1866.12.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 4

Τῆς 19 Δεκεμβρίου 1866.

(Δευτέρα).

Ὥρα 1 παρὰ 20/60.

Μετὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, τὸ νέον ὑπουργεῖον μᾶς εἰδοποίησε τὸν διορισμόν του δι’ ἐγγράφου. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο θέλει ἀναγνωσθῆ. (Ὁ γραμματεὺς ἀναγινώσκει τὸ ἑξῆς ἔγγραφον).

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ γνωστοποιήσω Ὑμῖν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι παραδεκτῆς γενομένης τῆς παραιτήσεως τοῦ Ὑπουργείου Κ. Βούλγαρη, ἡ Α. Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς εὐηρεστήθη διὰ Βασιλ. Διαταγμάτων ὑπὸ χθεσινὴν ἡμερομηνίαν νὰ διορίσῃ Πρόεδρον μὲν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐμὲ, ὑπουργοὺς δὲ, ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν Βουλευτὴν Μεσολογγίου Κ. Χαρίλαον Τρικούπην, ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸν Βουλευτὴν Τριχωνίας Κ. Δημ. Βότσαρην, ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν τὸν βουλευτὴν Ζακύνθου Κ. Κωνστ. Λομβάρδον, ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τὸν βουλευτὴν Ὀλυμπίας Κ. Χαράλαμπον Χριστόπουλον καὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν βουλευτὴν Παρνασίδος Κ. Ε. Κεχαγιᾶν. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ φέρετε εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς τὸν σχηματισμὸν αὐτοῦ τοῦ ὑπουργείου. Ἀθήνῃσι, 19 Δεκεμβρίου 1866.

Ὁ Πρόεδρος

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.»

Τὸ ὑπουργεῖον ἐντὸς ὀλίγου θέλει παρουσιασθῆ σύσσωμον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἴσως ἔχει σκοπὸν νὰ ἐκφράσῃ καὶ τὰς ἀρχάς του. Παρακαλῶ νὰ περιμείνωμεν ὀλίγον πρὶν ἔμβωμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν.

