1865.10.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 55.

Τῆς 13 Ὀκτωβρίου 1865.

(Τετάρτη).

Ὥρα 12 καὶ 20 μ.μ.

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐναντίον τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ λογιστικοῦ ζητεῖ πίστωσιν πρὸς ἀποζημίωσιν καὶ ἄλλα ἔξοδα. Τὰ ἔγγραφα τὰ περὶ σκωριῶν τοῦ Λαυρίου θέλουν διανεμηθῆ αὔριον.

§4ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν ἔχει ἑτοίμην τὴν ἔκθεσίν της, καὶ, ἐὰν εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλὴ, νὰ ἀναγνωσθῇ ἢ νὰ σταλῇ εἰς ἐκτύπωσιν.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως.

§7Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου. Παρατηροῦμεν, ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἀφομοιώσεως δὲν παρουσιάζεται κατεπεῖγον· κατεπεῖγον εἶναι, ὥστε οἱ πολῖται τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος νὰ ἀπολαύουν ἐν Ἑπτανήσῳ τὰ δικαιώματα ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ἐνῷ δὲν τὰ ἀπολαμβάνουν. Ὅταν ὁ πολίτης τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος ἔχῃ ὑπόθεσίν τινα ἔν τινι δικαστηρίῳ τῆς Ἑπτανήσου, δὲν δύναται οὔτε αὐτοπροσώπως νὰ παρουσιασθῇ, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν νὰ ὑπογράψῃ τὴν δικογραφίαν, καὶ εἶναι ἠναγκασμένος νὰ προσφύγῃ ἑκὼν ἄκων εἰς δικηγόρον, ὁ δὲ ἕλλην τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος μεταβαίνων εἰς τὴν Ἑπτάνησον θεωρεῖται ἀπηγορευμένος, θεωρεῖται ἀνῆλιξ, θεωρεῖται καταδικασμένος ἀπὸ κακουργοδικεῖον, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων· συγχρόνως ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ ἕτεραι 15 χιλ. Ἑλλήνων τῶν κατοικούντων εἰς τὴν Ἑπτάνησον εἶναι ἀπηγορευμένοι· διότι οὔτε οἱ ἑπτανήσιοι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, εἴτε αὐτοπροσώπως, εἴτε διὰ τῆς ὑπογραφῆς εἰς τὸ δικόγραφον. Ὁ νόμος εἶναι εἰς τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, ὅτι ὁ ἐντολεὺς εἶναι ὁ διάδικος, ὅτι ὁ δικηγόρος ὡς ἐντολοδόχος δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Διὰ ταῦτα, ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπισπεύσωμεν τὸ ἔργον τῆς ἀφομοιώσεως, προτείνω τὴν ἑξῆς πρότασιν, δι’ ἧς κηρύσσομεν δικαστικῶς ἀποκαταστημένους καὶ τοὺς Ἰονίους καὶ τοὺς τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἔχει χρείαν συζητήσεως· λέγομεν ἁπλῶς, ὅτι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τῆς Ἑπτανήσου δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν οἱ διάδικοι, εἴτε διὰ τῆς ὑπογραφῆς των, εἴτε διὰ δικηγόρων· πρέπει ἡ πρότασις αὕτη νὰ διατρέξῃ τὸ στάδιόν της· παρακαλῶ δὲ νὰ κηρυχθῇ κατεπείγουσα ἡ πρότασις.

§8ΠΑΔΟΒΑΣ. Κάθε νόμος, Κύριοι, πρέπει νὰ ἔχῃ ἕνα σκοπὸν καὶ ἓν ἀποτέλεσμα, κατὰ τὴν γνώμην μου· ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμος εἶναι πάντη ἀναποτελεσματικός, εἴτε πραγματικῶς τὸν ἐξετάσωμεν, εἴτε ἠθικῶς. Τί λέγει ἡ Κυβέρνησις προτείνουσα τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος νόμον; λέγει, ὅτι ἀπὸ τὴν ἐφαρμογήν του δύναται νὰ πορισθῇ ἓν ποσὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἑξακοσίων χιλ. δραχμῶν· ἀφαιροῦντες ἀπὸ αὐτὸ τὸ ποσὸν 490,000 δραχ. διὰ τὴν χορηγίαν τῆς ἀτμοπλοΐας, μένει τὸ ὑπόλοιπον τὸ ὁποῖον διανέμεται· 200,000 δραχ. διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν ὁδῶν, καὶ 910,000 διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Ἀλλὰ θέλω σᾶς ἀποδείξει μὲ μαθηματικὴν καὶ ἀριθμητικὴν ἀκρίβειαν, ὅτι αὐτὸ τὸ ποσὸν εἶναι πάντοτε ἀτελεσφόρον, καὶ διὰ τὰς τεχνητὰς καὶ διὰ τὰς ἁπλᾶς ἐργασίας τὰς ἀφορωμένας ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1852. Πρὸ πάντων τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ ὁποῖον προσδιωρίσθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτὰ τὰ δύω ἔργα, δὲν εἶναι ποσὸν ἐκκαθαρισμένον, πρέπει νὰ προεξαιρέσωμεν ά) ὅλα τὰ ἔξοδα τῆς διευθύνσεως, β) τοῦ ὑλικοῦ, γʹ) τῶν ἐργαλείων· ὑπολογιζομένων τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐξ ἀνάγκης ἀπαιτοῦνται διὰ τὰ τρία αὐτὰ κεφάλαια, ἤθελα ἐρωτήσει τὸν προτείναντα τὸ νομοσχέδιον εἰς τί δύναται νὰ καταντήσῃ τὸ ποσὸν εἴτε τῶν 900000, εἴτε τῶν 200 000 δραχμῶν; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὸ ποσὸν πρέπει νὰ ὑποτεθῇ καὶ ὑφ’ ἑτέραν ἐλάττωσιν, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τοῦ ἀντικειμένου. Εἶναι φόρος ἄμεσος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ εἰσπράττηται, καὶ ὑμεῖς ὅλοι γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ ὁποῖα καὶ πόσα ἔξοδα ἀπαιτοῦνται πρὸς εἴσπραξιν· ἑπομένως πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ τὸ ἔξοδον τῆς εἰσπράξεως, καὶ τοῦτο εἶναι ἓν ἕτερον κονδύλιον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκτιμηθῇ παρὰ τῆς ἀξιοτίμου Βουλῆς, διὰ νὰ ἴδωμεν ἄν τὸ ἐναπολειπόμενον ποσὸν δύναται νὰ ἔχῃ τελεσφόρον ἀποτέλεσμα. Δὲν εἶναι ἀνάγκη λεπτομερῶς νὰ ἐξετάσω ὅλα αὐτὰ τὰ ἀριθμητικὰ διδόμενα διὰ νὰ σᾶς πείσω, ὅτι αἱ 910,000 θέλουσι καταντήσει εἰς 600,000, διότι ἔχομεν διδόμενα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ μᾶς χρησιμεύσωσιν ὡς ὑπογραμμὸς εἰς ὅσα ἡ Κυβέρνησις ἐξοδεύει δι’ εἰσπράκτορας. Ἀλλά, Κύριοι, ἂς ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι ὅλον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προσδιωρίσθη πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν, δύναται καὶ ὀφείλει ἄνευ ἐλαττώσεως ἢ καθυστερήσεως νὰ χρησιμεύσῃ εἰς κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Πρὸς κατασκευὴν ὁδοῦ ἑνὸς μιλίου Ἀγγλικοῦ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὑπολογίσω κατ’ αὐτὸ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ἐξωδεύσαμεν 28,000 δραχμῶν σχετικῶς τῆς θέσεως, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον, διότι ἀλλοῦ μὲν ὑπάρχει τόπος ὀρεινὸς, ἀλλοῦ δὲ τόπος πεδινὸς καὶ βαλτώδης. Τώρα, Κύριοι, ἂν λάβωμεν αὐτὸ τὸ μέτρον, μὲ αὐτὸ τὸ ποσὸν ἡ Κυβέρνησις πόσα μίλια ἀγγλικὰ ὁδῶν κατ’ ἔτος δύναται νὰ κατασκευάσῃ; Τριάκοντα τρία!! Ἤδη δὲ παρουσιάζεται σπουδαῖον ζήτημα· τὸ ποσὸν αὐτὸ πρέπει νὰ διατεθῇ ἀποκλειστικῶς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Α. ἢ ἀπεναντίας τὸ ποσὸν ἐκεῖνο πρέπει νὰ διανεμηθῇ ἀναλόγως τῶν διαφόρων χορηγιῶν ἑκάστης ἐπαρχίας, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς κατασκευὴν ὁδοῦ, ἀνηκούσης εἰς τὴν δεῖνα ἐπαρχίαν; Ὑπὸ τὴν πρώτην ἔποψιν βλέπετε ποία καὶ πόση θὰ ἦτον ἡ ἀδικία εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελον ὑποβληθῆ ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι, διότι ὅλαι ἤθελον ὑποχρεωθῆ νὰ συνεισφέρουν, ἵνα καλλωπισθῇ ἡ πρωτεύουσα· ἂν ἀφ’ ἑτέρου ἡμεῖς παραδεχθῶμεν τὸ ἕτερον μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ πλέον δίκαιον, ἠθέλαμεν ὑποπέσει εἰς ἄλλο ἀτόπημα· 33 μίλια διαιρούμενα εἰς 60 ἐπαρχίας θὰ παράξουν ½ μίλιον ἑκάστη· τώρα, κύριοι, εἶναι δυνατὸν μία ἐπαρχία ν’ ἀπολαύσῃ τὰς ὠφελείας τῆς ὁδοποιΐας ἀναλόγως τῆς ἰδίας ἐκτάσεως; Ἂν ᾖναι δυνατὸν, πρέπει νὰ παρέλθωσι 50 καὶ 100 ἔτη, καὶ τότε ποῖος ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου; Ἀφ’ ἑτέρου πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἕτερον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ μᾶς διαφύγῃ, ὅτι, ἂν περιορισθῶμεν εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἑνὸς μιλίου κατ’ ἔτος, ἕως ὅτου συναχθῶσι τὰ χρηματικὰ μέσα, θέλει καταστραφῆ τὸ πρῴην ἤδη κατασκευασθὲν πρῶτον. Εἰς Ἑπτάνησον βλέπετε, ὅτι ὑπὸ ὁποιανδήποτε ἔποψιν καὶ ἂν ἐξετάσωμεν αὐτὸν τὸν νόμον, εἶναι πάντοτε ἀναποτελεσματικὸς· ἐκτὸς δὲ τούτου ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος ἀποδοκιμασίας· ὁ φόρος αὐτὸς δὲν εἶναι μοναδικὸς, ἀλλ’ ἐπιπροστίθεται εἰς ἕνα ἄλλον φόρον ἢ εἰς δύω ἢ τρεῖς, οἵτινες ἤδη ἐπιβαρύνουσι τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος· ἂν δὲ, κύριοι, λάβωμεν ὡς μέτρον χρηματικὸν οὐχὶ τὰς 910,000 δραχμὰ., καθαρισμένας ἀπὸ ὅλα τὰ ἔξοδα εἴτε τῆς τεχνικῆς, εἴτε τῆς ἁπλῆς ἐργασίας, εἴτε τῶν καθυστερήσεων, διότι βεβαίως καὶ πολλοὶ δὲν θὰ πληρόνουν τοὺς φόρους, τότε βεβαίως θέλομεν καταντήσει εἰς ἕνα κονδύλιον, τὸ ὁποῖον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἤθελε παρὰ πάντων ἡμῶν κηρυχθῆ ὡς πάντη ἀναποτελεσματικόν. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ὅπως ἂν βασανίσητε τὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου ἀπέναντι τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ, δὲν ἔχομεν λόγους, ἵνα ἐν συνειδήσει καὶ πεποιθήσει παραδεχθῶμεν αὐτὸν, διότι αὐτὸ τὸ μέτρον δὲν θεραπεύει τὰς πλημμελείας τοῦ προηγουμένου νόμου τοῦ 52, ὁ ὁποῖος ἕνεκα τῆς δυσκολίας τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ, καθὼς ἕνας ἀξιότιμος βουλευτὴς εἶπε, δὲν ἐτέθη εἰσέτι εἰς ἐνέργειαν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐκτὸς τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀρυόμεθα ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐπιτρέψατέ μοι ἁπλῶς νὰ ἐκφράσω τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ νὰ ἐξετάσω ἂν ὑπάρχουν καὶ ἕτεροι λόγοι, οἵτινες ὑπὸ ἠθικὴν ἔποψιν καὶ ἀπέναντι τῆς ἐξουσίας τῶν διατρεξάντων καὶ ὑφισταμένων δύνανται νὰ διεγείρουν τὴν βεβαιότητα, ὅτι αὐτὸς ὁ φόρος ἀσφαλῶς καὶ ἀποκλειστικῶς θέλει χρησιμεύει εἰς κατασκευὴν καὶ ἐπισκευὴν ὁδῶν. Καὶ ἐδῶ, κύριοι, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος προτείνεται, καὶ τὴν τροπολογίαν, ἣν εἷς ἀξιότιμος βουλευτὴς ἔφερεν, ὅτι ὁ νόμος πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τοῦ σχετικοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ἄλλως δὲν παρέχει ἐγγυήσεις εἰς τὸ βουλευτικὸν Σῶμα, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ κατάχρησις αὐτοῦ τοῦ χρηματικοῦ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ προσβάλω τινὰ, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ ἐκθέσω τὰς γνώμας μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου. Μᾶς λέγουν, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ θέλει κατατεθῆ εἰς μίαν τράπεζαν, ἵνα χρησιμεύσῃ ἀποκλειστικῶς πρὸς ὁδοποιΐαν· εἰς οἱανδήποτε τράπεζαν τοῦ Κράτους τούτου κατατεθῆ, ἴσως αὐτὴ ἡ πρότασις παρεδέχθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἴσως ἀπετέλει μέρος τοῦ νομοσχεδίου; ἀνεδέχθη ἴσως αὐτὴ ἡ τράπεζα τὸ καθῆκον νὰ τηρήσῃ αὐτὸ τὸ χρηματικὸν ποσὸν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ δι’ αὐτὴν τὴν χρῆσιν τῶν ὁδῶν; Ἡ παρακατάθεσις βεβαίως, ἡ ὁποία θὰ γείνῃ, θὰ ᾖναι ἁπλῆ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁσάκις αὕτη λάβῃ ἀνάγκην, θὰ προσκαλῇ τὴν τράπεζαν εἰς τὴν ἀπόδοσιν εἴτε ὁλοκλήρου τοῦ κεφαλαίου, εἴτε μέρους, καὶ ἡ τράπεζα ὀφείλει νὰ τ’ ἀποδώσῃ χωρὶς ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τίποτε, διότι δὲν ἀνέλαβε κανὲν καθῆκον· ἑπομένως, κύριοι, ἀφοῦ ἡ πρότασις καὶ τὸ νομοσχέδιον μᾶς παρουσιάζουσιν αὐτοὺς τοὺς δισταγμοὺς, ἂς ἴδωμεν ἂν προηγούμενα δύνανται νὰ μᾶς καθησυχάσωσι, καὶ νὰ παραδεχθῶμεν ἀπὸ τοῦδε, ὅτι αὐτὸ τὸ ποσὸν πρόκειται καὶ ὀφείλει ἀποτελεσματικῶς νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς κατασκευὴν καὶ ἐπισκευὴν ὁδῶν· ὀλίγα τινὰ, Κύριοι, περιορίζομαι νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, τὰ ὁποῖα ἡ ἔντιμος Κυβέρνησις βεβαίως δὲν δύναται ν’ ἀναιρέσῃ ἢ νὰ διαψεύσῃ καὶ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι προηγούμενα σοβαρὰ τὰ ὁποῖα μᾶς ὑποχρεοῦσι νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς τὴν χρῆσιν, τὴν ὁποίαν ὁ νέος φόρος θέλει λάβει. Ἐρωτῶ, Κύριοι, τὴν κυβέρνησιν τί ἔγεινε τὸ ταμεῖον τῶν ναυτικῶν ἀπομάχων; τί ἔγεινε τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν καὶ στρατιωτικῶν συντάξεων; τί ἔγεινεν ὁ φόρος, ὁ ὁποῖος πρὸ ἐτῶν ἐπεβλήθη εἰς τοὺς Ναξίους πρὸς κατασκευὴν λιμένος καὶ ὁ ὁποῖος λιμὴν δὲν ὑπάρχει, καὶ ὁ φόρος ἀνελήφθη, καίτοι συνήχθησαν ὑπὲρ τὰς 200,000 δρ; καὶ εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν τῆς Νάξου.

§9ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι ἤδη αἱ ἐργασίαι τῆς προκυμαίας προχωροῦσι καὶ τα ἔξοδα προκαταβάλλονται ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§10ΠΑΔΟΒΑΣ. Θὰ εἰπῇ, ὅτι ἴσως ἔλαβες κακὰς πληροφορίας, ἀλλὰ ὁ φόρος πρὸ πολλοῦ εἰσεπράχθη, καὶ τώρα μόνον ἤρχισεν ἡ ἐργασία. Τί ἔγειναν, Κύριοι, αἱ 180.000 δραχ. τῶν ὑποτρόφων, κεφάλαιον ἱερὸν, τὸ ὁποῖον προσδιωρίσθη πρὸς ἐκπαίδευσιν τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας; κατεστράφη ὄχι μόνον ὁ τόκος, ἀλλὰ καὶ μέρος τοῦ κεφαλαίου· τί ἐγένετο, Κύριοι, καὶ μὴ νομίσητε, ὅτι ἔχω σκοπὸν νὰ θίξω ἐπαρχιακὰ ζητήματα, τί γίνονται τὰ ἐγχώρια εἰσοδήματα τῆς Ἑπτανήσου ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρὰ ὑφισταμένων νόμων εἶχον προσδιορισθῆ πρὸς ἐπισκευὴν καὶ κατασκευὴν ὁδῶν, τί γίνεται τὸ 1½% ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς τῶν προϊόντων, καὶ τὰ 7% ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς; τί γίνεται ὁ φόρος τῶν μεγάλων καὶ μικρῶν ζώων; Καὶ ἐν τούτοις θέαμα οἰκτρὸν μᾶς παρέχει ἡ κατάστασις τῶν ὁδῶν τῆς Κερκύρας. Τί γίνονται αἱ ἐπαρχιακαὶ πρόσοδοι τῆς Ἑπτανήσου, ἀφοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ ἐπίσημος φωνὴ τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ μᾶς ἐκήρυξεν εἰς κατάστασιν παθητικήν; Ἐρωτῶ τί γίνονται, διότι θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν εἴμεθα χρεωκοπημένοι καὶ νὰ σᾶς ἐξιστορήσω τὰ ἀφορῶντα τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑπτανήσου εἴτε εἰς τὸ παρὸν, εἴτε εἰς τὸ παρελθὸν, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ ἔλλειμμα, τὸ ἔλλειμμα ὑπάρχει μόνον διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν πρέπει, οὔτε θέλω νὰ ἐξηγήσω· τώρα λοιπὸν, Κύριοι, ἀπέναντι αὐτῶν τῶν γεγονότων δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὠφελοῦμεν τὸν λαὸν διὰ τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων; καὶ ὅτι ἐμπιστεύομαι εἰς σὲ, Κυβέρνησις, αὐτὸ τὸ νέον ποσὸν, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον; Ὄχι βεβαίως. Καὶ ἐννοῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ διάθεσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταχρασθῇ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ, ἀλλ’ ἀγνοῶ τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἠδύνατο τυχὸν νὰ εὑρεθῇ, τὰς ἀναποδράστους ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο τυχὸν νὰ ὑποχρεώσωσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς παραχώρησιν, ἥτις διὰ τοὺς ὑποδεεστέρους ὑπαλλήλους ἤθελεν ἀποτελέσει κακούργημα τιμωρούμενον ὑπὸ τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀνωτέρω ὑπαλλήλους, δηλ. τοὺς ὑπουργοὺς εἶναι ἁπλῆ παράλειψις ἢ παράβασις καθήκοντος. Καὶ αὐτὴ ἡ ἁπλῆ παράβασις, ἥτις δὲν φέρει κανὲν ἀποτέλεσμα πραγματικὸν, ἀποβαίνει ματαιότης, ἡ ὁποία ἀπολήγει εἰς συνταγματικὸν τύπον, οὐδόλως ἔχοντα ἀποτέλεσμα. Αὐτὰ ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ σᾶς ὑποβάλω ὡς πρὸς τὴν ἀναποτελεσματικότητα τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ καὶ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἀναποτελεσματικότητος, ὅτι διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ νόμου δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν πολλὰ ἄλλα ἀτοπήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της διὰ τοῦ νέου νόμου· ἄλλο τι δὲν κάμνομεν, εἰμὴ νὰ μετασχηματίσωμεν τὸν πρῶτον φόρον, δηλαδὴ τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν εἰς ἓν χρηματικὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον παράγεται παρὰ τοῦ ἄλλοτε ἐργάτου. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐξετάσατε τὰ ἄρθρα 8, 11 καὶ 22 τοῦ νόμου τοῦ 1852, καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι δὲν καταργεῖται ἡ προσωπικὴ ἐργασία, εἰμὴ ἁπλῶς διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, μένει δὲ διὰ τὰς ἐπαρχιακὰς καὶ δημοτικάς. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ παραδεχθῇ πρόνοιά τις, ἢ νὰ θεραπεύσωσι τὰ ὑφιστάμενα κακὰ, διὰ νὰ πορισθῶμεν μέσα πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν καὶ ν’ ἀπαλλάξωμεν τοὺς πολίτας ἀπὸ τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν, ἠδυνάμεθα νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς ἄλλας καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ὁλονὲν ὑπάρχουσι, καὶ αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἀπαιτοῦσι πρόνοιαν μεγάλην ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως χωρὶς νὰ ἐπιβάλλωμεν νέους φόρους εἰς τὸν λαόν. Ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ὄχι βέβαια νὰ καταπιέσῃ τοὺς πολίτας, ἀλλὰ νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς μᾶλλον εὐπόρους εἰς ἀποταμίευσίν τινα πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ ὀγκώδους δανείου τῶν 60,000,000 δραχ. τῶν καθυστερούντων· ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πρόνοιάν τινα, ἵνα ἁπλοποιήσῃ τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου εἰσπράττονται οἱ φόροι· ἐξάγω δὲ ἀπὸ τοὺς προϋπολογισμοὺς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρὸς εἴσπραξιν φόρου ἐξώδευσε μυριάδας δραχμῶν. Ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις μέτρα τινὰ, ἵνα ἁπλοποιήσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐκδικάσεως τῶν δικαστικῶν ὑποθέσεων διὰ νὰ ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ 200,000 ἢ 300 ἴσως καὶ ἐπέκεινα δραχμῶν· ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης νὰ μὴ μεταφέρῃ ἀενάως καὶ διαρκῶς τοὺς ὑπαλλήλους, εἴτε καὶ τὸν στρατόν· καὶ εἴδετε πρὸ ἡμερῶν, ὅτι 96,000 δραχ. κατεβλήθησαν διὰ μετάθεσιν στρατοῦ· ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πλεῖστα ἄλλα μέτρα, ἵνα ἐξοικονομήσῃ ἄφθονα χρηματικὰ ποσὰ, χωρὶς νὰ ἐπιβάλλῃ νέους φόρους καὶ νέους δασμούς. Ἀλλ’ ὁ νέος οὗτος φόρος ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἀντικαθίσταται εἰς ἄλλον προηγούμενον φόρον, δηλαδὴ εἰς τὴν προηγουμένην προσωπικὴν ἐργασίαν, μᾶς ἀπαλλάττει ἀπὸ ἀποτέλεσμα ἀδίκου ἀνισότητος, καὶ ἐδῶ ὁ ἀξιότιμος Κύριος Καλλιγᾶς σᾶς ἔφερε τὸ παράδειγμα ἑνὸς χωρικοῦ καὶ τοῦ ἑαυτοῦ του, ὅτι δηλαδὴ τὸ ἴδιον ἐπλήρωσεν ὁ χωρικὸς καὶ τὸ ἴδιον ὁ Κ. Καλλιγᾶς. Ἐὰν τῷ ὄντι εἰς τὸν πρῶτον νόμον ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἀνισότης, ἡμεῖς ἔχομεν τὰ μέσα νὰ θεραπεύσωμεν τὰς πλημμελείας τοῦ νόμου ἐκείνου· ἐκεῖ ὅπου εἶναι τρεῖς κατηγορίαι, τῶν 12, 9 καὶ 6, ἠμπορούσαμεν καὶ δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν 5 ἢ 6 κατηγορίας, ἵνα ἐλαττώσωμεν τὸ βάρος τῶν ἡμεροκαμάτων τοῦ λαοῦ. Ἑπομένως οὔτε αὐτὸ μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι λόγος, ὅστις ἠδύνατο νὰ ὑπερμαχήσῃ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ σχεδίου. Ἀφ’ ἑτέρου, Κύριοι, πρέπει νὰ γνωρίζητε, διότι τὸ ἐξάγω ἀπὸ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ νόμου 1852, ὅτι ὁ φόρος ὁ ὁποῖος προσδιορίζεται ὑπὸ τοῦ σχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιβάλλει κατ’ ἔτος αὐτὴν τὴν συνεισφοράν, ἐνῷ ὁ προηγούμενος νόμος ἅπαξ ὑπεχρέονε τὸν κάτοικον τῆς ἐπαρχίας Α νὰ πληρώσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Α. Καὶ ὁ νέος φόρος, κατὰ τὸν νόμον, δὲν θὰ πληρόνεται ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ σκοπὸν νὰ κατασκευάσῃ τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα ὁδὸν, ἀλλὰ διαρκῶς καὶ κατ’ ἔτος, διότι εἶναι φόρος ὅστις ἐπιβάλλεται ἄνευ περιορισμοῦ ἢ ἐξαιρέσεώς τινος. Ἐπίσης, Κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὁ προτεινόμενος φόρος πρέπει νὰ προτιμηθῇ τῆς ἐργασίας, διότι ὁ σημερινὸς ἐπιβαρύνει μᾶλλον τὰς εὐπόρους τάξεις καὶ ὄχι τὰς ἀπόρους, διότι ἵνα προσδιορίσωμεν τὰς συνεπείας ἑνὸς φόρου δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἀτομικότητα, ἀλλὰ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ φόρος εἰς μίαν ὁλόκληρον πόλιν ἢ ἐπαρχίαν, ὅπου δύνανται νὰ ᾖναι ἑκατὸν, δέκα, ἢ εἴκοσιν εὔποροι, καὶ πλεῖστοι ἄποροι. Τώρα κατὰ ποίαν ἀναλογίαν ὁ φόρος ἐπιβαρύνει τὰς λοιπὰς ὁμάδας; Ἀπὸ τὴν ὁλοκληρίαν τῶν ὁμάδων πρέπει νὰ πορισθῶμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἰσότητος ἢ ἀνισότητος ἑνὸς φόρου. Καὶ σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα· βλέπετε, ὅτι προσετέθησαν 10% ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ὑφασμάτων· τοῦτο εἰς τὸν πλούσιον βεβαίως δὲν προξενεῖ μεγάλην ζημίαν, ἀλλ’ ὁ πτωχὸς, ὅστις ἔχει μίαν πολυάριθμον οἰκογένειαν, θέλει συναισθανθῇ τὸ ἐπαχθὲς τοῦ νόμου, διότι, ἐὰν μετὰ μεγάλης δυσκολίας δύναται νὰ πληρώσῃ ἓν, μὲ μεγαλειτέραν θέλει πληρώσει τὰ δύω ἢ τρία ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῆς οἰκογενείας καὶ τῶν ἀναγκῶν του· καὶ ἂν ἐπεκτείνωμεν αὐτὸ τὸ μέτρον εἰς ὅλην τὴν κοινωνίαν τῶν ἀπόρων, βλέπομεν εἰς ποῖον ἀποτέλεσμα θέλομεν καταντήσει. Ὡς ἐκ τούτου κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς εἰδικῆς συγκρίσεως τοῦ νόμου τοῦ 1852 καὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος, ἐγὼ εἶμαι πάντοτε δικαιολογημένος νὰ ἀναιρέσω μὲ τὴν ψῆφόν μου τὴν ἀρχὴν καὶ τὰ καθέκαστα. Καὶ ἐδῶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ἀποτεινόμενος εἰς τὸν Κύριον Κεχαγιᾶν, ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλω εἰς ὑμᾶς, δὲν εἶναι ἀπόῤῥοια δημοκοπίας· ναὶ μὲν ἡ ἀποποίησίς μου συσχετίζεται καὶ μὲ πολιτικοὺς σκοποὺς, τοὺς ὁποίους ἀκολούθως θέλομεν ἐξετάσει, ἀλλὰ δὲν εἶναι δημοκοπία, διότι οὐδέποτε συνείθισα νὰ κολακεύω τὸν λαὸν, οὐδέποτε ἐφοβήθην τὴν πίεσιν τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐσεβάσθην τὸν λαὸν, καὶ ἐξετίμησα μεγάλως τὴν ἐμπιστοσύνην, ἣν ἀνέθηκεν εἰς ἐμὲ, καὶ τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔπρεπε νὰ ἀποδείξω, ὅτι συναισθάνομαι κατὰ πᾶσαν συζήτησιν ἐκπληρῶν μετ’ εὐσυνειδησίας, τιμιότητος καὶ ἀνεξαρτησίας τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ καὶ ἀντιπροσώπου. Ἐὰν ὁ λόγος τῆς δημοκοπίας ἀπεδόθη εἰς τὴν πτέρυγα, εἰς τὴν ὁποίαν μὲ ὑπεχρεώσατε νὰ καταφύγω, ἵνα διατηρήσω τὴν τιμὴν καὶ ὑπόληψιν καὶ τοῦ ἑαυτοῦ μου καὶ τοῦ τόπου μου, τί θὰ εἴπωμεν διὰ τὴν ἀντιφερομένην πτέρυγα, ἥτις ὑποστηρίζει καὶ ἀρχὴν καὶ καθέκαστα τοῦ νόμου τούτου; Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τῇ ἀποδώσωμεν κἄτι τι ἄλλο, τὸ ὁποῖον λόγῳ σεβασμοῦ καὶ ὑπολήψεως ἀποσιωπῶμεν, περιοριζόμενοι ν’ ἀποδώσωμεν εἰς ἁπλῆν ἀπάτην τὴν πορείαν, ἣν ἐτήρησε καὶ τηρεῖ. Ναὶ, Κύριοι, δὲν εἶναι δημοκοπία, εἶναι ὑποστήριξις τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, διότι ἄλλην ἀποστολὴν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν, καὶ ἡ ὑποστήριξις αὕτη μᾶς ἐπιβάλλει τὸ ἱερὸν καθῆκον νὰ καταψηφίσωμεν καὶ τὴν ἀρχὴν καὶ τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, Ναὶ, δὲν εἶναι δημοκοπία ἡ πορεία αὕτη, ἀλλὰ συνδέεται μὲ πολιτικοὺς σκοποὺς, Κύριε Κεχαγιᾶ, καὶ θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει. Μᾶς προσκαλεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ προφάσει δῆθεν τῆς διευκολύνσεως τῆς διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης συγκοινωνίας νὰ ἐπιβάλλωμεν νέους φόρους εἰς τὸν λαόν· καὶ πότε; ὅταν πρὸ ἐτῶν εἶχεν ἀμελήσει τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν, ὅτε ὁ λαὸς καταπιέζεται ὄχι ἀπὸ ἕνα, δύω ἢ τρεῖς, ἀλλὰ καὶ περισσοτέρους φόρους οἵτινες δὲν συνίστανται εἰς τὸ 5 ἢ 7%, ἐν ᾧ τὰ 5 παράγουσι 10, καὶ τὸ 7, 14 καὶ οὕτω καθεξῆς. Καὶ πότε μᾶς προσκαλεῖ νὰ ἐπιβάλλωμεν νέους φόρους; εἰς μίαν ἐποχὴν, καθ’ ἣν καὶ ἡ κοινωνικὴ καὶ ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ λαοῦ εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐξεικόνισεν ὁ ἀντιπρόσωπος Κορινθίας, καὶ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς βέβαια δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναιρέσωμεν, διότι εἶναι καθ’ ἑαυτὸ ἡ ἀπεικόνισις τῆς ἀληθείας· καὶ πότε μᾶς προσκαλοῦν; ὅτε ἡ γενικὴ ἀφορία μαστίζει πάντας ἀδιακρίτως. Καὶ πότε; καὶ παρακαλῶ ἐδῶ νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας—ὅταν γενικὸς γογγυσμὸς ἐγείρεται ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν πρωτεύουσαν· ὅταν ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκεται εἰς μίαν ἔκρυθμον θέσιν, καὶ ὅταν βλέπωμεν, ὅτι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ὑποκρύπτουσι κἄτι τι, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει ἐμβριθῶς νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν τῆς ἡ Βουλὴ διὰ νὰ μὴ προσθέσῃ πῦρ εἰς τὸ πῦρ, δυσαρέσκειαν εἰς τὴν δυσαρέσκειαν, γογγυσμὸν εἰς τὸν γογγυσμόν. Καὶ πότε αὐτὴ ἡ ἀξιότιμος κυβέρνησις μᾶς ὑπαγορεύει τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων; ὅταν ἡ ἐγκύκλιος τῆς Κυβερνήσεως προσκαλῇ πάντας τοὺς νομάρχας εἰς τὴν λῆψιν σοβαρῶν μέτρων· ὅταν βλέπωμεν συμπυκνούμενον στρατὸν εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὅταν βλέπωμεν παραδόξους ἐπισκέψεις διὰ νυκτὸς ἐκτελουμένας ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος εἰς τοὺς στρατῶνας· ἐπὶ τέλους γνωρίζομεν, ὅτι ἐχορηγήθησαν πυριτοβολαὶ εἰς τοὺς στρατιώτας 24 ἀνὰ ἕκαστον. Εἰς αὐτὴν τὴν κρίσιμον περίστασιν μᾶς προσκαλεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ παραδεχθῶμεν καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν νέους φόρους, καὶ εἰς ταύτην τὴν περίστασιν ἡ φρόνησις τῆς Βουλῆς δὲν πρέπει, ἐξετάζουσα ἐμβριθῶς τὰ ὑλικὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἐπιβάλῃ νέους φόρους. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου, καὶ ταύτην ὑποστηρίζω ὄχι μόνον εἰς τὸ παρὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ὑπολειπόμενα νομοσχέδια, τὰ λεγόμενα οἰκονομικὰ, οὐσιωδῶς φορολογικά. Ἂν δὲ ἡττηθῶμεν θνήσκομεν ὡς ὁ Λεωνίδας καὶ ὄχι ὡς ὁ Πελοπίδας.

§11ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ἓν προσωπικόν.

§12ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι, μὲ τὴν σειράν, ἔχω ἐγὼ τὸν λόγον. Ἀναβαίνουσι καὶ καταβαίνουσι, Κύριοι, ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος τὸ βῆμα, καὶ ἀντὶ νὰ ἐκτυλίξῃ τὸν μίτον ἐκεῖνον, ὅστις περικλείει τὸ ἔθνος, ὥσπερ ὄφις ἵνα τὸ καταβροχθίσῃ εἰς τὸν ᾅδην τῆς κοιλίας αὐτοῦ, ἀπ’ ἐναντίας καταφεύγει εἰς τὸ νὰ ψάλῃ καὶ ἐκθρηνήσῃ τὰ νεκρώσιμα τοῦ ὑπουργείου, ἀλλὰ πρὸς αὐτοὺς λέγω, τί χρησιμοποιεῖτε ἐπὶ ταλαιπώροις νεκροῖς; Δὲν προετιθέμην, Κύριοι, ν’ ἀναβῶ τὸ βῆμα κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην, ἐὰν ὁ χθὲς καταβὰς αὐτὸ ἔντιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἤθελε φενακίσει τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ τοσάκις λεχθέντος ἐγώ! Τὸ ἐγωϊστικὸν τοῦτο ἐπιφώνημα μὲ φέρει, Κύριοι, εἰς τὸ βῆμα, οὐχὶ διὰ προσωπικήν τινα αἰτίαν, ἄπαγε! — Ἀπ’ ἐναντίας τιμῶ καὶ σέβομαι τὸν Κ. Βράϊλαν — ἀλλὰ διότι τὸ ἐγὼ τοῦτο προσβάλλει ἀπ’ εὐθείας τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος. Καὶ ἐὰν μοὶ ἐσυγχωρεῖτο νὰ ἐρωτήσω τὸν Κύριον Βράϊλαν, τίς εἶσαι σὺ ὅστις παριστάμενος ἐνώπιον τῆς Μεγαλειότητος τοῦ ἔθνους, λέγεις, ὅτι ἐγὼ συνέῤῥαψα τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο, ἰδική μου ἐπίνοια ἦτο τὸ τέχνασμα, τότε ἐδικαιούμην νὰ τῷ ἀπευθύνω ἀντεπερώτησιν τίς εἶ; Μήπως, Κύριε Βράϊλα, εἶσαι ὁ ἥρως τοῦ 1821; Μήπως τοὐλάχιστον ἐδαπάνησας, ἐξωρίσθης, ἐπολέμησας διὰ τὴν προσφιλῆ ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου; ὄχι! διότι ἕως χθὲς ἦσο ὁ ἐξ ἀποῤῥήτων γραμματεὺς τῆς προστασίας ἐν Ἑπτανήσῳ.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, σᾶς παρακαλῶ ν’ ἀπέχητε ἀπὸ προσωπικότητας.

§14ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἱστορικὰ γεγονότα καὶ πρέπει νὰ τὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή.

§15ΒΡΑΪΛΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸν ἀφήσητε ἐλεύθερον ὅλως διόλου καὶ ἐγὼ ἀπαντῶ.

§16ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ δεδόσθω, ὅτι τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον ἦτο τέχνασμα τῆς τοῦ Κ. Βράϊλα διανοίας. Τοῦτο τάχα αἴρει τὴν εὐθύνην ἀπὸ τοὺς συνυπουργοὺς αὑτοῦ; μήπως δὲν τὸ συνυποβάλλουσι πάντες οἱ ὑπουργοί; ἢ ἐνόμισε μὲ τὸ ἐγὼ, ὅτι δύναται νὰ μᾶς πλήξῃ καὶ μᾶς ἐπηρεάσῃ, ὥστε νὰ ὑπερψηφίσωμεν νομοσχέδιον, κατὰ τοῦ ὁποίου ἡ κοινὴ γνώμη ἀπεφάνθη ἔκτοτε, καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει ἑτοίμην τὴν ἐτυμηγορίαν της; Μᾶς προσέθηκε προσέτι ὁ Κύριος Βράϊλας, ὅτι δὲν παραιτεῖ τὴν ἐξουσίαν, ἐνόσῳ ὑφίστανται κίνδυνοι. Ἡ πρότασις αὕτη ἔχει διπλοῦν χαρακτῆρα, τὴν ἀπειλὴν καὶ τὴν ἐπιβουλὴν πρὸ πάντων, ἀλλὰ καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο πίπτουσι ῥιζηδὸν, τὸ μὲν, διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐκείνη, ἥτις δύναται ν’ ἀπειληθῇ παρ’ οὐδενὸς, καὶ μάτην μᾶς φενακίζει ὁ Κ. Βράϊλας, τὸ δὲ, διότι οἱ κίνδυνοι, οὓς μᾶς ἐπαναλαμβάνει ὁ Κ. Βράϊλας, ἄλλοθεν ἔρχονται καὶ ὑποσκάπτουν καὶ διασείουσι τὰ θεμέλια. Καὶ ἰδοὺ πόθεν σᾶς παρουσιάζω τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος· εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἡ ἐφημερὶς αὕτη, ἡ Ἑλλὰς, τοῦ Κ. Βράϊλα; Βεβαίως! ὁ κόσμος τοὐλάχιστον ἀνεγνώρισε τὸ ἀγλαέστατον τοῦτο ἔργον, ὅτι ἐξῆλθεν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ Κ. Βράϊλα, ὥσπερ ἡ Ἀθηνᾶ ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τοῦ Διός. Καὶ ποῖα τὰ ἀγλαὰ αὐτῆς ἔργα; οἱ κίνδυνοι. Πῶς; Τεκταίνονται πρὸ πολλοῦ συνωμοσίαι. Τάξις τις μελετᾷ τὴν παλινόρθωσιν, ἄλλη τὴν δημοκρατίαν, καὶ ἐκείνη τὴν διὰ τῆς βίας κατάκτησιν τῆς ἐξουσίας. Τοιαύτη, Κύριοι, ἡ κατὰ τοῦ Ἔθνους κατηγορία· λέγω κατὰ τοῦ Ἔθνους, διότι ἀφοῦ ὁ Κ. Βράϊλας εἶχε τὴν καλαισθησίαν νὰ μᾶς διαιρέσῃ εἰς τρεῖς ἀναρχικὰς τάξεις, δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐξῄρεσε τοὐλάχιστον ἑαυτὸν τῆς κατηγορίας. Ναὶ, αὐτὰ, λέγω, ἐγράφησαν εἰς τὴν ἐν λόγῳ Ἐφημερίδα, τῆς ὁποίας συντάκτης εἶναι ὁ ἀξιότιμος Κ. Βράϊλας· ἀλλ’ ἠρκέσθη τοὐλάχιστον τὸ ὑπουργεῖον εἰς ταῦτα; ὄχι! προέβη καὶ περαιτέρω ἵνα τοιουτοτρόπως δρέψῃ τὴν δάφνην τῆς νίκης. Κατόπιν τῶν σαλπισμάτων αὐτῶν ἐξέδωκεν, ὡς γνωστόν, τὰς μυστηριώδεις ἐκείνας ἐγκυκλίους πρὸς τὰς διοικητικὰς καὶ στρατιωτικὰς ἀρχὰς, καὶ ἐντεῦθεν οἱ στρατῶνες καὶ τὰ νομαρχεῖα μετεβλήθησαν εἰς Ἱερὰ Δικαστήρια. Τί φοβερὰ ἐποχή! Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, τὰ ἐν Λευκάδι, περὶ τῶν ὁποίων τοσοῦτος ἐγένετο λόγος κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, καὶ μὴ μ’ ἐπιτρέψητε νὰ τὰ ἐπαναλάβω, ἀλλὰ, τί ὄπισθεν τῶν τοιούτων τεχνασμάτων ὑποκρύπτεται; Μᾶς τὸ εἶπεν ὁ μίσθιος τύπος τοῦ ὑπουργείου, μᾶς τὸ εἶπον τὰ ἐξ ἀποῤῥήτων ὄργανα τῆς Αὐλῆς· ὅτι πίπτει ὁ Κουμουνδοῦρος καὶ τὸν διαδέχεται ὁ Βράϊλας. Τοιαῦτα σὺν τοῖς σαλπίμασιν ἐξυφαίνοντο ἐν Κερκύρᾳ. Τί δὲ λέγει μία ἄλλη ἐφημερὶς ἄγραφος, ἡ ἐφημερὶς τοῦ Λαοῦ; Ὅτι ὄπισθεν τῶν χαρακωμάτων αὐτῶν ἀναμοχλεύεται ἡ κατάργησις τοῦ Συντάγματος. Ναὶ, οἱ συκοφαντοῦντες τὸν λαὸν ὡς παλινορθωτὴν, καὶ ὡς δημοκράτην καὶ ὡς ἀνατροπέα τῶν καθεστώτων, τεκταίνονται τὴν καταστροφὴν τοῦ Συντάγματος, λέγει ἡ κοινὴ γνώμη, καὶ ὅλα ταῦτα εἶναι στρατηγικὰ, τὰ πλάττουν ἐξ ἐπιβουλῆς καὶ τὰ φέρουν εἰς φῶς, ἵνα πτοήσωσι τοὺς μὲν, καὶ ἐκπλήξωσι τοὺς δὲ, καὶ τοιουτοτρόπως φθάσωσιν εἰς τὸ καταχθόνιον τῆς ἐπιβουλῆς ἀποτέλεσμα, ἀλλ’ ἡ κακὴ βουλὴ τῷ βουλεύσαντι κακίστη. Ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἀπέκρουσα καὶ ἀποκρούω τὸ ἐγωϊστικὸν ἐκεῖνο ἐγὼ, καθὼς καὶ ὅσα ἐῤῥέθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὸ τοῦ Κ. Βράϊλα. Ταῦτα περὶ τούτου. Νῦν δὲ μεταβαίνω εἰς ἕτερον ῥήτορα, τὸν ἀξιότιμον κύριον Κεχαγιᾶν. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς λαλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, μᾶς εἶπεν, ὅτι οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους πληρόνει ὁ λαὸς, εἶναι ὀλίγοι, συγκρινόμενοι μὲ τοὺς τῶν ἄλλων Ἐθνῶν, καὶ ψυχολογικῶς πως, ὅτι ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἀνταλλαγὴ καὶ ἀπολαυή. Τρίτον, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἦτον ἀείποτε χρεωκόπος, διότι διὰ δανείων ἔζησε καὶ ζῇ πάντοτε· ἀλλ’ ὅλα ταῦτα ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κύριος Κεχαγιᾶς νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δὲν τὰ διεστάθμισε καλῶς, δὲν τὰ ἐσκέφθη φρονίμως· οἱ φόροι, τοὺς ὁποίους πληρόνει ὁ λαὸς, δὲν εἶναι ὀλίγοι, ἀλλ’ εἶναι καὶ εἰ τὸ ἔπακρον βαρεῖς, ὡς πρὸς ἐκείνους παντὸς Ἔθνους, καὶ ἐὰν θέλετε, κύριοι, νὰ τοὺς παραβάλωμεν καὶ μὲ ἐκείνους τῶν δεσποτικῶν Ἐθνῶν, τοὺς εὑρίσκομεν ἐπίσης βαρυτέρους, πλὴν εἴτε ὀλίγοι, εἴτε πολλοὶ εἶναι οἱ φόροι, δὲν θέλω νὰ τὸ ἐξετάσω, φειδόμενος τὰς πολυτίμους στιγμάς σας, διότι ὁ λόγος ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι περὶ ἐμπιστοσύνης· δεδόσθω πρὸς χάριν τοῦ Κ. Κεχαγιᾶ, ἂς ἀποδεχθῶμεν διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι οἱ φόροι εἶναι ὀλίγοι, ἡ ἀσφάλεια τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἀντιστοιχεῖ μὲ τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων; Τοῦτο δὲν πιστεύω νὰ τὸ διαφιλονεικήσῃ οὐδεὶς, καθόσον ἐν Ἑλλάδι οἱ πολῖται ἔχουν τοσαύτην ἀσφάλειαν, ὥστε πληρόνουν καὶ λύτρα εἰς τοὺς λῃστὰς, καὶ ὁσάκις ἐξέρχονται εἰς τὰ πέριξ εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ δορυφορῶνται ἀπὸ ἐνόπλους, καὶ ὀλίγος εἶναι ὁ καιρὸς, ὅπου ἐδυσχέραναν τὰ πράγματα. Καὶ τί τὰ ἐδυσχέρανεν; Ἡ κακὴ διοίκησις, αὐτὴ ηὔξησε τὴν λῃστείαν καὶ ἂν ἦτο παρὼν ὁ ἔντιμος Κ. Βούλγαρης, ἤθελα τὸν καλέσει εἰς μαρτυρίαν, διότι τῷ εἶπον ἄλλοτε ἐπισήμως ὡς διοικητικὸς ὑπάλληλος, ὅτι ἡ λῃστεία καὶ ἡ ζωοκλοπὴ δὲν εἶναι εἰμὴ ἀποκύημα διοικητικῆς ἀβελτηρίας. Θέλετε τὴν κατάπαυσιν τῆς λῃστείας καὶ παντὸς κακοῦ ἐν Ἑλλάδι; ἐκλέξατε ὄργανα καλὰ, καὶ μὴ ἐμπιστεύεσθε τὰς νομαρχίας καὶ ἐπαρχίας εἰς παράσιτα ὄντα, καὶ τότε βλέπετε πῶς ἐκλείπει ἡ λῃστεία, πῶς ἐκλείπουν τὰ ἐν τῇ κοινωνίᾳ δεινά. Ἀλλὰ τίνες εἰσὶν οἱ ὑπάλληλοι; Τοὺς γνωρίζετε. Ἡ δὲ δικαιοσύνη δὲν εἶναι, ὅπως τὴν ἐχαρακτήρισεν ὁ ἔντιμος Κ. Κεχαγιᾶς, ἀνταλλαγή· ἡ δικαιοσύνη εἶναι ἀλλότριον κτῆμα, ἀνήκει εἰς πάντας, καὶ δὲν δύναται νὰ τὴν ἀφαιρέσῃ οὐδεὶς. Διὰ τοῦτο οἱ ἀρχαῖοι ἐπρέσβευον, ὅτι ὁ Μήνως, ὁ Χαρώνδας, ὡς πάντες οἱ σοφοὶ οἱ νομοθέται ἀνέρχονται καὶ κατέρχονται ἀπὸ τοὺς οὐρανούς. Ἡ δικαιοσύνη εἶναι θεία τις οὐσία, ἄνευ τῆς ὁποίας οὐδεὶς δύναται νὰ ζήσῃ, διότι εἶναι ὁ ἐπιούσιος ἄρτος τῷ ἀνθρώπῳ ἐφ’ ᾧ καὶ δικαίως ἔλεγεν ὁ Ἰησοῦς «μακάριοι οἱ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην.» Καὶ ποῦ δὲν διψᾷ σήμερον ὁ λαὸς δικαιοσύνην; Ῥίψατε ἓν βλέμμα εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ ἐκεῖ θὰ ἰδῆτε· τείνατε τὸ οὖς σας, καὶ παντοῦ θὰ ἀκούσητε στεναγμοὺς ἐξερχομένους. Ἡ Ἑλλὰς, καὶ ἀποκρούω τὴν μομφὴν ταύτην, οὐδέποτε ὑπῆρξε χρεωκόπος. Ἐπερίμενα μάλιστα ν’ ἀποκρούσωσι τὴν ἰδέαν ταύτην οἱ ἔντιμοι ὑπουργοὶ, ἀλλ’ ἀπεσιώπησαν, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργὸς ἄλλοτε μᾶς ἐπαρουσίασεν εἰς τὰ πρῶτα βήματα τῆς Βουλῆς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν ἀνθηροτάτην. Ἐνθυμεῖσθε τὰς φράσεις αὐτοῦ.

§17ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἦτο καλοκαῖρι τότε.

