1867.02.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

Τῆς 24 Φεβρουαρίου 1867.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 12½ Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ εὑρεθείσης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν ἀρχίσωμεν τὴν σειρὰν τῆς συζητήσεως, ὑποβάλλω μίαν ἀναφορὰν ἑνὸς ξυλεμπόρου, ὑποβάλλοντος παρατηρήσεις τινας εἰς τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων· θὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν. Ὁ Κ. Κουρῆς ἔχει τὸν λόγον. Εὐχαριστεῖται ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσωμεν τὸ περὶ πολιτογραφήσεως πρῶτον;

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον. «Ὁ ἀδελφὸς τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως τῆς Δανίας, πατρὸς τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων, Ἰωάννης τοῦ Σλέβικ Ὄλσταϊν Σόνδερβουργ Γλυκσβοὺργ, πολιτογραφεῖται Ἕλλην».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες)· παρεδέχθη παμψηφεὶ διὰ Γʹ. φοράν.

§8ΚΟΥΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἐνταῦθα πρὸ τινων μόνον ἡμερῶν κυκλοφορίαν καὶ δημοσίευσιν σπουδαίων περὶ Ἑλλάδος καὶ ἑλληνισμοῦ διπλωματικῶν ἐγγράφων τῆς Κυανῆς Βίβλου, βουλευτὴς ἐκ τῆς πρώην ἑπτανησιακῆς πολιτείας δὲν δύναται ν’ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ἑλληνικὸν τοῦτο βῆμα, χωρὶς νὰ ἐκπληρώσῃ ἱερὸν πρὸς τὴν Ἑλλάδα καθῆκον, χωρὶς τὴν Ἑλλάδα νὰ δικαιώσῃ καὶ ἱκανοποιήσῃ, εὐστόχως ἀποκρούων τὰς ἐπιῤῥιπτομένας κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πικρὰς καὶ αὐστηρὰς μομφὰς διὰ τὴν κακὴν μετὰ τὴν ἕνωσιν καὶ μέχρι τοῦδε ἐν Ἑπτανήσῳ διοίκησιν. Μὴν ἀνησυχεῖτε λοιπόν, ὦ συνάδελφοι βουλευταί· οὔτε οἱ μὲν, οὔτε οἱ δὲ μὴ ἀδημονεῖτε, ὦ βουλευταὶ τῆς πρώην Ἑπτανησιακῆς πολιτείας, φοβούμενοι, μήπως λαμβάνων ἐγὼ σήμερον τὸν λόγον, βλάψω ἀμέσως ἢ ἐμμέσως τὰ συμφέροντα τῆς κοινῆς ἡμῶν πατρίδος, τῆς Ἑλλάδος· μὴ δυσανασχετεῖτε, μὴ ταράττεσθε· μὴ πρὸς θεοῦ, δυσπιστίας καὶ πολλῷ ἧττον ἀπειλὰς, σεῖς οἱ βουλευταὶ τῆς ἀρχαιοτέρας βασιλευομένης Ἑλλάδος, διότι σήμερον εἰς τὸ βῆμα παρουσιάζομαι ἵνα πληρώσω νέον Ἑπτανησιακὸν πρὸς τὴν Ἑλλάδα φόρον. Ἔδραξα δὲ τὴν εὐκαιρίαν, καὶ, κατ’ ἐμὲ, τὴν κατάλληλον περίπτωσιν τῆς περὶ τῶν φόρων συζητήσεως, ὅπως ἡ Ἑπτάνησος δι’ Ἑπτανησίου κατὰ καθῆκον προσφέρῃ ὃν ὀφείλει καὶ χρεωστεῖ, ναὶ, τὸν χρεωστούμενον μόνον φόρον. Γινώσκω ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει εὐγνωμοσύνην πρὸς τὰς μεγάλας καὶ εὐεργετικὰς Δυνάμεις· μὴ λησμονήσωμεν ποτὲ τὴν εὐεργεσίαν· παροῦσα καὶ αἱ μέλλουσαι γενεαὶ εὐγνωμονοῦσαι, εὐεργέτιδας θέλουσιν ἀείποτε ἀποκαλεῖ τὰς μεγάλας τῆς Εὐρώπης Δυνάμεις. Συνετέλεσαν εἰς τὴν ἑλληνικὴν παλιγγενεσίαν, συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν καὶ ἀνεξαρτησίαν αὐτῆς τῆς μικρᾶς τοῦ ἔθνους ἡμῶν γωνίας τοῦ Ἑλληνικοῦ τούτου πυρῆνος, καὶ δὲν πρέπει νὰ εὐγνωμονῶμεν; καὶ δὲν θέλομεν πάντοτε, ὑπηρετοῦντες τὰ ἀληθῆ τῆς Ἑλλάδος συμφέροντα, ἐλπίζει καὶ νέας παρ’ αὐτῶν εὐεργεσίας; Ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος, οἵτινες σήμερον διέπετε τὰς τύχας τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους καὶ τοῦ ἑλληνισμοῦ σύμπαντος, ἡσυχάσατε καὶ ὑμεῖς· ἐκ τοῦ στόματός μου δὲν θέλει ἐξέλθει λέξις δυναμένη ἐν μηδεμιᾷ περιπτώσει νὰ δυσκολεύσῃ τὴν θέσιν, τὴν δυσχερεστάτην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως θέσιν. Κακῶς λέγουσι, πικρὰς δὲ καὶ αὐστηρὰς ἐπιῤῥίπτουσι κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως μομφὰς, τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος δεσμεύουσι, διότι κακῶς, ἐπαναλαμβάνουσιν, ἐκυβερνήθη ἀπὸ τῆς ἑνώσεως καὶ μέχρι τοῦδε ἡ Ἑπτάνησος. Σταματήσωμεν ἐνταῦθα, ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα, τὰς περιστάσεις, τὴν θέσιν εἰς ἣν διετέλει κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἑνώσεως ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ θέλομεν δυνηθῆ νὰ εἴπωμεν, ὅτι καίτοι κακῶς ἡ Ἑπτάνησος μέχρι τοῦδε ἐκυβερνήθη, τοῦτο δὲν προῆλθεν ἐκ προθέσεως τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τοῦτο ἐστάθη καὶ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δυσχεροῦς θέσεως, εἰς ἣν ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Ἑπτάνησος εὑρέθησαν καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἕνωσις ἔμελλε νὰ πραγματοποιηθῇ. Θὰ εἴπω, Κύριοι, τὴν ἀλήθειαν· ὑπεράσπισις ἄνευ ἀληθείας δὲν ἔχει σημασίαν τινα. Δὲν προστατεύονται τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, ὅταν ἡ ἀλήθεια ἀποσιωπᾶται ἢ διαστρέφεται· τὴν ἀλήθειαν κηρύσσοντες δυνάμεθα ν’ ἀποβῶμεν χρήσιμοι καὶ ὠφέλιμοι· πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τὴν ἀλήθειαν καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ βήματος πανδήμως ἐκφράζω. Ἡ Ἑπτάνησος πρὶν ἢ περιέλθῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὑπὸ τὴν ὑλικὴν ἔποψιν προώδευσεν, ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ηὐτύχει καὶ εὐημέρει. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἐπὶ Προστασίας, ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, ἐπροστατεύετο ἡ τοῦ πλούτου μεγάλη καὶ ἀνεξάντλητος πηγὴ, τὸ ἐμπόριον· τὰ ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ ἐπί τε τῆς ἀσφαλείας καὶ ἰδιοκτησίας δικαιώματα καὶ συμφέροντα ἑκάστου ὑπηκόου· ἐβελτιοῦτο καθ’ ἑκάστην ἡ ὑλικὴ τοῦ τόπου ἐκείνου κατάστασις, μεγαλοπρεπῆ καὶ λαμπρὰ δημόσια καταστήματα ἀνηγέρθησαν, φρούρια, διὰ τὰ ὁποῖα ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν, ἐκτὸς τῶν ἐπισκευασθέντων, ἐκ θεμελίων ὀχυρῶς ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν ἀνυψώθησαν, τὰ κυριώτερα τῶν ὁποίων, διαταγῇ τῆς Εὐρώπης, πρὸς εὐεργετικὸν ὑπὲρ τῆς ἀδυνάτου Ἑλλάδος σκοπόν, κατηδαφίσθησαν. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὶ πρὸς τοῦτο; Οἱ Ἑπτανήσιοι ὤφειλαν νὰ μένωσι μόνον εὐχαριστημένοι, διότι ἔβλεπαν ἀνεγειρόμενα παλάτια καὶ καταστήματα, ὁδοὺς καὶ ὑδραγωγεῖα φέροντα μακρόθεν τὰ ὕδατα εἰς τὰς πόλεις; Ἔλειπε κἄτι τι εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἔλειπε τὸ ἀνεκτίμητον καὶ πολύτιμον δῶρον τῆς ἐθνικῆς αὐτονομίας καὶ ἀνεξαρτησίας, καὶ ἡ Ἑπτάνησος δὲν ἠδύνατο νὰ ἦναι ἥσυχος καὶ εὐχαριστημένη· ἐλαμβάνετο πρόνοιαι περὶ τῆς ὑλικῆς εὐημερίας καὶ βελτιώσεως τοῦ τόπου, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν ἐπὶ πολὺν χρόνον—αἰτία μεγάλων ἀκολούθως δυσχερειῶν—παρημελήθη, τί παρημελήθη; παρημελήθησαν ἠθικὰ καὶ διανοητικὰ καὶ κοινωνικὰ συμφέροντα. Κύριοι, δὲν ὁμιλῶ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐγώ· θὰ ὁμιλήσῃ διάσημος πολιτικὸς μεγάλου ἔθνους, ἀνὴρ τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἕκαστος ὀφείλει νὰ μνημονεύῃ καὶ ν’ ἀναφέρῃ μετὰ μεγάλου σεβασμοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐλπίζω ὅτι οὐ μόνον ἡ παροῦσα, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐπερχόμεναι γενεαὶ θέλουν εἰς αὐτὸ τὸ πρόσωπον προσφέρει ἀείποτε εὐγνωμοσύνην καὶ εὐχαριστήσεις, τὸν ὁποῖον θέλουν κατατάξει μίαν ἡμέραν μεταξὺ τῶν Ἄστιγγ τῶν Κάνιγγ, τῶν Βυρώνων καὶ τῶν Γκίλφορ· εἶναι ὁ διάσημος πολιτικὸς τῆς Ἀγγλίας, ὁ Γλάδστων. Ὁ ἀνὴρ οὗτος, ὅταν ἔλαβεν ἔκτακτον εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἀποστολὴν, τότε εἶπε σὺν τοῖς ἄλλοις· «πιστῶς καὶ εἰλικρινῶς δὲν ἐφηρμόσθη ἡ ἀφορῶσα τὴν Ἑπτάνησον συνθήκη τῶν Παρισίων τοῦ 1811»· ἦτο μία ἀπὸ τὰς αἰτίας διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑπτάνησος ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίου, σᾶς ἀνέφερον, δὲν ἠδύνατο μὲ ὅλην τὴν ὑλικὴν πρόοδον καὶ εὐημερίαν, νὰ ἀνέχηται τὴν κατάστασιν αὑτὴν. Ἐστάθη βεβαίως γενναῖον, καὶ ὀφείλομεν εὐγνωμοσύνην διὰ τὸ γενναῖον ἐκεῖνο δῶρον, τὸ ὁποῖον κακῶς τινες τὸ ἐχαρακτήρισαν ἄδωρον δῶρον, ἐστάθη γενναῖον τὸ δῶρον τῆς παραχωρήσεως τῆς Ἑπτανήσου, συνεπεία τῶν προσπαθειῶν καὶ αὐτῶν τῶν Ἑπτανησίων, ἐστάθη γενναῖον, λέγω, αὐτὸ τὸ δῶρον· ἀλλ’ εἰς ποίαν στιγμὴν ἡ Ἑπτάνησος εἰς τὴν Ἑλλάδα δωρεῖται; Ἡ Ἑλλὰς ἐξήρχετο ἀπὸ μεγάλας πολιτικὰς μεταβολὰς, ἡ Ἑλλὰς ἐσείετο ἀκαταπαύστως ὡς ἐξ αὐτῶν τῶν μεγάλων μεταβολῶν, ἡ Ἑπτάνησος ἐνθουσιῶσα πάντοτε, ἐξήρχετο καὶ αὐτὴ ἀπὸ μίαν μεγάλην ἐπανάστασιν, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἠδύνατο ἡ Ἑλλὰς καλῶς νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπέναντι ὅλων τῶν δυσχερειῶν τὰς ὁποίας εἶχε καὶ ἔχει; Καϋμένη Ἑλλάς! πόσον σὲ ταλαιπωροῦσι! πόσα κατὰ σοῦ ὑπὸ μεγάλων καὶ μικρῶν λέγονται καὶ ἐκφράζονται! Ἀλλὰ δὲν βλέπετε, ὦ ἰσχυροὶ τῆς ἡμέρας, τὰ κατορθώματα τῆς Ἑλλάδος; δὲν εἶναι τὸ ἔθνος τὸ ἀρτισύστατον, τὸ μικρὸν, τὸ περιορισθὲν, τὸ καθ’ ἑκάστην περιοριζόμενον; δὲν εἶναι τὸ ἔθνος τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἐπέκεινα τῶν 40 περίπου ἐτῶν πολιτικὸν βίον; καὶ τί εἶναι, κύριοι, τὰ 40 ἢ τὰ 50 ἔτη βίου τῶν ἐθνῶν; Μολαταῦτα ἔνδοξοι, διάσημοι ἄνδρες τῆς πεπολιτισμένης Εὐρώπης ἀναγνωρίζουσι καὶ ὁμολογοῦσιν, ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ μικρὸν χρονικὸν