1865.09.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39.

Τῆς 24 7βρίου 1865.

(Παρασκευή.)

Ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, καὶ εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἤρξατο ἡ συνεδρίασις.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης διεύθυνεν αἴτησιν τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐφετῶν, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ τὴν ἄδειαν τῆς εἰς δίκην εἰσαγωγῆς τοῦ Κ. Ῥούκη ἐπὶ αὐτοδικίᾳ· θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ ἐπιτροπήν.—Ὁ Κ. Μπαλάνος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου, περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ τελωνιακοῦ νόμου.—Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ σχηματισμοῦ τῶν τελωνείων· συνοδεύεται μὲ ἔκθεσιν. Θὰ τυπωθοῦν.—Ὁ αὐτὸς ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, καὶ περὶ ἐφαρμογῆς αὐτοῦ εἰς τὸ πρώην Ἰόνιον κράτος. Ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ διορισμοῦ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους. Ὁ αὐτὸς περὶ ἀστυνομικῆς ἀφομοιώσεως τῆς Ἑπτανήσου. Ὁ αὐτὸς περὶ διαιρέσεως τῶν ταμείων τοῦ Κράτους.— Ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων.—Ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ σχηματισμοῦ πόρων πρὸς συντήρησιν καὶ βελτίωσιν τῆς διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης συγκοινωνίας.—Ὁ ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης περὶ δικαστικῆς διαιρέσεως.—Ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Ἰανουαρίου ε. ε. Β. Διατάγματος περὶ τοῦ μισθοῦ τῶν ὑποδεεστέρων ὑπαλλήλων τοῦ γραφείου τῆς πρώην Ἰονίου Γερουσίας.—Ὁ αὐτὸς περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Ἰανουαρίου ε. ε. Β. Διατάγματος περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ ἀρχειοφυλάκων καὶ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν.—Ὁ αὐτὸς περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1864 Βασ. διατάγματος, περὶ καταργήσεως τῆς ἐν Κερκύρᾳ θέσεως μηχανικοῦ συμβουλίου.—Ὁ αὐτὸς περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Ἰανουαρίου ε. ε. Β. Διατάγματος περὶ προσωπικοῦ τοῦ ἐν Κερκύρᾳ φρενοκομείου.—Ὁ αὐτὸς περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 14 Ἰανουαρίου ε. ε. δύω Β. Διαταγμάτων, περὶ προσωπικοῦ τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ σωφρονηστηρίων καὶ τῶν φυλακῶν τῶν προσωπικῶς κρατουμένων, καὶ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν.—Ὁ αὐτὸς περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Ἰανουαρίου ε. ε. Βασ. Διατάγματος περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ ἀστυνομιῶν καὶ τοῦ μισθοῦ αὐτῶν.—Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς παιδείας ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ πανεπιστημίου. Δὲν ἔφερεν ἀκόμη, ἀλλ’ ἀναγγέλει, ὅτι ἀντιγράφονται νομοσχέδια περὶ κατωτέρας, μέσης, καὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως.—Ὁ Κ. Ὑψηλάντης διεύθυνεν ἔγγραφον εἰς τὸ προεδρεῖον, δι’ οὗ εὐχαριστεῖ τὴν Βουλὴν διὰ τὴν κύρωσιν τῆς ἐκλογῆς του, ζητεῖ δὲ ἄδειαν 30 ἡμερῶν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα εἶχον νὰ ὑποβάλλω ἤδη. Ὁ Κ. Σακελλαριάδης ἔχει τὸν λόγον δι’ ἐπερώτησιν.

§2ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι, πρὸ τριῶν καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν διαδραματίζεται κωμῳδία τις ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν. Νομίζω, ὅτι αἱ προθεσμίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον οἱ ἐργολάβοι τοῦ σιδηροδρόμου ἔληξαν καὶ κατέληξαν πολλάκις. Φρονῶ, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ παρατάσεις πρὶν ἢ ζητήσῃ τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ ὅθεν τὴν Βουλὴν ἵνα προσκαλέσῃ τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον νὰ δώσῃ τὰς ἀποχρώσας διασαφήσεις, ἀφοῦ ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Δεύτερον σπουδαῖόν τι ἐνεργεῖται ὑπὸ τὰς ὄψεις ἡμῶν· ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων κεῖνται σωροὶ μεταλλείων εἰς Λαύριον. Δυστυχῶς οἱ χημικοὶ μὲ τοὺς ὁποίους μᾶς ἐκληροδότησε τὸ εὐκλεὲς παρελθὸν, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀνακαλύψωσι τοὺς θησαυροὺς αὐτοὺς, καὶ ἤδη ξένοι διαρπάζουν αὐτοὺς καὶ τοὺς μεταφέρουν εἰς ξένην χώραν! Συνάμα δὲ οἱ ξένοι οὗτοι ἐγκαθίδρυσαν καὶ καταστήματα! Ἀκούω δὲ προσέτι, ὅτι ἀπετεφρώθη εἰς τὰ αὐτόθι ἓν μέγα δάσος ἐνῷ ὁ πρῴην δήμαρχος πρὸς πρόληψιν τούτου εἶχε λάβει μέτρα δραστήρια· ἡ διαρπαγὴ αὕτη τοῦ δημοσίου πλούτου, τὸν ὁποῖον ἐξηγοράσαμεν μὲ τὸ δάνειον καὶ τὴν παραχώρησιν τῆς ἡρωϊκῆς Σάμου, ἐμποιεῖ θλίψιν εἰς τὰς καρδίας, ἐν γένει πάντων, ἀξιῶ ἑπομένως ἵνα ὁ Κ. ὑπουργὸς ὑποβάλλῃ τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ τὰ διέλθῃ ἕκαστος, καὶ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα σωτηρίας, διότι δὲν εἶναι οὔτε 30 ἑκατομμύρια τὰ ὠφέλη, οὔτε 100, οὔτε 200, ἀλλ’ εἶναι 500 καὶ ἐπέκεινα, κατὰ τὴν κρίσιν πολλῶν. Διὰ τοῦ θησαυροῦ τούτου πληρόνομεν καὶ τὰ δάνεια, ἀποξηραίνομεν καὶ τὴν Κωπαΐδα, κάμνομεν καὶ δρόμους κλπ. Οὕτως πως, ὅτε ὕψωσα τὴν φωνήν μου διὰ τὴν σμύριδα τῆς Νάξου, ἥτις μικρὸν ἔλλειψε νὰ γίνῃ βορὰ ξένων, μὲ ἀπεκάλλουν τρελλὸν, ἀλλὰ κατόπιν εἶδον, ὅτι ὁ θησαυρὸς ἐκεῖνος ἐξησφάλισεν ἓν μέγα μέρος τῶν προσόδων μας ὅπερ ὑποθηκεύουσι διὰ δάνεια οἱ φρόνιμοι σήμερον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις εἰσὶ σύντομοι.

§4ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἀναγνώσατε τὸν κανονισμὸν νὰ ἰδῆτε, ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου εἶναι ἀπόλυτος.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χάνομεν τὸν καιρόν μας.