§4ΤΙΝΕΣ. Νὰ εἰδοποιηθῇ τὸ ὑπουργεῖον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰδοποιήθη. (Μετ’ ὀλίγον εἰσερχομένου τοῦ ὑπουργείου, ἠκούσθησαν ῥαγδαῖα χειροκροτήματα πανταχόθεν· ἀφοῦ δὲ οἱ ὑπουργοὶ κατέλαβον τὰς ἕδρας των, ἀθρόοι οἱ βουλευταὶ ἐγερθέντες ἐκ τῶν ἑδρῶν των ἐδεξιώθησαν καὶ συνεχάρησαν τὸ ὑπουργεῖον).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται τὸ ἀκροατήριον νὰ μὴ ἐπιδοκιμάζῃ καὶ ἀποδοκιμάζῃ, διότι τοῦτο ἀπαγορεύεται ἀπὸ τὸν κανονισμόν· διοικούμεθα συνταγματικῶς καὶ ἕκαστος πρέπει νὰ μένῃ ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα διεγράφησαν ὑπὸ τοῦ νόμου.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι! Νομίζομεν καθῆκόν μας, συνεδριαζούσης τῆς Βουλῆς, νὰ ἐκθέσωμεν ἐνώπιόν της τὸ πρόγραμμα καὶ τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ὡς Κυβέρνησις θέλομεν ἀκολουθήσει. Μετὰ συναισθήσεως ἀκριβεστάτης τοῦ βάρους καὶ τῶν δυσκολιῶν ἀνεδέχθημεν τὸ μέγα φορτίον, ὅπερ ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Α. Μ. εὐηρεστήθη νὰ μᾶς ἀναθέσῃ· ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις τοῦ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκόν μας καὶ ἡ πεποίθησις, ὅτι θέλετε παρέξει ἡμῖν τὴν συνδρομήν σας, ὅτι θέλετε μᾶς ὑποστηρίξει, μᾶς ἐνεθάῤῥυνε νὰ μὴ διστάσωμεν εἰς τοῦτο. Ὁμολογοῦμεν δὲ, ὅτι τὸ βάρος εἶναι ἀνώτερον εἰς τοιαύτας περιστάσεις τῶν δυνάμεών μας. Ἐπανήλθετε, Κύριοι, ἐσχάτως ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας σας. Γινώσκετε κάλλιστα τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, καὶ δὲν εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὴν ἐκθέσω ἐν λεπτομερείᾳ· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ σκιαγραφήσω, νὰ μὴν ἀναφέρω ἐν ὀλίγοις πράγματά τινα, διότι ἐπὶ τῶν γεγονότων τούτων στηρίζεται ἡ ὁδὸς ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀπεφασίσαμεν νὰ βαδίσωμεν. Ἡ δημόσιος ἀσφάλεια, καθὼς γνωρίζετε, δὲν εἶναι ἀνθηρά· ἡ ἰσχὺς τῶν νόμων ἐχαλαρώθη· ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις εἶναι ὅσον δὲν ἐπιστεύομεν λυπηρά· ὀλίγα χρήματα ὑπάρχουσιν ἐν τῷ ταμείῳ, καὶ ἐν τούτοις μᾶς καταπλημμυροῦσι τὰ χρέη καὶ αἱ ὀφειλαί, ὁ δὲ στρατὸς εὑρίσκεται εἰς πλήρη στέρησιν. Γνωρίζετε πάντες ὅτι ὅλα σχεδὸν ἐλλείπουν ἀπὸ τὸν στρατὸν, καταδικασμένον ὄντα νὰ φέρῃ τὸν ὁπλισμὸν, τὸν ὁποῖον ἡ ἐπιστήμη καὶ αἱ νεώτεραι ἀνάγκαι κατεδίκασαν, καὶ ὅστις εἰς ὅλους τοὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης ἐκρίθη ἀνεπαρκὴς καὶ μὴ ἀνταποκρινόμενος εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἐποχῆς. