1866.12.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 12

Τῆς 30 Δεκεμβρίου 1866.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 12½.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται.— Ἔχομεν τὴν συνέχειαν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ φυγοδίκων. Ὁ κ. Σακελλαριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§4ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὑπὲρ τίνος πρόκειται, κύριοι; Πρόκειται περὶ ἐπιεικείας καὶ συγκαταβάσεως περὶ περιτριμμάτων τινῶν ἐν τῇ κοινωνίᾳ· οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ὅπως δήποτε περιέπεσαν εἰς ποινικὰ ἐγκλήματα, ἀλλ’ ἐν τούτοις τοῖς ἐδόθη ἐποχὴ ν’ ἀποπλύνωσι ταῦτα καὶ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν κοινωνικὴν παλιγγενεσίαν, ἀλλ’ οὐκ ἠβουλήθησαν συνιέναι. Δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν, κύριοι, οὔτε ἀξιῶ νὰ παρακολουθήσω βῆμα πρὸς βῆμα τοὺς προαγορεύσαντας, καθ’ ὅσον ὁ καιρὸς εἶναι ἤδη πολύτιμος, εἶναι σπουδαῖος ὅσον οὐδέποτε, καὶ νομίζω, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔπρεπεν οὔτε κἄν νὰ συλλογισθῶμεν, ὅτι ὑπάρχουσι τοιαῦτα τέρατα εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἐγὼ ἔκαμα μετ’ ἄλλου τινὸς συναδέλφου μου εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον πρότασιν τοιαύτην, ἀλλ’ ἄλλη ἡ τότε ἐποχὴ, ἄλλοι οἱ τότε καιροί. Τότε, κύριοι, τρεῖς χιλιάδες φυγόδικοι περιέτρεχον ἄνω καὶ κάτω καὶ ἐμάστιζον τὴν κοινωνίαν, καὶ σήμερον πόσοι ἔμειναν; μόλις 80 ἢ 100.

§5ΗΛΙΑΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶναι δώδεκα χιλιάδες.

§6ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἔχω ἐπισήμους πληροφορίας. Πέρυσιν ἦσαν τῷ ὄντι 3000 καὶ σήμερον μόλις 80 ἢ 100. Καὶ ἄλλοι μὲν ἐξ αὐτῶν συνελήφθησαν καὶ παρεπέμφθησαν εἰς τὰς φυλακὰς, ἄλλοι δὲ, οἵτινες ᾐσθάνοντο ἑαυτοὺς ἀθῴους, οἵτινες ἐξ ἀμελείας, οἵτινες ἐκ βρασμοῦ ψυχικῆς ὁρμῆς περιέπεσαν εἰς οἱαδήποτε ἐγκλήματα, ᾐσθάνθησαν τὸ καθῆκον τῆς τιμῆς, καὶ ἔδραμον ὅπου ἡ τιμὴ καὶ ἡ δόξα. Ἐὰν καὶ αὐτοὶ ἦσαν τοιοῦτοι, δὲν ἤθελε γίνει περὶ αὐτῶν λόγος σήμερον. Καὶ ἐνῷ ἔπρεπε νὰ γίνῃ λόγος ἄλλος, τίνι τρόπῳ νὰ ἐξορισθῶσιν αὐτὰ τὰ τέρατα ἢ νὰ συντριφθῶσι καὶ καταστραφῶσιν, ἀπ’ ἐναντίας παρουσιάζεται νόμος ἐπιεικείας ὑπὲρ αὐτῶν. Μακρὰν, κύριοι, τοῦ νὰ δεχθῶμεν ἤδη τὸν τοιοῦτον νόμον· ἡ κυβέρνησις δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐπίφοβον κατάστασιν εἰς ἣν εὑρίσκετο ἄλλοτε, διότι αὐτοὶ οἱ ὀλίγοι δὲν δύνανται, οὔτε νὰ βλάψωσιν, οὔτε νὰ πράξωσιν οὔτε.................................

§7ΗΛΙΑΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι ὁ φόβος, ἀλλὰ ἡ ἀνάγκη.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε· κατόπιν ἔρχεσθε εἰς τὸ βῆμα.

§9ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἂς ἀναλογισθῶμεν, κύριοι, τὸ ὕψος καὶ τὴν ἀποστολὴν τὴν μεγάλην αὐτῆς τῆς Βουλῆς· δὲν συνήλθομεν ἐδῶ νὰ ἐγκληματήσωμεν, νὰ παραβιάσωμεν τοὺς νόμους, νὰ τοὺς μεταβάλωμεν, ἀλλὰ διὰ νὰ τοὺς στερεώσωμεν, παγιώσωμεν καὶ τοὺς καταστήσωμεν ψυχὴν καὶ σάρκα εἰς ὅλην τὴν κοινωνίαν· δίδομεν σήμερον, κύριοι, τὸ δικαίωμα ὅτι οἱ προσερχόμενοι λῃσταὶ, φονεῖς, κακοῦργοι νὰ μὴ προφυλακίζωνται· δίδομεν ἐπίσης τὸ δικαίωμα ὅτι καὶ ὅσοι ἐκ τοιαύτης κατηγορίας ὅπως δήποτε ἐφυλακίσθησαν νὰ ἐξέλθωσιν ἕως ὅτου δικασθῶσιν. Ἀλλά, κύριοι, τίς μᾶς ἐγγυᾶται σήμερον διὰ τὴν ὕπαρξιν, τὴν ζωὴν καὶ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ δημάρχου Τρικολώνων, ὅστις συνέλαβεν ἓξ τέρατα τοιαῦτα καὶ τὰ ἀπήγαγεν εἰς τὰς φυλακὰς; Τίς μᾶς ἐγγυᾶται διὰ τὸν δήμαρχον Λαγκαδίων; Τίς διὰ τὸν ἄλλον; Ἠμπορεῖ νὰ μὲ βεβαιώσῃ σήμερον ὁ ὑποβαλὼν τὸν νόμον, ὅτι αὐτοὶ ἐξερχόμενοι σήμερον τῶν φυλακῶν δὲν θὰ διευθυνθοῦν, ἂν ἠμπορέσουν, εἰς τὰς ἀποθήκας καὶ οἰκίας, ἢ νὰ ἐπιβουλευθοῦν τὴν ζωὴν ἐκείνων ὅσοι τοὺς κατεδίωξαν; Καὶ τότε, κύριοι, νομίζετε ὅτι ἀντὶ 80 ἢ 100 τοὺς ὁποίους ἔχομεν σήμερον φυγοδίκους, ἀνοίγοντες τὰς φυλακὰς δὲν θὰ τοὺς κάμωμεν χιλίους ἢ δισχιλίους; Καὶ δὲν εἶναι εὐκολώτερον νὰ πολεμήσωμεν σήμερον τοὺς 80 καὶ νὰ τοὺς καταστρέψωμεν; Εἶπέ τις, κύριοι, ὅτι οἱ συλλαβόντες τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κύριον Σωτηρόπουλον τὸν εἶπεν, ὅτι δὲν μᾶς ἐδώκατε ἀμνηστείαν, ἐνῷ μᾶς ἐκινήσατε εἰς αὐτὰ τὰ κακουργήματα, ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι διὰ τὴν Τριφυλλίαν.

§10ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι καὶ διὰ τὴν Καρύταιναν, ἀπ’ ἐδῶ ἐγεννήθη ἐκεῖ.

§11ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἐνδεχόμενον νὰ ᾖναι καὶ διὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἐπαρχίας καὶ διὰ τὴν Καρύταιναν· ἀλλὰ πρέπει χάριν τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν νὰ ὑποστῶσιν ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι αὐτὰ τὰ στίγματα; Χάριν αὐτῶν τῶν τριῶν ἐπαρχιῶν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τοὺς νόμους καὶ νὰ εἴπῃ, ἂς κοιμηθοῦν ἢ ἂς μεταβληθοῦν οἱ νόμοι; Δὲν τὸ βλέπω ὀρθὸν καὶ πιστεύω ὅτι τὸ ὑπουργεῖον ὀρθῶς καὶ ἐμφρόνως σκεπτόμενον θέλει ἀναβάλει τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, μέχρις ὅτου σκεφθῶμεν καὶ ἡμεῖς ὡριμώτερον καὶ τότε βεβαίως νὰ πεισθῶμεν· καὶ ἂν πεισθῶ καὶ ἐγὼ, ἐστὲ βέβαιοι ἂν ἀνέλθω τὸ βῆμα τοῦτο, θέλω ἀνέλθει μὲ ἄλλην γλῶσσαν, παρὰ μὲ τὴν ὁποίαν σήμερον παρουσιάσθην. Σήμερον, κύριοι, αἱ προτάσεις εἶναι πολὺ σπουδαῖαι καὶ σοβαραὶ, καὶ οὔτε κἂν ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῶσι τοιαῦτα ἐξώδικα ἀντικείμενα νὰ μᾶς ἐπασχολήσουν ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας· ἀλλ’ ἔπρεπεν οἱ κύριοι ὑπουργοὶ νὰ μᾶς παρουσιάσουν ἐμβριθέστερα καὶ σπουδαιότερα ἔργα, καὶ ἤθελον μᾶς εὕρει προθυμοτέρους εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, ὅπως μᾶς εἶδον καὶ εἰς τὰ χθὲς καὶ προχθές. Φρονῶ λοιπὸν, κύριοι, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ παρατείνῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι πολλοὶ τῶν κυρίων βουλευτῶν τὸ θέλουν, καθ’ ὅσον μόλις ἠκούσθη αὐτὴ ἡ φωνὴ, καὶ ἀμέσως ἐξηγέρθη ἡ αὐτὴ ἀγανάκτησις, ἐδιπλασιάσθησαν τὰ αὐτὰ μίση, αἱ αὐταὶ διαβολαὶ, αἵτινες καὶ πρότερον κατ’ αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Τὸ λέγουν, κύριοι, ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους κατεπολέμησα καὶ διὰ τῆς γραφίδος καὶ τοῦ λόγου ἐπὶ μακρὸν διάστημα, ὅτε πολλοὶ τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἀπουσίαζον· τὸ λέγουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ κατέσχον διὰ τὰς διαμαρτυρήσεις μου κατὰ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μὲ ἠπείλουν μὲ φυλακίσεις, μοῦ ἠπείλουν τὴν ζωὴν καὶ ἐτόλμησαν νὰ ἔρχωνται εἰς οἰκίαν ἀνάνδρου τινὸς καὶ νὰ τὸν προσβάλλουν, ἀλλ’ ἔφαγαν πῦρ. Ταῦτα ἔχω νὰ εἴπω καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κύριον Κυπριάδης. Ὁ κύριος Κυπριάδης ἀναβὰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἀντὶ νὰ μᾶς εἴπῃ τοὺς ὑπὲρ καὶ κατὰ λόγους καὶ μᾶς ἐκθέσῃ τὴν διάνοιάν του, ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς ἀντεγκλήσεις καὶ τρόπον τινὰ νὰ προκαλέσῃ ἕνα ἀξιότιμον συνάδελφόν μας καὶ ὑπουργὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλει ἡ Βουλὴ, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλει τὸ ἔθνος· διότι, ἐὰν κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις ἐπήρχετο ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, εἰς ἡμᾶς δὲν ἤθελε προκύψει τίποτε, διότι εἴτε ἤθελον ἐξέλθει πολλοὶ ὡς βουλευταὶ εἴτε ὄχι, μᾶς ἦτον ἐντελῶς ἀδιάφορον καὶ ἤθελον μᾶς διαδεχθῆ ἐπίσης καλλίτεροι πατριῶται. Δὲν ἔπρεπεν ὁ κύριος Κυπριάδης νὰ μᾶς εἴπῃ, τὶ ἔπραξεν ὁ κύριος Δεληγιώργης ἐπὶ τῆς ὑπουργείας του καὶ τὶ δυνάμεθα νὰ πράξωμεν καὶ ἡμεῖς ἢ ὄχι. Τὸ τὶ ἔπραξεν ὁ κύριος Δεληγιώργης ἐπὶ τῆς ὑπουργείας του, ἐγὼ ἂν καὶ ἤμην ἀντίθετος αὐτοῦ εἰς πολλὰ, καὶ κυρίως τῶν συναδέλφων του εἰς ὅλα, οὐχ ἧττον χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ κύριος Δεληγιώργης ἐπολιτεύθη ὡς ἄγγελος καὶ ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς. Καὶ δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ προκαλῶμεν ἀντεγκλήσεις κατὰ τῶν τοιούτων ἀνδρῶν, πρέπει νὰ σεβώμεθα τὴν ἀρετὴν καὶ τὸν πατριωτισμὸν ἑνὸς ἑκάστου, διότι τοιουτοτρόπως ἀναπτεροῦται καὶ μεγαλύνεται ἡ πατρὶς· ὅταν ὅμως ἡμεῖς ἐπιβουλευώμεθα, ἀντεγκαλῶμεν καὶ τὰς ἱερωτέρας ἀρετὰς, τότε θὰ μένωμεν ἀείποτε ὀπίσω. Παρακαλῶ λοιπὸν πάντας τοὺς συναδέλφους καὶ τὸ σεβαστὸν ὑπουργεῖον νὰ ἀνακαλέσωμεν τὸν νόμον αὐτὸν, νὰ τὸν παρατείνῃ τοὐλάχιστον ἐπί τινα χρόνον, νὰ μᾶς παρουσιάσῃ ἔργα σπουδαῖα καὶ σοβαρὰ, καὶ τέλος πάντων νὰ ἐμβλέψωμεν πάντες εἰς τὰς κοινὰς ἀνάγκας τῆς πατρίδος, νὰ ἀκούσωμεν τῆς φωνῆς ἐκείνης τῶν στεναζόντων ὁμογενῶν ἐν Κρήτῃ, νὰ ἀκούσωμεν τὴν σφαγιαζομένην ἀδελφότητα. Ἐδῶ εἶναι τὸ σημεῖόν μας, αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπός μας καί εἰς αὐτὸ τοῦτο πρέπει νὰ βαδίσωμεν· πάντας δὲ τοὺς ὀλίγους στιγματίας καὶ λυμεῶνας τῆς κοινωνίας νὰ τοὺς παραδώσωμεν εἰς τὴν ἐκδίκησιν τοῦ νόμου καὶ ὄχι νὰ ζητῶμεν συγκατάβασιν ὑπὲρ τοιούτων τεράτων.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, θεωρεῖτε περατωμένην τὴν συζήτησιν ὡς πρὸς τὴν ἀρχήν;

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένουν οἱ ἀνθιστάμενοι εἰς τὸ νὰ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§15ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἔλθωμεν εἰς ψηφοφορίαν περὶ τῆς ἀρχῆς.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὶ ζητεῖτε οἱ ἀνθιστάμενοι;

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατὰ τὸν κανονισμὸν, ὁ κύριος πρόεδρος ὀφείλει νὰ ἐρωτήσῃ περὶ τῆς ἀρχῆς· ὡμιλήσαμεν ἄλλοι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ἄλλοι κατὰ, τώρα θὰ ψηφοφορήσωμεν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταλαμβάνω, ἀλλ’ εἶναι τινὲς οἱ ὁποῖοι λέγουν νὰ ἀναβληθῇ.