διάστημα πόλεις ἀνηγέρθησαν· κηρύσσουσι δημοσίως διασημότατα πρόσωπα ἐξ αὐτῶν, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ τῆς Ἑλλάδος καταστήματα διεφώτισαν καὶ καθ’ ἑκάστην τὴν Ἀνατολὴν διαφωτίζουσι, καὶ δὲν βλέπετε τὴν θέσιν εἰς ἣν ἀείποτε ἔκτοτε καὶ μέχρι σήμερον διατελεῖ ἡ Ἑλλάς; καὶ δὲν βλέπετε τὰ μικρά μας πλοιάρια διασχίζοντα ἐν καιρῷ θυέλλης καὶ μεγάλης τρικυμίας τὰς θαλάσσας, διαφεύγοντα τοὺς σκοπέλους καὶ τὰς κρυπτὰς καὶ καλυπτομένας ὑφάλους, κατευοδούμενα καὶ μεγάλας ἐπιχειρήσεις εὐοδοῦντα; δὲν βλέπετε ἐπαναλαμβανόμενα τὰ μεγάλα προγονικὰ τῶν Ἑλλήνων ἔργα, τοὺς καθ’ ἑκάστην ἡρωϊσμοὺς καὶ τὰς θυσίας αὐτῆς τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ τὴν Ἑλλάδα μέμφεσθε; Εὐτυχεῖς ὑμεῖς οἱ τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος κατ’ αὐτὰς τὰς κρισίμους καὶ σοβαρὰς περιστάσεις διέποντες· μὴ δυσανασχετεῖτε, ὦ ὑπουργοὶ, ἐὰν, καίτοι ἀνώμαλος καὶ δυσχερὴς, ἐπίζηλος ὅμως ἡ θέσις ὑμῶν· μὴ δυσανασχετεῖτε, λέγω, ἐὰν ἄλλοι ἄλλοτε μετασχόντες τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος βλέπωσιν ὁποῖα ἀνατίθενται παρὰ τοῦ ἔθνους εἰς ὑμᾶς ἔργα. Ἠκούσατε τὸν πατριωτισμὸν αὐτῶν τῶν μετασχόντων ἄλλοτε καὶ ἐνεργησάντων ἀείποτε ὑπὲρ τῶν μεγάλων τῆς Ἑλλάδος συμφερόντων, ἠκούσατε πῶς ἐξεφράσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐπείσθητε ὅτι σκοπὸν δὲν ἔλαβον νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνταῦθα ἵνα ἐγείρωσι νέα προσκόμματα καὶ δυσκολίας εἰς τὴν κυβέρνησιν· καὶ ἄν ποτε παρουσιάζηταί τις εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις ἐνώπιον τοῦ ὑπουργείου, τῆς Βουλῆς τοῦ ἔθνους, ἀπὸ τοῦ βήματος, διὰ νὰ ἐκφράσῃ μίαν οἱανδήποτε ἰδέαν, πεισθῆτε, πεισθῆτε κύριοι ὑπουργοὶ, τὰ πράγματα λαλοῦσι καὶ τὸ ἐκφράζουσιν, ὅτι εἰμπορεῖ ἡ ἰδέα νὰ ᾖναι ἀπαράδεκτος καὶ ἐσφαλμένη, ὁ σκοπὸς ὅλων ἀνεξαιρέτως εἷς καὶ μόνος. Δὲν τὸ βλέπετε, κύριοι ὑπουργοὶ, δὲν βλέπετε τί ἔπραξε, τί πράττει μέχρι τοῦδε ἡ Βουλὴ, ὁλόκληρον τὸ ἔθνος; Ὦ κραταιοὶ τῆς γῆς, στρέψατε πρὸς στιγμὴν τὰ βλέμματά σας καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην· εἴμεθα οἱ αὐτοὶ ἄνθρωποι τῆς παρελθούσης Συνόδου, δὲν εἴμεθα ὅμως εἰς τὰς αὐτὰς περιστάσεις· τότε διαφωνίαι, δυσχέρειαι, περιπλοκαί, θόρυβος· καὶ τὰ τοιαῦτα· σήμερον μόνον εὔσχημος συζήτησις πρὸς ὑποστήριξιν ἐκείνων, οἵτινες κυβερνῶντες, ἀνεξαρτήτως τῶν προσώπων, τὰ καλὰ ἐργάζονται καὶ καλῶς πράττουσιν. Ἐγκαρτερήσατε λοιπὸν μετὰ περισκέψεως, συνέσεως, ἀξιοπρεπείας, καὶ πάντοτε ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν τιμὴν, τὴν ὑπόληψιν καὶ τὸ μεγαλεῖον καὶ τὸν προορισμὸν τοῦ ἔθνους· ἐνεργήσατε· τὸ ἔθνος ὁλόκληρον σύσσωμον παρακολουθεῖ τοιαύτας κυβερνήσεις, πλὴν παρακολουθεῖ ἐποπτεῦον καὶ ἐπικρῖνον, ἵνα ἐν οἱᾳδήποτε περιστάσει ἐξελέγξῃ τὰς πράξεις τῶν κυβερνώντων. Ἴσως θὰ μοὶ εἴπωσι τινὲς, κύριε Κουρῆ, ἐνοήσαμεν, ἀρκεῖ, τοῖς φρονίμοις ὀλίγα· ἀλλὰ καὶ περὶ φόρων δὲν μᾶς λέγεις κἄτι τι; Ὀλίγα ὀφείλω νὰ εἴπω, διότι ἐν τοῖς ἄλλοις πρέπει νὰ ἐνθυμηθῶ ὅ,τι ἔδωκεν εἰς ἐμὲ ἀφορμὴν νὰ ἐκφρασθῶ ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ἐν ὀνόματι τῆς πρώην Ἑπτανήσου ἀποκαλουμένης, νὰ ἐκφράσω μίαν ἰδέαν, ὅτι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἢ ἔσεται ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος, ἡ Ἑπτάνησος πάντοτε μεθ’ ὑμῶν, μὲ τὴν Ἑλλάδα, (εὖγε). Δὲν ἐψηφίσθη ἡ Ἕνωσις, κύριοι, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν οἰκονομολογικὰ ζητήματα, δραχμάς, ἢ ἑκατομμύρια δραχμῶν, πλούτη καὶ θησαυρούς. Ὄχι· μὴ ἀδικοῦνται οἱ Ἕλληνες· ἅπαντες καὶ γενναίας καταγωγῆς εἴμεθα, καὶ σήμερον εἰς αὐτὰς τὰς κρισίμους περιστάσεις ἐν αἷς διατελεῖ τὸ ἔθνος ἡμῶν, οἱαδήποτε ἡ δυσχέρεια ἡ οἰκονομικὴ, εἴτε ἐν Ἑλλάδι, εἴτε ἐν Ἑπτανήσῳ, οἱαδήποτε ἡ πτώχια μας, ἡ ἔνδειά μας, τὰ παθήματά μας, ὦ κύριοι, βεβαιωθῆτε, ὅτι ἂν ἐπρόκειτο καὶ σήμερον καὶ πάλιν τὸ ζήτημα ἐκεῖνο νὰ κινηθῇ, ἅπαντες, ὅλοι ὁμοῦ, ἠθέλαμεν εἴπει Ἕνωσιν μετὰ τῆς Ἑλλάδος, νὰ συμμερισθῶμεν πάντοτε τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος καὶ τὰ δεινοπαθήματα αὐτῆς (εὖγε, εὖγε). Ναὶ, κύριοι· πιστεύσατέ το, πιστεύσατέ το, λέγω, διότι τοιαύτη εἶναι καὶ ἔσεται ἡ ἐξερχομένη ἐκ τῆς πρώην Ἑπτανησιακῆς πολιτείας φωνή. Τρομακτικώτατος σεισμὸς, ὡς γινώσκετε, κατέστρεψε καὶ πόλεις καὶ κώμας καὶ ὁλόκληρα χωρία τῆς πατρίδος τῶν μεγαθύμων Κεφαλλήνων. Ἡ Κέρκυρα ἡ γεννήσασα τὸν περικλεῆ ἐκεῖνον τεθνεῶτα ἄνδρα καὶ ἐθνομάρτυρα, πρὸ πολλοῦ σείεται, ἅπασαι αἱ ἄλλαι νῆσοι συμπάσχουσι μετ’ αὐτῆς, καὶ μολαταῦτα ἅπασαι αἱ νῆσοι αὗται ἐν ᾗ διατελοῦσι καταστάσει, καί τοι ἡ κυβέρνησις βεβαίως δὲν εἶναι εἰς καλλιτέραν θέσιν διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον, ἀλλὰ πάντοτε ἀκολουθεῖ καὶ ἐξέρχεται μία φωνὴ ἀπὸ αὐτὰς τὰς νήσους δι’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἥτις λέγει, ἔλθετε πάντες συνδεδεμένοι, καὶ ὡς καλοὶ ἀρχαῖοι τέκτονες συλλέξατε τὸ ὑλικὸν, ἔλθετε ν’ ἀνεγείρωμεν λαμπρὰν οἰκοδομὴν, πάντοτε συνδεόμενοι καὶ συνεργαζόμενοι, καὶ νὰ μὴν ἔχωμεν ἄλλην ἰδέαν καὶ ἕτερον σκοπὸν ἢ τὸ ἀληθὲς τοῦ ἔθνους μεγαλεῖον. Δὲν εἶναι ζήτημα λοιπὸν τὸ περὶ φόρων· ἀνάγκην περὶ τούτου δὲν ἔχετε ὑποστηρικτῶν· οὐδὲ ἐπαρουσιάσθην σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἵνα καταδείξω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους θυσίας ἀπαιτεῖ ἡ κυβέρνησις, θυσίας νὰ πράξωμεν, αὔξησιν φόρων ἕκαστος σχετικῶς τῆς θέσεως αὐτοῦ καὶ κατὰ δύναμιν νὰ συνεισφέρῃ. Δὲν ἔχω ἀφ’ ἑτέρου ἐνώπιόν μου νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰς τὰ καθέκαστα ν’ ἀφορᾷ ἐπιπροσθέτους ἐν Ἑπτανήσῳ φόρους· ὡς ἐκ τούτου, κύριοι, ἐπιφυλάττομαι, ἀλλὰ πάντοτε ὑπ’ αὐτὰς τὰς ἀρχὰς, ὑπ’ αὐτὰς τὰς ἰδέας νὰ ἐκφράζωμαι, ἐὰν τύχουν τοιαῦτα νομοσχέδια. Δυνάμεθα νὰ διαφέρωμεν ἴσως ὡς πρὸς τὸν τρόπον, ὡς πρὸς τὸ σύστημα· ἀλλ’ ἂν ἔχετε ἀνάγκας καὶ αἱ ἀνάγκαι ὦσι πραγματικαί· ἐὰν ἔχετε ἐσωτερικὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλετε ἐξ ἀνάγκης νὰ καλύψητε καὶ ἱκανοποιήσητε· ἂν πρέπῃ, κύριοι, νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐξωτερικὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων· ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς, ὡς εἶναι καὶ βέβαιον, ὅτι, ὡς ἤδη παρεδέχθη ἡ Βουλὴ δύω σημαντικὰ νομοσχέδια, αὔξησιν στρατοῦ καὶ αὔξησιν ναυτικῆς δυνάμεως, ὦ ὑπουργοὶ, ὦ κυβέρνησις, ἔχετε ἀνάγκην νὰ προετοιμασθῆτε, ὄχι διὰ νὰ προκαλέσετε ἔριδας, ὄχι διὰ νὰ προσβάλετε, ἀλλὰ νὰ ἀντιπαρατάξητε τὴν ἐθνικὴν ὑπόληψιν καὶ τιμὴν αὐτοῦ τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, σύσσωμον θέλει ἀκολουθήσει ὅπως ἀποκρούσῃ ἐπιθέσεις καὶ προσβολὰς ἀδίκους, οὐ μόνον φόρους, οὐ μόνον θυσίας, ἀλλὰ τὴν ζωὴν τοῦ ἔθνους ὅλου νὰ διαθέσητε (χειροκροτήματα, εὖγε, εὖγε). Δὲν ἔχω σήμερον νὰ ἐξετάσω, ἂν πρέπῃ νὰ θέσωμεν φόρους διὰ τὰς μυίας ἢ τὰς μελίσσας, ἢ διὰ τὰ μικρὰ ἢ διὰ τὰ μεγάλα ζῶα· τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον τῆς στιγμῆς ταύτης· ἂν ὅμως πρόκειται, ἂν καὶ οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους ἀνέφερον, ὑποχρεοῦν τὴν κυβέρνησιν καλῶς ἐνεργοῦσαν καὶ καλῶς πάντοτε πράττουσαν καὶ τὰ καλὰ καὶ ἀγαθὰ ἔργα ἐπιδιώκουσαν, ἂν, ἐπαναλαμβάνω, πρόκειται νὰ προσθέσω φόρους, μίαν σκέψιν θὰ σᾶς καθυποβάλω ὡς πρὸς τὸν τρόπον· καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι δὲν θέλω νὰ παραλείψω κάθε τι, τὸ ὁποῖον δύναται ἀκολούθως νὰ ἐπιῤῥίψῃ μομφὴν καὶ νὰ δικαιολογήσῃ ἐπικρίσεις κατὰ τῆς κυβερνήσεως· καὶ ἀφοῦ ἐκπληρώσω τοιοῦτον καθῆκον, ὑμεῖς θέλετε σκεφθῆ, καὶ ὑμεῖς θέλετε ἀποφασίσει τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον παντοῦ καὶ πάντοτε νὰ κανονίζωνται τοιαῦτα πράγματα. Παύω λοιπὸν, κύριοι, διὰ σήμερον, καὶ ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας μου δὲν μ’ ἐπιτρέπει διεξοδικώτερον νὰ ὁμιλήσω· ἐλπίζω ὅμως νὰ ἐξέλθω ἀπὸ δυσχερείας τινὰς, καὶ ἐξερχόμενος ἐλπίζω, ὅτι θέλω πάντοτε εὑρεθῆ εἰς κατάστασιν νὰ προσφέρω ὑπηρεσίας, οὐχὶ διὰ τὴν Κέρκυραν, οὐχὶ διὰ τὴν Κεφαλληνίαν, οὐχὶ διὰ τὴν Ζάκυνθον καὶ λοιπὴν Ἑπτάνησον, εἴθε ὁ Θεὸς νὰ μὲ ἀξιώσῃ, διὰ τὴν Ἑλλάδα. Παύω, ἀλλὰ πρὶν παύσω ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ προσκαλέσω πάντας ὑμᾶς, ἀποτεινόμενος εἰς τὸν Παντοδύναμον Θεὸν τὸν δοτῆρα παντὸς ἀγαθοῦ, διότι ἄνωθεν ἐστὶ καταβαῖνον πᾶν ῥῆμα τέλειον, νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀρωγὴν καὶ τὴν ἀντίληψιν αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς πατρίδος τῆς κοινῆς, τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅπως μεταβληθῶσιν αἱ οἱαιδήποτε βουλαὶ, αἱ γνῶμαι τῶν ἰσχυρῶν, ὅπως καὶ οἱ ἰσχυροὶ κατὰ τὴν θείαν βούλησιν συντελέσωσι πρὸς τὴν δόξαν καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος. Τελειόνων εὐχαριστῶ τὸν ὕψιστον, ὅτι ἠξίωσε καὶ ἐμὲ νὰ παρευρεθῶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς ταύτης, διὰ νὰ προσφέρω αὐτὴν τὴν ἐλαχίστην ναὶ μὲν, ἀλλ’ ἐθνικὴν καὶ εἰλικρινῆ εἰς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίαν. (Εὖγε, εὖγε).