§6ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ὅσον μὲ διακόπτετε, τόσον θὰ ὁμιλῶ περισσότερον. Μεταβαίνω, Κύριοι, εἰς τρίτον ἀντικείμενον· πρόκειται περὶ τοῦ στρατοῦ· δυστυχῶς ὁ ἀλλοδαπὸς ὁ ξένος, ὁ ἀλλοπρόσαλλος, ὁ κακοηθέστατος τύπος, ἐπετέθη ἀγενῶς κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ· ὁ στρατὸς Κύριοι, ὑπῆρξε πάντοτε ἡ ἐλπὶς καὶ τὸ ἔρεισμα τῆς πατρίδος· στρατιῶται ἦσαν οἱ πατέρες μας, οἵτινες μᾶς ἀπέδωκαν τὴν ἐλευθερίαν καὶ βουλευόμεθα ἐδῶ σήμερον· ὁ στρατὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι καὶ Ἕλλην καὶ στρατιώτης, στρατιώτης καὶ πολίτης. Περὶ τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ ἀκούω, ὅτι πολλὰ ἐξυφαίνονται, καὶ ὡς λέγουν, φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει ὑποκίνησίς τις, τοῦτο δὲν τὸ πιστεύω, τὸ ἀποκρούω· τὸ ἀποκρούω, διότι δὲν ἀποδέχομαι ὅτι ὑπῆρξεν ἢ δύναται νὰ ὑπάρξῃ τι παρὰ τῆς ἐξουσίας. Δὲν ἀποδέχομαι οὔτε ὅτι διενοήθη ποτὲ ἡ ἐξουσία νὰ ἀποσυνθέσῃ ἢ νὰ διαλύσῃ τὸν στρατόν· διὰ τοῦτο πρὸς κατάψευσιν αὐτῶν τῶν ὀλετήρων ζητῶ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του καὶ τὰς ἐνεργείας του περὶ τοῦ στρατοῦ· δεύτερον ὁ ἀγὼν τῆς 11ης Ὀκτωβρίου ἐστεφάνωσε πολλοὺς ἀξιωματικούς, στρατιώτας καὶ ὑπαξιωματικούς· ἡ Συνέλευσις ἀνεγνώρισε καὶ ἀπέδωκε τὸ γέρας αὐτὸ τῆς τιμῆς εἰς τοὺς προβιβασθέντας ἀνθυπασπιστὰς, καὶ ἐσχηματίσθη δι’ αὐτῶν ἓν ἡμίταγμα. Τὸ ἡμίταγμα αὐτὸ ἀκούω, ὅτι ἀποσυντίθεται, διασκορπίζεται, καὶ ὅτι πολλοὶ ἀπολύονται· νομίζω ὅτι περὶ τοῦ ἡμιτάγματος αὐτοῦ ὀφείλει καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα, καὶ ἀξιῶ, ἵνα τὸ ὑπουργεῖον μᾶς ἀναφέρει τὰς ἐνεργείας του. Ὁ Κύριος πρωθυπουργὸς ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος.

§7ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ δὲ νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, διότι βλέπω τὸν Κ. πρωθυπουργὸν, ὅστις εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσῃ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τῶν σκωριῶν.

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Ὄχι, κάθε ἄλλο· δηλ. πρόκειται νὰ εἴπω μόνον, ὅτι ἡ προθεσμία διὰ τὸν σιδηρόδρομον δὲν ἔληξεν, ἀλλὰ λήγει τὴν τετάρτην, νομίζω, τοῦ ἐρχομένου μηνὸς, ὅτε θὰ παρουσιάσωμεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ἐπιχείρησιν. Περὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν σκωριῶν θέλομεν ἀπαντήσει, ὁπόταν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ· τὰ ἔγγραφα τὰ καταθέτω αὔριον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν ὁρίζει ἡ Βουλή;

§10ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Τὴν δευτέραν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει κανεὶς καμμίαν ἀντίῤῥησιν;

§12ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐγώ· ἄλλη ὕλη πρέπει νὰ τεθῇ διὰ τὴν δευτέραν· θὰ ἐξηγηθῶ ἀκολούθως.