§19ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νὰ ἐρωτήσετε περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρεται εἷς). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Ἀναγινώσκεται τὸ πρῶτον ἄρθρον. Ἄρθρον 1. «Οἱ ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Νόμου εἰς τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς προσερχόμενοι καὶ εἰς πᾶσαν αὐτῶν πρόσκλησιν μετὰ ταῦτα ἐμφανιζόμενοι φυγόδικοι, κατηγορούμενοι δι’ ἐγκλήματα πραχθέντα ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, ἐκτὸς τῆς Ἑπτανήσου, ἀπὸ τῆς 5 Ὀκτωβρίου 1862 μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1863, ἀπαλλάσσονται τῆς προφυλακίσεως διὰ τὰ ἐγκλήματα ταῦτα μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ βουλεύματος.» Ἔχομεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Γόντικα. «Οἱ ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Νόμου εἰς τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς προσερχόμενοι καὶ εἰς πᾶσαν αὐτῶν πρόσκλησιν κατόπιν ἐμφανιζόμενοι φυγόδικοι, κατηγορούμενοι διὰ παντὸς εἴδους ἔγκλημα, πλὴν τῶν ἀποκεκηρυγμένων λῃστῶν, πραχθὲν ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, ἐκτὸς τῆς Ἑπτανήσου, ἀπὸ τῆς 5 8βρίου 1862 μέχρι τῆς 20 8βρίου 1863, ἀπαλλάσσονται τῆς προφυλακίσεως μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ ὁριστικοῦ βουλεύματος. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κύριος Γόντικας.

§21ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι οἱ ὁμιλήσαντες κατὰ τῆς ἀρχῆς ὡμίλησαν κατὰ τῆς τροπολογίας μου κατὰ μείζονα λόγον. Ὡρμήθην εἰς τὴν ἐπέκτασιν αὐτὴν ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν ἠπόρησα πῶς ὁ κύριος Πλατὺς δὲν ἐννόησεν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη μᾶς δίδει τὸν λόγον τῆς τροπολογίας μου. Λέγει· «Οἱ ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως μέχρι τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως κλονισμοὶ ἐπέφεραν φυσικῶς τὴν χαλάρωσιν τῆς ἰσχύος τῶν νόμων, τούτου δὲ ἕνεκα πολλὰ διεπράχθησαν ἐγκλήματα, ὧν τὰ πλεῖστα προεκλήθησαν ἐκ τῆς ἐξάψεως τῶν τοπικῶν παθῶν καὶ τῶν ἀμοιβαίων ἐκδικήσεων, καὶ μολονότι πολλαὶ ἐξεδικάσθησαν μέχρι τοῦδε ὑποθέσεις, πολλοὶ οὐχ ἧττον εἶναι καὶ οἱ ἐν φυγοδικίᾳ ἔτι διατελοῦντες.» Εἰς τὰς λέξεις αὐτὰς ἀμοιβαίων ἐκδικήσεων εἶναι ἡ βάσις καὶ ὁ λόγος τῆς τροπολογίας μου καὶ φέρω παράδειγμα τὸ ἑξῆς. Ὑποθέσατε ὅτι ἕνας ἐγκληματίας κατὰ τὴν μεσοβασιλείαν ἠτίμασε τὴν ἀδελφὴν ἑνός· ὁ ἀτιμασθεὶς ἀδελφὸς ἀμυνόμενος ὑπὲρ τῆς τιμῆς της πηγαίνει μετὰ δέκα ἡμέρας καὶ τὸν φονεύει· τώρα παραπέμπεται διὰ βουλεύματος καὶ χάριν φιλανθρωπίας εἰς βαθμὸν πλημμελήματος, ὁ δὲ ἀμυνόμενος ὑπὲρ τῆς τιμῆς του, τὸν ὁποῖον τὸ βούλευμα ἔπρεπε νὰ ἀθωώσῃ, παραπέμπεται διὰ φόνον, διότι ἐνδέχεται ὁ φόνος αὐτὸς νὰ μὴ γίνῃ μετ’ ὀλίγας στιγμὰς καὶ τὸ δικαστικὸν συμβούλιον νὰ τὸν παραπέμψῃ διὰ δολοφονίαν. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, ποῖος εἶναι εἰς καλλιτέραν θέσιν καὶ εὐεργετικωτέραν ἀπὸ τὸν νόμον, ἀφοῦ σήμερον ἡ Βουλὴ φαίνεται, ὅτι ἔχει σκοπὸν νὰ παραδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον; Ὁ ἀρχικὸς ἐγκληματήσας ἢ ὁ ὑπερασπισθεὶς τὴν τιμήν του; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ δεύτερος εἶναι ἄξιος μεγαλειτέρου ἐλέους καὶ ἐπιεικείας. Πρὸ ἡμερῶν, ὅταν ἔμενον εἰς Τρίπολιν, εἶχον ὑπερασπισθῆ μίαν ληστείαν ἀπὸ τὴν Τριφυλίαν, ἡ ὁποία ἐφάνη εἰς τὸ ἀκροατήριον, ὅτι ἦτο μία στρεψοδικία, καὶ ὁ Κύριος εἰσαγγελεὺς ἐζήτησε τὴν ἀθώωσιν τοῦ κατηγορουμένου, ὥστε δὲν ἐλάβομεν τὸν λόγον οἱ συνήγοροι. Βλέπετε, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἦσαν ἐπὶ τρία ἔτη εἰς τὰς φυλακάς. Ἔχων λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν μου σήμερον τοὺς ἑλιγμοὺς αὐτοῦ τοῦ νόμου καὶ συγχρόνως τοιαύτης φύσεως παραδείγματα, ἠναγκάσθην νὰ ἐπεκτείνω τὸ εὐεργέτημα αὐτὸ διὰ νὰ εὐεργετηθῇ ὁλόκληρος ἡ κοινωνία ἀπαλαττομένη ἐγκληματιῶν εὑρεθέντων εἰς θέσιν τοιαύτην ἕνεκα τῶν περιστάσεων ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας οἱ πολεμήσαντες τὸ νομοσχέδιον ἔχουν τὴν ἀξίωσιν καὶ δικαίως νὰ φαίνωνται, ὅτι ἦσαν ἐπαναστάται. Ἔγινε λοιπὸν μία μεταβολὴ καὶ αὐτὴ ἐξέτεινε τὰ ἐγκλήματα εἰς τὴν συνείδησιν μιᾶς ὁλοκλήρου κοινωνίας· καὶ ὑμεῖς ἔρχεσθε σήμερον νὰ πολεμήσετε τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν τροπολογίαν αὐτήν; Δὲν ἠπόρησα διὰ τὸν Κύριον Πλατὺν, ὅστις ἀναχωρεῖ ἐξ Ἑρμουπόλεως καὶ ἐρχόμενος μὲ ἀτμόπλοια, ποτὲ δὲν πιστεύει, ὅτι πειραταὶ πλοίων θὰ τὸν συλλάβουν, διότι καὶ ἐδῶ κατοικεῖ εἰς ἀνάκτορα καὶ μεγαλοπρεπῆ μέγαρα. Δὲν ἐφοβήθην ἐπίσης διὰ τὸν Κύριον Πετιμεζᾶν, ὅστις ἀνήκει εἰς στρατιωτικὴν οἰκογένειαν καὶ ἔχει μεγάλην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸν τόπον του, διότι ὅταν ἀπὸ τὰς Πάτρας θὰ ὑπάγῃ εἰς τὰ Καλάβρυτα, πηγαίνουν πλέον τῶν πεντήκοντα συμπολιτῶν του καὶ τὸν ὑποδέχονται. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον νὰ εὐεργετήσωμεν τὴν τάξιν αὐτὴν, οὔτε τὰ στίγματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ Κύριος Σακελλαριάδης εἶπε καὶ μᾶς ὑπέδειξε τὸν κατάλογον καὶ μᾶς ἀνέφερε μόνον περὶ τοῦ ἀδελφοῦ του τοῦ δημάρχου. Ἐὰν ἤθελον τολμήσει, ἐδυνάμην νὰ κάμω μίαν τρομερὰν πρότασιν, νὰ δοθῇ ἀμνηστεία μέχρι τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως. Ἀλλ’ ἔβλεπα, ὅτι ἡ πρότασίς μου αὕτη ἐρχομένη ὡς τροπολογία ἀναιρεῖ ἄρδην αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο περιωρίσθην εἰς μόνην τὴν τροπολογίαν. Σᾶς εἶπον, ὅτι παραβιάζομεν τὸ Σύνταγμα· εἶναι μία πλάνη. Διὰ τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου, ἐννοεῖται, καὶ ὁ πένης καὶ ὁ πλούσιος καὶ ὁ εὐγενὴς καὶ πᾶς ἄλλος· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται νὰ νομοθετήσωμεν, ποῖος μᾶς ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα, ὅτι ὅταν ὑπάρχῃ μία διαδικασία εἰς τὴν Δικονομίαν, αὐτὸ τὸ νομοθετικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ ἀμνηστείας καὶ χάριτας, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλλῃ τὰς δικονομικὰς διατάξεις, ἓν μέρος τῶν διατυπώσεων αὐτῶν; Ὡς ἐκ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἔχω, σᾶς λέγω, ὅτι ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τιμωρία εἰς τοὺς δυστυχεῖς συμπολίτας μας· εἰσάγονται εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ ἐνῷ μένουν δύω ἢ τρία ἔτη εἰς τὰς φυλακὰς, οἱ παθόντες κρύπτονται μέσα εἰς τὸ δικαστήριον καὶ τοιουτοτρόπως ἀναβάλλεται ἐπ’ ἄπειρον ἡ δίκη των. Ἀναφέρω τὸ παράδειγμα τῶν............... οἱ ὁποῖοι ἐξεδικάσθησαν ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ Κυρίου Δεληγιώργη· καὶ ἠξεύρετε ὁποῖοι εἶναι; πληρώνουν φόρον ἴσως πλέον τῶν 20 χιλ. δραχμῶν κατ’ ἔτος. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα σήμερον νὰ μεταβάλω τὴν δικονομίαν καὶ εἴπω, ἅμα ὁ κατηγορούμενος εἰσαχθῇ εἰς δίκην καὶ δὲν ὑπάρχῃ ἀποδεδειγμένη ἡ κατηγορία, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἀθωωθῇ; Λοιπὸν τοιούτων ὄντων τῶν πραγμάτων, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα σήμερον, ὁρμώμενος ἀπ’ αὐτὴν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν πρέπῃ νὰ παραδεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, νὰ εἴπω ὅτι πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῶμεν κατὰ τὸ ὅλον; διότι κατὰ μέρος θέλει εἶσθαι ἄνευ ἀποτελέσματος, καθ’ ὅσον τὰ ἐγκλήματα σήμερον μαστίζουν ὁλόκληρον τὴν Πελοπόννησον. Ἐπιμένω, λοιπὸν, Κύριοι, εἰς τὴν πρότασίν μου, ἄλλως ὅμως ἡ Βουλὴ εἶναι ἁρμοδία νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Γόντικα, οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἑπομένως μένει τὸ πρῶτον ἄρθρον ὡς ἔχει. Ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἐψηφίσθησαν καὶ τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4 τοῦ νομοσχεδίου. Μετὰ ταῦτα ἡ Βουλὴ ἐρωτηθεῖσα ἐπὶ τοῦ συνόλου παρεδέχθη τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἑξῆς. Ἄρθρον 1. «Οἱ ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Νόμου εἰς τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς προσερχόμενοι καὶ εἰς πᾶσαν αὐτῶν πρόσκλησιν μετὰ ταῦτα ἐμφανιζόμενοι φυγόδικοι, κατηγορούμενοι δι’ ἐγκλήματα πραχθέντα ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, ἐκτὸς τῆς Ἑπτανήσου, ἀπὸ τῆς 5 Ὀκτωβρίου 1862 μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1863, ἀπαλλάσσονται τῆς προφυλακίσεως διὰ τὰ ἐγκλήματα ταῦτα μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ βουλεύματος. Ἄρθρον 2. Οἱ διὰ δικαστικοῦ βουλεύματος εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον παραπεμφθέντες ἢ παραπεμφθησόμενοι ἕνεκα τῶν ἀνωτέρω πράξεων καὶ ἐντὸς τῆς ταχθείσης προθεσμίας προσελθόντες φυγόδικοι ἀπαλλάσσονται τῆς προφυλακίσεως δι’ ἐγγυήσεως, διδομένης κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τῆς ποινικῆς δικονομίας καὶ ἐχούσης τὰς ἐν αὐτῇ ὁριζομένας συνεπείας. Τοιαύτη ἀπαλλαγὴ τῆς προφυλακίσεως δὲν ἐπιτρέπεται ἐπὶ κακουργημάτων τιμωρουμένων μὲ τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου, τῶν ἰσοβίων ἢ τῶν προσκαίρων δεσμῶν. Ἄρθρον 3. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τοὺς ἤδη προφυλακισμένους δυνάμει ἐνταλμάτων ἢ βουλευμάτων καὶ κατηγορουμένους διὰ πράξεις τελεσθείσας κατὰ τὴν ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ ὁριζομένην ἐποχήν. Ἄρθρον 4. Ἐξαιροῦνται τῶν ἀνωτέρω διατάξεων τὰ κακουργήματα τῆς λῃστείας, ἐκτὸς τῆς προβλεπομένης ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 367 τοῦ Ποινικοῦ νόμου, τῆς πειρατείας, τῆς ναυταπάτης, τῆς ἐκβιάσεως τῆς προβλεπομένης ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 368 § 1 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τηρουμένης καὶ ἐνταῦθα τῆς ἐπὶ λῃστείας ἀνωτέρω ἐξαιρέσεως καὶ τοῦ φόνου.»