§9Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐλπίζω, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι δὲν θέλετε περιμείνει ἀπὸ ἐμὲ οὔτε εὐχὰς, οὔτε παρακλήσεις, ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι θέλετε ἀκούσει τὴν φωνὴν τῶν πραγμάτων καὶ οὐχὶ τῶν αἰσθημάτων. Καλὰ εἶναι τὰ αἰσθήματα, ἀλλὰ τὰ αἰσθήματα δὲν ἀρκοῦσιν ὅπως διοικηθῇ ἕνας τόπος, καὶ ὅπως ἐπιτύχῃ τοὺς πόθους του, ἀπαιτοῦνται πράγματα, καὶ τὰ πράγματα εἶναι διοίκησις καλή. Ἂν δὲ ἐπέλθῃ ὁ καιρὸς τῶν θυσιῶν, τὰς θυσίας ταύτας δὲν ἀμφιβάλλω παντάπασιν, ὅτι οὐ μόνον ἓν μέρος τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ πάντες θέλουν τὰς παρουσιάσει· καὶ πρέπει νὰ μάθῃ, ἂν ἀπετείνετο εἰς ἐμὲ ὁ κύριος Κουρῆς, ὅτι θυσίας μεγάλας εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος προσέφερεν ὁ τόπος καὶ ὁλοκαυτώματα, τὰ ὁποῖα οὔτε ν’ ἀριθμήσῃ ἀνθρώπινος δύναμις δύναται, καὶ ἂν ἐπέλθῃ μεγαλητέρα ἀνάγκη ἀκόμη, ἐλπίζω ὅτι ἡ ἱστορία τοῦ τόπου τούτου δὲν θέλει διαψευσθῆ. Εἴδομεν ἡμεῖς ἄλλοτε τέκνα βυζάνοντα τοὺς μαστοὺς πυρίκαυστα ἀπὸ τὴν μάχην· εἴδομεν τὰς πόλεις τοῦ τόπου καταστρεφομένας καὶ τὰς μητέρας μας γυμνὰς καὶ τικτούσας ὑπὸ τὰ δένδρα· ἀνετράφημεν ὑπὸ τὰς σημαίας τὰς περικαύστους, τὰς ὁποίας δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λησμονήσωμεν, καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι εἶναι ἡ δόξα μας. Δὲν ἐπρόκειτο λοιπὸν σήμερον περὶ τοιούτων αἰσθημάτων, ἀλλὰ περὶ τῆς διοικήσεως τοῦ τόπου· ἂν δέ ποτε ἡ εὐτυχὴς ἐκείνη στιγμὴ ἔλθῃ, τὸ μέγα πεδίον τῆς δόξης καὶ τῆς τιμῆς εἶναι ἀνοικτὸν διὰ πάντα, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ λόγων καὶ αἰσθημάτων, ἀλλὰ διὰ τῶν πραγμάτων νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν πατρίδα του. Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ μεγάλου καὶ σοβαροῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον σήμερον ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν, καὶ τὴν ἀπασχολεῖ δικαίως· διότι, ὡς εἶπον, πρόκειται σήμερον νὰ ἀνοίξωμεν τὰ βαλάντια τῶν συμπολιτῶν μας καὶ ἐξ αὐτῶν νὰ ἀποῤῥοφήσωμεν ὅ,τι εἰς αὐτοὺς ἐναπέμεινε· καὶ τοῦτο πρέπει, ὡς σᾶς εἶπον, νὰ τὸ κάμωμεν ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη, ἐὰν ὅμως δὲν ᾖναι, ποτὲ δὲν θὰ τὸ συμβουλεύσω· διότι μὴ πιστεύετε ὅτι εἶναι δύσκολον πρᾶγμα νὰ εἴπῃ τις, ἐγὼ σᾶς διοικῶ, ἀλλὰ νὰ μοῦ δώσετε ὅ,τι θέλω· τοῦτο ἕκαστος δύναται νὰ τὸ κάμῃ. Καὶ ἂν ὁλόκληρος ἡ Εὐρώπη μὲ καλέσῃ καὶ μοῦ εἴπῃ, σοῦ δίδω χρήματα ὅσα θέλεις, διοίκησέ με, ἐγὼ θὰ εἴπω μάλιστα· διότι τὸ ἔργον εἶναι εὔκολον. Ἡ πολιτικὴ οἰκονομία, ἥτις εἶναι διοίκησις, ἀπαιτεῖ νὰ λαμβάνωμεν ὅ,τι δὲν δύναται νὰ παραβλάψῃ τὴν προαγωγὴν καὶ τὴν πρόοδον τοῦ ἔθνους, ἂν ᾖναι δυνατὸν ἂν δὲν ᾖναι, δύνανται νὰ εὑρεθῶσι μέσα ἢ ἐλαττόνοντες τὰ ἔξοδα ἢ λαμβάνοντες ἔσοδα κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἕκαστος ἤθελεν ἀκολουθήσει. Χθὲς, κύριοι, σᾶς ἀπέδειξα ὅτι ἐξ ὅσων εἰς τὴν ἔκθεσίν του ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξέθεσε δύναται ἡ διοίκησις τοῦ τόπου σήμερον νὰ βαδίσῃ χωρὶς νὰ παραβλάψῃ καὶ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν· σᾶς εἶπον πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἰσοῤῥοπίαν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ σᾶς ἀπέδειξα ἀκόμη ὅτι πολλὰ κονδύλια τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 67 ἐτέθησαν εἰς αὐτὸν πολὺ κακῶς, καὶ διὰ τοῦτο ἠκούσατε ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐγὼ ὡς στρατιώτης δὲν ἐννοῶ τὸν λογιστικὸν νόμον· δεύτερον, ὅτι ταῦτα πάντα, ὅσα σᾶς εἶπον, μοὶ τὰ εἶπεν ὁ Χρηστίδης (θόρυβος)· εἰς τοῦτο ὀφείλω νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§10ΚΕΧΑΓΙΑΣ. (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὑποστηρίζετε τὸ ἔργον τοῦ Χρηστίδη, ὄχι ὅτι σᾶς τὰ εἶπε.