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθ.). Ὅ,τι κατὰ πρῶτον σᾶς ἀναγγέλλω εἶναι γεγονὸς, τὸ ὁποῖον περιῆλθε βεβαίως εἰς γνῶσίν σας, ἤτοι ἡ παραχώρησις ὑπὲρ τοῦ ἐθνικοῦ ταμείου τοῦ ἑνὸς τρίτου τῆς ἐπιχορηγήσεως τοῦ Βασιλέως. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς, κατέχων τὴν πρώτην θέσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἔδειξεν, ὅτι εἶναι ὁ πρῶτος καὶ κατὰ τὸν πατριωτισμὸν καὶ κατὰ τὴν καρδίαν. Ὁ Βασιλεὺς τὰς δυσχερείας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται τὸ ἐθνικὸν ταμεῖον μαθὼν, αὐτοπροαιρέτως προσέφερε τὸ ἓν τρίτον. Τοιαύτας Βασιλικὰς πράξεις δὲν ἀπαντῶμεν πολλὰς ἐν τῇ ἱστορίᾳ. Εὔχομαι δὲ καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὅλοι θέλομεν μιμηθῆ τὸ πατριωτικὸν αὐτὸ παράδειγμα τῆς Α. Μ., διότι εἴμεθα εἰς στιγμὰς κρισίμους, καθ’ ἃς πρέπει νὰ γίνωσι θυσίαι. Αἱ περιστάσεις, αἱ παροῦσαι, εἶναι δυσχερεῖς, καὶ δυσχερείας τοιαύτας καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν διὰ θυσιῶν ὑπερενίκων· καὶ ἐπειδὴ, Κύριοι, θέλω προκαλέσει τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν θυσιῶν αὐτῶν, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ σᾶς ἐκθέσω καὶ αὖθις λεπτομερέστερον τὴν κατάστασίν μας τὴν οἰκονομικὴν, ἥτις ὑπαγορεύει νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα, περὶ ὧν πρόκειται. Τὰς πληροφορίας δὲ, τὰς ὁποίας θέλω σᾶς δώσει, δὲν τὰς συνάγω ἀπὸ ὑποθέσεις καὶ ὑπολογισμοὺς, ἀλλὰ ἀπὸ ἀπολογισμοὺς, καὶ γεγονότα πραγματικὰ, τὰ ὁποῖα μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἠμπορῶ νὰ ἔχω, καὶ διὰ τῶν ὁποίων θέλω σᾶς ἀποδείξει ποία ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις καὶ ποῖα τὰ ἀναποφεύκτως ἀπαιτούμενα μέτρα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίσῃ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία τὴν κατάστασιν αὐτὴν, ἵνα ἐκτιμήσῃ ὀρθῶς τὰς θυσίας, ἃς θὰ προκαλέσωμεν, διότι κατ’ αὐτῶν ἐγὼ πρῶτος ἤθελον ἀντιταχθῆ, ἐπειδὴ συνδέονται μὲ τὴν τύχην πολλῶν συμπολιτῶν μας, καὶ εἶναι λίαν σκληρὸν καὶ δυσάρεστον, οἰκογενειάρχας πολλοὺς, ἀνθρώπους κατατρίψαντας τὸ πλεῖστον τῆς ζωῆς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, νὰ ῥίψωμεν εἰς τὰς ὁδοὺς διὰ μιᾶς· ἀλλ’ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ λάβωμεν αὐτὰ τὰ μέτρα, διότι ἡ ἀνάγκη τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος τῆς πατρίδος τὸ ὑπαγορεύει, ἡ ἀνάγκη τὴν ὁποίαν ἐπροκάλεσαν αἱ περιστάσεις. Κύριοι! Ἐζήτησα νὰ μάθω ποῖα ἦσαν τὰ πραγματικά μας ἔξοδα κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ ποῖα τὰ ἔσοδά μας, ἐὰν ἀπὸ τὸ παρελθὸν ἐπῆλθε νέον ἔξοδον ἢ ἔσοδον, καὶ κατὰ πόσον αὐτὸ ἐπηύξησε τὸ ἐνεργητικὸν καὶ παθητικόν μας, ποῖον τὸ περίσσευμά μας τέλος πάντων, ἢ τὸ ἔλλειμμα, διὰ νὰ σᾶς εἴπω, ποία ἡ κατάστασίς μας, καὶ οὕτω καὶ νὰ στηριχθῆτε καὶ σεῖς ἐπὶ πραγμάτων βεβαίων. Ἀκριβῆ ἀπολογισμὸν ἀπὸ τὸ 1864 δὲν δύναμαι νὰ σᾶς φέρω, διότι ἡ χρῆσις τοῦ 64 λήγει τὸν Ὀκτώβριον, ἑπομένως δὲν ἠμπορῶ νὰ σᾶς φέρω διὰ τοὺς δύω μῆνας τὸν 7βριον καὶ 8βριον παρὰ ὑποθέσεις, τὰς ὁποίας ἐξάγω ἀπὸ τὸ παρελθὸν, κατ’ ἀναλογίαν, καὶ αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ᾖναι λανθασμέναι—ἀλλὰ μεταξὺ τῶν 100 ἢ 200 χιλ. δραχμῶν— ἑπομένως δεχόμενοι καὶ αὐτὸ τὸ λάθος, ἠμποροῦμεν ἀπταίστως νὰ εἴπωμεν ποία ἦτο ἡ οἰκονομικὴ κατάστασίς μας ὡς ἔγγιστα τὸ παρελθόν. Τῷ 1864 εἰσεπράξαμεν, καὶ ἐννοῶ τὰς τακτικὰς εἰσπράξεις, 21,688,768 δραχμῶν, ἐξωδεύσαμεν δὲ 23,905,215 μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν ἐξόδων καὶ τῶν ἐσόδων τῆς Ἑπτανήσου· ἄρα προῆλθεν ἔλλειμμα 2,216,447 δραχ. Τί γίνεται κατὰ τὸ 1865; Σπεύδω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὰ ἔξοδα τοῦ 1864 ἀνεβιβάσθησαν εἰς τὸ ἀνωτέρω ποσὸν, διότι ἐπεβαρύνθησαν καὶ μὲ τὴν πληρωμὴν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ πληρώσῃ τὸ παρελθὸν, ἀλλὰ δὲν ἐπλήρωσε· π. χ. τὸ 1864 ἐπλήρωσε τοὺς τόκους τοῦ δανείου τοῦ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1862 συνομολογηθέντος, τὸ μέρος τῆς δόσεως τοῦ δανείου τὸ παραχωρηθὲν παρὰ τῶν τριῶν Δυνάμεων εἰς τὴν Α. Μ. καὶ ἄλλα· ἂν δὲ ἀφαιρέσωμεν αὐτά τὰ ποσὰ, τὰ ἔξοδα τοῦ 1864 εἶναι ἴσα σχεδὸν μὲ τὰ ἔσοδα, τὰ πρὸ τοῦ 1862. Περὶ τούτων σᾶς πληροφορεῖ λεπτομερέστερον ὁ ἀκόλουθος πίναξ ὑπὸ Στοιχ. Α. (ὅρα κατωτέρω τὸν Πίνακα). Μετ’ αὐτὴν τὴν ἐξέτασιν ἐζήτησα νὰ ἴδω, τί γίνεται κατὰ τὸ 1865. Πολλάκις ἠκούσατε, ὅτι αἱ εἰσπράξεις ἐσταμάτησαν, ὅτι μεροληπτικῶς οἱ ὑπάλληλοι ἐνεργοῦντες ἄφινον τοὺς ὀφειλέτας ἀκαταδιώκτους· ἑπομένως χρήματα δὲν εἰσπράττονται, καὶ ὅτι αἱ δυσκολίαι μας προέρχονται ἐκ τούτου. Πολλάκις ἠκούσατε, ὅτι τὰ ἔσοδά μας δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐπαρκέσουν, διότι τὰ ἔξοδα ὑπερέβησαν πάντα ὅρον, συνεπείᾳ σπατάλης καὶ τῆς ἀσώτου διοικήσεως παρ’ ἡμῶν καθιερωθείσης. Ἐζήτησα λοιπὸν νὰ ἴδω, τί γίνεται τὸ 1865· καὶ πρῶτον ὤφειλον νὰ ἴδω πόσον ἠλαττώθησαν αἱ εἰσπράξεις, ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν εἰσπράξεων τοῦ παρελθόντος καὶ τοῦ παρόντος, καὶ λέγων παρελθὸν ἐννοῶ τὸ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως. Ἔλαβον λοιπὸν τὸ 1861, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ ἔτος τὸ χωρίζον τὴν μίαν ἐποχὴν ἀπὸ τὴν ἄλλην, καὶ ἐξετάσας τὰς εἰσπράξεις τοῦ ἔτους ἐκείνου, καὶ τοῦ τρέχοντος ἔτους, εὗρον, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1865 ὑπερβαίνουσιν ἐκείνας τοῦ 1861 κατὰ δρ. 231,617, καὶ μ’ ὅλας τὰς δυσκολίας τοῦ παρόντος καὶ μ’ ὅλην τὴν ἀποτυχίαν τῶν προσόδων καὶ μ’ ὅλα τὰ ἐκ τῆς χολέρας κακὰ, καὶ ὁμιλῶν περὶ εἰσπράξεων ἀφαιρῶ πάντοτε τὰ ἐκ τῶν δανείων προερχόμενα, λέγω περὶ τῶν εἰσπράξεων, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ τὰ κύρια εἰσοδήματα τοῦ ἔθνους· πρὸς ἀπόδειξιν σᾶς ὑποβάλλω τὸν ἀκόλουθον πίνακα ὑπὸ στοιχ. Βʹ. (ὅρα κατωτέρω). Ποῖα δὲ ὑπῆρξαν τὰ ἔξοδα; Ἔπρεπε νὰ κάμω αὐτὴν τὴν σύγκρισιν διὰ νὰ γνωρίζητε τὴν ἀληθῆ κατάστασίν μας καὶ τὰς αἰτίας αὐτῆς. Ποία λοιπὸν ὑπῆρξεν ἡ διαφορὰ τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα; βλέπετε ἐκ τοῦ ὑποβαλλομένου ὑπ’ ὄψιν σας πίνακος ὑπὸ στοιχεῖον Γʹ. ὅτι εἰς τὰ ἔξοδα ὑπάρχει μικρὰ διαφορὰ μὲ ὅλα τὰ νέα βάρη τῆς ἐπαναστάσεως. Κατὰ τοὺς ὀκτὼ μῆνας τοὺς ὁποίους ὑπολογίζομεν τὰ ἔξοδα τοῦ 1861 ἀνέβησαν εἰς 14,900,000 τοῦ δὲ 1865 εἰς 15,400,000 καί αὐτὴ ἡ διαφορὰ προέρχεται διότι τὸ 1865 ἐπλήρωσεν ὅ,τι καὶ τὸ 1861 ὤφειλε νὰ πληρώσῃ ὡς σᾶς εἶπον ἀνωτέρω καὶ δὲν ἐπλήρωσε.