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν καὶ τὴν σύμβασιν μεταξὺ Ἰταλίας καὶ Ἑλλάδος τρίτη συζήτησις. «Περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων καὶ Ἰταλῶν τοῦ συνεισφέρειν εἰς καταναγκαστικὰ δάνεια. Ἄρθρον μόνον. Ἡ ἐπιδοθεῖσα τῷ ἐν Ἀθήναις κυρίῳ πρέσβει τῆς Ἰταλίας τῇ 2|14 Δεκεμβρίου 1866 δήλωσις ἀμοιβαιότητος ὡς πρὸς τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ὑπηκόων τῶν δύω ἐπικρατειῶν τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ συνεισφέρειν εἰς καταναγκαστικὰ δάνεια, ὧν τὸ κείμενον ἐν μεταφράσει, θέλει ἔχει πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν.»

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, τρίτη συζήτησις. Ἔχει τις ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§26ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ Κωπαΐδος νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῶσι τινὲς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας προκαλοῦσι τὰ συμβάντα κατὰ τὴν περυσινὴν σύνοδον. Ἐνθυμεῖσθε, ὅταν τότε εἶχεν εἰσαχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, δὲν εἶχεν ἀποπερατωθῆ ἡ συζήτησίς του· διαρκούσης τῆς τακτικῆς συνόδου, προσεκλήθη ἔκτακτος σύνοδος, ἥτις ἐδικαιολογήθη ὡς ἑξῆς. Ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν τότε εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπειδὴ ὁ κύριος Μομφεῤῥιέρος ἐπείσθη νὰ παραδεχθῇ τὸν διαγωνισμὸν, ἐνόμισεν ἡ κυβέρνησις, ὅτι εὔλογον ἦτο νὰ προσκληθῇ ἐκτάκτως ἡ Βουλὴ, διότι αὐτὴ ἡ παραχώρησις τοῦ ἐργολάβου ἦτο λίαν σπουδαία, καὶ ἐπίστευσεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τοιαύτη παραχώρησις ἤθελε διευκολύνει μᾶλλον τὴν παραδοχὴν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, καὶ ὅτι ἤθελε κατὰ πολὺ ἐλαττώσει τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀπήντησεν. Ἕνεκα τούτου ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε καὶ τροπολογίαν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, λέγουσαν, ὅτι ἡ παροῦσα σύμβασις θέλει ἰσχύει ὑπὲρ τοῦ ἐργολάβου Μομφεῤῥιέρου, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐν διαστήματι 8 μηνῶν δὲν παρουσιασθῇ ἑτέρα προσφορά. Ἀλλ’ ἀρξαμένης τῆς συζητήσεως, τηλεγραφικῶς ἀνηγγέλθη ἐκ Παρισίων, παρὰ τοῦ Κ. Μπονὲρ, ὅστις ἦτο ὁ ἐκδοχεὺς τῶν δικαιωμάτων τοῦ Μομφεῤῥιέρου, ὁ ὁποῖος παρουσιάζεται ὡς τοιοῦτος καὶ σήμερον, δι’ οὗ ἀνήγγελλεν εἰς τὸν ἀνταποκριτήν του, ὅτι δὲν δέχεται τὸν ὅρον τοῦ διαγωνισμοῦ· τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο ἀνεγνώσθη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὴν ἐπιοῦσαν ἢ τὴν παρεπιοῦσαν ἀνεγνώσθη καὶ ἀναφορὰ τοῦ ἰδίου Μομφεῤῥιέρου, διὰ τῆς ὁποίας ἀνῄρει τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε περὶ διαγωνισμοῦ. Ἐνθυμεῖσθε πάντες, καὶ οἱ ἔχοντες γνώμην ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ οἱ ἔχοντες κατὰ, ὅτι ὅλοι δυσηρεστήθησαν ἕνεκα τῆς κακῆς πίστεως, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ἐργολάβου, ὁ ὁποῖος ἔδωκε μὲν πρῶτον ὑπόσχεσιν τόσον σπουδαίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπροκάλεσε τὴν συγκάλεσιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ κατόπιν ἀνῄρεσε τὴν ὑπόσχεσίν του καὶ ἐματαίωσεν οὕτω τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐκτάκτου συνόδου. Τὸ σπουδαιότερον ὅμως, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ περὶ οὗ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι ὁ Μομφεῤῥιέρος εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν ἀναφοράν του ἔλεγε πρὸς τούτοις, ὅτι δὲν παραδέχεται οὐδενὸς ὅρου τοῦ συμβολαίου τὴν μεταβολήν. Τότε ἡ Βουλὴ ἔτι περισσότερον ἐξανέστη ἐναντίον τοῦ ἐργολάβου τούτου, εἰποῦσα, ὅτι ἂν οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐν τῇ Βουλῇ, διότι ἡ Βουλὴ εἶναι περιωρισμένη νὰ λύσῃ ἓν καὶ μόνον ζήτημα, ἢ δέχεται τὴν σύμβασιν ὅπως ὑπάρχει ἄνευ οὐδεμιᾶς τροπολογίας καὶ μεταβολῆς ἢ ἀποῤῥίπτει. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὅταν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο κατηντήσαμεν, εἶπον πάντες, ὅτι δὲν εἶναι οὐδόλως συμφέρον νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν συζήτησιν μιᾶς τοιαύτης συμβάσεως, καὶ τοῦτο ἀνεγνώρισε καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία κυβέρνησις καὶ λαβοῦσα τὴν ἄδειαν παρὰ τοῦ Βασιλέως, ἐκήρυξε τὴν λῆξιν τῆς συνόδου. Ἑτέραν παρατήρησιν χρεωστῶ ν’ ἀναμνήσω εἰς ὑμᾶς, διότι τὴν θεωρῶ λίαν σπουδαίαν, ἥτις ἦτον ἡ ἑξῆς. Κατὰ τὸ συμβόλαιον καὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὁ Μπονὲρ ῥητῶς δὲν ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καλλιεργήσῃ τὴν Κωπαΐδα· ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Σύρου ἔκαμε μακρὸν λόγον περὶ τούτου, καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ ἐθεώρησε σπουδαίαν τὴν ἔλλειψιν ταύτην. Ἤδη λοιπὸν παρακαλῶ περὶ τῶν τριῶν θεμάτων νὰ φωτισθῇ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ μάθωμεν ἂν εὑρισκώμεθα εἰς τὰ αὐτὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρέθημεν τότε, ὅτε καὶ Βουλὴ καὶ Κυβέρνησις ἐθεώρησαν, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις. Τὸ τελευταῖον ἄρθρον λέγει, ὅτι ὅ,τι ἡ Βουλὴ ψηφίζει θέλει θεωρεῖσθαι ὑποχρεωτικὸν διὰ τὸν Μπονὲρ, πρὸς ὃν ὁ Μομφεῤῥιὲρ παρεχώρησε τὰ δικαιώματά του· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι μεταβολὴ σπουδαία, διότι καὶ τότε ἐγνωρίζαμεν, ὅτι ὁ Μπονὲρ εἶναι ὁ ἐκδοχεὺς τῶν δικαιωμάτων τοῦ Μομφεῤῥιὲρ, καὶ τότε διετάχθη τηλεγραφικῶς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ συνεζητήσαμεν, ὥστε δὲν βλέπω τοῦτο σπουδαῖον. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς διασαφήσῃ αὐτὰ τὰ ζητήματα.

§27ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρῶτον, κύριοι, ἐθεώρησα, καὶ μετ’ ἐμοῦ πολλοὶ ἄλλοι, ὅσοι καλλίτερον ἡμῶν γνωρίζουν πῶς γίνονται αἱ τοιαῦται ὑποθέσεις, ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ διαγωνισμοῦ εἶναι ἰδέα ἀπραγματοποίητος, ὑποστηριζομένη μόνον ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν τὴν ὑπόθεσιν. Ὁ διαγωνισμὸς εἰς τοιαύτας ὑποθέσεις εἶναι ἀδύνατος, διότι ποτὲ δὲν συνιστῶνται ἑταιρίαι καὶ δὲν καταβάλλονται κεφάλαια χάριν τυχοδιωκτικῶν σκοπῶν, οὕτως εἰπεῖν. Ὁ διαγωνισμὸς πρὸς τούτοις ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ κέρδος ἢ ἡ ὠφέλεια ἔφθασεν εἰς τὸ τελευταῖον σημεῖόν της· ἑπομένως, ὅταν ἐκ τῶν προτέρων ὑπάρχῃ ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, οὕτω πως ἐβασανίσθη, ὥστε εἰς τὸ τελευταῖον σημεῖον ἔφθασεν ἡ ἐλπὶς τῆς ὠφελείας, τὰ κεφάλαια δὲν τρέχουν πρὸς αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν· ἑπομένως ὁ διαγωνισμὸς εἰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις εἶναι ἀδύνατος, καὶ πρωτοφανῶς ἐζητήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ ἰδέα αὕτη τοῦ διαγωνισμοῦ, ὅταν παρουσιάσθη εἰς τὴν Εὐρώπην ἀπεκρούσθη, καὶ εἶπον ὅτι εἶναι ὅρος, συνεπεία τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιληφθῇ τις ἐπιχειρήσεως, διὰ τῆς ὁποίας νὰ φέρωμεν κεφάλαια. Ὅταν σᾶς προσκαλῶ νὰ ἔλθετε εἰς ἐπιχείρησιν εἰς τὴν ὁποίαν ἄλλοι ἠγωνίσθησαν, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ἐκεῖνοι δὲν εἶχον ὠφέλειαν. Ὑπάρχει ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις αὕτη ἠδύνατο νὰ γίνῃ μὲ Ἑλληνικὰ κεφάλαια καὶ ἐπιτροπάς· ἡ ἰδέα αὕτη ἐκλόνισε τὰς πεποιθήσεις ὅλων καὶ ἐνώπιον αὐτῆς ὠπισθοδρομήσαμεν σχεδὸν ὅλοι· κατὰ δυστυχίαν καὶ ἡ ἰδέα αὕτη ἀπεδείχθη σαθρὰ, διότι ἀντὶ τῆς τριμήνου προθεσμίας ἥτις ἐζητήθη, ἔχομεν ἔτος, καὶ αἱ ἐλπίδες, ὅτι κεφάλαια Ἑλληνικὰ θέλουσιν, ἀναλάβει τὴν ἐπιχείρησιν, δὲν ἔλαβον εἰσέτι πραγματοποίησιν. Αἱ μεταβολαὶ, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε ἐπεφέραμεν εἰς τὴν σύμβασιν, δὲν εἶναι μόνον ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ Κ. Δεληγεώργης, καὶ ἀδιάφορον ἂν δέν τας θεωρῇ σπουδαίας. Ναὶ μὲν τότε παρεδέχθημεν ἓν τηλεγράφημα τοῦ Μπονέρ· ὁ Μπονὲρ ὅμως δὲν παρουσιάζεται ἐνώπιόν μας καὶ ὁ Μπονὲρ δὲν ἦτον ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μεθ’ ἡμῶν ἀμέσως συνεβάλλετο. Τώρα, Κύριοι, ἔχομεν ἐπισήμους πράξεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Μπονὲρ παρουσιάζεται καὶ φέρει ὅλας τὰς ἐγγυήσεις· εἶναι δὲ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ὁ ἴδιος ὑποβάλλεται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, ὡς ἀμέσως συμβαλλόμενος, τὰς ὁποίας ἡ συνθήκη ἐπιβάλλει. Τὸ περὶ καλλιεργείας ζήτημα ἐπροβλέφθη ἀπὸ τὴν συνθήκην αὐτὴν, διότι ἐντὸς ταύτης θέλετε εὕρει διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Μπονὲρ ὑποχρεοῦται νὰ συστήσῃ καλλιεργείας ἑταιρίαν καὶ νὰ ἐνεργηθῶσιν ἐγγραφαὶ καὶ ἐν Παρισίοις καὶ ἐν Ἑλλάδι πρὸς συγκρότησιν τῆς ἑταιρίας διὰ τὴν καλλιέργειαν. Ὅταν τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἔλθῃ πρὸς συζήτησιν, τότε ἡ Βουλὴ θὰ ἐκτιμήσῃ ἂν αὐτὸ εἶναι ἀρκετὸν ἢ ἂν δὲν εἶναι, ἐὰν πρέπει νὰ μεταβληθῇ ἢ νὰ ἀποῤῥιφθῇ. Ἰδοὺ, κύριοι, δευτέρα οὐσιώδης μεταβολή. Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχουν καὶ ἕτεραί τινες, αἱ ὁποῖαι θὰ γνωσθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ, κύριοι, μὴ λησμονήσητε, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς συμβολαίου ἀμφοτεροβαροῦς, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιβάλλεται, διὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ ὁποίου ἑκουσίως συνέρχονται δύο θελήσεις, ἑκάστη ὑπερασπιζομένη τὰ συμφέροντά της. Ἑπομένως μέχρι βαθμοῦ τινος εἴμεθα δεσμευμένοι, δὲν εἴμεθα ἐντελῶς ἐλεύθεροι νὰ τροποποιήσωμεν τὴν συζήτησιν αὐτὴν, ὅπως τροποποιοῦμεν τὸν νόμον, διότι εἰς τὸ συμβόλαιον ἔχομεν δύω θελήσεις ἀνεξαρτήτους καὶ αὐτοτελεῖς, μία τῶν ὁποίων δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι εἰς τὸν ὅρον εἰς τὸν ὁποῖον μὲ ὑποβάλλετε, ἐγὼ δὲν ὑποτάσσομαι, ἑπομένως ἂν φρονῆτε νὰ τροποποιήσωμεν τὴν σύμβασιν αὐτὴν, δὲν δυνάμεθα τόσον εὐκόλως. Ναὶ μὲν θέλομεν κάμει τροποποιήσεις τινὰς, ὅσας δυνάμεθα νὰ κάμωμεν καὶ ἔχομεν τὸ δικαίωμα. Ἂν π. χ. παρατηρήσωμεν, ὅτι ὅροι τινὲς εἶναι τόσον σπουδαῖοι, τόσον οὐσιώδεις εἰς τὸν τόπον, τότε, κύριοι, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν κύριον αὐτόν· δέν σου δίδομεν τὴν Κωπαΐδα, διότι δὲν δέχεσαι αὐτὸν τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς βλέπομεν συμφέροντα. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, θέλει ἀναπτυχθῆ κατὰ τὴν συζήτησιν· διὰ ταῦτα ἀπορῶ διὰ τί ἐξετέθησαν ἐξηγήσεις ἐκ τῶν προτέρων, ὅταν ἐκ τῶν προτέρων δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν ἂν πρέπει νὰ τροποποιήσωμεν τὴν σύμβασιν ἢ ὄχι· κατὰ τὴν συζήτησιν θέλομεν ἰδεῖ ποῖαι τροποποιήσεις δύνανται νὰ γείνουν, καὶ ἂν πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν νὰ γείνουν ἐπὶ τῷ κινδύνῳ νὰ διαλυθῇ ἡ σύμβασις. Ὅθεν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ, ἀφοῦ παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν, εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι πᾶσαν τροπολογίαν θέλομεν συζητήσει.