§11Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐὰν ἐγὼ δὲν ἐννοῶ τὸν λογιστικὸν νόμον, ὁ ὁποῖος δὲν διευθύνω τὸ ὑπουργεῖον τῆς Οἰκονομίας, πιστεύω, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ κανὲν κακὸν εἰς τὸ ἔθνος· ἂν ὅμως ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐννοῇ τὸν λογιστικὸν νόμον, ἀλλοίμονον ἀπὸ ἡμᾶς (γέλως). Λοιπὸν, κύριοι, ἂς ἐξετάσωμεν, ἂν ἐγὼ σφάλω ἢ ὄχι. Σᾶς εἶπε χθὲς ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς οἰκονομίας· «λανθάνεται ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων, λέγων, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἐφέρθη εἰς τὰ 67, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς τὰ 66, διότι ἡ χρῆσις τοῦ 1866 κλείει μετὰ 10 μῆνας». Εἶναι ἆρά γε τοῦτο ἀληθές; Ἐξακολουθεῖ ἡ χρῆσις τοῦ 1866 καὶ ἐξακολουθεῖ καὶ ἡ χρῆσις τοῦ 1867; Τότε ἔχομεν δύω χρήσεις, ὅπερ δὲν εἶναι ἀληθές. Οἱ 10 μῆνες, οἵτινες προσετέθησαν, εἶναι διὰ νὰ κλείσῃ ἑκάστη χρῆσις, διὰ νὰ τακτοποιηθῇ ἡ χρῆσις τῶν 12 μηνῶν, καθ’ οὓς ἐγένοντο τὰ ἔξοδα. Ἄλλως τε δὲ ὁ λογιστικὸς νόμος ὁρίζει ῥητῶς τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων νὰ φέρωνται ῥητῶς εἰς λογαριασμὸν τῆς τρεχούσης χρήσεως. Ἂν ὅμως ἠθέλατε νὰ φθάσητε εἰς τὸν σκοπὸν αὐτὸν, σᾶς ἔλειψεν ἡ ἐπιτηδειότης. Ἦτο δυνατὸν νὰ φορτώσητε τὸ 66 μὲ ὅσα ἠθέλατε, ἀλλὰ σᾶς διέφυγε τοῦτο, καὶ ἠθελήσατε μόνον νὰ φορτώσητε τὸ 67, ἵνα ἀποδείξητε τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων. Βεβαίως εἶναι εὔκολον κανεὶς νὰ δικαιολογήσῃ καὶ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ μὴ ἀληθές. Περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ κἀμμία ἀμφιβολία· ἄλλως τε δὲν ἤθελε περιπέσει ὁ κόσμος εἰς πλάνην, οὔτε αἱ Βουλαὶ, οὔτε αἱ κοινωνίαι, οὔτε τὰ ἄτομα. Ἀλλ’ ὅσον εἶναι εὔκολον νὰ διαστρέψῃ τις τὴν ἀλήθειαν, τόσον εἶναι δύσκολον καὶ νὰ τὴν κρύψῃ, διότι αὕτη κραυγάζει καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐννοηθῇ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐννοῶ καλῶς τὸν λογιστικὸν νόμον καὶ τὴν τάξιν αὐτοῦ. Ταῦτα εἶχον ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν Κύριον Κεχαγιᾶν ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἤκουσα αἰτιάσεις τινὰς καὶ ὡς πρὸς τὸ ἕτερον, ὅτι δῆθεν, πῶς ἐτόλμησεν ὁ βουλευτὴς τῶν Καλαβρύτων νὰ λαλήσῃ περὶ τῆς πιστώσεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ νὰ κατηγορήσῃ συνάδελφον (δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς πῶς ἐλέχθησαν) καὶ ὑπουργὸν τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας, νομίζω, ὑποστηρίζει τὴν πολιτικήν; Θὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον. Εἴπατε προσέτι, ὅτι πῶς ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου ἐπλήρονε τοιαύτας ὑπερβάσεις; Δι’ αὐτὰ ὀφείλω νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Πρῶτον δὲν δύνασθε καὶ δὲν πρέπει νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ ὑπέρβασις εἶναι παράνομος. Διότι τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἔχει κανὲν κεφάλαιον ἀπὸ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἀναφέρετε ἐδῶ, διὰ νὰ κάμῃ αὔξησιν ἐν ἀπουσίᾳ τῶν Βουλῶν διὰ Β. Διατάγματος, καὶ διὰ τοῦτο οὔτε Β. Διάταγμα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προκαλέσητε. Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω βεβαίως, ἂν τὰ ἔξοδα ταῦτα ἐγένοντο ἀπὸ τὸν προκάτοχον ὑπουργὸν, καὶ εὑρίσκομαι εἰς αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Μεσολογγίου κυρίου Δεληγιώργη, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι αὐτὰ εἶναι προγενέστερα· ἀλλ’ εἴτε προγενέστερα, εἴτε τοῦ παρελθόντος ὑπουργείου, ἐγὼ λέγω, ὅτι ταῦτα ἦσαν παράνομα, καὶ τοῦτο τὸ παράνομον δὲν πρέπει νὰ διέλθῃ ἐντὸς τῆς Βουλῆς χωρὶς νὰ τὸ κατηγορήσωμεν. Τώρα διὰ τὶ τὰ ἐπλήρωσεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; φαίνεται, ὅτι δὲν γνωρίζετε καλῶς τὸν τρόπον τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει ταμεῖα, κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης· εἰς τὰ ταμεῖα ταῦτα σύρει τὰ χρήματά του ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει νὰ διαθέτῃ ταῦτα κατὰ τὸν προϋπολογισμόν· ἀλλ’ ἂν τὰ διαθέσῃ ὅλα, θὰ τὸ γνωρίζῃ ὁ ὑπουργὸς τῆς Οἰκονομίας; Οὗτος δὲν γνωρίζει τίποτε εἰμὴ ὅταν συλλεχθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ καὶ σταλῶσι πρὸς αὐτόν. Τοιαύτη εἶναι ἡ ὑπηρεσία, ἐγὼ δὲν πταίω. Βλέπετε, ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, μὲ τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 66 καὶ ἔρχεται οὕτω καὶ μᾶς ζητεῖ φόρους· κακῶς συντεταγμένος προϋπολογισμὸς δὲν ἀποδεικνύει τίποτε. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν Κύριον Κεχαγιᾶν καὶ ὀλίγα τινὰ ἀκόμη καὶ παύω. Πρῶτον ἡ Κυβέρνησις ἡ παρελθοῦσα, καὶ ὅταν λέγω κυβέρνησιν ἐννοῶ τὸ σύστημα περὶ τοῦ ὁποίου σήμερον πρόκειται, καὶ μὴ συγχύζετε τὰ πράγματα καὶ κάθε φορὰν ταράττεσθε διότι μὲ βλέπετε συνηγοροῦντα ὑπὲρ τοῦ συστήματος ἐκείνου· ἄλλως τε καὶ θὰ συνηγορῶ ὑπὲρ αὐτοῦ. Σήμερον πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ἦτο τὸ καταλληλότερον. Λοιπὸν θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ μερικὰ περιστατικὰ, τὰ ὁποῖα ὅμως ἐγένοντο πρὸς ἰσοῤῥοπίαν τῶν ἐξόδων· ἐγένοντο καὶ κἄποια ἔξοδα, τὰ ὁποῖα εἶναι τῷ ὄντι ἄξια τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς. Ἤκουσα χθὲς τὸν Κύριον Δεληγιώργην λέγοντα, ὅτι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, δὲν ηὗρε τίποτε εἰς τὸ ταμεῖον, καὶ τοῦτο δὲν τὸ ἠρνήθην ἐγώ. Αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις οὕτω παρέλαβε τὰ πράγματα· ἂς ἴδωμεν τὶ ἄφησεν ὅταν ἔφυγε. Πρῶτον ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, κατὰ τὰς ὁποίας ἔλαβον πληροφορίας ἀπὸ τὸν πρώην ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τῆς πρώην κυβερνήσεως.....

§12ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸν κύριον Χρηστίδην βέβαια;

§13ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐπειδὴ τὸ θέλετε ἂς ἀπαντήσω ἀμέσως. Χθὲς εἰς τὴν ὁμιλίαν μου ἠκολούθησα τὰς ἰδέας δύω ἀνδρῶν οἰκονομολόγων, τοῦ κυρίου Χρηστίδου καὶ κυρίου Κουμουνδούρου, καὶ εἰς τὰς βάσεις αὐτῶν στηριχθεὶς σᾶς εἶπον ὅ,τι σᾶς εἶπον. Ἐμὲ μοῦ ἀρέσει πολὺ νὰ ἀκούω τὰς γνώμας τῶν ἀνθρώπων, εἰς τοὺς ὁποίους βλέπω στοιχεῖα ἐκ τῶν ὁποίων δύναμαι νὰ ὠφεληθῶ· ἀλλ’ ἐὰν ἐγὼ ὠφελήθην ἐκ τούτου, δυνηθεὶς νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι γνωρίζω τὸν λογιστικὸν νόμον, νομίζετε ὅτι εἶναι κακὸν νὰ ὠφεληθῆτε καὶ σεῖς, κύριε ὑπουργὲ τῆς οἰκονομίας;

§14ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ.