§14Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μέχρι τέλους Ἰουλίου;

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μέχρι τέλους Αὐγούστου.

§16Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκεῖ τελειόνουν τὰ ἔξοδα, εἶναι καὶ πληρωμένα;

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα. Καὶ ἄλλην ἡμέραν μὲ ἠρώτησαν περὶ τῶν πιστώσεων· σᾶς λέγω, ὅτι ὑπάρχουν πιστώσεις τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἀλλ’ αἱ πλεῖσται θὰ χρησιμεύσουν πρὸς τακτοποίησιν μᾶλλον. Τὰ χρήματα εἰσὶ πληρωμένα, ὀφείλονται μόνον περὶ τὰς 400 χιλιάδας δραχ. ὡς ἐν ἁρμοδίῳ καιρῷ θέλουσιν ἐξετασθῆ καὶ ταῦτα ἀκριβῶς. Χρεωστῶ νὰ ἐκθέσω ταῦτα, διότι θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπισπεύσητε τὰς οἰκονομίας καὶ νὰ ψηφίσητε τὰ νομοσχέδια. Τὰ ἔξοδα καὶ ἔσοδα τοῦ 1861 πρὸς ἐκεῖνα τοῦ 1865 μέχρι τοῦ Αὐγούστου εἰσὶν εἰς χείρονα θέσιν.

§18ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δύνασθε νὰ μᾶς εἰπῆτε πόσα εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τὴν ἐκποίησιν τῶν φθαρτῶν κτημάτων κατὰ τοὺς μῆνας αὐτούς;