§28ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Αἱ ἐξηγήσεις τοῦ κυρίου Δεληγεώργη δὲν ἐξηντλήθησαν κατὰ τοῦτο· ὁμολογουμένως τὸ νέον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, περιέχει τροποποιήσεις τινὰς εἰς τὸ περιεχόμενον τῆς συμβάσεως. Ὁ κύριος Δεληγεώργης παρετήρησε μίαν, ἐγὼ ὅμως παρετήρησα καὶ ἄλλας. Ὁ Κ. Δεληγεώργης, μοὶ φαίνεται, ζητεῖ νὰ μάθῃ, ὡς καὶ ἐγὼ, ἂν περὶ αὐτῶν τῶν τροποποιήσεων ἐγένετο προηγουμένως συνεννόησις μετὰ τοῦ συμβαλλομένου, καὶ ἂν αὗται, τὰς ὁποίας παρουσίασεν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀποδεκταὶ παρ’ αὐτοῦ.

§29ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιότατα.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἕτερος τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§31ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (Πρὸς τὸν Κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς) Ἐζήτησα ἐξηγήσεις ἀπὸ τὸν Κ. ὑπουργὸν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, ὑμεῖς ὡς πρόεδρος εἴπετε, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τὴν ἀρχὴν, καὶ ἑπομένως νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ καθέκαστα, κατὰ τὸν κανονισμόν· ἔπρεπε νὰ γνωρίζω ὅμως, ἂν ὁ ἐργολάβος ἐπιμένει εἰς τὰς παλαιὰς προτάσεις του, καὶ ἂν δέχεται νέας τροποποιήσεις, διότι ἄλλως ἠθέλομεν ἔλθει εἰς τὸ παλαιὸν θέμα, ὅπερ ἦτο νὰ δεχθῶμεν τὴν σύμβασιν ὡς ἔχει. Ἂν ἤδη ἡ ὁμιλία τοῦ Κ. ὑπουργοῦ ᾖναι τοιαύτη, ὁποίαν τὴν ἐνόησα, τότε τῷ ὄντι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν ἀρχὴν. Ἀναγινώσκεται τὸ 1 ἄρθρον. Ὅσοι ἔχετε τροπολογίας αἵτινες τυχὸν δὲν ἀναγνωσθῶσι νὰ τὰς ὑπενθυμίζετε. «Ἄρθρ. 1. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βασιλέως παραχωρεῖ εἰς τὸν κύριον Σαῤῥαζῖνον Μομφεῤῥιέρον καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτοῦ ἐπιφυλαττομένης τῆς νομοθετικῆς ἐπικυρώσεως, τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης καὶ τὸ συνήθως κατακλυζόμενον ἔδαφος αὐτῆς, τὸ κείμενον ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν τῆς σημειωμένης ἐπὶ τοῦ διαγράμματος τοῦ Κ. Σωβὰζ, Γάλλου μηχανικοῦ, διαγράμματος, οὗτινος ἐπικυρωμένον ἀντίγραφον θέλει δοθῆ εἰς τὸν ἐργολάβον.» Ὑπάρχει μία τροπολογία τοῦ Κ. Τσαμοπούλου καὶ Δ. Παπαλουκᾶ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς. Ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου. «Ἐξαιροῦνται αἱ παραλίμνιαι γαῖαι, κατεχόμεναι καὶ καλλιεργούμεναι ὑπὸ τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Λαρύμνης τῆς Λοκρίδος καὶ ἰδίως αἱ θέσεις Κάνταλος, Σιρόπιον καὶ Μπερμπάτη.»

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρῶτον, Κύριοι, αὐτὴ ἡ τροπολογία, εἶναι ἀπαράδεκτος ἀναντιῤῥήτως, διότι τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον προτίθεται νὰ ὑπερασπίσῃ δὲν ὑπάρχει· ἄλλως, κύριοι, αὐτὸ θὰ γεννήσῃ ἀμφισβητήσεις καὶ ἀμφιβολίας, ἀπὸ τὰς ὁποίας ποτὲ δὲν θέλομεν ἐξέλθει. Πρέπει νὰ θέτωμεν ἕνα ὅρον, νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ ἐργολάβος ἔχει δικαίωμα ἐπὶ τοῦ δεῖνος μέρους γῆς· ἐὰν ὅμως προσθέτωμεν ὅτι εἶναι ἀμφίβολον αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τότε ἠμποροῦν νὰ ἔλθουν ἀπαιτήσεις καὶ μάλιστα στηριζόμεναι ἐπὶ μαρτυριῶν, καὶ τότε οὔτε τὰ ὅρια δύνανται νὰ ᾖναι γνωστὰ, οὔτε νὰ προχωρήσῃ τὸ ἔργον. Ἐκτὸς δὲ τούτου λέγω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ δικαίωμα κατοχῆς ἐπὶ γῆς, ἡ ὁποία κατακλύζεται ἐπὶ πολλὰ ἔτη, καὶ ἑπομένως μένει ἀκαλλιέργητος· διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ τροπολογία εἶναι καὶ ἐπιβλαβὴς καὶ ἀπαράδεκτος.

§34ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Μίαν διασάφησιν θὰ ζητήσω· πρόκειται περὶ παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης πρὸς ἀποξήρανσιν, ἀφοῦ προηγουμένως ὁρισθῇ ἡ, ὁροθεσία τῆς τακτικῆς πλημμύρας. Αὐτὴ ἡ περίμετρος θέλει εἶσθαι περίμετρος κυκλικὴ ἢ θὰ ἀκολουθήσῃ τὰ τακτικὰ ὅρια τῆς πλημμύρας; Καὶ ζητῶ τὴν ἐξήγησιν, διότι ἐὰν ᾖναι περίμετρος κυκλικὴ, θὰ περιληφθοῦν μέρη κατακλυζόμενα ἐξαιρετικῶς.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περίμετρος εἶναι πᾶν τὸ περιεχόμενον.

§36ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς τὴν σύμβασιν λέγει τὸ κείμενον «ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν τῶν σημειουμένων διὰ τοῦ διαγράμματος τοῦ Σωβάζ· ὥστε ὄχι μόνον τὰ ὅρια τὰ φυσικὰ προσδιορίζονται, ἀλλὰ καὶ ὁ τοπογραφικὸς χάρτης προσδιορίζει θετικὰ σημεῖα ἀνυπέρβλητα.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀκόμη ἔχομεν καὶ μίαν βελτίωσιν πολλὰ οὐσιώδη ὡς πρὸς τὴν πρώτην συμφωνίαν, εἶναι δύω ζῶναι, ἡ τακτικὴ καὶ ἡ ἔκτακτος ζώνη· κατὰ τὴν πρώτην συμφωνίαν, αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι διὰ τῆς ἀποξηράνσεως ἀποκαθίστανται καλλιεργήσιμοι, καὶ εἶναι ἐκτὸς τῆς τακτικῆς ζώνης, αὐταὶ εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ δώσουν ἀποζημίωσιν εἰς τὸν ἐργολάβον· κατὰ τὴν τροποποίησιν ἡ ὁποία ἔγινεν, αὐταὶ αἱ γαῖαι ἀπαλλάσσονται ὅλως διόλου ἑπομένως ὅλαι αὐταὶ αἱ γαῖαι θέλουν καλλιεργεῖσθαι καὶ νέμεσθαι ἀπὸ τοὺς κυρίους των χωρὶς νὰ δώσουν οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν εἰς τὸν ἐργολάβον.

§38ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, βουλευταὶ, περὶ τῆς ἀρχῆς βεβαίως δὲν πρόκειται, πρόκειται περὶ τοῦ 1 ἄρθρου· ἀνεφέρθη πολλάκις εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ὁρίων τῶν συνήθων καὶ ἐκτάκτων πλημμυρῶν, ἀλλὰ δὲν ὡρίσθησαν τὰ ὅρια μέχρι τῶν ὁποίων φθάνουν αἱ συνήθεις καὶ ἔκτακτοι πλημμύραι, ποῖαι εἶναι αἱ ἔκτακτοι καὶ ποῖαι αἱ συνήθεις; Ἐπὶ παραδείγματι, εἰς διάστημα δέκα ἐτῶν συμβαίνουν συνήθεις καὶ ἔκτακτοι πλημμύραι καὶ φθάνουν εἰς διάφορα ὅρια· καὶ ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, κύριοι, ὅτι ἑκάστου ἔτους ἡ πλημμύρα ἔχει ἴδια ὅρια· ὥστε ποῖαι εἶναι αἱ συνήθεις καὶ ποῖαι αἱ ἔκτακτοι πλημμύραι, πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ὁρίσῃ τοῦτο.

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ὡρισμένον.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ 4ον ἄρθρον.

§41ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ γνωρίζω τί λέγει τὸ 4ον ἄρθρον, ἀλλ’ ἁπλῶς ἤθελα νὰ εἴπω περὶ τούτου, ὅτι δὲν εἶναι σαφές. Ὅπως σήμερον ὑπάρχει ἡ λίμνη, τὰ ὅρια τῶν φαινομένων συνήθων πλημμυρῶν εἶναι πολὺ ἀνώτερα τῶν τακτικῶν πλημμυρῶν, καὶ ἰδοὺ μία ἀπόδειξις. Εἰς τὰ περίχωρα καὶ ἰδίως πρὸς τὸ μέρος τοῦ λειβαδίου ὑπάρχουν ἰδιοκτησίαι διὰ τίτλων ἑκατὸν ἐτῶν αἱ ὁποῖαι εἰσχωροῦν ἐντὸς τῆς λίμνης, καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου θὰ τὰς γνωρίζῃ. Καὶ εἰς τὸ μέρος τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ὅπου ἔχω καὶ ἐγὼ γαίας καὶ ἔχω συμφέρον καὶ εἰς ἄλλα μέρη, πῶς εὑρέθησαν τίτλοι ἐντὸς τῆς σημερινῆς λίμνης; Δὲν ἦτο λίμνη ἄλλοτε καὶ ἐκ τῆς μετοχετεύσεως τῶν ποταμῶν ἐγένετο λίμνη, διότι δὲν ἐλήφθη ἡ προσήκουσα πρόνοια, περὶ τῆς προσηκούσης διοχετεύσεως. Ὑπάρχει ὁ Μέλας ποταμὸς, ὁ ὁποῖος ἐνῷ ἄλλοτε, καθὼς γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος Κύριος Λάππας, διευθύνετο πρὸς τὸ βόρειον μέρος καὶ ἄφινε πλέον τῶν 10,000 στρεμμάτων εἰς καλλιέργειαν, μετεστράφη εἰς τὸ μεσημβρινὸν καὶ κατέκλυσε πολλὰς γαίας ἰδικάς μου, προερχομένας ἐκ προικός· ὑπάρχουν ἐντὸς τῆς λίμνης, καὶ μὀλαταῦτα εἶναι ἰδιοκτησία μου. Τώρα λοιπὸν, ὅταν πρόκειται νὰ ὁρίσητε τὰ ὅρια, ἠμπορεῖτε νὰ τὰ ὁρίσητε ἄνω τῶν σημείων μέχρι τῶν ὁποίων φθάνουν αἱ ἰδιοκτησίαι αὗται; Καὶ ὄχι μόνον διὰ τὰς ἰδιοκτησίας, Κύριοι, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς ἐθνικὰς γαίας ἀκόμη ἔχει συμφέρον ἡ Κυβέρνησις. Θέλω λοιπὸν νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ νόμιμον τὰ ὅρια τῆς λίμνης οὐδέποτε νὰ ἦναι ἀνωτέρω τῶν τελευταίων σημείων, μέχρι τῶν ὁποίων ἐντὸς τῆς λίμνης φθάνουν αἱ ἰδιοκτησίαι καὶ κατ’ ἀναλογίαν καὶ αἱ ἐθνικαὶ γαῖαι.

§42ΣΩΤΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νομίζω, κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ὅλαι αἱ ὑποψίαι, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ γεννηθῶσι ἐκ τῶν λόγων τοῦ Κυρίου Σπυροπούλου, ἢ αἱ ἀμφιβολίαι τὰς ὁποίας ὁ ἴδιος ἔχει εἶναι λελυμέναι ἐκ τῶν προτέρων. Εἶναι κἀνεὶς ὁ ὁποῖος δύναται νὰ προσδιορίσῃ τὴν ποσότητα τῶν ὑδάτων τῶν ἐτησίων, τὰ ὁποῖα ἡ φύσις θέλει νὰ φέρῃ εἰς τὴν γῆν; Ὄχι, βεβαίως· ἡ μηχανικὴ θέλουσα νὰ προσδιορίσῃ τὰς συνήθεις πλημμύρας, λαμβάνει τὰ ὑπερόρια καὶ τὰ ἀφόρια καὶ ἐκ τούτων ἔχετε τὸν μέσον ὅρον, τοῦτο δὲ λέγεται συνήθης πλημμύρα· εἶναι ἐνδεχόμενον εἰς τὸ ἐρχόμενον ἔτος ἀπὸ τὴν γραμμὴν αὐτὴν νὰ μείνῃ ἓν διάστημα 5 ἢ 6 μέτρων, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ σκεπάσῃ τὸ ὕδωρ, ἢ τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ ὑπερβῇ τὴν γραμμὴν αὐτὴν κατὰ 4 ἢ 5 μέτρα· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ, διότι ἡ φύσις δὲν ὑπεβλήθη ποτὲ εἰς κανόνας μονίμους. Τώρα τὸ σχέδιον τοῦ Κ. Σωβὰζ ἐχάραξε τὴν γραμμὴν αὐτὴν τῶν συνήθων πλημμυρῶν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς τῆς γραμμῆς ἔκαμεν ἡ ἑταιρία τὴν σύμβασιν, ἂν θελήσητε νὰ χαλάσετε τὸ σχέδιον αὐτὸ τοῦ Σωβάζ, συζήτησιν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κάμητε πλέον.