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἐν συντόμῳ ἡ κατάστασίς μας. Δὲν λέγω ταῦτα, διότι δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ μεμφθῶ οὐδένα. Οὔτε τὸ καθῆκόν μας, οὔτε ἡ ἐπιθυμία μας εἶναι τοιαύτη. Ἐκθέτω τὰ γεγονότα ταῦτα ἱστορικῶς διὰ νὰ σᾶς δώσω νὰ ἐννοήσητε ἀκολούθως διατὶ θέλομεν προτείνει ὑμῖν μέτρα τινά. Δὲν διανοοῦμαι νὰ προσβάλω τινά, διότι δὲν ἀρνούμεθα τὴν εἰς τὴν γέννησιν τῆς παρούσης καταστάσεως ἐπιῤῥοὴν τῶν περιστάσεων καὶ τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐνίοτε κατισχύουν τῆς ἀνθρωπίνης δυνάμεως καὶ διανοίας. Τοιαύτη, Κύριοι, εἶναι ἡ κατάστασίς μας καὶ τοιαῦται αἱ ἀνάγκαι τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ θεραπεύσωμεν. Ἔχομεν καθῆκον ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὰς ἐπιθυμίας καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς πατρίδος, νὰ ῥυθμίσωμεν τὰ οἰκονομικά μας δι’ ἐλλόγων οἰκονομιῶν, διὰ τῆς παγιώσεως τῆς δημοσίας πίστεως, διὰ τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων δανείων καὶ διὰ φόρων στηριζομένων εἰς τὴν ἰσότητα καὶ ἐπιβαλλομένων εἰς τὴν παραγωγὴν ἐν γένει, νὰ βελτιώσωμεν τὴν διοίκησιν, νὰ φέρωμεν εἰς παράλληλον θέσιν ὡς πρὸς τὸν ὁπλισμὸν τὸν στρατὸν πρὸς τοὺς λοιποὺς στρατοὺς τῆς Εὐρώπης, ν’ ἀποκαταστήσωμεν πράγματι τὸν συνταγματικὸν θεσμὸν τῆς ἐθνοφυλακῆς, νὰ δώσωμεν ἰσχὺν εἰς τοὺς νόμους, καὶ νὰ παγιώσωμεν τὴν τάξιν, ὅπερ εἶναι ἡ πρώτη βάσις, ἐφ’ ἧς στηριζόμενοι θέλομεν φθάσει εἰς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν. Ὡς πρὸς τὰ ἐξωτερικά, Κύριοι, ἡ ἐπιθυμία μας εἶναι νὰ διατηρήσωμεν φιλικὰς σχέσεις πρὸς ὅλας τὰς δυνάμεις, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον θέλει ἀποβλέπει ἡ σύντονος ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλά, καί τοι τοιαύτη εἶναι ἡ διάθεσις ἡμῶν, καίτοι τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον δὲν ἐπιθυμεῖ τὰς ταραχὰς καὶ δὲν τὰς προκαλεῖ, παρίστανται οὐχ ἧττον συμβάντα ὅλως ἀνεξάρτητα πάσης ἐνεργείας αὐτοῦ, παρίστανται διαταράξεις γειτονικῶν χωρῶν, προερχόμεναι ἐκ λόγων ἐγχωρίων, δι’ οὓς οὐδόλως εὐθύνεται ἡ Ἑλλάς, καὶ φέρουσιν εἰς κίνδυνον τὴν τάξιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τὴν ἁρμονίαν τῶν ἐξωτερικῶν αὐτῆς σχέσεων. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μένῃ ἀνάλγητος ὁ ἑλληνικὸς λαός;— (Εὖγε, εὖγε, ῥαγδαῖαι χειροκροτήσεις ἔκ τε τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ πολυπληθοῦς ἀκροατηρίου).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, ἀπαγορεύει τὰ τοιαῦτα ὁ κανονισμός.