§19ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύναμαι τὰ πάντα νὰ σᾶς εἴπω, ἀλλ’ ὄχι τώρα, διότι εἶναι λογαριασμοὶ λεπτομερείας καὶ δὲν δύναμαι νὰ τοὺς κρατῶ ὅλους εἰς τὴν μνήμην, μ’ ὅλα ταῦτα δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι φθάνουσι τὰς 400,000 δραχ. Προέταξα ταῦτα, Κύριοι, ὄχι νὰ δικαιολογήσω τὴν μίαν ἐποχὴν ἀπέναντι τῆς ἄλλης, ἀλλ’ ἵνα ἀποδείξω ὅτι τοιαύτη ἀκολουθεῖ νὰ ᾖναι ἡ σειρὰ τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα, σειρὰ τὴν ὁποίαν καθιέρωσεν ἡ παρελθοῦσα ἐποχή· καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα ὁριστικὰ διαρκοῦς θεραπείας. Ἀφοῦ εἶδον, Κύριοι, τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ 1864, ἔπρεπε νὰ ἴδω ποία ἀναλογία ὑπῆρχε μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ 1865· οὕτως ἠδυνάμην νὰ βαδίσω ἀσφαλέστερον, ἔκαμα αὐτὴν τὴν σύγκρισιν τὴν ὁποίαν βλέπετε εἰς τὸν ὑποβαλλόμενον Δʹ. πίνακα ὑπὸ στοιχ. Δʹ. συνδυαζόμενον μὲ τὸν πίνακα Α. Κατ’ αὐτοὺς τὰ ἔξοδα καὶ ἔσοδα τοῦ 1864 πρὸς τὰ τοῦ 1865 ἀκολουθοῦσι τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν σχεδὸν, ἑπομένως τὸ ἀποτέλεσμα θέλει εἶσθαι σχεδὸν τὸ αὐτό· οὕτω θέλομεν ἔχει ἔλλειμμα τεσσάρων περίπου ἑκατομμυρίων, διότι πρὸς τὰ ἀνωτέρω τακτικὰ ἔξοδα τοῦ 1865 θέλει ἐπέλθει καὶ ἡ πληρωμὴ τοῦ 1,000,000, τὸ ὁποῖον ἐδανείσθημεν ἀπὸ τὴν Ἰονικὴν τράπεζαν· παρατηρῶ δὲ ὅτι ἡ διαφορὰ τῶν ἐξόδων τῆς ὀκταμηνίας τοῦ 1865 συμπεριλαμβάνει καὶ τὰ ἔξοδα τῆς Ἑπτανήσου. Κύριοι, ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου, μέχρι τέλους τοῦ Αὐγούστου εἰσεπράξαμεν συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς Ἑπτανήσου, 14,281,310, ἐξωδεύσαμεν δὲ 18,213,142, τὸ ἔλλειμμα δὲ τοῦτο ἀνεπληρώθη ἀπὸ τὰ δάνεια τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν ἤδη καὶ ἀποτίομεν. Τὴν κατάστασιν τῆς Ἑπτανήσου βλέπετε εἰς τὸν πίνακα Ε. καὶ ΣΤʹ. Ἐνόσῳ τὰ πράγματα ἐξακολουθοῦσι, μέχρι τοῦδε ἡ Ἑπτάνησος δὲν μᾶς δίδει περίσσευμα, μόλις ἐπαρκεῖ εἰς τὰ ἔξοδά της, καὶ ἑπομένως ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἡ Ἑπτάνησος δὲν μᾶς ὠφέλησεν. Ὅταν ἦλθεν ἦτον ἐξηντλημένη καὶ ὑπὸ τὸ βάρος ἐπαισθητοῦ χρέους. Τί πρέπει νὰ κάμωμεν λοιπόν; πῶς πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν ἀπ’ αὐτὴν τὴν δυσκολίαν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα; δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι τὰ εἰσοδήματά μας θὰ αὐξήσωσιν ἀπὸ 22 εἰς 25 διὰ μιᾶς ἑκατομμύρια καὶ μὲ τὰ ἔσοδα τῆς Ἑπτανήσου εἰς 29,000,000, αὐτὸ θὰ γίνῃ κατ’ ὀλίγον, ἀλλ’ ἐν τούτοις τὰ ἔξοδα ὑπάρχουσιν ἤδη· θέλομεν νὰ ζῶμεν, λέγουσιν ἀπὸ δάνεια, ὡς οἱ ἄσωτοι υἱοὶ, καὶ ἡ προσπάθειά μας δὲν εἶναι εἰμὴ πῶς νὰ δανειζώμεθα διὰ νὰ ἐξοδεύωμεν, καὶ δὲν θέλομεν ἢ δὲν ἠξεύρομεν νὰ καταφύγωμεν εἰς οἰκονομίας γενναίας καὶ τολμηρὰς καὶ εἰς εὕρεσιν πόρων, ὅπως ἔλθωμεν εἰς εὐάρεστον ἀποτέλεσμα καὶ εἰς τὴν ἀναγκαίαν ἰσοῤῥοπίαν. Εὐτυχῶς οἱ λέγοντες ταῦτα δὲν ἔχουσι δίκαιον, διότι ἐξ ἀρχῆς ὄχι μόνον δάνεια ἀλλὰ καὶ πόρους νέους ἐπρότεινα καὶ οἰκονομίας γενναίας προανήγγειλα ὅτι θέλω σᾶς ὑποβάλει. Εἰς μικροὺς προϋπολογισμοὺς, ὡς τὸν ἰδικόν μας, δὲν εἶναι ὅσον πιστεύουσι τινὲς εὔκολοι αἱ οἰκονομίαι, διότι ὡς μισθολόγιον οἱ προϋπολογισμοὶ αὐτοὶ μᾶλλον ἐπιφέρουσι βλάβας καὶ ἐσχάτη ἀνάγκη δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τοιαύτας. Προτείνονται δύω συστήματα οἰκονομιῶν· τὸ ἓν θέλει νὰ διατηρήσωμεν τὰς θέσεις ὅπως ὑπάρχουσι καὶ νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς μισθοὺς, τὸ ἕτερον δὲ νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς θέσεις καὶ νὰ αὐξήσωμεν τοὺς μισθοὺς. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ δευτέρου συστήματος, διότι τὸ πρῶτον εἶναι ψευδὲς, ἀφίνει ὑπαρχούσας τὰς ἀνάγκας, ἱκανοποιεῖ μόνον προσωρινῶς τὴν ἔλλειψιν, ἀλλὰ πράγματι ἡ ἔλλειψις ὑπάρχει καὶ ἡ ἀνάγκη δὲν ἐκλείπει ἄλλως δὲ, Κύριοι, τὸ σύστημα αὐτὸ καταστρέφει τὴν ὑπηρεσίαν, διότι ὁ μισθὸς δὲν δίδεται ἀνάλογος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἀλλὰ πρὸς ἁπλοῦν πορισμὸν τῶν ἀτόμων, καὶ δὲν ἐπιτυγχάνομεν δι’ αὐτοῦ ν’ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους, νὰ προσελκύσωμεν καλοὺς, νὰ χορηγήσωμεν τὰ μέσα ἀνέτου καὶ ἀνεξαρτήτου βίου, ἀλλὰ δίδομεν ἄρτον, βοήθειαν πρὸς ἄτομα ἔχοντα ἀνάγκην. Δὲν ὑπηρετεῖται οὕτω ἡ πατρὶς ἐπιτυχῶς, διότι οὐδεὶς θέλει ἔλθει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐξοδεύων ἀπὸ τὴν ἰδίαν του περιουσίαν πρὸς πορισμόν· ἑπομένως τὸ σύστημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπουργεῖον τὸ ἀπέκρουσεν, ἠσπάσθη δὲ τὸ δεύτερον σύστημα, ὅσον καὶ ὅπου ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ καθ’ ὅσον δι’ αὐτοῦ ἠδυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν καὶ νὰ εὐκολύνωμεν τὸν λαὸν, παρέχοντες εἰς αὐτὸν τὰ ἀγαθὰ τῆς καλῆς διοικήσεως, τῆς προχείρου οἰκονομικῆς καὶ ἀσφαλοῦς δικαιοσύνης. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἀφορῶν τὴν διοίκησιν κλπ. σχετικῶς πρὸς τὰ σχέδια νόμων, τὰ ὁποῖα σᾶς παρουσιάζω, θέλομεν ἐξετάσει ἰδιαιτέρως καὶ ἑπομένως εἶναι περιττὸν νὰ ποιήσω ἤδη μακρὸν λόγον· σᾶς ὁμιλῶ δὲ καθόσον ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν οἰκονομίαν. Τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς παρουσιάζομεν, θέλει ἐπιφέρει σπουδαίαν οἰκονομίαν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς φέρωμεν ὅλας τὰς ἰδέας μας, διότι αἱ οἰκονομίαι, τὰς ὁποίας τὸ ὑπουργεῖον ἀπεφάσισε νὰ κάμῃ, διαιροῦνται εἰς δύω· εἰς οἰκονομίας εἰσαγομένας διὰ τῆς μεταβολῆς τῶν ὀργανικῶν νόμων, καὶ εἰς οἰκονομίας διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, πάντοτε ὅμως διὰ καταργήσεως ἀναγκῶν, καὶ οὐχὶ διὰ τῆς τροποποιήσεως τῶν ἐξόδων ἁπλῶς. Κατὰ τὴν πεποίθησίν μου εἶναι ἀδύνατον νὰ κάμωμεν οἰκονομίας μὲ τοὺς ὑπάρχοντας ὀργανισμούς. Σᾶς ὑποβάλλομεν λοιπὸν τοὺς ὀργανισμοὺς περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν οἰκονομικῶν, τῶν ἐσωτερικῶν καὶ τῆς δικαιοσύνης· ἄνευ τούτων ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν σπουδαίας οἰκονομίας. Καὶ τὸ μὲν ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν μετέβαλε τὸ σύστημα τῆς διοικήσεως, τὸ δὲ ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν ἐτροποποίησεν ὅλον τὸ οἰκονομικὸν σύστημα σύμφωνα πρὸς τὴν μεταβολὴν τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, ὡσαύτως δὲ τὸ ὑπουργεῖον τῆς δικαιοσύνης ἐτροποποίησε τὸν δικαστικὸν ὀργανισμόν. Ἀφομοιοῦται συγχρόνως καὶ ἡ ἀστυνομία τῆς Ἑπτανήσου. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἐνῷ ὠφελοῦν τὴν ὑπηρεσίαν, φέρουσιν οἰκονομίαν 1,000,100 δραχμῶν. Ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐσωτερικῶν καὶ οἰκονομικῶν δύνανται νὰ ἐπενεχθῶσι τοὐλάχιστον ἀκόμη διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ οἰκονομίαι πραγματικαὶ μέχρι 300,000 δραχ. ὥστε τὰ δύω ὑπουργεῖα θέλουσι φθάσει εἰς ἐλάττωσιν 1,400,000 δραχμῶν. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως θὰ σᾶς παρουσιάσῃ ἴσως αὔριον κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς του οἰκονομίας ἀναβαινούσας εἰς 400,000 δραχμῶν. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν ναυτικῶν κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας μ’ ἔδωσε, φέρει οἰκονομίαν μέχρι 300,000 δραχμῶν. Αἱ μέχρι τοῦδε λοιπὸν βέβαιαι οἰκονομίαι ἀναβαίνουσιν εἰς δύω ἑκατομμύρια ἑκατὸν ὡς ἔγγιστα χιλιάδας. Δὲν ἠξεύρω ἀκόμη τί δύναται νὰ πράξῃ ὁ νέος ὑπουργὸς τῶν στρατιωτικῶν καὶ ὁ τῶν ἐξωτερικῶν, ἐλπίζω ὅμως οὗτοι νὰ συμπληρώσωσι τὸ ἔργον καὶ οὕτω νὰ ἔχωμεν οἰκονομίας πραγματικὰς μέχρι τῶν 3,000,000.

§20Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἀγόρευσιν τὴν ὁποίαν ἐκάματε, εἰσάγοντες τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1865, εἴπατε, ὅτι δὲν ἠδύνασθε νὰ κάμητε οἰκονομίας, ἀλλὰ ὅτι θέλετε ἀσχοληθῆ νὰ εὕρητε πόρους. Τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν δὲν φαίνεται πούποτε.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν ἀνεγινώσκετε τὴν ἀγόρευσίν μου κατωτέρω ἠθέλατε ἀνεύρει τὴν ἀλήθειαν.