§43ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννόησα νὰ προσβάλω τὸ σχέδιον, ἀλλ’ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν αἱ ἐπιστημονικαὶ ἢ αἱ μηχανικαὶ ἔρευναι θέσουν τὰ ὅρια τῶν συνήθων πλημμυρῶν, ἄνω τῶν τελευταίων σημείων τῶν ἰδιοκτησιῶν, τότε εἶναι δίκαιον τοῦτο καὶ πρέπει νὰ γείνῃ· διὰ τοῦτο πρὸς ἀποφυγὴν πάσης ἀδικίας νομίζω ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι οὐδέποτε ἐννοεῖ ὅτι τὰ ὅρια τῶν συνήθων πλημμυρῶν δύνανται νὰ ἦναι ἄνω τῶν τελευταίων σημείων τῶν ἰδιοκτησιῶν.

§44ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Δύω λόγοι, κύριοι, καθιστοῦν περιττὴν τὴν σημείωσιν τὴν ὁποίαν θέλει νὰ κάμῃ ὁ κύριος προαγορεύσας. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον μᾶς ἀπέδειξεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πᾶν ὅ,τι συνεφωνήθη, καὶ ἐγένετο δεκτὸν ἀπὸ τὸν ἐργολάβον δὲν εἴμεθα κύριοι νὰ τὸ τροποποιήσωμεν ἀπολύτως, ἐκτὸς ἐὰν θεωρηθῇ πολλὰ σπουδαῖον εἰς τρόπον, ὥστε ἕνεκα τῆς μὴ παραδοχῆς αὐτοῦ ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου νὰ πίπτῃ ἡ σύμβασις. Ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην νὰ ἴδωμεν τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ τὸ ὁποῖον προβλέπει ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Μομφεριέρου· καὶ δεύτερον εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν τὸ προβλέπει, εἶναι τόσον σπουδαῖον νὰ τὸ μεταβάλωμεν, εἰς τρόπον ὥστε μὴ ἔχοντες τὴν συγκατάθεσιν τοῦ ἐργολάβου νὰ διακινδυνεύσωμεν τὴν ἐπιτυχίαν τῆς συμβάσεως; ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, κύριοι, τὸ ἄρθρον τῆς συμβάσεως εἶναι καθαρόν. Ἄρθρον 1. «Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βασιλέως παραχωρεῖ εἰς τὸν κύριον Σαῤῥαζῖνον Μομφεῤῥιέρον καὶ εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτοῦ, ἐπιφυλαττομένης τῆς νομοθετικῆς ἐπικυρώσεως, τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης καὶ τὸ συνήθως κατακλυζόμενον ἔδαφος αὐτῆς, τὸ κείμενον ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, τῆς σημειωμένης ἐπὶ τοῦ διαγράμματος τοῦ Κ. Σωβάζ, Γάλλου μηχανικοῦ, διαγράμματος, οὗτινος ἐπικυρωμένον ἀντίγραφον θέλει ἐγχειρισθῆ εἰς τὸν ἐργολάβον.» Βεβαίως ὁ ἐργολάβος δὲν δύναται νὰ ἀναδεχθῇ ἓν ἔργον τόσον ἀόριστον καὶ τόσον δεκτικὸν μεταβολῆς ὅπως τὸ παρέστησεν ὁ κύριος βουλευτὴς Λεβαδείας, ἀλλ’ ἔρχεται ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς σχεδίου διαγεγραμμένου νὰ ἀναδεχθῇ τὴν ἀποξήρανσιν· ἀφοῦ λοιπὸν αὐτὸς εἶναι ὅρος τῆς συμβάσεως, τότε ἂς ἐξετάσωμεν ἂν εἶναι οὐσιώδης, ἂν φέρῃ βλάβην εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἢ τὰ τῶν ἰδιωτῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν σύμβασιν. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ὤφειλεν ὁ πολεμῶν τὴν σύμβασιν νὰ μᾶς ἀποδείξῃ ἐπὶ τοῦ διαγράμματος τοῦ Σωβὰζ, ὅτι αὐτὸ περιλαμβάνει ἐθνικὰς γαίας, αἱ ὁποῖαι δὲν κατακλύζονται ποτέ, ἢ περιλαμβάνει ἰδιοκτήτους γαίας, αἱ ὁποῖαι δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὰς συνήθεις πλημμύρας, καὶ τότε μόνον ἠθέλαμεν σκεφθῆ ἂν εἶναι συμφέρον νὰ δώσωμεν αὐτὰς τὰς γαίας εἰς τὸν ἐργολάβον αὐτὸν, ἂν εἶναι συμφέρον νὰ προσβάλωμεν τὰ δικαιώματα τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ νὰ δώσωμεν ὡς λίμνην τὰς γαίας των, αἱ ὁποῖαι δὲν κατακλύζονται ποτέ. Ἀφοῦ ὅμως τὸ τοιοῦτον δὲν ἀποκλείεται, ἀφοῦ ἡ κυβέρνησις διὰ τῶν ἁρμοδίων ὀργάνων της, διὰ τῶν μηχανικῶν ἐξήτασε καὶ παρεδέχθη ὡς ἀκριβὲς τὸ διάγραμμα τοῦ Σωβὰζ, διάγραμμα τὸ ὁποῖον ἀκριβέστατα φαίνεται ὅτι προσδιορίζει τὴν γραμμὴν τῶν συνήθων πλημμυρῶν, νομίζω, ὅτι δὲν ἔχομεν σπουδαίαν ἀφορμὴν νὰ φέρωμεν τροπολογίαν εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, τροπολογίαν ἐκ τῆς ὁποίας νὰ διακινδυνεύσῃ ἡ ὕπαρξις τῆς συμβάσεως. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου, κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡμεῖς οὔτε δυνάμεθα, οὔτε ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ ἔχωμεν τὰς ἐπιστημονικὰς ἐκείνας γνώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται ἐπὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς συνήθους πλημμύρας. Συνήθεις πλημμύραι, κύριοι, εἶναι μία λέξις καὶ νομικὴ καὶ ἐπιστημονική· ὁ νόμος τὴν μεταχειρίζεται καὶ ἰδίως εἰς τὸν περὶ διακρίσεως τῶν κτημάτων νόμον, χωρὶς νὰ δίδῃ τὸν ὁρισμὸν αὐτῆς τῆς συνήθους πλημμύρας τῆς λίμνης τῆς Κωπαΐδος. Θέλετε ἰδεῖ ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου δικαιώματα μεγάλα ἀναγνωρίζονται ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, διότι ὁ μὲν ἐργολάβος διορίζει δύω πραγματογνώμονας, δύω τὸ δικαστήριον, δύω ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἕνα ὁ πρόεδρος τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου· ἐννοεῖτε λοιπὸν ὅτι ἡ κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει συμφέρον νὰ φροντίζῃ καὶ ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἰδιοκτησίας καὶ ὑπὲρ τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων, θὰ διορίσῃ τοιούτους πραγματογνώμονας εὐσυνειδήτους, οἱ ὁποῖοι θὰ προσδιορίσουν ἀκριβῶς τὸ ὅριον τῆς συνήθους πλημμύρας.

§45Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὸ ἄρθρον 1 τῆς συμβάσεως λέγει, ὅτι ἡ περίμετρος θέλει προσδιορισθῆ συμφώνως πρὸς τὸ σχέδιον τοῦ Σωβὰζ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο κατὰ τὸ ἔτος 1846, πρὸ εἴκοσιν ἐτῶν· ἔκτοτε ἡ φύσις ἄφησε τὰ πράγματα εἰς τὴν ἰδίαν κατάστασιν;

§46ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ εἶναι ὅρος τῆς συνήθους πλημμύρας, διότι αὐτὸς, φαίνεται, δὲν εἶναι εὐμετάβλητος εἰς ὀλίγον χρόνον· ἕνεκα τούτου νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ἄρθρον ὅπως ὑπάρχει. Ἄς μοι συγχωρηθῇ δὲ νὰ κάμω δύω παρατηρήσεις ἀποβλεπούσας τὴν ἀκριβεστέραν ἔκφρασιν τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, αἱ ὁποῖαι μάλιστα εἶναι αἱ ἑξῆς. Εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον ὑπάρχει ἡ λέξις δικαιοῦχοι· ἤθελον ἐπιθυμήσει αὐτὴ ἡ λέξις ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς νομικῆς λέξεως δικαιοδόχοι, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς κυβερνήσεως· δικαιοῦχος λέγεται πᾶς ὅστις ἔχει δικαίωμα, καὶ δικαιοδόχος λέγεται, ὅστις διαδέχεται τὸ δικαίωμα ἑνὸς ἄλλου.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ παραδέχεσθε, κ. ὑπουργέ;

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ᾖναι ἐπιστημονικωτέρα καὶ τεχνικωτέρα διατί ὄχι;

§49ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ σύμβασις ἔγινε μὲ μόνον τὸν Μομφεῤῥιὲρ, περὶ δικαιοδόχου δὲν γίνεται λόγος.

§50ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ τέλος λέγει ὅτι ἡ παραχώρησις ἡ γενομένη ἀπὸ τὸν Μομφεῤῥιέρον εἰς τὸν Μπονὲρ, ἐγκρίνεται· θέλει λοιπὸν ἀναγνωρίσει, ὅτι δὲν εἶναι ὁ Μομφεῤῥιέρος ἀλλὰ καὶ οἱ δικαιοδόχοι του. Μίαν ἄλλην προσθήκην ἐπιθυμῶ, ἐὰν ᾖναι δεκτὴ, νὰ θέσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἄρθρον. Πάντοτε ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας κάμνω, ἀποβλέπουν τὴν ἀκριβεστέραν ἔκφρασιν τῶν ὅρων αὐτῶν. Ἐδῶ λέγει, ὅτι «ἡ σύμβασις ἥτις ἐπὶ τούτῳ συνωμολογήθη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ μνησθέντος ἐργολάβου ἐπικυροῦται». Πρέπει νὰ προσθέσωμεν· «ὅπως τροποποιεῖται διὰ τοῦ παρόντος νόμου», διότι θέλει εἶσθαι ἀντίφασις καὶ ἔλλειψις ἀκριβολογίας, ἐὰν τὸ 1 ἄρθρον λέγῃ ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἐπικυροῦται ἀκεραία ὅπως ὑπάρχει, καὶ παρακάτω βλέπομεν ὅτι γίνονται τροπολογίαι· λοιπὸν ζητῶ νὰ προστεθοῦν αἱ φράσεις αὗται εἰς τὸ 1 ἄρθρον.

§51ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρατηρῶ τώρα ὅτι ἡ σύμβασις ἀναφέρει τὸν Σαραζῖνον Μομφεῤῥιέρον ὡς ἀντιπρόσωπον μιᾶς ἑταιρίας, καὶ τοῦτο τὸ ἐννοῶ· δὲν ἐννόουν ὅμως τοὺς δικαιοδόχους του· ὁ Μπονὲρ δὲν εἶναι δικαιοδόχος.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ προσθέσωμεν «καὶ δικαιούχους».

§53ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ γαῖαι αἱ κατακλυζόμεναι ὑπὸ τῆς λίμνης, οὐχὶ καὶ αἱ κατακλυζόμεναι ὑπὸ τῶν ποταμῶν τῶν εἰσβαλλόντων εἰς τὴν Κωπαΐδα λίμνην.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κύριον Σπυρόπουλον, ἐξαιρεῖται τὸ ὅλον.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ζητεῖτε; προτείνατε.

§56ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶπον, θέλετε νὰ τὸ γράψω; θέλω νὰ ἐννοήσητε, ὅτι δὲν δύνανται νὰ συμπεριληφθῶσιν ἐντὸς τῶν τακτικῶν πλημμυρῶν καὶ αἱ γαῖαι αἱ μὴ κατακλυζόμεναι ἐκ τῆς λίμνης, ἀλλ’ ἐκ τῆς καταβάσεως τοῦ ποταμοῦ.

§57ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ διάγραμμα δὲν διαλαμβάνει περὶ αὐτοῦ, ὥστε δύνασθε νὰ μᾶς διασαφήσητε αὐτὴν τὴν ἰδέαν.

§58ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει μία διαφορὰ μεταξὺ συμβάσεως καὶ νομοσχεδίου· ἡ μὲν λέγει «συνήθων πλημμυρῶν,» τὸ δὲ νομοσχέδιον λέγει «τῶν τακτικῶν πλημμυρῶν».

§59ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι μία ἄλλη φράσις, ἥτις πρέπει νὰ διορθωθῇ. Ἡ σύμβασις, κύριοι, εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον περιέχει τὴν ἀκριβῆ καὶ νομικὴν ἔκφρασιν· «ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν»· τὸ νομοσχέδιον ἔχει ἀντὶ «τῶν συνήθων πλημμυρῶν»· «τῶν τακτικῶν πλημμυρῶν». Παρακαλῶ νὰ προσέξωμεν εἰς τὸ τοιοῦτον. Δὲν εἶναι σχολαστικισμός, ἀλλὰ ἔχει σημασίαν νομικήν· ὅταν ὁ νόμος περιέχῃ τὸν ὅρον «τῶν συνήθων πλημμυρῶν» διατί ἡμεῖς νὰ λέγωμεν «τακτικῶν πλημμυρῶν», ἐνῶ εἰμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ καὶ διαφορά τις, ἕνεκα τῆς διαφορᾶς τῆς ἐκφράσεως;

§60ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν).

§61ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐκτὸς ἐὰν καταπλημμυρίζωνται καὶ ὑπὸ τῆς λίμνης.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε, Κύριοι, τὴν τροπολογίαν· «ἐξαιροῦνται αἱ γαῖαι αἱ κατακλυζόμεναι ἐκ τοῦ ῥοῦ τῶν ποταμῶν, καὶ χειμάῤῥων τῶν εἰσβαλλόντων εἰς τὴν ἀποξηρανθησομένην λίμνην. 2) αἱ ἰδιόκτητοι γαῖαι ἐξαιροῦνται τοῦ δικαιώματος τῆς παραχωρήσεως εἰς τὸν ἐργολάβον.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Σπυροπούλου, Βουλευτοῦ Λεβαδείας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§63ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, σᾶς παρακαλῶ· ἡ Βουλὴ δύναται νὰ παραδεχθῇ ἢ νὰ μὴ παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου· ἐγὼ ἐννοῶ τὰς γαίας ἐκείνας, αἵτινες δὲν κατακλύζονται ἐκ τῆς ἀναβάσεως τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης, ἀλλ’ ἐκ τῆς εἰσβολῆς τῶν ποταμῶν.