§15ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ τὶ ἄλλο εἶναι αἱ ἀγορεύσεις ἐνταῦθα παρὰ συμβουλαὶ εἰς τὴν Βουλήν; Σᾶς λέγω λοιπὸν τὶ ἄφητε τὸ ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, καὶ τὰς πληροφορίας τὰς ἔλαβον ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τὸν τότε· διότι ἀπὸ τὸν παρόντα ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἤθελα τὸ ἐπιτύχει. Πρῶτον, αἱ πληρωμαὶ εἶχον γίνει, καὶ τοῦτο λέγων ὑποστηρίζω τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν, ὅτι δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ. Ἠξεύρω καλῶς ὅτι ὁ στρατὸς ἐπληρόνετο ἐνημέρως, ἠξεύρω ὅτι αἱ συντάξεις δὲν καθυστεροῦντο παρὰ ἑνὸς μηνός.

§16ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Προσέχετε, διότι ἔχομεν καὶ ἀκροατήριον ἐδῶ.

§17Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πολὺ καλά· δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν συντάξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν πληρόνονται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι δι’ αὐτὰς δὲν εἶναι ὑπόλογος ἡ Κυβέρνησις. Ἠξεύρω ὅτι ἐπληρώθη τὸ δάνειον τοῦ Δεκόζη Βούρου καὶ ὑπελείποντο μόνον 110,000 δραχμαὶ διὰ νὰ πληρωθῇ καὶ ἡ τελευταία δόσις· ἂν δὲν ἦναι ἀληθῆ ταῦτα, ἐγὼ βλέπετε ὅτι σᾶς τὰ λέγω δημοσίως· ἠξεύρω ὅτι ἐπληρώθησαν τὰ πρὸς τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν χρήματα, δὲν ἠξεύρω πόθεν καὶ διατὶ ὠφείλοντο, καὶ ὑπελείποντο μόνον 60,000 δραχμαί· ἠξεύρω ὅτι ἐπληρώθησαν ὀφειλόμενα ἀπὸ παρελθούσας χρήσεις πλέον τῶν 50,000, καὶ νομίζω ὅτι ταῦτα ἐδαπανήθησαν εἰς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἐδόθησαν εἰς τὸν Κλίμακα καὶ εἰς τοὺς ἐν Πειραιεῖ ἀδελφοὺς Μουτσοπούλους. Πρὸς τὰ ἔξοδα ταῦτα ἐξωφλήθησαν καὶ 500,000 ἐντόκων γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἀπεῤῥίφθησαν ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν, ἀντὶ μετρητῶν. Λοιπὸν τὰ χρήματα ταῦτα εἶναι μετρητά. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τινὲς τῶν ὑπαλλήλων δὲν εἶχον πληρωθῆ, ὄχι ὅμως εἰς τὰς ἐπαρχίας· διότι ἐκεῖ φροντίζουν καὶ πληρόνονται τακτικῶς, ἀλλὰ ἐδῶ· ἀφίνω, ὅτι δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι μὲ τὸ ἓν ἑκατομμύριον καὶ 500,000, αἵτινες εὑρίσκονται εἰς ἔντοκα γραμμάτια, μὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ αἱ πληρωμαὶ ἤθελον γίνει ἀκριβεῖς. Αὐτὰ λοιπὸν, κύριοι, εἶναι τὰ ἀποτελέσματα. Ὀφείλω ὅμως νὰ ἀπαντήσω ἀκόμη καὶ εἰς μίαν ἄλλην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἀφῃρέθησαν, νομίζω, 4 τμηματάρχαι, διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ὁποίων ἔγεινε πολὺς λόγος, ὅτι ἡ ὑπηρεσία θὰ πάθῃ, καὶ ὅμως ἡ ὑπηρεσία δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔπαθε. Πῶς θὰ ἀποδείξωσι τοῦτο, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἔπαθεν; Ἐγὼ εἶμαι πρόθυμος νὰ ἐξετάσω εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἴδω, ὅτι ὄχι μόνον ἡ ὑπηρεσία δὲν ἐμποδίσθη, ἀλλὰ καὶ πολλαὶ ἀρχαῖαι ὑποθέσεις αἱ ὁποῖαι ἐκλείοντο ἐντὸς τοῦ ὑπουργείου διεξήχθησαν, ὡς ἀποφάσεις τελωνιακαὶ παρελθόντων πολλῶν χρόνων· ἡ ἀπόδειξις εὑρίσκεται εἰς τὰ κατάστιχα τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μόνον δι’ αὐτῶν δύναται ν’ ἀποδειχθῇ ἐὰν ἡ ὑπηρεσία ἔπαθεν ἢ ὄχι. Κύριοι, ἡ διοίκησις τοῦ κράτους ἐκ τοῦ συστήματος τῶν οἰκονομιῶν δὲν ἔπαθε· βεβαίως ἐὰν ὑπῆρξαν ἀνωμαλίαι εἰς τὸν τόπον, τὰς ἀνωμαλίας αὐτὰς δὲν τὰς ἔπλασε τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐξωτερικαὶ περιστάσεις· πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ἐχειροτέρευσεν ἡ κατάστασις αὕτη διότι ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν, καὶ κατ’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν ὠφελήθη ἢ ἐβλάφθη ὁ τόπος. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὠφελήθη, διότι καὶ πλῆθος φυγοδίκων παρεπέμφθησαν εἰς τὴν δικαιοσύνην, καὶ ὅλα ὅσα ἦτο δυνατὸν νὰ γείνουν διὰ τὴν τάξιν ἔγειναν. Ἀλλὰ πιστεύετε, ἐὰν λείψῃ ὁ νομάρχης ἑνὸς καὶ δύω νομῶν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἔπαθεν; ἢ ὅτι ἕνας ἄνθρωπος, ὅστις δὲν εἶναι καλὸς, θὰ εἶναι καλλίτερος ἀπὸ ἐκεῖνον, ὅστις τὸν ἀντικατέστησεν; Αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Νὰ ἔχῃ τις βαθμὸν μέγαν, διότι ὑπηρέτησε πολλὰ ἔτη, καὶ ἐν τούτοις ἕνας ἄλλος, ὅστις ἔχει βαθμὸν πολὺ μικρότερον, νὰ ᾖναι πολὺ ἱκανώτερος καὶ νὰ δύναται νὰ διευθύνῃ ὄχι ἓν ἀλλὰ 4 σώματα· διότι τὰ ἀξιώματα τὰ χορηγεῖ ὁ χρόνος καὶ οὐχὶ ἡ ἱκανότης. Οὕτω λοιπὸν πρέπει νὰ ἀποδείξετε ἐὰν οἱ ἄνδρες οἱ ὁποῖοι ἀντικατέστησαν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ᾖναι ἱκανοὶ, καὶ ἂν εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων παρέλυσεν ἡ ὑπηρεσία ἢ ὄχι, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ τὸ ἀποδείξετε διὰ πραγμάτων. Εἰς ταῦτα λοιπὸν βασιζόμενος λέγω, ὅτι τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν εἶναι ἡ ἀληθὴς βάσις διὰ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ διοικήσωμεν τὸν τόπον· διότι, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, δὲν πιστεύω ποτὲ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν εὑρίσκονται 7 ἢ 8 ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ τοῦ ἀφαιρεθῶσι· δὲν πιστεύω ποτὲ, ὅτι σήμερον, ὅπως ἔφθασαν τὰ πράγματα, ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ὑποφέρῃ αὐτὰ τὰ βάρη. Ἐὰν νομίζετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ τὸ πιστεύετε, θέσατε τὴν χεῖρά σας εἰς τὸ εὐαγγέλιον καὶ πηγαίνετε νὰ τοῦ τὰ ἀφαιρέσετε· ἀλλὰ μὴ λησμονήσετε ὅ,τι ἡ ἱστορία αὐτοῦ τοῦ τόπου σᾶς διδάσκει ἐπὶ τοιούτων περιστάσεων, ὅταν μεταβάλλεται τὸ συμφέρον τῆς διοικήσεως· διότι πολὺ ὀρθῶς σᾶς λέγω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἄλλοτε εἶπεν. Ἐὰν πρόκηται νὰ φροντίσωμεν περὶ μεταβολῆς τῆς διοικήσεως, πρέπει νὰ ὑπάρχουν καὶ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θέλει κατορθωθῆ τοῦτο· διότι δὲν ἠξεύρω τί θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν λαὸν ἡ διοίκησις, ὅταν οὗτος δὲν ἔχῃ ψωμὶ νὰ φάγῃ· διότι καὶ ἡ ἀσφάλεια νομίζω, ὅτι βασίζεται εἰς χρήματα· ἐὰν κάμετε 100,000 στρατὸν, νομίζετε, ὅτι ἔχετε ἀσφάλειαν; Λοιπὸν ἡ ἀσφάλεια εἶναι εἰς τὴν διοίκησιν μόνον, καὶ τὴν καλὴν διοίκησιν θέλομεν τὴν ἐπιτύχει, ὄχι ἂν μεταλλάσσωμεν καθ’ ἡμέραν οἰκονομικὰ σχέδια καὶ ἀρχάς, διότι ὑμεῖς περιπίπτοντες πότε μὲν εἰς τοῦτο τὸ σύστημα, καὶ πότε εἰς τὸ ἄλλο, ἀποδεικνύεσθε, ὅτι δὲν ἔχετε πολιτικὴν πορείαν τακτικήν. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχετε πολιτικὴν πορείαν, ἐὰν δὲν ἔχετε πολιτικὴν ἰδέαν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ φέρετε τὴν διοίκησιν· τὴν ἰδέαν τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἀκολουθῇ ὁ στρατὸς, τὴν ἰδέαν τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ἀκολουθῇ τὸ ναυτικόν· ἡ ἐκκλησία, ἡ δικαιοσύνη, πρὸς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν σκοπὸν ἐργάζονται. Πῶς δύνασθε νὰ ἔχετε σήμερον τὴν μίαν ἰδέαν καὶ αὔριον τὴν ἄλλην, καὶ νὰ πιστεύῃ κανεὶς, ὅτι ἔχετε πολιτικὴν ἰδέαν εἰς τὴν διοίκησιν; λέγω λοιπὸν, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ προσέξετε εἰς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀκούσατε, θὰ σᾶς ἀναφέρω παραδείγματά τινα χάριν τῶν βουλευτῶν, οἵτινες δὲν γνωρίζουσιν ὅσα συνέβησαν, ἐκ τῶν ὁποίων θέλετε ἰδῆ, ὅτι αἱ κυβερνήσεις εἰς τὰς διοικητικὰς μεταβολὰς πρέπει νὰ προβαίνουν μὲ μεγάλην σύνεσιν, καὶ πρὸ πάντων, ὅταν πρόκηται νὰ φορολογήσουν ἕνα λαὸν, ὅστις κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις μαστίζεται ἀπὸ σιτοδείαν. Ἄλλοτε κατὰ τὸ 1846 ἢ 47, καὶ τοῦτο μὲ τὸ εἶπεν ἕνας φίλος μου, διότι ἐγὼ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν τὸ ἐγνώριζον, ἡ τότε Βαυαρικὴ δυναστεία ἠθέλησε νὰ εἰσάξῃ ἕνα τρόπον φορολογικὸν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ αὐξήσῃ τὰ εἰσοδήματα· ἐπέβαλεν ἀντὶ νὰ πέρνῃ τὸ δημόσιον 1 ἢ 10% νὰ πάρῃ 15, καὶ τοῦτο ἐνόμιζεν, ὅτι θέλει τὸ κατορθώσει, ἐὰν ἐνοικίαζε τὰς προσόδους, καὶ τὸ ἔκαμεν. Ἀλλὰ ἠξεύρετε τί συνέβη; αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις εὐχαριστήθη νὰ λάβῃ 6 ἀντὶ 15 καὶ νὰ ὑποκύψῃ εἰς δαπάνας σοβαράς· διότι βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ πάρετε ὅσον θέλετε, ἀλλ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ πάρετε· ἂν ψηφίσητε μόνον, ὅτι ὁ κ. Σωτ. Πετιμεζᾶς πρέπει νὰ πληρώσῃ 100,000 δραχμὰς, νομίζετε, ὅτι θὰ τὰς λάβετε; εἴθε νὰ ἀπατῶμαι ἐγὼ, ἀλλὰ νομίζω πῶς δὲν ἀπατῶμαι. Ὅταν ἡ εὐφορία τῶν ἐπαρχιῶν ᾖναι ὀλιγίστη, καὶ ὅταν ὑπάρχῃ ἔλλειψις σίτου, καὶ ὁ σῖτος τιμᾶται 60 λεπτὰ ἡ ὀκᾶ, πιστεύετε, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι πρόσφορος νὰ εἰπῆτε εἰς τὸν λαὸν δότε μοι ἀκόμη φόρον; Αὐτὰ, κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὡς πρὸς τὰς πρὸς ἐμὲ ἀντιῤῥήσεις του, καὶ αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐν γένει ὡς πρὸς τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους εἶναι κυρία ἡ Βουλὴ νὰ παραδεχθῇ ἢ ἀποῤῥίψῃ.