§18ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Εὖγε, Κύριε Καλλιγᾶ. Ἀλλ’ ὁ Κύριος ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι μὲ τοὺς πόρους μας ἐζήσαμεν καὶ ζῶμεν μέχρι τοῦδε, καὶ νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι πραγματικώτατον, ἐκτὸς ἐὰν ὁ ὑπουργὸς μᾶς ἠπάτησεν. Ἡ Ἑλλὰς, Κύριοι, εὑρέθη τῷ ὄντι κατὰ τὸν ἀγῶνα εἰς τὴν δυσχερῆ θέσιν νὰ κάμῃ ἓν δάνειον· πλὴν τίς ἠσώτευσε τοῦτο; Οἱ κηδεμόνες ἐκεῖνοι, οὓς αὐτὴ ἡ Εὐρώπη μᾶς ἀπέστειλεν· αὐτοὶ τὸ διήρπασαν, αὐτοὶ τὸ ἐσφετερίσθησαν, καὶ ἡμεῖς καλούμεθα χρεωκόποι, ἐφ’ ᾧ καὶ ὀρθῶς ποιοῦσα ἡ ἐν Ἀθήναις Συνέλευσις τῆς 3 Σεπτεμβρίου ἀπεφήνατο νὰ ἐξετασθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ μεταξὺ Βαυαρίας καὶ τοῦ Ἑλλ. Ἔθνους. Ἀλλ’ οἱ κατόπιν ὑπουργοὶ, ἂν καὶ ἀνεπτύχθη ἀκολούθως τὸ ζήτημα τοῦτο ἐν τῇ Γερουσίᾳ, δὲν ἐπελήφθησαν δραστηρίως τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ διατί; φοβούμενοι μὴ ῥιψοκινδυνεύσωσι τὴν εὔνοιαν τῆς Α. Μεγαλειότητος, φοβούμενοι μὴ τοῖς εἴπῃ, εἶσθε ἀνάξιοι τῆς ἐμπιστοσύνης μου, ἀφήσατε τὰ χαρτοφυλάκια. Δὲν ἤξευρον ὅμως, ὅτι ἡ πατρὶς ἀπαιτεῖ πάντοτε θύματα, καὶ ὅτι τὰ θύματα εἶναι οἱ σωτῆρες καὶ ζῶντες καὶ μετὰ θάνατον. Ἀλλ’ οἱ μικροὶ πολιτικοὶ ἐπιζητοῦν πάντοτε τὰ παρόντα καὶ οὐχὶ τὰ μέλλοντα· καὶ τώρα περὶ τοῦ δανείου αὐτοῦ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ δὲν πρόκειται, κύριε, περὶ τοῦ δανείου.

§20ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Μᾶς λέγει χρεωκόπους λόγῳ, ὅτι δὲν ἐξεπληρώσαμεν τὰς ὑποσχέσεις μας, ἐνῶ ἡ Εὐρώπη δὲν ἐξεπλήρωσε τὰς πρὸς τὴν Ἑλλάδα (συγκίνησις). Ἀκούσατε, Κύριοι, ἀκούσατε. Τὸ δάνειον, ὅπερ μᾶς ἔδωκεν ἡ Εὐρώπη καὶ ἡ Εὐρώπη τὸ ἐδαπάνησε, δὲν τὸ ἐδανείσθημεν ἡμεῖς μόνοι, τὸ συνεδανείσθημεν μὲ τοὺς γενναίους Κρῆτας, οἵτινες στενάζουν ὑπὸ τὰ δεσμά, τὸ συνεδανείσθημεν μὲ τοὺς Χίους, οἵτινες εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν πίεσιν τοῦ Τούρκου, τὸ συνεδανείσθημεν μὲ τὴν Ἤπειρον, τὴν Θεσσαλίαν, τὴν Μακεδονίαν, αἵτινες ἐπίσης στενάζουσιν ὑπὸ τὰς ἁλύσεις τῆς τυραννίας· τὸ ἐδανείσθη ἅπασα ἡ Ἑλληνικὴ φυλή. Ὀφείλομεν τῷ ὄντι ν’ ἀποδώσωμεν πρὸς τὴν Εὐρώπην τὸ δάνειον, ἥτις πάντοτε μᾶς ἐνοχλεῖ καὶ μᾶς παρεμβάλλει προσκόμματα, ἀλλ’ ὀφείλει καὶ ἡ Εὐρώπη νὰ μᾶς ἀποδώσῃ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα, διότι αὐτὴ τὴν κρατεῖ εἰς τὰς ἁλύσεις καὶ οὐχὶ δεσπότης ἄγριος ἐν τῇ γῇ· ἢ ποῦ ἡ Κρήτη, ποῦ ἡ Θεσσαλία, ἡ Ἤπειρος καὶ ἡ Μακεδονία; Θρηνοῦν ὑπὸ τὸν ζυγόν. Ὤ, ποία ἀσύγγνωστος διαδικασία! ποία τολμηρὰ πρᾶξις! Μαζύ, Κύριοι, μὲ τὰς χώρας αὐτὰς, μαζὺ ἐπολεμήσαμεν, μαζὺ συνετάφημεν, μαζὺ ἐκινδυνεύσαμεν, καὶ ἤδη αὗται μὲν στενάζουσιν, ἡμεῖς δὲ συζητοῦμεν ἐδῶ ὡς ἐλεύθεροι, καὶ ἑπομένως ἡ Εὐρώπη μᾶς ζητεῖ δάνειον. Ὦ Θεέ! Ἐὰν ὑπῆρχε συναίσθησις, ἔπρεπε, κύριοι, νὰ θρηνῶμεν σήμερον, καὶ μάλιστα ὅσοι ὑπῆρξαν οἱ αἴτιοι, παρὰ νὰ καγχάζωσιν. Ἐκ τούτων καταφαίνεται, ὅτι δὲν εἴμεθα χρεωκόποι, δὲν χρεωστοῦμεν εἰς οὐδένα. Ἄρα αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Κεχαγιᾶ πίπτουσι ῥιζηδὸν καὶ καθ’ ὅλας αὑτῶν τὰς ἐπόψεις. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης· ἀλλὰ πρὸ τούτου ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ παρατηρήσω ἓν γνωμολόγημα «Διδάσκαλε π’ ἐδίδασκες καὶ νόμον δὲν ἐκράτεις.» Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἠθέλησε τρόπον τινὰ νὰ ἐλέγξῃ τὸν κύριον Βαλαωρίτην ὡς κατερχόμενον ἤδη ἀπὸ τὰς πυραμίδας τῆς Αἰγύπτου καὶ φέροντα εἰς τὸ ἔθνος τὰς πληγὰς τοῦ Φαραὼ, διατί; Διότι ἀντὶ ν’ ἀποκρούσῃ, ὡς λέγει, τὸν περὶ προσωπικῆς ἐργασίας νόμον, ἀπεναντίας ὑποστηρίζει αὐτόν. Ἀλλὰ, Κύριε ὑπουργὲ, τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον δὲν διαλαμβάνει καὶ περὶ προσωπικῆς ἐργασίας, ἢ ἂν θέλετε νὰ εἴπω, ὅπως εἴπατε, περὶ προσωπικῆς δουλείας ἐργασίαν; πῶς ἐπλανήθητε! Δὲν λέγει, ὅτι οἱ δημοτικοὶ καὶ ἐπαρχιακοὶ δρόμοι πρέπει νὰ γίνωνται διὰ προσωπικῆς ἐργασίας; Ἄρα περιεπέσατε εἰς μίαν ἀντίφασιν.

§21ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐντὸς τοῦ νόμου δὲν ὑπάρχει.

§22ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἀπατᾶσθε· διέλθετε καὶ τὸν νόμον τοῦ 1852 διὰ νὰ συνάψετε τὰς ἐννοίας. Ἴδετε τὸ ἓν μέρος, διαβάσατε καὶ τὸ ὄπισθεν.

§23ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχε τὰ γιαλιά του.

§24ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἀφ’ ἑτέρου ὁ Κ. ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ ἐλέγξῃ ἐπίσης τὸν Κ. Βαλαωρίτην δι’ ἄλλο τι, ὅτι ἀντὶ τοῦ νὰ ἀναπτερώσῃ, ἀντὶ ν’ ἀνυψώσῃ, λέγει, τὸ Ἑλληνικὸν φρόνημα, ἀπεναντίας τὸ ἀπεθάῤῥυνε διὰ τῆς τραγῳδίας τῶν πιέσεων αὑτοῦ. Ἐδῶ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν Κ. Βαλαωρίτην, ἀλλ’ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν συνάδελφόν του πρωθυπουργὸν καὶ τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, οἵτινες εἰς δύω προγενεστέρας συνεδριάσεις εἶχον τὴν τόλμην νὰ μᾶς παραστήσωσιν, ὅτι τὸ Κράτος ἅπαν κατέστη ἀκολασία, καὶ ὅτι τὰ δυστυχήματα ταῦτα προῆλθον ἐκ τῶν δημάρχων, καὶ μάλιστα ὁ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι γέμουσι ἀπὸ λῃστάς τε καὶ ζωοκλέπτας, χαρακτηρίσας τὴν Ζάκυνθον, ὡς τὸ φαεινότατον τοῦ αἰῶνος ἄστρον. Ποία ἀσύγγνωστος ἀπάντησις! Εἰς τὴν Ζάκυνθον διαλάμπει χρυσοῦς αἰών, ἐνῷ ἐκεῖ ὅλοι οἱ εἰρηνικοὶ πολῖται κατακλείονται πρὶν ἢ δύσῃ ὁ Ἥλιος εἰς τὰς οἰκίας αὑτῶν. Εἰς τὴν Ζάκυνθον, ὅπου ὅλα τὰ λείψανα τοῦ ἀγῶνος τῆς ἑνώσεως θρηνοῦν τὸ πεπρωμένον τῆς βασκανίας αὐτῶν, ἢ ποῦ ὁ Βερίκιος, ποῦ ὁ Καλλίνικος, ποῦ ὁ Δομενεγίνης, ποῦ ὁ σεβάσμιος ἱεράρχης καὶ ἅπας ὁ κλῆρος; Ἄλλοι μὲν προπηλακίζονται ἀπὸ τὰ σμήνη τῶν φαύλων, ἄλλοι δὲ ἐξωστρακίσθησαν μακρὰν τῆς πεφιλημένης γῆς των, καὶ ἐν τούτοις τολμᾷ ὁ Κ. Λομβάρδος νὰ λέγῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐν Ζακύνθῳ λάμπει ὁ χρυσοῦς αἰών! Ἐδῶ νομίζω, ὅτι ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης ὑπουργὸς ἐξηκόντισε τὰ βέλη του καὶ οὐχὶ κατὰ τοῦ Κ. Βαλαωρίτου. Ἀλλὰ πρὸς τί τὰ πολλά; τὸ ζήτημα, Κύριοι, ἐσυζητήθη καὶ ἐξηντλήθη καθ’ ὅλας αὑτοῦ τὰς φάσεις. Ἐκτὸς δὲ τούτου τὸ ὑπουργεῖον μᾶς ἐπαρουσίασε διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὑτοῦ τοῦ Δευκαλίωνος τὴν ἐποχὴν, ἄλλον κατακλεισμόν, ἠθέλησε τρόπο τινὰ νὰ φανῇ ἀναμορφωτὴς ἔθνους καὶ Κράτους, ὅπερ εὑρίσκεται μεμορφωμένον καὶ συντεταγμένον ἤδη· δυστυχῶς δὲν εἶναι μόνον ὁ φόρος αὐτὸς, ὃν μᾶς παρουσιάζει, ἀλλ’ εἶναι καὶ φόρος ἄλλος πρὸς τὴν παιδείαν, ἐνῷ τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ εἰς τὰ πατρῶα ἡμῶν ἤθη καὶ ἔθιμα· καὶ ἠξεύρετε τί ζητεῖται διὰ τοῦ φόρου τούτου· τὴν παιδείαν ὡς λάφυρον ἢ μονοπώλιον τῶν ὀλίγων, διότι τίς ἀπὸ τὰ τέκνα τῶν ἀγωνιστῶν, τίς ἀπὸ τὰ τῶν βιομηχάνων εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώνῃ δίδακτρα 200 καὶ 300 δραχμῶν, ὅπως τὰ νομοσχέδια τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ; οὐδείς. Ἂς ᾖναι ὅμως πολὺ βέβαιος, ὅτι τοιαῦτα νομοσχέδια καὶ τοιοῦτοι ὅροι δὲν πραγματοποιοῦνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἂς πέσῃ λοιπὸν, ἵνα λυτρωθῶμεν τοῦ ἀπειλοῦντος ἡμᾶς κατακλεισμοῦ, ὃν ἐπαρουσίασαν τὰ ἀντεθνικὰ καὶ ἀκανθώδη αὐτοῦ νομοσχέδια. Συντασσόμενος λοιπὸν μετὰ τοῦ Κ. Κουρῆ, ἀρνοῦμαι τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§25ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (ὑπουρ. ἐσωτερικῶν). Ἐῤῥέθη, Κύριοι, καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν, ὅτι τώρα πρῶτον ἐφαρμόζεται τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι. Ἐάν τις ἤθελε νὰ διαμφισβητήσῃ τὴν ἀλήθειαν τῆς ῥήσεως ταύτης, ἐὰν εἴς τινα μένουν ἀμφιβολίαι περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῆς, τὸν ἤρκει, διὰ νὰ πεισθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν, νὰ παρακολουθήσῃ αὐτὴν ταύτην τὴν συζήτησιν. Πραγματικῶς τώρα τὰ πρῶτα βήματα εἰς τὸν συνταγματισμὸν κάμνομεν. Ἐνῷ περὶ διευκολύνσεως συγκοινωνίας, ἐνῷ περὶ ἀνοίξεως ὁδῶν ἐν ἀρχῇ συζητοῦμεν, τίθεται ἡ ἀρχὴ αὕτη ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης· μὲ ἄλλας λέξεις, μᾶς θέτουν τὸ ζήτημα· σεῖς λέγετε νὰ κάμητε δρόμους· ἐὰν ἐπιμένητε εἰς αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ἡμεῖς σᾶς λέγομεν, ὅτι σᾶς καταψηφίζομεν καὶ δὲν θέλομεν νὰ ἦσθε ὑπουργοί. Τὸ ἐδέχθημεν· τὸ δεχόμεθα καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, διότι περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται. Ἐὰν τὸ ζήτημα ἐκινεῖτο εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθ’ ἕκαστα, τότε ἠμποροῦσιν, ἀξιότιμε φίλε Κ. Χριστόπουλε, νὰ ἀλλάξῃ ἴσως τὸ ζήτημα ἔποψιν.

§26ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐλάλησα τίποτε.

§27ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ συνειθίζω κἀμμίαν φορὰν ν’ ἀπαντῶ καὶ εἰς τὰ νεύματα τῶν φίλων μου, τοὺς ὁποίους ἀγαπῶ καὶ σέβομαι. Τότε ἠμποροῦσε, λέγω, κατά τι νὰ ἀλλάξῃ φάσιν τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ψηφίσητε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διευκολύνσεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς τίθεται, εἶναι τοῦτο· ἢ μὴ κάμετε δρόμους ἢ σᾶς καταψηφίζομεν καὶ δὲν θέλομεν νὰ ἦσθε ὑπουργοί. Τὸ ἐδέχθημεν· τὸ δεχόμεθα, καὶ ἐὰν διὰ τοῦτο ἀποσυρθῶμεν, θέλομεν τὸ θεωρήσει οὐ μόνον τιμήν μας, ὡς εἶπεν ὁ συνάδελφός μου ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν χθὲς, ἀλλὰ θέλομεν τὸ θεωρήσει κἄτι τι περισσότερον ἀκόμη· θέλομεν τὸ θεωρήσει θρίαμβον, ὅτι κατεψηφίσθημεν δι’ αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, δι’ αὐτὴν τὴν ἰδέαν, καθότι πεπείσμεθα, ὅτι δὲν θὰ παρέλθουν ὀλίγαι ἡμέραι, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ἴδιοι, οἵτινες θὰ καταψηφίσουν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, θὰ τὸ μετανοήσουν. Δὲν ἐστηρίχθη ἡ συζήτησις μόνον εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς, τὸ ὁμολογῶ. Ἐῤῥέθησαν καὶ ἐπιχειρήματα ἐπὶ τῶν καθέκαστα· ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα ἦσαν ὅλως διόλου ἀνίσχυρα, ἀλλὰ καὶ ἀκαταμάχητα ἂν ἦναι τὰ κατὰ τῶν καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου ἐπιχειρήματα, διατί νὰ καταψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ, καὶ οὕτω νὰ δεσμευθῇ ἡ Βουλὴ καὶ κάθε διάδοχον ὑπουργεῖον τοῦ σημερινοῦ νὰ μὴ δύναται νὰ παρουσιάσῃ πρότασιν περὶ ἀνοίξεως δρόμων; Καταψηφίζοντες τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν δένετε τὰς χεῖρας παντὸς ἄλλου ὑπουργείου, νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ παρουσιάσῃ τοὐλάχιστον ἐντὸς τῆς βουλευτικῆς Συνόδου νομοσχέδιον περὶ δρόμων; ἂν θέλητε νὰ πολεμήσητε τὰ καθέκαστα, διατί δὲν περιορίζεσθε εἰς τὰ καθέκαστα, νὰ καταψηφίσητε αὐτὰ, ἀλλὰ νὰ παραδεχθῆτε τὴν ἀρχή; Καὶ ἂς θέσωμεν καθαρὰ τὸ ζήτημα· τοῦτο δὲν θέλει εἶσθαι, κατὰ τὴν κρίσιν μου τοὐλάχιστον, μία μομφή; τοῦτο δὲν θέλει εἶσθαι ὅπλον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν, ὅτι δὲν ἠξεύρομεν νὰ κυβερνώμεθα, δὲν ἠξεύρομεν πῶς τὰ ἔθνη εὐδαιμονοῦσι, πῶς τὰ ἔθνη προοδεύουσι; δὲν θὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι δὲν ἠξεύρομεν τὸ ἄλφα τῶν νόμων τοῦ πολιτισμοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας; Δὲν θὰ ἀκολουθήσω καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τοὺς λόγους τῶν προαγορευσάντων, θέλω μόνον περιορισθῆ εἰς ἐκεῖνα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ θίγοντα τὸ πρακτικόν. Καὶ πρῶτον ὁ ἔντιμος βουλευτὴς Τσιριμῶκος ὡς ἰσχυρότατον ἐπιχείρημα εἶπε, «δὲν θὰ ψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φέρετε, καθότι δι’ αὐτοῦ δὲν θέλετε νὰ κάμητε δρόμους, διότι δι’ αὐτοῦ δὲν θέλετε νὰ κάμητε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ εἰσπράξητε χρήματα, ὅπως παρατείνητε ὀλίγας ἀκόμη ἡμέρας τὴν ζωήν σας ὡς ὑπουργοί.» Νὰ πιστεύσω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Κ. Τσιριμῶκος ἐπίστευσεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν; ἀφοῦ τὰ εἶπε πρέπει κἀγὼ νὰ εἴπω, ὅτι πιστεύω, ὅτι τὰ πιστεύει. Ἀλλὰ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἡ πίστις του εἶναι πολὺ ἀσθενής. Καὶ πιστεύει ὁ φίλος Κ. Τσιριμῶκος, ὅτι αὐτοὶ οἱ φόροι, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται πρὸς ἐπιψήφισιν, θέλουσιν εἰσπραχθῆ ὑφ’ ἡμῶν; πιστεύει τάχα, ὅτι θὰ ἤμεθα ἡμεῖς ὑπουργοὶ τὸ ἀκόλουθον ἔτος; Ἓν ἐκ τῶν δύω, ἢ πιστεύετε, ὅτι τὸ σημερινὸν ὑπουργεῖον δὲν θὰ ζήσῃ, ὡς λέγετε, εἰμὴ ὀλίγας ἀκόμη ἡμέρας, καὶ τότε διατί νὰ μὴ προμηθεύσητε ἓν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ νὰ εὐεργετήσῃ τὸν τόπον ὑπὸ κυβέρνησιν οὐχὶ τὴν παροῦσαν, ἀλλ’ ἄλλην πιθανῶς ἰδικήν σας· ἢ πιστεύετε ὅτι τὸ τωρινὸν ὑπουργεῖον θὰ ὑπάρχῃ καὶ μετὰ ἕν ἔτος ἀκόμη, ὅτε θὰ εἰσπραχθῶσιν οἱ προτεινόμενοι φόροι, καὶ τότε διατί ν’ ἀφαιρῆτε τὰ μέσα, διατί νὰ παραλύητε κυβέρνησιν, ἥτις θὰ διευθύνῃ τὰς τύχας τοῦ ἔθνους ἐπ’ ἕν ἔτος ἀκόμη; Τί νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὸ ἐπιχείρημα τοῦ Κ. Δημητριάδου, ὅτι πρέπει νὰ καταψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, — (καὶ τοῦτο ἦτο τὸ ἰσχυρότερον ἐπιχείρημα τοῦ Κ. Δημητριάδου, θέλω δὲ νὰ ἀντικρούσω μόνον τὰ ἰσχυρότερα τῶν ἐπιχειρημάτων) καθότι διὰ τῶν προτεινομένων φόρων ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι δὲν θὰ ὠφεληθοῦν; Δὲν θὰ ὠφεληθοῦν, εἶπεν, αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου πελάγους, δὲν θὰ ὠφεληθοῦν αἱ νῆσοι τοῦ Ἰονίου, καὶ ἐπρόσθεσεν, ὅταν ἐπιβάλληται φόρος ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν θέλουν ὠφεληθῆ ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι ἐξίσου, τὸν φόρον τοῦτον αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι αἱ μὴ ἐκ τοῦ φόρου ὠφελούμεναι δὲν πρέπει νὰ τὸν πληρώσωσιν. Ὅλως διόλου πρωτοφανὴς αὐτὴ ἡ θεωρία.

§28Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι θεωρία τῶν ἐκτάκτων φόρων.

§29ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀξιόλογα· ἀλλ’ ἐὰν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ ἐπαρχία νὰ εἴπῃ, ἐπειδὴ δὲν ὠφελοῦμαι ἀπὸ αὐτὸν τὸν δεῖνα φόρον, δὲν πρέπει νὰ πληρώσω, διατί νὰ μὴ τὸ ἔχῃ αὔριον τὸ αὐτὸ δικαίωμα καὶ ὁ δῆμος; Ἐὰν ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐναντιωθῶσιν εἰς τὸν περὶ ὁδοποιΐας φόρον αἱ νῆσοι, ὡς δῆθεν μὴ ἐξ αὐτοῦ ὠφελούμεναι, διατί νὰ μὴν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Πελοπόννησος καὶ ἡ Στερεὰ ν’ ἀρνηθῶσι φόρον ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τῆς ἀτμοπλοΐας; Ἀλλὰ πράγματι δὲν ὠφελοῦνται ἀπὸ τὸν νόμον τοῦτον αἱ νῆσοι; πράγματι δὲν θὰ ὠφεληθῶσιν ἀπὸ αὐτὸν τὸν φόρον; Ὅτι ἐμμέσως ὠφελοῦνται σᾶς τὸ ἀπέδειξεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς· ἂν δὲ ἐπὶ τῶν πραγμάτων σκεφθῆτε, θὰ πεισθῆτε, ὅτι καὶ ἀμέσως αἱ νῆσοι θὰ ὠφεληθῶσιν. Ὅταν συλλογισθῆτε ὅτι ὅλαι αἱ νῆσοι ἔχουσιν ἐπαρχιακὰς ὁδούς, ὅταν ἴδητε τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον προητοιμάσαμεν περὶ τῆς ἐν γένει ὁδοποιΐας, καὶ ἐὰν παρατηρήσητε καὶ αὐτὸν τὸν ἤδη ὑπάρχοντα νόμον περὶ ὁδοποιΐας, θὰ ἴδητε ὅτι δι’ ὅλα τὰ τεχνικὰ ἔργα τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν συνεισφέρει τὸ δημόσιον, καὶ γνωρίζετε, ὅτι τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὰ τεχνικὰ ἔργα τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν εἰς τὰς νήσους εἶναι ἴσα ἢ σχεδὸν ἴσα μὲ τὰ ἔξοδα τῆς ὅλης καταστρώσεως τῶν δρόμων τῆς Στερεᾶς, διότι εἰς τὰς νήσους μας, ὅπως καταστρώσωμεν ὁδοὺς, εἶναι χρεία νὰ διαῤῥήξωμεν βράχους, νὰ γεμίσωμεν χαράδρας, νὰ κατασκευάσωμεν γεφύρας πολὺ περισσότερον ἢ εἰς τὴν Στερεάν. Ἰδοὺ λοιπὸν ἀμέσως ἡ ὠφέλεια τῶν νήσων διὰ τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀνταλλάξωμεν, διότι, ἂς τὸ ἐπαναλάβω καὶ ἐγὼ, δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν νέον φόρον, ἀλλὰ νὰ ἀνταλλάξωμεν τὸν ἤδη ὑπάρχοντα ἐπαχθῆ καὶ ἄνισον τῆς προσωπικῆς ἐργασίας. Τί νὰ εἴπω περὶ τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου καὶ ποιητοῦ Ῥηγοπούλου; «Εἴμεθα εἰς ἀγρίαν κατάστασιν» εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής· καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὰς ὁδοὺς «δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν εἰς καλὴν κατάστασιν», οὐδὲν ἧττον πρέπει νὰ καταψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἑπομένως νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν ἀγρίαν ταύτην κατάστασιν, διατί; «διότι πρέπει, σὺ Κυβέρνησις, πρῶτον νὰ φέρῃς τὴν οἰκονομικὴν καὶ πολιτικὴν πίστιν,» «διότι πρέπει σὺ Κυβέρνησις δεύτερον νὰ προκαλέσῃς τὸν συνεταιρισμὸν τῶν κεφαλαίων.» Καὶ πῶς δύναται νὰ ἔλθῃ οἰκονομικὴ πίστις, νὰ προκληθῇ ὁ συνεταιρισμὸς τῶν κεφαλαίων, ἐὰν δὲν ὑπάρχουν μέσα συγκοινωνίας; «διότι πρέπει, σὺ Κυβέρνησις, τρίτον νὰ εἰσπράξῃς τὰ καθυστεροῦντα.» τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἄλλοτε ἐσυζητήθη, καὶ κρίνω περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψω εἰς αὐτό. Τί δὲ νὰ εἴπω πρὸς τὸν ἄλλον ἐπίσης φίλον μου καὶ ἐπίσης ποιητὴν Κ. Βαλαωρίτην, ὅστις μὲ δέσμας ῥόδων καὶ μυρσίνης, μὲ κρίνους καὶ βρύσεις, μὲ ἔλατα καὶ ἰτέας, ἦλθε νὰ μᾶς λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἦλθε νὰ μᾶς μεμφθῇ διὰ τοὺς ὁδοὺς τῆς ἰδίας του ἐπαρχίας; Τοῦτο ἦτο τὸ ἐπιχείρημά του· «σύ, ὦ Κυβέρνησις, εἶπεν, ἡ ὁποία ἄφησας τοὺς δρόμους τῆς Ἑπτανήσου νὰ χαλάσουν, μὲ ποίαν τόλμην ἔρχεσαι νὰ ζητήσῃς κεφάλαια διὰ νὰ κατασκευάσῃς νέους;» Ὁ ἀξιότιμος Κ. Βαλαωρίτης ἐλησμόνησεν ἢ θέλει νὰ λησμονήσῃ, ὅτι δύω ἢ τρία ἔτη πρὸ τῆς παύσεως τῆς προστασίας αἱ ὁδοὶ εἰς τὴν Ζάκυνθον καὶ Κεφαλληνίαν τοὐλάχιστον δὲν ἐπεσκευάσθησαν· ὁ ἀξιότιμος Κ. Βαλαωρίτης ἐλησμόνησεν, ὅτι οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλ’ ἐπανειλημμένως καὶ ἐπὶ προστασίας οἱ δρόμοι μένοντες ἀδιόρθωτοι, ὅταν τὸ ταμεῖον λεπτὸν δὲν εἶχεν, ἔφθασαν εἰς ἀθλίαν κατάστασιν οὐχὶ ἅπαξ· καὶ ἐπὶ προστασίας δὲν ἠμποροῦσεν ὁ ἀξιότιμος Κ. Βαλαωρίτης νὰ περιέλθῃ πεζός, καὶ ἐνίοτε οὔτε ἐφ’ ἁμάξης εἰς αὐτοὺς τοὺς δρόμους τῶν πόλεων τῆς Ἑπτανήσου· τοὐλάχιστον εἰς Ζάκυνθον τοῦτο πολλάκις ἐπὶ προστασίας συνέβη. Καὶ τοῦτο εἶναι λόγος ὅπως ἀρνηθῆτε νὰ συστηθοῦν ἰδιαίτερα ταμεῖα, ὅπως κατασκευασθῶσι δρόμοι; Μετὰ χαρᾶς ἤκουσα τὸν Κ. Βαλαωρίτην συνηγοροῦντα διὰ τὸν πτωχὸν καὶ πιεζόμενον, μετὰ χαρᾶς εἶδον τὴν ποιητικὴν φαντασίαν τοῦ Κ. Βαλαωρίτου ἐξαπτομένην ἀπὸ τοὺς στεναγμοὺς καὶ τὰ δάκρυα τοῦ στενάζοντος πτωχοῦ, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καθὼς ἀπέδειξε καὶ ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν πτωχὸν καὶ πιεζόμενον, πρόκειται νὰ τὸν σώσῃ, καὶ ναί, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ Κ. Βαλαωρίτης νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἡ ἔξαψις τῆς ποιητικῆς του φαντασίας δὲν ἦτο ὑπὲρ τοῦ πτωχοῦ, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ πλουσίου, δὲν ἦτο, ναί, καὶ οὕτως εἶχε τὸ πρᾶγμα. Δὲν ἔπρεπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς τῆς Λευκάδος νὰ λησμονήσῃ, ὅτι κατ’ ἔτος πολλαὶ καὶ πολλαὶ φωναὶ πτωχῶν καὶ καταπιεζομένων ἀνυψοῦνται ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι, ὅπου δὲν ἔχουν μέσα συγκοινωνίας διὰ ν’ ἀνταλλάξουν τὰ ὀλίγα προϊόντα των καὶ πορισθῶσιν ὀλίγον ἄρτον διὰ τὴν οἰκογένειάν των· ἐλησμόνησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λευκάδος, ὅτι ὁ νόμος οὗτος θέλει ἐπιβαρύνει οὐχὶ τοὺς πτωχούς, ἀλλὰ ὑμᾶς, ὄχι βέβαια καὶ ἐμέ, διότι δὲν κατατάσσομαι μὲ τοὺς πλουσίους, ἀνήκω εἰς τὴν μερίδα τῶν πτωχῶν. Συνεπέρανε δὲ ὁ Κ. Βαλαωρίτης εἰπὼν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐπροτείναμεν χάριν ἀξιομέμπτου δημοκοπίας· καὶ διατί παρεξενεύθητε, ὅταν ἡ λέξις αὕτη ἐπανελήφθη ἀπὸ ἄλλον ῥήτορα τῆς συμπολιτεύσεως; Ἔστω ὅμως, καὶ αὐτὸ τὸ δεχόμεθα· ἀλλὰ τοῦτο καταστρέφει τὸ ἀρχικὸν ἐπιχείρημα τοῦ Κ. Βαλαωρίτου, τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ νομοσχέδιόν μας εἶναι ὑπὲρ τῶν πτωχῶν, διότι, μὰ τὸ ναί, οὐδεὶς δημοκοπεῖ διὰ νομοσχεδίων ἐπιβαρυνόντων τοὺς πτωχούς, τουτέστι τοὺς πολλούς. Καὶ ἀφίνω τὸν ἀξιότιμον φίλον μου καὶ βουλευτὴν Λευκάδος, καὶ ἔρχομαι εἰς ἄλλον ἀξιότιμον φίλον μου τὸν Κύριον Κουρῆν. Καὶ ὁ Κ. Κουρῆς ἀντέτεινε τὴν ἀρχὴν ἀπολύτως τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἔπραξε τοῦτο, ὡς εἶπε, διότι εἶναι ἐναντίος εἰς τὸ 2 καὶ 3 ἄρθρον αὐτοῦ· καὶ ἐδῶ ἡ αὐτὴ ἀντίφασις, τὴν ὁποίαν παρετήρησα καὶ εἰς τοὺς ἄλλους· ἀντιτείνει τὴν ἀρχὴν διὰ τὸ 2 καὶ 3 ἄρθρον, ἀλλὰ τροποποίησον ἢ ἀπόῤῥιψον τὰ ἄρθρα, παραδέχθητι ὅμως τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζεις ἱεράν. Διατί δὲ ἀντιτείνει; διότι, εἶπε, δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένος, διότι αὐτὸ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπραχθῇ, δὲν θὰ μεταχειρισθῇ πραγματικῶς δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον θὰ εἰσπραχθῇ, καὶ ὡς ἀπόδειξιν σᾶς ἔδειξε κίτρινον φύλλον χαρτίου, διὰ τοῦ ὁποίου νομίζει ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὰ 1833 καὶ ἐντεῦθεν δὲν ἔκαμαν ἄλλο, εἰμὴ νὰ καταχρασθῶσι τὰ χρήματα τοῦ δημοσίου, καὶ μᾶς λέγει, δὲν σᾶς δίδομεν αὐτὸ τὸ μέσον διὰ νὰ τὸ καταχρασθῆτε καὶ σεῖς, καθὼς ὅλαι αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις. Καὶ λησμονεῖς, φίλε Κ. Κουρῆ, ὅτι εἰς τὰς Κυβερνήσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας τοιουτοτρόπως χαρακτηρίζεις, ἔλαβε μέρος ὅ,τι ἔξοχον, ὅ,τι σεβαστὸν εἶχε καὶ ἔχει τὸ ἔθνος; ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ἦσαν αἱ Κυβερνήσεις τοῦ ἔθνους σου, ἦσαν αὐτὸ τὸ ἔθνος σου; ἀρνούμενος δὲ τὴν πίστιν εἰς ὅλας τὰς Κυβερνήσεις τοῦ ἔθνους σου, δὲν ἐννοεῖς ὅτι ἀρνεῖσαι τὴν πίστιν εἰς αὐτὸ τὸ ἔθνος σου; Ὁ ἀξιότιμος Κύριος Παδοβᾶς σήμερον ὀλιγώτερον θυμωμένος παρ’ ὅ,τι χθὲς, ἐξηκολούθησε τὸν δρόμον του, ἀντέκρουσε τὸ νομοσχέδιον ἐπίσης ἐν ἀρχῇ, τὸ ἀντέκρουσε καὶ εἰς τὰ καθέκαστα διὰ λόγους, ὡς εἶπεν, ἀναποτελεσματικότητος, διότι, εἶπε, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπραχθῇ ἀπ’ αὐτὸν τὸν φόρον, εἶναι τόσον μικρὸν, ὥστε δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ κάμωμεν δρόμους μεγάλους καὶ ἐκτεταμένους ἐκ τοῦ εἰσοδήματος ἑνὸς ἔτους. Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ ἀξιότιμος Κ. Παδοβᾶς νὰ τῷ εἴπω, ὅτι διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου ἐτέθη εἰς τὴν θέσιν τοῦ παιδίου τοῦ χολιασμένου, τὸ ὁποῖον ζητεῖ τροφὴν τοῦ πατρός του τοῦ πτωχοῦ, ὅστις ὅμως δὲν ἔχει νὰ τῷ θέσῃ τράπεζαν ἀπὸ πολλὰ φαγητά· ἐνῷ δὲ αὐτὸ ὀδύρεται καὶ πεινᾷ, ὁ πατήρ του τῷ προσφέρει ὀλίγον ἄρτον, διότι ἄλλο δὲν ἔχει, αὐτὸ ῥίπτει τὸν ἄρτον εἰς τὸν σκύλον φωνάζον «ἢ τράπεζαν ἡτοιμασμένην ἢ ἀποθνήσκω τῆς πείνης.» Ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσιν οἱ δρόμοι ὅλοι διὰ μιᾶς, διὰ τοῦτο θ’ ἀρνηθῆτε ν’ ἀρχίσωμεν νὰ κατασκευάζωμεν; καὶ ἐλησμόνησεν ὁ Κ. Παδοβᾶς, ὅτι ἡ ἀρχὴ εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ παντός; Καὶ ἄλλο ὅμως ἐπιχείρημα τοῦ Κ. Παδοβᾶ μᾶς ἐπέστησε τὴν προσοχήν· δὲν πρέπει, εἶπε, νὰ κάμωμεν δρόμους, ἐνόσῳ οἱ δρόμοι δὲν εἶναι ἐξησφαλισμένοι, διότι εἰς τοὺς δρόμους, τοὺς ὁποίους ἔχει σήμερον ἡ Ἑλλὰς, ἀσφάλειαν δὲν ἔχει, ὑπάρχει ληστεία. Καὶ διότι ὑπάρχει ληστεία δὲν πρέπει ν’ ἀνοίξωμεν δρόμους; Ὁ λῃστὴς ποῦ πηγαίνει; ἐνεδρεύει εἰς τὰς χαράδρας καὶ μονοπάτια, οὐχὶ εἰς τὰς ὁδούς· ἀλλ’ ἐπρόσθεσε, πῶς θὰ σᾶς ψηφίσωμεν πόρους διὰ ταμεῖον δρόμων, ἐνῷ δὲν ἠξεύρομεν τί ἔγεινε τὸ ταμεῖον τοῦ ναυτικοῦ, τί ἔγεινε τὸ ταμεῖον τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, τί ἔγειναν τὰ κληροδοτήματα, τί ἔγειναν τόσα καὶ τόσα ἄλλα; Ἂς μὲ συγχωρήσῃ νὰ τῷ εἴπω· τὴν ἀπάντησιν περὶ τούτων δὲν ἔπρεπε νὰ τὴν ζητήσῃ παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ παρ’ ἄλλων, οὐχὶ ἡμᾶς ἀλλὰ τὸν Κ. Παδοβᾶν προσεγγίζοντας· ἂν δὲ πραγματικῶς θέλῃ ἡμεῖς νὰ τῷ ἀπαντήσωμεν τί ἔγειναν τὰ χρήματα ταῦτα, ἂς προκαλέσωσιν ἄλλοτε μίαν συζήτησιν, ἂς φέρωσι ῥητὴν πρότασιν καὶ θὰ ἴδῃ, ὅτι τὸ σημερινὸν ὑπουργεῖον εἰς τὴν οἱανδήποτε χρῆσιν τῶν χρημάτων τούτων ποσῶς δὲν ἐνέχεται· μὴ παρεξηγηθῶ, δὲν θέλω ποσῶς νὰ εἴπω, ὅτι ἐγένοντο καταχρήσεις — λέγω μόνον, ὅτι τὸ σημερινὸν ὑπουργεῖον δὲν εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ δώσῃ λόγον περὶ τῶν ταμείων ἐκείνων. Ἀλλὰ μὴ προτείνετε φόρους, μᾶς ἐπρόσθεσε, μετὰ γεγωνυίας φωνῆς ὁ Κ. Παδοβᾶς, μὴ βάλετε πῦρ εἰς τὸ πῦρ, διότι ἡ πυρκαϊὰ εἶναι ἑτοίμη· καὶ εἰς σᾶς, ὦ ὑπουργοὶ Ἑπτανήσιοι, μᾶς ἐφώναξε χθὲς ὁ Κύριος Κουρῆς, ἐκεῖ ὅπου ἐξωγκώθησαν καὶ καθὼς ἐξωγκώθησαν τὰ πράγματα, δὲν μένει ἄλλο παρὰ ν’ ἀποσυρθῆτε, καὶ παρὰ ν’ ἀποσυρθῆτε τώρα, καλλίτερον ἦτο νὰ μὴ ἐλαμβάνετε μέρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καλλίτερον νὰ μὴ ἤρχεσθέ ποτε εἰς τὸ ὑπουργεῖον· εἶναι λέξεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι, ῥιπτόμεναι ἐντὸς μιᾶς Βουλῆς, δὲν ἠμποροῦν νὰ μείνουν χωρὶς ἀπάντησιν· καὶ ἐὰν τὰς λέξεις ταύτας ἐπιτρέπηται νὰ ῥίπτωσι βουλευταὶ ἀνήκοντες εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, πρέπει νὰ ᾖναι ἐπιτετραμμένον καὶ εἰς τοὺς κυβερνῶντας ν’ ἀπαντήσωσιν. Ἐὰν δὲ τὸ ἀξιότιμον ἐκεῖνο πρόσωπον, τὸ ἀνῆκον εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἠθέλησε διὰ προσωπικῆς ἀποφάσεως νὰ καταβῇ τόσον χαμηλὰ, πρέπει νὰ συγχωρήσῃ καὶ ἐμὲ κατά τι νὰ τὸν ἀκολουθήσω, ἂν δὲ τυχὸν τὸν πονέσῃ, μὴ παραπονεθῇ εἰς ἐμὲ, δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ προκαλέσας. Δὲν ἔπρεπε νὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὸ ὑπουργεῖον; αὐτὴ ἦτον καὶ ἡ ἰδική μας ἰδέα, φίλε Κουρῆ, αὐτὴ ἦτο καὶ ἡ ἰδική μας ἰδέα, ὅταν ἤλθομεν ἐδῶ ἐν τῇ Συνελεύσει, αὐτὴ ἦτο καὶ ἡ ἰδική μας ἰδέα, ὅταν διελύθη ἡ Συνέλευσις, καὶ προσεκλήθημεν νὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἠθελήσαμεν. Ἀλλὰ διαλυθείσης τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἐπανελθόντες εἰς τὰς νήσους μας, εἴδομεν ὅτι ἡ ἀντίδρασις κατὰ τῆς ἑνώσεως ἤρχισε νὰ ἀναφαίνηται εἰς τὰς νήσους ἐκείνας, τὸ παράπονον κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἤρχισε νὰ ὑποθάλπεται τεχνηέντως ὑποκινούμενον παρ’ ἐκείνων, οἵτινες τὴν ἕνωσιν δὲν τὴν ἐπίστευον ἢ δὲν ἤθελον νὰ τὴν πιστεύσωσιν, οἵτινες, καὶ ἀφοῦ ἡ ἕνωσις ἐγένετο, δὲν ἤθελον, δὲν θέλουσιν ἐν εἰλικρινείᾳ νὰ τὴν ἀσπασθῶσιν· οἱ ἄνθρωποι οὗτοι τεχνηέντως διέδιδον καὶ ἀκόμη διαδίδουσιν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑπτάνησον, ὅτι αἱ νῆσοι ἐκεῖναι μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐχειροτέρευσαν καὶ μετ’ ὀλίγον θ’ ἀφανισθῶσι. Τὸ παράπονον ἤρχισε, καὶ εἰς τὸ παράπονον τοῦτο τροφὴ ἐδίδετο ἀπὸ τὰ λάθη τὰ ἀκούσια, εἰς ἃ ἔπρεπε νὰ πέσῃ ἐξ ἀνάγκης ἡ Κυβέρνησις αὕτη, ἥτις ἔλαβε νὰ κυβερνήσῃ τὰς νήσους ἐκείνας διὰ πρώτην φορὰν, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τὰ ἐσωτερικὰ προηγούμενά των, τὰ καθέκαστα τῶν ἀναγκῶν των, τὴν θέσιν τῶν πρὸς ἄλληλα ἐπὶ προστασίας συγκρουσθέντων κομμάτων. Ἂν ἐσυμβουλευόμεθα τὸν ἐγωϊσμόν μας, ἐὰν ἀνήκομεν μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχασαν τοὺς μεγάλους μισθοὺς τῆς ξενοκρατίας, μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἑνώσεως βλέπουν κατεστραμμένα τὰ συμφέροντά των, διότι 50 ἐτῶν προστασία ἐξ ἀνάγκης ἔπρεπε νὰ δημιουργήσῃ συμφέροντα, ἂν ἤμεθα μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συμφέρον εἶχον καὶ ἔχουν ν’ ἀποδείξουν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑπτάνησον, καὶ ὅτι ὑπὸ τὴν ἐθνικὴν κυβέρνησιν ἡ θέσις τῶν Ἰονίων ἐχειροτέρευσεν, ἡ θέσις μου βεβαίως δὲν ἤθελεν εἶσθαι εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ τὸ εἴπω χωρὶς κἀνεὶς νὰ μὲ κατηγορήσῃ, ὅτι κομπάζω ἢ ὅτι περιαυτολογῶ· ἀνήκω καὶ ἐγὼ καὶ οἱ φίλοι μου μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως ἠγωνίσθησαν, χωρὶς ποτε τὴν σημαίαν νὰ ἐγκαταλείψωμεν, ἀνήκω μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἂν οὐχὶ ἄλλο, συμφέρον ἔχομεν νὰ δείξωμεν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ Κυβέρνησις ἠξεύρει νὰ κυβερνήσῃ τὴν Ἑπτάνησον, μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζομεν καθῆκόν μας νὰ καλύψωμεν μὲ τὰ σώματά μας, μὲ τὴν εὐθύνην μας τὴν ἐθνικὴν Κυβέρνησιν, ἵνα μὴ δώσωμεν τὴν εὐχαρίστησιν εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς ἑνώσεως νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος δὲν ἠξεύρει νὰ κυβερνήσῃ μίαν ἐπαρχίαν Ἑλληνικὴν, ἀνήκομεν μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι αἰσθανόμεθα καθῆκόν μας ν’ ἀποκρούσωμεν οἱανδήποτε κατηγορίαν ἐναντίον τῆς ἐθνικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν πρόκειται περὶ ὑπουργείου Κουμουνδούρου· οἱαδήποτε καὶ ἂν ἤθελεν εἶσθαι ἡ Κυβέρνησις, τοιαύτη ἤθελεν εἶσθαι ἡ διαγωγή μας κατὰ τὰ πρῶτα βήματα, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τῆς Ἑπτανήσου, καὶ κατὰ τὰ ὁποῖα, ἐὰν κἀνεὶς ἤθελε νὰ ἀνεύρῃ αἰτίας κατηγοριῶν, τὰς κατηγορίας ταύτας νὰ συγκεντρώνῃ οὐχὶ κατὰ τῆς κυβερνήσεως τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ κατὰ τῶν ἐν τῇ κυβερνήσει εὑρισκομένων Ἑπτανησίων. Ἰδοὺ διατί εὑρισκόμεθα εἰς τὸ ὑπουργεῖον· ἰδοὺ διατί καὶ μετὰ τὴν κατάβασίν μας ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, μετὰ τὴν παῦσιν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, θέλω συμβουλεύσει τὴν διάδοχον Κυβέρνησιν εἰλικρινῶς, θέλω σκεπάσει ἐνώπιον τῆς Ἑπτανήσου, ὅσον δύναμαι, τὰ λάθη της, τὰ ἐλαττώματά της, θέλω προσπαθήσει νὰ τὰ κρύψω, ἂν δύναμαι, ἀπὸ τὰ ὄμματα τοῦ εὐαπατήτου λαοῦ, τὸν ὁποῖον πολὺ εὐκόλως δύνανται προσωρινῶς ν’ ἀπατήσωσι, μεταξὺ τοῦ ὁποίου ἐπειράθησαν νὰ κυκλοφορήσωσι πρὸς ὑπογραφὴν ἐγγράφους δηλώσεις, ὅτι ἡ ἕνωσις τοὺς κατέστρεψε (μεταξὺ αὐτῶν ὁ Κ. Κουρῆς δὲν εὑρίσκεται). Μόνους τοὺς ἐχθροὺς τῆς ἑνώσεως ἠθέλομεν ὑπηρετήσει, ἂν δὲν ἐλαμβάνομεν μέρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μόνους τοὺς ἐχθροὺς τῆς ἑνώσεως ἠθέλομεν ὑπηρετήσε, ἐὰν τώρα μέρος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἠθέλομεν λάβει· ἐὰν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τὴν τελεσθεῖσαν ἕνωσιν, εἰσερχόμενοι ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ἤθελον σωρευθῆ πρὸς τὸ μέρος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἐὰν οὐδεὶς τῶν Ἑπτανησίων, ὡς διδάσκει ὁ Κ. Κουρῆς, ἤθελε θελήσει νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐθνικὴν, μεθ’ ἧς ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη τοσοῦτον ἐπιμόνως ἐζήτουν νὰ ἑνωθῶσι, ποῖον ἤθελεν εἶναι τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἤθελον πορισθῆ οἱ ἐχθροὶ τῆς ἑνώσεως; Ἀφίνω ἕκαστον νὰ τὸ ἐννοήσῃ. Ἀλλ’ ἂν ἀποσυρθῶμεν σήμερον ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, ποῖα τὰ ἀποτελέσματα; Πρῶτον ἐρωτῶ, μᾶς ἐπιτρέπεται ν’ ἀποσυρθῶμεν;

§30ΖΑΝΟΣ. Ἠμπορεῖτε ν’ ἀποσυρθῆτε.

§31ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τὸ ἐπιτρέπει ὁ Κ. Ζάνος, δὲν τὸ ἐπιτρέπουν ὅμως οἱ συνταγματικοὶ θεσμοὶ, δὲν μᾶς ἐπιτρέπουν ν’ ἀποσυρθῶμεν, ἐνόσῳ ἔχομεν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Βασιλέως, καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς μᾶς ὑποστηρίζει. Φύγετε· μᾶς εἶπεν ὁ Κ. Κουρῆς, τὰ πράγματα ἐξωγκώθησαν, φύγετε. Τοῦτο ἦτο βεβαίως ὄχι ἀπειλὴ, ἀλλὰ συμβουλὴ φιλικὴ, ἣν μᾶς ἔδωκεν ἀπέναντι τῶν κινδύνων.

§32ΚΟΥΡΗΣ. Δὲν ἐνόησα νὰ σᾶς ἀπειλήσω.