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε πρόεδρε, τὰ ὕδατα τῆς λίμνης δὲν ἀναβαίνουν μόνα των, ἀπὸ τοὺς ποταμοὺς ἔρχονται· ἐὰν θέλῃ νὰ ἐξαιρέσωμεν ὅλας τὰς γαίας, τότε ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἀλλ’ ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ· πρόκειται περὶ τῶν γαιῶν ἐκείνων, αἵτινες κατακλύζονται ἀπὸ τὰς συνήθεις καὶ τακτικὰς πλημμύρας τῆς λίμνης.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Σπυροπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (οὐδεὶς ἐγείρεται).

§66ΤΙΝΕΣ. Οὔτε ὁ ἴδιος δὲν ἐσηκώθη.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀπεῤῥίφθη· θέλομεν ἤδη ἐρωτήσει τὴν Βουλὴν διὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§68ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ὡρίσαμεν ὅτι πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν τάξιν, τουτέστι πρότερον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν σύμβασιν, καὶ κατόπιν τὸ νομοσχέδιον; Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρει ὅτι «ἡ σύμβασις ἥτις ἐπὶ τούτῳ συνωμολογήθη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ μνησθέντος ἐργολάβου ἐπικυροῦται.» Πρέπει λοιπὸν νὰ λάβωμεν πρῶτον ὑπ’ ὄψιν τὴν σύμβασιν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ σύμβασις εἶναι μία, εἶναι ἀφιλονείκητος, εἶναι ἀνεγνωρισμένη ἀπὸ ὅλους, ὥστε, ὅστις θέλει δύναται ν’ ἀναφερθῇ εἰς αὐτήν.

§70ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Οὔτε εἶναι ἐναντίον εἰς τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθην καὶ ὁ ἴδιος ὑπουργὸς παρεδέχθη, ἂν καλῶς ἐννόησα. Σᾶς ἠρώτησα (ἀποτείνεται πρὸς τὸν κύριον Κουμουνδοῦρον) ἐὰν σήμερον δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τροπολογίαν εἰς τὴν σύμβασιν καὶ μᾶς εἴπατε ὄχι.

§71ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ὁλονὲν κάμνομεν.

§72ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αἱ τροπολογίαι τοῦ νομοσχεδίου εἶναι καὶ τροπολογίαι τῆς συμβάσεως.

§73ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἠμπορεῖ διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ μεταβάλωμεν τὸ τρίτον ἄρθρον τῆς συμβάσεως ἢ μέρος αὐτοῦ (ἀναγινώσκει μερικὰ ἐδάφια τοῦ τρίτου ἄρθρου).

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχομεν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κυρεῖ τὴν σύμβασιν μετὰ ὅσας τροπολογίας ἐπηνέγκαμεν εἰς αὐτό. Αἱ τροπολογίαι ἔρχονται ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη. Ἰδοὺ πῶς πρέπει νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία. Ἐὰν εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς συμβάσεως δὲν ἔχωμεν παρατήρησιν, τότε τὸ παραδεχόμεθα, κατόπιν δὲ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Ἐὰν ἔχῃ τις τῶν βουλευτῶν εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον νὰ προτείνῃ κἀμμίαν τροπολογίαν, τὴν προτείνει καὶ τὴν συζητοῦμεν, καὶ τοιουτοτρόπως νομίζω ὅτι προχωροῦμεν εἰς τὴν συζήτησιν, διότι τὸ πρῶτον ἄρθρον ἰδοὺ τί λέγει, ὅτι παραχωροῦμεν τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος μὲ τοὺς ὅρους ἐκείνους, οἵτινες ἐμπεριέχονται εἰς τὴν σύμβασιν. Ἑπομένως ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ ἑκάστου μέρους, δυνάμεθα νὰ προτείνωμεν τροπολογίας.

§75ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατὰ τοῦτο διαφέρει αὐτὸ τὸ σύστημα, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἐὰν ψηφίσῃ τὸ πρῶτον ἄρθρον, δὲν θέλει ψηφίσει μίαν πρὸς μίαν τὰς συμφωνίας αἵτινες ἐμπεριέχονται εἰς τὴν σύμβασιν· τῷ ὄντι ἔχετε τροπολογίας τινάς, ἀλλ’ αἱ τροπολογίαι αὐταὶ δὲν ἔχουν τόσην σπουδαιότητα.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ λέγω νὰ τὰς συζητήσωμεν, καὶ ἐφ’ ἑκάστου ἄρθρου δυνάμεθα νὰ ἀνατρέχωμεν εἰς τὴν σύμβασιν, νὰ κάμωμεν ὅσας τροπολογίας δυνάμεθα.

§77ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν πιστεύω, Κύριε πρωθυπουργὲ, νὰ ἔχητε τὴν ἰδέαν ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ὁποίου νὰ προεξάρχῃ ἡ ταχύτης, διότι τοῦτο θὰ ᾖναι προσβλητικὸν εἰς ἡμᾶς· ἑπομένως νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν αὐτὴν τὴν μέθοδον, ἥτις θέλει φέρει σπουδαιότατα ἀποτελέσματα. Διὰ τοῦτο, νομίζω, καλὸν θὰ ἦτον ἂν προηγουμένως συνεζητούσαμεν τὴν σύμβασιν, καὶ ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν σύμβασιν, τότε ἐρχόμεθα εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§78Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρῶτον κάμνω μίαν ἐρώτησιν, αὐτὴ ἡ σύμβασις εἶναι τετελεσμένη;

§79ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§80Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πῶς λοιπὸν ἔγειναν καὶ θὰ γίνουν τροποποιήσεις;

§81Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν δεσμεύεται ἀπὸ κἀμμίαν σύμβασιν, ἑπομένως δύναται νὰ φέρῃ ὅσας δήποτε θέλει τροποποιήσεις.

§82Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ σύμβασις εἶναι ἀμφοτεροβαρὲς συνάλλαγμα, θεωρεῖται ὡς τετελεσμένη, καὶ ἐν τούτοις ἐρχόμεθα εἰς τὸν νόμον καὶ κάμνομεν τροποποιήσεις· πῶς δύναται νὰ γένῃ τοῦτο;

§83ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι δέχομαι αὐτὴν τὴν σύμβασιν οὕτως ἢ ἄλλως.

§84ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἡ σύμβασις εἶναι τετελεσμένη, καθὼς ἠρώτησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καρυστίας, ἀλλὰ πάντοτε μὲ τὸν ὅρον, ὅτι τότε εἶναι ὑποχρεωτικὴ, ὅταν κυρωθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον παρουσιάζεται αὐτὸ τὸ ἄτοπον, μίαν σύμβασιν γενομένην ἀπὸ ἄλλο ὑπουργεῖον νὰ τὴν συζητῇ ἄλλο.

§85Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἄτοπον φαίνεται, διότι αὕτη ἐγένετο μονομερῶς.

§86ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Λοιπὸν αὐτὴ εἶναι ἡ σύμβασις. Ἐρχόμεθα τώρα νὰ ἴδωμεν, ποίαν τακτικὴν κατὰ τὸ Σύνταγμα, κατὰ τὸν κανονισμὸν, κατὰ τὴν λογικὴν, πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Μὲ ἐπρόλαβε, Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ σώματός μας, εἰπὼν ὅτι, προκειμένου περὶ συμβάσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς ἐλευθέρας καὶ πλήρους θελήσεως δύω συναλλαττομένων μερῶν, δὲν περιέχεται ἐντὸς τοῦ Συντάγματος, ἐντὸς τοῦ κανονισμοῦ ἡ κατ’ ἄρθρον συζήτησις αὐτῆς τῆς συμβάσεως, διότι ἡ Βουλὴ συζητεῖ νομοσχέδια, νόμους, δὲν συζητεῖ συμβάσεις. Οἱ βουλευταὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα εἰς τὴν συζήτησιν ἑνὸς νομοσχεδίου νὰ μελετῶσι καὶ τὴν σύμβασιν, καὶ ὅταν πρόκηται νὰ γίνῃ ψηφοφορία, τότε συζητεῖται καὶ ψηφοφορεῖται τὸ νομοσχέδιον ἔχον οὕτω, ὅτι ἡ δεῖνα σύμβασις ἐπικυροῦται. Ἕκαστος τῶν βουλευτῶν δύναται νὰ εἴπῃ εἶμαι ἐναντίος εἰς τὴν κύρωσιν αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ δεῖνα ἢ δεῖνα ἄρθρον δὲν ἔχει καλῶς, διότι ἡ δεῖνα παραχώρησις ἀντίκειται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, ἢ διὰ τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα λόγον· αὐτὸ εἶναι τὸ πρακτικόν. Λοιπὸν ἐγὼ ὁ βουλευτὴς ἐρωτῶμαι, δέχομαι αὐτὴν τὴν σύμβασιν; παραχωρῶ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος μὲ τοὺς ὅρους, οἵτινες συνωμολογήθησαν; Ἐὰν βλέπω, ὅτι ἡ παραχώρησις τῶν ὀγδοήκοντα χιλιάδων Βασιλ. στρεμμάτων, ἡ παραχώρησις τῆς ἐπικαρπίας δὲν ἐπιφέρει ζημίαν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, τότε θὰ εἴπω, ὅτι τὴν δέχομαι· ἐὰν βλέπω, ὅτι ἐμπεριέχονται ὅροι ἐπιβλαβεῖς καὶ ἐπιζήμιοι, θὰ εἴπω δὲν τὴν δέχομαι. Αὐτὸ εἶναι τὸ αὐστηρὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν· ἀλλ’ ἐδῶ κατὰ τύχην ἔχομεν καὶ ἓν στάδιον εὐρύτερον, τὸ ὁποῖον προεκάλεσεν ἡ πρόνοια τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὅτι κατώρθωσε νὰ φέρῃ τροποποιήσεις ὠφελίμους, καὶ αὐτὰς τὰς τροποποιήσεις τὰς ἔθεσεν εἰς τὸ νομοσχέδιον. Προσέτι εἶπεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θέλει δεχθῇ μετ’ εὐχαριστήσεως πᾶσαν ἄλλην τροποποίησιν ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ πάντοτε συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἂν αὐτὴ ἡ τροπολογία ᾖναι σπουδαία καὶ ὠφέλιμος, θέλει γίνει παραδεκτή. Τέλος πάντων ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀφέθη δὲ εὐρὺ τὸ στάδιον, ὥστε νὰ κάμωμεν τὰς τροποποιήσεις, οὕτως ὥστε παντάπασι νὰ μὴ παραβλαφθῶσι τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικά. Τώρα, Κύριοι, μᾶς εἶπε προσέτι ἡ Κυβέρνησις, μᾶς ἐβεβαίωσε (καὶ εἰς τὴν βεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν πίστιν), ὅτι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκεν ἡ Κυβέρνησις, δύναται νὰ τὰς παραδεχθῇ ἡ ἑταιρία· καθόσον ὅμως ἀφορᾷ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς προτιθέμεθα νὰ κάμωμεν, πᾶσα τροπολογία, τὴν ὁποίαν θέλομεν παραδεχθῆ, θέλει ἔχει τὸ ἀποτέλεσμα νὰ φέρῃ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς συμβάσεως, ἐκτὸς ἐὰν εἴπωμεν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ περὶ αὐτῆς διαπραγμάτευσις. Ἔχοντες λοιπὸν αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἕκαστος σκεπτόμενος κατὰ τὸ καθῆκον καὶ τὴν συνείδησίν του, ἐξετάζων ἐὰν αὐταὶ αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας θέλει φέρει δύνανται νὰ γίνωσι παραδεκταί, πρέπει νὰ προσέξωμεν πολὺ εἰς τοῦτο, ἐὰν συμφέρῃ ἡ θυσία αὐτὴ διὰ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἡ σύμβασις.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ παρεξέβημεν τῆς συζητήσεως, σᾶς λέγω ὅτι ὁ κανονισμὸς συμβάσεις δὲν ἀναγνωρίζει· ἐδῶ νομοσχέδια συζητοῦνται πάντοτε.

§88ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤθελεν εἶσθαι ἀληθὴς ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ προλαλήσας, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐπεκύρου τὴν σύμβασιν ὡς ἔχει· ἐπειδὴ ὅμως μεταβάλλει τὴν σύμβασιν διαφέρει τὸ πρᾶγμα· εἰς τὴν πρώτην περίστασιν ἤθελεν εἶσθαι περιττὸν νὰ συζητήσωμεν τὴν σύμβασιν, εἰς τὴν δευτέραν ὅμως νομίζω, ὅτι διαφέρει οὐσιωδῶς τὸ πρᾶγμα· διότι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρνηθῶμεν, ὅτι ὑπάρχουσι δύω συμβάσεις, ἡ μὲν μία, ἥτις συνήφθη μετὰ τοῦ Κυρίου Μομφεῤῥιέρου καὶ ἡ ἄλλη, διὰ τῆς ὁποίας παραχωρεῖται τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸν Κ. Μπονὲρ, ὅστις σᾶς ὡμολόγησεν, ὅτι δέχεται τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος ὑπὸ τοὺς ὅρους καὶ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις θέλει φέρει. Λέγοντες λοιπὸν οὕτως, ὡς ἔχει τὸ πρῶτον ἄρθρον, ἐπικυροῦμεν ὁλόκληρον τὴν σύμβασιν, ἐνῷ ὀφείλομεν νὰ τὴν συζητήσωμεν, νὰ ἰδῶμεν ἂν συμφέρῃ νὰ παραδεχθῶμεν αὐτήν· καὶ ἂν θελήσωμεν ν’ ἀκολουθήσωμεν τοῦτο, τότε θ’ ἀλλάξῃ φάσιν τὸ πρᾶγμα· θὰ εἴπωμεν, αὐτὸ εἶναι τὸ σχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου τὸ Ἑλληνικὸν κράτος δύναται νὰ δώσῃ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος εἰς οἱανδήποτε ἑταιρίαν. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ συζητήσωμεν τὴν σύμβασιν, καθόσον διὰ τοῦ πρώτου ἄρθρου ἐπικυροῦμεν ὅλην τὴν σύμβασιν.

§89ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, λάθος ἔχετε.