§18ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὅταν ἤκουσα τὸν ἔντιμον προαγορεύσαντα νὰ εἴπῃ, «δὲν εἶναι καιρὸς αἰσθημάτων, ἀλλὰ πραγμάτων», ἐπρόσμενα νὰ προσθέσῃ, δὲν εἶναι καιρὸς λόγων ἢ παραμυθίων, ἀλλὰ πραγμάτων. Ἀπὸ τὴν ἔναρξιν τῆς συνόδου ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, τὸν ὁποῖον σέβομαι καὶ ὑπολήπτομαι καὶ ἀγαπῶ, μίαν τακτικὴν ἠκολούθησεν ἐναντίον τῶν σχεδίων καὶ τῶν προτάσεων τῆς Κυβερνήσεως· μὴ δυνάμενος ν’ ἀντιτάξῃ εἰς τὰ πράγματα πράγματα, ἀντιτάσσει πάντοτε εἰς τὰ πράγματα λόγους, καὶ λόγους ὅλως διόλου ἐκτὸς τῶν πραγμάτων. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅταν ἐσυζητήθη ἡ πρότασις περὶ πρεσβειῶν, ἥτις εἶναι ἡ πρώτη πρότασις τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν παρουσίασεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· τότε ἐγένετο καὶ ἡ πρώτη ἀντίῤῥησις ἣν ἔκαμεν ὁ κ. Πετιμεζᾶς. Ὅταν ἐπρόκειτο ἡ πρότασις περὶ πρεσβειῶν ἀποσταλησομένων παρὰ τῆς Ἑλλάδος εἰς τὰ 1867 πρὸς τὰς μεγάλας Δυνάμεις τῆς Εὐρώπης, ὁ ἔντιμος προαγορεύσας κατέφυγεν εἰς τὰς πρεσβείας, αἵτινες ἐστάλησαν ἐξ ἰδιωτῶν κατὰ τὰ 1821· κατέφυγεν εἰς τὰς πρεσβείας αἵτινες ἐστάλησαν ἐκ μέρους τῶν Ἀθηναίων πρὸς τὸν Φίλιππον, ἐπροχώρησε καὶ μέχρι τοῦ ἄντρου τοῦ Πολυφήμου, εὗρε τὸν Κύκλωπα, ἔβγαλε τὸν ὀφθαλμὸν αὐτοῦ καὶ διέφυγε τὸν κίνδυνον. Δὲν εἶναι ἀνεπιτηδειότης, κύριοι, τοῦτο, εἶναι ἡ θέσις εἰς τὴν ὁποίαν τίθεταί τις, ὅταν θέλῃ ν’ ἀντιτάξῃ εἰς τὰ πράγματα λόγους. Ἡ αὐτὴ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἠκολούθησε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἡ αὐτὴ ἀκολουθεῖ καὶ εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα. Περὶ τίνος πρόκειται; ζητοῦμεν αὔξησιν εἰσοδημάτων· διατί; ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκρύφθη, ἡ Κυβέρνησις τὸ εἶπε φανερὰ ἀπὸ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐπαρουσιάσθη ἐνώπιον ὑμῶν· ἔχομεν ἀνάγκην ν’ αὐξήσωμεν τὰ εἰσοδήματα, εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν ἐπαρκοῦμεν εἰς τὰ τακτικά μας ἔξοδα, οὐχὶ μόνον διὰ τοῦτο, ἀλλὰ διότι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν εἰρήνην καὶ ἀσφάλειαν καὶ ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς. Ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἀπέφυγεν ὅλως διόλου τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἔφερεν εἰς σύγκρισιν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν μετὰ τῆς παρελθούσης· ἔπειτα παραπονεῖται, ὅτι γίνεται ἀπάντησις, καὶ ὅτι εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔφερε τοῦ γίνεται μία κακὴ ἀπάντησις. Τὸ σύστημα τῆς νῦν ὑπαρχούσης Κυβερνήσεως πρὸς τὸ τῆς παρελθούσης, λέγει ὁ κ. Πετιμεζᾶς, εἶναι ὅλως διόλου ἀντίθετον, καὶ ἔπειτα ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν οὗτος ἔκαμε τῶν δύω συστημάτων, παρουσιάζεται ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὁ ἀξιότιμος κ. Δεληγιώργης, καὶ μᾶς λέγει, ὅτι τὸ σύστημα τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως ἦτο τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν, τὸ ὁποῖον πρεσβεύει καὶ ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις· μόνον διεφώνησε χθὲς κατὰ τὸ ποσὸν τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων. Εἰς ποῖον νὰ πιστεύσωμεν; εἰς τὸν ὑπερασπιστὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἢ εἰς τὸ μέλος αὐτῆς; Τὰ κατ’ ἐμὲ, πιστεύω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει τὸ μέλος τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸς τί λοιπὸν νὰ λαλῇ μακρὰν ἀγόρευσιν περὶ τοῦ συστήματος τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἐνῷ συμφωνεῖ καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καθόσον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομίαν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔκρινεν ἀναγκαίαν τὴν συνομολόγησιν δανείου καὶ τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων; Εἶναι αὐτὰ τίποτε ἄλλο, παρὰ λόγοι ἐκτὸς τῶν πραγμάτων διὰ νὰ μᾶς ἀπασχολοῦν;

§19Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγετε.

§20ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐὰν δὲν ᾖναι ἀληθὲς, δὲν εἶναι ἀληθὲς οὔτε ἀπὸ τὸ ἓν μέρος, οὔτε ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἀντιτείνει εἰς τὴν αὔξησιν τῶν εἰσοδημάτων ὁ ἀξιότιμος Κύριος Πετιμεζᾶς, καὶ πρὸς τοῦτο δὲν ἀντιτάττει, εἰμὴ ἰδέαν ἀτομικὴν, διότι δὲν δέχεται τὴν ἰδέαν τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἥτις εἴδατε ὅτι εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἰσοῤῥοπήσῃ τὰ ἔσοδα μὲ τὰ ἔξοδα ἄνευ δανείου. Ἔπειτα ἀπὸ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἰπώθησαν χθὲς ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπερίμενον νὰ ἐπαναλάβῃ ὁ Κ. Πετιμεζᾶς σήμερον πάλιν τὰ αὐτά. Ἂς μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω, ἂν πρόκηται μόνον διὰ τὸ ἐσωτερικὸν, ὅτι καθόσον ἀφορᾷ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων, ὅσον τὸ κατ’ ἐμὲ, ἤθελον διαφωνήσει μὲ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐπρόκειτο διὰ τὴν διοίκησιν, καὶ δὲν ἠθέλαμεν ζητήσει αὔξησιν φόρων ἢ κατὰ 4 ἢ 3 ἑκατομμύρια· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, Κύριε Πετιμεζᾶ, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς καὶ ἐζήτησε περὶ τούτου τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Πρόκειται καὶ περὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, καὶ πρόκειται, σᾶς εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, ὄχι νὰ κάμωμεν πόλεμον, ἀλλὰ νὰ τηρήσωμεν τὴν εἰρήνην· καὶ νὰ τηρήσωμεν τὴν εἰρήνην, σᾶς εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, οὐχὶ γονυπετοῦντες καὶ ἐξευτελιζόμενοι, ἀλλὰ νὰ τηρήσωμεν τὴν θέσιν μας· καὶ ἐζητήσαμεν τὴν γνώμην σας καὶ ἐδέχθητε τὴν ἰδέαν μας, καὶ ἐχειροκροτήσατε εἰς αὐτήν. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, καὶ τὸ ἐξωτερικὸν αὐτὸ ζήτημα ὁ Κ. Πετιμεζᾶς δὲν τὸ ἔθιξεν· ὄχι, ἀπατῶμαι, τὸ ἔθιξε, καὶ εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ν’ αὐξήσωμεν τὰ εἰσοδήματά μας, διότι ἔχομεν βραχίονας· ἀλλὰ εἰς ἄλλην ἐποχὴν, εἰς τὴν ἐποχὴν βεβαίως τοῦ Πολυφήμου ἤξιζον οἱ βραχίονες, καὶ εἷς βραχίων ἰσχυρὸς ὡς τοῦ Πολυφήμου, μὲ ἓν ῥόπαλον, καὶ ῥόπαλον τόσον ἰσχυρὸν, ὅσον ἠμπορεῖ νὰ σείσῃ ὁ βραχίων τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, ἠμπόρεσε νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ καθαρίσῃ τὴν κοινωνίαν τότε ἀπὸ τὴν ληστείαν, καὶ ἐπροχώρησε μέχρι τῆς Ἱσπανίας, μέχρι τῶν στηλῶν τοῦ Ἡρακλέους, καὶ κανεὶς δὲν ἠδυνήθη νὰ τοῦ ἀντιτείνῃ. Ἄλλοτε εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχὴν τοῦ παλαιοῦ αὐτοῦ Πολυφήμου, ἠδύνατο ἓν παιδίον μὲ 5 λίθους καὶ μὲ μίαν σφενδόνην νὰ λάβῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν νίκην· ἄλλοτε κατὰ τὰς περιστάσεις δὲν ἐχρειάζετο οὔτε ῥόπαλον, οὔτε σφενδόνη, μία κραυγὴ τοῦ Ἀχιλλέως ἠδύνατο νὰ τρέψῃ εἰς φυγὴν τοὺς Τρῶας, καὶ νὰ τοὺς τρομάξῃ, οἱ ὁποῖοι ἤρχοντο κατ’ αὐτοῦ· ἀλλὰ σήμερον κατὰ τὸ 1867, σήμερον ὅσον δυνατοὶ καὶ ἂν ᾖναι οἱ βραχίονες, ὅσα ῥόπαλα καὶ ἂν ἔχωσιν, ὅσας σφενδόνας καὶ κραυγὰς μεταχειρισθῶσιν, ἀπὸ τοὺς Τρῶας κανεὶς δὲν θὰ ὀπισθοχωρίσῃ, ὄχι· σήμερον, ἐὰν θέλωμεν τὴν εἰρήνην, πρέπει πρὸ πάντων νὰ ἑτοιμασθῶμεν· σήμερον τὰ ἔθνη πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἔχουν εἰς τὸν νοῦν των τὸ τί τοὺς χρειάζεται. Ὅταν κινήσουν οἱ Τρῶες καθ’ ἡμῶν, τί θὰ ἀντιτάξωμεν εἰς αὐτούς; θὰ τοὺς εἴπωμεν σταθῆτε, θὰ ἑτοιμασθῶμεν; Τοιαύτην συμβουλὴν ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν τὴν δίδω εἰς τὸ ἔθνος μου. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον· ἐγὼ πρεσβεύω ἓν πρᾶγμα, ὅτι εἴμεθα εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν εἶναι ἀνάγκη πραγμάτων καὶ ὄχι λόγων· ἡ Κυβέρνησις τὸ εἶπε καθαρά· θέλομεν τὴν εἰρήνην διὰ τῆς ἐντίμου προπαρασκευῆς· πρέπει νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι εἰς τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ὑπερασπισθῶμεν τὴν εἰρήνην καὶ τὴν ἀσφάλειαν. Ὁ ἔντιμος ὑπερασπιστὴς τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως θέλει νὰ στρέψῃ τὸ ζήτημα ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου εὑρίσκεται, καὶ νὰ τοῦ δώσῃ ἄλλην διεύθυνσιν. Νομίζω, ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ σύμφωνον μὲ τὰς παρούσας περιστάσεις.