§22Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν εἶδον ἀλλὰ δὲν μὲ φωτίζει.

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἀναγινώσκω ἐγὼ ὡς ἔχει· «ὁ ὑποβαλλόμενος προϋπολογισμὸς εἶναι ὁποῖος ὡς ἔγγιστα ἦτο· συνετάχθη ἐξαρχῆς διὰ τὸ 1865, διότι δὲν ἐδυνάμεθα νὰ ἐπενέγκωμεν μεταβολὰς καὶ τροποποιήσεις, ἀφοῦ εἰς γενναῖα μέτρα δὲν ἐλπίζομεν νὰ εὕρωμεν τὴν ὁμόφωνον συνδρομὴν, καὶ ἀφοῦ ὁ καιρὸς ἐπροχώρησε τόσον, καὶ τὸ πλεῖστον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπραγματοποιήθη· αἱ τροποποιήσεις αἵτινες μέλλουσι νὰ ἔλθωσι, διότι βεβαίως πρέπει νὰ ἔλθωσιν οὐχὶ ὅμως τόσον μεγάλαι ὅσον τὰς φαντάζεσθε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866, θὰ φέρωσι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ κυβέρνησις θὰ σᾶς παρουσιάσῃ, μέτρα οἰκονομίας καὶ μεταῤῥυθμίσεων, δι’ ὧν θὰ πραγματοποιηθῶσιν αἱ οἰκονομίαι»· τί ἄλλο, ἐρωτῶ τὸν Κ. Χριστόπουλον, πράττομεν ἤδη; Εἰσάγομεν μεταῤῥυθμίσεις, αἵτινες φέρουσιν οἰκονομίας· δὲν ἐννοῶ τί εὑρίσκει ὁ ἔντιμος φίλος μου σκοτεινὸν ἢ ἀντιφατικόν. Τὸ σύστημα τῶν οἰκονομιῶν, μὲ τὸ ὑπάρχον σύστημα εἶναι ἀδύνατον. Ἐπικαλοῦμαι δὲ ἤδη τὴν συνδρομήν σας εἰς τὰ προτεινόμενα μέτρα, καὶ εὔχομαι νὰ κριθῶσιν αἱ προτάσεις μου ἄξιαι τῆς ἀποδοχῆς σας. Καὶ τότε εἶπον καὶ τώρα λέγω, ὅτι ἕκαστον σύστημα ἔχει τὰ ἀναγκαῖα συστατικά του, δὲν δύνασθε νὰ τηρήσητε τὸ σύστημα ἀφαιροῦντες τὰ συστατικὰ αὐτοῦ, δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ πράξητε ἀληθεῖς οἰκονομίας, ἀφαιροῦντες ἁπλῶς ὑπαλλήλους. Οὕτω κολοβόνετε τὸ σύστημα καὶ βλάπτετε τὴν ὑπηρεσίαν, ὅπερ διὰ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη. Μεταβάλλετε λοιπὸν τὸ σύστημα.

§24ΠΑΔΟΒΑΣ. Καὶ τ’ ἀποτελέσματα;

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ἀποτελέσματα εἶναι, ὅτι θὰ σώσωμεν τὴν ἐν γένει οἰκονομίαν τοῦ τόπου θυσιάζοντες ἀτομικά τινα συμφέροντα, καὶ ὅταν πρόκειται περὶ ἑνὸς τόσον μεγάλου ζητήματος δὲν πρέπει νὰ φεισθῶμεν τῶν συμφερόντων τῶν ἀτόμων, διότι φειδόμενοι τῶν συμφερόντων αὐτῶν βλάπτομεν τὸ ὅλον.

§26Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ Κύριε πρωθυπουργὲ, ἐπεθύμουν νὰ μάθω τί εἰσεπράχθη, τί ἐξωδεύθη, πῶς ἐπραγματοποιήθησαν τὰ ἔξοδα καὶ πῶς ἐσκεπάσθησαν τὰ ἐλλείμματα κατὰ τὰ ἔτη 63, 64 καὶ 65.