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοῦτο καὶ ἐγὼ ἤδη λέγω, ὅτι ἀπὸ τρυφερὰ, φιλικὰ πρὸς ἡμᾶς αἰσθήματα κινούμενος, μᾶς εἴπατε νὰ φύγωμεν, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς εὐγνωμονοῦμεν. Βελτιοῦται ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων διὰ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ κυβερνᾶτε; μᾶς ἠρώτησεν ὁ Κ. Κουρῆς, καὶ διὰ τοῦ τρόπου ὅπου ἀντιπολιτεύεσθε; Μοὶ ἐπιτρέπεται ὅμως ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν τοῦ Κ. Κουρῆ· ἀφοῦ ἤκουσα τόσας κατηγορίας λέξεων, πρέπει καὶ ἡμεῖς ν’ ἀπαντήσωμεν διὰ τῶν πραγμάτων, καὶ, ἂν κατά τι παρεκτραπῶ, παρακαλῶ τὸν Κ. Πρόεδρον νὰ μὲ ἀνακαλέσῃ. Βελτιοῦται ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων διὰ τοῦ τρόπου δι’ οὗ κυβερνᾶτε; Καὶ πῶς ἐκυβερνήσαμεν; ἂν ἠδυνάμεθα ἄλλως νὰ κυβερνήσωμεν, δὲν μᾶς τὸ ἐδιδάξατε. Ἂν ὁ τόπος εὑρίσκηται εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, ἂν ὁ λαὸς στενάζῃ, καθὼς παρέστησεν ὁ Κ. Κουρῆς, ἂν τὰ ταμεῖα ἦναι κενὰ, καὶ τὸ ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ, πταίομεν ἡμεῖς διὰ τὴν κατάστασιν ταύτην; καὶ ἂν ἡ κατάστασις αὕτη δὲν ἐκαλλιτέρευσε, κατὰ τί ἐλείψαμεν διὰ νὰ τὴν καλλιτερεύσωμεν; δὲν μᾶς τὸ εἴπατε. Καὶ ἕως ὅτου δὲν μᾶς δείξητε, τί ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν καὶ δὲν τὸ ἐκάμαμεν, ἕως ὅτου δὲν μᾶς δείξητε, τί κακὸν ἐξ αἰτίας ἡμῶν προῆλθεν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αἱ κατηγορίαι σας εἶναι κατηγορίαι κεναί· πῶς δὲ τοιαῦται κατηγορίαι ἀποκαλοῦνται; τὸ γνωρίζετε. Εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν βεβαίως οὐχὶ ὁμαλὴν, τὸ ὡμολογήσατε καὶ σεῖς, διότι εὑρισκόμεθα, ναὶ μὲν χάριτι τῇ θείᾳ οὐχὶ πλέον εἰς τὴν τρικυμίαν, ἀλλ’ εἰς τὸν σάλον τὸν μετὰ τὴν τρικυμίαν τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ πρέπει νὰ εὑρισκώμεθα, διαφορετικὰ δὲν ἠδύνατο νὰ συμβῇ. Κίνδυνοι, λέγουν, παρουσιάζονται, καὶ κίνδυνοι οὐχὶ ὀλίγοι, ἀφ’ ὅτου τὸ ὑπουργεῖον τὸ παρὸν διευθύνει τὰ κοινὰ, λέγει ὁ Κ. Κουρῆς καὶ ὁ Κ. Παδοβᾶς, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν πιστεύω νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐνέχεται εἰς τὴν θέσιν ταύτην τῶν πραγμάτων· τὸ χρέος της ἦτο καὶ εἶναι νὰ προσπαθήσῃ νὰ καταπαύσῃ τὸν σάλον, νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἑδραιώσῃ τὸν δρόμον αὐτῆς, καὶ ἂν, ὡς εἶπες χθὲς ἀξιότιμε φίλε Κ. Κουρῆ, ὁ ἀληθὴς ἀγὼν ὁ ἐθνικὸς τῶν Ἑπτανησίων ἄρχεται ἀφ’ ἧς οἱ Ἑπτανήσιοι εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην εἰσῆλθον, τὸ πρῶτον χρέος, τὸ ὁποῖον εἴχομεν καὶ ἔχομεν καὶ θὰ ἔχωμεν, εἶναι νὰ στερεώσωμεν μίαν Κυβέρνησιν Κυβέρνησιν ἀπαιτεῖ κατὰ πρῶτον ὁ τόπος, καὶ πρέπει νὰ τὴν ἀπαιτῇ, καθὼς τὴν ἀπῄτησεν ὁποιοσδήποτε τόπος ἐξερχόμενος ἀπὸ μίαν ἐπανάστασιν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία τὰ κοινὰ τὴν στιγμὴν ταύτην διευθύνει, σᾶς παρουσίασε, σᾶς καθυπέβαλε τὰς ἐπὶ τούτου ἰδέας της, σᾶς καθυπέβαλε τὰ νομοσχέδιά της, τὰ ὁποῖα στοχάζεται κατὰ τὴν ἀσθενῆ της κρίσιν, ὅτι θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν κατάπαυσιν τοῦ σάλου καὶ τὴν παγίωσιν τῶν πραγμάτων. Εἶναι ὀρθαὶ αἱ ἰδέαι της, εἶναι ἐσφαλμέναι, ἔχετε ἄλλας καλλιτέρας, ὀφείλετε νὰ ὑποστηρίξητε, καὶ ἂν τὸ πρῶτον, νὰ διορθώσητε, ἂν τὸ δεύτερον, νὰ προτείνητε. Ἀλλὰ εἰς τὸ διάστημα τῶν τριῶν παρελθόντων μηνῶν, καθ’ ὃ ἑδρεύομεν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, καὶ προσπαθοῦμεν νὰ καλλιτερεύσωμεν τὴν θέσιν τοῦ λαοῦ, τί ἐπράξαμεν; καθ’ ἡμέραν νέα ζητήματα ἐμπιστοσύνης κατὰ τοῦ ὑπουργείου, λόγοι εὔγλωττοι, λόγοι σπουδαῖοι, ἀλλὰ κενοί, χωρὶς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον μετὰ τόσου ζήλου προστατεύετε. Τρεῖς καὶ ἐπέκεινα μῆνες παρῆλθον, ποῖον νομοσχέδιον ἐψηφίσατε; καὶ τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σᾶς παρουσιάζεται, ἔπειτα ἀπὸ τόσα βάσανα, ζητεῖτε νὰ καταψηφίσητε. Τὸ κακὸν ἐν τούτοις, τὸ ὁποῖον σεῖς οἱ ἴδιοι ἀναγνωρίζετε, ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ, ὁ λαὸς τὸ αἰσθάνεται, καὶ ἂν διὰ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ κυβερνῶμεν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ καλλιτερεύσῃ ὁ λαός, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι καὶ διὰ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ ἀντιπολιτεύεσθε, δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ χειροτερεύσῃ· διὰ τοῦ τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀντιπολιτεύεσθε, ἀξιότιμε Κ. Κουρῆ, καὶ πιθανὸν εἰς τὴν ἰδέαν σας νὰ μὴ ᾖναι ὅτι θέλετε νὰ πράξητε κακόν, τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως εἶναι τοῦτο. Δὲν κάμνετε ἄλλο παρὰ νὰ παραλύητε τὴν Κυβέρνησιν, οὐ μόνον τὴν παροῦσαν, ἀλλὰ νὰ καταστρέφητε πᾶσαν Κυβέρνησιν, ἔστω καλήν, ἔστω κακήν. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου τὰ δεινὰ τοῦ λαοῦ δὲν θεραπεύονται. Εἶναι κακαὶ αἱ προτάσεις μας, ποῖαι εἶναι αἱ ἰδικαί σας αἱ καλλίτεραι, διατί δὲν μᾶς τὰς προτείνετε, νὰ τὰς παραδεχθῶμεν; ἢ ἂν τὰς ἀποῤῥίψωμεν ἐπιμένοντες εἰς τὸ κακὸν κατὰ σᾶς σύστημά μας, τότε δὲν δύνασθε νὰ ἀποταθῆτε εἰς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ νὰ εἴπητε, ποία εἶναι ἡ εὐθύνη σου, ὑποστηρίζουσα τὴν Κυβέρνησιν ταύτην, ἡ ὁποία δὲν θέλει ν’ ἀκούσῃ τίποτε; Ἀλλὰ σεῖς ἐπιμένετε εἰς μόνην τὴν ἀντίπραξιν καὶ ἀντίκρουσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρουσίασεν ἡ Κυβέρνησις· ἀλλ’ οὕτω πως τὰ πράγματα τοῦ τόπου δὲν θὰ καλλιτερεύσουν, διότι μᾶς ἐμποδίζετε νὰ κάμωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ τοῦ νοός μας στοχαζόμεθα, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ κάμωμεν, χωρὶς σεῖς νὰ προτείνητε εἰς ἀντικατάστασιν οὐδέν. Νὰ μᾶς ἐμποδίζητε τὴν Κυβερνητικὴν ἐνέργειαν, δύνασθε, εἶναι εἰς τὰς χεῖράς σας. Ἀναμετρήσατε τὴν εὐθύνην, μᾶς εἶπε χθὲς ὁ Κ. Κουρῆς· καθόσον ἀποβλέπει τὸ μέρος μας, τὴν ἀνεμετρήσαμεν καὶ ἀνεδέχθημεν ὅλας τὰς συνεπείας· ἀνεμετρήσατε σεῖς τὴν εὐθύνην τὴν ἰδικήν σας; Μία μειονότης οὐχὶ ἀπὸ 60, ἀλλὰ ἀπὸ 20 ἁπλῶς ἄτομα ἐντὸς μιᾶς Βουλῆς ἀπὸ 180 ἄτομα δύναται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ φέρῃ τὴν παραλυσίαν, δύναται νὰ μὴ ἀφήσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ προχωρήσῃ οὔτε βῆμα, δὲν εἶναι μέγα πρᾶγμα. Πρὸς τοῦτο δὲν ἀπαιτεῖται οὔτε ἐπιτηδειότης, οὔτε θάῤῥος· θάῤῥος ἀπαιτεῖται ἐν Ἑλλάδι οὐχὶ ὅπως ἀντιπολιτευθῇ τις, ἀλλ’ ὅπως ὑποστηρίξῃ μίαν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐν τούτοις, ἐπαναλέγω, εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ πράγματα καὶ ὁ λαός, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ παραδέχομαι, ἐπιτρέπεται τὸ τοιοῦτον; εἶναι συνετόν; εἶναι πατριωτικόν; Ἂς ἐξέλθωμεν, κύριοι, ἀπ’ αὐτὴν τὴν θέσιν ὡς ἀγαθοὶ πατριῶται· εἴτε ἐπιτύχῃ ὑπὲρ ὑμῶν τὸ ζήτημα τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον ἐθέσατε, καὶ ἡ πλειοψηφία μᾶς ἐγκαταλείπει (καὶ συγχωρήσατέ μοι, φίλοι τῆς πλειονότητος, νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τοῦτο τὸ ὑπουργεῖον, ὡς καὶ πᾶν ἄλλο ὑπουργεῖον ἐν Ἑλλάδι, ἢ σήμερον ἢ αὔριον ἔχει νὰ πέσῃ, σεῖς ὅμως οἱ φίλοι μας προτιμήσατε νὰ πέσωμεν κατέναντι τῆς ἰδέας ὅτι θέλομεν νὰ κατασκευάσωμεν δρόμους, ν’ ἀνοίξωμεν τὴν συγκοινωνίαν ἵνα ἐλαφρώσωμεν τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου). (Θόρυβος). Σεῖς ἀποφασίσατε ἐπὶ τέλους καὶ δότε μας τὸ σύνθημα νὰ ἐξέλθωμεν, καὶ τότε μείνατε βέβαιοι (πρὸς τὴν ἀντιπολίτευσιν) δὲν θέλετε μᾶς ἰδῆ νὰ σᾶς φέρωμεν, ὡς τὸ κάμνετε καθ’ ἡμέραν, ζητήματα ἐμπιστοσύνης, διότι ἐτιμωρήθησαν δύω ἀξιωματικοὶ εἰς τὴν Λευκάδα, καὶ νὰ καταναλίσκωμεν ὁλόκληρον συνεδρίασιν· δὲν θέλομεν σᾶς φέρει ζητήματα ἐμπιστοσύνης διὰ τὴν παῦσιν ἑνὸς δημάρχου ζωοκλόπου, δὲν θέλομεν σᾶς φέρει ζητήματα ἐμπιστοσύνης, ὅταν πρόκηται περὶ κατασκευῆς ὁδῶν· θέλομεν σᾶς ὑποστηρίξει εἰς ὅλα, καθόσον ἀποβλέπει τὴν διοίκησίν σας, θέλομεν βεβαίως σᾶς ἐπικρίνει καὶ ἀντιπολιτευθῆ καθόσον ἀποβλέπει τὴν πολιτικήν σας πορείαν, ἂν δὲν συμφωνῶμεν μ’ αὐτήν· τὰ ἐμπόδιά μας, τὰ ὁποῖα ἀπαντῶμεν ἡμεῖς ἀπὸ σᾶς, δὲν θέλετε ἀπαντήσει σεῖς ἀπὸ ἡμᾶς. Ἂν ὅμως ἄλλως ἀποβῶσι τὰ πράγματα, ἂς σκεφθῶμεν, ὅτι ἤδη τὸ ἥμισυ τῆς συνόδου παρῆλθε καὶ οὐδὲν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ ἐπράξαμεν, καὶ ἂν ἐξακολουθῶμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ βουλευώμεθα περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ μὲ λέξεις κενὰς, τότε λέγω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ κίνδυνοι, ἐκεῖνοι οἱ φόβοι, τοὺς ὁποίους ὁ Κ. Παδοβᾶς καὶ ὁ Κ. Κουρῆς ἀνέφερον, δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν, ἡμεῖς ὅμως δὲν θὰ ἤμεθα ἔνοχοι διὰ τοῦτο· ἀνεμετρήσαμεν τὴν εὐθύνην μας καὶ ἀναδεχόμεθα ὅλας τὰς συνεπείας, ἀναμετρήσατε καὶ σεῖς τὴν ἐδικήν σας.

§34ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§35ΕΤΕΡΟΙ. (ἐξ ἀριστερῶν) Θὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§36Δ. ΖΩΤΟΣ. Κύριοι, ὁ Κ. Λομβάρδος, ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπαντῶν πρὸς τὸν Κ. Κουρῆν ἐξήλεγξε τὴν διαγωγὴν τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις σκοπὸν ἔχει νὰ παραλύῃ διὰ τῶν ἐπερωτήσεων τὴν Κυβέρνησιν.

§37ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπον, ὅτι ἔχει σκοπὸν, κατέδειξα μόνον ὁποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα.

§38ΖΩΤΟΣ. Σᾶς ἤκουσα καλῶς εἰπόντα, ὅτι πρόθεσις, σκοπὸς τῆς ἀντιπολιτεύσεως εἶναι ἡ παράλυσις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων της. Ὁ Κ. ὑπουργὸς ὤφειλε, καθὸ ὑπουργὸς συνταγματικὸς καὶ ἐπαγγελλόμενος, ἐκ τῶν προτέρων μάλιστα, τὸν φιλελεύθερον, νὰ σέβηται περισσότερον τὸ δικαίωμα τῶν ἐπερωτήσεων. Τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ἔπρεπε νὰ σκανδαλίζῃ τὸν Κ. Λομβάρδον, οὔτε τὸν Κ. Βράϊλαν, ὅστις προχθὲς καὶ χθὲς ἐκέντησεν αὐτὸ τὸ ζήτημα· ἔπρεπε μάλιστα νὰ τοὺς εὐχαριστήσῃ, διότι ἡ ἀντιπολίτευσις διὰ τῶν ἐπερωτήσεων τοὺς φωτίζει, τοὺς δεικνύει τὴν εὐθεῖαν καὶ νόμιμον ὁδόν. Εἶναι αἶσχος, κύριοι, εἰς Κράτος συνταγματικὸν, τὸ ὁποῖον καυχᾶται, ὅτι ἔκαμε μίαν ἐπανάστασιν, ἣν ὅλη ἡ Εὐρώπη ἐχειροκρότησε, τὸ ὁποῖον ἔχει σύνταγμα καθὼς πρέπει, εἶναι αἶσχος, λέγω, νὰ ἔρχωνται ὑπουργοὶ καὶ νὰ θέλωσι νὰ προσβάλλωσι τὸ ἱερὸν δικαίωμα τῶν ἐπερωτήσεων. Διὰ τῶν ἐπερωτήσεων, κύριοι, ὅλα τὰ ἔθνη ἔφερον εἰς συναίσθησιν τῶν καθηκόντων των ὑπουργοὺς παρανομήσαντας καὶ ἐβελτίωσαν τὴν τύχην των. Ἀλλὰ, κύριοι, ὡς πρὸς μὲν τὸ μέρος τὸ πολιτικὸν, περὶ τοῦ ὁποίου ἔκαμε λόγον ὁ Κ. Λομβάρδος, κρείττονες ἐμοῦ ὁμιλήσουσιν, ἐγὼ δύω λόγους μόνον θὰ εἴπω ὡς πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ὁ Κ. Βράϊλας, ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν, καὶ ὁ Κ. Λομβάρδος, ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν, ἀμφότεροι ἐξ Ἑπτανήσου, ἐκ τοῦ μέρους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶναι κάλλιον ἡμῶν κατοικημένον, ὅπερ ἔχει δρόμους καὶ τόσα ἄλλα πλεονεκτήματα εὐζωΐας, ἅτινα ἡμεῖς δυστυχῶς στερούμεθα, διότι χθὲς ἐξελθόντες τοῦ ἀγῶνος ἠρχίσαμεν ἀπὸ τὸ βελόνι, καλῶς ποιοῦσι μεριμνῶντες περὶ τῆς ἡμετέρας εὐζωΐας καὶ βελτιώσεως τῆς συγκοινωνίας μας· τοὺς εὐχαριστοῦμεν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἂς μὴν ἀπατῶνται, νομίζοντες, ὅτι καὶ ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τὸ συμφέρον ἢ τὴν εὐζωΐαν· ἔχομεν, κύριοι, καὶ ἡμεῖς τὴν συναίσθησιν τοῦ καλοῦ, ἀλλὰ μᾶς λείπουν τὰ καλὰ, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀφῄρεσαν οἱ Τοῦρκοι, ἔχομεν νοῦν καὶ καρδίαν, ἠξεύρομεν καὶ ποῖα εἶναι τὰ καλὰ καὶ ποῖα εἶναι τὰ κακά. Κατὰ συνέπειαν, κύριοι, ἠξεύρομεν τὰ καλὰ τῆς ὁδοποιΐας, τὰ καλὰ τῆς συγκοινωνίας, ἠξεύρομεν πόσων καλῶν εἶναι πρόξενος ἡ ἀτμοπλοΐα καὶ ἡ ὁδοποιΐα, καὶ ἴσως κάλλιον ὑμῶν, διότι σεῖς δὲν περιπατεῖτε διὰ τῶν ποδῶν σας, ἀλλ’ ἐφ’ ἁμάξης, Κ. ὑπουργὲ τῶν ἐξωτερικῶν· ἡμεῖς ὅμως περιπατοῦμεν πεζοὶ ἢ καὶ ἔφιπποι, καὶ κινδυνεύομεν καὶ εἰς ποταμοὺς καὶ εἰς τέλματα καὶ εἰς δύσβατα μέρη· ὅλα αὐτὰ τὰ γνωρίζομεν καλῶς, οὐδὲν μᾶς λανθάνει, ἀλλὰ δυσπιστοῦμεν νὰ παραδεχθῶμεν τοὺς λόγους σας, καθότι τὸ νομοσχέδιον ἐπιβάλλει φόρους, οἵτινες ἴσως χρησιμεύσωσιν εἰς πᾶν ἄλλο ἢ τὴν ὁδοποιΐαν καὶ ἀτμοπλοΐαν. Ὁ Κ. Βράϊλας μᾶς εἶπεν, ὅτι, ἐὰν καταψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ περὶ βελτιώσεως τῶν ὁδῶν, εἶναι δόξα μας, ὁ δὲ Κ. Λομβάρδος ἐπρόσθεσεν, εἶναι θρίαμβός μας. Ἀλλὰ, κύριοι, αὐτὴν τὴν δόξαν καὶ αὐτὸν τὸν θρίαμβον δὲν θὰ σᾶς τὸν ἀφήσωμεν νὰ τὸν ἀπολαύσητε μόνοι σας· μὴ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιόν σας, δὲν θὰ σᾶς ἀφήσωμεν νὰ φενακίσητε τὸ Ἔθνος καὶ τὴν Εὐρώπην εἰς βλάβην τῆς ἀντιπολιτεύσεως· ὄχι, διότι θὰ καταδείξωμεν τοὺς ὑποκεκρυμμένους σκοπούς σας, θὰ βεβαιώσωμεν ὅλους περὶ τῆς ἀληθείας τοῦ πράγματος. Γνωρίζετε τί μέχρι τοῦδε ἐπὶ 30 ἔτη ἐγένετο; δὲν εἶσθε σεῖς μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰσηγάγετε τοιούτους νόμους, ἀλλὰ κατὰ τὰ 30 αὐτὰ ἔτη ἐδιοίκησαν, ὁ Μαυροκορδάτος, ὁ Μεταξᾶς, ὁ Κωλέτης, ὁ Ζωγράφος, ὁ Βούλγαρης καὶ τόσοι ἄλλοι ἱκανώτεροι καὶ ἐνδοξότεροι ὑμῶν, καὶ μολαταῦτα δὲν ἔγειναν ὅσα ἔπρεπε νὰ γίνουν, ἢ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τὰ πράξωσιν· ὅσα δὲ ἐν διαστήματι 30 ἐτῶν δὲν ἔγειναν, σεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔρχεσθε καὶ ἐπαγγέλλεσθε νὰ τὰ κάμετε δι’ ἓν ἔτος, σεῖς, οἱ ὁποῖοι φροντίζετε, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἄλλο σκέπτεσθε, εἰμὴ τὸ, χάριν τῆς διατηρήσεώς σας ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, «δὸς ἡμῖν σήμερον καὶ ἄφες ἡμῖν». Ἡ Ἑλλὰς ὅλη θὰ γνωρίσῃ καὶ γνωρίζει, ὅτι θὰ πέσετε, διότι δὲν ἀνταποκρίνεσθε εἰς τὰ ἀνάγκας τοῦ ἔθνους, μᾶλλον δὲ διὰ τῆς ὑπάρξεώς σας τὸ ἐβλάψατε, καὶ ἐὰν ἐπὶ πλέον διατηρηθῆτε ὄχι εἰς χρεωκοπίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς κἄτι τι χειρότερον θὰ τὸ ῥίψητε. Σεῖς τὸ εἴπατε· τὰ ταμεῖα εἶναι κενὰ, εἶπαν, ὁ δὲ Κύριος Λομβάρδος ἐπρόσθεσεν, ὅτι εἴμεθα χρεωκοπημένοι. Μόνον ὁ Κ. Καλλιγᾶς εἶπε μὴ φοβίζετε τὸν κόσμον μὲ τέτοια λόγια, μὴ λέγετε τὴν λέξιν χρεωκοπίαν. Ὡραία ἰδέα· ἐὰν ὅμως εἶχε τὴν αὐτὴν ἀδιαφορίαν διὰ τὰ οἰκιακά του, καὶ ἔδιδεν ἀπὸ τὸ πουγγί του τόσον ἀναλγήτως, βεβαίως θὰ ἦτο χρεωκοπημένος. Εἰς τὸν ἰατρὸν, φίλε Καλλιγᾶ, πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅλα τὰ αἴτια, ὅλας τὰς ἀφορμὰς καὶ τὰ παθήματα τοῦ πάσχοντος διὰ νὰ κάμῃ καλὴν διάγνωσιν καὶ δώσῃ τὰ κατάλληλα φάρμακα. Σεῖς ὅμως θέλετε νὰ κρύπτωμεν τὴν ἀλήθειαν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, νὰ μὴ τὸ μάθῃ ἡ Ἑλλὰς, ἡ Εὐρώπη, αἱ φίλαι Δυνάμεις, καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύομεν τὴν Ἑλλάδα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτὴν τὴν δόξαν δὲν θὰ τὴν ἀφήσωμεν νὰ τὴν γευθῆτε ἀπληρωτὶ, μπετχαβᾶ. Καὶ ἡ Ἑλλὰς θὰ βεβαιωθῇ καὶ ἡ Εὐρώπη δὲν θὰ φενακισθῇ, ὅτι ἤλθετε μὲ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον μὲ πρόθεσιν νὰ κάμετε τὸν Ζῶτον νὰ πιστεύσῃ ὅτι θὰ ὑπάγῃ μὲ ἅμαξαν εἰς τὴν Φθιώτιδα, καὶ τὸν Στράτον εἰς τὸν Βάλτον. Ἀλλὰ λέγει ὁ Κ. Λομβάρδος, μήπως ἡμεῖς θὰ βαστάξωμεν ἕνα χρόνον ὑπουργοὶ διὰ νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον; ἀλλ’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, δὲν θ’ ἀργήσῃ νὰ ἐκτελεσθῇ· δι’ αὐτοῦ ἀμέσως θ’ ἀρχίσῃ νὰ βυζαίνῃ ἀπὸ τὸν φόρον τῶν ζώων καὶ ἀπὸ τὰ τελωνεῖα κλπ., διότι αὔριον τὸ πρωΐ ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος τὸ δημοσιεύει ἀμέσως, καὶ θὰ λέγῃ ἔγεινε διὰ τὸ καλὸν τῆς πατρίδος, διὰ νὰ σᾶς κάμωμεν νὰ ἔχετε τὰς ἁμάξας σας καὶ τὰ κάῤῥα σας· καὶ βεβαίως ἔχομεν περισσοτέραν ἀνάγκην ἡμεῖς, Κ. Βράϊλα, καὶ διὰ κάῤῥα καὶ διὰ δρόμους καλούς. Σπουδαίαν, Κύριοι, πρὸς τοῦτο ἀνάγκην ἔχει ἡ Φθιῶτις καὶ Λεβαδεία, διότι μεταφέρομεν ὀγκώδη πράγματα, βαμβάκια, μετάξια, γεννήματα κλπ., τὰ ὁποῖα δυσκόλως μεταφέρονται διὰ τῶν ἡμιόνων καὶ ἀλόγων. Καὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω μίαν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν κανεὶς δὲν θὰ διαμφισβητήσῃ, ὅτι ἐγὼ δαπανῶ κατ’ ἔτος διὰ μεταφορὰν τῶν εἰσοδημάτων τῶν κτημάτων μου ὑπὲρ τὰς 4,000 δραχμὰς, ὁ δὲ Κ. Χατζίσκος καὶ ἄλλοι περισσότερα· τὰ γνωρίζομεν λοιπὸν τὰ καλὰ τῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλὰ σεῖς δὲν ἤλθετε μὲ αὐτὸν τὸν σκοπὸν, διότι ἐγὼ ἐπιμένω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἔφερε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως δι’ αὐτοῦ καλύψῃ μέρος τῆς χρεωκοπίας της· καὶ ἔκαμε πολὺ κακὰ τόσον ἀργὰ νὰ τὸ ἐννοήσῃ, διότι εἶναι ὡσὰν τοὺς νοικοκυραίους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν φροντίζουν ἀπὸ τὸ βράδυ διὰ νὰ ψωνίσουν τὴν ἄλλην ἡμέραν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ τὰ προνοήσητε ἀπὸ καιροῦ, σᾶς τὸ εἶπεν ὁ τύπος, ἡ ἀντιπολίτευσις. Πρὸ 3 μηνῶν εἰς τὴν ἀπάντησιν τοῦ Βασιλ. λόγου μὲ ἕνα στόμφον καὶ ὑπερηφάνειαν μᾶς εἴπατε διὰ τοῦ Προέδρου σας Κυρίου Κουμουνδούρου, θὰ ἴδετε τί χρυσοῦς αἰὼν ἔρχεται μετὰ ἓν ἔτος, ἀλλ’ ἕως τότε ἔπρεπε, μᾶς εἶπε, ν’ ἀκούσωμεν τὸ σύστημά του τὸ λαμπρὸν, καὶ δὲν ἦτο τοῦτο παρὰ τὰ ἔντοκα γραμμάτια καὶ δάνεια ἁπλᾶ. Τοῦ ἐδώκαμεν λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἔκρουσε τὰς θύρας δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, ἐζήτησεν ἀπὸ ἰδιώτας, ἀπὸ τραπέζας, κατέφυγεν εἰς εὐεργέτιδα Δύναμιν, ἀλλὰ πανταχόθεν ἄρνησις· διότι ὁ κόσμος ὅλος εἶδεν ὅτι ἡ πίστις ἐξέλιπε· καὶ ὅταν, Κύριοι, ἐκλείψῃ ἡ πίστις ἀπὸ τὸν τόπον, ἀλλοίμονον τότε...... Καὶ ὅ,τι εἶναι ἡ οἰκογένεια, εἶναι καὶ ὁ δῆμος, εἶναι καὶ τὸ Κράτος ὁλόκληρον. Ἀφοῦ λοιπὸν ἀπηλπίσθη, ἦλθεν εἰς αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰς τὸ τέλος θὰ φέρουν καὶ δικαστικὰς, καὶ στρατιωτικὰς, καὶ διοικητικὰς μεταῤῥυθμίσεις. Τί δὲ μεταῤῥυθμίσεις εἶναι αὐταὶ, ἃς ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἐν τῇ σοφίᾳ σας ἐκάμετε; ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας αἱ πράγματι σοφαὶ κεφαλαὶ τοῦ Μάουρερ καὶ Ἄρμανσπεργ καὶ Ἄβελλ τὰς ἔφκιασαν διὰ τρία ἔτη. Πρὸς ποῖον δὲ σκοπὸν ἔγειναν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, ἂν καὶ δὲν θὰ βγάλουν ζωμόν; διὰ νὰ ῥίψουν στάκτην εἰς τὰ μάτια πολλῶν, καὶ διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἐξαπατήσουν τοκογλύφους τινὰς ἰδιώτας ἢ τραπεζίτας διὰ νὰ κάμουν τίποτε δάνεια. Τοιοῦτον εἶναι καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἐγὼ, Κύριοι, ἂν καὶ σεῖς Κύριοι ὑπουργοὶ ἀρνεῖσθε, ὅτι δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς αὐτὸς τοῦ νομοσχεδίου... μάλιστα ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὁ σεβαστὸς φίλος μου, μᾶς εἶπε καὶ ἓν ἄλλο, ὅτι τόσον καλλίτερα ὅπου ἐχάθησαν τὰ προϊόντα των· ἐφέτος ἔπρεπε νὰ τὸ κάμωμεν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ γίνουν δρόμοι καὶ νὰ καζαντίσουν, ἐφέτος ὅπου δὲν ἔχουν ψωμὶ νὰ φᾶνε. Ὡραία ἰδέα! Τ’ ἀρνοῦνται αὐτὰ οἱ ὑπουργοί, καὶ λέγουν, ὅτι ἐρχόμεθα μ’ αὐτὸν τὸν καλὸν σκοπὸν, καὶ σεῖς τολμᾶτε νὰ πολεμήσητε αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον! Ὄχι, Κύριοι, ὁ σκοπός σας, σᾶς τὸ ἀποδεικνύω, δὲν εἶναι διὰ τὸ καλὸν τῆς πατρίδος, ὁ σκοπός σας εἶναι ταμιευτικὸς, φορολογικός· καὶ ἕνα χρόνον ὁλόκληρον νὰ μοῦ τὸ φιλονεικῆτε δὲν βγαίνει ἀπὸ τὸ κεφάλι μου· διότι ἔχω τρανωτάτην ἀπόδειξιν, τὸ ὁμολογεῖ ἡ καρδία, ἡ ψυχὴ τῆς πολιτικῆς τοῦ ὑπουργείου, καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μᾶλλον μ’ ἐκεῖνα παρὰ μὲ σᾶς· διότι ἐβγῆκε τὸ πρᾶγμα εἰς τὸ μεϊτάνι, ἐξεφανερώθηκε, καὶ προσπαθεῖτε νὰ τὸ καλύψητε μὲ ἀλοιφὰς καὶ μπαλώματα· ἀλλὰ καὶ ἂν δυνηθῆτε ἐν μέρει νὰ τὸ καλύψητε, καὶ ἂν ἐξαπατήσητε πολλοὺς ἐξ ἡμῶν, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν θὰ κερδήσητε, οὐδὲ θὰ ἐξαπατήσητε τὴν κοινὴν γνώμην, μὲ τὴν ὁποίαν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μᾶς ἐφοβέρισε χθές. Μᾶς εἴπετε, ὅτι εἶναι δόξα μας, καὶ θὰ γνωρίσῃ ὅλος ὁ κόσμος, ὅτι φέρομεν καλὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ σεῖς τ’ ἀποῤῥίπτετε· ἡ ψυχὴ δὲ τοῦ ὑπουργείου, ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς, πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ φίλος μου, εἰλικρινέστερος ἀπὸ ὅλους σας, κύριοι ὑπουργοὶ, καὶ τὸν συγχαίρω διὰ τοῦτο, καὶ τοῦ τὸ εἶπα καὶ προχθὲς, καὶ εἴθε νὰ ὑπάρχῃ ἀείποτε εἰλικρινὴς, καὶ θὰ τὸν τιμήσωμεν καὶ οἱ φίλοι του καὶ ἡ πατρίς· —δὲν ἔκρυψε τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ μᾶς εἶπεν, εἴμεθα χρεωκοπημένοι. Τί νὰ κάμῃ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἔχει τὴν καλὴν προαίρεσιν, ἀλλὰ δὲν ἔχει γρόσια; ἐξηντλήθη· ἀλλὰ ποῖος τὴν ἐξήντλησε δὲν τὸ ἐξετάζει· ἡμεῖς ὅμως τὸ ἐξετάζομεν, καὶ σᾶς τὸ ἀπεδείξαμεν εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, ὅτι ναὶ μὲν πρὸ χρόνων δὲν ἦτο καλὴ ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου, ἀλλὰ σεῖς ἐντελῶς τὸ ἐξηντλήσατε καὶ τὸ ἐκάμετε κάμαραν τῶν ποντικῶν. Πρέπει λοιπὸν, λέγει, νὰ λάβῃ μέτρα χάριν τῆς συντηρήσεώς της, καὶ μᾶς ἔφερεν ἓν σύστημα πλῆρες. Ἐκ τίνος καὶ τίνος συνίσταται αὐτὸ τὸ πλῆρες; πρῶτον διὰ δανείων, δεύτερον δι’ οἰκονομιῶν καὶ τρίτον δι’ ἐπιβολῆς φόρων. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, ἀπετύχαμεν, λέγει ὁ Κ. Κεχαγιᾶς, ἀπὸ τὰ δάνεια καὶ κατεφύγαμεν εἰς τὰς οἰκονομίας· ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ καὶ ἐπιβάλλομεν καὶ νέους φόρους. Βλέπετε λοιπὸν διατί τὸν συγχαίρομαι ἀπὸ καρδίας; διότι εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Καὶ ἂν δὲν εἴπωμεν τὰς ἀληθείας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καθὼς τὰς εἶπαν πολλὰ ἔθνη ἄλλοτε καὶ ἐσώθησαν, θὰ καταστραφῶμεν. Μὴ νομίσητε, ὅτι κατέχετε τὴν ἐξουσίαν, καὶ ὅτι τοῦτο σᾶς κάμνει μεγάλην τιμήν. Ἡμεῖς εἴμεθα εὐδαιμονέστεροι ἀπὸ σᾶς, διότι ἔχομεν τὴν συνείδησίν μας ἥσυχον. Ἐὰν ἠμπορούσατε νὰ φέρητε τὸ ἔθνος εἰς καλλιτέραν κατάστασιν, ἐὰν περὶ τούτου ἐφροντίζετε, τότε εἶχε μικρόν τι δίκαιον νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ Κ. Λομβάρδος, ὅτι τὸ εὗρεν ἄνευ Κυβερνήσεως καὶ εὑρέθη ἡ ἀφεντιά του καὶ ὁ Κ. Βραΐλας νὰ φθάσῃ μίαν Κυβέρνησιν, καὶ ἂν δὲν ἦσαν οἱ δύω τους, εἴμεθα χαμένοι· εἴμεθα ὄχλος συρφετώδης καὶ ἦλθεν ὁ Κ. Λομβάρδος νὰ μᾶς σώσῃ! ἀλλ’ ἂς τοὺς ἀφήσωμεν νὰ σκέπτωνται ὅπως θέλουν, καὶ νὰ λέγουν ὅ,τι θέλουν. Διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ δὲ ὁ Κ. Κεχαγιᾶς, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ καταφύγῃ καὶ εἰς φόρους, καὶ βλέπετε, ὅτι διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ αὐτὸ, θὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, ἀλλὰ δι’ ἄλλην δουλειὰ, εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς νὰ δυσανασχετήσῃ διὰ τὸν νέον τοῦτον φόρον, διότι τὸ 10% ἦτο καλὸν ἐπάνω, κάτω, ἢ ἐὰν ἦτο πολὺ, ἔπρεπε νὰ καταβῇ κατὰ ἓν ἢ δύω, καὶ ἔκαμε κακὰ ἡ Συνέλευσις νὰ τὸ καταβιβάσῃ εἰς πέντε. Ἀλλὰ, Κύριοι, αὐτουργὸς τούτου ἦταν ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, ὅστις, ὅταν ᾖναι ἐκτὸς τῶν πραγμάτων, φωνάζει οἰκονομία, καὶ ὅταν ἔλθῃ εἰς τὰ πράγματα, ἀνοίγει ὅλας τὰς θύρας τῶν ὑπουργείων, θέσεις ἀπ’ ἐδῶ, προβιβασμοὺς ἀπ’ ἐκεῖ, διορισμοὺς, ἀρχηγεῖα κτλ. Ἐγὼ ὅμως, ὅστις ἄλλοτε ὡς βουλευτὴς καὶ ὡς μέλος πολυμελῶν ἐπιτροπῶν συνεζήτησα τὸ ζήτημα τοῦτο μετ’ ἄλλων φίλων μου καὶ μετὰ τοῦ Κυρίου Κουμουνδούρου κατὰ τὸ 1860, ὅτε μᾶς παρουσίασεν ἓν νομοσχέδιον περὶ ἀμέσου φορολογίας εἰς χρήματα κλπ, ἐγὼ ἀντέκρουσα αὐτό· μᾶς εἶπεν, ὅτι θ’ ἀποδεκατίζῃ τὸ καθαρὸν εἰσόδημα, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπέμεινα, ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, καὶ εἶναι ἄδικον εἰς τὴν φύσιν του, διότι τὸ καθαρὸν εἰσόδημα, ἐὰν ἀποδεκατίζηται εἰς χρήματα, τὸ κακὸν θὰ ᾖναι μέγιστον, καὶ τὸ ἀπέδειξα, ὅτι καθαρὸν εἰσόδημα μένει κατὰ στρέμμα 35 ἕως 40%, ἀφοῦ ἐβγάλωμεν τὰ ἡμερομίσθια, τοὺς σπόρους, τὰ κεφάλαια του γεωργοῦ, τοὺς τόκους κτλ. εἰς τὰς γαίας πρώτης τάξεως, εἰς δὲ τὰς δευτέρας 25 καὶ εἰς τὰς τῆς τρίτης τίποτε. Δὲν κατακρίνω λοιπὸν τὸν Κ. Κουμουνδοῦρον, διότι πεισθεὶς ἐκ τῶν προτέρων εὗρεν, ὅτι ἡ φορολογία εἶναι μεγάλη, ἀλλὰ, διότι, ἐνῷ τότε ἦτο ὑπὲρ τῶν 5%, τώρα προσθέτει καὶ ἓν, καὶ αὔριον ἴσως θὰ προσθέτῃ καὶ ἄλλο ἓν καὶ καθεξῆς. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ Κ. Κεχαγιᾶς ὑποστηρίζων τὸ νομοσχέδιον, μᾶς εἶπεν ἴσα, ἴσα, ὅτι εἶναι ἕνας νέος φόρος, ἀδιάφορον ἂν τὸ ὑπουργεῖον θέλῃ νὰ τὰ πάρῃ διὰ γενικὰ ἔξοδα ἢ διὰ δρόμους. Ἐπειδὴ δὲ ὁμιλοῦμεν περὶ φόρου ἀποβλέποντος τὸν λαὸν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, ἓν τῷ λαῷ γνωστόν· ὁ λύκος ὅταν ἐμβαίνῃ εἰς τὸ κοπάδι τρέχει, δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ δὲν τρώγει μόνον ἓν ὅπως κορέσῃ τὴν πεῖνάν του, ἀλλὰ πνίγει πολλὰ, ἄπειρα, ὅσα δυνηθῇ, ἕως οὗ κύνες καὶ ποιμένες τὸν κυνηγήσωσιν. Αὐτοῦ, Κύριοι, τοῦ συστήματος ὅμοιον εἶναι τὸ κατὰ τὸν Κ. Κεχαγιᾶν, «πλῆρες σύστημα τοῦ Κυρίου Κουμουνδούρου», τοῦ νὰ ἁρπάζῃ ἀπὸ τὰ τελωνεῖα, νὰ πέρνῃ ἀπὸ δάνεια καὶ ἔντοκα γραμμάτια, καὶ νὰ καταφεύγῃ καὶ εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας κλ. χρήματα. Ἀλλά, λέγουν οἱ κύριοι ὑπουργοί, καὶ τὸ εἶπε καὶ ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, (πρὸς ὃν δὲν ἀπαντῶ, διότι διαφέρουν τὰ οἰκονομικὰ τῶν διοικητικῶν σφόδρα, ἀπὸ διοικητικὰ δὲ γνωρίζει, ὅσον ἐγὼ γνωρίζω τὰ Κινέζικα) ὅτι ἓν ἑκατομμύριον 600 χιλιάδες θὰ μαζευθοῦν διὰ τὴν ὁδοποιΐαν κλπ, ἀπὸ 1 δραχμὴ περίπου θὰ ἔλθῃ κάθε κεφαλή, ὅτι θὰ ᾖναι ἰδιαίτερον κατάστιχον καὶ ἰδιαίτερον ταμεῖον καὶ στήλη, καὶ θὰ λέγῃ «βελτίωσις ὁδοποιΐας κτλ.» καὶ ὅταν ἐμβαίνουν ἐκεῖ μέσα, δὲν θὰ μεταβγαίνουν πλέον ἀπ’ αὐτὴν τὴν τράπεζαν τὰ χρήματα, ὡς ἂν ᾖναι ὑπόλογος ἡ τράπεζα ἐπὶ ποινῇ ἀπωλείας τῶν κεφαλαίων αὐτῶν, ἢ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ μὴ τὰ δώσῃ κατ’ οὐδένα λόγον εἰς τὸ ὑπουργεῖον. Καὶ τοῦτο τὸ τελευταῖον σᾶς λέγω καὶ τελειόνω. Ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος, ἢ τὸ ἐνεστὼς ὑπουργεῖον, παντοῦ ἐξεσκάλισε καὶ εὗρε καὶ ἐδανείσθη χρήματα ἐκεῖ ὅπου νοῦς ἀνθρώπινος δὲν ἐφαντάσθη. Πῶς εἶναι δυνατὸν τώρα ἡ Κουμουνδούριος ἱκανότης νὰ μυρισθῇ, ὅτι ὑπάρχουν χρήματα εἰς τὴν τράπεζαν καὶ νὰ μὴ εὕρῃ τρόπον νὰ τὰ πάρῃ; Σᾶς λέγω λοιπόν, ὅτι πιστεύω, ὅτι καὶ σεῖς ἡ πλειονοψηφία θὰ δυσκολευθῆτε νὰ δεχθῆτε νέους φόρους διὰ τὸν ἄθλιον λαόν, καὶ ὅταν μίαν φορὰν βγάλωμεν αὐτὸν τὸν νόμον ἀπὸ τὰ χέρια μας, συλλογισθῆτε ὅτι θὰ ᾖναι πάγιος, αἰώνιος· τὸ πῶς ὕστερον θὰ πάρῃ αὐτὰ τὰ χρήματα ἀπὸ τὴν τράπεζαν ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, αὐτὸ εἶναι δι’ αὐτὸν εὐκολώτατον· μὲ δυσύλλαβον νόμον τὰ ἐβγάζει ὄχι ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς τραπέζης, ἀλλ’ ἀπὸ τὰ ἔγκατα τῆς γῆς. Διὰ ταῦτα λέγω, ὅτι ἐπιθυμοῦμεν περισσότερον τὴν βελτίωσιν τῶν δρόμων ἀπὸ τοὺς ὑπουργούς, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἁρμόδιος ὁ καιρός. Δὲν ἐμπιστευόμεθα νὰ δώσωμεν χρήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν, ἡ ὁποία διὰ τῆς ἀπερισκεψίας της, ἵνα μὴ εἴπω διὰ τῆς σπατάλης της, ἐπέφερε τὴν χρεωκοπίαν εἰς τὸ ἔθνος, ἀλλὰ εἰς ἄλλην πλέον ἱκανωτέραν· ἀπὸ ὑμᾶς, ὅταν ἔλθῃ, θὰ τῆς δώσωμεν.

§39ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν προλαλήσαντα, λαβόντα τὴν καλωσύνην νὰ ἐπαινέσῃ τὴν εἰλικρίνειάν μου. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι πολὺ παρεμόρφωσεν, ἂν ὄχι τοὺς λόγους, τοὐλάχιστον τὸ πνεῦμα τῆς ὁμιλίας μου· καὶ ἀπόδειξις τρανὴ εἶναι ἡ ἑξῆς. Εἶπον χθὲς, ὅτι καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν δημοσίων ἔργων ἀποτελεῖ μέρος τῆς διοικήσεως, ἑπομένως ἡ ἀναγκαία δι’ αὑτὰ δαπάνη θὰ προέρχεται ἐκ φόρων, ἀδιάφορον ἂν οὗτοι εἰδικῶς εἰσπράττωνται ἢ ἐν γένει· καὶ ἐπειδὴ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐπιβάλλονται εἰδικοὶ φόροι διὰ τὴν ἐν γένει συγκοινωνίαν, τὴν ἀποτελοῦσαν, ὡς εἶπον, μέρος τῆς διοικήσεως, θέλει ἐπέλθει μία καινοτομία ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, τουτέστιν εἰς μὲν τὸ μέρος τῶν ἐσόδων θέλει προστεθῆ ἴδιον κεφάλαιον περιλαμβάνον τὰς εἰσπράξεις, αἵτινες θέλουσι προκύψει ἐκ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, εἰς δὲ τὸ μέρος τῶν ἐξόδων ἐπίσης ἴδιον κεφάλαιον διὰ τὰς δαπάνας τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὴν διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης συγκοινωνίαν. Ναί, ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε τὸ τελευταῖον τοῦτο κεφάλαιον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ δυστυχῶς σπανιώτατα ἐπραγματοποιεῖτο ἡ πίστωσις, διότι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις ἔδιδον τὴν προτίμησιν εἰς ἄλλας κατεπειγούσας, κατ’ αὐτάς, ἀνάγκας τοῦ Κράτους, οὔσας ἐνίοτε περιττάς. Ἡ κατάχρησις λοιπὸν αὕτη τῶν παρελθουσῶν Κυβερνήσεων ὑπηγόρευσε τὸ μέτρον τοῦτο, ὅπερ καθιεροῦται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου· καὶ τοῦτο ὁμολογεῖ καὶ ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις, ἥτις προέβη καὶ εἰς τὸ μέτρον τῆς καταργήσεως ἐν μέρει τοῦ περὶ προσωπικῆς ἐργασίας νόμου. Δὲν ἔκρυψε λοιπὸν τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων ἡ Κυβέρνησις, ὅπως διϊσχυρίσθη ὁ προαγορεύσας, ἀλλ’ εἶπε καθαρά, ὅτι ἐπιβάλλονται εἰδικοὶ φόροι διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας, καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπετέθη κατ’ αὐτῆς ζητούσης νὰ ἐπιβάλῃ φόρους. Ἐντεῦθεν δὲ προέκυψαν αἱ κραυγαὶ καὶ οἱ στεναγμοὶ τῶν ῥητόρων αὐτῆς ὑπὲρ τοῦ πάσχοντος δῆθεν λαοῦ, μέλλοντος νὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ νέους φόρους. Δὲν ἐλανθάσθην λοιπὸν, ὅταν προχθὲς εἶπον, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις θέλει ἐκμεταλλευθῆ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπὶ τὸ δημαγωγικώτερον, ὅπως καταστήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἀντιδημοτικὴν, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἐπέτυχεν εἰς τοῦτο, διότι αἱ γοεραὶ αὐτῆς φωναὶ ὑπὲρ τοῦ φορολογουμένου λαοῦ (διότι πάντοτε ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ μόνου μεριμνᾷ) ἀπέσπασαν χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου. Εἰς μάτην ἀπέβη ἡ λογικὴ ἀγόρευσις τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης Κ. Καλλιγᾶ, ὡς καὶ ἡ ἀναλυτικὴ καὶ λογιστικὴ γλῶσσα τοῦ Κ. Σωτηροπούλου· οἱ λόγοι τούτων εἰσέδυον καὶ ἐφώτιζον τὸν νοῦν τοῦ ἀκροατηρίου, ἀλλ’ ἡ καρδία ἦτον ἄκαμπτος. Καὶ ἠξεύρετε διατί; διότι εἶναι πατροπαράδοτος ἡ τάσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὰς συχνὰς ἀλλαγάς.

§40ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Αἱ μεταβολαὶ γίνονται πρὸς τὸ καλλίτερον.

§41ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν τὰς κατακρίνω· εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπιζητοῦν τὰς ἀλλαγὰς, ἐπιδιώκουν τὸ καλλίτερον. Ἀλλὰ, Κ. Ἰακωβάτε, σᾶς ἐρωτῶ, ἐκ τῶν πραγμάτων κρίνοντες, δύνασθε νὰ μοὶ ἀπαντήσετε, ἂν ὅλαι αἱ μεταβολαὶ ἀπέβησαν πρὸς βελτίωσιν; Βεβαίως ὄχι· διότι αἱ πλεῖσται ἐχειροτέρευσαν τὰ πράγματα τῆς πολιτείας παρὰ τὰ ὠφέλησαν. Ναὶ, δεικνύουν πνεῦμα προόδου, ἀλλὰ μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι αἱ συχναὶ μεταβολαὶ τῶν Κυβερνήσεων μᾶς ὀπισθοδρομοῦν σημαντικά. Ἐνθυμεῖσθε, ἐν καιρῷ τῆς μεσοβασιλείας ἔπιπτον συχνότατα αἱ Κυβερνήσεις καὶ ἐγείναμεν ὁ περίγελως τῶν εὐρωπαίων.

§42ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αὐτὸ μᾶς ἔσωσε.

