πλειοψηφία, τοὐτέστιν ἡ κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς τὸ μέτρον νὰ διανείμῃ τὰ σχολεῖα ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, θὰ ἐρωτήσω διὰ τὸ ἀπώτερον, ἐὰν παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ συμπεριληφθῇ καὶ τὸ σχολεῖον τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Λεωτσάκος, τῆς Μάνης. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ συστηθοῦν σχολεῖα εἰς τὰ μέρη, ὅπου προτείνει ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, νὰ σηκωθοῦν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Τώρα ἔρχεται ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας, ἥτις συνιστᾷ εἰς τὸν ὑπουργὸν κατ’ ἰσότητα νὰ διανέμῃ καὶ τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§113ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω κατόπιν τοῦ ἄρθρου «ἀγορὰ βιβλίων» νὰ προσθέσητε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 2,500 καὶ θὰ σᾶς εἴπω διατί. Ἡ Ἑλλὰς, κύριοι, ἀναλαβοῦσα τὴν ἀνεξαρτησίαν αὑτῆς, ἠσχολήθη....

§114ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§115ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ νὰ δώσω τὸν λόγον.

§116ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, εἴμεθα σύμφωνοι.

§117ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μοὶ δώσητε 2,500 δραχ. δι’ ἱστορικὰς ἐρεύνας.

§118ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεται ἡ Βουλή. «Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις».

§120ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Κύριοι, 130 περίπου χιλιάδες δραχμῶν σημειοῦνται διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ ἡ κυβέρνησις ἀλλαχοῦ μὲν δίδει βοηθήματα εἰς τοὺς δήμους, ἀλλαχοῦ δὲν δίδει, χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ παντελῶς, ἐὰν οἱ δῆμοι εὐποροῦν ἢ ὄχι, ἀλλ’ ὅπου θέλει ὁ ὑπουργὸς, ἢ ὅπου ὁ τμηματάρχης τοῦ τμήματος νομίζει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ἐκεῖ δίδει τὸ ἥμισυ σχεδὸν τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων· εἰς πολλοὺς δὲ δήμους, καὶ ἰδίως εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, δὲν δίδει τίποτε. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν κατ’ ἀναλογίαν νὰ δίδῃ εἰς ὅλους τοὺς δήμους.

§121ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, συμφωνῶν μὲ τὴν ὁμιλίαν τοῦ προλαλήσαντος κ. Κρεμεζῆ, προσθέτω τὸ ἑξῆς· ὅτι εἰς τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν ἡ κυβέρνησις ἀπό τινος καιροῦ δίδει βοηθείας μόνον 110, νομίζω, χιλιάδας δραχμῶν. Αὗται δὲν διανέμονται ἀπὸ τοὺς νομάρχας ἐξ ἴσου, καὶ διὰ τοῦτο εἴς τινας ἐπαρχίας, καθὼς εἰς τὴν ἰδικήν μου, εἶναι τρία σχολεῖα κλεισμένα· πρῶτον, διότι ὁλόκληρον τὸν μισθὸν πληρόνουν οἱ δῆμοι, δεύτερον, κἀνεὶς διδάσκαλος δὲν θέλει νὰ ὑπάγῃ, διότι γνωρίζει, ὅτι τὸ δημόσιον δὲν πληρόνει τίποτε. Λοιπὸν παρακαλῶ, ὄχι μόνον νὰ γίνεται ἀπὸ τοὺς νομάρχας ἡ διανομὴ ἐξ ἴσου, ἀλλὰ καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ διαταχθῇ νὰ προσθέσῃ ἓν κονδύλιον. Ἀφοῦ ἐπιβάλλομεν τόσους φόρους ἐφέτος, δὲν ἠξεύρω διατὶ διὰ τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ προστεθῇ ἔτι ποσὸν τοὐλάχιστον 20,000 δραχ., ἀφοῦ ἀπὸ τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν ἀρχίζουν οἱ ἄνθρωποι νὰ μορφόνωνται. Εἰς πολλὰ μέρη οἱ κάτοικοι δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ στείλουν τὰ παιδιά των εἰς τὰ ἀνώτερα σχολεῖα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον πρέπει νὰ γνωρίζουν ν’ ἀναγινώσκουν, ποῦ πρέπει νὰ ῥίψουν τὴν ψῆφόν των ἐν καιρῷ ἐκλογῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ αὐτὸ τὸ ποσὸν καὶ τὴν σύστασιν εἰς τὸν ὑπουργὸν, οἱ κ. νομάρχαι νὰ διανέμουν κατ’ ἀναλογίαν, διότι γίνεται μεροληψία.