§27ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ τούτου ὁμιλῶ, καὶ ἂν λάβητε τὴν καλωσύνην ν’ ἀναγνώσητε μίαν σειρὰν ἐκθέσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ Κύριος Σωτηρόπουλος, ὅταν ἦτον ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, καὶ ἐγὼ κατόπιν, θέλετε διασκεδάσει ὅλας τὰς ἀμφιβολίας σας καὶ θέλετε εὕρει ὅ,τι ζητεῖτε· ἂν ἀμφιβάλλετε δὲ ἀκόμη, θέλω σᾶς δώσει πᾶσαν πληροφορίαν, διότι θέλω καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου νὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ἀκριβεστάτην ἰδέαν· διὰ τοῦτο δὲν κάμνω τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ συλλέγω ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ὑποβάλλω ὁσημέραι εἰς τὴν Βουλήν. Μ’ ἐρωτῶσι πόθεν ἐκαλύφθησαν τὰ ἐλλείμματα; ἀλλ’ ἡ ἀπάντησις ἐδόθη πολλάκις· ἀπὸ δάνεια· πλὴν τὸ ἔλλειμμα τὸ προερχόμενον ἀπὸ τὴν ἀτμοσφαιρικὴν κατάστασιν τοῦ ἔτους εἶναι λίαν ἐπαισθητόν· δὲν περιοριζόμεθα ὅμως εἰς οἰκονομίας· προτείνομεν καὶ νέους πόρους, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ἔκαμον λόγον ὅταν ὑπέβαλον τὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σᾶς ὑποβάλλεται σήμερον νομοσχέδιον, δι’ οὗ συνιστᾶται ἰδιαίτερον ταμεῖον, τοῦ ὁποίου τὰ κεφάλαια ἀπαρτίζει ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος ἓν τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων, καὶ ἡ προσθήκη ποσοστοῦ ἀναλόγου ἐπὶ τῶν ἐμμέσων. Δι’ αὐτῶν θέλομεν ἔχει κεφάλαιον ἐπὶ τοῦ παρόντος ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, προστιθεμένου καὶ τοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὰ δημόσια ἔργα θέλομεν ἔχει μέγα ποσὸν διὰ τὴν διὰ ξηρᾶς καὶ θαλάσσης τακτικὴν συγκοινωνίαν μας, ἀλλ’ ἐὰν λόγῳ τῶν ἀναγκῶν μας δὲν ἐπιβαρύνωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸν προϋπολογισμὸν καὶ μὲ τὰ ἔξοδα διὰ τὰ δημόσια ἔργα, καὶ περιορισθῶμεν εἰς τὰ μέσα τοῦ συσταινομένου ταμείου, ἐλαττώνομεν τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ 800,000, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν διὰ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν ἐξοδευομένων, καὶ οὕτως ἔχομεν πραγματικὴν ἐλάττωσιν ἐξόδων 3,900,000 περίπου. Σᾶς ὑπέβαλον προσέτι νομοσχέδιον τροποποιοῦν τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον καὶ τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμὲ, θὰ φέρῃ αὔξησιν πλέον τῶν 500,000 δραχμῶν· ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι προτάσεις πρὸς σύνταξιν νομοσχεδίων πρὸ πολλοῦ ὑπ’ ὄψιν τοῦ Συμβουλίου περὶ φόρων ἐπὶ τῶν καταναλισκομένων καπνῶν καὶ πνευμάτων κλπ. οὕτω θέλομεν κατορθώσει νὰ φέρωμεν μεταβολὴν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, δι’ οἰκονομιῶν καὶ αὐξήσεως ἐσόδων πλέον τῶν τεσσάρων ἡμίσεως ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ θέλομεν ἰσοζυγίσει τὰ ἔξοδα καὶ τὰ ἔσοδα καὶ ἱκανοποιήσει τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὕτως ἐπέρχεται ἰσοῤῥοπία διατὶ ἐπιμένομεν εἰς τὴν ζήτησιν δανείων; διὰ νὰ καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦ τρέχοντος ἔτους, τὸ ὁποῖον ἄλλως θέλει ἀποῤῥοφήσει τὰ ἔσοδα τοῦ ἔτους αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα ὡς γνωρίζετε, δανείζουσι τὸ ἑπόμενον. Ἐὰν δεχθῆτε τὰ μέτρα μας, ὁ προϋπολογισμὸς θέλει ἀφήσει περίσσευμα, πλὴν πρέπει νὰ θεραπεύσωμεν καὶ τὰ ἐκ τοῦ παρελθόντος ἐλλείμματα· τὸ δάνειον πρὸς τούτοις μᾶς εἶναι ἀναγκαῖον διὰ ν’ ἀντικαταστήσωμεν τὸ κινητὸν δάνειον διὰ παγίου· τὸ πάγιον δάνειον εἶναι ἀσφαλέστερον, καὶ εὐκόλως δύναται νὰ κανονισθῇ πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀποκαθιστῶμεν δὲ βέβαιον καὶ ἀσφαλῆ τὸν προϋπολογισμόν· ἄλλως τὰ ἀποτελέσματα τῶν οἰκονομιῶν ἔρχονται βραδέως καὶ τὸ ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ τ. ε. ἔλλειμμα εἶναι ἄμεσον. Ἀλλὰ μᾶς λέγουσι· δὲν ἔχετε πίστιν· τοῦτο δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀληθές· ὡς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ἔχομεν μᾶλλον ἀντίπραξιν συμφερόντων· ἄλλως δὲν πταίομεν ἡμεῖς, οἵτινες δι’ ὅλων τῶν μέσων προσπαθοῦμεν νὰ τὴν ἀνακτήσωμεν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ εἴπω, ὅτι σπουδαίας βελτιώσεις, διὰ νὰ μὴ εἴπω τι περισσότερον, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ἐν ὅσῳ δὲν τὸ κατορθώσωμεν· ὡς πρὸς τὸ ἐσωτερικὸν, πιστεύω μᾶλλον, ὅτι λείπουσι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ προσφερθῶσιν εἰς τὸ δημόσιον ἐπὶ τόσῳ μικρῷ τόκῳ ὅσον προσφέρομεν καὶ ὄχι ἡ πίστις, ἐὰν δὲ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν κυκλοφορίαν τῶν ἐντόκων γραμματίων θέλετε πεισθῆ, ὅτι δὲν πάσχομεν ὅσην πιστεύουσι τινὲς ἔλλειψιν πίστεως, διότι πολλῶν ἑκατοστύων χιλιάδων ἐκάμομεν χρῆσιν μετὰ τὴν τοῦ νέου Νόμου ἔκδοσιν· μᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν πίστιν, ἀναγκαζόμεθα νὰ δίδωμεν ὑλικὰς ἐγγυήσεις· ἀλλὰ μὴ πιστεύσετε, ὅτι αἱ ὑλικαὶ ἐγγυήσεις ἑδραιώνουσι τὴν πίστιν· ἅπαντες οἱ δανεισταί μας ἔχουσι τοιαύτας, ἔκαμον ποτὲ χρῆσιν; ἐπώλησαν ποτὲ δημοσίαν περιουσίαν; οὐχί· ἡ πίστις ἑδραιοῦται καὶ ἀναπτύσσεται διὰ τῆς ἀκριβοῦς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποσχέσεων, διὰ τῆς τηρήσεως αὐτῶν, διὰ τῆς τηρήσεως τῶν συμφωνιῶν, καὶ αὐτὸ προσπαθοῦμεν δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ φυλάξωμεν, καὶ τοῦ κανόνος τούτου συμβουλεύομεν τὴν πατρίδα, νὰ μὴ ἀπομακρυνθῇ ποτε, ἵνα μὴ ἀναγκάσῃ τοὺς δανειστάς μας ποτὲ νὰ καταφύγωσιν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ὑλικῶν ἐγγυήσεων· αἱ ὑλικαὶ ἐγγυήσεις πρέπει νὰ χρησιμεύωσιν ὡς πρόσθετόν τι, καὶ οὐχὶ ὡς βάσις. Ἀποροῦσι δὲ διότι δὲν εὑρίσκομεν δάνεια, ἐνῷ προσφέρομεν τόκους μὲ τοὺς ὁποίους πολλὰ ὀλίγα ἔθνη ἠδυνήθησαν νὰ δανεισθῶσι, καὶ ἐνῷ ἤδη οἱ τόκοι ἐν Εὐρώπῃ καὶ Ἀνατολῇ εἰσὶν ὑπέρτεροι κατὰ πολύ. Κύριοι, πρὶν τελειώσω, ὀφείλω νὰ κάμω μίαν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἀναγκαίαν. Ἐπανελήφθη πολλάκις ὅτι διὰ νὰ ἐξέλθωμεν ἀπ’ αὐτὰς τὰς δυσκολίας, ἀνάγκη νὰ καταργήσωμεν τὸ ναυτικὸν καὶ τὸν στρατὸν· λέγουν τινὲς, ὅτι τὰ δύω ταῦτα ὅπλα εἶναι δύω λίθοι κρεμάμενοι εἰς τὸν λαιμὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ θὰ τὴν πνίξουν ἐπὶ τέλους. Οὐδεὶς βεβαίως νομίζει, ὅτι δύνανται καὶ πρέπει νὰ ὀργανισθῶσιν αἱ ἐθνικαὶ αὗται δυνάμεις, ὥστε νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς σκοποὺς κατακτητικοὺς καὶ μεγάλους· πλὴν μᾶς εἶναι ἀναγκαῖαι ἀπολύτως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν· τὸ ναυτικὸν μᾶς χρησιμεύει διὰ τὴν ἀστυνομίαν τῶν παραλίων μας καὶ τὴν ἐσωτερικὴν ποικίλην ὑπηρεσίαν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν πλοῖα, διότι ἄλλως διπλάσια καὶ τριπλάσια θέλομεν πληρόνει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Ἐπὶ τῆς μεσοβασιλείας ἔλαβεν ἀνάγκην ἡ κυβέρνησις νὰ κάμῃ χρῆσιν ξένων ἀτμοπλοίων, καὶ διὰ δύω, νομίζω, μῆνας ἐπλήρωσε πλέον τῶν 160,000 δραχμῶν· τὸ αὐτὸ λέγω καὶ περὶ στρατοῦ, ἄνευ αὐτοῦ οὔτε εἰσπράξεις δύνασθε νὰ κάμετε, οὔτε ἡσυχίαν καὶ ἀσφάλειαν νὰ διατηρήσητε. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον θέλετε εὑρεῖ σωρείας αἰτήσεων καὶ αἰώνια παράπονα τῶν ἀρχῶν, δι’ ἔλλειψιν στρατοῦ· ἠξεύρετε διατὶ εἰς πολλὰ μέρη ὁ λαὸς πιστεύει ὅτι ἡ κυβέρνησις εἶναι ἀδύνατος; διότι δὲν βλέπει πανταχοῦ στρατόν, καὶ τοῦτο σημαίνει, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν, ἡ αὐτοδιοίκησις, καὶ ὅπως τὴν ἐννοοῦμεν, δὲν εἶναι ὥριμον, δὲν εἶναι ἐντὸς τῶν ἰδεῶν του λαοῦ. Ἔχομεν ἀνάγκην στρατ. δυνάμεως, ὅπου ἡ δύναμις αὕτη δὲν ὑπάρχει ἡ ὑπηρεσία χωλαίνει. Ἄνευ στρατοῦ οὔτε νὰ εἰσπράξετε δύνασθε, οὔτε νὰ καταδιώξετε, οὔτε νὰ περαιώσητε ἐργασίαν τινά. Ὁ στρατός, κύριοι, ὁ καλῶς διωργανισμένος, ὁ πειθαρχούμενος, ὁ οἰκονομικὸς στρατός, ὁ στρατὸς ὁ ὁποῖος ἐξοδεύει τῷ ὄντι ὅσον πρέπει νὰ ἐξοδεύῃ, εἶναι ἀναπόφευκτος διὰ τὴν Ἑλλάδα· εἶναι γελοῖον νὰ εἴπωμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ διοικήσωμεν ἄνευ στρατοῦ. Κανεὶς δὲν ζητεῖ λοιπὸν τὴν διάλυσιν τοῦ στρατοῦ καὶ ἴσως ἀναγκασθῶμεν νὰ τὸν αὐξήσωμεν ἂν αἱ περιστάσεις ἐξακολουθοῦν αἱ αὐταί, δηλ. ἂν δημοτικαὶ ἐκλογαὶ ἀποτύχωσι, διότι τὰς ἐλλείψεις καὶ τὰς δυσχερείας, ἡ καλὴ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν δύναται νὰ ἀναπληρώσῃ. Ἂν ἔχωμεν δημοτικοὺς ἄρχοντας ἀξίους τῆς ἀποστολῆς, θέλοντας νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα ἐπωφελῶς, τὰ πάντα εὐκόλως θεραπεύονται· ἂν ὅμως ἀποτύχωσι, τότε αἱ δυσκολίαι τῆς διοικήσεως παρίστανται μεγαλείτεραι. Λοιπόν, κύριοι, πρέπει νὰ κάμωμεν οἰκονομίας ἀπὸ τὸ ναυτικὸν καὶ ἀπὸ τὸν στρατόν, καθόσον αὗται δύνανται νὰ γίνωσιν, καὶ καθόσον αὗται δὲν δύνανται νὰ βλάψωσι τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλά, Κύριοι, ἐπειδὴ τὰ ἔξοδα γίνονται ἤδη, ἐπειδὴ ἑκάστοτε αὐξάνει τὸ βάρος, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλήν, νὰ προτάξῃ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα τῇ ὑποβάλλονται, διότι ἂν τὰ νομοσχέδια αὐτὰ δεχθῇ ἡ Βουλή, τότε θὰ κανονίσωμεν κατ’ αὐτὰ καὶ τὸν προϋπολογισμόν. Ἐὰν δὲ δὲν τὰ δεχθῇ, ἐννοεῖται ὅτι πρέπει νὰ ὑποδείξῃ ἄλλον τρόπον καθ’ ὃν θέλει διοικηθῆ ὁ τόπος. Ἡ αἴτησις, τὴν ὁποίαν κάμνω δὲν ἔχει κανένα πολιτικὸν χρωματισμόν, ἔχει μίαν γενικὴν ἀξίαν ἐνδιαφέρουσαν ὅλους ἡμᾶς. Ἴσως χρωματισμὸν πολιτικὸν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἡ ἀξία ἰδιαιτέρως τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλομεν, καὶ αὐτὰ ἠμποροῦν νὰ πολεμηθῶσι καὶ νὰ συζητηθῶσιν· ἀλλὰ τὸ νὰ θεραπεύσωμεν τὰς οἰκονομικὰς δυσκολίας ἦτο μία ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ὅλοι αἰσθανόμεθα καὶ ὅλους πιέζει· αἰτεῖται ἓν συμφέρον, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐπιδιώκομεν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προτάξῃ τὰ νομοσχέδια αὐτὰ πρὸ παντὸς ἄλλου. Στοιχ. Αʹ. ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ Τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν 1864.