§43ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε, σᾶς παρακαλῶ, μὴ μὲ διακόπτετε, ἔρχεσθε καὶ μὲ ἀντικρούετε ἀπὸ τοῦ βήματος. — Εἶναι λοιπὸν ἀσθένεια, κύριοι, ἀσθένεια τῶν συχνῶν μεταβολῶν, καὶ λυποῦμαι διότι ἤκουσα ἄνδρα, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν, τὸν κ. Κουρῆν, εἰπόντα χθὲς «ὅτι τὸ ἐνεστὼς ὑπουργεῖον ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ χαρτοφυλάκιον. Εἶναι ἐνδεχόμενον, ἐπανελάμβανεν, ὅτι τὸ ὑπ’ αὐτοῦ παρουσιασθὲν νομοσχέδιον νὰ ἔχῃ τοὺς καρπούς του, ἀλλὰ πρέπει μολοντοῦτο τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ χαρτοφυλάκιον.» Καὶ ποῖον λόγον σπουδαῖον ἔφερε, κύριοι, διὰ νὰ εἴπῃ κατὰ μέτωπον μιᾶς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτὴν καὶ πρέπει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν της; — Οὐδένα ἄλλον εἰμὴ, διότι δὲν παρουσίασεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἂς μοὶ συγχωρήσῃ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κερκύρας κ. Κουρῆς, ὅτι ὑπέπεσεν εἰς μεγάλην πλάνην, ἀπαιτήσας εἰσαγωγὴν ἀπολογισμοῦ τοῦ 1865, ἐνῷ εἴμεθα εἰς τὰ 1865. Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 65, φίλτατε κ. Κουρῆ, κλείεται, κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 66. Ἀλλὰ δὲν τὸν ἀδικῶ, διότι κρίνει τὰ ἡμέτερα πράγματα ἀναφορικῶς πρὸς τὰ τῆς Ἑπτανήσου. Ἐκεῖ, μὴ ὑπαρχόντων ἀμέσων φόρων, εἰμὴ ἐμμέσων, ἤτοι τελωνιακῶν τελῶν καὶ χαρτοσήμου, τὰ ἔσοδα βεβαιοῦνται καὶ εἰσπράττονται ἀκριβῶς μέχρι τῆς λήξεως ἑκάστου ἔτους, ἑπομένως εὐκολωτάτη ἡ σύνταξις τῶν ἐτησίων ἀπολογισμῶν ἀμέσως κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τοιαῦτα μόνον ἔσοδα, ἀλλὰ καὶ ἔσοδα, ἅτινα βεβαιοῦνται ὄχι μόνον κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπιὸν ἔτος διὰ χρῆσιν τοῦ προηγουμένου, καὶ διὰ τοῦτο διακρίνομεν λογαριασμὸν διαχειρίσεως καὶ λογαριασμὸν χρήσεως· ἐπὶ δέκα δὲ μῆνας τοῦ ἑπομένου ἔτους βεβαιοῦνται καὶ εἰσπράττονται ἔσοδα ἀνήκοντα εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ προηγουμένου ἔτους, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑπάρχει ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῷ νόμῳ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ἐνῷ εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὁ ἀπολογισμὸς ἑκάστου ἔτους δύναται νὰ κλείεται εἰς τὸ τέλος τοῦ αὐτοῦ ἔτους. Βλέπετε λοιπὸν εἰς ποίαν πλάνην ὑπέπεσεν ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Κουρῆς πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας του, ὅτι οἱ ἄνδρες, οἵτινες ἔχουν τὰ χαρτοφυλάκια, πρέπει νὰ τὰ παραιτήσουν. Ἐκ τούτου βλέπετε, ὅτι ἡ παρ’ ἡμῖν ἀσθένεια τῶν συχνῶν μεταβολῶν ἐπηρεάζει καὶ τὸν κ. Κουρῆν καὶ πολλοὺς ἄλλους, οἵτινες νομίζουν, ὅτι ἀπαλλάσσονται πάσης εὐθύνης πολεμοῦντες τὴν ὕπαρξιν ἐν γένει τῶν Κυβερνήσεων. Ὄχι, κύριοι· ἡ αὐτὴ εὐθύνη ἐπιβαρύνει καὶ τὴν συμπολίτευσιν καὶ τὴν ἀντιπολίτευσιν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι, ἐὰν πέσῃ μία κυβέρνησις καὶ τὴν διαδεχθῇ ἄλλη χειροτέρα αὐτῆς, — καὶ τοῦτο δὲν πιστεύω νὰ προσβάλῃ τοὺς ἀδάμαντας τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, οἵτινες πολλάκις ἐδοκιμάσθησαν — τότε ἐρωτῶ, ποῖος εὐθύνεται διὰ τὴν χειροτέρευσιν τῶν πραγμάτων ἀντὶ τῆς ἐπιδιωκομένης βελτιώσεως παρὰ ἡ ἀντιπολίτευσις; Ἡ εὐθύνη λοιπὸν ὅλους ἐπιβαρύνει, καὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τὴν συμπολίτευσιν, καὶ τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἀλλ’ ἔστω· ἐὰν πρέπῃ νὰ πέσῃ ἡ Κυβέρνησις αὕτη, διότι τὴν ἐβαρύνθημεν, ἂς πέσῃ· ἀλλ’ ἐπὶ τίνος ἀντικειμένου ζητεῖτε τὴν πτῶσίν της; τὴν ζητεῖτε ἐπὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, γενόμενον δεκτὸν, εἶναι χρησιμώτατον καὶ εἰς τὴν διάδοχον Κυβέρνησιν, διότι δι’ αὐτοῦ, ὡς σᾶς εἶπον, πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ φόρος ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου πρὸς διευκόλυνσιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Σεῖς οἱ ἴδιοι πρὸ τόσων ἡμερῶν κηρύττετε τὸ δημόσιον ταμεῖον χρεωκοπημένον· σεῖς οἱ ἴδιοι ἐσκέφθητε, ἐὰν ἔλθητε εἰς τὴν ἐξουσίαν, μὲ ποῖα μέσα θὰ κυβερνήσετε; μὲ δάνεια; ἀλλ’ εἴπετε, ὅτι οὔτε συμφέρουν, οὔτε εὑρίσκονται· μὲ οἰκονομίας; θὰ στερήσωμεν τὸν ἄρτον τόσων οἰκογενειῶν, ἀνακράζετε· μὲ φόρους; θὰ καταθλίψωμεν τὸν λαόν, μᾶς λέγετε σήμερον. Τὴν πρώτην λοιπὸν στιγμὴν, καθ’ ἣν θὰ καταλάβετε τὸ χαρτοφυλάκιον, θὰ εὑρεθῆτε εἰς ἀμηχανίαν ὄχι μόνον διὰ τὴν στέρησιν τῶν μέσων, κενοῦ ὄντος τοῦ ταμείου, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν δύνασθε, ἂν ἔχετε φιλοτιμίαν, νὰ προτείνετε εἰς τὴν Βουλὴν μήτε φόρους, μήτε οἰκονομίας, μήτε δάνεια, ἤτοι οὐδὲν τῶν σωστικῶν μέτρων. Ἡ πληγὴ, Κύριοι, τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ δημοσίου ταμείου διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους δὲν εἶναι νωπὴ, χρονολογεῖται πρὸ πολλῶν ἐτῶν. Σᾶς εἶπον προχθὲς, ὅτι καὶ ἐν καιρῷ τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεως, καὶ μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ Βασιλέως Ὄθωνος, καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν ἐπανάστασιν, καὶ μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, ὅλαι αἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσεις κατέφυγον εἰς δάνεια πρὸς συμπλήρωσιν τῆς μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων διαφορᾶς. Ἔλθετε νὰ ἀναιρέσητε, ἂν δύνασθε, διὰ τῶν πραγμάτων τὴν πικρὰν ταύτην ἀλήθειαν. Αἱ κυβερνήσεις τῆς μεγάλης ἐπαναστάσεώς μας δὲν ἐνήργησαν τὸ ἐκ δύο περίπου ἑκατομμυρίων λιρῶν δάνειον, περὶ τοῦ ὁποίου οὐδεμία εἰσέτι ἐλήφθη φροντίς; Ἡ κυβέρνησις τοῦ ἀειμνήστου Κυβερνήτου δὲν ἐπέζησε διὰ συνεισφορῶν τῶν φιλελλήνων; Αἱ Κυβερνήσεις τοῦ Ὄθωνος δὲν διετηρήθησαν διὰ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμ. φράγκων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἐλάχιστα ποσὰ ἐπληρώθησαν, καὶ διὰ τοῦτο συνεποσώθησαν ἤδη εἰς 100 περίπου ἑκατομμ. μετὰ τῶν τόκων; Περὶ τὰ τελευταῖα δὲ ἔτη τῆς Βασιλείας τοῦ Ὄθωνος δὲν κατέφυγεν ἡ τότε Κυβέρνησις εἰς δάνεια παρὰ τῆς Τραπέζης ἐπὶ ἐνεχυριάσει μετοχῶν καὶ ἐπὶ ὑποθήκῃ ἀκινήτων κτημάτων; Ἦλθεν ἡ τελευταία ἐπανάστασις καὶ πάλιν κατεφύγομεν εἰς τὸ ἐθνικὸν δάνειον τῶν 6,000,000. Ἐπὶ τέλους καὶ μετὰ τὴν ἔλευσιν τοῦ Βασιλέως Γεωργίου διὰ δανείων ἐξακολουθοῦμεν νὰ ζῶμεν, ἐκδίδοντες πότε ἔντοκα γραμμάτια, καὶ πότε ἐνεχυριάζοντες πόρους τοῦ δημοσίου πρὸς εὕρεσιν δανείων. Ἀλλὰ τί παράδοξον νὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι αἱ κυβερνήσεις αὗται κατεχράσθησαν τοῦ δημοσίου πλούτου. Κύριοι! Συλλογισθῆτε ὅτι ἐπιῤῥίπτετε μίαν μομφὴν, ὡς πολὺ καλὰ τὸ εἶπεν ὁ Κύριος Ζῶτος, εἰς ὅλους τοὺς μεγάλους ἄνδρας, οἵτινες ἐκυβέρνησαν τὴν πατρίδα μας, εἰς τοὺς Μαυροκορδάτους, τοὺς Κωλέττας, Ζαΐμας, Κουντουριώτας καὶ λοιποὺς ἀνελθόντας καὶ κατελθόντας τῶν ὑπουργικῶν ἑδρῶν. Λοιπὸν αὐτοὶ κατεχρῶντο; Ὄχι, Κύριοι, δὲν κατεχρῶντο, διότι βλασφημεῖτε. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι τὰ ἐκ τῶν φόρων προερχόμενα εἰσοδήματα ἦσαν ἀνεπαρκῆ πρὸς τὰς ἀπαραιτήτους ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Θέλετε, Κύριε Κουρῆ, νὰ ἴδητε τοὺς ἀπολογισμοὺς ἀπὸ τὰ 1833 μέχρι τῶν 1859, ὅσοι ἐδημοσιεύθησαν; Ἰδοὺ ἔχω ἀνὰ χεῖρας τὸν τελευταῖον περιλαμβάνοντα καὶ τὰ ἀποτελέσματα ὅλων τῶν προηγουμένων ἀπὸ τοῦ 1833. Τί δὲ προκύπτει; πάντες ἐκλείσθησαν μὲ ἐλλείμματα· μὴ παραξενευθῆτε, ἐὰν δὲν ἐξαιρῶ οὐδεμίαν χρῆσιν, διότι ἴσως ἴδετε εἰς τὰς ἐφημερίδας νὰ γίνεται λόγος περὶ περισσευμάτων τινῶν ἐτῶν· καὶ φαίνονται τοιαῦτα ἐν τῷ παρόντι ἀπολογισμῷ, ὅπως λ. χ. κατὰ τὸ 1857 φαίνεται πλεόνασμα ἐκ 3,000,000 περίπου· ἀλλὰ καὶ ταῦτα σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι εἰκονικὰ διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι κατελογίσθησαν μεταξὺ τῶν ἐσόδων τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πληρώνωμεν ἡμεῖς καὶ τὰ ἐπλήρωσαν αἱ τρεῖς Δυνάμεις, τουτέστιν ἐπιβαρυνόμεθα κατ’ ἔτος μὲ 4 ἑκατομ. διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ τόκου καὶ χρεωλύτρου τῶν 60,000,000 φράγκων. Λοιπὸν οὐδεὶς ἀπολογισμὸς ὑπῆρξεν ἄνευ ἐλλείμματος, ὅλοι ἄφησαν ἐλλείμματα· εἶναι μία ἀλήθεια τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, διότι, ὅπως ὀρθῶς εἶπεν ὁ Κ. Ζῶτος, μόνον διὰ τῆς ἀληθείας σώζονται τὰ ἔθνη. Οὕτω δὲ ἐχόντων τῶν οἰκονομικῶν μας, διατί δὲν ἔχομεν τὸ θάῤῥος νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τῆς ἐπικρατείας καὶ νὰ παύσωμεν πλέον τοῦ νὰ ζῶμεν μὲ δάνεια; Βεβαίως εἶναι προτιμοτέρα ἡ θέσις τῶν βουλευτῶν ἐκείνων, οἵτινες ἀνθίστανται ἐν γένει εἰς πᾶσαν φορολογίαν καὶ οἱ λόγοι των ἀκούονται μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως παρὰ τοῦ κοινοῦ· ἀλλὰ λησμονοῦν, ὅτι καιρίως βλάπτουσι τὴν πατρίδα, διότι ἡ στέρησις τῶν μέσων πάσης Κυβερνήσεως παραλύει τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου ἀπὸ τὴν ὁποίαν πᾶς πολίτης ἐλπίζει τὴν εὐτυχίαν του. Ὅταν μία Κυβέρνησις δὲν ἔχῃ τὸν ἀνάλογον στρατὸν διὰ τὴν ἐν γένει ἀσφάλειαν τοῦ τόπου, δὲν ἔχῃ τὸ ἀνάλογον ναυτικὸν διὰ τὴν φρούρησιν τῶν λιμένων, ὅταν ἐπὶ τέλους δὲν δύναται νὰ διατηρῇ τὰ ἀναγκαῖα ὄργανα πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ φυσικῷ τῷ λόγῳ εἰς τοὺς πολίτας πίστιν διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ζωῆς καὶ τῆς περιουσίας των, καὶ τότε αὐτοὶ οἱ πολῖται πάσχουσιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου συλλογίζονται οἱ ἀποκρούοντες τὴν φορολογίαν πρὸς ἐξίσωσιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, ὅτι ἀμφισβητοῦσι τὴν ὕπαρξιν τῆς αὐτονομίας μας; Ἡ Ἑλλὰς ὡς βασίλειον ἀνεξάρτητον ἔχει ἀνάγκην καὶ βασιλείας, καὶ στρατοῦ, καὶ ναυτικοῦ, καὶ δικαστηρίων, καὶ μέσων συγκοινωνίας καὶ νομοθετικῶν σωμάτων καὶ ἐν γένει ὅλων τῶν ἀναγκῶν διὰ τὴν διοίκησιν. Ὅταν δὲ οἱ ὑπάρχοντες φόροι ἀπεδείχθησαν ἀνεπαρκεῖς καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἀνεξαρτησίας μας διὰ τὰς ἀπαραιτήτους τοῦ Κράτους δαπάνας, οἱ πολέμιοι τῶν νέων φόρων δὲν ὁμολογοῦν τὸ ἀδύνατον τῆς αὐτονομίας μας; εἶναι βλασφημία, Κύριοι, ἀφοῦ οἱ πατέρες μας ἔχυσαν τὸ αἷμά των διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς πατρίδος, ἡμεῖς νὰ φαινώμεθα φειδωλοὶ εἰς τὴν χορήγησιν τῶν μέσων πρὸς διατήρησιν τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας.

§44ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι σπατάλη.

§45ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Λοιπὸν σπάταλοι ἦσαν πάντες οἱ κυβερνήσαντές μας, ἤτοι οἱ Μαυροκορδάτοι, Κωλέτται καὶ λοιποί· φρονεῖτε δὲ, ὅτι εἶναι οἰκονομία ἡ ἀφόπλισις τοῦ μόνου πλοίου, ὅπερ ἔχομεν, τοῦ Ἀτμοδρόμωνος; ἢ ἡ κατάργησις κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τόσα ἄλλα μέτρα ἐξευτελιστικὰ, ἅτινα προτείνονται; Ἀλλ’ ἂς ἔλθω εἰς τὸ κύριον ζήτημα. Κύριοι, ἓν μόνον ἐπερίμενα ἀνυπομόνως νὰ ἀκούσω ἀπ’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀντέκρουσαν τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον, τὸ σχέδιον τοῦ Κ. Ἰακωβάτου. Ὁ Κ. Ἰακωβάτος εἶπεν ὅτι εἶναι εἰς θέσιν νὰ μᾶς ὑποδείξῃ τρόπον, καθ’ ὃν ὄχι μόνον αὐτὸν τὸν φόρον νὰ ἀποφύγωμεν, ἀλλὰ νὰ καταργήσωμεν καὶ τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν, καὶ τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων, καὶ τὸν φόρον τοῦ χαρτοσήμου καὶ τὸν ἔγγειον φόρον συνάμα. Τὸν μόνον, Κύριοι, τὸν ὁποῖον ἤκουσα τῳόντι μετὰ λογικῆς νὰ πολεμήσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἦτο ὁ Κ. Ἰακωβάτος, καὶ ἤμην ἀνυπόμονος νὰ ἀκούσω τὸ σχέδιόν του. Τὸν ἠκούσατε, Κύριοι· εἶπεν, ὅτι οἱ ἔμμεσοι φόροι οἱ εἰσπραττόμενοι εἰς τὰ τελωνεῖα εἶναι ἀρκοῦντες νὰ καλύψουν ὅλα τὰ ἔξοδά μας καὶ νὰ ἀποσκορακίσωμεν τοὺς ἄλλους ἐπαχθεῖς φόρους· φέρει δὲ εἰς παράδειγμα τὴν Ἑπτάνησον, ἥτις δὲν ἔχει φόρον οἰκοδομῶν, δὲν ἔχει φόρον ἐπιτηδευμάτων, δὲν ἔχει τὸν ἔγγειον φόρον καὶ ἐν τούτοις ἐπαρκεῖ εἰς τὰ ἔξοδά της διὰ μόνων τῶν τελωνιακῶν τελῶν. «Πᾶσα ἐπικράτεια, εἶπεν, ἔχει εἰδικὰς περιστάσεις, δὲν πρέπει νὰ πιθηκίζωμεν μιμούμενοι ὅ,τι κάμνει ἡ Ἀγγλία, ἡ Γαλλία, τὸ Βέλγιον καὶ τὰ ἄλλα ἔθνη· κατὰ λόγον τῶν φυσικῶν περιστάσεων ἑκάστη ἐπικράτεια ὀφείλει νὰ ῥυθμίζῃ τὰ οἰκονομικά της καὶ τὴν φορολογίαν της.» Ὀρθοτάτη ἡ ἀρχὴ αὕτη, καὶ ἐν τούτοις προτείνων παρ’ ἡμῖν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ οἰκονομικοῦ συστήματος, παραγνωρίζει ἀμέσως τὴν ἀνωτέρω τεθεῖσαν ἀρχὴν διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος δὲν παράγει εἰμὴ σταφίδα Κορινθιακὴν, ἥτις δὲν καταναλίσκεται ἐπιτοπίως, καὶ ἔλαιον, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς παράγει ποικίλα προϊόντα, ἐξ ὧν τὰ πλεῖστα καταναλίσκονται ἐπιτοπίως, ὡς οἱ δημητριακοὶ καρποί. Ἂν ἀγαπᾶτε, Κύριε Ἰακωβάτε, λάβετε ἀνὰ χεῖρας τὴν τελευταίαν στατιστικὴν κατάστασιν τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου, εἰς τὴν ὁποίαν θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ἡ ὁλικὴ ἐξαγωγὴ τῶν προϊόντων ἐν γένει καὶ ἐμπορευμάτων ἦτο 23,000,000 κατὰ τὸ 1863· ἐξ αὐτῶν πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε τουλάχιστον 3,000,000 ἀξίας ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξῆλθον καὶ ἐξέρχονται κατειργασμένα· κυρίως τῶν προϊόντων ὅλων ἡ ἐξαγωγὴ εἶναι 20,000,000· πόση δὲ ἡ εἰσαγωγή; διότι καὶ αὐτὴ θὰ ἐπιβαρύνεται κατὰ τὸ σχέδιόν σας· αὕτη ἀναβαίνει εἰς 56 ἑκατομ. ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσατε 6,000,000, ἴσως καὶ περισσότερα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑποβάλλονται εἰς κανένα φόρον ὡς πρώτη ὕλη, ἤτοι ἐργαλεῖα διὰ τὴν γεωργίαν κτλ. μένουν 50,000,000. Ἔχομεν λοιπόν, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, νὰ φορολογήσωμεν προϊόντα ἐξαγόμενα 20,000,000, ἐμπορεύματα δὲ εἰσαγόμενα 50,000,000. Πόσα δὲ εἶναι τὰ ἔξοδά μας; 21,000,000 δρ. ἄνευ τῶν τῆς Ἑπτανήσου, κατὰ τὸν ὑποβληθέντα προϋπολογισμόν· ἀφαιροῦμεν 1,000,000 προερχόμενα ἀπὸ ἐθνικὰ κτήματα· ἄρα μᾶς λείπουν μέχρι τῶν 24,000,000, 20,000,000, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ εἰσπράξωμεν φορολογοῦντες τὴν εἰσαγωγὴν καὶ ἐξαγωγήν. Ἠξεύρετε ποῖον εἶναι, Κ. Ἰακωβάτε, τὸ ἀποτέλεσμα τῶν σκέψεών σας; ἐντρέπομαι καὶ νὰ τὸ εἴπω· διὰ νὰ λάβωμεν αὐτὰ τὰ 20,000,000 πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον εἰς μὲν τὰ ἐξαγόμενα 50%, εἰς δὲ τὰ εἰσαγόμενα 20%, καὶ τότε ἔχομεν τὰ 20,000,000 δραχμῶν. Ἰδέτε τὸ σχέδιόν σας εἰς ποίαν ἀπελπιστικὴν κατάστασιν φέρει τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριόν μας. Ὅταν, Κύριοι, ἡ σταφίς μας, τὸ ἔλαιόν μας ὡς καὶ τὰ λοιπὰ προϊόντα μας, φορολογοῦνται μὲ 50%, τότε μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι τὰ ἰδικά μας προϊόντα θὰ παρουσιάζωνται εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης ἀκριβώτερα, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ πωλοῦνται, διότι ὁ φόρος συνταυτίζεται μὲ τὴν δαπάνην τῆς παραγωγῆς· ὅταν εἷς βιομήχανος ἐπιφορτίζῃ μὲ περισσότερα ἔξοδα τὸ βιομηχάνημά του, αὐτὸς ἀποτυγχάνει συναγωνιζόμενος μὲ ἄλλον, ὁ ὁποῖος παράγει τὸ αὐτὸ βιομηχάνημα μὲ ὀλιγωτέρας δαπάνας. Θέλετε λοιπὸν καταστήσει τὰ προϊόντα μας πολὺ ἀκριβώτερα ἀπὸ τῶν ἄλλων ἐθνῶν· καὶ ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα; ἡ καταστροφὴ τῆς γεωργίας μας. Τοῦτο δὲ φαίνεται καταφανέστατα εἰς τὴν σύγκρισιν τῶν τιμῶν ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ παρ’ ἡμῖν· εἰς τὴν ἰδικήν σας σταφίδα προσφέρουν μικροτέραν τιμὴν, διότι οἱ ἀγορασταὶ πληρόνουν ἀνώτερον φόρον κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν παρ’ ὅσον διὰ τὴν ἐδικήν μας· ἑπομένως ἡ ἐδική σας κατασταίνεται ἀκριβωτέρα, καὶ διὰ τοῦτο πωλεῖται κατὰ προτίμησιν ἡ ἐδική μας. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει ἐπὶ ὅλων τῶν προϊόντων. Ἀλλὰ μήπως νομίζετε, ὅτι ὑπάρχει αὐτὸ μόνον τὸ ἀτύχημα εἰς τὸ σύστημα τοῦ Κυρίου Ἰακωβάτου; Ἠδυνάμην νὰ εἴπω πολλὰ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, ἀλλὰ δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ὥρα, καὶ περιορίζομαι εἰς τὴν ἀντίκρουσιν μόνον τῶν πλεονεκτημάτων, ἅτινα ἀπηρίθμησεν ὁ Κ. Ἰακωβάτος πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ σχεδίου του. Ὁ Κ. Ἰακωβάτος λέγει, ὅτι ἡ εἴσπραξις τῶν ἐμμέσων φόρων εἶναι εὐκολωτάτη· οὔτε καθυστερήσεις θὰ ὑπολείπωνται, οὔτε ποινήτορες, οὔτε στρατιῶται ἀπαιτοῦνται, διότι ὁ ἔμπορος εἰσάγων καὶ ἐξάγων τὸ ἐμπόρευμά του, πληρόνει τὸν φόρον εἰς τὸ τελωνεῖον· τῳόντι τίποτε ἁπλούστερον, ἀλλὰ τίποτε ἀδικώτερον, καὶ τίποτε ἀσυμφορώτερον πρὸς τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν πρόοδον καὶ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς γεωργίας, ὅπως σᾶς ἀνέφερον. Καὶ τί ἄλλο προσέτι πλεονέκτημα ἀνέφερεν; ὅτι κανὲν παράπονον δὲν ἀκούεται ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους, ὅτι δὲν πληρόνονται ἀπ’ εὐθείας τὰ χρήματα ἀπὸ τὸν φορολογούμενον, ἀλλ’ ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους, καὶ οἱ πράγματι φορολογούμενοι δὲν τὸ αἰσθάνονται. Ἐνταῦθα, Κ. Ἰακωβάτε, ὡμολογήσατε μίαν ἀλήθειαν ἥτις ἐξεταζομένη κατὰ βάθος, ἀποδεικνύει τὸ σύστημά σας ἐν μέρει ἀνήθικον· διότι εἴπετε, ὅτι ὁ φορολογούμενος, καί τοι πληρόνων, δὲν αἰσθάνεται τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων· ἄρα ὁ πολίτης ἐξαπατᾶται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τῳόντι, Κύριοι, οἱ ἔμμεσοι φόροι, οἱ πληρονόμενοι εἰς τὰ τελωνεῖα, διαφέρουν ἀπὸ τοὺς ἀμέσους, ὅπως ἡ κλοπὴ ἀπὸ τὴν προαιρετικὴν συνεισφοράν· ὅταν δέ τις κλέπτεται χωρὶς νὰ βλέπῃ οὔτε τὸν κλέπτην οὔτε τὴν κλεπτομένην περιουσίαν του, δὲν γογγύζει κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς πράξεως, ἀλλ’ ἡ ἐξακολούθησις τῆς κλοπῆς ἐπιφέρει ἐπὶ τέλους τὴν ἀπώλειαν τοῦ πολίτου· καὶ τότε ὁ γογγυσμὸς εἶναι μεγαλείτερος, καὶ μάρτυς τῶν λόγων μου ἔστω ὁ λαὸς τῆς Κερκύρας, ὅστις πληρόνων βαρὺν φόρον ἐπὶ τοῦ ἐλαίου ἀνεπαισθήτως, κατὰ τὸν Κ. Ἰακωβάτον, γογγύζει σήμερον κατὰ τοῦ τοιούτου συστήματος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἀντίκειται πρὸς τοῖς ἄλλοις τὸ σύστημα τοῦτο εἰς θεμελιώδη διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι πάντες συνεισφέρομεν ἀναλόγως τῆς περιουσίας μας. Ἐὰν λοιπὸν τοὺς βιομηχάνους, τοὺς ἐμπόρους, τοὺς δικηγόρους, τοὺς κεφαλαιούχους, καὶ ἰδιοκτήτας οἰκιῶν, θέλετε νὰ τοὺς ἀφήσετε ἀπηλλαγμένους παντὸς φόρου καὶ νὰ ἐπιβαρύνετε ἐκείνους, οἵτινες παράγουν προϊόντα μὴ καταναλισκόμενα εἰς τὸν τόπον, ἀλλ’ ἐξαγόμενα, θὰ πράξετε τὸ μεγαλείτερον ἀδίκημα καὶ παρανομίαν συνάμα.

§46ΛΕΩΝ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ ἀνοίγετε συζήτησιν.

§47ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀποσύρεται ἡ πρότασις;

§48ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὅταν συζητηθῇ.

§49ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Αὐτὸ κυρίως εἶναι τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως· διότι ὁ Κ. Ἰακωβάτος ἀντέκρουσε τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομοσχέδιον, εἰπὼν, ὅτι οἱ προτεινόμενοι οὗτοι φόροι παρὰ τοῦ Ὑπουργείου καθίστανται πάντη περιττὰ, ἐὰν ἐπεκτείνωμεν τὰ τελωνιακὰ τέλη. Ἐὰν δὲ ἡ ἀντίῤῥησίς του αὕτη ἦτο ὀρθὴ, ἐγὼ βεβαίως ἤθελα συμφωνήσει μετ’ αὐτοῦ καὶ ψηφοφορήσει κατὰ τοῦ Νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ὅπως ἀπέδειξα, τὸ σύστημα τοῦ Κ. Ἰακωβάτου ἦτο χίμαιρα καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ καταδειχθῇ τὸ τοιοῦτον δι’ ἐπιχειρημάτων. Ἑπομένως δὲν ἦσαν περιττὰ καὶ ἐκτὸς τοῦ προκειμένου ὅσα εἶπον περὶ μιᾶς ἰδέας τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, ἥτις κατέπληξε τὴν Βουλὴν καὶ τὸ κοινὸν, ὅταν τὴν ἀνήγγειλε· καὶ ἔπρεπε βέβαια νὰ προξενήσῃ τοιαύτην ἐντύπωσιν, ὅταν διϊσχυρίσθη, ὅτι δύναται νὰ ἀπαλλαχθῇ ὁ Ἑλλ. λαὸς ὅλων τῶν ἀμέσων φόρων, ἤτοι τῶν ἐπιτηδευμάτων, τοῦ χαρτοσήμου, τῶν οἰκοδομῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐγγείου. Ἀλλὰ, διὰ νὰ μὴ κατασταθῶ ὀχληρὸς καταδεικνύων λεπτομερέστερα τὰς ἐπιβλαβεῖς συνεπείας τοῦ τοιούτου συστήματος, ἐπιφυλάττομαι εἰς ἄλλην περίστασιν νὰ πράξω τοῦτο. Ἐὰν ὅμως ἡ Βουλὴ ἀπὸ τοῦδε ἐπείσθη περὶ τῆς μὴ δυνατῆς ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, τῇ ἀληθείᾳ δὲν βλέπω εἰς ποῖον ἄλλο ἀντικείμενον δύναται νὰ περιστραφῇ ἡ συζήτησις πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου· διότι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, ὅσον καὶ ἂν ἐπρόσεξα εἰς τὰς ἀγορεύσεις τῶν λαλησάντων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εὗρον οὐδένα οὐσιώδη λόγον τῆς μὴ παραδοχῆς του. Τινὲς ἐξ αὐτῶν ἀνέφερον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι μὲν καλὸν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ὥρα τῆς ἐφαρμογῆς του, διότι ἕνεκα τῆς ἀποτυχίας πολλῶν προϊόντων καὶ ἰδίως τῶν δημητριακῶν καρπῶν κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, ὁ λαὸς δὲν εὐπορεῖ, ἀπεναντίας πεινᾷ κατὰ τὴν ἔκφρασίν των, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἐπαυξήσωμεν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων ἔτι περισσότερον τὴν πενίαν του. Ὅσον τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ φαίνεται γοητευτικὸν, τοσοῦτον ἀπομακρύνεται τῶν πραγμάτων διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, γενόμενον δεκτὸν, πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὄχι κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, τὸ ὁποῖον ἤδη ἔληξεν, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1866, τοῦ ὁποίου τὰ ἔξοδα προτίθεται τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ εἰς ἐξίσωσιν πρὸς τὰ ἔσοδα ἄνευ πλέον δανείων. Ὁ Κ. Παδοβᾶς ἀντέταξεν ἄλλο ἐπιχείρημα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλὰ καὶ αὐτὸ σαθρὸν καὶ γελοῖον, μὰ τὴν ἀλήθειαν. Ὁ Κ. Παδοβᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ προσδοκώμενον ποσὸν ἐκ τῆς εἰσπράξεως τῶν ἐπιβαλλομένων διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου φόρων ἀναβαίνει τὸ 1,600,000 δραχ. ἐξ αὐτῶν δὲ ἀφαιρουμένων τῶν 490,000 δραχ. τὰς ὁποίας πληρόνει ἡ Κυβέρνησις ἐτησίως εἰς τὴν ἀτμοπλ. ἑταιρίαν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν, καθὼς ἐπίσης 200,000 τὰς ὁποίας τὸ αὐτὸ ὑπουργεῖον καταχωρεῖ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὴν διατήρησιν τῶν ὁδῶν, ὑπολείπονται 900,000 περίπου, μὲ τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο τί δύναται νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις; προσέθηκεν ὁ Κ. Παδοβᾶς· μηδὲν, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀνάγκην ἑκατομμυρίων διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν. Λοιπὸν, κύριοι, βλέπετε ὅτι ὁ Κ. Παδοβᾶς φρονεῖ, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν εἰς τὰ κιβώτια ἱκανὰ ἑκατομμύρια δραχ. πρὸς κατασκευὴν ὅλων τῶν ἀπαιτουμένων ὁδῶν διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῆς ἐπικρατείας μας, δὲν πρέπει νὰ ἐπιχειρήσωμεν τὴν κατασκευὴν αὐτῶν μικρὸν κατὰ μικρὸν· ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος δὲν εἶναι γελοῖος; Ἐὰν πρὸ τριακονταετίας ἐλάμβανον τὸ μέτρον αἱ κατὰ καιρὸν Κυβερνήσεις νὰ δαπανῶσιν ἀνὰ 500,000 δραχ. κατ’ ἔτος, σήμερον ἠθέλαμεν ἔχει καθ’ ὅλας σχεδὸν τὰς ἐπαρχίας ὁδούς. Ναὶ, ἐσημείωσαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοιαῦτα ποσὰ· ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ κατεπείγουσαι κατ’ αὐτὰς ἄλλαι δαπάναι ἀπεῤῥόφων ὅλα τὰ ἔσοδα καὶ ἔμενον ἐν τῷ χάρτῃ μόναι αἱ πιστώσεις διὰ τὰς ὁδούς. Ὁ Κ. Παδοβᾶς, διὰ νὰ σμικρύνῃ τὸ ποσὸν τῶν προσδοκωμένων εἰσπράξεων, ἀφῄρεσεν, ὡς σᾶς εἶπον, 490,000 δραχ. διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας· ἀλλ’ ἂς μάθῃ, ὅτι εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν καθυστεροῦνται ἓν ἑκατομμύριον περίπου δραχμῶν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀποζημίωσιν, καὶ γνωρίζω, ὅτι ἡ ἑταιρία ὡς ἐκ τούτου εὑρίσκεται εἰς μεγάλην στενοχωρίαν· ἵνα δὲ ἐξασφαλισθῇ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ τακτικὴ πληρωμὴ τῆς ἀποζημιώσεως, τὸ ὑπουργεῖον, ὅπως βλέπετε, συμπεριέλαβεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦτο τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ ποσοῦ τούτου κατὰ τὸν Κ. Παδοβᾶν. Ἀλλὰ δὲν παραξενεύομαι διὰ τὰ τοιαῦτα σαθρὰ καὶ γελοῖα ἐπιχειρήματα, ἀφοῦ ἡ ἀντιπολίτευσις, ὅπως τὰ μέλη αὐτῆς εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ τὸ εἴπωσιν, ἐπιδιώκουσι κυρίως τὴν πτῶσιν τοῦ Ὑπουργείου· καὶ ἴσως θὰ τὸ κατορθώσωσιν, ἀλλ’ ἐγρήγορα ἢ ἀργὰ θὰ συλλογισθοῦν οἱ διάδοχοι τῶν σημερινῶν ὑπουργῶν, ὅτι ἔπραξαν μέγιστον σφάλμα νὰ ἐκλέξωσιν ὡς ἀφορμὴν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι θὰ στερηθῶσι, μιᾶς ἐτησίας προσόδου ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας, τῆς ὁποίας μεγίστην αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην ὁ τόπος. Εὔχομαι δὲ νὰ μὴ μετανοήσωσιν οἱ πρωταθληταὶ τοῦ σημερινοῦ δράματος.

§50ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν εἶμαι πολὺ σύμφωνος· διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου δὲν θέλω καταφύγει εἰς ἀντεγκλήσεις· ὅταν ἠνοίχθησαν αἱ θύραι καὶ εἰσήλθομεν ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, τί ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρῶτον μᾶς ἐπαρουσίασαν; ἦτον ἡ ἀπαίτησις τῶν δανείων. Δάνεια, τότε μᾶς εἶπον, διότι πάντοτε μία κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως, καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πολλὰ ἐλέχθησαν τότε. Ἄλλοι παρετήρησαν ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις τῶν δανείων δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Σᾶς ἐζητήσαμεν, Κύριοι, νὰ φέρετε τὸν ἀπολογισμὸν καὶ σεῖς ἀντετείνατε· ἡμεῖς δὲν ἐπράξαμεν ἄλλο τίποτε, εἰμὴ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ λογιστικὸς νόμος ἐπιτρέπει· γνωρίζει ἡ Βουλὴ ποῖαι αἱ ἐλλείψεις καὶ ποῖαι ἦσαν αἱ ἀνάγκαι. Τὸν τοιοῦτον ἀπολογισμὸν τὸν διοικητικὸν δὲν εἴχατε τὸν καιρὸν, εἴπατε, νὰ τὸν συντάξητε, καὶ ἡμεῖς σᾶς ἀφήσαμεν νὰ τὸν φέρετε μετὰ ταῦτα. Ἐπῆλθεν ἓν διάστημα δύω μηνῶν καὶ ὑμεῖς εἶσθε εἰς ὅλην τὴν ἄνεσιν τῶν ἐργασιῶν σας· καὶ μετὰ δύω μῆνας πάλιν ἠνοίχθησαν αἱ θύραι τῆς Βουλῆς· μὲ λύπην παρατηροῦμεν, ὅτι καὶ τώρα ἔρχεσθε μὲ νομοσχέδια φορολογικὰ, καὶ πάλιν σᾶς ἐζητήσαμεν τὸν ἀπολογισμὸν, καὶ πάλιν μᾶς εἴπατε δὲν εἴμεθα ἕτοιμοι. Τέλος πάντων φέρετέ μας τὸν ἀπολογισμὸν, ἡμεῖς δὲν πράττομεν ἄλλο, εἰμὴ ὅ,τι ὁ νόμος θέλει· ὅταν ὁ νόμος τὸ ἐπιβάλλῃ, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀρνηθῇ; Δὲν εἶσθε ἐκτὸς τοῦ νόμου, ὅταν δὲν παρουσιάζετε τὸν ἀπολογισμὸν, ὅταν παραβαίνετε τὸν νόμον καὶ μᾶς λέγετε νὰ προσθέσωμεν νέους φόρους; καὶ δὲν πρέπει κατὰ τὸν νόμον νὰ ἐξετάσωμεν ὄχι ἡμεῖς, σεῖς αὐτοὶ τὴν ἐξέτασιν θέλετε κάμει κατὰ τὴν λογιστικὴν τάξιν· εἰς ἡμᾶς ἀρκεῖ νὰ μᾶς φέρετε τὸν ἀπολογισμὸν τὸν διοικητικὸν, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ λάβωμεν μίαν γνώμην καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα, νὰ συμφωνήσωμεν μὲ ὑμᾶς. Ἐφέρατε ἕνα προϋπολογισμὸν, σύμφωνα μὲ τὴν αἴτησίν μας, μόνον μὲ ἔκθεσιν αἰτιολογικὴν· καὶ ποῦ εἶναι καὶ αὐτός; εἶναι ἀκόμη εἰς τὰ πιεστήρια· δὲν ἔπρεπεν αὐτὸς νὰ προηγηθῇ; δὲν σᾶς εἴπομεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ᾖναι ὑπ’ ὄψιν μας διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι; ἀλλὰ φέρετε τὸν ἀπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος σᾶς ἐπιβάλλει. Ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς σᾶς εἶπε, μὴ παραξενεύεσθε διὰ τὰ δάνεια, ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις αἱ προλαβοῦσαι ἔζησαν μὲ δάνεια, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Καποδιστρίου, αἱ Κυβερνήσεις τοῦ Ὄθωνος, αἱ Κυβερνήσεις τῆς μεταπολιτεύσεως· λοιπὸν τί παραξενεύεσθε ἐὰν καὶ ἡμεῖς ἐζητήσαμεν δάνεια; Εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ, Κύριοι, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι ἔζησαν μὲ δάνεια; εἶναι ἀληθές; βλέπετε πῶς εἶσθε ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ; ὅταν δὲν ἐδιοικεῖτο ἐθνικῶς ὁ τόπος, ὅταν μὲ ξένας ἰδέας, μὲ ἀλλοκότους ἰδέας καὶ μὲ ἐναντίας τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου ἐδιοικούμεθα, τότε ἦσαν τὰ δάνεια· τὰ δάνεια διεπραγματεύθησαν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τὰ 32–42 κατηναλώθησαν τὰ 60,000,000, τὰ ὁποῖα σήμερον ἐπιβαρύνουσι τὸ Κράτος, καὶ εἰς τὰ 42 εὑρέθημεν εἰς ἄκραν χρεωκοπίαν· ἦλθεν ἡ ἀξιοσημείωτος ἐκείνη νὺξ τῆς 3ης Σεπτεμβρίου, ἥτις ἔσωσε καὶ Ἔθνος καὶ Βασιλείαν· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 43, ἥτις εὗρε τὴν Κυβέρνησιν εἰς καιρὸν ὅτε ὅλα ἐχάνοντο, τὰ τάγματα διελύθησαν, οἱ ἀξιωματικοὶ ἔμενον ἐκτὸς τῶν σωμάτων των, ὁ στρατὸς διελύετο, οἱ ἵπποι ἐπωλήθησαν καὶ τὰ ἐφίππια· ἦλθον αἱ Κυβερνήσεις τοῦ 43 καὶ ἐδιοίκησαν ἀπὸ τοῦ 43–47 καὶ ἐπανέφερον τὸ ἱππικόν, συνεκράτησαν τὸν στρατὸν, ἠγόρασαν ἵππους καὶ ἐσύστησαν ἐκ νέου τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις, καὶ ἔκαμαν καὶ ἄλλα πολλὰ ὠφέλιμα ἔργα εἰς τὸν τόπον. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς αὐτῆς τοῦ 43–60, ποῖον δάνειον ἔγεινεν ἐν τῷ μεταξὺ, Κύριοι, ἐνῷ ἦτον ἀνάγκη νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸν στρατὸν, καθὼς σᾶς εἶπον, νὰ ἀγοράσωμεν ἵππους καὶ ἐφίππια καὶ τὰ λοιπά;

§51ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἀλλὰ τότε δὲν ἐπληρώναμεν......

§52ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Τί δὲν ἐπληρώναμεν;

§53ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Τὸν τόκον καὶ τὸ χρεώλυτρον, τὰ ὁποῖα σήμερον πληρόνομεν.