§9ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ ΤΙΝΕΣ. Πρόκειται περὶ Κρήτης, Κ. Πρόεδρε.—

§10ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐνώπιον τοῦ θεάματος τῶν ἀδυνάτων γυναικοπαίδων, τὰ ὁποῖα διασώζει καὶ μεταφέρει εἰς τὸ ἡμέτερον ἔδαφος ἡ φιλάνθρωπος χεὶρ τῶν προστατίδων δυνάμεων; Ἂν τὰ συμβάντα ταῦτα συνεκίνησαν τοὺς κραταιοὺς ἡμῶν εὐεργέτας, πόσον μᾶλλον δὲν ἔπρεπε νὰ συγκινήσωσιν ἡμᾶς, οἵτινες συνδεόμεθα μετὰ τοῦ λαοῦ τῆς Κρήτης διὰ κοινῆς καταγωγῆς, κοινῆς θρησκείας, κοινῆς γλώσσης καὶ ἐκ τῆς εὐγνωμοσύνης διὰ τοὺς ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἡμῶν ἀγῶνάς των; Ἀλλὰ καὶ ἀπέναντι τῶν αἰσθημάτων τούτων θέλομεν μείνει πιστοὶ εἰς τὴν τήρησιν τῶν καθηκόντων, ἅπερ ἐπιβάλλει εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ οὐδετερότης. Οὐδεὶς δύναται νὰ παραπονεθῇ ἂν παρέχωμεν τὸ ἐφ’ ἡμῖν πᾶσαν περίθαλψιν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ ὅπως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐνῷ σέβεται ἀφ’ ἑνὸς τὰ διεθνῆ δικαιώματα τῶν ἄλλων, περιφρονήσῃ ταυτοχρόνως τὰ δικαιώματα τῆς οὐδετερότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ποία δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ ἂν ἤθελεν, ἠδύνατο νὰ τὰ καταφρονήσῃ; Ἡ θέσις εἰς ἣν ἔφερε τὴν Ἑλλάδα ἡ ἐπανάστασις τῆς Κρήτης, ὡς σᾶς εἶπον καὶ ὅλοι κατανοεῖτε, εἶναι λίαν ἐπισφαλής, ἀφοῦ καὶ αὐτὴ ἡ διακοπὴ διπλωματικῶν σχέσεων ἐκ μέρους φίλης Δυνάμεως δὲν ἐθεωρήθη ἀδύνατος. Οὐδεμία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπιθυμήσῃ νὰ ἴδῃ αὐξανούσας τὰ δυσχερείας ταύτας. Οὐδεὶς πρέπει ν’ ἀμφιβάλλῃ ὅτι ὅπως ὁ Κρητικὸς ἀγὼν δὲν ὑπεκινήθη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, οὕτω καὶ ἐν ἄλλαις γειτνιαζούσαις ἐπαρχίαις οὐδεμία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θέλει ὑποκινήσει ταραχάς. Ἀπεναντίας ἔχομεν πᾶν συμφέρον, τὸ καθ’ ἡμᾶς, νὰ διατηρηθῇ αὐτόθι ἡσυχία· πρὸ πάντων δὲ ἔχει ἀπόλυτον συμφέρον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ᾖναι ἡ πολιτική της αὕτη γνωστὴ εἰς τὰς Δυνάμεις καὶ ἰδίως τὰς εὐεργέτιδας. Ἐπὶ πόσον χρόνον δὲν διετέλει ἐξηπατημένη ἡ κοινὴ γνώμη τῆς Εὐρώπης πιστεύσασα ὅτι τὸ κίνημα τῆς Κρήτης ὠφείλετο ἐν μέρει εἰς ὑποκίνησιν τῆς Ἑλλάδος! Ἄν, ὅπως ἐν Κρήτῃ, διαταραχθῇ ἐν ταῖς ὁμόροις ἐπαρχίαις ἡ τάξις ὡς ἐκ τῶν διαφορῶν τοῦ λαοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησίν του, ποία θέλει εἶσθαι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος; Τὸ προηγούμενον τῆς Κρήτης, ἡ πεῖρα ἣν ἐλάβομεν, μᾶς ἀναγκάζει νὰ σκεπτώμεθα σπουδαίως περὶ τοῦ ἀντικειμένου· μᾶς ἐπιβάλλει νὰ κανονίσωμεν τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν ἀναλόγως πρὸς τὴν σπουδαιότητα τοῦ κινδύνου, καὶ πρὸ πάντων νὰ διατελῶμεν ἐμμένοντες αὐστηροὶ ἐν τῷ δικαίῳ, ν’ ἀναπτυχθῶμεν καὶ διοργανωθῶμεν ἐσωτερικῶς, ἵνα δυνάμεθα, τῆς ἀνάγκης ὑφισταμένης, νὰ ἐλπίζωμεν πρῶτον ἀπὸ τὰς ἰδίας ἡμῶν δυνάμεις, καὶ ν’ ἀξιῶμεν τὴν ἀποτελεσματικὴν ἀρωγὴν τῶν φίλων ἡμῶν δυνάμεων καὶ ἰδίως τῶν ἐγγυητριῶν. Ἀλλὰ πρὸς ταῦτα ἀνάγκη νὰ φροντίσωμεν ἵνα μὴ διαστραφῇ, ὅπως εἰς τὰ τῆς Κρήτης, ἐνώπιον τῆς Εὐρώπης ἡ θέσις ἡμῶν. Ἀνάγκη καὶ ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν ἀπέναντι τῆς Κρήτης θέσιν μας ν’ ἀποδεικνύωμεν, ὅτι ὅπως ἤμεθα ἀμέτοχοι εἰς τὴν ἔκρηξιν τῆς ἐπαναστάσεως, οὕτως ἐξακολουθοῦμεν καὶ ἐνώπιον τῶν σκηνῶν εἰς ἃς παριστάμεθα πλησιέστατοι γείτονες, εὐλαβῶς διατελοῦντες ἐντὸς τοῦ στενοῦ κύκλου τῶν διεθνῶν ἡμῶν ὑποχρεώσεων. Πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης τῶν περιστάσεων θέλομεν προτείνει εἰς τὴν ἔγκρισίν σας τὴν σύστασιν ἐκτάκτων παρὰ ταῖς Δυνάμεσιν ἀποστολῶν, αἱ ὁποῖαι θέλουσι χρησιμεύσει ἐνώπιον αὐτῶν ἵνα ἐξηγήσωσι τὴν ἀλήθειαν, τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου ἡμῶν καὶ τὴν κατάστασιν τῶν τελουμένων πέριξ ἡμῶν. Οὕτω, Κύριοι, ἐλπίζομεν ὅτι θέλομεν ἀποσοβήσει πάντα ἄδικον κίνδυνον καὶ θέλομεν ἀσφαλέστερον καὶ ταχύτερον φθάσει εἰς τὴν ἐπίτευξιν τῶν εὐχῶν καὶ τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἡ Πατρὶς καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ζωηρῶς ἐν τῇ καρδίᾳ του τρέφει (χειροκροτήματα ῥαγδαῖα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν, κύριοι, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπιτροπῶν. (Ἐνταῦθα ἐγένετο ἡ ψηφοφορία καὶ διαλογὴ, ἀλλὰ μὴ εὑρεθείσης πλήρους τῆς συνεδριάσεως, ἀνεβλήθη ἡ ἐκφώνησις τοῦ ἀποτελέσματος ἐπὶ τὴν ἐπιοῦσαν). Ὥρα 3 παρὰ 5/60.