§90ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω ὡς ἐπίσημον ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου ὅ,τι φέρει τὴν ὑπογραφήν του· πᾶν ἄλλο δὲν τὸ πιστεύω.

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ πιστεύετε τίποτε.

§92ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Λέγω, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι παραβιάζεται ὁ κανονισμός· μοὶ φαίνεται ὅτι πολὺ ἀρκούντως ἀνεπτύχθη ὁ κύριος Κυπριάδης. Ἔχομεν τὸν κανονισμὸν καὶ κατ’ αὐτὸν ὀφείλομεν νὰ διευθύνωμεν τὰς συζητήσεις καὶ τὰς ψηφοφορίας μας. Ὁ κανονισμὸς λέγει, ὅτι παντὸς νομοσχεδίου ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία γίνεται κατ’ ἄρθρον. Ἠρώτησα προηγουμένως τὸν κύριον Δεληγιώργην ἐὰν τὴν σύμβασιν τὴν θεωρῇ ὡς νομοσχέδιον, διὰ νὰ συζητηθῇ αὐτὴ πρῶτον, καὶ ἐνόησα πολὺ καλὰ ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἓν συμβόλαιον μονομερὲς, τὸ ὁποῖον ἡ κυβέρνησις ἔκαμε καὶ μᾶς λέγει, ἐὰν δὲν σᾶς ἀρέσῃ ἡ συμφωνία αὕτη, μεταβάλετε τὸν νόμον, δι’ οὗ θὰ κυρώσωμεν αὐτήν. Δὲν ἀποκλειόμεθα λοιπὸν νὰ κάμωμεν καμμίαν τροποποίησιν μέχρι τοῦ τέλους τοῦ νομοσχεδίου (θόρυβος).

§93Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δύω λέξεις παρακαλῶ, κύριοι. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὑπεβλήθη νομοσχέδιον περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης ἐξ ἄρθρων ἑπτὰ, συνοδεῦον τὴν σύμβασιν ἐξ ἄρθρων 14· ἤδη εἰσάγεται τὸ νομοσχέδιον ἐξ ἄρθρων 11 καὶ σύμβασις ἐξ ἄρθρων 15. Ἐὰν παραβάλετε τὴν μίαν μετὰ τῆς ἄλλης συμβάσεως, θέλετε εὕρει πολλὴν τὴν διαφοράν. Τώρα ἐὰν ἤμεθα εἰς τὸ σημεῖον τοῦ νὰ ἐπικυρώσωμεν τὴν σύμβασιν, ὅπως ἔχει, καὶ νὰ εἴπωμεν ναὶ ἢ ὄχι, ἐννοεῖται, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἠθέλομεν εἰπῆ ὅτι ἐπικυροῦται· ἀπεναντίας ἡ κυβέρνησις μᾶς λέγει, ὅτι ὁ νέος συμβαλλόμενος κύριος Bonneur δέχεται τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἤθελε φέρει. Τότε λοιπὸν ἐννοεῖται, ὅτι πρέπει νὰ συζητήσωμεν τὴν σύμβασιν ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, καὶ ἐὰν κατόπιν τὸ νομοσχέδιον ἔχῃ διαφοράς τινας, θὰ συζητήσωμεν καὶ αὐτάς. Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας συμβάσεως· ἂς μὴ βιασθῶμεν· ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποξηράνσεως παρεδέχθη. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν μετὰ προσοχῆς αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι ἐνδέχεται νὰ γεννηθοῦν δίκαι, διότι μία λέξις διαφέρουσα ἀπὸ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν δυνατὸν νὰ φέρῃ τὴν κυβέρνησιν εἰς δυσάρεστον θέσιν μετὰ τῆς ἑταιρίας. Πέρυσιν ἔκαμεν ὁ Μομφεῤῥιέρος μίαν σύμβασιν, κατόπιν δὲ παρουσιάσθη πρότασις περὶ συναγωνισμοῦ καὶ ἀπέβησαν ὅλα μάταια, διότι ὁ Μομφεῤῥιέρος δὲν τὴν ἐδέχθη· τώρα δὲ γίνεται ἄλλη μετὰ τοῦ Bonneur. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι εἶναι συμφέρον καὶ τῆς κυβερνήσεως καὶ τοῦ συναλλαττομένου Bonneur νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἄρθρον πρὸς ἄρθρον ἐπὶ τῆς συμβάσεως.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λάβετε θέσεις, κύριοι Βουλευταὶ, διότι θὰ ψηφοφορήσετε. Εἶναι δύω γνῶμαι.

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι καμμία γνώμη· συζητεῖται τὸ νομοσχέδιον ὅπως εἰσήχθη, καὶ δὲν ἀποκλείεται κανεὶς ἀπὸ τοῦ νὰ φέρῃ οἱανδήποτε τροποποίησιν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι εἰς τὰ πρακτικὰ σημειωμένον. Λοιπὸν, Κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι νὰ συζητηθῇ ἄρθρον κατ’ ἄρθρον ἡ σύμβασις νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Ἄρα ἡ Βουλὴ δέχεται τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ πρῶτον ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. «Ἄρθρον 2. Αἱ τῶν ἰδιωτικῶν κτημάτων ἀπαλλοτριώσεις ὅσαι εἰσὶν ἀναγκαῖαι εἴτε διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, εἴτε διὰ τὰ καταστήματα ὅσα ἡ ἐργολαβοῦσα ἑταιρία ἀναγκασθῇ νὰ ἐγείρῃ, θέλουν ἐκβιασθῆ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ ἑταιρία εἶναι ὑπόχρεως νὰ πληρώνῃ τὰς ἀποζημιώσεις, αἵτινες ὅμως δὲν δύνανται ποτὲ νὰ ὑπερβῶσι τὴν πρὸ τῆς ἀποξηράνσεως ἀξίαν τῶν ἀπαλλοτριωμένων γαιῶν συγκεφαλαιουμένην ἐπὶ τῇ βάσει προσόδου 5%. Ἡ ἀποζημίωσις θέλει λογισθῆ ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως, ἐὰν ἡ ἑταιρία ἀναγκασθῇ προσωρινῶς νὰ ἐγείρῃ ἐργοστάσια, ἀποθήκας, ἢ νὰ ἀνοίξῃ διόδους ἐπὶ ἰδιοκτήτων γαιῶν, ἡ δὲ ἀποζημίωσις θέλει εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν κατεχομένην ἐπιφάνειαν καὶ τὸν χρόνον τῆς κατοχῆς. Ἡ ἐκτέλεσις τῶν διατάξεων τούτων θέλει γενῆ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ ἑπόμενον ἄρθρον.» Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία τῶν κυρίων Τσαμοπούλου καὶ Παπαλουκᾶ· «Ἡ θέσις τῆς λίμνης Λαρύμνης εἶναι ἰδιόκτητος· ἐν αὐτῇ ὑπάρχει συνοικισμὸς τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Μαρτίνου. Αἱ παραχωρήσεις πρὸς τὴν ἑταιρίαν κατὰ τὸν λιμένα Λαρύμνης θέλουν γίνει εἰς ἰδιαίτερον μέρος καὶ ἰδίως τὴν ἀνατολ. πλευρὰν ἢ τὴν δυτικὴν τοῦ λιμένος, χωρὶς νὰ παραβλάπτωνται τὰ δικαιώματα τοῦ ὑπάρχοντος συνοικισμοῦ τῶν ἰδιοκτητῶν κατοίκων Μαρτίνου, προηγουμένης πάντοτε ἀποζημιώσεως τῆς ἰδιοκτησίας, δι’ ἐπιτροπῆς προτεινομένης ὑπό τε τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Μαρτίνου καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐξ ἴσων μελῶν. Αἱ δὲ ἐγερθησόμεναι ἀμφισβητήσεις θέλουν εἶσθαι ἀντικείμενον τῶν τακτικῶν δικαστηρίων.»

§97ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, εἰς τὸν λιμένα Λαρύμνης ἐπειδὴ οἱ κάτοικοι στεροῦνται ὕδατος πρὸ πολλῶν ἐτῶν, καθ’ ὅσον εἶναι ἰδιόκτητον τὸ μέρος ἐκεῖνο, ἐζήτησαν νὰ κάμουν συνοικισμὸν καὶ ὑπάρχει σχεδιογράφημα περὶ τούτου.

§98ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§99ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητήσατε πληροφορίας καὶ θὰ ἰδῆτε. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξαιρεθῇ ὁ συνοικισμὸς, καὶ ἡ ἑταιρία δὲν βλάπτεται, διότι δύναται νὰ παραλάβῃ μέρος εἴτε εἰς τὸ ἀνατολικὸν εἴτε εἰς τὸ δυτικὸν μέρος.

§100ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, πρῶτον θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν τροπολογίαν, διότι ἔχει σκοπὸν νὰ κηρύξῃ ἰδιοκτησίας· «Ἡ θέσις τῆς λίμνης Λαρύμνης εἶναι ἰδιόκτητος.» Ἠμπορεῖ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ εἴπῃ τοῦτο; Σᾶς λέγω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι σχεδιογραφημένος, πραγματικὸς ὅμως σχηματισμὸς δὲν ὑπάρχει. Ἰδοὺ ὅμως τί πρέπει νὰ θέσωμεν ἐντὸς τοῦ νόμου, καὶ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίῤῥησιν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχουν ἰδιοκτησίαι καὶ αὐταὶ ἀφαιρεθῶσιν, ἐννοεῖται, ὅτι αὐταὶ πρέπει νὰ ἀποζημιοῦνται κατὰ τὸν νόμον.

§101ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ ὑπάρχει εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§102ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, ἀρκετὰ εἶναι ὅσα σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ θέλω σᾶς προσθέσει κάτι τι πρὸς ἡσύχασιν τοῦ ἐντίμου φίλου μας, ὅστις ἔκαμε τὴν τροπολογίαν. Βεβαίως ὁ λιμὴν τῆς Λαρύμνης δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι εἶναι ὁ κατακλυζόμενος ἀπὸ τὰς συνήθεις πλημμύρας, ἀλλὰ, κατὰ τὴν σύμβασιν, ἐπὶ τοῦ λιμένος τῆς Λαρύμνης ὁ ἐργολάβος ἀποκτᾷ τινα δικαιώματα· ποῖα; Ἰδοὺ τί λέγει ἡ σύμβασις· «Τὴν χρῆσιν ἐπὶ 99 ἔτη ἐπίσης ὁρισθησομένης ἐκτάσεως γῆς παρὰ τῷ λιμένι Λαρύμνης, ἵνα ἐγερθῶσιν ἐπ’ αὐτῆς τὰ καταστήματα τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἑταιρίας». Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ λιμένος τῆς Λαρύμνης δύναται νὰ γίνῃ παραχώρησις ἐκτάσεως γῆς, ἡ ὁποία δὲν προσδιορίζεται καὶ ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ μόνον διὰ τὴν ἀνέγερσιν καταστημάτων. Ἐννοεῖται ὅτι ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται ὅτι αὐτὴ ἡ ἔκτασις τῆς γῆς δὲν θὰ ᾖναι τόσον πολλὴ, ὅταν πρόκειται νὰ γίνουν μόνον καταστήματα ἐπ’ αὐτῆς. Πῶς δὲ ὁ νόμος προβλέπει τὴν πραγματοποίησιν αὐτῆς τῆς παραχωρήσεως; διὰ τοῦ ἄρθρου 4, τὸ ὁποῖον λέγει· «Εἰς Λάρυμναν θέλουν ὁρίσει, δηλ. αἱ ἐπιτροπαί, ἐπὶ τόπου διὰ μονίμων ὁροσήμων τὴν θέσιν καὶ τὰ ὅρια τῶν παρὰ τῷ λιμένι τούτῳ παραχωρήσεων». Ἐὰν λοιπὸν ἐκεῖ ὑπάρχῃ συνοικισμὸς καὶ οἰκίαι καὶ καταστήματα, ἡ ἐπιτροπὴ θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μετατοπισθῶσιν ἀπὸ τὴν θέσιν αὐτὴν ὅπου ἔχουν τὴν ἰδιοκτησίαν των. Ὑπάρχει λοιπὸν ἀνοικτὸν τὸ στάδιον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς τῆς συμβάσεως νὰ προφυλάξῃ ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς τροπολογίας του θέλει νὰ προφυλάξῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος. Κατὰ συνέπειαν μοὶ φαίνεται, ὅτι θέλει ἀποσύρει τὴν τροπολογίαν του.

§103ΤΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θέλω ῥητῶς νὰ ἐξαιρεθῇ ὁ συνοικισμός.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν διὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κυρίου Τσαμοπούλου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην ὡς ἀνεγνώσθη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται δύω). Ἀπεῤῥίφθη.