§54ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Σᾶς ἐξήγησα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἶμαι καὶ τόσον ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσω· δὲν εἶπον, ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ ἔξωθεν τῆς Ἑλλάδος διεπραγματεύθη καὶ ἐξωτερικῶς ἐνεργήθη; Ἦλθεν ἡ μεταβολὴ ἡ ὁποία ἔφερε καὶ ἀντιπροσωπείαν, ἥτις ὅλα τὰ ἐπανέφερε καὶ δὲν κατέφυγεν εἰς δάνεια καὶ φόρους. Ἰδοὺ σήμερον διατὶ ἀρνούμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου· τὴν ἀρνούμεθα, διότι δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀπολογισμὸν, διότι δὲν εἴδομεν ἀκόμη τὸν προϋπολογισμόν. Καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ Ὀκτωβρίου ἔφερε δάνεια· λέγω, ὅτι, ἂν ἔφερε καὶ αὐτὴ, αὐτὰ τὰ δάνεια ἦσαν ὀλίγα· ἐμελέτησα καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 65, ἐπῆγα εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ παρετήρησα, καὶ τι εὗρον, κύριοι; ὅτι μέχρι τοῦ 63, ἐπειδὴ ἡ μεταβολὴ ἦλθε καὶ αἱ εἰσπράξεις ἐστάθησαν, ἀπεδείξαμεν, ὅτι εἴχετε ἔξοδα κλεισμένης χρήσεως· 1,200,000 ἐλάβατε ἀπέναντι τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ἔκαμεν ἡ τελευταία μεταβολὴ, καὶ ἐφέτος ἐσημειώθησαν ὀλίγα ἄλλα, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν εἰσπράξεων· βλέπετε 2500000, καὶ ἐφέτος θέλει ἔλθει ἄλλο 1000000, τὸ ὁποῖον ἔκαμε τότε ἡ μεταβολὴ διὰ νὰ οἰκονομήσῃ τότε τὰ πράγματα.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὶ ποσὸν, ἐννοεῖται, σημειοῦται εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§56ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἀπόδειξις, ὅτι δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε. Λοιπὸν διαψεύδεται ἡ γνώμη καὶ ἡ ἀρχὴ, ὅτι διὰ δανείων ἔζησαν καὶ αἱ προηγηθεῖσαι κυβερνήσεις, οὐδὲ ἦλθεν ἀνάγκη δανείων καὶ φόρων. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ καταφύγωμεν εἰς δάνεια καὶ φόρους, καὶ ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς φορολογίας δὲν εἶναι παραδεκτέα ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§57Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι βουλευταὶ, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, διαιρεῖται, κατ’ ἐμὲ, εἰς τρία διακεκριμένα οὐσιώδη μέρη. Εἰς τὴν ἀρχὴν, ἥτις εἶναι παγιδευτικὴ, εἰς τὸν σκοπὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι ταμιευτικὸς, καὶ εἰς τὸ σχῆμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπατηλόν. Θέλω ἐξετάσει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον καὶ ὑπὸ τὰ τρία ταῦτα σχήματα. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ ἐκλαμβάνωμεν πάντοτε, ὅτι ὄπισθεν τῆς ὡραίας ἀρχῆς ὑπάρχουσιν ὡραῖα πράγματα· πολλάκις ὄπισθεν τῶν ὡραίων ἀρχῶν κρύπτονται πράγματα κακά· διότι καθὼς κάτω ἀπὸ τὰ ἄνθη ἕρπει ὁ ὄφις, ὁ ὁποῖος κατατρώγει, οὕτω καὶ ὄπισθεν τῶν ὡραίων ἀρχῶν κρύπτεται σχέδιόν τι, τὸ ὁποῖον ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τοῦ νὰ συντρέχῃ τὴν ἀρχήν. Ἡ κυβέρνησις σήμερον παρίσταται, ὅπως ἐπιβάλῃ ἕνα φόρον εἰς τὸν λαόν· ἔρχεται ὑπὸ τὸ πρόσχημα νὰ μᾶς εἴπῃ· «δὲν θέλετε δρόμους, δὲν θέλετε συγκοινωνίαν»· ὄχι θέλομεν, θέλομεν δρόμους, θέλομεν συγκοινωνίαν, ἀλλὰ δὲν θέλομεν φόρους. Ἂς ἐξετάσωμεν τὸ παρὸν νομοσχέδιον· ἔχει πραγματικῶς σκοπὸν νὰ βελτιώσῃ τὴν διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης συγκοινωνίαν, ἢ σκοπὸν ἔχει ταμιευτικὸν, ὅπως δώσῃ εἰς τὴν κυβέρνησιν τὰ μέσα νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ὡραῖον σύστημα τῆς σπατάλης; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου νομίζετε, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι δίκαιον; Ἂν ἐπρόκειτο νὰ βελτιωθῇ ἡ συγκοινωνία, ἡ διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης, νομίζετε, ὅτι τὸ βάρος τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ὀλίγα μόνον μέλη τῆς κοινωνίας, ἐπιβαρυνόμενα μάλιστα καὶ δι’ ἄλλων φόρων, ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιβαρύνῃ πάντας ἐξ ἴσου; Καὶ μολαταῦτα οὐδὲ τοῦτο ἐγένετο, διότι ὁ σκοπὸς τῆς κυβερνήσεως ἦτο ν’ ἀνεύρῃ πόρους, οὐχὶ διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ κράτους, ἀλλὰ πόρους διὰ τὴν διατήρησίν της. Ἑπομένως ἔθεσε τὸν φόρον ἐκεῖ ὅπου ταχύτερον ἠδύνατο νὰ συνάξῃ χρήματα, καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὸν σκοπόν της. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, ὅπως καλύψωσιν ὑπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς φιλανθρωπίας τὴν φορολογίαν ταύτην, δὲν ἐδίστασαν νὰ σᾶς εἴπωσιν, ὅτι ἐρχόμεθα ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸν λαὸν ἀπὸ τὰς φρικτὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1852. Ὄχι, οὐδὲ τοῦτο δὲν ἦτο· ὅσα δὲ οἱ προλαλήσαντες εἶπον ἐντεῦθεν περὶ τῶν ἡμερομισθίων ἦτο πλάνη, ἥτις δὲν ἐχρησίμευσεν εἰς τίποτε ἄλλο ἢ ν’ ἀποπλανήσῃ τοὺς ἁπλουστέρους. Ὁ νόμος ἐκεῖνος οὔτε ἐφηρμόσθη, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, καὶ ἂν εἴς τινα σημεῖα ἐδόθη ὤθησις, το το προῆλθεν ἀπὸ τὴν ἑκουσίαν θέλησιν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἄμεσον συμφέρον, νὰ κατασκευάσωσι μίαν ὁδόν· ὁ λαὸς λοιπὸν δὲν καταναγκάζεται, διότι ἂν κατηναγκάζετο, θὰ εἴχομεν δρόμους. Ἡ παραβολὴ λοιπὸν αὑτὴ, μὲ τὴν ὁποίαν ἤθελον νὰ καλύψωσι τὸν ταμιευτικὸν σκοπὸν, μὲ τὸν ὁποῖον ἔρχονται νὰ λάβωσι νέον φόρον ἀπὸ τὸν λαὸν, εἶναι ἀνεπιτυχὴς καὶ ψευδής. Εἶπον προσέτι, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι ἄδικον, διότι δὲν ἐπιβαρύνει ὅλας τὰς τάξεις, ἐνῷ ἡ συγκοινωνία ὠφελεῖ ὅλας τὰς τάξεις, καὶ το το δὲν δύναται τὸ ὑπουργεῖον νὰ τὸ διαφιλονεικήσῃ, διότι ὑποστηρίζει τὸ ὅτι εἰς ὡρισμένα ἀντικείμενα ἐπέβαλε τὸν φόρον αὐτόν. Τί ζητεῖ σήμερον, Κύριοι, ἡ κυβέρνησις; ὑπὸ τὴν ὡραίαν ἀρχὴν τῆς συγκοινωνίας νὰ ἀνακουφίσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ ἓν βάρος, ἵνα ἐξοδεύσῃ περισσότερον. Καὶ διὰ τοῦτο τί σᾶς λέγουν; Πληρώσατε εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ὅσα ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένη ἕνεκα τῆς συνθήκης μετ’ αὐτῆς νὰ πληρώνω ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ἀφήσατε εἰς ἐμὲ τὸν νέον τοῦτον φόρον, ἢ τὸ ποσὸν ὃ πληρόνεται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμόν. Ἰδοὺ ἡ ἀλήθεια. Βλέπετε, κύριοι, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅλως διόλου ταμιευτικὸς, ἡ δὲ διάταξις τῶν καθέκαστα δὲν εἶναι παρὰ ἀπάτη καὶ πλάνη, μὲ τὴν ὁποίαν ἤθελον ν’ ἀφαρπάσουν τὸν νόμον τοῦτον ἀπὸ ἡμᾶς, καὶ νὰ ἐπιβάλουν φόρους νέους εἰς τὸν λαόν. Τὸ ζήτημα, κύριοι, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, εἶναι ἐντελῶς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ζήτημα πολιτικὸν, διότι δὲν θέλομεν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων· δὲν θέλομεν νὰ χορηγήσωμεν διὰ τῆς ψήφου μας ὅ,τι ἡ κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν τόλμην νὰ ζητήσῃ παῤῥησίᾳ. Ἔχετε ἀνάγκην φόρων, πρέπει νὰ εἰπῆτε, θέλομεν ν’ αὐξήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν μας διὰ νέων φόρων, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὸ σύστημά μας, δι’ οὗ σᾶς διοικοῦμεν· τότε μόνον, ἀλλὰ τότε καὶ μόνον, δύνασθε νὰ ἔλθητε νὰ μᾶς εἰπῆτε, εἴμεθα εἰλικρινεῖς εἰς τὴν αἴτησίν μας· ἀλλὰ τὸ θεωρεῖτε τοῦτο ἄσκοπον, διότι οἱ ἴδιοι πρὸς ἑαυτοὺς ἐχάσατε τὴν ἐμπιστοσύνην. Καὶ πῶς, Κύριοι, μία κυβέρνησις, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε κατέτρεψε τοῦ δημοσίου ὅλα τὰ χρήματα πρὸς χάριν τῆς ἐπεκτάσεως τῆς πολιτικῆς αὐτῆς ὑπάρξεως, δύναται νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην ἀπέναντι τοῦ ἔθνους ἵνα ζητήσῃ νέους φόρους, χωρὶς νὰ καταδείξῃ ποῦ καὶ πῶς ἐξώδευσεν ὅσα χρήματα ἔλαβε; Νομίζω λοιπὸν σεῖς, οἱ ὁποῖοι, καθόσον ἔχετε τὸ ταμιευτικὸν πνεῦμα, ἔχετε τὸ ἀποῤῥοφητικὸν σύστημα τῶν ἐξουσιῶν ὅλων τοῦ κράτους πότε διὰ τῶν περιφερομένων διαταγῶν σας, πότε διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως ἑνὸς δημάρχου· σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔρχεσθε νὰ ζητῆτε καὶ φόρους εἰς αὔξησιν τῆς ἐξουσίας, ὅτι πρέπει νὰ ἔχετε πρὸς τοῦτο καὶ τὴν μερικὴν ἐμπιστοσύνην ἀπὸ τὸ ἔθνος; ποία εἶναι ἡ οἰκονομικὴ διοίκησις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία σήμερον παρίσταται ἐνώπιον τοῦ ἔθνους καὶ ζητεῖ φόρους· ποῖον εἶναι τὸ σύστημα τὸ οἰκονομικὸν, μὲ τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ διοικήσητε τὸν τόπον· Εἶναι σύστημα ἀνώμαλον, σύστημα ἀπατηλόν. Πρὸ ὀλίγου μᾶς εἴπετε, ὅτι δὲν ἐπαρκεῖτε εἰς τὰ ἔξοδα· διότι σᾶς χρειάζονται δάνεια, καὶ ἡ Βουλὴ ἦλθε καὶ σᾶς εἶπε, λάβετε δάνεια. Τὸ δάνειον τοῦτο δὲν ἠδυνήθητε νὰ τὸ πραγματοποιήσητε, καὶ δικαίως, διότι κατεστρέψατε τὴν δημοσίαν πίστιν. Ὅτε ἄλλοτε ἡμεῖς ὑψώσαμεν τὴν φωνὴν ὑπὲρ τῆς τακτοποιήσεως τῆς ὑπηρεσίας, δι’ ἧς ἔπρεπε νὰ ἔλθουν εἰς φῶς οἱ ἀπολογισμοὶ τοῦ Κράτους, ἐξανέστητε. Δὲν εἶναι δυνατόν, ἐλέγετε, νὰ γείνῃ ἡ ὑπηρεσία, χρειάζεται χρόνος. Ἀλλ’ εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου, εἶδέ τις Κύριοι, ὅτι Κυβέρνησις, ἡ ὁποία τείνει τὴν μίαν χεῖρα εἰς τοὺς δανειστὰς, δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς τὴν ἄλλην τὴν δημοσίαν πίστιν, τὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, ἵνα λάβῃ δάνειον. Μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία ζητεῖ δάνεια πρέπει νὰ ἔχῃ ἐλευθέραν τὴν δημοσίαν πίστιν ὅπως πραγματοποιήσῃ αὐτά. Μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία ζητεῖ φόρους, πρέπει νὰ ᾖναι ἑτοίμη νὰ θυσιάσῃ μέρος τῆς ἐξουσίας της πρὸς τὸν λαόν. Ἀλλὰ σεῖς ὄχι τοὺς φόρους θέλετε, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐξουσίαν τοῦ λαοῦ νὰ σφετερισθῆτε· δὲν ἐπετύχετε τὰ δάνεια, ἐζητήσατε οἰκονομίας. Δὲν τολμᾶτε νὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐκάμετε, ὥστε τὰ δάνεια ταῦτα νὰ τὰ θέσητε ὑποχρεωτικῶς εἰς κυκλοφορίαν ἐπὶ τοῦ ἡμίσεως τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων· ἀφοῦ ἀπετύχετε ἀπὸ τὰ δάνεια ζητεῖτε νὰ κάμητε οἰκονομίας· ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ τὰς οἰκονομίας φοβεῖσθε, ζητεῖτε φόρους καὶ πῶς τοὺς ζητεῖτε; δὲν τολμᾶτε νὰ τοὺς ζητήσητε κατ’ εὐθεῖαν, ἀλλὰ λαθραίως ἔρχεσθε, διὰ τρόπου ἀπατηλοῦ νὰ ἐξαπατᾶτε τὸ ἔθνος καὶ νὰ λάβητε τὸν φόρον. Σύστημα, Κύριοι, Κυβερνητικὸν δὲν δύνανται νὰ ἔχουν αἱ παλιμβουλίαι σας, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἡμέραν μᾶς φέρουν εἰς ἓν νέον σημεῖον, ζητεῖτε πότε δάνεια, πότε οἰκονομίας· τὰς ὁποίας δὲν δύνασθε νὰ βάλητε εἰς ἐνέργειαν, πότε φόρους τοιοῦτον σύστημα Κυβερνητικὸν εἶναι πρωτοφανὲς, εἶναι ἄξιον πάσης μομφῆς, πάσης καταδίκης. Ὁ Κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως τοῦ βασιλικοῦ λόγου δὲν ἐδίστασε νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι συνετέλεσε τὰ μέγιστα εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τῆς δεκάτης, διότι ὁ φόρος ἐκεῖνος ἦτο δυσβάστακτος εἰς τὸν λαόν, διότι ἀπεῤῥόφα τὸ ἥμισυ τοῦ καθαροῦ εἰσοδήματος τῶν πολιτῶν, καὶ ἐνῷ τότε ἴσως διὰ νὰ ἀρέσῃ συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ἀποκοπῇ ὁ φόρος ἐκεῖνος, σήμερον ἔρχεται διὰ πλαγίου τρόπου νὰ ἐπαυξήσῃ τὸν φόρον τοῦτον· πότε ὁ Κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε δίκαιον; Τότε ὅτε ὑπεστήριζε τὴν ἐλάττωσιν, ἢ σήμερον, ὅτε θέλει τὴν αὔξησιν; Ἐπειδὴ ὅμως δὲν τολμᾶτε κατ’ εὐθεῖαν νὰ εἴπητε εἰς ἡμᾶς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ζητεῖτε τὸν φόρον τοῦτον, ἔρχεσθε πάλιν μὲ τὸ σχῆμα τῆς συγκοινωνίας, μὲ τὸ σχῆμα τῶν ἰδεῶν. Δὲν λησμονεῖτε, Κύριοι, ὅτι πρὸ ὀλίγου ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης σᾶς εἶπεν, ὅτι ἴσα, ἴσα, ἐπειδὴ ἡ κατάστασις σήμερον τοῦ λαοῦ εἶναι δεινὴ, ἴσα, ἴσα, διότι τὰ κεφάλαια δὲν εὑρίσκονται εἰς κυκλοφορίαν, διότι δὲν ἔχει χρήματα ὁ τόπος, θέλομεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν κατάστασιν αὐτοῦ διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν δημοσίων ἔργων, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο, ψηφίζοντες τὸν νόμον τοῦτον νὰ ἔχωμεν 15 ἡμέρας συγκοινωνίαν καθ’ ὅλα τὰ μέρη τοῦ Κράτους, ὥστε νὰ πλουτήσωμεν διὰ μιᾶς. Σκοπὸς λοιπὸν, Κύριοι, δὲν εἶναι ἡ κατασκευὴ τῶν δρόμων, εἶναι ἡ ἀπάτη, σκοπὸς εἶναι νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους, καὶ φόρους ἡμεῖς δὲν θὰ ἐπιβάλωμεν, τὴν ἀρχὴν αὐτὴν δὲν θὰ τὴν ψηφίσωμεν, καὶ τὸ ζήτημα εἶναι εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν. Κύριοι, δὲν ἐλησμονήσατε πρὸ ὀλίγου, ὅτε ἐξηλέγχομεν τὰ οἰκονομικὰ διατάγματα τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι παντοῦ ἀνεκαλύψαμεν τὴν σπατάλην τοῦ δημοσίου πλούτου, ὅτι πρὸ ὀλίγου ὑπεχρεώσαμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς φέρῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα τῶν πιστώσεων ἐκείνων διὰ τῶν ὁποίων ἐδιπλασιάσθησαν καὶ ἐτριπλασιάσθησαν ὅσα ἐψηφίσαμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1864. Μὴ λησμονεῖτε, Κύριοι, ὅτι ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν ἐξώδευσεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν συντήρησιν τῆς πολιτικῆς της εἰς τὴν Ἑπτάνησον, διατηροῦσα τὴν ὑψηλὴν Ἀστυνομίαν· μὴ λησμονεῖτε, ὅτι καθ’ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας ἔφερεν ἐπέκτασιν ὅπως οἰκονομῇ ἀπειράριθμον προσωπικόν· μετὰ διαχείρισιν λοιπὸν τοιαύτην τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ πρίν παρουσιασθῇ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ συζητήσωμεν, ὁποῖα τὰ ἔσοδα καὶ ὁποῖα τὰ ἔξοδα, ζητεῖ φόρους, ὅπως ἐπαυξήσῃ τὸ σύστημα τῆς σπατάλης καὶ διὰ τούτου συντηρηθῇ εἰσέτι. Ἀλλὰ διὰ τῆς σπατάλης ταύτης κατέστησεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ἐνέργειαν τοῦ καλοῦ ἀδύνατον, καὶ τὴν παρεμπόδισιν τοῦ κακοῦ διότι οὐδὲ νὰ ὑποχωρήσῃ δύναται πλέον οὐδὲ νὰ πράξῃ τι καλὸν, διότι ὅ,τι σᾶς ζητεῖ σήμερον, δὲν τὸ ζητεῖ παρὰ διὰ νὰ αὐξήσῃ τὰ κεφάλαια τοῦ δημοσίου ταμείου, τὰ ὁποῖα θέλει νὰ διαχειρισθῇ. Ἡ κυβέρνησις ἔπρεπεν ἀπεναντίας νὰ προΐδῃ ὅλας τὰς δυσκολίας εἰς τὰς ὁποίας ἤθελε φθάσει ἡ κακὴ κατάστασις τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ προΐδῃ ὅλας τὰς ἀνάγκας, καὶ νὰ προφυλάξῃ ἀπὸ τὰς καταχρήσεις, ἐπροτίμησε νὰ ἀγοράσῃ ταύτας πρὸς διατήρησιν τῆς ἰδίας ἐξουσίας. Ἑπόμενον ἦτο λοιπὸν νὰ φθάσῃ εἰς τὴν χρεοκοπίαν τὴν ὑπάρχουσαν, ἑπόμενον ἦτο διότι ἀναλαβόντες τὴν διεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως οἱ σημερινοὶ ὑπουργοὶ, δὲν ἐσυλλογίσθησαν, περὶ τοῦ ποῦ θὰ φθάσωσιν, ἀλλὰ πῶς θὰ φθάσωσιν, καὶ διὰ πάσης θυσίας ἀσφαλέστερον εἰς τὸν σκοπόν των. Σήμερον ὅμως, ὅτε ἐξηντλήθη τὸ μόνον μέσον τὸ χάος κεῖται πρὸ τῶν ποδῶν της ἐντὸς τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ πέσῃ. Ἔρχεται δὲ σήμερον καὶ ἀντὶ νὰ εἴπῃ τὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ τὰς ἀνάγκας της, ἔρχεται νὰ μᾶς ἐξαπατήσῃ διὰ τρόπου ἀπατηλοῦ καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐπιβάλλετε φόρους, θέλω νὰ αὐξήσω τὴν συγκοινωνίαν καθ’ ὅλον τὸ κράτος καὶ θέλετε πλουτήσει. Τοιαῦτα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα μὲ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις παρουσίασεν ἐνώπιόν σας τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐπειδὴ πράγματι εἶναι ἀρχὴ ἐπιβολῆς φόρων, ἀρχὴ ταμιευτικὴ, διὰ τοῦτο ἡμεῖς τὴν ἀποκρούομεν· Κύριοι Βουλευταί, νομίζω, ὅτι ἔχω δίκαιον νὰ προκαλέσω ὑμᾶς, ὅπως ἀφαιρέσητε τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν τῆς ὁποίας ὁ δρόμος δὲν δύναται νὰ σταθῇ εἰς κανὲν σημεῖον, τῆς ὁποίας τὰ σχέδια μεταβάλλονται ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ πίστις ἐξέλειψεν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ παρουσιάσῃ δημοσίως τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ κράτους ἡ ὁποία ἀποφεύγει δολίως, ὅπως φέρῃ τοὺς ἰσολογισμοὺς, ὅπως κραταιώσῃ τὴν πίστιν καὶ πραγματοποιήσῃ τὰ δάνεια, ἡ ὁποία τέλος πάντων μεταβαίνει ἀπὸ συστήματος εἰς σύστημα, καὶ ἐπὶ τέλους κατέρχεται εἰς τὸ σκληρότερον τῶν συστημάτων, τὴν φορολογίαν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ προκείμενον ζήτημα δὲν δύναται νὰ λάβῃ οὔτε ματαίας ἐπιδείξεως λόγους, οὔτε ἔκτασιν περισσοτέραν ἀπὸ ὅσην ἡ φύσις τοῦ πράγματος εἶναι ἐπιδεκτικὴ, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὡς σᾶς προεῖπον ἐμπεριέχει ἀρχὴν, ἡ ὁποία εἶναι φορολογικὴ, σκοπὸν ὁ ὁποῖος εἶναι ταμιευτικὸς, καὶ διατάξεις τινὰς αἱ ὁποῖαι δὲν συντελοῦν παρὰ νὰ ἀποπλανήσουν νὰ καταστρέψουν τὴν πίστιν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους Κύριοι ἀποκρούω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰ καθ’ ἕκαστα (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ, ἂν θέλῃ νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν διὰ τὴν αὔριον.

§59ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, αὔριον. (θόρυβος)

§60ΕΤΕΡΟΙ. (ἐξ ἀριστερῶν.) Σήμερον νὰ τελειώσωμεν. (θόρυβος)

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐννέα ἀκόμη διὰ νὰ ἀγορεύσωσι. Τὰ φῶτα εἰσέτι δὲν εἶναι ἕτοιμα. (θόρυβος) Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν ν’ ἀναβάλωμεν.

§62ΠΟΛΛΟΙ. (ἐξ ἀριστερῶν) Ὄχι, ὄχι. (θόρυβος) Θὰ ψηφοφορήσωμεν σήμερον (θόρυβος.) (Ἐνταῦθα γίνεται διακοπὴ τῆς συζητήσεως ἐπὶ πέντε λεπτά.)

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Κυπριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§64ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι βουλευταὶ, πρὸ πολλοῦ ἐπιδιώκω τὴν εὐκαιρίαν τοῦ νὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ καταταχθῶ εἰς τὴν φάλαγγα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, (θόρυβος) καθόσον εἶδον καὶ βλέπω, ὅτι οἱ μὲν λόγοι τῶν ἀντιπολιτευομένων ἀμείβονται διὰ χειροκροτημάτων, δι’ ἐπαίνων εἰς τὰς ἐφημερίδας, οἱ δὲ λόγοι τῶν ἐναντίων κατακρίνονται καὶ ἐγγράφως καὶ διὰ συριγμάτων, καὶ καθόσον, Κύριοι, ἡ πτέρυξ τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἂν νικήσῃ, δύναται νὰ ὑπόσχεται καὶ ἀμοιβάς τινας (θόρυβος, διακοπαί.) Μὴ διακόπτετε, ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ὁμιλήσω ἐλευθέρως· καὶ ἂν θέλετε, ἐξηγοῦμαι. Εἶναι πολλοὶ, κύριοι, ἐκ τῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι πολεμοῦν τὸ προκείμενον ὑπουργεῖον, διότι ἔχουν τὴν εὔλογον ἀξίωσιν τοῦ νὰ τὸ διαδεχθῶσιν· αὐτὸ ὑπαινιττόμην εἰπὼν, ὅτι εὐχαρίστως ἤθελον δράξει τὴν εὐκαιρίαν τοῦ νὰ καταταχθῶ εἰς τὴν φάλαγγα ἐκείνων, οἵτινες ἔχουν προσδοκίας διότι ἂν οὐχὶ ὑπουργὸς τοὐλάχιστον ἠδυνάμην νὰ ἀξιωθῶ τῆς θέσεως κλητῆρος τῶν ὑπουργῶν. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω τὴν εὐκαιρίαν· ἡ ἀντιπολίτευσις αὕτη ἅμα εἰσῆλθεν εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, παρηκολούθησε τὴν κυβέρνησιν βῆμα πρὸς βῆμα, τὴν κατηγορεῖ ἀενάως, τὴν προσβάλλει, τὴν ἐξυβρίζει, ἀπαταιῶνα τὴν λέγει, δολίαν τὴν κηρύττει, ἀξίαν μομφῆς τὴν ὀνομάζει, καὶ 10 ἢ 15 ζητήματα ἐμπιστοσύνης μέχρι τοῦδε ὑπέβαλεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς. Ὁμολογῶ ἐν συνειδήσει, ὅτι εἰς κανὲν δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει δίκαιον, καὶ δύνασθε νὰ τὸ ὁμολογήσητε καὶ σεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ὅτι εἰς ὅλας τὰς μέχρι τοῦδε μομφὰς ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ὀφείλετε νὰ σεβασθῆτε, σᾶς εἶπε πάντοτε, ὅτι ἔχετε ἄδικον. Ἦλθε, Κύριοι, ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ἐκεῖ ἦτο τὸ ζήτημα τὸ μέγα τῆς ἐπικρίσεως τῆς γενικῆς πολιτικῆς τοῦ ὑπουργείου· ἐξεφέρατε λόγους, ἐξεθέσατε λίαν εὐγλώττως, ἐπιστημονικῶς ὅλα ὅσα ἠδύνασθε νὰ εἴπητε κατ’ αὐτοῦ, δὲν ἠδυνήθητε νὰ μετατρέψητε τὴν πλειονοψηφίαν, εἴπατε τὴν Κυβέρνησιν δολίαν, ἀνίκανον, καταχραστὴν, περιωρίσθητε ὅμως μέχρι λόγων. Καὶ ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον δεικνύει, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔδωκε τὴν ἐμπιστοσύνην της εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν. Ὅτι μόνον μᾶς φαίνεται παράξενον, εἶναι τοῦτο· πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἦσαν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, σήμερον κατατάττονται εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἐρωτῶ τοὺς Κυρίους αὐτοὺς, ποίαν μεταβολὴν ἔλαβον τὰ πράγματα μέχρι σήμερον; πῶς αἱ πεποιθήσεις των μετεβλήθησαν, ὥστε νὰ εἴπωσι σήμερον, ὅτι ἔχασε τὴν ἐμπιστοσύνην ἡ Κυβέρνησις, ψηφίζουσι κατ’ αὐτῆς καὶ τὴν προσκαλοῦσι ν’ ἀφήσῃ τὰ χαρτοφυλάκια; Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἔντιμος Κύριος Κουρῆς νὰ ἀποτανθῶ πρὸς αὐτὸν, εἰς τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἦτο μέλος τῆς πενταμελοῦς ἐπιτροπῆς τῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία συνέταξε τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως, καὶ εἰς αὐτὴν εἴμεθα κατὰ πάντα σύμφωνοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν παρεξέκλινε τοῦ καθήκοντός της· καὶ ἤμεθα κατὰ πάντα σύμφωνοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν παρεβίασε τὸ Σύνταγμα, ὅτι διεξήγαγεν ἐλευθέρως τὰς ἐκλογὰς, ὅτι ἐὰν προῆλθεν εἰς τὴν ἔκδοσιν διαταγμάτων, τοῦτο προῆλθεν ἀπὸ ἀναπόδραστον ἀνάγκην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καὶ καθῆκον καὶ ἀποστολὴν νὰ φέρῃ νομοσχέδια περὶ βελτιώσεως τῆς διοικητικῆς, δικαστικῆς καὶ οἰκονομικῆς νομοθεσίας, καὶ νὰ προνοήσῃ περὶ ἀναπτύξεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Αὐτὰ ἐλέγομεν μετὰ τοῦ Κ. Κουρῆ εἰς τὴν ἀπάντησιν ἡμῶν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, τὴν Κυβέρνησιν παρηκολουθήσαμεν ἔκτοτε. Τὴν κατηγόρησαν διὰ τὴν παῦσιν ἑνὸς ἢ δύω δημάρχων, διὰ τὴν τιμωρίαν ἑνὸς ἢ τριῶν ἀξιωματικῶν, διὰ μυρία τόσα μηδαμινὰ πράγματα καὶ ποτὲ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀποδείξωσι καὶ ἀποδώσωσι μίαν κατηγορίαν σοβαρὰν ἀποδεδειγμένην, ἐστηριγμένην εἰς τοὺς νόμους, διὰ νὰ φέρουν καὶ ἐμὲ εἰς θέσιν νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ πρὸ δύω ἡμερῶν, Κύριοι, ἀκόμη μοὶ φαίνεται, ὅτι διελύθη ἡ συνεδρίασις μὲ ἓν ἕτερον ζήτημα ἐμπιστοσύνης, τὸ πηγάζον ἐκ τῆς πράξεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν στρατιωτικῶν. Ἤκουσα τότε μεγάλας λέξεις, προσβολὰς, ὕβρεις κατὰ προσώπων σεβαστῶν, ν’ ἀποκαλῆται ὡς ἀνάξιος ὁ νέος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν χωρὶς νὰ σεβασθοῦν οὔτε τὴν ἡλικίαν του, οὔτε τὰ δικαιώματά του, οὔτε τὴν εἰλικρίνειάν του· καὶ ποῦ κατέληξαν; εἰς τὸ νὰ ὁμολογήσουν, ὅτι ἀδίκως κατέτριψαν τὸν καιρὸν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, διότι αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ἀπεσύρθησαν λέγοντες νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Μέχρι λοιπὸν πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἡ Κυβέρνησις ἔχαιρε τῆς ἐμπιστοσύνης μας, καὶ σήμερον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ὁ τῶν ἐπαρχιῶν, ὅστις ἀντεπιστέλλει διὰ τηλεγραφημάτων, τὸ ἀκροατήριον, τὸ πᾶν εὑρίσκεται εἰς ὀργασμὸν περιμένων ὥρᾳ τῇ ὥρᾳ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς· διότι διεδόθη ἀπὸ τοὺς ἔχοντας συμφέρον, ὅτι ἐσχηματίσθη πλειονοψηφία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ πρέπει ν’ ἀλλάξῃ καὶ ἑπομένως αὐτὸ ἐπιδιώκοντες θέλουν μᾶς κρατήσει ἴσως μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, ἴσως μέχρι τῆς πρωΐας, διατί; πρόκειται περὶ κινδύνου τῆς πατρίδος; ἦλθε στόλος ἐχθροῦ εἰς τοὺς λιμένας μας; μᾶς καταδιώκουν λησταί; οὐδὲν τὸ σοβαρὸν καὶ κατεπεῖγον, ἀλλ’ ὅλος ὁ ἀγὼν περιστρέφεται εἰς τὸ νὰ ῥίψωμεν τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν· καὶ τοῦτο μὲν δὲν εἶναι δύσκολον ἢ πρωτοφανές· ἀλλ’ ὅσοι μέχρι τῆς χθὲς εἴχομεν ἐκφράσει τὴν ἐμπιστοσύνην μας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, σήμερον καταψηφίζοντες αὐτὴν, ποῖον λόγον θέλομεν δώσει εἰς τὴν συνείδησίν μας;

§65ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ καὶ ὁ ἀπολογηθεὶς ἤδη.

§66ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ποῖα νέα γεγονότα παρουσιάσθησαν εἰς τὸ ὀλιγοήμερον αὐτὸ διάστημα, ὥστε νὰ μᾶς φέρωσιν εἰς θέσιν νὰ κατακρίνωμεν καὶ νὰ καταδικάσωμεν τὴν Κυβέρνησίν μας; Κύριοι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ τριήμερος αὕτη συζήτησις, κατὰ τὴν κρίσιν μου, δικαιολογεῖ τὸν ὑπουργὸν ἐκεῖνον, ὅστις εἶπεν, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς πατρίδος ἀπαιτεῖ ἡρωϊκὰ φάρμακα, καὶ ὅτι διστάζει νὰ σᾶς παρουσιάσῃ αὐτὰ καὶ ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἤρχισε τὸ ὑπουργεῖον ὄχι ἀπὸ φάρμακα ἀλλὰ ἀπὸ τὰς ἀπαρχὰς αὐτῶν τῶν φαρμάκων, καὶ ἀμέσως τῷ λέγομεν εἶσαι ἀνάξιον τῆς ἐμπιστοσύνης μας. Ἑπομένως ὅταν ἡ ἀντιπολίτευσις τότε ἐζήτει λόγον ἀπὸ τὸν πρωθυπουργὸν, διότι δῆθεν διὰ τῆς ἄντικρυ φράσεώς του προσβάλλει αὐτὴν, ἐνῷ αὐτὴ εἶναι προθύμη νὰ συντελέσῃ εἰς τὰς οἰκονομίας καὶ εἰς τὰ ἄλλα σωτήρια μέτρα, τὴν ἀπολογίαν τον πρωθυπουργοῦ τὴν εὑρίσκουν εἰς τὴν σημερινὴν συζήτησιν, εἰς τὸ σημερινὸν θέμα· δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παραπονεθῇ ἐνώπιον τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Βουλῆς, ὅτι ἀφότου ἡ Βουλὴ ἦλθεν οὐδεμίαν ὑποστήριξιν εὗρεν ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ ἀντίδρασιν ἐπὶ παντὸς βήματος.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριε Βουλευτὰ, νὰ μὲ συγχωρήσητε μίαν παρατήρησιν· ἐγὼ βέβαια δὲν ἐννοῶ νὰ φέρω κώλυμα εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, ὅμως σᾶς παρατηρῶ, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ μεταβῶμεν εἰς τὸ προκείμενον ζήτημα.

§68ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω ὅπως καὶ ὅσον θέλω δυνάμει τοῦ κανονισμοῦ. Ὅταν, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἐξέθεσεν ἐκ τοῦ προχείρου τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη μέτρων τινῶν, καὶ ὅταν προέβη εἰς τὸ μέτρον τῆς ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων καὶ δανείου, ἡ ἀντιπολίτευσις κατεψήφισε τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, καὶ σήμερον ἔρχεται καὶ λέγει, ὅτι σᾶς ἐδώκαμεν καὶ ἔντοκα γραμμάτια καὶ δάνεια καὶ ὅλας τὰς εὐκολίας· τώρα πῶς ναυαγεῖτε; Ἔχετε δίκαιον νὰ τὸ εἴπητε τοῦτο; Εἶναι κανεὶς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατεψήφισαν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὅστις νὰ δύναται νὰ εἴπῃ σήμερον, ὅτι ἔδωκε τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ εἰπῆτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐξηντλήθη ἡ ὑπομονή σας· ὅτι τὴν συνετρέξατε ἀπὸ τῆς ἐλεύσεώς σας μέχρι σήμερον, ὅτι τῆς ἐδώκατε ὅλα τὰ μέσα, ἀλλ’ ὅτι ἐστάθη ἀναξία, καὶ διὰ τοῦτο τῆς ἀφαιρεῖτε τὴν ἐμπιστοσύνην σας. Θὰ εἴχετε δίκαιον, ἂν εἰς ὅσα σᾶς ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις, ἠθέλατε μὲν ἀμφισβητήσει τὴν ὀρθότητα αὐτῶν καὶ συζητήσει, ἠθέλατε ὅμως εἰπεῖ, ὅτι χάριν τοῦ ἔθνους σᾶς χορηγοῦμεν αὐτὰ τὰ μέτρα, σεῖς ὅμως πάντοτε τὰ ἠρνήθητε.

§69ΤΙΝΕΣ. Τὰ ἐχορήγησεν ἡ Βουλή.

§70ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν εἶπεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι χαίρει τὴν ἐμπιστοσύνην της, ὅτι εἶναι ἀξία τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κρατεῖ· καὶ πῶς τολμᾶτε σήμερον νὰ λέγετε εἰς αὐτὴν ἄφετε τὰς ἕδρας σας; (ἀποδοκιμασία ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου, θόρυβος δεξιόθεν.)

§71ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν τὸ δεχόμεθα, Κ. Πρόεδρε, οἱ ἀκροαταὶ εὐγενῶς πρέπει νὰ στέκωνται εἰς τὰς θέσεις των.

§72ΠΕΡΡΩΤΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἔχετε κανονισμὸν, Κ. Πρόεδρε, καὶ συμμορφωθῆτε μὲ αὐτόν. Διατάξατε τὴν ἐκκένωσιν τοῦ ἀκροατηρίου.

§73ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶναι τὸ βῆμα τοῦ παλαιοῦ καιροῦ, ὅτε ὁ λαὸς οὗτος κατεδίκασεν εἰς θάνατον τὸν Δημοσθένην καὶ μετὰ ταῦτα τοῦ ἔκαμεν ἀνδριάντα. Νὰ περιμείνουν ἔπειτα ἀπὸ δύω μῆνας νὰ κρίνουν οἱ ἀκροαταί.

§74ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Συκοφαντεῖ τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν, Κ. Πρόεδρε, διότι οὐδέποτε ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν κατεδίκασεν εἰς θάνατον τὸν Δημοσθένην.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλετε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις πρέπει νὰ τηρήσητε ἄκραν σιωπήν.

§76ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπετε τὸ ἀκροατήριον μὲ τὴν ἄκραν σιγὴν, τὴν ὁποίαν τηρεῖ, μᾶς δίδει τὸ παράδειγμα.

§78ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Μάλιστα, πολὺ καλά.

§79ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ Κ. Πρόεδρος μᾶς ἐξέφρασε μίαν ἀλήθειαν. Σᾶς εὐχαριστῶ, Κ. Πρόεδρε, ἐξαίρετα!

§80ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τὸ ἔθνος, Κύριοι, δὲν συνίσταται εἰς τὰ ἀκροατήρια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα μᾶς περιστοιχοῦν, ἀλλ’ εἰς σᾶς, καὶ κατόπιν εἰς τὸν φορολογούμενον καὶ κτηματίαν καὶ ἔμπορον λαόν· ὅταν λοιπὸν ὁμιλῶ, περιφρονῶ πάντα ὅστις θελήσῃ διὰ μέσων ἀνηθίκων νὰ μὲ διακόψῃ. Τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον· καθὼς οἱ κύριοι ῥήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐκφέρουν ἐλευθέρως τὰς ἰδέας των, τοιουτοτρόπως πρέπει νὰ ἔχητε ὑπομονὴν ν’ ἀκούσητε καὶ ἡμᾶς νὰ εἴπωμεν τὰς πεποιθήσεις μας, καὶ θὰ νικήσῃ ὁ ἔχων τὸ δίκαιον, καὶ ὄχι οἱ συρίζοντες ἢ οἱ χειροκροτοῦντες. Δὲν ἠθέλησα, Κύριοι, ποτὲ νὰ δώσω ἀκρόασιν εἰς τὰς συκοφαντίας, καὶ χρεωστῶ νὰ μνημονεύσω, ὅτι εὑρέθη τις τῶν Κυρίων βουλευτῶν νὰ κάμῃ πρότασιν νὰ μὴ δύνανται οἱ βουλευταὶ καὶ δικηγόροι νὰ ὑπερασπίζωνται ὑποθέσεις τοῦ Δημοσίου, νομίσαντες καὶ γράψαντες εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἐγὼ ἀγορεύω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶμαι δικηγόρος τοῦ Δημοσίου. Περιεφρόνησα, Κύριοι, αὐτὰς τὰς προτάσεις ὡς ψευδεῖς καὶ προκαλῶ πάντα, ὅστις ἔχει τὴν τόλμην νὰ μοὶ ἀποδείξῃ ἐὰν ἐγὼ ὡς δικηγόρος ἐδέχθην ποτὲ καὶ ὑπερησπίσθην ὑπόθεσιν τοῦ δημοσίου. Ποτὲ δὲν ἐπώλησα τὴν ψῆφόν μου, ποτὲ δὲν ἐκολάκευσα τοὺς κυβερνῶντας· ἐκφράζω τὰς πεποιθήσεις μου, καὶ χρεωστῶ νὰ δώσω λόγον μόνον εἰς τοὺς ἐντολεῖς μου καὶ εἰς τὸν Θεόν. Λοιπὸν, Κύριοι, ὅταν λέγητε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔδωκε τὰ μέσα εἰς τὸ ὑπουργεῖον, τὰ ὁποῖα ἐζήτησε πρὸς ἐξοικονόμησιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ ἔθνους, πῶς δὲν παραδέχεσθε καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ μέχρι τῆς προχθὲς εἶχε πρὸς αὐτὸ τὴν ἐμπιστοσύνην της; πρέπει λοιπὸν νὰ ἤμεθα συνεπεῖς καὶ νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἀπὸ τῆς τελευταίας συνεδριάσεως ἐμεσολάβησαν γεγονότα τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσιάζουν τοὺς κυβερνῶντας ὡς προδότας καὶ τότε μάλιστα, πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπ’ αὐτούς. Ποῦ εὑρισκόμεθα, Κύριοι, σήμερον; Ὑπ’ ὄψιν μας κεῖται ἓν νομοσχέδιον περὶ μέσων ἀπαιτουμένων διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους· ἀντικείμενον αὐτοῦ εἶναι ἓν ἐξ ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἐξεφράσαμεν τὴν εὐχήν μας, ὅτι ὀφείλει νὰ προνοήσῃ ἡ Κυβέρνησις, νὰ εἰσάξῃ νομοσχέδιον περὶ ἀπαιτήσεως καὶ τελειοποιήσεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας. Καὶ ὅταν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἐκπληροῦσα τὴν ἐντολὴν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, ἐπαρουσίασε τὸ νομοσχέδιον, ἀμέσως τῆς λέγομεν, ὅτι εἶναι μεμπτέα. Ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἐλευθέρως σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ οἰκονομική μας κατάστασις εὐάρεστος, καὶ ὅταν δὲν τὸ εἶπε μόνη ἡ Κυβέρνησις ἀλλὰ τὸ λέγετε, ὅταν σεῖς ἀναβαινοκαταβαίνετε τὸ βῆμα, κραυγάζοντες, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς χρεωκοπίαν, ποῖα μέτρα σωτηρίας προτείνετε; καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις λέγῃ, ὅτι ἔχει ἓν σύστημα οἰκονομικὸν διὰ τοῦ ὁποίου ἐλπίζει καὶ προσπαθεῖ νὰ σώσῃ τὴν πατρίδα ἀπὸ τὸ ναυάγιον, πῶς σεῖς τὴν ἀποκαλεῖτε δολίαν καὶ θέλουσαν νὰ σᾶς ἐξαπατήσῃ καὶ ἁρπάσῃ τὴν ψῆφόν σας χωρὶς νὰ εἴπῃ περὶ τίνος πρόκειται; Μοὶ φαίνεται, ὅτι καθαρωτέρα γλῶσσα δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ, παρὰ ἐκείνη, ἥτις σᾶς λέγει, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην αὐτῶν τῶν μέσων διὰ νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας μας. Ἐδῶ εἶναι τὸ στάδιον τοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τῆς δόξης. Περιμένω τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι πλανᾶται ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἄλλα εἶναι τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων κυβερνᾶται ἡ Πατρίς· διότι ὅταν τὰ ἔθνη κινδυνεύουν καὶ εὑρίσκωνται εἰς οἰκονομικὴν κρίσιν, τότε ἡ συζήτησις δὲν πρέπει νὰ περιστρέφεται ποία θὰ ᾖναι ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ πῶς νὰ σώσωμεν τὴν πατρίδα, καὶ χρεωστεῖ ἕκαστος εἰς τοῦτο τὴν συνδρομήν του, καὶ ὄχι νὰ προσπαθῶμεν νὰ ὑποσκελίσωμεν τὸν ἕνα διὰ νὰ ἀναβῶμεν εἰς τὴν θέσιν του. Λοιπὸν τὸ καθῆκόν μας εἶναι νὰ ἐξάξωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τὴν πλάνην της καὶ νὰ τῇ εἴπωμεν, ὅτι αὐτὰ εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ λάβῃς. Καὶ μεταξὺ τῶν ῥητόρων τῶν εὐγλώττων, τῶν ποιητῶν, τῶν ἐνθουσιαστῶν, τοὺς ὁποίους ἤκουσα, μόνος ὁ Κ. Ἰακωβάτος μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἀκολουθεῖ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ἀκολουθήσω. Ζητεῖτε, λέγει, φόρους, οἰκονομίας κλπ. ὅλα αὐτὰ εἶναι ἐσφαλμένα· ἐγὼ ἔχω ἓν σχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου ὅλοι οἱ φόροι οἱ ἄμεσοι καταργοῦνται, ἡ ὑπηρεσία δὲν βλάπτεται καὶ τὸ ἔθνος διοικεῖται. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἄνθρωπος, ἐμελέτησε καὶ ἐσκέφθη, ὅστις δὲν κρύπτει τὸ τάλαντον, δὲν δεικνύει, ὅτι θέλει νὰ ἀποκλείσῃ πρόσωπα, ἀλλ’ ὅτι ἐντὸς τῆς κρίσεώς του καὶ τῶν αἰσθημάτων του ἔχει ἓν σύστημα. Ἤμην, Κύριοι, ἕτοιμος τὸν συνάδελφόν μας αὐτὸν νὰ τὸν ἀνακηρύξω σωτῆρα τοῦ ἔθνους καὶ νὰ προτείνω νὰ τὸν κάμωμεν ὑπουργὸν, νὰ τοῦ στήσωμεν ἀνδριάντα, ὅταν δυστυχῶς τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐγέννησεν ἡ ὁμιλία του, τὴν κατέστρεψεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ Κ. Κεχαγιᾶ, καὶ μολαταῦτα πάλιν τιμῶ τὸν ἄνδρα, διότι ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του. Ποῖος ἄλλος εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς Κυβερνήσεως ὑπέδειξεν ἓν σύστημα οἰκονομολογικόν; ἓν ἕτερον μέτρον σωτηρίας; ὅλοι περιωρίσθησαν εἰς κατηγορίας, εἰς μομφὰς ἀορίστους· ἤκουσα σπατάλην, ἔλλειψιν δημοσίας τάξεως, καταχρήσεις. Καὶ πῶς, ἂν ὑπῆρχον ὅλα αὐτὰ, δὲν φέρετε μίαν κατηγορίαν ὡρισμένην, ἀποδεδειγμένην, ὥστε ὄχι μόνον νὰ ῥίψωμεν αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ νὰ τὴν παραπέμψωμεν εἰς τὰ δικαστήρια; τὸ νὰ λέγωμεν, ὅτι ἔκαμε σπατάλην εἶναι μία λέξις, ὅτι ἔφερεν ἀνωμαλίας, ὅτι ἔκαμεν ἁρπαγὰς, εἶναι μὲν ὕβρις, δὲν εἶναι μία πρᾶξις ῥητὴ, ἀποδεδειγμένη· καὶ ὅταν πρόκηται περὶ Κυβερνήσεως, αἱ κατ’ αὐτῆς αἰτιάσεις πρέπει νὰ ᾖναι εὐπρεπεῖς καὶ πραγματικαὶ, καὶ νὰ μὴν ἔχουν τὸν τόπον ἀοριστίας, ὕβρεως, ἢ συκοφαντίας· θὰ ἔλθητε καὶ σεῖς κατόπιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐγὼ ὅσον ἀντιπολιτευόμενος καὶ ἂν γείνω, δὲν θέλω εἴπει ποτὲ εἰς τοὺς Κυβερνῶντας τὴν πατρίδα, ὅτι εἶναι ἅρπαγες καταχρασταί.

§81Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι ὕβρεις αὐτά;

§82ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Σεῖς εἴπατε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι παγηδευτικὸν καὶ ἀπατηλόν· μία Κυβέρνησις, ἥτις κατηγορεῖται ψευδῶς, ὅτι φέρει νομοσχέδια ἀπατηλὰ εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν προσβάλλεται, δὲν ἐξυβρίζεται; Ἐπιθυμῶ, Κύριοι, νὰ ἐπικρίνεται ἡ Κυβέρνησις καὶ θὰ τὴν προσβάλω καὶ ἐγὼ, ἅμα τὴν εὕρω εἰς τὰ πράγματα σφάλλουσαν· ἂν μοῦ δείξητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις περιώρισε τὰς ἐλευθερίας τοῦ ἔθνους, τὸν τύπον, ὅτι κατεπάτησε τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου, ὅτι ἐνήργησεν ἐκλογὰς δι’ ἐπεμβάσεων παρανόμων, ὅτι κατεχράσθη τὸν δημόσιον πλοῦτον, τότε βεβαίως δὲν δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ μὴ καταψηφίσω κατ’ αὐτῆς· ὅταν ὅμως μοῦ λέγετε, ὅτι ἔκαμε σπατάλην, ὅτι ἔκαμε καταχρήσεις καὶ παραχρήσεις, χωρὶς νὰ τὰς ὁρίζετε, ὅταν εἰς τὸ στάδιον, εἰς τὸ ὁποῖον τὴν ἐπροσκαλέσατε, τῶν ὡρισμένων δῆθεν παρανομιῶν, ἠθωώθη καὶ ἔλαχε τὴν πλειονοψηφίαν, τότε, νομίζω, δὲν δύνασθε ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου νὰ ῥίψητε ἐπὶ τῆς ῥάχεώς της ὅλας αὐτὰς τὰς αἰτιάσεις, καὶ νὰ θελήσητε νὰ τὴν προτρέψητε, νὰ τὴν ἀπειλήσητε, νὰ ἀφήσῃ τὰς ἕδρας τῆς Κυβερνήσεως, λέγοντες, ὅτι ὑπάρχει ὀργασμὸς κινδύνου. Τὰ ὑπουργεῖα πίπτουν, ὅταν ἡ πλειονοψηφία τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων τὰ ἐγκαταλείψῃ. Ἀποδείξατε, ὅτι δὲν ἔχουν πλειονοψηφίαν καὶ θέλουν τὴν ἐγκαταλείψει, ἀποδείξατε, ὅτι δὲν χαίρουν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Βασιλέως, καὶ τότε βεβαίως δὲν δύνανται νὰ σταθοῦν εἰς τὰς ἕδρας των. Λέγοντες ὅμως, ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος, ὀργασμὸς, ὅτι ὑπάρχουν φόβοι, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ παραιτηθοῦν, ἔχουν δίκαιον νὰ σᾶς εἴπουν ὅ,τι εἶπεν ὁ Κύριος Βράϊλας, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχουν τοιοῦτοι φόβοι, δὲν εἶναι ἔντιμον νὰ ἐγκαταλείψουν τὸ σκάφος τῆς πολιτείας εἰς τὴν ἀπώλειαν, ἀλλὰ θέλουν κρατήσει τὸ πηδάλιον ἑωσοῦ τὸ ἔθνος τοὺς ἐμπιστεύεται, θέλουσι δὲ τὸ παραδώσει εἰς τὸν ἱκανώτερον, ὅταν τὸ ἔθνος τοὺς ἀναδείξῃ ἱκανωτέρους καὶ τοὺς προσκαλέσῃ εἰς τοῦτο. Λοιπὸν, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπεβλήθη, ἦτο, σᾶς παρακαλῶ, τὸ στάδιον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ προκειμένη πάλη ἐκ μέρους σοφῆς, συνετῆς καὶ πατριωτικῆς ἀντιπολιτεύσεως; δὲν εἴχετε ὑπομονὴν νὰ ἔλθουν νομοσχέδια ἔτι μᾶλλον ἐπισφαλῆ, καθὼς ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι τὸ περὶ διοικητικῆς διαιρέσεως καὶ ν’ ἀνοίξητε αὐτὴν τὴν πάλην; (ψιθυρισμοὶ ἀριστερόθεν). Ναὶ, ἐκφράζω τὴν κρίσιν μου, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούω ψυθιρισμοὺς καὶ διὰ τοῦτο ἐκφράζω τὰ παράπονά μου εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, καὶ τὸ λέγω, ὅτι δὲν ἐξέλεξε καλὸν σημεῖον καὶ στάδιον. Τί σᾶς λέγουν, Κύριοι, προκειμένου περὶ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου; τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι παγιδευτικόν· καὶ εἶσθε σεῖς ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἠμπορεῖ νὰ παγιδεύσῃ κανείς; τοσοῦτοι ῥήτορες, τόσοι πεπειραμένοι πολιτικοί, δύνασθε νὰ παγιδευθῆτε ἀπὸ 5 ἄτομα ἀπὸ 5 ἀνθρώπους, δύω ἀπὸ τὴν Ἑπτάνησον καὶ ἕνα γέροντα, ἄπαγε! Ἀλλ’ ὁ Κ. Ζῶτος λέγει, ὅτι τὸ ὡμολόγησεν ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει σκοπὸν νὰ ἐπιβάλλῃ νέον φόρον. Παρεξηγεῖτε, Κύριοι, τὸν Κ. Κεχαγιᾶν, καὶ ἀδικεῖτε τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις σᾶς λέγει, ὅτι θὰ ἐπιβάλλῃ νέους φόρους καὶ ἔχει καὶ νομοσχέδια τοιαῦτα, π. χ. τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου καὶ ἄλλους. Τὸ προκείμενον ὅμως νομοσχέδιον δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἐπιβάλλον νέον φόρον. Κύριοι, ἔχω μίαν ἐναντίαν ἀρχὴν πολλῶν ἐξ ὑμῶν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οἱ λαοὶ δὲν δυστυχοῦν, ὅταν πληρώνουν πολλοὺς φόρους, καὶ ἔχω τὴν ἀπόδειξιν· ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μέχρι τοῦ 1863 ἐπλήρωνεν 9–10% ἔγγειον φόρον, καὶ ὁ λαὸς αὐτὸς εὐδαιμόνει καὶ δὲν εὑρίσκετο εἰς αὐτὴν τὴν ὀδυνηρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν τὸν περιγράφετε, ὅτι εὑρίσκεται σήμερον. Ἠλαττώθη ὁ φόρος εἰς 5%, καὶ ὁ λαὸς πεινᾷ καὶ ὁ λαὸς ὡς λέγετε, δυστυχεῖ, καὶ ὁ λαὸς σπαράττει. Διὰ ποῖον λόγον, ἀφοῦ ἠλαττώθη ὁ φόρος ἀπὸ τὰ 9%, εἰς 5, δὲν ηὐτύχησεν ὁ λαός; καὶ ὅταν ὁ λαὸς δὲν δυστυχῇ, διότι πληρόνει 9 καὶ ὄχι 5, διότι θὰ πληρώσῃ 6 καὶ ὄχι 5, θέλει δυστυχήσει διὰ τοῦτο; τότε πρὸς τί θέλετε τὸν λαὸν αὐτὸν, ὡς θῦμα αὐτῆς τῆς νέας νομοθεσίας, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ εἰσάξῃ τὸ ὑπουργεῖον, καὶ δὲν καταφεύγετε εἰς ἄλλα ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ ἀποδείξητε, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δὲν δύναται νὰ εὐτυχήσῃ ὁ λαός; Ἐγὼ ἐφρόνησα πάντοτε καὶ πρὶν γείνω βουλευτὴς καὶ τώρα ὅπου εἶμαι βουλευτὴς, ὅτι ἐὰν τὸ 4%, τὸ ὁποῖον ἀφῃρέθη ἀπὸ τὴν γεωργίαν ὁλόκληρον εἰσεπράττετο, κατηναλίσκετο ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, καὶ εἰς γεωργικὰς τραπέζας, ὁ λαὸς ἤθελεν ἀνακουφισθῆ, διότι τὴν φορολογίαν αὐτὴν ἐπὶ αἰῶνας ὁλοκλήρους ἀπὸ τῆς τουρκοκρατίας ἐπλήρονεν ὁ λαὸς καὶ δὲν ἐγόγγυζε, γογγύζει ὅμως ὁ λαὸς διατί δὲν δύναται νὰ μεταφέρῃ τὰ προϊόντα του ἀπὸ ἓν μέρος εἰς ἄλλο, καὶ καλλίτερον ἔχει νὰ πληρώσῃ τὸν ἴδιον φόρον, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ συγκοινωνίαν. Ὁ λαὸς, Κύριοι, εὐκολώτερον, ἀνετώτερον πληρόνει 10%, εἰς τὸ ἁλῶνί του, ἀλλὰ θέλει νὰ ἔχῃ μίαν γεωργικὴν τράπεζαν, διὰ νὰ δύναται, ὅταν ἔχῃ ἀνάγκην 100 δραχμῶν δι’ ἕνα βοῦν νὰ τὰς πάρῃ μὲ 5%, καὶ ὄχι μὲ 15 καὶ 20. Ἐὰν λοιπὸν ὁ φόρος αὐτὸς εἰσεπράττετο καὶ ἐχρησίμευε διὰ τὴν συγκοινωνίαν, διὰ τὴν σύστασιν γεωργικῆς τραπέζης, τότε ἠθέλατε προνοήσει καλλίτερον περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ παρὰ διὰ τῆς ἀποκοπῆς τοῦ 4%· εἶπον ὅμως, Κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὅσον θέλετε νὰ ἐπιμείνητε, δὲν δύνασθε νὰ πείσητε, ὅτι πρόκειται κυρίως καὶ οὐσιωδῶς περὶ ἐπιβολῆς νέου φόρου εἰς τὸν λαόν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἀναγινώσκοντες ἀπὸ τὸ ἄρθρον 2 καὶ 3, ὡς ἔκαμεν ὁ Κ. ἀξιότιμος Κουρῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγνώσωμεν καὶ τὸ ἄρθρον 1ον καὶ ὅλα τὰ λοιπὰ, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καταργεῖται ῥητῶς ἡ προσωπικὴ ἐργασία, ἡ ὁποία σᾶς ἀπεδείχθη δι’ ἀριθμῶν πόσον ἄδικος καὶ καταθλιπτικὴ ἦτο διὰ τὸν λαὸν. Ἐδῶ μᾶς λέγουν, Κύριοι, ὅτι ἡ προσωπικὴ αὕτη ἐργασία δὲν ἐφηρμόσθη, καὶ ἑπομένως ὁ λαὸς δὲν τὴν ᾐσθάνθη. Δὲν εἶναι ἐπιχείρημα, Κύριοι, τὸ τοιοῦτον, ἡ προσωπικὴ ἐργασία ἐφηρμόσθη ἐν μέρει, καὶ ὅπου ἐφηρμόσθη, ὁ λαὸς ἐγόγγυσε, καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι Τῳόντι ἤθελον γεννηθῆ περισσότεροι γογγυσμοί· λοιπὸν μία Κυβέρνησις, ἔχουσα καθῆκον νὰ φροντίζῃ περὶ τοῦ λαοῦ, τοῦ λέγει, σὲ ἀπαλλάττω ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἀγγαρίαν, ἡ ὁποία τόσον σὲ δυσκολεύει, σὲ ὑποχρεόνω ὅμως νὰ πληρώνῃς 1% μόνον καὶ αὐτὸ νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν συντήρησιν, διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν. Σᾶς ἐρωτῶ καὶ τὸν ἁπλούστερον γεωργὸν, ἐὰν ἐρωτήσητε περὶ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, εἶναι ἀδύνατον νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ ἐλαφροτάτου φόρου θὰ πεινάσῃ, θὰ ἀποθάνῃ, θὰ καταστραφῇ, εἶναι λόγοι, τοὺς ὁποίους λέγομεν χωρὶς νὰ τοὺς πιστεύσωμεν. Δὲν πηγάζουν ἀπὸ τὰ σπλάγχνα τοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι ἀλήθεια, δὲν εἶναι πράγματα. Τώρα, Κύριοι, ἐδῶ μᾶς προτάττετε τὸ στάδιον τῆς καταχρήσεως. Θέλει, λέγουν πληρώσει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς αὐτὸν τὸν φόρον, καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει τὸν μεταχειρισθῆ εἰς τὰς ἀνάγκας της. Ἐν πρώτοις, Κύριοι, ὅταν ὁ Κ. Ζῶτος ἔλεγεν, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἁρπάζει ἀπ’ ἐδῶ, τραβᾷ ἀπ’ ἐκεῖ, συνάζει ἀπ’ ἐκεῖ, σᾶς ἐρωτῶ τί ἐκφράσεις εἶναι αὐταί; ἁρπάζει τάχα ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ καταχρᾶται διὰ τὰς ἀτομικάς του ἀνάγκας αὐτὰ τὰ χρήματα, ἢ δανείζεται, συνάζει, προνοεῖ περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ κράτους; καὶ δὲν γνωρίζετε, κύριοι, καλλίτερον ἀπὸ ἐμὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους; εἶναι μεγάλοι οἱ φόροι καὶ διαρπάζονται ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς, ὅταν, κύριοι, διὰ μόνον τὸν στρατὸν θέλωμεν 7 ἢ 8 ἑκατομμύρια; ὅταν διὰ τοὺς ὑπαλλήλους θέλωμεν ἄλλα τόσα; τί μᾶς περισσεύει πλέον ἀπὸ τὰ εἰσοδήματά μας, διὰ νὰ προνοήσωμεν περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν χρεῶν μας καὶ περὶ δημοσίων ἔργων; εἶναι δύω ἢ τρία κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἀποῤῥοφοῦν τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους, καὶ ὁ Κ. Κουρῆς, ὁ ὁποῖος εὗρεν, ὅτι τὸ ἔθνος ἐσύναξε 450 ἑκατομμύρια καὶ δὲν τὰ ἐδαπάνησεν εἰς τὰς ὁδοὺς, φαίνεται, ὅτι δὲν εὐηρεστήθη νὰ ἴδῃ ποῦ ἐξωδεύθησαν αὐτά, διότι μέχρι τοῦ 58, ὅτε εἶναι τὰ 400 ἑκατομμύρια, ὁ ἀπολογισμὸς ὑπάρχει, καὶ ἠμποροῦσε πολὺ καλὰ νὰ ἰδῇ διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι αὐτὰ ἐδαπανῶντο, δαπανῶνται καὶ θὰ δαπανῶνται πάντοτε διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτὰς τὰς ἀναποφεύκτους τῆς συντηρήσεως, τῆς αὐτονομίας τοῦ Κράτους, καὶ ἂν ἡ οἰκονομικὴ ἀνέχεια ᾖναι μεγάλη, τοῦτο προκύπτει, διότι ἔχομεν πολλὰς ἀνάγκας, στενὰ ὅρια, γῆν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι παντοῦ εὔφορος. Αὐταὶ εἶναι, κύριοι, αἱ γενικαὶ ἀλήθειαι, τὰς ὁποίας, ἂν θελήσῃ τις ἐν συνειδήσει νὰ ἐξετάσῃ, τὰς εὑρίσκει εὐκόλως. Λοιπὸν διατί λέγομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ μᾶς ἀπατήσῃ νὰ πάρῃ αὐτὸν τὸν φόρον; Τάχα θὰ τὸν πάρῃ, διὰ νὰ πληρώσῃ τὰς ἀνάγκας της, τὰς ἀτομικάς; τάχα ἐὰν ἐξ ἀνάγκης μετεχειρίσθη εἰς τὰς κατεπειγούσας ἀνάγκας τοῦ Κράτους χρήματα διαθέσιμα, εἶναι ἁρπακτικὴ, εἶναι δολία, εἶναι λῃστρικὴ ἡ Κυβέρνησις; Πῶς δυνάμεθα λοιπὸν σήμερον νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ μᾶς φωτίσῃ, ὅτι ἔχει ἀνάγκην χρημάτων, καὶ δὲν τὸ λέγει καθαρὰ, διότι μᾶς φοβεῖται; Τὸ ὑπουργεῖον, ἐπαναλαμβάνω, τὸ εἶπε καθαρὰ, σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἀφορᾷ δημοσίαν πρόσοδον, καθόσον τοὐτέστιν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ νὰ χρησιμεύσῃ ὁ φόρος ἐν μέρει καὶ εἰς τὴν πληρωμὴν τῆς συμπεφωνημένης χορηγίας εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, ἐὰν τὸ ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ αὐτὸ τὸ ἄρθρον· καὶ τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὰ καθέκαστα. Δὲν εἶναι τῆς ἀρχῆς, τότε ὅλος ὁ φόρος θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν συγκοινωνίαν καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς Κυρίους ὑπουργοὺς, δὲν παραδεχόμεθα τὴν ἀρχὴν, διότι θὰ καταχρασθῆτε τὰς εἰσπράξεις, καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς Ἕλληνας, εἰς συμπολίτας μας, ὅτι ἔρχονται ἐκ τῶν προτέρων μὲ μίαν δύναμιν πονηρὰν καὶ οἰκοδομοῦν ἓν οἰκοδόμημα διὰ νὰ καταχρασθοῦν· καὶ δὲν ἔχομεν τὴν ὑπομονὴν, ἐὰν, ὡς εἶπεν ἕνας ἔντιμος βουλευτὴς, ὁ Κ. πρωθυπουργὸς, δέκα ἡμέρας μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν θ’ ἀρχίσῃ νὰ εἰσπράξῃ αὐτὸν τὸν φόρον, καὶ νὰ τὸν καταχρασθῇ, δὲν ἔχομεν τὴν ὑπομονὴν νὰ τὸν συλλάβωμεν ἐπ’ αὐτοφώρῳ, νὰ τῷ εἴπωμεν σοῦ ἐδώκαμεν τὴν ἄδειαν νὰ εἰσπράξῃς φόρον καὶ τὰ χρήματα νὰ τὰ καταθέσῃς εἰς τὴν τράπεζαν, σὺ τὰ ἐσύναξες καὶ τὰ ἐξώδευσες· σὲ ἐγκαλοῦμεν, σὲ καταδικάζομεν.