§122ΔΑΡΕΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πέρυσιν ἐζητήθη πίστωσις 80 χιλιάδων δραχμῶν. Ἡ Βουλὴ τὴν ἀνεβίβασεν εἰς 130,000. Ἡ διανομὴ δὲν γίνεται ὅπως οἱ κύριοι φρονοῦν, ἐν γένει ἀναλόγω, εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, γίνεται ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης. Εἰς τὸ νομὸν τῶν Κυκλάδων δαπανᾷ ἡ κυβέρνησις ὑπὲρ τὰς 30,000 δραχ., διότι, ἐὰν ἀφαιρέσῃ τὸ βοήθημα αὐτὸ, δημοτικὰ σχολεῖα ἐκεῖ δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑπάρξουν, διότι οἱ δῆμοι εἶναι εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν τὸ βοήθημα αὐτὸ νὰ συντρέχῃ, ὅπως φρονοῦν οἱ κύριοι αὐτοὶ, κατ’ ἀναλογίαν, ἀλλὰ κατ’ ἀνάγκην, καὶ τὸ διανέμει τὸ ὑπουργεῖον, ὄχι οἱ νομάρχαι. Πέρυσιν ἐβάλαμεν 30 χιλιάδας, ἐφέτος νὰ βάλωμεν ἄλλας 20, τότε ποῦ θὰ φθάσωμεν;

§123ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ὑπάρχει γνωστὸν μέχρι τοῦδε, κ. Πρόεδρε, δι’ ἑνὸς νόμου, ὅτι τὰ βοηθήματα αὐτὰ οἱ ὑπουργοὶ θὰ διανέμουν λόγῳ τῆς ἀνάγκης, διότι ὅλοι θὰ εἴπουν τότε, ὅτι ἔχουν ἀνάγκην. Ὅταν ὁ πολίτης πληρόνῃ φόρους, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτῇ οἰκονομίαν. Κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. βουλευτοῦ, πρέπει ὅλη ἡ Πελοπόννησος ν’ ἀφήσῃ τὰ παιδιά της ἀπαίδευτα, διότι μόνον τὸ Αἰγαῖον ἔχει ἀνάγκην. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὴς ἑρμηνεία τοῦ νόμου, ἀλλὰ νὰ γείνῃ ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ ἡ διανομή.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ γείνῃ ἡ ἀναλογία καὶ διὰ γεφύρας καὶ διὰ δρόμους.

§125ΛΕΟΝΤΑΡΑΚΗΣ. Τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τὸ ἐκκαθαρίζει καθαρώτατα· «Ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ κράτους, εἰς δὲ τὴν δημοτικὴν συντρέχει τὸ κράτος κατὰ τὸ μέτρον τῆς ἀνάγκης τοῦ δήμου».

§126ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἡ ἀνάγκη ὅμως νὰ ἐκτιμᾶται ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς θὰ συντρέξῃ ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης.

§128ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ αὔξησις ἐψηφίσθη;

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἐρωτήσω;

§130ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μάλιστα, νὰ ψηφοφορηθῇ.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, ὅσοι παραδέχονται ν’ αὐξηθῇ ἡ πίστωσις ἀπὸ 117 εἰς 137 χιλιάδας νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Εἶναι ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα· καθήσατε νὰ ἐρωτήσω ἀντιστρόφως.

§132ΛΑΠΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐταὶ αἱ 20,000 δραχ. θὰ χρησιμεύσουν διὰ νὰ πάρουν κατ’ ἀναλογίαν οἱ δῆμοι;

§133ΤΙΝΕΣ. Ὄχι· οἱ ἄποροι δῆμοι.

§134ΛΑΠΠΑΣ. Τί λέγει ὁ κ. ὑπουργός;

§135ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι ἀναγκαῖα εἶναι ὅσα ἔχω σημειώσει ἐδῶ· ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ δώσῃ περισσότερα, ἂς τὰ δώσῃ.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προσέξατε· οἱ παραδεχόμενοι νὰ προστεθοῦν ἀκόμη 20,000 δραχ. εἰς αὐτὸ τὸ κονδύλιον νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται πολλοὶ). Ἀπεῤῥίφθη.

§137ΠΟΛΛΟΙ. Παρεδέχθη· δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητήσατέ το 15.

§139ΤΙΝΕΣ. Ἐρωτήσατε τὸ ἀνάπαλιν.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ αὐξήσεως 20,000 δραχ. νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται πολλοὶ). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακριθῇ τὸ ἀποτέλεσμα, κύριοι.

§141ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν αὔξησιν τῶν 20,000 λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι. Ἐνταῦθα γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαρτία, κύριοι, δὲν ὑπάρχει, ὥστε μένει δι’ αὔριον. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις· (ὥρα 4 παρὰ 20 λεπτὰ).