§21ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Κύριοι, χρεωστῶ ν’ ἀπαντήσω εἰς μίαν περικοπὴν τοῦ λόγου τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀφορῶσαν τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν μου. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, τὶ σᾶς εἶπον περὶ τοῦ δανείου τῶν 4 ἢ 5 ἑκατομμυρίων. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κυρίου Βούλγαρη, σᾶς εἶπον, ὅτι ἐξετάσασα τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, ἐπείσθη, ὅτι ὑπάρχει ἀναπόφευκτος ἀνάγκη μικροῦ τινος δανείου ἐκ 5 περίπου ἑκατομμυρίων δραχ., διὰ νὰ δυνηθῇ διὰ τοῦ δανείου τούτου νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἐφικτὴν τακτοποίησιν εἰς τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν· τοῦτο δὲ δὲν εἶναι λόγοι ἁπλοῖ, ἀλλὰ εἶναι λόγοι ἀποδεικνυόμενοι ἐκ τῶν ἐγγράφων τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου πρὸς τὴν Α. Μ. Σᾶς ἐπρόσθεσα, ὅτι μετ’ ὀλίγον καιρὸν παρουσιάσθησαν νέαι ἀνάγκαι· ὁ Γερμανικὸς πόλεμος ἀπέδειξεν εἰς ὅλα τὰ κράτη τὴν ἀνάγκην τῆς βελτιώσεως τῶν ὅπλων διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ παλαιοῦ ὁπλισμοῦ· ἡ δὲ ἀνάγκη αὕτη εἶναι τόσον μεγαλειτέρα διὰ τὴν Ἑλλάδα, καθόσον ὡς ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ της καὶ πολὺ περισσότερον ἕνεκα τῶν μικρῶν αὐτῆς πόρων στρατὸν πολὺν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ καὶ νὰ διατηρήσῃ, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπάρξωμεν πρεπόντως, ἐὰν δὲν σκεφθῶμεν ν’ ἀναπληρώσωμεν τὴν ἔλλειψιν· ἄρα ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ φροντίσῃ διὰ τοῦ τελειοτέρου ὁπλισμοῦ νὰ ἐλαττώσῃ τὴν ἔλλειψιν τὴν ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ. Ἄλλα προσέτι γεγονότα ἔκτακτα ἐγέννησαν ἔριδας μετὰ τοῦ γείτονος ἡμῶν, καὶ κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἡ μὲν Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις εἶχεν ἀπαιτήσεις ἀδίκους, ἡ δὲ Ἑλλὰς ἐχρεώστει νὰ ὑπερασπισθῇ μέχρι κεραίας τὰ συμφέροντα αὐτῆς, καὶ εἶχεν ἀρκετὴν φιλοπατρίαν, ὥστε εὐθὺς νὰ τὸ αἰσθανθῇ καὶ νὰ λάβῃ τὴν δέουσαν φροντίδα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Ὅλοι οὗτοι οἱ λόγοι, Κύριοι, ἐγέννησαν νέας ἀνάγκας, καὶ δι’ αὐτὸ ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἐκτάκτου πόρου, ἑνὸς δανείου. Καθὼς δὲ ἡ πρώτη διαβεβαίωσίς μου φαίνεται εἰς τὴν πρώτην ἔκθεσιν πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα, οὕτω φαίνεται καὶ ἡ δευτέρα εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸν Βασιλέα. Σᾶς ὁμολογῶ ὅμως, Κύριοι, ὅτι οὐδέποτε ἐτέθη ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ τὸ ζήτημα περὶ αὐξήσεως τῶν φόρων. Νομίζω δὲ ὅτι οὔτε ἔπρεπε νὰ τεθῇ πρὶν τὸ δάνειον εὑρεθῇ, πρὶν γίνῃ γνωστὸν τὸ ποσὸν, πρὶν γίνωσι γνωστοὶ οἱ ὅροι. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις, καὶ μάλιστα αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις αἱ ἀφορῶσαι τὴν Ἀνατολὴν, ἐπιδέχονται ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου μεταβολήν. Διότι δὲ δὲν ἐτέθη ποτὲ τὸ ζήτημα τῶν φόρων ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ, διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἡ περὶ αὐξήσεως τῶν φόρων ἰδέα εἶναι ἰδέα ἰδική μου, προσωπική. Σᾶς ἐπρόσθεσα, ὅτι δυνατὸν ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἤθελεν ὑποστηρίξει, ὅτι ἀμφοτέρας τὰς ἀνάγκας ἠδύνατο νὰ τὰς ἐξοικονομήσῃ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων· ἀλλ’ ἐπαναλέγω, ὅτι ἡ πεποίθησίς μου εἶναι, ὅτι μικρὰ αὔξησις φόρων εἶναι ἀναγκαία καὶ οὐχὶ ὅση προτείνεται παρὰ τοῦ ὑπουργείου. Καὶ σᾶς ἐξήγησα ἤδη τὴν ἰδέαν μου ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου τῶν ζώων.

§22ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἠκούσατε, Κύριοι, τὸν ἔντιμον συνάδελφόν μας, Κύριον Δεληγιώργην, ὁποίαν ἔννοιαν εἶχε περὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων χθὲς, ὅτε σᾶς ἐλάλησεν. Ἐννοεῖται ὅτι ἐγένετο παρεξήγησις εἰς τοὺς λόγους του, καὶ σήμερον σᾶς διεφώτισεν. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν εἶχεν, ἀξιότιμε Κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, τὴν ἰδέαν τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων, οὐδὲ τὴν ἐσυζήτησε. Καὶ ἐκτὸς τῆς ὁμιλίας τοῦ Κυρίου Δεληγιώργη σᾶς ὡμίλησα καὶ ἐγὼ, κατὰ φιλικὴν παράκλησιν τοῦ Κ. Χρηστίδου, ὅτι οὐδέποτε εἶχεν ἄλλο εἰς τὸν νοῦν του παρὰ ἐκεῖνο, ὅπερ ἔγραφεν. Ἤδη ἔρχομαι ν’ ἀπαντήσω εἰς ὑμᾶς, Κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὸν καιρὸν τῆς συζητήσεως τοῦ περὶ πρεσβειῶν νόμου μέχρι σήμερον νῦν ἐξύπνησας ν’ ἀντικρούσῃς τὰς ἰδέας ἐκείνας περὶ πρεσβειῶν. Εὐτυχῶς τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι τῷ ὄντι οἱ κύκλωπες τῆς Εὐρώπης δὲν ἐτυφλώθησαν ἀπὸ τοὺς πρέσβεις σας, ἀλλὰ οἱ πρέσβεις σας ἐτυφλώθησαν ἀπὸ αὐτούς. Καὶ ἂν δὲν θέλῃς νὰ πιστεύσῃς, σὲ παραπέμπω εἰς τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, ἡ ὁμολογία τῶν ὁποίων εἶναι ἀλάνθαστος· καὶ ἂν δὲν ἐπρόκειτο νὰ προσβάλωμεν ὀλίγον τὰ πολιτικὰ συμφέροντα, δὲν ἤθελον διστάσει νὰ καλέσω συζήτησιν ἰδίαν μαζύ σας περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§23ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὴν ἀποκρούομεν.

§24Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν ἀποκρούει ἡ φρόνησις. Σᾶς λέγω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ὑποστηρίζων τὰς ἰδέας μου περὶ τῆς φορολογίας ἔθεσα καθαρῶς τὸ ζήτημα· καὶ ἂν εἴχετε ὀλίγην προσοχὴν ἢ ἠκούατε κἄτι τι καλλίτερον, ἠθέλετε ἰδῆ, ὅτι καθαρῶς περὶ τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς πρόκειται. Καὶ νομίζω, ὅτι χθὲς ἀκόμη σᾶς εἶπον· ἂν πρόκειται περὶ τῶν ἰδεῶν ἐκείνων, περὶ τῶν πόθων τοῦ ἔθνους, δὲν ἐπαρκοῦν οἱ προϋπολογισμοί σας. Κύριοι, ὄχι ὁ φόρος τῶν ζώων, ὅλα τὰ ζῶα χρειάζονται τότε (γέλως), ὅλα τὰ γεννήματα· ὄχι τέσσαρες χιλιάδες κληροῦχοι, ὅλοι οἱ νέοι· καὶ ὅλοι οἱ οἶνοι καὶ τὰ ἄλλα, καὶ τὰ στολίσματα τῶν γυναικῶν καὶ τὰ χρήματα τῶν ἀνδρῶν. Μὴ στοχάζεσθε, ὅτι αἱ μεγάλαι ἰδέαι πραγματοποιοῦνται μὲ μικρὰς σκέψεις καὶ μὲ μικροὺς λογαριασμούς· θέλουν μεγάλην σκέψιν, νοῦν, μάχας.