§83ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§84ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι, κύριοι, οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων διαχωρίζων τὸ ζήτημα, ὅπως τὸ θέτουν τινὲς τῶν Κ. ῥητόρων, τὸ ζήτημα τοὐτέστιν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις χαίρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, διαχωρίζων αὐτὸ τὸ ζήτημα ὡς ἀλλότριον τοῦ προκειμένου καὶ ὡς μὴ στηριζόμενον εἰς πράγματα, εἰς ἀληθείας ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, θέλω δώσει ὑπὲρ αὐτοῦ τὴν ψῆφόν μου· ἐὰν δὲ εἰς τὰ καθέκαστα ἀπαντήσω ἐπιβλαβῆ τινα διάταξιν, δὲν θὰ δυσκολευθῶ παντάπασι ν’ ἀκολουθήσω τὴν ὀρθοτέραν γνώμην.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριοι, εἶναι 10 ἀκόμη ἐγγεγραμμένοι.

§86ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν, εἰμὴ συναινέσει τῆς Βουλῆς.

§88ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπόψε.

§89ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Νὰ γίνῃ ψηφοφορία, ἐὰν θὰ ἀκολουθήσῃ ἡ συζήτησις σήμερον.

§90ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὸν πατριωτισμόν σας, τὴν φρόνησίν σας ν’ ἀναβάλωμεν ὡς αὔριον.

§92ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁ Κ. πρωθυπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§94ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Κ. Πρόεδρε, κατὰ τὸν κανονισμὸν ἔχω τὸ δικαίωμα, ὅταν κάμνω πρότασιν, νὰ ζητήσω τὴν ἐπ’ αὐτῆς ψηφοφορίαν. Προτείνω, ὅτι ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ συνήθως συζητεῖ μέχρι τῆς 4 ἢ τὸ πολὺ μέχρι τῆς 5, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἤδη 6 ἡ ὥρα, προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις μέχρι τῆς αὔριον.

§95ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι· ἐμπρὸς νὰ τελειώσωμεν σήμερον.

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ ὑπουργ. τῶν Οἰκονομικῶν). Εὐχαριστῶ, κύριοι, τοὺς βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τὴν μεγάλην ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε. Καὶ ἐὰν δὲν ἤθελον κάμει τοῦτο, ἀποφασισμένος ἤμην νὰ τὸ κάμω ἐγώ· διότι τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, ἀποτελεῖ μέρος συστήματος, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπεβάλομεν, καὶ τὸ θέτομεν ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι διὰ τούτου προτιθέμεθα νὰ διοικήσωμεν. Δὲν θέλομεν νὰ κολοβώσωμεν τὸ σύστημά μας· ὅθεν δὲν παραδεχόμεθα τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ μέρους. Εὐχαριστῶ λοιπὸν τοὺς κ. βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μετὰ δύο μῆνας ἦλθον καὶ πάλιν νὰ ἐλέγξωσιν ὅλην τὴν διαγωγήν μας, ὅλην τὴν διαχείρησίν μας. Ἦτον ἀναγκαῖον τοῦτο, ἵνα ἀποδειχθῇ ἔτι καὶ ἄλλην μίαν φορὰν, ὅτι ἐνώπιον τῆς ἀληθείας αἱ συκοφαντίαι, τὰ ψεύδη καὶ αἱ παραμορφώσεις δὲν εἰμποροῦν ν’ ἀνθέξωσιν. Ἡ συζήτησις φέρει τὸ φῶς. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατε νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διατὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐνώπιον τοῦ σοβαροῦ τούτου Σώματος, ἡ ἀντιπολίτευσις, θέλουσα νὰ ἐξετάσῃ, νὰ ἐπικρίνῃ καὶ κατακρίνῃ τὴν Κυβέρνησιν, δὲν φέρει γεγονότα, πράγματα καὶ συμβεβηκότα, ἀλλὰ κενοὺς λόγους καὶ ἐπαναλήψεις τῶν λιβέλλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι νὰ ἐπαναλαμβάνωνται κατὰ τὰς ἀγυιὰς καὶ τὰς τριόδους. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ζωηρῶν ἐκείνων ποιητῶν βουλευτῶν, διότι κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον εἶναι ἐξοχώτεροι ποιηταὶ, καθόσον διὰ τῆς φαντασίας των δίδουσιν ὑπόστασιν καὶ ὀντότητα εἰς τὰ ψεύδη καὶ εἰς τοὺς μύθους· δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν βουλευτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς περιπλανήσεις των εὑρίσκουσιν ἀνακούφισιν ἐνίοτε εἰς τὰ ζοφώδη ἄντρα τοῦ ᾅδου· ὁμιλῶ περὶ τῶν θετικῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι, ὡς τοιοῦτοι, εἶχον τὸ θάῤῥος ν’ ἀποκαλέσωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν Κυβέρνησιν σπάταλον καὶ καταχρωμένην. Καὶ ὅμως οἱ ἔχοντες τὴν τόλμην νὰ ἐκφέρωσι τὴν ὕβριν αὐτὴν, οὐδεμίαν πρᾶξιν, οὐδὲν γεγονὸς ἠδυνήθησαν νὰ παρουσιάσωσι. Νομίζουσιν, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκφέρωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τοιαῦται κατηγορίαι, τοιαῦται ὕβρεις, καὶ νὰ μὴ παρουσιάζηται οὐδεμία ἀπόδειξις! Ἠξεύρετε πῶς ἀποκαλοῦνται οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι τοιουτοτρόπως προσφέρονται ἐναντίον Κυβερνήσεως μάλιστα; Ἐγὼ δὲν τολμῶ νὰ τοὺς ἀπεκαλέσω μὲ τὸ ὄνομά των.

§97ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κ. Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§98ΖΩΤΟΣ. Καὶ ἐγώ.

§99ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἀναβάλλομεν δι’ αὔριον;

§100ΠΟΛΛΟΙ ΔΕΞΙΟΘΕΝ (ἐκ τῆς συμπολιτεύσεως). Ὄχι, ὄχι!

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤκουσα, κύριοι, μετὰ λύπης καὶ ἀπορίας τὸν ἔντιμον κύριον Κουρῆν, λέγοντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· «Δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἐὰν δὲν εἶχον γεγονότα· εὗρον τὰ πράγματα καὶ διὰ τοῦτο ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω δυνάμει αὐτῶν τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος μας, τὴν τιμὴν αὐτῆς.» Καὶ ποῖα εἶναι τὰ γεγονότα αὐτὰ, ἅτινα ἤδη ἀνεκάλυψεν ὁ κύριος Κουρῆς;— Ἓν χαρτὶ κίτρινον, ἐμπεριέχον ἀριθμούς τινας, οὐδεμίαν ἐπισημότητα φέρον, οὐδεμίαν ἰσχὺν καὶ ἀπόδειξιν, καὶ οὐδεμίαν βεβαιότητα, ὅτι περιεῖχεν ἀληθείας τινας· καὶ ὅμως ἠξεύρετε εἰς τί ἐχρησίμευσεν αὐτὸ τὸ χαρτί;—Εἰς τὸ νὰ μεμφθῇ ὁ κύριος Κουρῆς ὅλας τὰς κυβερνήσεις τῆς πατρίδος μας ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τοῦδε. Καὶ ποῖα εἶναι τὰ περγαμινὰ μεγαλειτέρας πολιτικῆς ἀρετῆς ἢ ἐναρετωτέρου πολιτικοῦ βίου τοῦ κυρίου Κουρῆ, ὥστε νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ ἐξυβρίζῃ τοιουτοτρόπως ὅλην τὴν ἱστορίαν μας, ὅλον τὸ παρελθόν μας; Κατ’ αὐτὸν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ζωὴν, τὴν ἡλικίαν, καὶ τὴν ὑγείαν των ἐθυσίασαν, ἵνα ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα, ὅτε ἔπασχεν, ὅτε ἐστερεῖτο καὶ τῶν ἐλαχίστων μέσων, ἦσαν ἀνήκανοι, καταχρασταὶ, ἀνεπιτήδειοι νὰ διευθύνωσι τὴν Κυβέρνησιν τῆς πατρίδος. Καὶ οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατώρθωσαν νὰ συντηρήσωσι τὸ κράτος καὶ νὰ θεραπεύσωσιν ὅλας τὰς ἀνάγκας του, νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις του, νὰ προετοιμάσωσι τὸ μέλλον του μὲ δεκαπέντε ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος εἰσόδημα, εἶναι ἄξιοι ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς χαρτίου κιτρίνου νὰ ὑβρίζωνται ἀπὸ σᾶς; Καὶ ποῖος εἶσθε σεῖς κύριε Κουρῆ;

§102ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Δὲν ἐγκατελείψαμεν τότε τὴν Ἑλλάδα.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ Ἑπτανήσου· ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦλθον νὰ μᾶς ἐξελέγξωσι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· αὐτοὶ πρέπει νὰ ὑποφέρωσι τὴν ἀπάντησίν μας· διότι τὸ βῆμα τοῦτο δὲν ἀνήκει εἰς τὴν ποίησιν, ἀλλ’ εἰς τὴν πολιτικήν· καὶ πολιτικὴ θὰ εἰπῇ, ἀλήθεια, πράγματα, γεγονότα· καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ ποίησις νὰ ὑβρίζῃ πρόσωπα καὶ νὰ προσβάλλῃ καὶ νὰ συκοφαντῇ τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν τιμὴν νὰ διευθύνωσι τὸ σκάφος τῆς πολιτείας. «Ἐλευθερία! πόσα κακὰ ἐπ’ ὀνόματί σου πράττονται!» εἶπον ἄλλοτε. Λαέ! λέγω καὶ ἐγὼ σήμερον, πόσα κακὰ τελοῦνται ἐν ὀνόματί σου! Δὲν ἠκούσατε; Ὁ λαὸς καὶ μόνος αὐτὸς ὅλην τὴν μέριμναν, ὅλην τὴν ἀγάπην, ὅλον τὸ φίλτρον, ὅλην τὴν ὑπεράσπισιν διήγειρε μερικῶν. Καὶ ἤλπιζον, ἀκούων ταῦτα, ὅτι ἤθελον ἰδεῖ καὶ μεταξὺ ἡμῶν μίαν νέαν τετάρτην Αὐγούστου, καθ’ ἣν οἱ ἀριστοκράται τῆς Γαλλίας χάριν τοῦ λαοῦ προσήνεγκον εἰς τὸν βωμὸν τῆς πατρίδος τὰ προνόμιά των καὶ τὰ ἀγαθά των, ὅτι καὶ ἐδῶ ἤθελον ἰδεῖ θυσίας πραγματικὰς ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ ἀναξιοπαθοῦντος λαοῦ. Ἀλλ’ αἱ ἐνταῦθα θυσίαι ἦσαν λόγοι μάταιοι καὶ φράσεις! Τὸν λαὸν θρηνεῖτε, διότι πάσχει; Σᾶς προτείνω ἐγὼ μίαν θυσίαν. Ἂς ἀφήσωμεν τὸν μισθόν μας. Ὁ λαὸς μᾶς ἔθρεψε διὰ τῶν ἱδρώτων του τόσον καιρόν· ἂς ἀποκόψωμεν καὶ ἡμεῖς χάριν αὐτοῦ μικρὸν ἐκ τῶν περισσευμάτων μας. Ἰδοὺ διακόσιαι χιλιάδες δραχμῶν, μὲ τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ παρηγορήσωμεν τὸν πάσχοντα αὐτὸν λαὸν, νὰ τῷ δώσωμεν ἄρτον, ἐὰν στερῆται, νὰ τὸν συνδράμωμεν, ἐὰν πάσχῃ. Ἐννοῶ, τότε ἀληθῶς, ὅτι φροντίζομεν, μεριμνῶμεν καὶ ἀγαπῶμεν τὸν λαόν. Διατί δὲν ἀπαντᾶτε, κύριοι, τῆς ἀντιπολιτεύσεως; Ἀλλὰ, εἰς λέξεις ἁπλᾶς περιοριζόμενοι, νομίζετε, ὅτι τῳόντι ἱκανοποιοῦμεν καὶ τὴν θέσιν καὶ τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ἀνάγκας του, ἐὰν κηρύξωμεν, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον δὲν εἶναι τοῦ λαοῦ, ὅτι τὸ λαμβανόμενον ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου δὲν λαμβάνετε ἀπὸ τοῦ λαοῦ, ὅτι τὸ πληρωνόμενον ἐξ αὐτοῦ, δὲν πληρώνεται ὑπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι δικαιούμεθα διὰ τοῦτο νὰ κηρύξωμεν πόλεμον κατὰ τοῦ δημοσίου αὐτοῦ ταμείου, ὅπως καὶ ἐκήρυξαν πολλοί; Καὶ πιστεύετε, ὅτι συντρέχομεν οὕτω τὸν λαὸν, ὁ ὁποῖος ἐπιβαρύνεται ἀδίκως, ὡς λέγετε, ἐνῷ δὲν ἔπρεπεν, ἐὰν τὰ βάρη αὐτὰ ῥίψωμεν εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ ταμείου; Καὶ ἐὰν τὸ ταμεῖον κενωθῇ, ποῖος θὰ τὸ πληρώσῃ; Ὁ λαός. Αὐτὴ εἶναι λοιπὸν ἡ πρόνοια καὶ ἡ φροντίς, ἡ ἀληθὴς φροντὶς, τὴν ὁποίαν λαμβάνετε ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, καὶ τὸν εὐεργετεῖτε, διότι ὠθεῖτε εἰς τὴν καταστροφὴν καὶ εἰς τὴν ἀπώλειαν τὸ δημόσιον ταμεῖον; Τὸ ταμεῖον ἂς πληρώσῃ, λέγετε, καὶ ὄχι ὁ λαὸς, ὡσανεὶ τὸ ταμεῖον ἦτον ἰδιαίτερόν τι, ἀνῆκον εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ εἰς ἄτομα, καὶ ὡσανεὶ μὴ ἦτο τὸ βαλάντιον τοῦ λαοῦ! Πιστεύω, ὅτι προέρχεται τοῦτο ἐκ πλάνης καὶ ὅτι δὲν ἦτον ἐπιχείρημα ἐκ πεποιθήσεως ῥιφθὲν, διότι ἀλλοίμονον ἐὰν τοιαύτας ἀρχὰς ἔχῃ ἡ ἀντιπολίτευσις. Ἐπολεμήθη τὸ νομοσχέδιον, ἀπεκρούσθη ἡ ἀρχή του· ἠκούσατε διατί; ἠκούσατε ποῖον ἦτο τὸ ἀρχικὸν ἐπιχείρημα; Ἡ κακὴ οἰκονομικὴ κατάστασίς μας! Καὶ ἠξεύρετε ποῖος κηρύττεται ὑπεύθυνος αὐτῆς τῆς κακῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως; Ἡμεῖς. Εἶσθε, λέγουσιν, ὑπεύθυνοι· σεῖς ἐφέρατε ὅπου ἔφθασε τὸ ἔθνος. Δὲν εἶσθε ἄξιοι λοιπὸν τῆς ἐμπιστοσύνης. Εἶναι ἀληθὲς τοῦτο; Εἰ δὲ καὶ τοσάκις πρὶν ἀνεπτύχθη ἐνώπιόν σας ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων, εἶναι συγκεχωρημένον νὰ ἐπαναλαμβάνωνται αἱ παραμορφώσεις, καὶ ὅταν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐνώπιόν σας ἐφέραμεν, ἀποδεικνύωσι τὸ ψεῦδος; Εἰς ποίαν κατάστασιν ἐλάβομεν τὸ ταμεῖον, ὅτε ἡμεῖς ἤλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν; Μὲ 15 ἑκατομμύρια χρέος καὶ ὑπὸ τὸ βάρος διαρκοῦς ἐτησίου ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος κ. Βούλγαρης, πρωθυπουργὸς πρὸ ἡμῶν, ἐκάλυψε δι’ ἐκδόσεως 3 ἑκατομμυρίων ἐντόκων γραμματίων. Τὸ ταμεῖον λοιπὸν, ὅτε τὸ παρελάβομεν, ἦτο κατάχρεων, ἦτον ὑπὸ τὸ βάρος ἐλλείμματος· τὸ ταμεῖον ἔζη ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῶν 1862 καὶ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ Ναυπλίου μὲ δάνειον. Κατὰ τὰ 1862 τριῶν ἑκατομμυρίων δάνειον συνομολογήθη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τραπέζης. Τὸ ταμεῖον εἶχε 5 κατ’ ἔτος ἑκατομμυρίων ἔλλειμμα καθ’ ὅλην τὴν ἐπανάστασιν. Τὸ ταμεῖον ἄρα εἶχε κατεστρεμμένα ὅλα τὰ κεφάλαια του, ὅλους τοὺς πόρους του. Ἰδοὺ πῶς τὸ παρελάβομεν ἡμεῖς. Ἐχειροτερεύσαμεν τὴν κατάστασίν του; Ποῦ εἶναι ἡ ἀπόδειξις; τί παρουσιάζετε δικαιολογοῦν τὸν διισχυρισμόν σας; Ἐχειροτερεύσαμεν τὴν κατάστασίν του ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν παρουσιάσαμεν ἐλλείμματα, δὲν συνομολογήσαμεν δάνεια διὰ τὰς τακτικὰς ἀνάγκας; Δὲν ἀπεδείχθη ἐνώπιόν σας, ὅτι, ἵνα ζήσωμεν ἡμεῖς, ἐπηρκέσαμεν διὰ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ ταμείου; Ἀληθῶς συνωμολογήσαμεν δάνειον, ἀλλ’ ἵνα πληρώσωμεν ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δὲν ἐλάβομεν. Εἶναι τοῦτο ἐντελῶς ἀποδεδειγμένον καὶ ὅστις ἤδη τὸ ἀμφισβητεῖ, πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ ν’ ἀναιρέσῃ τοὺς δημοσιευθέντας ἀριθμούς. Ἡμεῖς ἐχειροτερεύσαμεν τὸ ταμεῖον, οἱ ὁποῖοι διατελοῦμεν ἔτι καὶ νῦν, ἵνα τηρήσωμεν τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος, ἵνα τὴν βοηθήσωμεν, πληρόνοντες ὅ,τι ὑπεσχέθημεν πρὸς τὰς δυνάμεις; Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι, διὰ νὰ σώσωμεν τὴν ἑταιρίαν τῆς ἀτμοπλοΐας, ἐφροντίσαμεν νὰ τῇ δώσωμεν 600 χιλιάδες δραχμῶν ἐκ τῶν ὀφειλομένων, καὶ οὐχὶ τὰ δημόσια πλοῖα, ὡς εἶπον, διότι ἐκεῖνα ἀντὶ 120,000 δραχμῶν μόνον ἐξεποιήθησαν; Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐσπεύσαμεν νὰ πληρώσωμεν τὸ πρῶτον δάνειον τῆς ἐγκαταστάσεως τῆς ἐν Ἑπτανήσῳ Κυβερνήσεως, διότι ἡ Ἑπτάνησος εὑρέθη ἄνευ λεπτοῦ; Ἡμεῖς, οἵτινες ἤδη πληρώνομεν καὶ τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν, ἵνα ἐξοφλήσωμεν δάνεια ἄλλων; Ἐὰν ἀντιλογεῖτε, ὀφείλετε ν’ ἀποδείξητε τὸ ἐναντίον· ἄλλως δὲν πρέπει ὡς τίμιοι ἄνθρωποι νὰ ἐπαναλαμβάνητε, ὅτι ἡμεῖς ἐσπαταλήσαμεν· διότι, ἐκφέροντες μίαν κατηγορίαν καὶ μὴ ἀποδεικνύοντες αὐτήν, κατατάττεσθε εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, .... καὶ τὴν τάξιν αὐτὴν ἐγὼ δὲν χαρακτηρίζω ἤδη.

§104ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Συκοφάνται.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι τί θὰ μᾶς ἀποκριθῆτε, διότι ἕως τώρα δὲν εἴπατέ τι· ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ δὲν κατασοφιστεύονται. Ἠξεύρετε πότε μοὶ ἀποκρίνεσθε σπουδαίως σοβαρῶς καὶ ἀληθῶς; ὅταν μοὶ ἀντιτάσσητε ἀριθμοὺς, ὅταν ἀναιρέσητε τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς δημοσιευθέντας ὡς μὴ ἀκριβεῖς, ὅταν δύνασθε νὰ εἰπῆτε ὄχι, «δὲν εἶσθε ἀκριβεῖς συνωμολογήσατε δάνειον διὰ τὰς ἀνάγκην σας, καὶ δάνειον περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι συνωμολώγησαν πρίν· αὐξήσατε τὰ ἔξοδα καὶ ἐχειροτερεύσατε τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου.» Ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀποδείξητε. Δὲν λέγετε ἀλήθειαν, λέγοντες, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ αἴτιοι τῆς κακῆς καταστάσεώς μας. Ἡ κατάστασις αὕτη, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦτον, εἶναι κληρονομία, τὴν ὁποίαν εὕρομεν. Καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Κεχαγιᾶς νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι εἶναι κληρονομία, χρονολογουμένη ἀπ’ ἀρχῆς τῆς πολιτικῆς ὑπάρξεώς μας· καὶ ἤδη τὸ ἔκτοτε γινόμενον ἐὰν ἐπαναλάβωμεν, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην οὔτε φόρων, οὔτε δανείων. Τί ἐγίνετο ἔκτοτε; Δὲν ἐπληρώνοντο τὰ χρέη μας, ἐμένομεν ὀφειλέται καὶ ἑπομένως εἰς ἔλλειμμα. Ἂς μὴ πληρώσωμεν καὶ ἤδη ὅ,τι ὀφείλομεν, ἂς μὴ πληρώσωμεν τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπανάστασις μᾶς ἐπέβαλε, καὶ τότε καμμίαν ἀνάγκην δὲν ἔχομεν. Λοιπὸν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ βασιλείου ὑπῆρχεν ἔλλειμμα διαρκὲς, διότι ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐπλήρωνε τὰ χρέη της, καὶ τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ ὑπερηύξησεν ἀπὸ τοῦ 1862, ἀφ’ ὅτου τὰ ἔσοδα δὲν ἐπήρκουν οὐδὲ εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδά μας, ὥστε ἐχειροτέρευσεν ἡ κατάστασίς μας. Ἀλλὰ, λέγουσι, τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τοῦ ταμείου δὲν ἀπεκαλύψαμεν ἐγκαίρως, ἀπεπειράθημεν νὰ τὴν καλύψωμεν, πλὴν καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ὅτε κατὰ πρῶτον σᾶς παρουσιάσαμεν τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν σᾶς εἴπαμεν, ὅτι προβλέπομεν τριῶν ἑκατομμυρίων ἔλλειμμα, καὶ δὲν ἐπολεμήσαμεν τὴν ἰδέαν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον ὑπελόγιζεν εἰς 1½ ἑκατομμύριον τὸ ἔλλειμμα αὐτό; χθὲς ὑπεβλήθη ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ ἐντίμου κ. Καλλιφρονᾶ, ὡς προέδρου, ἥτις τὸ ἔλλειμμα ὑπολογίζει εἰς 700,000 δραχ. μόνον, — ὁ κ. Καλλιφρονᾶς εἶναι λίαν ἀντιπολιτευόμενος, — ἡμεῖς δὲ τὸ ἔλλειμμα ἀναβιβάζομεν εἰς 3,000,000 δραχ. Ἐκρύψαμεν λοιπὸν ἡμεῖς τὴν κατάστασίν μας; ἐκρύψαμεν τὴν ἀλήθειαν; ἡμεῖς, οἵτινες χειροτέραν σᾶς παρουσιάζομεν αὐτὴν πάντοτε καὶ ἀπαισιοδοξότεροι εἴμεθα ὅλων ὅσοι ἐλάλησαν ἐνώπιόν σας; εἶναι δὲ ἀκατανόητον, πῶς σπουδαῖοι ἄνθρωποι ἀπέναντι τοιούτων γεγονότων, βεβαιωμένων διὰ δημοσίων ἐγγράφων δημοσιευθέντων, πῶς ἀπεφάσισαν νὰ ἐπαναλάβωσι τὰς ἰδίας μομφὰς, τὰς ἰδίας ἰδέας, τὰς ἰδίας ὕβρεις, ἵνα μή τι ἄλλο ἤδη εἴπω, τὰς ὁποίας οἱ ἀριθμοὶ ἀπεδείκνυον ψευδεῖς! Καὶ ὅταν ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου εὑρίσκηται τοιαύτη, τί ἠθέλατε νὰ κάμωμεν, ἐν τῇ Κυβερνήσει ὄντες; Ἀλλά, μᾶς λέγουσι, δὲν προείδατε. Ἐρωτῶ πρῶτον, εἴμεθα ἡμεῖς ἀπόλυτος ἐξουσία μὲ τὸ δικαίωμα τοῦ νομοθετεῖν; Καὶ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους προσθέτους, ἠδυνάμεθα νὰ ἀποκόψωμεν θέσεις, νὰ διοργανώσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν; ἠδυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν ἐκτὸς τοῦ νόμου; Προείδομεν ὅλα, ἀλλὰ τί ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν; Δὲν μᾶς ἦτο δυνατὸν τίποτε, ἐνόσῳ ἐλλείπατε. Προείδομεν τὴν κατάστασίν μας, καί, ὅσον ἐξηρτᾶτο ἐξ ἡμῶν, τὴν οἰκονομίσαμεν, καὶ ἐφροντίσαμεν συγχρόνως νὰ ἑδραιώσωμεν τὴν πίστιν μας. Ὅθεν, ἵνα τηρήσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις πρὸς τὰς δυνάμεις, κατεφύγαμεν εἰς τὴν Ἰόνιον τράπεζαν, καὶ αὐτὴ μᾶς ἐδάνεισε, καὶ ἤδη πληρώνωμεν τὸ δάνειον αὐτό· ἵνα καλύψωμεν ἑτέρας ἀνάγκας, κατεφύγαμεν εἰς ἐμπόρους, καὶ οὗτοι μᾶς ἐδάνεισαν χρήματα, καὶ ἤδη πληρώνομεν καὶ τὸ δάνειον αὐτό. Προείδομεν τὰ πάντα καὶ ἐπράξαμεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ πράξωμεν τότε, ἵνα θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ ταμείου, καὶ ἵνα μὴ καταστήσωμεν τὸ Κράτος ἀδύνατον, ὥστε νὰ πληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, διότι τότε εἶναι ἡ ἀληθὴς χρεωκοπία. Τί περισσότερον ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄνευ ὑμῶν; Ἀλλ’ ἐζητήσατε τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσετε δάνειον λέγουσι, καὶ σᾶς ἐδώκαμεν· διατί δὲν τὸ ἐπραγματοποιήσατε; Δὲν ἠμπορέσατε νὰ εὕρητε· ἐκρούσατε τὴν μίαν θύραν, ἐκρούσατε τὴν ἄλλην, ἀλλὰ δὲν σᾶς ἐμπιστεύονται· καὶ λέγουσι τοῦτο οἱ ἀντίπαλοι, ἡμῶν, ἐπιχαίροντες, εὐχαριστούμενοι διὰ τὴν κακὴν κατάστασιν τῆς πατρίδος των, ὡσανεὶ ἡ ἀξιοπιστία ἑνὸς ἔθνους, ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τῆς διαβατικῆς Κυβερνήσεώς του καὶ οὐχὶ ἀπὸ τοῦ ἔθνους αὐτοῦ. Εἴθε τὸ παράπτωμα νὰ ἦτο τῆς παρούσης μόνον Κυβερνήσεως. Δὲν ἔχομεν πίστιν, καὶ πρέπει νὰ κλαίωμεν μᾶλλον. Δὲν ἔχομεν πίστιν, καὶ πότε εἴχατε πίστιν ἐν Εὐρώπῃ; Ἡμεῖς μὲν εἴχαμεν πίστιν ἐν Ἑλλάδι καὶ ηὕραμεν χρήματα, ἀλλ’ κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις ἐν Εὐρώπῃ δὲν δύνασθε νὰ εὕρητε, καὶ δι’ ἄλλους ἔτι λόγους, διότι οἱ τόκοι τῆς προεξοφλήσεως ἀνεβιβάσθησαν ἐκεῖ εἰς 7% περίπου. Πῶς θέλετε λοιπὸν σεῖς νὰ εὕρητε χρήματα εἰς πολυετὲς δάνειον πληρώνοντες ἐπίσης 7%; Τὰ ἄλλα Κράτη πληρώνουσι τόκον μεγαλείτερον καὶ δὲν λαμβάνουσι πραγματικῶς τὴν ὀνοματικὴν ἀξίαν τοῦ χρέους, καὶ σεῖς θέλετε νὰ ἦσθε καλλίτεροι ὅλων; Ποῖος δὲ θέλει ἀποφασίσει νὰ δώσῃ τὴν περιουσίαν του εἰς ἡμᾶς, ἀφ’ οὗ κατὰ δυστυχίαν τὰ χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης καὶ ἰδίως τῆς Ἀγγλίας εἶναι κεκλεισμένα, καὶ ἐκλείσθησαν οὐχὶ μόνον ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἀπέναντι τῶν ἰδιωτικῶν ἐπιχειρήσεων, χρεόγραφα δὲ ὁποιαδήποτε, σκοποῦντα νὰ μεταφέρωσι κεφάλαια εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν κυκλοφοροῦσιν εἰς τὰ εὐρωπαϊκὰ χρηματιστήρια; Καὶ εἴμεθα ἡμεῖς ἔνοχοι διὰ τὴν κατάστασιν αὐτήν; Ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν μᾶς ἐμπιστεύονται, διότι δὲν ἐκπληροῦμεν τὰ χρέη μας, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ νομίζουσιν, ὅτι δικαιοῦνται νὰ λάβωσι· διὰ τοῦτο εἴμεθα ἡμεῖς ἔνοχοι; Ἡ Ἑλλὰς δὲν εὑρίσκει χρήματα ἐσωτερικῶς νὰ δανεισθῇ, διότι σιτοδεία καὶ ἡ ἀτυχὴς συγκομιδὴ τῶν προϊόντων τῆς ἀφῄρεσε τὰ μέσα· μία ἀσθένεια, ἡ χολέρα ἐσταμάτησε τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου· ἡ κατάστασίς μας ἡ ἀνώμαλλος ἀπεδίωξε κατὰ μέγα μέρος τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα εἶναι δειλά, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν μεταβαίνουσιν ἐκεῖ ὅπου δὲν ἀπαντῶσι πλήρη ἀσφάλειαν. Πταίομεν διὰ ταῦτα πάντα ἡμεῖς;—Ὄχι. Πταίομεν, διότι δὲν ὑπάρχει πεποίθησις, ὅτι τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἱστάμεθα δὲν εἶναι ἀσφαλές; Καὶ πῶς δύναται ποτε νὰ ὑπάρξῃ πεποίθησις τοιαύτη, ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱ ῥήτορες τῆς ἀντιπολιτεύσεως προμηνύωσι κινδύνους, στάσεις καὶ ταραχάς; Ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ βήματος τούτου ἠκούσατε χθὲς ἐπαναληφθείσας ἀπειλὰς παρομοίας· ἄλλοι δὲ, κάτωθεν τοῦ βήματος τούτου ἱστάμενοι, τὰς λαμβάνουσι καὶ τὰς διαδίδουσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας· καὶ ἠκούσατε βεβαίως ἐπαναλαμβανόμενον, ὅτι σήμερον ἢ αὔριον γίνεται τὸ κίνημα. Δὲν ἠκούσατε ὁριζόμενον πρὸς τοῦτο καὶ τὸν χρόνον, τὴν ὥραν, καὶ τὴν ἡμέραν;