§105ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, μεθοδικώτερον θεωρῶ μετὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον καὶ μετὰ τὴν προσθήκην τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν, ὅτι ἡ σύμβασις παραδέχεται κατὰ τὰς ἀκολούθους τροποποιήσεις, μεθοδικώτερον εἶναι νὰ ἐπέλθουν αὗται αἱ τροποποιήσεις· διὰ τοῦτο λέγω, μετὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον νὰ ἔλθῃ ὡς δεύτερον τὸ πέμπτον, τὸ ὁποῖον λέγει· «Ἄρθρον 5. Ἡ ἑταιρία πληρώνει μόνον τοὺς αὐτοὺς φόρους, εἰς οὓς ὑπόκεινται οἱ πολῖται κατὰ τὸν νόμον. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἐγγυᾶται ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν ἑταιρίαν ὡς ἐλάχιστον ὅρον τῆς παραχωρήσεως ἔκτασιν διακοσίων δέκα χιλιάδων βασιλ. στρεμμάτων (εἴκοσι μιᾶς χιλιάδος hectares.) Ἂν ἡ ἔκτασις τῶν ἐντὸς τῆς νομίμου περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν κειμένων γαιῶν ὑπερβαίνῃ τὸ ὡς ἄνω ἐγγυηθὲν ποσὸν τῶν 210,000 βασιλικῶν στρεμμάτων (21,000 hectares), ἡ ἑταιρία θέλει ἀπολαύσει τοῦ περισσεύοντος τούτου. Ἂν ἐξ ἐναντίας τὸ ἐντὸς τῆς περιμέτρου ταύτης ἔδαφος ᾖναι ὀλιγώτερον τῶν ἐγγυηθέντων 210,000 στρεμμάτων, ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ συμπληρώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, παραχωροῦσα ζώνην καλλιεργησίμων ἐθνικῶν γαιῶν ἴσην τῷ ἐλλείμματι, καὶ κειμένην ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν ἐκτάκτων πλημμυρῶν. Ἡ παραχώρησις γίνεται ὑπὸ τοὺς ἑξῆς ὅρους.» Μετὰ τοῦτο δὲ τὸ ἄρθρον φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ τὸ 8 τὸ ὁποῖον λέγει· Ἄρθρον 8. Τῶν ἐργασιῶν τῆς ὑπὸ τὸ Πτῷον ὄρος ὑπώρυγος ἡ ἔναρξις θέλει γίνει ἐντὸς ἐνιαυτοῦ ἀπὸ τῆς Βασιλικῆς κυρώσεως. Θέλουν δὲ ἀποπερατωθὴ ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐποχῆς, ἐκτὸς ἂν συμπέσῃ κώλυμα ἐξ ἀνωτέρας δυνάμεως. Ἐὰν αἱ ἐργασίαι δὲν ἀρχίσωσιν ἢ δὲν ἀποπερατωθῶσιν ἐντὸς τῶν ἀνωτέρω προθεσμιῶν τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον δικαιοῦται νὰ κηρύξῃ δι’ ἀνεκκλήτου ἀποφάσεως ἔκπτωτον τὴν ἑταιρίαν. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει ἡ ἐκ 300 χιλιάδων δραχμῶν ἐγγύησις καταπίπτει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου. Ὅλα δὲ τὰ ἔργα ἀποπερατωμένα ἢ μὴ, ὡς καὶ τὸ ὑλικὸν, ἐκτίθενται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς δημόσιον πλειστηριασμὸν διὰ λογαριασμὸν τῆς ἐκπτώτου ἑταιρίας.» Τὰ ἄρθρα 10 καὶ 11 τῆς συμβάσεως ἀπαλείφονται, τὸ δὲ 14 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς· «Πᾶσαι αἱ ἀμφισβητήσεις αἱ τυχὸν ἐγερθησόμεναι μεταξὺ τῆς κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας ὡς πρὸς τὴν ἑρμηνείαν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως, θέλουσι δικάζεσθαι ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου.» Καὶ κατόπιν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ ἄλλα.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατὶ αὐταὶ αἱ μεταθέσεις;

§107ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Διότι ἐπιθυμῶ, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ κάμῃ νόμους ἀκριβεῖς κατὰ γράμμα καὶ μεθοδικοὺς καὶ συνεπεῖς· διότι ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν ὅλα αὐτὰ, καὶ ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν τροποποίησιν, νὰ μὴ τὴν παραδεχθῶμεν καὶ χάσωμεν τὸν κόπον μας. Λοιπὸν, κύριε πρωθυπουργὲ, τὸ δέχεσθε ἢ ὄχι; ἄλλως τὸ ἀποσύρω. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ 2 ἄρθρον· κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, διατάττεται ἀναγκαστικῶς ἡ ἀφαίρεσις ἰδιοκτησίας τοῦ πολίτου πρὸς ἀνέγερσιν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρία ἤθελεν ἐγείρει. Θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ ὡς πρὸς τὴν ἀναγκαστικὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ πολίτου καὶ νὰ περιορίζωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν ἀφαίρεσιν αὐτὴν μόνον καθ’ ὅσον σχετίζεται μὲ τὸ ἀντικείμενον τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ἀποξήρανσιν, τὴν καλλιέργειαν καὶ τὰ σχετικὰ καταστήματα. Ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, δὲν τίθεται κανεὶς περιορισμός· ἀρκεῖ ἡ ἑταιρία νὰ εἴπῃ, θέλω νὰ κάμω καταστήματα καὶ διώκω τὸν πολίτην νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν ἰδιοκτησίαν του, καὶ ἡ κυβέρνησις πρέπει νά τὸ πράξῃ. Εἶναι λοιπὸν ὠφέλιμον τοῦτο; εἶναι δίκαιον; Ὄχι· ἐπειδὴ πρόκειται καὶ περὶ χρονικοῦ διαστήματος μακροῦ καὶ περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον θὰ τὸ εὕρουν καὶ οἱ ἀπόγονοί μας, ἠμποροῦν νὰ συμβοῦν καὶ παρατράγωδα· ἔξαφνα ὁ κύριος Bonneur μετὰ 30 ἔτη ἢ οἱ κληρονόμοι του θέλουν νὰ κάμουν ἓν ξενοδοχεῖον ἢ χάνι καὶ θέλουν νὰ πάρουν τὸν τόπον· διατὶ νὰ μὴν ἀγοράσωσι τὸν τόπον ὅπως ἐγὼ ἀπὸ τὸν πολίτην; Ὁ κύριος Bonneur ἔχει δικαίωμα καὶ ἡ κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ τῷ χορηγήσῃ τὰς γαίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν ἀποξήρανσιν καὶ τὴν καλλιέργειαν.

§108ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Νὰ παραχωρηθῇ ἐντὸς 10 ἐτῶν, ἅμα δὲ ταῦτα παρέλθωσι, νὰ μὴ ἔχῃ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ πλέον τίποτε καὶ νὰ μὴ ἐκβιάζῃ τὸν πολίτην.

§109ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Μίαν τρίτην προσθήκην ἔχω νὰ κάμω εἰς τὸν ά. παράγραφον τοῦ 8 ἄρθρου· εἰς τὸ τέλος ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἂν ἐπὶ τῶν γαιῶν ὑπάρχουν κτίρια ἢ ἀσυγκόμιστοι καρποὶ, θέλουσιν ἐκτιμᾶσθαι ἰδιαιτέρως κατὰ τὴν τρέχουσαν ἀξίαν, διότι τὸ νομοσχέδιον προβλέπει περὶ τιμῆς καὶ λέγει ὅτι ἡ γῆ ἐκτιμᾶται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ εἰσοδήματος.

§110ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§111ΠΛΑΤΥΣ. Ἡ λέξις ἰδιωτικῶν κτημάτων ἐννοεῖ οὐ μόνον τὰς γαίας, ἀλλὰ καὶ τοὺς καρποὺς, διότι οἱ καρποὶ οἱ ἀσυγκόμιστοι ἐν ὅσῳ δὲν κοποῦν θεωροῦνται ὡς κτήματα.

§112ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἐννοῶ ἡ ἐκτίμησις νὰ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προσόδου τῶν τελευταίων 10 ἐτῶν, ἐπὶ τῇ βάσει 5%. Παραχωροῦνται 100 στρέμματα γῆς, θέλει ἐκτιμηθῆ ἡ πρόσοδος τῶν 10 ἐτῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τῆς προσόδου θὰ λογισθῇ τὸ κεφάλαιον πρὸς 5% καὶ αὐτὸ θὰ λάβῃ ὁ ἰδιοκτήτης· Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὸ κτῆμα ἔχει καὶ καρπούς· κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον, ἅμα καταθέσῃ τὴν ἀξίαν ὁ ἐργολάβος, γίνεται κύριος τῆς γῆς· ἀλλ’ ἅμα γείνῃ κύριος τοῦ ἐδάφους γίνεται καὶ τῶν ἀσυγκομίστων καρπῶν, ὡς καὶ τῶν ἐπ’ αὐτοῦ κτιρίων κατὰ τὸ ἀξίωμα «τὰ ἐπικείμενα τοῖς ὑποκειμένοις». Εἰς τὸν νόμον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν σχεδίων τῆς πόλεως, ἐνῷ λέγει ὁ νόμος, ἐκτιμᾶται τὸ οἰκόπεδον κατὰ τὰς τρεχούσας τιμὰς καὶ ἂν ἐπὶ τοῦ οἰκοπέδου ὑπάρχουσι καὶ κτίρια, γίνεται τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, ἐνῷ ὑπάρχει εἰς τὸν νόμον τοῦτο, μυρίαι ἀμφισβητήσεις ἐγένοντο. Ἂν δὲν προσθέσωμεν τοῦτο ἐνταῦθα, ἕνας ἅρπαξ δύναται νὰ εἴπῃ, ἀφοῦ ἐπλήρωσα τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο νὰ σοῦ πληρώσω. Διατὶ νὰ μὴ ἀποκόπτωμεν τὰς ἀσαφείας ἀπὸ τοὺς νόμους, καὶ νὰ προκαλῶμεν διενέξεις ἐντὸς τῶν δικαστηρίων;

§113ΠΛΑΤΥΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον, Κύριοι, αὐτὸ δὲν βλέπω φράσιν δυναμένην νὰ ἀποκλείσῃ τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὰς οἰκοδομὰς ἐπὶ τῶν γαιῶν καὶ διὰ τοὺς ἀσυγκομίστους καρπούς. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ἐντὸς τῶν λέξεων ἰδιωτικῶν κτημάτων περιλαμβάνονται καὶ γαῖαι καὶ καρποί.

§114ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργὸς). Παραδέχομαι τὴν πρώτην τροπολογίαν, ἡ ὁποία λέγει νὰ ἐγερθῶσι καταστήματα χρήσιμα πρὸς τὰς ἐργασίας τῆς ἀποξηράνσεως, τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς πρὸς ταῦτα σχετικῆς βιομηχανίας, καὶ καλὸν εἶναι νὰ μὴ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς ὁποιανδήποτε ἑταιρίαν νὰ ἀποστερῇ τὴν περιουσίαν τῶν πολιτῶν καὶ νὰ ἐγείρῃ καταστήματα πρὸς ἄλλους σκοπούς· τὸ νὰ θέσωμεν ὅμως προθεσμίαν, ὡς λέγει ὁ Κ. Σακελλαριάδης, δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι ἡ καλλιέργεια ὅσον ἀναπτύσσεται ἔχει ἀνάγκην καὶ νέων καταστημάτων. Ὡς πρὸς τὴν ἑτέραν δὲ τροπολογίαν διὰ τῆς ὁποίας κανονίζεται ἡ ἀποζημίωσις κτημάτων καὶ ἀσυγκομίστων καρπῶν εἶναι ὀρθὴ, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ, δὲν ἔχω κἀμμίαν ἐναντιότητα νὰ δοθῇ.

§115ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ ἀντίῤῥησίς μου δὲν θὰ λάβῃ τὴν προσήκουσαν ὑποδοχὴν παρὰ τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ οὐχ ἧττον παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ αὐτολεξεί. Οἱ πολῖται, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκωνται σήμερον, εἶναι ἥσυχοι. Ἠξεύρετε ὅμως ὅταν κατόπιν ἀρχίσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Κωπαΐδος λίμνης, πολλοὶ ξένοι θὰ συγκεντρωθοῦν ἐκεῖ, νὰ ζητοῦν συνοικισμοὺς καὶ δικαιώματα· ἔχομεν παράδειγμα τὸ Λαύριον. Ἠξεύρετε αὐτὴν τὴν ἔκτασιν τοῦ Λαυρίου, τοὺς θησαυροὺς τοὺς ὁποίους περιέχει, ἀλλ’ ὅταν ὑπῆγεν ἐκεῖ μία Ἑλληνικὴ ἑταιρία διὰ νὰ κάμῃ καὶ αὐτὴ μίαν κάμινον νὰ ἐκκαμινεύσῃ ὀλίγον χρυσὸν καὶ ἄργυρον, οἱ Ἱσπανοὶ καὶ οἱ Γάλλοι τοὺς ἐπῆραν μὲ τὰ ὅπλα καὶ τοὺς ἀπέβαλον. Ὅταν ἀφήσωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου ἀπροστάτευτον ἐπὶ 100 ἔτη, πλεῖστα κακὰ θέλουν ἐπέλθει. Ἡ ἑταιρία, Κύριοι, γνωρίζει καλῶς πόσαι γαῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, διότι ἐπιστήμονες τὰς ἐξέτασαν, καὶ δὲν πρόκειται νὰ τὸ μάθῃ διὰ τοῦ χρόνου· δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ ἀσφαλίσωμεν τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, καὶ ἡ ἑταιρία κατόπιν, ἂν ἔχῃ ἀνάγκην γαιῶν, νὰ τὰς ζητήσῃ ἀπὸ τοὺς κατόχους τὸ πολὺ ἐντὸς 10 ἐτῶν, καὶ ὄχι μετὰ ταῦτα νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀποβάλῃ τὸν πολίτην, νὰ ἀποβάλῃ τὴν χήραν καὶ τὸ ὀρφανὸν, καὶ νὰ εἴπῃ μὲ χρησιμεύουν αἱ γαῖαι διὰ νὰ κάμω καταστήματα, καὶ ἑωσοῦ ἐξερευνηθῇ ἡ ὑπόθεσις, ἂν διὰ πραγματικοὺς λόγους τῇ χρησιμεύουν διὰ καταστήματα, θὰ παρέλθουν πολλὰ ἔτη. Καὶ πῶς θὰ ἠμπορέσῃ ἐκεῖνος ὁ πτωχὸς νὰ τρέχῃ κατόπιν μιᾶς χρυσοφόρου ἑταιρίας; τὸν καταπνίγει μὲ τὸ φύσημα μόνον. Ἑπομένως ἡ ἑταιρία νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα μετὰ 10 ἔτη νὰ ἀποβάλῃ τῆς οἰκίας του καὶ τοῦ ἀγροῦ του τὸν πολίτην.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 8 τῆς συμβάσεως κηρυχθῇ ἡ ἑταιρία ἔκπτωτος, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ παραχωρήσῃ τὸ ἔργον εἰς πάντα ἄλλον κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως καὶ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§117ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις, νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν συνέχειαν καὶ θὰ κάμωμεν τὴν κλήρωσιν τῆς πρεσβείας, ἥτις θὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸν Βασιλέα διὰ τὸ Νέον Ἔτος.

§119ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τώρα νὰ γείνῃ ἡ κλήρωσις. Ἐνταῦθα γίνεται ἡ κλήρωσις τῶν μελῶν τῆς πρεσβείας ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Α. Εὐθυμιοπούλου, ἐξήχθησαν δὲ τὰ ἑξῆς ὀνόματα· Ἀθ. Χατζόπουλος, Σταμ. Κοριζῆς, Ὄθ. Μακρυγιάννης, Ξενοφ. Λογοθέτης, Ἰω. Ἀλεξίου, Κ. Πεταλᾶς, Α. Ι. Μπουκαούρης, Σπ. Παπαδόπουλος καὶ Α. Κουντουριώτης. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 4 καὶ ¼.