§25Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὅταν ἀρνούμεθα καὶ τὰ μικρὰ ὅμως;

§26ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σίγα· δὲν ἀπατώμεθα ἀπὸ γλυκεῖς λόγους· ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴχομεν εἰς τὴν ῥάχιν μας μακρὰν καὶ μαύρην τυραννίαν, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἀναγινώσκομεν τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου τούτου, ἠξεύρομεν πῶς πρέπει νὰ σκεπτώμεθα, διότι ἔχομεν διδασκάλους καλλιτέρους ἀπὸ ὑμᾶς· ἔχομεν τὰ αἵματα τῶν προγόνων μας ὑπὸ τοὺς πόδας μας. Λοιπὸν οἱ προϋπολογισμοί σας δὲν χρησιμεύουν. Ὡς πρὸς τὴν προετοιμασίαν καὶ προπαρασκευὴν θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἡ προετοιμασία καὶ ἡ προπαρασκευὴ ὑπῆρχεν εἰς τὴν ἰδέαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καθὼς καὶ εἰς τὴν ἰδέαν σας, καθὼς θὰ ὑπάρχῃ καὶ εἰς τὴν ἰδέαν ἑκάστης Κυβερνήσεως, διότι εἶναι καθῆκον, καὶ μὴ μᾶς πωλεῖτε ἐκδουλεύσεις. Ἡ προπαρασκευὴ καὶ προετοιμασία ὑποθέτετε, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ βαθμηδὸν, καθὼς καὶ πρέπει; τότε θὰ γίνῃ δι’ ἑνὸς μικροῦ δανείου, καθὼς εἶπεν ἡ πρώην Κυβέρνησις καὶ αὐτὸ ἐννοῶ καὶ ἐγώ· τοὐτέστι νὰ ἐξοδεύσωμεν καὶ δύω ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ τὸν ὁπλισμόν. Ἀλλὰ θέλω σᾶς εἴπει καὶ περὶ ὅσων ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εἶπεν καὶ ὑμεῖς εἴπετε. Ἠξεύρετε τί θὰ ἔκαμνεν ἡ Κυβέρνησις; ἰδίως τὸ εἶπεν ὁ Κ. Δεληγιώργης· ἤθελε νὰ ὁπλίσῃ τὸν στρατὸν μὲ τὰ ὅπλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐστεφανώθησαν εἰς τὴν νίκην τῆς Σαδόβας, καὶ αὐτὸ ὑπεσχέθητε καὶ ὑμεῖς, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς ἐδώκαμεν ἓν ἑκατομμύριον· ἐπιθυμῶ νὰ μάθω τὶ θὰ κάμητε. Ἀλλὰ τὸ νὰ νομοθετήσωμεν, Κύριοι, τὴν προπαρασκευὴν καὶ προετοιμασίαν, εἶναι μεγάλη διαφορὰ ἀπὸ τοῦ νὰ τὴν κάμωμεν. Λοιπὸν ἐγὼ θέλω τὴν προπαρασκευὴν καὶ ἐπιθυμῶ ν’ ἀρχίσῃ· καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ διὰ τοῦ συστήματος τῶν οἰκονομιῶν. Θέλετε νὰ φέρωμεν χιλιάδας ὅπλων; μάλιστα· μήπως ἐγὼ δὲν τὸ θέλω; Μὰ ἔχομεν χρήματα; μὰ νὰ μὴ δώσητε· μὰ ἔχομεν; μήπως ἠμποροῦμεν νὰ καταστρέψωμεν τὸν κόσμον; καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ τὸν καταστρέψουν, διότι τὸ ὑπεστήριξεν ὁ Κ. πρωθυπουργός. — Ἐγὼ, Κύριε ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἠξεύρω πῶς γίνονται αἱ μάχαι, διότι εἶμαι στρατιώτης καὶ οὐχὶ ἰατρὸς, καὶ ἠξεύρω τὶ εἶναι πυρῖτις, διότι αὐτὴν μελετῶ καὶ οὐχὶ τὴν κινίνην. Λοιπὸν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ εἴπητε, ὅτι δὲν τὸ ἠξεύρω, διότι τὸ ἐμελέτησα καὶ τὸ σκέπτομαι. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν Κύριον Λομβάρδον, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ μὴ ἐξέρχηται τῶν ὁρίων· διότι ἐγὼ συγχωρῶ τὰ πάντα, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπω εἰς κανένα νὰ μὲ ἐγγίσῃ ἀτιμωρητεί.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ἡ συζήτησις ἀπεπερατώθη· θὰ σᾶς ἐρωτήσω διὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν ἀντιτείνει· παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου;

§28ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ Κ. Δημητρακοπούλου ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου.

§30ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῇ διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἕκαστος βουλευτής.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀναγινώσκω. «Ἐξαιτοῦμαι τὴν ἔκπτωσιν τοῦ νέου φόρου τῶν 10 λεπτῶν ἐπὶ τῶν προβάτων διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Διότι εἷς ποιμὴν ἔχων 300 πρόβατα, ἐξ ὧν ἐγέννησαν τὰ 200, τῷ ἔμειναν ἀρνία 160·

Δαπάναι.

Ὁ Βουλευτὴς Μαντινείας

Β. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΔΟΣ».

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὶ θέλει ἡ Βουλὴ; νὰ τυπωθῇ;

§33ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔφερα τὴν τροπολογίαν αὐτὴν καὶ λέγω ὅτι ἕνας ποιμένας, ὅταν ἔχῃ 300 πρόβατα, τὶ εἰσοδήματα καὶ τὶ ἔξοδα ἔχει· καὶ μοῦ φαίνεται ὅτι πολλοὶ ἀπὸ ὅσους εἴμεθα ἐδῶ μέσα εἴχαμεν πρόβατα καὶ τὰ ξεκάμαμεν. Τὰ ἔχει ἐκεῖνος ποῦ δὲν ἔχει ἄλλη δουλειὰ καὶ ἔχει τὰ παιδιά του καὶ τὰ φυλᾶνε· θέλει τρεῖς ποιμένας, ὁ ποιμὴν θέλει 40 δραχ. τὸν μῆνα, 105 δραχ. διὰ φόρον, 15 δημοτικὸν φόρον· οἱ τρεῖς τσοπάνιδες θέλουν 1440 δρ. τὸν χρόνον· κατόπι θὰ πληρώνῃ 150 δρ. διὰ τοπιάτικα, ἄρα πέφτει ἔξω. Ἡ τροπολογία νὰ τυπωθῇ διὰ νὰ λάβητε γνῶσιν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλὰ, ἡ τροπολογία εἶναι σύμφωνος μὲ τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, ἀνὰ 25 λεπτά.

§35ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὶ λὲς, Κύριε Πρόεδρε;

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴπατε ὅτι δὲν θέλετε αὔξησιν φόρων.

§37ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ ἐπεψηφίσθη· εἶναι τοῦ Δημητρακοπούλου μόνον.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν τροπολογίαν τὴν ὑποστηρίζει κανεὶς ἄλλος;

§39ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε νὰ τὴν θέσω εἰς ψηφοφορίαν;

§41ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἀγαπᾶτε.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Δημητρακοπούλου νὰ σηκωθῶσιν. (οὐδεὶς ἐγείρεται)· ἀπεῤῥίφθη. Κύριε Δεληγιώργη ἐπιμένετε εἰς τὰ 30 λεπτά;

§43ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗΣ. Μάλιστα.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Δεληγεώργη.

§45ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν φόρον τῶν μικρῶν ζώων, αἰγῶν καὶ προβάτων εἰς 30 λεπ. λέγουν Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν Ὄχι. Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, ἡ πρότασις τοῦ Κ. Δεληγιώργη ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 85 κατὰ 15, ἀρνηθέντων δύω. Παραδέχεται λοιπὸν ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην τοῦ Νομοσχεδίου;

§48ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ.

Ἄρθρον 1. «Ὁ ἐπὶ τῶν ζώων φόρος διὰ τὸ 1867 προσδιορίζεται· Ἐπὶ τῶν αἰγῶν καὶ προβάτων πρὸς λεπτὰ 35 κατὰ κεφαλήν. 2) Ἐπὶ τῶν ὄνων πρὸς λεπτὰ 70 τὴν κεφαλήν. 3) Ἐπὶ τῶν μεγάλων ζώων καὶ χοίρων πρὸς δραχ. 1 καὶ λεπτὰ 40 κατὰ κεφαλήν.» Ἐπὶ τῶν μεγάλων ζώων καὶ χοίρων ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει μίαν καὶ εἴκοσιν· ὁ ὑπουργὸς παραδέχθη τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§49ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Νὰ περιληφθοῦν ὅμως τὰ μελίσσια ὑπ’ ἀρ. 4. ἐπὶ τῶν μελισσίων πρὸς λεπτὰ 25 κατὰ κυψέλην.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὸ Αʹ. ἄρθρον;

§51ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ.

Ἄρθρον 2. «Δὲν ὑπάγονται εἰς φόρον· ά.) Τὰ θηλάζοντα τῶν αἰγῶν, προβάτων καὶ χοίρων. βʹ.) Οἱ πῶλοι τῶν ὄνων, ἵππων, καμήλων, οἱ μόσχοι τῶν βοῶν καὶ τῶν βουβαλίων, μέχρι τῆς ἡλικίας δύω ἐτῶν συμπληρωμένων, εἴτε θηλάζουσιν, εἴτε ὄχι. γʹ.) Τὰ ἀροτριῶντα κτήνη ἐν γένει. δʹ.) Εἷς οἰκόσιτος χοῖρος δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν, ὅπου καὶ ἂν διαιτᾶται. έ.) Τὰ ζῶα ἐν γένει καὶ τὰ μελίσσια τῶν Ἰονίων νήσων.» Τὸ 2 ἄρθ. παραδέχεται ἡ Βουλή;

§52ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ.

Ἄρθρον 3. «Ὁ ἀριθμὸς τῶν συνοδευόντων τὸν ἐπὶ τῆς ἀπαριθμήσεως οἰκονομικὸν ὑπάλληλον ὁπλοφόρων κανονίζεται ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ δήμαρχος, παραπέμπων τὰ στελέχη τῶν δηλώσεων, ὀφείλει νὰ διορίζῃ καὶ γνωστοποιῇ ταὐτοχρόνως εἰς τὸν ἔφορον, τὸν πάρεδρον ἢ τὸν δημοτικὸν σύμβουλον, ὅστις μέλλει νὰ συμπράξῃ εἰς τὴν ἀπαρίθμησιν κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ ΥΜʹ. Νόμου. Ἐὰν ὁ Δήμαρχος ἀμελήσῃ νὰ κάμῃ τὴν γνωστοποίησιν, ὁ διορισθεὶς πάρεδρος ἢ δημοτικὸς σύμβουλος ἀρνηθῇ ἢ ἀναβάλῃ τὴν σύμπραξίν του, ὁ ἔφορος ἢ ὁ ἀντιπρόσωπός του ἐνεργεῖ μόνος τὴν ἀπαρίθμησιν, τὰ δὲ πρωτόκολλα, ὑπογεγραμμένα παρ’ αὑτοῦ καὶ τοῦ κτηνοτρόφου, ἔχουσιν ἰσχὺν δημοσίου ἐγγράφου. Ἐὰν ὁ κτηνοτρόφος ᾖναι ἀγράμματος ἢ τόσον οὗτος καθὼς καὶ ὁ συμπράττων δημοτικὸς ὑπάλληλος ἀρνηθῶσι νὰ ὑπογράψωσι, γίνεται περὶ τούτου μνεία εἰς τὸ πρωτόκολλον.» Παραδέχεται ἡ βουλὴ τὸ Γʹ. ἄρθρον;

§53ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ.

Ἄρθρον 4. «Τὰ ἔξοδα τῆς ἀπαριθμήσεως ἐν γένει ἐπιβαρύνουσι τὸ δημόσιον. Αἱ ἀντιβαίνουσαι εἰς τὸν παρόντα νόμον διατάξεις ἀκυροῦνται.» Παραδέχεται ἡ βουλή;

§54ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ καὶ τὸ σύνολον;

§56ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται ἡ ἐπιτροπὴ τῶν οἰκονομικῶν νὰ ἐργάζηται ταύτας τὰς ἡμέρας. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 3 καὶ ¼).