§106Δ. ΖΩΤΟΣ. Τοὺς διαδίδετε διὰ τῶν ἐφημερίδων σας.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Προχθὲς ἀκόμη μοὶ εἶπεν εἷς τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν. «Ἤθελον νὰ μᾶς ἐμποδίσωσιν ἐρχομένους εἰς τὰς Ἀθήνας. Μὴ πηγαίνετε, μᾶς εἶπον, εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἡ ἐπανάστασις ὑφίσταται· ἀσφάλεια δὲν ὑπάρχει.» Προχθὲς εἷς σπουδαῖος τῆς ἀντιπολιτεύσεως δημοσιογράφος ἔλεγέ που· «Ἂν μὴ ἐπέλθῃ καταδικαστικὴ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς κατὰ τοῦ ὑπουργείου, μία νέα δεκάτη Ὀκτωβρίου ἐπίκειται· ἐὰν δὲ ἐπέλθῃ, θέλομεν ἔχει μίαν εἰρηνικὴν μεταβολὴν ὡς τὴν 3 Σεπτεμβρίου, διότι ἐπὶ κρατῆρος καθήμεθα». Εἶναι ἀληθῆ ταῦτα, ἔχουσιν ὑπόστασιν τινά; — Ὁμολογῶ ὄχι· ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ἐν τῇ συνειδήσει σας δὲν ἔχουσί ποτε οὐδεμίαν ὑπόστασιν, εἶναι γελοῖα· ἀλλ’ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ὅστις δὲν γνωρίζει τὰ ψευδῆ αὐτὰ στρατηγήματα τῆς πολιτικῆς, ὁποῖον φέρουσι κλονισμόν; ἐνώπιον τῶν ἐμπόρων ὁποῖαι γεννῶνται ἀμφιβολίαι; Καὶ νομίζετε, ὅτι ἐν τοιαύτῃ καταστάσει δύνασθε νὰ ἔχητε κεφάλαια ἐν Ἑλλάδι, ὅπως δὲν τὰ εὑρίσκουσιν οὐδὲ αἱ εὐρωπαϊκαὶ δυνάμεις; νομίζετε ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη δύναται νὰ φέρῃ πλοῦτον εἰς τὴν Ἑλλάδα; Καὶ εἴμεθα ἡμεῖς αἴτιοι, οἱ ὁποῖοι φροντίζομεν νὰ κατασκευάσωμεν ὁδοὺς, νὰ συντηρήσωμεν τὴν τάξιν; Εἴμεθα ἡμεῖς ἔνοχοι διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου; ἡμεῖς, οἵτινες ἐκάμαμεν ὅ,τι ἐδυνάμεθα, ἵνα προλάβωμεν, ἵνα ἐμποδίσωμεν τὴν πρόοδον τοῦ κακοῦ, καὶ τὴν ἐμποδίσαμεν; Δὲν εἴμεθα ἔνοχοι ἡμεῖς, ἂν πάσχῃ ἤδη ὁ λαὸς, ἢ ἂν ὑποφέρῃ ἐξ αἰτίας τῆς κακῆς συγκομιδῆς τῶν προϊόντων. Ἡμεῖς ὑποφέρομεν μόνον τὰς συνεπείας καὶ προσπαθοῦμεν νὰ προλάβωμεν τὰ κακὰ, προσπαθοῦμεν νὰ τὰ καλύψωμεν. Τί δὲ ἀπέδειξαν ἐναντίον μας; Θέλουσιν ἴσως σᾶς ὁμιλήσει περὶ πιστώσεων, ἀλλ’ αὗται δὲν ἀποβλέπουσιν ἔξοδα ἰδικά μας, καὶ ἔξοδα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς προεκαλέσαμεν, ἀλλ’ οἱ τῶν πρὸ ἡμῶν· θέλουσιν ἴσως σᾶς εἴπει περὶ τῶν εἰσπράξεων ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν φθαρτῶν κτημάτων, ἀλλ’ αἱ εἰσπράξεις αὗται προσδιορίζονται πρὸς ἐξόφλησιν χρεῶν, τὰ ὁποῖα ἀναβαίνουσιν εἰς τρία ἐπέκεινα ἑκατομμύρια, ἐνῷ αἱ εἰσπράξεις δὲν ἀνέβησαν εἰς πεντακοσίας χιλιάδας δραχμῶν· ἐκάλυψαν λοιπὸν ἓν μέρος τῶν χρεῶν αὐτῶν καὶ δὲν ἐχρησίμευσαν διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ ταμείου. Θέλουσι σᾶς εἴπει καὶ ἄλλα ἴσως· τίποτε ὅμως ἕως τώρα δὲν εἶπαν, διότι ὅσα κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐγκαίρως παρ’ ἐκείνων ἐῤῥέθησαν, εὐθέως καὶ δι’ ἀριθμῶν ὑφ’ ἡμῶν ἀνεσκευάσθησαν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον τὸ παράπτωμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπέδωκαν, ἵνα μᾶς ἀφαιρέσωσι τὴν ἐμπιστοσύνην σας. Καὶ βεβαίως, καὶ μικρὰ ἀμφιβολία ἂν ὑπάρχῃ ἐν τῇ συνειδήσει ὑμῶν, πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε ἀφ’ ἡμῶν τὴν ἐμπιστοσύνην σας, διότι πρέπει νὰ ᾖναι πλήρης ἡ πεποίθησις καὶ πλήρης ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ ἔθνους καὶ τῆς Βουλῆς πρὸς Κυβέρνησιν ἡ ὁποία ἔχει τὴν τιμὴν νὰ διευθύνῃ τὴν τύχην τῆς πατρίδος. Ποῖα εἶναι τὰ ἄλλα κακὰ τὰ ὁποῖα μᾶς ἀποδίδετε; Ἡ κακὴ διοίκησις, λέγουσι. Καὶ ποία εἶναι ἡ κακὴ διοίκησίς μας; τι ἐπράξαμεν, ἢ ποῖα γεγονότα ἀποδεικνύουσι τοῦτο; τί καθ’ ἡμῶν κατέθεσαν; Τίποτε· λόγους πομπώδεις, καλῶς συγκεκροτημένους, ἄνθη ποικίλα, ὡραῖα καὶ τερπνῆς φαντασίας γεννήματα καὶ κραυγάς. Ἰδοὺ ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, ὅλαι αἱ ἀποδείξεις κατὰ τῆς διοικήσεώς μας. Ἰδοὺ ὅλη ἡ ἱστορία τῶν σφαλμάτων ἡμῶν· Ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅτε ἤλθομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εὕρομεν μυριάδα ὁλόκληρον φυγοδίκων. Καὶ φυγόδικοι τί εἶναι; εἶναι ἐχθροὶ τῆς κοινωνίας, διότι ἡ κοινωνία τοὺς καταδιώκει, ζητεῖ τὴν τιμωρίαν, καὶ πολλάκις τὴν κεφαλὴν των. Οἱ φυγόδικοι εἶναι ἡ πρώτη ἐμπρηστικὴ ὕλη εἰς χεῖρας τοιχοδιώκτου θέλοντος νὰ ταράξῃ τὴν τάξιν. Εὕρομεν 200 περίπου λῃστὰς δεσπόζοντας ὅλης τῆς γραμμῆς τῶν μεθορίων καὶ μέχρις ἐδῶ, τὸν στρατὸν ἐντελῶς ἀνεπαρκῆ, καὶ ὅμως προέβημεν μετ’ ἐπιμονῆς εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός μας, ἀλλὰ δὲν ἐπηρκοῦμεν· ἡ ἔλλειψις ἦτο πλήρης, ὅθεν καὶ ἡ λῃστεία δὲν κατεστράφη μὲν ἐντελῶς, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταστραφῇ, ἀλλὰ περιεστάλη καὶ σχεδὸν δὲν ὑπάρχει. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς δὲ τοῦ ἔτους μέχρι τοῦδε 50 λῃσταὶ ἐξωντώθησαν· 5 ἐπικίνδυνοι συμμορίαι κατεστράφησαν καὶ πολλαὶ ἑκατοστύαι ἐπικινδύνων φυγοδίκων συνελήφθησαν· χθὲς ἔτι εἰς τὰ πρόθυρα τῆς πρωτευούσης ἐφονεύοντο ὀπαδοὶ τοῦ Κίτσου, ἂν καὶ τὰ μέτρα δὲν ἐπέτυχον πλήρη, καὶ ἡ καταστροφὴ δὲν ἐπετεύχθη πλήρης. Εὕρομεν τὰ στοιχεῖα τῆς ἀταξίας ἐν πλήρει ζωῇ καὶ ἐν πλήρει ἐνεργείᾳ ὅτε ἀνελάβομεν τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἄνευ μέσων καὶ ἰσχύος περιεστείλαμεν ἢ καταστρέψαμεν τὰ στοιχεῖα τῶν ἐγκλημάτων καὶ διεξαγάγωμεν εἰς τὰς πλέον δυσκόλους περιστάσεις ἐν πλήρη ἡσυχίᾳ καὶ τάξει τὰ δυσκολώτερα τῶν ἔργων μιᾶς Κυβερνήσεως. Πρὸ ἡμῶν ἐνθυμεῖσθε, ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ Κ. Βούργαρη, ἐντὸς μηνὸς εἴχαμεν ἐν αὐταῖς ταῖς Ἀθήναις μίαν ὀχλαγωγίαν καὶ μίαν στάσιν ἐν τῷ στρατῷ· καὶ ἡμεῖς ὁλόκληρον ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος διετηρήσαμεν τὴν τάξιν, καὶ πλήρη τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων. Εὐχαριστῶ τὸν ἔντιμον κ. Δελιγιώργην, τὸν κ. Χριστόπουλον, τὸν κ. Κουρῆν, οἵτινες ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς πρὸς τὸν Βασιλέα ἀπαντήσεως, τὸ ὁποῖον συνέταξαν, ὡμολόγησαν ὅτι ἐξετελέσαμεν τὸ δυσκολώτερον καὶ τὸ σπουδαιότερον τῶν ἔργων, τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ἐν ἄκρᾳ νομιμότητι, ἐν πάσῃ εὐθύτητι καὶ πατριωτισμῷ. Πανηγυρικῶς λέγουσιν, ὅτι ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ οἱ τρεῖς αὐτοὶ συνάδελφοί μας, οἵτινες δὲν εἶναι φίλοι μας· παραπονέθησαν δὲ μόνον κατὰ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν. Ἀλλ’ ἂν ἡ κατάστασις αὐτῶν, ἂν ὄργανά τινα δημοτικὰ δὲν εὑρίσκονται ἐν καλῇ καταστάσει, ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἔνοχοι. Ἡ κατάστασις μάλιστα αὕτη τῶν ἀρχῶν αὐτῶν προσέθετεν εἰς τὰς ἐλλείψεις, τὰς ὁποίας εἴχαμεν, καὶ ηὔξανε τας δυσκολίας μας· διότι αὗται εἶναι ἐπιφορτισμέναι τὰς πρώτας ἐργασίας τῆς ἐκτελέσεως, καὶ εἶναι τὰ κύρια μέσα τῆς συντηρήσεως, τὰ στηρίγματα τῆς τάξεως καὶ τῆς καλῆς διοικήσεως· τὰ ὄργανα αὐτὰ μᾶς ἔλλειπον, διότι ἡ κατάστασις τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν εἶναι κακὴ, Διήλθαμεν δὲ ὅλας τὰς δυσχερεῖς περιστάσεις καὶ ὅλας τὰς δυσκολίας ἐν πλήρει ἡσυχίᾳ καὶ τάξει. Καὶ ἠξεύρετε διὰ τί· διότι ἀπέναντι τοῦ νόμου οὐδὲν ἄλλο ἐλάβαμεν ὑπ’ ὄψιν· ὅλαι αἱ διαδόσεις, αἱ ἀπειλαὶ, αἱ δυσκολίαι τῶν περιστάσεων δὲν μᾶς ἐτάραξαν, ὥστε νὰ ἐξέλθωμεν τοῦ νόμου. Ὁ καλλίτερος καὶ ἀσφαλέστερος δρόμος, ἡ μεγαλειτέρα ἐγγύησις εἶναι, εἴπομεν, ἡ τήρησις τῶν νόμων· τίποτε δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐπηρεάσῃ· ἐντὸς τῶν νόμων πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν, ὅπου θέλομεν ἀπαντήσει ἀνταποκρινόμενα τὰ εἰρηνικὰ αἰσθήματα τοῦ λαοῦ, διότι οὕτω ἡ τάξις εἶναι ἀσφαλὴς, καὶ ἡ ἡσυχία βεβαία. Ἀπεδείξατέ που παραβίασίν τινα, παρανομίαν τινὰ; Ἔχομεν μάλιστα τοῦ ἐναντίου ἡμεῖς ἀπόδειξιν, τὴν ὁμολογίαν τοῦ ἐντίμου κ. Πετιμεζᾶ. Τώρα κατὰ πρῶτον ἐφηρμόσθη τὸ Σύνταγμα, καὶ τώρα κατὰ πρῶτον ἔχομεν πλήρη τὴν ἐλευθερίαν τῆς συζητήσεως, καὶ διὰ τοῦτο αἰσθανόμεθα τὴν εὐθύνην καὶ τὸ βάρος· τὰ πρὶν ἦσαν ψεύδη, εἶπεν ἐσχάτως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Πετιμεζᾶς. Ἔχομεν λοιπὸν ἀπόδειξιν καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῶν ἀδιαλλακτοτέρων ἐναντίον μας, ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς προσηνέχθημεν μὲ ὅλην τὴν νομιμότητα, ἐσεβάσθημεν τὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτῶν, ὅτι ἐν γένει ἐφηρμόσαμεν τὸ Σύνταγμα, τὸν κύριον καὶ θεμελιώδη νόμον τοῦ κράτους, καὶ ἠσφαλίσαμεν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ βήματος. Δὲν ἠδυνήθητε νὰ παρουσιάσητε οὐδεμίαν ἀπόδειξιν κατὰ τῆς διοικήσεώς μας, καὶ λέγετε καὶ ζητεῖτε νὰ μᾶς ἀφαιρεθῇ διὰ τοῦτο ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς. Ναὶ, κύριοι βουλευταὶ, κάμετέ το! Ἀλλ’ ἂν τὸ κάμητε, ἐνθυμήθητε, νὰ καταχωρίσητε ἐν τῷ διασκεπτικῷ τῆς ἀποφάσεώς σας τὰς μνησθείσας ὁμολογίας τῶν ἀντιπολιτευομένων, διὰ τὴν διαγωγήν μας κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ τὸν σεβασμόν μας πρὸς τὸ Σύνταγμα. Ταῦτα ἐν τῇ ἀποφάσει πρῶτον ἐγγράψαντες, κηρύξατε ὕστερον ὅτι κακῶς διῳκήσαμεν! Ἀλλ’ ἂν ἡ κατάστασις τοῦ τόπου εἶναι κακὴ, ἡμεῖς εἴμεθα αἴτιοι, ἢ σεῖς; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα, καὶ θέλομεν τὸ ἐξετάσει καθ’ ὅλα, διότι τῳόντι σήμερον δὲν κρινόμεθα ἡμεῖς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἡμεῖς καὶ σεῖς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ἔθνους· καὶ πρέπει νὰ μάθῃ τὸ ἔθνος κατὰ τί πταίομεν ἡμεῖς καὶ κατὰ τί σεῖς. Ὁ λαὸς πάσχει, εἶναι εἰς ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, λέγετε, καὶ πρέπει νὰ τὸν σώσωμεν. Ἡ σωτηρία τοῦ λαοῦ εἶναι ὁ πρῶτος νόμος, ἡ πρώτη ἀνάγκη· καὶ ἐν τούτοις τί πράττετε, τί συζητεῖτε, εἰς τί ἐνασχολεῖσθε; — Ἐνασχολεῖσθε, ἐὰν εἷς τῶν ἐγκαθέντων τοῦ ἀκροατηρίου συνελήφθη παρὰ τοῦ ἀστυνόμου, διότι ἐθορύβει, καὶ θέλετε αὐτὸ πρῶτον νὰ συζητήσωμεν, αὐτὸ νὰ προτιμήσωμεν, θέλετε νὰ ἐξασκήσητε τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως καὶ νὰ ἐπιτηρήσητε εἰς τὴν ἀκριβῆ ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Βεβαίως τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι ἱερὸν καὶ σπουδαῖον, ἄνευ τοῦ ὁποίου τὸ Σύνταγμα χάνει τὴν ἀξίαν του. Βεβαίως ἔχετε χρέος νὰ φροντίζητε περὶ τῆς τηρήσεως τοῦ νόμου καὶ νὰ τιμωρῆτε τοὺς παραβάτας ὑπουργούς. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι σπουδαιότερον, ἢ ἡ ἐν γένει κατάστασις τοῦ λαοῦ; Αὐτὴν πρέπει νὰ προτιμήσητε, καὶ ὄχι ἂν εἷς φαυλόβιος ἀπεμακρύνθη τῆς πρωτευούσης! Μέχρι τοῦδε παρῆλθον 4 μῆνες· τί ἐπράξαμεν, ὁποῖον μέτρον ἐλάβαμεν διὰ τὸν λαόν; ἐξαντλούμεθα μόνον, εἰς ματαίας συζητήσεις. Λοιπὸν, κύριοι, ἂν πάσχῃ ὁ λαὸς, ἡμεῖς δὲν εἴμεθα αἴτιοι. Ἡμεῖς ἐξετελέσαμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν ὅπως τὸ ἐννοοῦμεν· σᾶς ὑπεβάλαμεν μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐνομίζαμεν, ὅτι ἠδύναντο νὰ φέρωσι θεραπείαν τινα· διότι ὁ λαὸς πάσχει οὐ μόνον οἰκονομικῶς, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ διαφόρους ἄλλας ἐπόψεις. Κατὰ τὴν ἰδέαν μας, ἡμεῖς ἐσπεύσαμεν νὰ κάμωμεν τὸ χρέος μας, καὶ σᾶς παρουσιάσαμεν τὰς ἰδέας μας, τοὺς σκοπούς μας· σεῖς δὲ τί ἐπράξατε; Ἡμεῖς πταίομεν, ἐνῷ σεῖς δὲν λαμβάνετε μέτρα ὑπὲρ τοῦ πάσχοντος λαοῦ; Ἡμεῖς πταίομεν, οἱ ὁποῖοι ἐπικαλούμεθα τὴν προσοχὴν καὶ τὴν ἐνέργειάν σας, ἢ σεῖς, οἵτινες περὶ ἀναβολῆς, περὶ κανονισμοῦ, περὶ τιμωρίας δύω πταισάντων ὑπαξιωματικῶν καὶ περὶ τοιούτων ἄλλων ἀδιαφόρων ἀντικειμένων ἐνασχολεῖσθε; Ἡμεῖς πταίομεν ἢ σεῖς, οἵτινες ζητήματα ὑπουργικὰ μόνον θέτετε; Ἐννοῶ καὶ ἀποδέχομαι, θέλω μάλιστα τὸ πράξει, μεταβαίνων ἀπὸ τὴν θέσιν τοῦ ὑπουργοῦ εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀντιπολιτευομένου, ἐννοῶ τὴν συζήτησιν, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ἰσχὺς τοῦ Συντάγματος. Θέλω νὰ βασανίζωνται αἱ ἰδέαι, καὶ ἀπὸ τῆς βάσανου αὐτῆς νὰ ἐξέρχηται ἡ ἀλήθεια, ἥτις δύναται νὰ κυβερνήσῃ, καὶ ὁ ἄνθρωπος, ὁ ἀντιπροσωπεύων αὐτὴν, νὰ ᾖναι ὁ ἐκλεκτὸς τοῦ ἔθνους, ὁ μέλλων νὰ διέπῃ τὴν τύχην του. Διὰ τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν συζήτησιν, διότι ἐν αὐτῇ συνίσταται ἅπασα ἡ ἀξία τοῦ συνταγματικοῦ συστήματος· ἀλλὰ τὴν ἀπραξίαν, τὴν παραλυσίαν δὲν τὴν ἐννοῶ. Τοιαύτη ἐνέργεια εἶναι ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἰμπορῶ νὰ ὀνομάσω. Ὅταν δὲν θέλετε νὰ συζητήσητε τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα σᾶς ὑπεβάλαμεν, ἀλλὰ δι’ ὅλων τῶν μέσων ἀποφεύγετε τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἀπόφασιν, δὲν ἀντιπολιτεύεσθε, δὲν ὑπηρετεῖτε τὴν πατρίδα· παραλύετε τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν, καὶ οὕτω παραλύετε τὸ ἔθνος. Χθὲς στεντορείᾳ τῇ φωνῇ μᾶς ἐζητεῖτο ὁ λόγος, διατὶ δὲν φέρομεν κεφάλαια ξένα. «Ὑπάρχουσι κεφάλαια, πολλὰ κρούουσι τὰς θύρας μας, καὶ σεῖς ὑπνώττετε, μᾶς ἔλεγον· εἶσθε ἀνίκανοι.» Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἐνώπιόν σας μία σύμβασις λίαν σπουδαία, ἡ περὶ Κωπαΐδος; Ἂν παραδεχθῆτε αὐτὴν, θέλετε ἔχει κεφάλαια, πολιτισμὸν, ἐπιστήμην καὶ ἐργασίαν. Ἔλαβε τὴν τύχην ἡ σύμβασις αὐτὴ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν; νὰ μελετηθῇ κᾂν; Ἐν τούτοις ἐνασχολεῖσθε εἰς ἐπερωτήσεις. Ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον, ἐὰν ἐπιτύχῃ, θέλει συνδέσει τὰ συμφέροντά σας πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς Εὐρώπης, καὶ θέλει κάμει ὥστε τὰ κεφάλαια τῆς Εὐρώπης νὰ μὴ φοβῶνται νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα, καὶ οὕτω θέλει σᾶς ἀνοίξει ἴσως τὰς πύλας τῶν χρηματιστηρίων. Ἡμεῖς ἐσπεύσαμεν νὰ σᾶς ὑποβάλωμεν καὶ αὐτὴν τὴν σύμβασιν· ἀλλὰ σεῖς τὶ πράξατε; —Προετιμήσατε τὰς ἐπερωτήσεις καὶ τὰ ὑπουργικὰ ζητήματα, ὁ δὲ ἔντιμος φίλος μου κ. Πετράκης ἐλυπήθη πολὺ, διότι δὲν συνεζητήθη εἰσέτι ἡ ἐπερώτησίς του περὶ τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, ὃν ἡ ἀστυνομία ἐδίωξε.

§108ΠΕΤΡ. ΑΝΑΡΓΥΡΟΥ. Ὑπὲρ τοῦ νόμου ὡμίλησα.

§109ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπὲρ τοῦ νόμου. Βεβαίως ἡ τήρησις τοῦ νόμου θὰ φέρῃ τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου, καὶ χρέος μας ἀπαραίτητον εἶναι νὰ φροντίζωμεν περὶ τοῦ νόμου· ἀλλὰ χρέος ἐπίσης ἀναντίῤῥητον εἶναι νὰ προτιμήσωμεν τὰ γενικὰ συμφέροντα. Ἔχομεν πάσχοντα τὸν λαὸν ὁλόκληρον, περὶ τοῦ ὁποίου τόσον ἐνδιαφερόμεθα καὶ τόσα δάκρυα ἐχύσαμεν· περὶ τῆς τύχης καὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ πρέπει πρῶτον νὰ φροντίσωμεν, καὶ ν’ ἀφήσωμεν αὐτὰ τὰ ἀτομικὰ καὶ τὰ μερικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα βεβαίως πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν μὲ τὸν καιρὸν ὕστερον, διότι ὁ πρῶτος νόμος εἶναι ἡ σωτηρία τοῦ λαοῦ.

§110ΖΩΤΟΣ. Ἡ τήρησις τοῦ νόμου εἶναι τὸ γενικώτερον ζήτημα.

§111ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταὶ, αἱ μομφαὶ, αἱ ὁποῖαι καθ’ ἡμῶν ἀπηυθύνθησαν, εἶναι ἄδικοι, διότι δὲν εἶναι ἀληθεῖς. Νομίζω, ὅτι οἱ ἐναντίοι ἡμῶν ὤφειλον νὰ ἀποδείξωσι τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὑτῶν. Ἐδέχθημεν κληρονομίαν κακίστην, καὶ εἰς τὰς χεῖράς μας ἤδη αὐτὴ ἡ κληρονομία ἐβελτιώθη, καὶ ἐνόσῳ δὲν ἀποδείξετε σεῖς τὸ ἐναντίον διὰ πραγμάτων, ὅπως τὸ ἀποδεικνύομεν ἡμεῖς, ἐνόσῳ τοὺς λογαριασμούς σας δὲν στηρίζετε εἰς ἀριθμοὺς, ἐνόσῳ δὲν φέρετε γεγονότα, δὲν φέρετε πράγματα, δύνασθε μόνον ὡραίους λόγους ν’ ἀπαγγέλλητε καὶ πομπώδεις, ἡ ἀλήθεια ὅμως θέλει μένει ὑπὲρ ἡμῶν πάντοτε· σεῖς δὲ θέλετε θεωρεῖσθε..... Τὸ ζήτημα ἔλαβεν αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα, ἵνα λησμονηθῇ τοῦ νομοσχεδίου ἡ ἀξία, διότι δὲν συζητοῦσιν ἤδη τὴν ἐσωτερικὴν αὐτοῦ ἀξίαν, ἀλλὰ τὴν σχέσιν του πρὸς τὸ ὑπουργεῖον. Ὁ κ. Βαλαωρίτης, δριμύτερος ὅλων τῶν καθ’ ἡμῶν, εἶπεν, ἂν δὲν μ’ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, «τὸ νομοσχέδιον εἶναι φῶς, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται κανεὶς ν’ ἀποκρούσῃ, διότι αἱ ὁδοὶ εἶναι αἱ ἀρτηρίαι καὶ αἱ φλέβες τοῦ ἔθνους· κανεὶς λοιπὸν δὲν θέλει ν’ ἀποξηρανθῶσι· τὸ νομοσχέδιον εἶναι ὠφέλιμον, τὸ ἀποκρούομεν ὅμως διότι δὲν χαίρετε τὴν ἐμπιστοσύνην μας· τὸ νομοσχέδιον θὰ σᾶς φέρῃ πόρους, ἀλλὰ δὲν θέλομεν νὰ σᾶς δώσωμεν αὐτούς.» Μεταξὺ τῶν παραδόξων, ἅτινα ἠκούσαμεν, τὸ παραδοξότερον εἶναι ἡ μομφὴ, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀπηύθυναν, ὅτι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐφέραμεν, σκοπὸν ἔχουν νὰ παρατείνωσι τὴν ζωήν μας. Ἀλλὰ πρὸ μικροῦ εἷς ἔντιμος καὶ πεπειραμένος βουλευτὴς, ὁ κ. Βότσαρης, ἐνώπιον καί τινων ἄλλων μοὶ εἶπε· «δὲν ἐνοῶ πῶς σεῖς δι’ αὐτῶν προκαλεῖτε ἀντιδράσεις καὶ ἀντιπολιτεύσεις, ἐνῷ ἔπρεπε τὸ ἐναντίον νὰ πράξητε.» Τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα σᾶς παρουσιάσαμεν, προσβάλλουσι συμφέροντα, προσωπικὰ καὶ ἐπαρχιακὰ, τὰ ὁποῖα διεγείρουσιν ἀντιπαθείας καὶ ἀντιδράσεις· δὲν γνωρίζετε ὅτι ἡ πλειοψηφία ἐκ τούτων ἐπηρεάσθη; δὲν γνωρίζετε πόσα διηγέρθησαν παράπονα; Ἡμεῖς ὅμως ἐνομίσαμεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποχωρήσωμεν ἐνώπιον αὐτῶν. Ἦτον εὔκολον νὰ ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὅπως ἔχουσι καὶ νὰ μὴ ἀκούσωμεν παράπονα. Ἰδοὺ ὁ τρόπος, ἂν ἠθέλαμεν νὰ συντηρηθῶμεν· καὶ ὅμως δὲν ἐπράξαμεν οὕτω, διότι τὸ ἐνομίσαμεν ἐναντίον τῶν καθηκόντων καὶ τῆς θέσεώς μας· ἐνομίσαμεν, ὅτι ὠφείλαμεν, ἀδιαφοροῦντες πρὸς ὅλους τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἔμελλε νὰ διατρέξωμεν, νὰ φέρωμεν ἐνώπιόν σας ὅλας τὰς ἰδέας μας, ὅλας τὰς πεποιθήσεις, καθόσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου καὶ τὴν οἰκονομίαν αὐτοῦ· ἐφέραμεν ἓν σύστημα πλῆρες καὶ δι’ ὅλους τοὺς κλάδους καὶ δι’ ὅλας τὰς ἀνάγκας. Ἡ διοίκησις χωλαίνει, ἡ οἰκονομία δὲν εὑρίσκεται καλῶς, ἡ παιδεία προσκόπτει, ὁ στρατὸς ἔχει ἀνάγκην διαῤῥυθμίσεως, ἔπρεπε νὰ προβλέψωμεν καὶ νὰ ἐξαγάγωμεν τὴν πατρίδα ἐκ τῶν δυσκολιῶν. Ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν δέχεται τίποτε· ἀποκρούει τὰς οἰκονομίας, δὲν ἐγκρίνει τὰ δάνεια, δὲν συζητεῖ τοὺς φόρους. Ἐγὼ προτιμῶ καὶ σᾶς συμβουλεύω νὰ προτιμήσητε πάντοτε καὶ σεῖς τοὺς φόρους ἀντὶ δανείων· τὰ δάνεια εἶναι κακὸν, ἐπιβαρῦνον καὶ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, αὐξάνον τὰς δυσκολίας καὶ ἀφαιροῦν τὰ κεφάλαια ἀπὸ τὴν παραγωγήν. Κατεφύγαμεν ἀληθῶς καὶ ἡμεῖς εἰς δάνεια, ἀλλ’ ὅταν δὲν ἐδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως· οὕτω θέλετε πράξει καὶ σεῖς εἰς παρομοίας περιστάσεις. Ἀλλ’ ἠξεύρετε πόσου δανείου ἔχετε ἀνάγκην διὰ νὰ ἔχητε προϋπολογισμὸν ἀσφαλῆ; 12 ἑκατομμυρίων, διότι μέχρις αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ ἀναβιβάζονται τὰ κινούμενα χρέη σας, καὶ τὰ χρέη αὐτὰ πρέπει ν’ ἀντικαταστήσητε διὰ παγίων. Δὲν ἐκάμαμεν ἡμεῖς αὐτὰ τὰ χρέη, ἀλλὰ θέλομεν νὰ τὰ τακτοποιήσωμεν, διότι τὰ τοιούτου εἴδους χρέη καὶ δυσκολίας φέρουσι καὶ εὐθύνας καὶ κινδύνους. Ἐκ τῶν ὑποβληθέντων δὲ μέτρων μας οἱ μὲν φόροι καὶ αἱ οἰκονομίαι ἔχουν σκοπὸν διαρκῆ, ἔχουν σκοπὸν νὰ τακτοποιήσωσι τὸ παθητικὸν καὶ τὸ ἐνεργητικόν σας, νὰ σᾶς φέρωσιν εἰς ἐντελῆ ἰσοῤῥοπίαν. Ἀλλ’ ἔχομεν παρελθούσας πληγὰς, ἔχομεν ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα οἱ μέλλοντες φόροι δὲν θὰ καλύψωσι, καὶ τὰ ὁποῖα ηὔξησεν ἡ τελευταία κατάστασις τῆς παραγωγῆς καὶ ἡ ἀφορία. Τὸ τελευταῖον ἔλλειμμα ἐκάλυψεν ἐν μέρει τὰ ἔσοδα τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ τρέχοντος, ἀλλ’ αὐτὰ χρησιμεύουσι συνήθως ὡς ἐφόδια τοῦ μέλλοντος, τὸ ὁποῖον θὰ τὰ ὑστερηθῇ. Ἔχετε λοιπὸν ἀνάγκην ἐκτὸς τῶν φόρων καὶ δανείων, ἵνα οἰκονομήσητε αὐτὴν τὴν ἀνωμαλίαν, ἄλλως πρέπει νὰ φροντίσητε ν’ ἀποδώσητε εἰς τὴν κοινωνίαν ὅσα τῆς ἀφηρέσατε, λαβόντες τὰ χρήματα τῆς Τραπέζης. Τὸ νομοσχέδιον ἄρα αὐτὸ δὲν εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς, ἀλλὰ τὸ πεδίον τῆς μάχης. Ἔπρεπε νὰ ἐκλέξετε ἄλλο, καὶ οὐχὶ τὸ ὠφελιμώτερον διὰ τὸν τόπον· καὶ ὅμως μετ’ εὐχαριστήσεως δεχόμεθα τὴν πάλην καὶ εἰς αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Τί σκοπεύει αὐτό; Μᾶς λέγουσιν, ὅτι δολίως τὸ ἐφέραμεν, ὅτι ἠθέλαμεν νὰ σᾶς ἐξαπατήσωμεν, ἵνα πλαγίως αὐξήσωμεν τοὺς φόρους καὶ εὐκολύνωμεν τὰς ἀνάγκας μας. Τί σκοπεύει λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτό; Κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχωμεν ποτὲ ὁδούς· κατ’ αὐτὸ, θέλει ἐξοδεύεσθαι διὰ τὰς ὁδοὺς ὅ,τι περισσεύει· ἀλλ’ οἱ πόροι μας εἶναι μικροὶ αἱ δὲ ἀνάγκαι μας μεγάλαι· ἑπομένως τίποτε δὲν περισσεύει ἢ ὀλίγον περισσεύει, καὶ ὀλίγον κατὰ συνέπειαν γίνεται διὰ τὰ δημόσια ἔργα. Εἶμαι φίλος φύσει τῶν δημοσίων ἔργων. Ὅτε ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἶχον χρήματα, ἐξώδευσα 7 ἑκατομμύρια διὰ δημόσια ἔργα, καὶ ἤδη ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου ἐξωδεύσαμεν μ’ ὅλας τὰς στενοχωρίας μας 350,000 δραχ. δι’ αὐτὰ, ποσὸν ὅπερ εἰς ὀλίγα ἔτη καὶ μᾶλλον εὐτυχῆ ἄλλοτε ἐξωδεύθη. Ἐνόσῳ δὲ τὰ δημόσια ἔργα περιλαμβάνονται ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ Κυβέρνησις, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι, δὲν θέλει κατορθώσει μεγάλα πράγματα, διότι ὀφείλει νὰ φροντίσῃ πρῶτον πῶς νὰ ζήσῃ καὶ ἔπειτα πῶς νὰ ἐξοδεύσῃ διὰ τὰς ἄλλας ἀνάγκας. Ὁδοὶ καὶ γέφυραι λοιπὸν δὲν ὑπάρχουσιν, οὐδὲ θέλουσιν ὑπάρξει· οἱ ἄνθρωποι πνίγονται εἰς τοὺς ποταμοὺς καὶ κατακρημνίζονται εἰς τὰς φάραγγας. Τὸ σύστημα αὐτὸ τὸ κακὸν ἠθέλαμεν ν’ ἀντικαταστήσωμεν. Τί ἔπρεπε νὰ κάμωμεν; — Ὅ,τι ὁ κοινὸς λαὸς, ὁ ἁπλοῦς κόσμος μᾶς ὑπέδειξε πρὸ πολλοῦ. Δὲν ἠρκέσθη εἰς τοὺς φόρους τοῦ δημοσίου, εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ὅταν εἶχε νὰ θεραπεύσῃ ἀνάγκην, ἀλλ’ ἐπέβαλεν εἰς ἑαυτὸν φόρον καὶ ἐθεράπευε τὴν ἀνάγκην. Οὕτω κατεσκευάσθησαν τόσοι λιμένες. Τὸ σύστημα αὐτὸ περίπου νὰ βάλωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς ἐνέργειαν αἰτοῦμεν, νὰ συστηθῇ δηλαδὴ ἰδιαίτερον ταμεῖον πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν. Ἕως τώρα εἴχαμεν ἀγγαρίαν, τῆς ὁποίας ὅλα τὰ κακὰ ἐξηγήθησαν. Ἡ ἀγγαρία ἐπιβάλλεται ἀναλόγως τῶν προσώπων καὶ οὐχὶ τῆς περιουσίας· ἡμεῖς προτείνομεν τὸ ἐναντίον, τὸ ἀληθὲς σύστημα· ἑπομένως ἀπαλλάττομεν τοὺς πτωχοὺς καὶ ἐπιβαρύνομεν τοὺς πλουσίους· ἄλλως ἡ ἀγγαρία ἀπεδείχθη μέσον ὅλως ἀκατάλληλον πρὸς κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, δὲν τὸ θέλετε, διότι δὲν θέλετε ὁδοὺς, ἢ διότι δὲν πιστεύετε, ὅτι θὰ κάμῃ καλὴν χρῆσιν ἡ Κυβέρνησις; Ἐναντίον ὅλων τῶν Κυβερνήσεων τῆς πατρίδος σας ἔχετε αὐτὴν τὴν δυσπιστίαν καὶ εἰς ὑμᾶς αὐτοὺς ἔτι; Δὲν ἐλπίζετε νὰ κυβερνήσητέ ποτε; Δὲν εἶναι σπουδαία, μοὶ φαίνεται, ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη, δότι δὲν πρόκειται νὰ δώσητε εἰς ἡμᾶς πόρους, ἀλλὰ νὰ θεραπεύσητε διαρκεῖς ἀνάγκας, καθόσον πρόκειται νὰ διατηρήσητε τὸ ταμεῖον αὐτὸ ἕως οὗ ἔχετε ἀνάγκην δημοσίων ἔργων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ πλέον εἰς τὴν ἐξέτασιν ζητήματος ἐξαντληθέντος· ἐπαναλαμβάνω μόνον, ὅτι οἱ σκοποί μας δὲν ἦσαν καθαρῶς φορολογικοί· ἠθέλαμεν ν’ ἀσφαλίσωμεν πόρους πρὸς σκοπὸν λίαν ἐπωφελῆ. Ἐκ προοιμίων δὲ λέγω, ὅτι δὲν σκοπεύομεν ν’ ἀποκρούσωμεν πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον τείνει ὥστε αἱ ἐπαρχίαι νὰ ἀπολαύσωσι τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται εἰς αὐτὰς τὸ νέον σύστημα· ἐπιμένω μόνον ὡς πρὸς τὴν ἀρχήν. Δὲν ἀρνοῦμαι δὲ, διότι πολλάκις τὸ ἐπανέλαβον, ὅτι ἡ παραδοχὴ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θέλει ἀπαλλάξει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἐξόδου, τοῦ διὰ τὰ δημόσια ἔργα προωρισμένου. Ἀλλ’ ἂν ἀποκρούσητε τὴν ἀρχὴν, θέλομεν λυπηθῆ, διότι ἀπόλλυται ἓν καλόν. Ἂν εἴπητε ὅμως ὅτι δὲν ἔχετε πλέον ἐμπιστοσύνην εἰς ἡμᾶς, δὲν θέλομεν λυπηθῆ· ἐπαναλαμβάνω μάλιστα καὶ τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Λομβάρδος ἀπὸ τοῦ βήματος ἐξέφερε, δὲν θέλομεν πολεμήσει δι’ ὁμοίου τρόπου τοὺς διαδόχους μας. Πολλάκις, κύριοι, ἐπεθύμησα καὶ τὸ ἐπεζήτησα σπουδαίως, ὥστε ἡ ἀντιπολίτευσις ν’ ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ πολλὰ ἐκ τῶν ἐντίμων αὐτῆς μελῶν τὸ γνωρίζουσιν. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἠμπόρεσα ν’ ἀπευθυνθῶ εἴς τινα, εἶναι διότι ἐν τῷ μέσῳ τῆς πολυκεφάλου αὐτῆς Ὁμοσπονδίας, δὲν διέκρινα ἐξοχὴν, δὲν ἔβλεπα πρόγραμμα, ἀλλὰ ἁπλᾶς κατηγορίας καὶ μομφάς. Ἐπιθυμῶ καὶ ἐπεθύμουν πάντοτε νὰ ἴδω τὴν ἀντιπολίτευσιν μὲ τὸν ἀρχηγόν της καὶ μὲ τὸ πρόγραμμά της· ἐπεθύμουν νὰ ἤρχετο ἐδῶ, νὰ ἔφερε τὰς ἰδέας της νὰ τὰς συζητήσωμεν, καὶ ἂν αὗται παρεδέχοντο ὡς ἀληθεῖς καὶ καλλίτεραι, νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, τότε μετ’ εὐχαρίστου πεποιθήσεως ἤθελον ἰδῆ αὐτὴν ἀνερχομένην εἰς τὴν ἐξουσίαν. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἠκολούθησε τὸν δρόμον αὐτόν· ἐκτὸς τοῦ κ. Ἰακωβάτου, ὅστις ἔφερε μίαν ἰδέαν, καλὴν ἢ κακὴν ἀδιάφορον, καμμίαν ἄλλην ἰδέαν δὲν ἔφερεν ἀκόμη ἡ ἀντιπολίτευσις, ἀλλὰ μομφὰς καὶ κατηγορίας, διαμαρτηρήσεις περὶ σεβασμοῦ πρὸς τὸν νόμον, ἐνῷ ἀντὶ τούτων ἔχομεν ἡμεῖς τὴν ὁμολογίαν σας περὶ τοῦ σεβασμοῦ μας αὐτοῦ. Ἂς ἔλθῃ ἡ ἀντιπολίτευσις εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ αὐτὴ πρέπει νὰ ἔλθῃ, διότι δὲν ἐννοῶ ἄλλον ὡς διάδοχόν μας, παρὰ τὴν καθαρὰν ἀντιπολίτευσιν· αὐτὴ εἶναι δυνατὸν κατὰ τὰς δυσκόλους περιστάσεις ἐν αἷς εὑρισκόμεθα νὰ διοικήσῃ ἀνθ’ ἡμῶν, διότι αὐτὴ ἔχει ἰδίαν ὕπαρξιν. Αὐτὴ λοιπὸν πρέπει νὰ ἔλθῃ, ὅταν ἀπολέσωμεν τὴν πλειονοψηφίαν καὶ κηρυχθῶμεν ὡς παρηκμακότες. Ἂν δὲ ἔλθῃ, βεβαίως δὲν θέλω καταφύγει εἰς κανὲν μέτρον τεῖνον νὰ παραλύσῃ αὐτήν· θὰ συζητῶ τὰς ἰδέας της, θὰ τὴν κατακρίνω, ἀλλὰ ποτὲ δὲν θὰ προσπαθήσω νὰ διακόψω τὴν πορείαν της, καὶ νὰ παραλύσω τὴν ἐνέργειάν της· νὰ τὴν κρατήσω εἰς ἀδράνειαν, ὅπως αὐτὴ ἔπραττε, διότι ἡ ἀνδράνεια τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀδράνεια καὶ παραλυσία τῆς ζωῆς τοῦ ἔθνους. Ποτὲ δὲν θέλω κάμει ἀντιπολίτευσιν τοιαύτην, καὶ εἴθε ποτὲ νὰ μὴ γείνῃ εἰς τὴν πατρίδα μου, ποτὲ ἄλλοτε τοιαύτη. Ἡ ἀντιπολίτευσις πρέπει νὰ νικᾷ διὰ τῆς ὀρθότητος τῶν ἰδεῶν της· ἐπαναλαμβάνω τοῦτο, διότι ἐνθυμεῖσθε τί εἶπε προχθὲς ὁ κ. Κουρῆς· «Παραιτηθῆτε, διότι προσκόπτετε· ἀφήσατε τὰς ἕδρας σας, διότι δὲν σᾶς ἀφίνομεν νὰ κάμητε βῆμα.» Ὄχι! Δὲν ἐννοῶ, οὔτε θέλω ἀκολουθήσει τὸ σύστημα αὐτό· δὲν θέλω τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὴν ῥίψω παραλύων αὐτήν· δὲν θέλω νὰ καταστρέφω τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ν’ ἀντικαθιστῶ τὰ πρόσωπα δι’ ἄλλων, ἅτινα θέλουσιν ἀποδείξει, ὅτι καλλίτερα καὶ ἐπωφελέστερα δύνανται νὰ κυβερνήσωσιν· ἡ Κυβέρνησις ὡς Κυβέρνησις πρέπει νὰ μένῃ ἐν ὅλῃ τῇ ἰσχύϊ καὶ τῇ ἀξιοπρεπείᾳ της. Λοιπὸν ἂς ἔλθῃ, ἐὰν ἦναι ὥρα νὰ ἔλθῃ, ἡ ἀντιπολίτευσις, καὶ ἂς ᾖναι βεβαία, ὅτι θέλει ἔχει πᾶσαν τὴν συνδρομὴν ἡμῶν ὡς ἀντιπολιτεύσεως νομίμου καὶ ἀγαπώσης τὴν πατρίδα, οὐχὶ τὴν ἐξουσίαν· θέλομεν φροντίσει νὰ τὴν ἀνατρέψωμεν, ὅταν ἀποδειχθῇ κακή, ἀλλ’ ὄχι νὰ τὴν παραλύσωμεν, νὰ τὴν ἐμποδίσωμεν νὰ βαδίζῃ ὡς καὶ νὰ διοικῇ.

§112ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εὐχαριστοῦμεν, Κύριοι, τὸν ἀξιότιμον πρωθυπουργόν, διότι καλεῖ τὴν ἀντιπολίτευσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἀλλ’ ἡ ἀντιπολίτευσις, ὡς εἶναι εἰς αὐτὸν γνωστὸν, δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ παραλάβῃ, δι’ αὑτοῦ τὴν ἐξουσίαν, ἐπιθυμεῖ τὴν ἐξουσίαν νὰ τὴν παραλάβῃ ὅταν ὑπάρχωσιν ὅλοι οἱ Συνταγματικοὶ ὅροι, τοὺς ὁποίους ἔθεσε τὸ ἔθνος, ὅταν ὑπάρξῃ πλήρης πεποίθησις, ὅτι τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἡ ἔλευσις εἶναι ἀναγκαία ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Διότι, ὡς ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος, διὰ νὰ ἔλθῃ ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ προσηκόντως νὰ διοικήσῃ τὸ Κράτος, ἀπαιτεῖται πλήρης πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνη καὶ πλήρης ἐξουσία. Δὲν ἀγνοεῖ ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ τόπου, εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν οὗτος εὑρίσκεται σήμερον, εἶναι δυσχερεστάτη, ὅτι χρειάζονται μέγισται δυνάμεις καὶ πολὺ μεγάλαι θυσίαι, ὅπως ὁ τόπος κυβερνηθῇ συμφώνως πρὸς τοὺς νόμους, συντηρούμενος μὲν ἐνῷ διακινδυνεύει, προαγόμενος δὲ ἐνῷ ἐσταμάτησε καὶ ὀπισθοδρομεῖ (εὖγε, εὖγε ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἡσυχάσετε. Ἀπαντῶν δὲ εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν δι’ ὅσα εἶπε περὶ προγράμματος τῆς ἀντιπολιτεύσεως, χρεωστῶ νὰ ἐκπλαγῶ διὰ τὴν πρόκλησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς αὐτὴν, πρῶτον μὲν διότι, καίτοι ἱστάμενος ἐπὶ κεφαλῆς μιᾶς πολιτικῆς μερίδος, ἀγνοεῖ τὸ πρόγραμμα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἔπειτα δὲ, καίτοι πολιτικὸς ἀνὴρ, καὶ προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως, ἐφαντάσθη, ὅτι εἶναι δυνατὸν ποτε εἰς τὰ Συνταγματικὰ Κράτη, ὁ ἀγὼν νὰ γείνῃ μεταξὺ ἀντιπολιτεύσεως καὶ Κυβερνήσεως, ὅπως τὸν παρέστησε· δηλονότι αἱ δύω μερίδες νὰ προσέλθωσιν ἐπὶ τοῦ βήματος, νὰ καταθέσωσι τὸ πρόγραμμά των, νὰ γείνῃ συζήτησις περὶ αὐτοῦ καὶ ἡ πλειονοψηφία ν’ ἀποφασίσῃ. Αἱ δύω μερίδες ἐν παντὶ ἔθνει συνταγματικῷ ἔχουσιν ἱστορίαν, καὶ ἂν διὰ νὰ ὑπερασπίσωσιν ἑαυτοὺς οἱ πρωθυπουργοὶ, ἀναβαίνοντες εἰς τὸ βῆμα λησμονοῦν τὴν ἱστορίαν ἡ ὁποία τοὺς παρακολουθεῖ, οἱ ἔχοντες ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ κρίνουν περὶ τῶν προγραμμάτων τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως δὲν τὴν λησμονοῦν. Ἡ πολιτικὴ τῶν κυβερνώντων καὶ τῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δικασθῇ προσηκόντως, ὅταν οἱ δικασταὶ δὲν παρακολουθοῦν τὰ γεγονότα, ὅταν προσηλόνουν τὴν προσοχὴν αὐτῶν μόνον εἰς μεμονωμένα ζητήματα. Ἡμεῖς, Κύριοι, δὲν ἔχομεν τοιαύτην ἰδέαν περὶ τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν προγραμμάτων αὐτῶν· καὶ ἐὰν εἴχομεν, δὲν ἠθέλαμεν ἀντιταχθῆ κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἥτις εἶναι τόσον ἐπαγωγός. Ἡ ἀντιπολίτευσις γινώσκει, ὅτι οἱ ὡραιότεροι νόμοι δυνατὸν νὰ στολίζωνται ὑπὸ ἐπιγραφῶν κομψοτάτων, ἀλλ’ ὅταν δὲν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσι, δὲν ἀφίνουν τὸ παραμικρὸν ἴχνος προόδου, πολλάκις μάλιστα, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, δύνανται νὰ γίνωσι καὶ ἀφορμὴ ὀπισθοδρομήσεως. Ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς ἐπετέθη λάβρος κατὰ τῶν συναδέλφων Ἑπτανησίων ὅσοι ἐτόλμησαν νὰ προσβάλωσι τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἄλλος τις παρεξενεύθη, ἐγὼ ὅμως διόλου διότι γνωρίζω, ὅτι ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς ἦτο συνειθισμένος ῥόδα πάντοτε παρὰ τῆς Ἑπτανήσου νὰ λαμβάνῃ. Καὶ ὅταν εἰς τὴν Συνέλευσιν, εἰς τὸ μέγα ἐκεῖνο Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἐκλήθη νὰ θέσῃ τὰ θεμέλια τοῦ μέλλοντος τῆς Πατρίδος, συνήχθησαν οἱ ἀπεσταλμένοι τῆς Ἑπτανήσου, κατώρθωσε νὰ σαγηνεύσῃ τὰς συνειδήσεις τοῦ μεγαλειτέρου μέρους.

§113ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἦτο τὸ καθῆκόν μας νὰ συνταχθῶμεν μὲ μίαν Κυβέρνησιν, ἥτις νὰ φέρῃ τὴν τάξιν.

§114ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἠξεύρω καλλίτερα νὰ σᾶς δικαιολογήσω ἐγὼ παρ’ ὅτι σεῖς τὸν ἑαυτόν σας· (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου), διότι ἴσως σεῖς δὲν ᾐσθάνθητε τὴν δικαιολόγησιν τὴν ὁποίαν ἐγὼ ᾐσθάνθην καὶ τὴν ὁποίαν πρὸ ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπον ὑπὲρ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑπτανήσου. Ναί, Κύριοι, ἐσαγήνευσε, λέγω, διότι τοῖς προέταξεν ὡς δέλεαρ τὸν πατριωτισμόν των· τοῖς εἶπεν, ἔχετε πολλὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσιν οὔτε ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, οὔτε ἐν τῇ διοικήσει τῆς Ἑλλάδος, καὶ ταῦτα σᾶς ὑπόσχομαι νὰ τὰ διατηρήσω, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως νὰ μὲ ἀκολουθήσετε· καὶ αὐτοὶ, δελεασθέντες ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος τούτου, τὸν ἠκολούθησαν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους πάντοτε μετ’ αὐτοῦ σύμφωνοι καὶ εἰς πάντα. Ἀλλ’ ἴσως ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις δικαιολόγησις ὑπὲρ τῆς μερίδος ἐκείνης εἰς ἣν ἀνήκει ὁ ἀξιότιμος διακόπτων με, ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη τῆς Ἑπτανήσου μίαν μόνην ἰδέαν ἐλάτρευσε, τὴν τῆς ἑνώσεως, καὶ ὅτι, πρώτην φορὰν ἀφεθεῖσα ἡ Ἑπτάνησος εἰς αὐτὴν, ἠγνόει ἐντελῶς τοὺς ὅρους, κατὰ τοὺς ὁποίους ὤφειλε νὰ πολιτευθῇ. Περιπλέον δὲν εἶχεν ἀκόμη τότε ἀφορμὴν νὰ ἐξυπνίσῃ, καθότι τ’ ἀποτελέσματα μιᾶς κακῆς πολιτικῆς δὲν εἶχον φθάσει ἀκόμη μέχρις αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων μετεβλήθη· ἔκτοτε παρῆλθεν ἀρκετὸς χρόνος· ἡ αὐτὴ πολιτικὴ ἐξακολουθεῖ νὰ διοικῇ καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς ἔφθασαν μέχρι τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν θέλω ἀδικήσει ποτὲ τὸν Κ. πρωθυπουργὸν, οὔτε τοὺς συναδέλφους του, λέγων μόνον λόγους· εἶπον πάντοτε πράγματα καὶ μετ’ ὀλίγον θέλω προσθέσει ὀλίγα τινά. Εἶναι ὅμως, νομίζω διὰ τοῦτο λίαν δικαιολογημένοι οἱ συνάδελφοί μας ὅσοι ἦλθον εἰς τὸ βῆμα καὶ κατέκριναν τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ἀξιοτίμου πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν ἱκανοποιεῖ τοὺς πόθους τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῆς Ἑλλάδος· καὶ δὲν ὤφειλον νὰ ἐπηρεασθῶσιν ἀπὸ τοῦ διακόψαντός με τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ μόνος σκοπὸς τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος εἶναι ἡ ὕπαρξις τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι δὲν πρέπει νὰ καταγίνωνται εἰς συζητήσεις περὶ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν Κυβερνήσεων, διότι ἤθελον ἐπιορκήσει, ἂν χάριν τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ἰδέας παρέβαινον τὸ καθῆκον τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα τοῖς ἐπιβάλλει. Κατὰ τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, ἡ φρόνησις δὲν συνίσταται εἰς τὸν ὅρον τῆς ὑπάρξεως μιᾶς Κυβερνήσεως, διότι κατὰ τὸν νόμον Κυβέρνησις πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ἀλλὰ Κυβέρνησις ἱκανοποιοῦσα τὰς ἀνάγκας καὶ τὰς ἐλπίδας· καὶ ἐνόσῳ τοιαύτη Κυβέρνησις δὲν παρουσιάζεται, καθῆκον ἔχουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι νὰ ἀντιτάσσωνται κατ’ αὐτῆς ἐξελέγχοντες ἀκαταπαύστως. Ὁ Κ. πρωθυπουργὸς ἐπιθυμῶ, εἶπε, νὰ ἔλθετε μὲ ἀριθμοὺς, μὲ πράγματα νὰ μὲ ἐξελέγξετε, πότε, ποῦ, πῶς κατὰ παράβασιν τῶν νόμων διῴκησα κακῶς τὰ οἰκονομικὰ ἢ κακῶς ἐπολιτεύθην ἐναντίον τοῦ συμφέροντος τοῦ τόπου. Ἡ τόλμη του, κύριοι, σήμερον περὶ τὰ μέσα τοῦ Ὀκτωβρίου εἶναι πολὺ μεγάλη· διότι εἰς τὴν Βουλὴν ταύτην πάντα ταῦτα κατεδείχθησαν ἅπαξ, καὶ εἶναι συγχωρημένον μόνον εἰς τὸν ὑπόλογον, εἰς τὸν δικαζόμενον νὰ ἀρνῆται τὰς μακρὰς ἐκείνας συζητήσεις κατὰ τὰς ὁποίας καὶ ἀριθμοὶ παρουσιάσθησαν καὶ πράξεις ῥηταὶ κατεδείχθησαν, καὶ ἀγὼν περὶ τὰ πράγματα καὶ τοὺς ἀριθμοὺς ἐγένετο κοινοβουλευτικὸς μέγας. Μία κακία, λέγει, ἁπλῆ, καὶ τοῦτο ἐπανέλαβε πολλάκις καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς Κ. Κεχαγιᾶς, μία κακεντρέχεια τῆς ἀντιπολιτεύσεως καταδιώκει τὴν Κυβέρνησιν· σᾶς ζητεῖ δάνεια, σεῖς τὰ ἀρνεῖσθε, σᾶς προτείνει ἐλαττώσεις, τὰς ἀρνεῖσθε, σᾶς προτείνει νέους φόρους, δὲν θέλετε νὰ τοὺς δώσετε. Συνδέω ἀμφότερα ταῦτα, τὸν Κ. Κουμουνδοῦρον καὶ τὸν Κ. Κεχαγιᾶν, διὰ νὰ ἱκανοποιήσω καὶ τὸν μὲν καὶ τὸν δὲ, ἀγωνιζομένους περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος, περὶ τῆς ὑπερασπίσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως καταδείξω καὶ πάλιν, ὅτι καὶ ἡ διαχείρισις αὐτῆς ὑπῆρξε κακὴ, καὶ ἡ παραβίασις τῶν νόμων ἦτο πρᾶγμα· καὶ διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ὑπουργὸν, θὰ εἴπω εἰς αὐτὸν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ σύστημα τὸ ἡμέτερον, ἀφοῦ καταδείξω, ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν των.

§115Δ. ΖΩΤΟΣ. Κ. πρόεδρε! Σιωπὴ νὰ γίνῃ ἐκεῖ.

§116ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι τόσοι ξένοι ἐδῶ μέσα.

§117ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Πολῖται εἶναι· Ἕλληνες εἶναι.

§118ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ν’ ἀνοίξωμεν λοιπὸν ταῖς πόρταις νὰ μβοῦν ὅλοι μέσα, καὶ νὰ συνεδριάσωμεν μαζύ.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Στενοχωροῦμαι νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τὸν κανονισμόν· «Οὐδεὶς μὴ βουλευτὴς δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν περίβολον, ὅπου ἑδρεύουσιν οἱ βουλευταί....»

§120ΠΕΡ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀνεξαιρέτως ὅμως, νὰ μὴ κάθηται κανεὶς ἐκεῖ· οὔτε ὁ ἀστυνόμος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξέλθῃ ἔξω. (Φωναὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου· ἔξω! ἔξω!)

§121ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν παρουσιάσθητε, Κύριοι, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅπως δώσητε λόγον τῶν πεπραγμένων ὑφ’ ὑμῶν κατὰ τὸ διάστημα τὸ μεσολαβῆσαν ἀπὸ τῆς ἀποχωρήσεως τῆς Συνελεύσεως μέχρι τῆς ἐλεύσεως τῆς Βουλῆς, τί εἴπατε πρὸς τοὺς Βουλευτάς; Ἐζήσαμεν μὲ τὰ εἰσοδήματά μας· καὶ ἡ Βουλὴ ἐξεπλάγη, Κύριοι, καὶ σᾶς ἠρωτήσαμεν, ἐὰν ἐπιμένητε εἰς τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην, καὶ ἐπεμείνατε καὶ σᾶς ἀπεδείξαμεν τοὐναντίον. Σᾶς ἀπεδείξαμεν, ὅτι ηὐξήσατε τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τοῦ 64 καὶ τοῦ 65, καὶ ὅτι τὸν ηὐξήσατε κατὰ 3,880,000, ὅτι εὑρέθητε διὰ τοῦτο ἐν στενοχωρίᾳ, διότι δὲν εἴχατε τὰ μέσα τῆς διοικήσεως, καὶ προσεφύγατε εἰς δάνειον ἐν ἀπουσίᾳ τῶν Βουλῶν, καὶ ἐλάβατε 1,400,000 ὑπὸ ὅρους ἀναιροῦντας τὸν νόμον. Σᾶς ἀπεδείξαμεν, ὅτι εἰσεπράξατε ἐκτάκτους πόρους, οἱ ὁποῖοι ἀνέβησαν εἰς 1,200,000 καὶ τοὺς ὁποίους μᾶς ἀπεκρύψατε. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐζητήσατε μεθ’ ὅλα ταῦτα νέον δάνειον, καὶ ἐνῷ ἐζητεῖτε νέον δάνειον, δὲν ἐφέρετε καμμίαν ἐλάττωσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ εὑρεθέντες εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσητε νέον δάνειον, τί ἐκάμετε; ἐζητήσατε παρὰ τῆς Βουλῆς τὸ δάνειον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο ἐπὶ τοῦ τρίτου τῆς μισθοδοσίας τῶν ὑπαλλήλων νὰ ἐπιβληθῇ τὸ ἔντοκον γραμμάτιον. Ἡ ἀντιπολίτευσις σᾶς ἠρώτησε τότε, πῶς ἐνῷ διαχειρίζεσθε τὴν διοίκησιν, καὶ ἐνῷ βλέπετε τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ ἔσοδά σας καὶ αἱ ἀνάγκαι σας, πῶς ἐσταυρώσατε τὰς χεῖρας, δὲν ἐλάβετε κἀμμίαν φροντίδα — καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ηὐξήσατε τοὺς δύω προϋπολογισμούς; Πρὸς ταῦτα οὐδὲν ἠδυνήθητε νὰ τῆς ἀπαντήσητε· ἡ ἀντιπολίτευσις, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἠρνήθη νὰ σᾶς δώσῃ τὸ δάνειον, ἀλλὰ σᾶς κατεξήλεγξε, σᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ ἔντοκα γραμμάτια εἶναι ἀνεπαρκῆ, εἶναι ἐπιβλαβῆ. Εἶναι ἀνεπαρκῆ, διότι τὸ κράτος εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην κατάστασιν οἰκονομικὴν, ὥστε δὲν θὰ θεραπεύσωσιν οὐδαμῶς τὴν χρεωκοπίαν. Ὅταν ἓν Κράτος καταντήσῃ εἰς τὴν κατάστασιν τῆς χρεωκοπίας, τὰ ἔντοκα γραμμάτια, τὰ ὁποῖα οὐδὲν ἄλλο εἶναι, παρὰ προεξόφλησις τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως, δὲν χρησιμεύουσιν εἰς τίποτε. Σᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι ἐπιβλαβῆ, διότι, ἂν θελήσητε νὰ στερήσητε τὸν πόρον τοῦ ζῇν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχετε ἀνατεθειμένην τὴν δημοπρασίαν, τὴν εἴσπραξιν, τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων, θέλετε αὐξήσει τὴν χρεωκοπίαν. Ἔσφαλεν ἡ ἀντιπολίτευσις, Κύριοι, ἢ ἐσφάλατε σεῖς; σεῖς οἱ ἴδιοι τὸ ὡμολογήσατε, τὸ μὲν ἐγκαταλείψαντες ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τὸ σύστημα τοῦτο, ζητήσαντες χρεωλυτικὸν δάνειον, τὸ δὲ διότι, ἂν καὶ ἐλάβετε καὶ τὴν μίαν πίστωσιν καὶ τὴν ἄλλην, μολαταῦτα δὲν ἠδυνήθητε νὰ ἐπιβάλετε τῇ ὑπαλληλίᾳ τὰ ἔντοκα γραμμάτια, διότι ἴδετε, ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον καὶ ἀνεπαρκές. Καὶ τίς ἄλλος, Κύριοι, ἂν ὄχι ἡ ἀντιπολίτευσις, σᾶς ἐχειραγώγησεν εἰς πᾶν ὅ,τι πράττετε σήμερον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ φέρῃ οἰκονομίαν εἰς τὰ ἔξοδα; Ἐνθυμηθῆτε τί ἐπράξατε κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας, καὶ ἐνθυμηθῆτε, ἐὰν ὅ,τι ἐπράξατε, δὲν ᾖναι καθ’ ὑπαγόρευσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως! Ἀφωπλίσατε προχθὲς τὸν Ἀτμοδρόμωνα, σᾶς τὸ εἴπομεν ἡμεῖς. Εἰσηγάγετε νομοσχέδιον περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου, περὶ χαρτοσήμου καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ· τὸ ἠκούσατε ἐνταῦθα παρ’ ἡμῶν· ἐφέρατε νόμον περὶ καταργήσεως τῆς ὑψηλῆς ἀστυνομίας· τὸ ἐφωνάξαμεν στεντορίᾳ τῇ φωνῇ ἡμεῖς ἡ ἀντιπολίτευσις ἐνταῦθα, διὰ νὰ οἰκονομήσωμεν κατ’ ἔτος 500,000 δραχμῶν. Σᾶς εἴπομεν, ὅτι διατηρεῖτε στρατὸν ἀνώτερον τῆς ἀνάγκης ἐν Ἑπτανήσῳ, μᾶς εἴπετε, ὅτι δαπανᾶτε 600,000 δραχμὰς, σᾶς εἴπομεν ὅτι εἶναι 800,000, καὶ ἐν τούτοις ἀπὸ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν προχθὲς εἰσηγάγατε, ἀποδεικνύεται, ὅτι ὑπερβαίνει τὸ 1,200,000. Σᾶς εἴπομεν, ὅτι αἱ αὐξήσεις, τὰς ὁποίας ἐφέρατε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1864, εἶναι παράλογοι, δὲν εἶχαν τὸν τόπον των, καὶ ὅταν προχθὲς παρουσιάσθη ἡ πίστωσίς σας τοῦ 1,700,000, καὶ ἡ μία πλευρὰ καὶ ἡ ἄλλη σᾶς ἐζήτησε λόγον, καὶ ἐμείνατε ἀναπολόγητοι, καὶ ἀπεσύρατε τὴν πίστωσιν, καὶ τὴν ἀπεσύρατε ἐνῷ εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως, καὶ ἀκόμη δὲν τὴν ἐδικαιολογήσατε. Ἀλλὰ περιπλέον, Κύριοι, διὰ νὰ ἔχητε τὸ θάῤῥος καὶ τὸ δικαίωμα νὰ προβῆτε εἰς τοιαύτας προκλήσεις πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ἀντιπάλους σας, ἔπρεπεν ἡ θέσις σας νὰ ᾖναι διαφορετικὴ καὶ ὡς πρὸς ἓν ἄλλο ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς λογοδοσίας. Σᾶς ἐζητήσαμεν μυριάκις νὰ δώσητε λογαριασμὸν τῶν πράξεών σας τῶν οἰκονομικῶν· καὶ τὸ ἐζητήσαμεν, ὄχι διότι ἠθέλαμεν νὰ λάβωμεν πληροφορίας, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ διότι καὶ τὸ γενικὸν δικαίωμα τὸ εἴχαμεν καὶ τὸ μερικὸν δυνάμει τοῦ λογιστικοῦ νόμου, διότι δὲν ἐξεπληροῦτε τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ὁ ἴδιος νόμος ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν σᾶς ἐπιβάλλει. Καὶ μολαταῦτα δὲν ἠξιώθημεν ἀκόμη νὰ ἴδωμεν λογαριασμόν. Ἴσως μοὶ εἴπητε, ὅτι παρουσιάσθησαν λογαριασμοὶ πρό τινων ἡμερῶν. Εἶναι, Κύριοι, πολλὰ σπουδαία περίστασις, τὴν ὁποίαν ἐπαναλαμβάνει πολὺ συχνὰ ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς, καὶ διὰ τοῦτο συγχωρήσατέ μοι νὰ ἐπιμείνω· ὡς πρὸς τὴν λογοδοσίαν δὲν ἔχω δὲ ἀνάγκην, Κύριοι, νὰ εἴπω πολλά, διότι δὲν θὰ σᾶς παρακαλέσω ἄλλο τίποτε, εἰμὴ μόνον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν μίαν λογοδοσίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς χεῖράς σας, τὴν λογοδοσίαν τοῦ ἄλλοτε ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ἀξιοτίμου Κ. Σωτηροπούλου, νὰ παραβάλητε δὲ τὴν λογοδοσίαν ἐκείνην πρὸς τὴν ἑτέραν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ θέλετε ἰδῆ, ὅτι ἀπέχει ὅσον ὁ οὐρανὸς ἀπὸ τῆς γῆς. Ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, Κύριοι, εἶναι λίαν ἀξιέπαινος διὰ μίαν ἐργασίαν πολλὰ σπουδαίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ὑποβαλὼν εἰς τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν ὅλων μέχρι τοῦ 1861 καὶ τοῦ 1862. Ἡ δὲ διάδοχος Κυβέρνησις δὲν εἶχεν ἄλλο τίποτε, εἰμὴ τὴν κλεισθεῖσαν χρῆσιν τοῦ 1863 νὰ προσθέσῃ εἰς τοὺς εἰρημένους ἀπολογισμοὺς, ἔτι δὲ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τοῦ λογαριασμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1864, ὅπερ δὲν ἦτο διόλου δύσκολον, διότι ὁ Κύριος Σωτηρόπουλος, καί τοι εὑρισκόμενος ἐν Σεπτεμβρίῳ 1864, ἐπίσης ὑπέβαλε τὴν κατάστασιν τῆς χρήσεως τοῦ 1863. Εἰς τὰς ἐκθέσεις τοῦ Κ. Σωτηροπούλου θέλετε ἰδῆ, ὅτι ἐν λεπτομερείᾳ σᾶς λέγει κατὰ κονδύλιον τὸ ἐνεργητικὸν καὶ τὸ παθητικὸν τοῦ ταμείου, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἔδωκε λογαριασμόν. Εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου εὑρίσκετε κατὰ κεφάλαιον καὶ κατὰ ἄρθρον τὰ εἰσοδήματα τῆς χρήσεως ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔδωκε λογοδοσίαν τῶν ἐσόδων καὶ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἔδωκε λόγον τῶν ἐξόδων. Μετέβη ἔπειτα εἰς κρίσεις ἐπὶ τοῦ ἔτους τοῦ οἰκονομικοῦ, τὸ ὁποῖον διεδέχθη, καὶ μὲ τὰς κρίσεις ταύτας ἐτελείωσε, κύριοι, ἡ λογοδοσία, τὴν ὁποίαν ὤφειλε, λογοδοσία συμφωνοτάτη μὲ τοὺς λογιστικοὺς νόμους, ἀπαιτουμένη παρὰ τῶν νόμων καὶ τοῦ Συντάγματος, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζητε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους, οὔτε νὰ ψηφίζητε νόμους. Τί εἶναι ἡ λογοδοσία τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν τῆς σήμερον; δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω, ὅτι εἶναι μία λογοδοσία, ἡ ὁποία ἔνθεν μὲν ἀθετεῖ τοὺς λογιστικοὺς νόμους, ἔνθεν δὲ γίνεται πρὸς ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν, νὰ καλύψῃ τὴν κατάχρησιν. Διότι, ἐνῷ ὁ Κ. Σωτηρόπουλος εὐκόλυνεν ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ἔργον, ὥστε ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος δὲν εἶχεν εἰμὴ νὰ προσθέσῃ τὴν διαχείρισίν του εἰς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον εὗρεν ἕτοιμον, ἔφερεν ἀπεναντίας λογοδοσίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει λογοδοσίας ὄψιν. Σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀπὸ Ἰανουαρίου μέχρις Αὐγούστου εἰσέπραξε τόσα τὸ ταμεῖον, ἐξώδευσε τόσα· ἐὰν ᾖναι δυνατὸν μὲ τοιαύτην λογοδοσίαν νὰ λάβητε ἰδέαν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως! Ἀλλὰ τοῦτο, Κύριοι, ἔχει λεπτομερέστερα ἀποτελέσματα. Δίδει τὴν εὐκολίαν εἰς τὸν Κ. Πρωθυπουργὸν νὰ σᾶς ἀναβιβάζῃ καὶ νὰ καταβιβάζῃ τὸ ἔλλειμμα τῆς διαχειρίσεώς του, νὰ σᾶς λέγῃ πάντοτε ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἡ κακὴ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ προέρχεται ἀπὸ τοῦ παρελθόντος, ὅτι αὐτὸς περιωρίσθη ἐντὸς τῶν στενῶν ὁρίων τῆς οἰκονομίας, καὶ ὅτι τὰ πάντα ἐγένοντο παρὰ τῶν προκατόχων του, καὶ νὰ καυχᾶται σήμερον, ὅτι ἐνῷ τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς περιώριζον τὸ μὲν εἰς 1,500,000 τὸ ἔλλειμα τοῦ 1865, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ εἰς 700 τόσας χιλιάδας δραχμῶν μόνον, αὐτὸς τὸ ἀναβιβάζει εἰς 3,000,000 μόνον· ἑπομένως δὲν ἀποκρύπτει τὸ ἔλλειμμα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει. Ἀλλὰ, Κύριοι, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, θέλετε ἰδῆ, ὅτι χωρὶς νὰ σφάλῃ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καὶ χωρὶς νὰ σφάλῃ ἡ ἐπιτροπὴ, ὑπελόγισαν ἀμφότερα τὰ σωματεῖα ταῦτα ὅπως ὑπελόγισαν, διότι καὶ τὸ Συμβούλιον καὶ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν παρέβαλον, Κύριοι, τὰ εἰσοδήματα, εἰμὴ πρὸς τὰ ἔξοδα τὰ σημειούμενα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ· ἀλλ’ ἔξω τοῦ προϋπολογισμοῦ πόσαι πιστώσεις ὑπάρχουν; 1,400,000 δραχ. πιστώσεις, Κύριοι, ἀπέστειλε ποτὲ ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 65 καὶ τὰς ἀπέσυρε πάλιν ἀπ’ ἐκεῖ· κατὰ συνέπειαν δὲν τὰς γνωρίζετε. Καὶ αἱ πιστώσεις αὗται δὲν ἀφορῶσιν εἰμὴ μόνον τὰ ὑπουργεῖα τῆς Δικαιοσύνης, τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν· τῶν Οἰκονομικῶν ἀκόμη λείπει, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς τὸ εἴπω ἐγὼ· σεῖς οἱ ἴδιοι, ἐὰν ῥίψητε ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1865, ὄντος ἀντιγράφου τοῦ προϋπολ. τοῦ 1864, ἀμέσως θέλετε ἰδῆ, ὅτι ὑπάρχουν πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν σᾶς παρουσιάζονται. Ἠξεύρετε, ὅτι ἐξεδόθη διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ηὔξησαν τὸν μισθὸν τῆς χωροφυλακῆς, καὶ τοῦτο τὸ ποσὸν ῥίπτεται εἰς βάρος τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑπάρχει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 65; οὐδαμοῦ· σᾶς ὑπεβλήθη διὰ πιστώσεως; οὐχὶ· πόθεν πληρόνεται; Ἡ πίστωσις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐξηντλήθη, ὅπως μᾶς τὸ εἶπεν ὁ ἴδιος πρωθυπουργὸς πρὸ μηνῶν πολλῶν, καὶ ἐν τοσούτῳ ἡ δημοσία ἀσφάλεια καταναλίσκει μέγα ποσόν· πόθεν ἔγινεν ὑπέρβασις τῆς πιστώσεως κατὰ 430,000 δραχμὰς καὶ ἔφθασε σήμερον ἡ δημοσία ἀσφάλεια εἰς 530,000; διὰ δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰς ἐξοδεύῃ, ἄρα ὤφειλε διὰ πιστώσεως νὰ τὰ ζητήσῃ. Αὐτὴ εἶναι, Κύριοι, ἡ οἰκονομικὴ διαχείρισις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ διαχείρισις κυβερνήσεως, ἥτις δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ σταθμίσῃ ποτὲ τὰς ἀνάγκας της πρὸς τοὺς πόρους της, καὶ ἡ ὁποία δὲν ἐσταμάτησεν ἐνώπιον τοῦ χάους, εἰμὴ τότε μόνον, ὅταν ἔφθασεν εἰς τὸ χεῖλος καὶ ὅταν τὴν ἡρπάσαμεν ἡμεῖς· διαχείρισις κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ στοιχειωδέστερον, Κύριοι, ἡ λογοδοσία λείπει ἐντελῶς· διαχείρισις ἀποκρυπτομένη ἀπὸ τὸ βουλευτικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἐπιτρέπῃ πρῶτον καὶ γενομένην νὰ τὴν ἐξελέγχῃ. Ἀλλὰ πῶς, λέγουν, ἀλλὰ πῶς δὲν ψηφίζετε τὸν νέον αὐτὸν νόμον, ἀφοῦ πρόκειται νὰ φέρῃ τοσαύτας βελτιώσεις εἰς ἓν κεφάλαιον ἐξόδων, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ζωτικώτερον πάντων; Ἡμεῖς νὰ τὸ ἀρνηθῶμεν! ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ νὰ ἀρνηθῶμεν ποτὲ εἴτε φόρους, εἴτε ἔξοδα ὁποιαδήποτε διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν, διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας! εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, νὰ πιστεύσῃ κανεὶς σπουδαίως, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους ἠμποροῦν νὰ παρουσιασθῶσι ποτὲ μὲ τοιαύτην γλῶτσαν καὶ μὲ τοιαύτην πολιτικὴν; εἶναι δυνατὸν ἀφοῦ γνωρίζομεν, ὅτι κατήντησεν εἰς τὴν Ἑλλάδα πάθος πλέον ἡ ἐπιθυμία τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, ἀφοῦ καὶ αὐταὶ αἱ βουλαὶ, αἱ ὁποῖαι κατηγορήθησαν διὰ πολλὰ καὶ διάφορα, αἱ παρελθοῦσαι βουλαὶ ποτὲ δὲν ἠρνήθησαν καὶ ποτὲ δὲν ἠλάττωσαν, ἀλλὰ πάντοτε ηὔξησαν τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε διὰ πολλαπλασιασμὸν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας; Καὶ τὶς βουλευτὴς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ὅταν ἀρνῆται τὰ μέσα πρὸς πολλαπλασιασμὸν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας; Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Κύριος Κεχαγιᾶς ἐνόμισεν, ὅτι ἡ ἀντίκρουσις τοῦ νομοσχεδίου προέρχεται, διότι ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ δώσωμεν νέους φόρους. Ἐν πρώτοις, Κύριοι, ἠδύνατό τις ἀπ’ ἀρχῆ νὰ ἀποκρούσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὄχι κατ’ οὐσίαν, ἀλλ’ ὡς πρόωρον. Ἐδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐννοεῖς, ὅτι, ἀφοῦ ζητεῖς αὔξησιν φόρων, δὲν εἶναι καιρὸς ἀκόμη νὰ συζητηθῇ τὸ παρὸν νομοσχέδιον; Μᾶς ἐπρότεινες ἄλλοτε, ὅτι διὰ τῶν ὀργανικῶν νόμων, τοὺς ὁποίους ἔφερες, καὶ διὰ τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ὑπεσχέθης νὰ φέρῃς, θὰ κάμῃς εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων κατὰ 3,000,000· ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἀποδειχθῇ μεθαύριον, ὅτι εἶναι σκαιὸν, ἐὰν τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀρχὰς μὲν εἶπες, ὅτι θὰ ᾖναι ἐκ 2,000,000, σήμερον δὲ ἀνεβίβασες εἰς 3,000,000 καὶ εἰς ἄλλην ὁμιλίαν εἶπες 4,000,000 δραχμῶν, κατὰ δὲ τὴν ἀντιπολίτευσιν ἀναβαίνει εἰς 5–6,000,000, ἐὰν τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἀναγκάσῃ τὴν Βουλὴν μετέπειτα ὅταν συζητήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ ἔτους νὰ ἀναβιβάσῃ τοὺς φόρους, τὶ γενήσεται τότε τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἀκαίρως καὶ προώρως ἔφερες καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἀναβιβάζονται οἱ φόροι; δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ᾖναι ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως ταύτης τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων, νὰ γνωρίζῃ ἂν τοὺς φόρους χάριν τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ κράτους θὰ τοὺς διατηρήσῃ ὁποῖοι εἶναι, ἢ θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τοὺς αὐξήσῃ διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς τακτικὰς δαπάνας; Δὲν πρέπει πρὶν ψηφίσωμεν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλεις χάριν τῆς ὁδοποιΐας, νὰ γνωρίζωμεν ὁποίους ἄλλους φόρους θὰ ἐπιβάλωμεν ἐφέτος ὅπως καλύψωμεν τὰ μεγάλα ἐλλείμματα; Ἢ εἶναι ἀδιάφορον πρᾶγμα ἡ ἐπισώρευσις φόρου ἐπὶ φόρων; Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν εἶναι μόνος ὁ λόγος οὗτος. Ἐννοοῦμεν πολὺ καλὰ τοὺς λόγους τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ Παρνασσίδος, λέγοντος, ὅτι οἱ φόροι εἶναι ἀπολαυὴ, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπικαλουμένου τὴν μαρτυρίαν τοῦ οἰκονομολόγου Σμίθ. Ἀναγνωρίζομεν, ὅτι εἶναι ἀπολαυὴ, διότι τῳόντι εἰς τοὺς φόρους ἀνταποκρίνονται εὐεργετήματά τινα, ἡ δικαιοσύνη, ἡ διοίκησις, ἡ δημοσία ἀσφάλεια. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἐλλείπωσι τὰ εὐεργετήματα ταῦτα, πῶς δικαιολογεῖται ὁ φόρος; Ὅταν ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ διοίκησις εἰς οὐδὲν ἄλλο χρησιμεύωσιν, εἰμὴ μόνον νὰ ὑπηρετῶσιν ἄτομα, ὅταν οἱ δικασταὶ παύωνται, διότι ἐφύλαξαν τὴν συνείδησίν των, ὅταν ἡ κυβέρνησις ἡ ἰδία δίδῃ πρώτη τὸ παράδειγμα τῆς ἀθετήσεως τῶν νόμων, εἰς τὶ χρησιμεύουσιν οἱ φόροι καὶ ποῦ εἶναι τὰ εὐεργετήματα πρὸς τὰ ὁποῖα ἀνταποκρίνονται; Ἡμεῖς, Κύριοι, ἐθεωρήσαμεν τὸ νομοσχέδιον ὁποῖον εἶναι, δὲν συνελάβομεν τὴν παράδοξον ἰδέαν, τὴν ὁποίαν συνέλαβεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι νομοσχέδιον εἶναι ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν ἠξεύραμεν ἀκόμη ὅτι τοῦ νομοσχεδίου τούτου πατὴρ εἶναι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν, καὶ μαθόντες τοῦτο, ἐξεπλάγημεν πῶς ὁ πατὴρ ἐξέθεσε τὸ τέκνον, εἰπὼν, ὅτι ἀδιαφορεῖ περὶ τῶν ἐμπεριεχομένων, ὅτι δέχεται νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλα μέτρα ἐντὸς αὐτοῦ, καὶ ἄλλης φύσεως μέσα συγκοινωνίας, καὶ ν’ αὐξηθῶσιν οἱ φόροι ἢ νὰ ἐλαττωθῶσι, καὶ νὰ ἀνατεθῇ ἡ διαχείρισις αὐτῶν ἀλλαχοῦ, καὶ νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ὁ τρόπος τῆς φορολογίας, φθάνει μόνον νὰ διατηρηθῇ ἡ ἐπιγραφὴ, διότι αὐτὸς περὶ μόνης τῆς ἐπιγραφῆς φροντίζει. Ἡμεῖς, κύριοι, ἐννοοῦμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς συνιστάμενον ἐκ τοῦ περιεχομένου, καὶ ὡς τοιοῦτον ἐξετάζοντες τὸ νομοσχέδιον τὰ εὑρίσκομεν σύμφωνον μὲν μὲ τὸ σύστημα τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιβλαβὲς ὅμως εἰς αὐτὴν τὴν ἰδίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ ἡ Κυβέρνησις, τὴν ἰδέαν τῆς συγκοινωνίας. Κατὰ τὴν βουλευτικὴν περίοδον ταύτην ὁ ἀξιότιμος πρωθυπουργὸς, ὡς γνωρίζετε, ἐπαρουσιάσθη μὲ νέον πρόγραμμα. Τὸ νέον τοῦτο πρόγραμμά του φέρει ὡς κύριον χαρακτῆρα τὸν ἀφανισμὸν τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦτον περὶ τὸν ὁποῖον δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἔχει σκοπὸν ἡ Βουλὴ πολὺ νὰ ἐνδιατρίψῃ, ὅταν παρουσιασθῶσι τὰ γνωστὰ νομοσχέδια, ἀπαντῶμεν καὶ εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὅπερ, ὡς εἶπόν τινες, δὲν περιέχει τίποτε ἄλλο, εἰμὴ ἕνα ταμιευτικὸν σκοπὸν· διότι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ὡρμᾶτο πραγματικῶς ἀπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ μορφώσῃ μέσα συγκοινωνίας εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἤθελε λησμονήσει τὰ προκαταρκτικὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, τὰ μέσα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προϋπάρχωσιν, ὅπως ἐκτελεσθῶσι τὰ διὰ τοῦ προκειμένου νομοθετήματος ζητούμενα. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, κύριοι, ὅπως ἴδετε, σκοπεῖ τὴν ἀποζημίωσιν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν, δηλ. τῶν ὁδῶν τῆς μεγάλης συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη συγκοινωνία προϋποθέτει τὴν ἐπαρχιακὴν συγκοινωνίαν· διότι ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐν γένει γίνονται αἱ ὁδοί; ὁ σκοπὸς εἶναι, ὅπως τὸ προϊὸν ἑκάστου τόπου μεταβάλληται εἰς ἐμπόρευμα. Ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον τὸ προϊὸν νὰ μεταβληθῇ εἰς ἐμπόρευμα, ὅταν αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ αἱ συνδέουσαι τὰ χωρία, τοὺς δήμους μετὰ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν δὲν ὑπάρχωσιν. Αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι ὠφέλιμοι· ἀλλὰ δὲν ἔχουσι τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ ἀποδώσητε διὰ τῆς πομπώδους ἐπιγραφῆς τοῦ νομοσχεδίου. Δύνανται νὰ χρησιμεύωσιν ὅπως μεταφέρητε εὐκόλως τὸν στρατὸν· δύνανται νὰ χρησιμεύωσιν εἴς τινας ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ ποτὲ μὴ καυχᾶσθε, ὅτι ἐπλάσατε νέον σύστημα συγκοινωνίας. Διότι ὄχι μόνον δὲν ἐφροντίσατε κατὰ πρῶτον περὶ τῶν προκαταρκτικῶν ὁδῶν, τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν, ὧν ὁλοτελῶς ἡ Ἑλλὰς στερεῖται, ἀλλὰ καὶ ἀνακαλύψαντες ὅτι τὸ διέπον αὐτὰς σημερινὸν σύστημα, καταθλιπτικὸν εἶναι, ὡς ἐξήγησεν ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι στηρίζεται εἰς ἕνα φόρον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι τοῦ σημερινοῦ πολιτισμοῦ, εἶναι φόρος τοῦ Φαραῶ, μολαταῦτα δὲν συνεκινήθητε ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ τὰς ἀφήσατε νὰ μὴ ἀποκτήσωσι ποτὲ ὁδοὺς, ποτὲ, εἰμὴ μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ δουλεύῃ ὡς θήτης ὁ Ἕλλην τῶν ἐπαρχιῶν. Ὑπάρχουν καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἔθνη ἐθνικαὶ ὁδοὶ, ὑπάρχουν εἰς τὴν Γαλλίαν αἱ λεγόμεναι rues imperiales. Ἀλλὰ πόσαι εἶναι αἱ λοιπαὶ ὁδοὶ; 125,000 χιλιόμετρα. Αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θέλουν νὰ κυβερνοῦν μὲ ἐπιγραφὰς Νομοσχεδίων, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν εἰς τὰ πράγματα, αἱ ὁποῖαι θέλουν νὰ δώσουν ζωὴν εἰς τὴν κοινωνίαν, ἐκ τῆς ὁποίας τρέφονται, δὲν ἠμπόρεσαν νὰ ἐννοήσουν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθοῦν μεγάλαι ὁδοὶ, αἱ Βασιλικαὶ, αἱ Αὐτοκρατορικαὶ ὁδοὶ, πρὶν προηγουμένως κατασκευασθῶσιν αἱ ὁδοὶ ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ δώσουν τροφὴν εἰς αὐτάς. Ἀλλὰ, κύριοι, μὴ περιλαβόντες ἐν τῷ νομοσχεδίῳ Σας τὰς ἰδέας ταύτας, ἐλάβατε τοὐλάχιστον καμμίαν ἄλλην φροντίδα περὶ πόρων ἐπαρχιακῶν ἢ περὶ πόρων δημοτικῶν, ὥστε νὰ δυνηθῆτε νὰ μᾶς εἴπετε, δὲν ἐπροβλέψαμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο αὐτὰς τὰς ἀνάγκας, ἀλλὰ μολοντοῦτο ἐδώκαμεν τὰ μέσα, ὅπως εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων τῆς συγκοινωνίας προοδεύσῃ; Δὲν ἐλάβετε καμμίαν πρόνοιαν περὶ ταμείου ἐπαρχιακοῦ. Καὶ δὲν ἐστάθητε ἕως αὐτοῦ! σεῖς ἐξηλείψατε ἀπὸ τὸν χάρτην τὴν ἐπαρχίαν, ἡ ὁποία εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχει ἱστορικὴν σημασίαν, καὶ εἴπατε· 30,000 Λευκάδιοι γίνονται Ἀκαρνᾶνες, τὴν Ναύπακτον τὴν συγχωνεύομεν μὲ τὴν Δωρίδα διοικητικῶς, μὲ τὴν Παρνασσίδα δικαστικῶς, μὲ τὴν Εὐρυτανίαν οἰκονομικῶς! Εὑρέθητε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμητε οἰκονομίαν, καὶ τὸ πρῶτον, ὅπερ ἐπαρουσιάσθη εἰς τὸν νοῦν σας ἦτο νὰ καταστρέψητε τὴν διοίκησιν, καὶ ἡ σπατάλη, τὴν ὁποίαν ἐκάματε εἰς τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους ἐξήλειψεν ἀπὸ τὴν πολιτικήν σας τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος καὶ ἡ Κοινωνία ἔχουσιν ἐπὶ τῆς διατηρήσεως τοῦ σημερινοῦ συστήματος τοῦ ἐπαρχιακοῦ, καὶ ταῦτα, ἐνῷ εἴχετε ὑπ’ ὄψιν μίαν πολλὰ σοφὴν Νομοθεσίαν, τὴν νομοθεσίαν τοῦ Ἰονίου Κράτους. Εἰς τὸ Ἰόνιον Κράτος ἡ προστασία βεβαίως ἐπήνεγκε πολλὰ κακὰ, ἀλλὰ, καθόσον ἀφορᾷ τὸ κεφάλαιον τοῦτο, ἐπήρκει εἰς πολλὰς ἀνάγκας τῶν νήσων. Τὸ ⅐ ἐκ τῆς φορολογίας ἐδίδετο εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπαρχιακῆς συγκοινωνίας, περὶ ἧς δὲν ἐπροβλέψατε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον τοιοῦτον συνιστᾶται εἰς τὴν ψῆφόν μας καὶ μάλιστα ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν! Δι’ αὐτοῦ ἐπιβάλλονται φόροι ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν καὶ ἑπομένως ἡ γεωργικὴ τάξις θὰ ἐπιβαρύνεται κατὰ πρῶτον λόγον. Παρατηρήσατε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 65· οἱ δημητριακοὶ καρποὶ ὑπολογίζονται εἰς 8,000,000· ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων εἰς 2,000,000, τὸ ὅλον 10,000,000· ὥστε βλέπετε ὅτι δὲν ἐπιβαρύνονται οἱ πλούσιοι, καὶ ἐν τούτοις εἴχετε τὴν τόλμην νὰ ὑποστηρίξητε, ὅτι ἐπροσέξατε νὰ φέρετε δικαιοσύνην καὶ νὰ ἀπαλλάξητε τὸν πτωχὸν ἐπιβαρύνοντες τοὺς πλουσίους. Δὲν ἐσυλλογίσθητε ὅτι καὶ ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐπιβαρύνει τοὺς πτωχούς, διότι εἰς τὴν κλίμακα τῆς φορολογίας ταύτης δὲν ὑπάρχει καμμία ἀναλογία μεταξὺ τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον πληρόνει ὁ μικρὸς βιομήχανος, καὶ τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον πληρόνει ὁ μεγαλέμπορος. Καὶ τί ἀφήκατε, κύριοι; Ἀφήκατε τοὺς ἀληθῶς πλουσίους εἰς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν· φαίνεται, ὅτι οἱ Κ. Ὑπουργοὶ, δὲν ἔλαβον τὸν κόπον νὰ ἀναγνώσωσι καὶ ὄχι νὰ σκεφθῶσι τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ, μᾶς λέγουν, δὲν ἀναγνωρίζετε, ὅτι θέλετε ἀποκτήσει ἐντὸς ὀλίγου ὁδοὺς, ἐνῷ μὲ τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον δὲν ἔχετε ὁδούς; ἐπειδὴ μάλιστα αἱ ἄλλαι Κυβερνήσεις δὲν συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ ἐκτελεσθῶσι δημόσια ἔργα, ἐλάβομεν τὴν πρόνοιαν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοὺς τῆς ὁδοποιΐας πόρους, διότι θὰ ᾖναι παρακατατιθεμένοι εἰς τὴν τράπεζαν. Πρὶν ἐξετάσω τὴν ἐγγύησιν ταύτην, συγχωρήσατέ μοι νὰ κάμω μικράν τινα παραβολὴν τῶν δύω συστημάτων, ὄχι, ὅτι ὑποστηρίζω τὸ ὑπάρχον, ἀλλ’ ἵνα καταδείξω, ὅτι εἶναι ὁ εἰσαγόμενος Νόμος χειρότερος τοῦ ὑπάρχοντος. Πολὺς λόγος ἐγένετο περὶ τῶν σπουδαίων μεταβολῶν, ἃς εἰς τὸν ὑπάρχοντα νόμον εἰσάγει δῆθεν ὁ συζητούμενος. Ἐγὼ, κύριοι, τοῦτο μόνον γνωρίζω, ὅτι μία ὁδὸς εἴτε κατὰ τὸν ἕνα νόμον, εἴτε κατὰ τὸν ἄλλον γίνῃ, τὴν αὐτὴν ἀπαιτεῖ δαπάνην καὶ ὅτι ὁ φορολογούμενος θέλει πληρώσει αὐτήν· ἡ ἀπὸ Μεγάρων π. χ. εἰς Κόρινθον ὁδὸς, εἴτε κατὰ τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε κατὰ τὸ σύστημα τοῦ ὑπάρχοντος νόμου γίνῃ, τὸ αὐτὸ θέλει ἔξοδον· ἀλλ’ ὑπερτερεῖ τὸ ὑπάρχον σύστημα κατὰ τοῦτο, ὅτι ὁ φορολογούμενος δὲν ἀναγκάζεται κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον νὰ καταβάλῃ τὸν φόρον, εἰμὴ, ὅταν ἡ ὁδὸς διέλθῃ ἐνώπιον τῆς οἰκίας του. Κατὰ δὲ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου, ὁ φορολογούμενος θέλει καταβάλλει, ἀλλὰ μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς ὁδοῦ, ἐπὶ 15 ἔτη, θέλει στερεῖται τῶν ὠφελειῶν αὐτῆς, μὴ κατασκευασθείσης. Ἀλλ’ ἕτερον ἐλάττωμα εἶναι πολὺ σπουδαῖον. Κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα, οὐδὲν καταβάλλεται διὰ τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται σήμερον, ἡ δαπάνη αὕτη ἐπιβαρύνει πάντας. Ἴσως, Κύριοι, ἐπῆλθεν εἰς τὸν νοῦν τινος, ὅτι, οὕτω πως ὁμιλῶν, ὑποστηρίζω τὸ ἐπαρχιακὸν πνεῦμα. Θέλω σᾶς ἀποδείξει ἀμέσως τίνι τρόπῳ τὸ ζήτημα τοῦτο κανονίζεται ἀπὸ τὰς νομοθεσίας τῶν πλέον πολιτισμένων ἐθνῶν. Πρὸ παντὸς ἄλλου ὅμως ὀφείλω ν’ ἀποκρούσω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ διδόμενον εἰς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν δίδεται χάριν τῆς συγκοινωνίας τῶν νήσων καὶ ὅτι διὰ τοῦτο μετέχουσι τῶν εὐεργετημάτων τοῦ παρόντος νομοσχεδίου καὶ αὐτοὶ, καθὼς μετέχουσι τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους τὸ νομοσχέδιον τοῖς ἐπιβάλλει. Ἰσχυρίζομαι, Κύριοι, ὅτι ἂν ᾖναι τόπος εἰς τὸν ὁποῖον ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία δὲν λειτουργεῖ εἶναι αἱ νῆσοι. Εἰς τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου πελάγους ἅπαξ κατὰ δεκαπενθημερίαν καὶ μόνον εἴς τινας ταξειδεύουσι τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας, ἥτις ἔχει τὰς ἐκτεταμένας γραμμὰς τῆς ἐντὸς τοῦ κράτους καὶ περιπλέει ὅλα τὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ Βώλου μέχρι τοῦ Παλιοχαλιᾶ, εἰσερχομένη ἐντὸς ὅλων τῶν κόλπων, εἰς δὲ τὰς νήσους ἅπαξ κατὰ δεκαπενθημερίαν καὶ εἴς τινας μόνον ταξειδεύει. Ὅθεν αἱ νῆσοι φορολογοῦνται διὰ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν, αἵτινες εἰς τὰς νήσους δὲν ὑπάρχουσι καὶ διὰ τὰς νήσους δὲν χρησιμεύουσι, καὶ φορολογοῦνται ἐξίσου μὲ τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἐν αἷς θέλουσι κατασκευασθῆ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ κύριον θέμα, ἂν τῷ ὄντι ὡς πρὸς τὴν ὁδοποιΐαν πρέπει νὰ φυλάττεται ἡ ἀρχὴ «ὅτι τὰ ἔξοδα αὐτῆς καταβάλλονται παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ποιοῦνται χρῆσιν τῶν ὁδῶν.» Κατὰ τὸν γαλλικὸν νόμον, αἱ βασιλικαὶ ἢ ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι τῳόντι εἰς βάρος τῆς ἐπικρατείας, μὅλον ὅτι μέχρι τοῦ 1818 ἓν μέρος συνεισέφερον καὶ αἱ ἐπαρχίαι εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἂν θελήσητε νὰ παραβάλητε τὸν ὁρισμὸν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν κατὰ γαλλικὸν νόμον μὲ τὸν ὁρισμὸν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν κατὰ τὸν τὸν ἡμέτερον, θέλετε ἰδῆ, ὅτι δὲν συμπίπτουν σχεδὸν ὁλοτελῶς, διότι αὐτοκρατορικαὶ ἢ βασιλικαὶ ὁδοὶ εἶναι αἱ σχηματίζουσαι τὰς πρωτίστας γραμμὰς ἀπὸ τῶν Παρισίων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ εἰς τοὺς μεγάλους στρατιωτικοὺς λιμένας τῆς ἐπικρατείας, πρὸς γενικὸν πάντοτε σκοπόν. Ἐξεναντίας ὁ ὁρισμὸς τῶν ἡμετέρων ἐθνικῶν ὁδῶν συμπίπτει μὲ τὸν ὁρισμὸν τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν τῆς Γαλλίας, αἵτινες εἰσὶν εἰς βάρος τῶν ἐπαρχιῶν. Κατὰ τὸν Γαλλικὸν νόμον, ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι διατηροῦσι τὴν συγκοινωνίαν ἐντὸς τῆς ἐπαρχίας καὶ συνδέουσιν αὐτὴν μὲ τὰς ἄλλας. Ποῖος δὲ κατασκευάζει τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδούς; αἱ ἐπαρχίαι. Καὶ διὰ νὰ σᾶς δείξω εὐκρινέστερον τὸ ἐπαρχιακὸν πνεῦμα τῶν Γάλλων ἐπὶ τῆς ὁδοποιΐας, σᾶς παρατηρῶ, ὅτι, ὅταν μία ἐπαρχιακὴ ὁδὸς ἐνδιαφέρῃ πολλὰς ἐπαρχίας, μία δ’ ἐξ αὐτῶν ἀρνῆται νὰ καταβάλῃ τὴν ἀναλογίαν τῶν δαπανῶν, τὸ νομοθετικὸν Σῶμα ἀποφασίζει καὶ ἀποφασίζει ἀναλόγως τῆς χρήσεως καὶ τῆς ὠφελείας, καὶ πολλάκις ἐξετάζει τίς ἐπροκάλεσε τὴν σύστασιν τῆς ὁδοῦ. Σᾶς ἀναφέρω ταῦτα διὰ νὰ ἰδῆτε πῶς εἰς τὸ σύστημα τῆς ὁδοποιΐας εἶναι προσηλωμένος ὁ γαλλικὸς νόμος εἰς τὸ συμφέρον τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς ὁδοῦ ἑκάστη ἐπαρχία παράγει καὶ πῶς τὸ συμφέρον τοῦτο εἶναι τὸ μέτρον τῆς συνεισφορᾶς. Λοιπὸν αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, αἱ ὁποῖαι συμπίπτουσι μὲ τὰς ἡμετέρας ἐθνικάς καθ’ ὁλοκληρίαν, εἶναι εἰς βάρος τῶν ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἱ λεγόμεναι στρατιωτικαὶ ὁδοὶ τῆς Γαλλίας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν ἐν τῷ νόμῳ ὁρισμὸν ἔχουσι σκοπὸν νὰ καταστήσωσιν ἀδύνατον τὸν ἐμφύλιον πόλεμον εἰς τὰς ἐπαρχίας τοῦ Ouest, καὶ αὐταὶ διατηροῦνται μολοντοῦτο ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν κατὰ τὰ ⅔, διότι ἔπαυσαν πλέον νὰ χρησιμεύωσι τὴν σήμερον πρὸς τὸν γενικὸν ἐκεῖνον σκοπόν, ὡς γενόμεναι εἰς ἑτέραν ἐποχήν, καὶ εἶναι ἤδη χρήσιμοι εἰς τὰς ἐπαρχίας δι’ ὧν διέρχονται. Ὅθεν ὑποστηρίζω, ὅτι περιέχει μίαν ἀδικίαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐπιβάλλον εἰς ὁλόκληρον τὸ ἔθνος τὴν δαπάνην ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι καθαρῶς ἐπαρχιακαί, καὶ ἰδίως εἰς τοὺς νησιώτας οἵτινες δὲν κάμνουσι χρῆσιν αὐτῶν. — Τὸ προκείμενον λοιπὸν νομοσχέδιον εἶναι κατώτερον τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον τὴν σήμερον ὑπάρχει· Ἐλησμόνησα δὲ, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ σιδηρόδρομοι ἀκολουθοῦσι τὸ μέτρον τοῦ συμφέροντος, καὶ εἰς αὐτοὺς συντρέχει ἡ ἐπαρχία, διὰ τῆς ὁποίας ὁ σιδηρόδρομος διέρχεται, διότι κάμνει χρῆσιν αὐτοῦ. Μεταβαίνω ἤδη εἰς σπουδαίαν τινὰ καινοτομίαν τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὴν ἐξέτασιν μιᾶς ἐγγυήσεως διὰ τῆς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ καλύψῃ τοιαῦτα ἀτοπήματα. Τὸ νομοσχέδιον διατάσσει νὰ κατατίθενται τὰ εἰσπραττόμενα εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι δὲν εὑρίσκω εἰς τοῦτο καμμίαν ἐγγύησιν, διότι ἔχομεν παραδείγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι πολὺ θλιβερά. Ἠξεύρετε, ὅτι ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως τὸ Κράτος βλέπον, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐνισχύσῃ τὴν δημοσίαν πίστιν, ἀπεφάσισε νὰ ἐκποιήσῃ τὰ ἐθνικὰ κτήματα καὶ διέταξε τὸ εἰς χρήματα ἀντίτιμον τῶν κτημάτων τούτων νὰ κατατίθεται εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν πρὸς πληρωμὴν τῶν δημοσίων χρεῶν. Ἐρωτῶ τὸν Κύριον Κεχαγιᾶν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν ὁ νόμος οὗτος ὁ τόσον οὐσιώδης, ὁ ὑποστηριζόμενος τοσοῦτον παρ’ αὐτοῦ, ἐξετελέσθη, καὶ ἂν ἡ τράπεζα ἤνοιξε μερίδα ἐκ τοιαύτης αἰτίας καὶ πρὸς τοιοῦτον σκοπόν. Τὰ ἐθνικὰ κτήματα τῳόντι ἐκποιοῦνται, ἀλλὰ τὸ ταμεῖον τῶν δημοσίων χρεῶν οὐδὲν εἰσέπραξε. Μεταβαίνω εἰς ἑτέραν ἀπόδειξιν. Σᾶς εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι εἰς τὴν Ἑπτάνησον ὑπάρχει λίαν ἀνεπτυγμένη ἡ ἐπαρχιακὴ διοίκησις, καὶ ὅτι ἓν μέρος τῶν φόρων εἶναι καθιερωμένον πρὸς χρῆσιν τῶν ἐπαρχιῶν καὶ εἰσπράττεται ἐν τοῖς τελωνείοις. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν, νὰ μοὶ εἴπῃ, ἐὰν δὲν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ σοφὸς οὗτος θεσμὸς ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του κατηργήθη χωρὶς τὴν ἡμετέραν συγκατάθεσιν, καὶ ἂν τὰ ἐπαρχιακὰ ταῦτα εἰσοδήματα δὲν ἐσφετερίσθη τὸ δημόσιον ταμεῖον. — Ἀλλ’ ἂν τὰ ἐπαρχιακὰ εἰσοδήματα τῆς Ἑπτανήσου δὲν ᾖναι διὰ τὴν Κυβέρνησίν μας ἱερὰ, ἐρωτῶ ἂν θὰ ᾖναι ἱερὰ τὰ τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἀπὸ πάσης ἱεροσυλίας ἐξησφαλισμένα, διότι θὰ διατάξωμεν νὰ κατατίθενται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐθνικὴν τράπεζαν. Ἀλλὰ περιπλέον σᾶς ἀναφέρω ἑτέραν ἀπόδειξιν, Κύριοι. Εἰσεπράξατε παρὰ τοῦ Ἑπτανησιακοῦ ταμείου τὸν φόρον, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἄλλοτε ὡμίλησα, τὴν στρατιωτικὴν εἰσφορὰν, χωρὶς κανεὶς νόμος νὰ τὸ διατάξῃ καὶ χωρὶς ἡ θέσις τῆς Ἑπτανήσου πρὸς τὴν Ἑλλάδα νὰ τὸ ἐπιτρέπῃ. Καὶ τόσας ἄλλας ἐπράξατε ἱεροσυλίας. Ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτι εἶναι ὀχληρὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις σήμερον εἰς ὥραν τοσοῦτον προχωρημένην. Πρὸ τούτου ὅμως χρεωστῶ νὰ δηλώσω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ σπουδαίου ἀντικειμένου τῆς συγκοινωνίας. Πᾶσα προσπάθεια πρέπει νὰ καταβληθῇ εἰς τὴν συγκοινωνίαν. Ἀλλὰ τῆς γενικῆς συγκοινωνίας αἱ δαπάναι ἔχουν τὸν τόπον των ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Προτιμῶ δὲ τὴν ἀρχὴν περὶ ἐπαρχιακῆς διοικήσεως τοῦ Ἰονίου Κράτους, καθ’ ἣν ἑκάστη ἐπαρχία διὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς συγκοινωνίαν θέλει λαμβάνει μέρος, ποσοστὸν τῶν φόρων, οὓς πληρόνει τῷ δημοσίῳ ταμείῳ. Φρονῶ προσέτι, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ γενικὸν σχέδιον συγκοινωνίας καὶ νὰ γίνῃ ἔναρξις τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ φέρωσι τόσας μεγάλας ὠφελείας εἰς τὸ Κράτος. (χειροκροτήματα ῥαγδαῖα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§122ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ψηφοφορίαν, εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι εἰσέτι ἐγγεγραμμένοι ἕνδεκα.

§124ΠΟΛΛΟΙ. (ἀμφοτέρωθεν). Παραιτοῦνται, εἰς τὴν ψηφοφορίαν νὰ ἔλθωμεν.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύττω λοιπὸν περαιωμένην τὴν συζήτησιν καὶ θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ σχηματισμοῦ πόρων πρὸς διατήρησιν τῆς διὰ ξηρᾶς καὶ διὰ θαλάσσης συγκοινωνίας. Ὅσοι παραδέχονται τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι ναί· ὅσοι δὲν τὴν παραδέχονται λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν ἐρωτώμενος ὁ βουλευτὴς Δ. Γρίβας ἀποκρίνεται Ὄχι ἀκούονται ῥαγδαῖα χειροκροτήματα εἰς τὸ ἀκροατήριον.

§126ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ψηφοφορήσωμεν τοιουτοτρόπως, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐκκενωθῇ τὸ ἀκροατήριον· (θόρυβος καὶ σάλος μέγας πανταχόθεν).

§127Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (πρὸς τὸ ἀκροατήριον). Συμπολῖται! Δὲν ὑπάρχει φόβος εἰς καμμίαν ἐπαρχίαν. Κύριοι! Σᾶς προσκαλοῦμεν ἐν ὀνόματι τῶν σπουδαίων καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦμεν, νὰ διατηρήσητε τὴν ἡσυχίαν, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἀνεπηρεάστως.

§128ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Μάλιστα, μάλιστα.

§129ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅστις ἀπὸ τὸ ἀκροατήριον ἤθελεν ἀποδοκιμάσει ἢ ἐπιδοκιμάσει, τὸν ἀποκαλῶ προδότην. Ἐὰν δὲν ἐπιβληθῇ ἐντελὴς τάξις, ψηφοφορία δὲν γίνεται.

§130ΠΑΞΙΜΑΔΗΣ. Κ. Πρόεδρε νὰ διαλύσετε τὴν συνεδρίασιν· ψηφοφορία δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§131ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Εἶναι πίεσις τῶν συνειδήσεων, κύριε πρόεδρε.

§132ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἔχετε κανονισμὸν, ὅστις δὲν σᾶς λέγει νὰ τὸν παραμελῆτε.

§133ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ ἐκπληρώσητε τὸν κανονισμὸν, Κ. Πρόεδρε, ἄλλως κάθε ἄλλο πρόσωπον ἠμπορεῖ νὰ σᾶς ἀναπληρώσῃ.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος νὰ μὲ ἀναπληρώσῃ; Παρακαλῶ, κύριοι καθήσατε· σᾶς ἐγγυῶμαι ἐγὼ ὅτι τὸ ἀκροατήριον θέλει τηρήσει εὐταξίαν, φθάνει μόνον νὰ γνωρίζετε, ὅτι οἱ κλητῆρες κατὰ τὸν κανονισμὸν ἔχουν τὸ χρέος καὶ τὸ καθῆκον ν’ ἀποβάλλουν πάντα τὸν ταράττοντα τὴν ἡσυχίαν καὶ ὄχι ὁ πρόεδρος.

§135ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ὁ πρόεδρος διατάσσει.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε λοιπὸν, κύριοι, νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν ψηφοφορίαν. Ἐξακολουθεῖ καὶ περαιοῦται ἡ κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν ψηφοφορία. Πρωτόκολλον ψηφοφορίας τῶν Βουλευτῶν Ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. «Παραδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ σχηματισμοῦ πόρων πρὸς συντήρησιν τῆς διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης συγκοινωνίας, ναὶ ἢ ὄχι;»

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν, κύριοι, 144· εἶπον ὄχι 69, εἶπον ναὶ 75· ἄρα ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἀπεῤῥίφθη (χειροκροτήσεις ῥαγδαιόταται καὶ ζητωκραυγαὶ καὶ ἐπευφημίαι ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου.) Λύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρᾳ 9 Μ. Μ.)