Ἀνακεφαλαίωσις.

α) Στοιχ. Βʹ.

ΠΙΝΑΞ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ

Τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τῶν διαχειρίσεων 1861 καὶ 1865 κατὰ τὴν ά. ὀκταμηνίαν.

(α) Εἰς τὰ ἀνωτέρω ἔσοδα τῆς διαχειρίσεως 1865 δὲν ἐμπεριλαμβάνονται τὰ ἔσοδα τῆς Ἑπτανήσου. Ἀνακεφαλαίωσις.

Στοιχ. Γʹ.

ΠΙΝΑΞ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ

Τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς διαχειρίσεως 1861 καὶ 1865 κατὰ τὴν ά. ὀκταμηνίαν.

Ἀνακεφαλαίωσις.

β) Στοιχ. Δ.

ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ

Τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους ἀπὸ τῆς ά. Ἰανουαρ. μέχρι τέλους Αὐγούστ. 1865.

γ) Στοιχ. Εʹ.

ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ

Τῶν εἰσπραχθέντων ἐσόδων ἀπὸ ά. Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Αὐγούστου 1865 ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῆς Ἑπτανήσου.

Ἀνακεφαλαίωσις.

δ) Στοιχ. Ϛʹ.

ΚΑΤΑΣΤΑΣΙΣ

Τῶν πληρωθέντων ἐνταλμάτων ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Αὐγούστου 1865 ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῆς Ἑπτανήσου.

Ἀνακεφαλαίωσις

(α) Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν συμπεριλαμβάνεται ἡ μισθοδοσία τοῦ στρατοῦ, ὡς πληρωνομένη διὰ χρηματικῶν γραμματίων, τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν ἀνέρχεται, ὡς ἔγγιστα, διὰ

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχετε, κύριε ὑπουργὲ, καμμίαν ἀφορμὴν νὰ ὑποθέσητε τοὐναντίον, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν αἰσθάνεται αὐτὴν τὴν ἀνάγκην;

§29ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν ἀντίκρουσιν τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ.

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ λέγω, διότι ἐδημοσιεύθη διὰ τῶν ἐφημερίδων κἄτι τι, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἔλαβε τὴν προσοχὴν ὅλων τῶν βουλευτῶν. Ἐδημοσιεύθη ἀπόσπασμα τοῦ ὑμετέρου λόγου διὰ τοῦ ὁποίου ἐδείξατε τὴν μεγαλητέραν δυσπιστίαν πρὸς τὴν Βουλήν. Δι’ αὐτὸ λαμβάνω ἀφορμὴν ὅπως δώσητε μίαν ἐξήγησιν εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν ἔχετε κανὲν διδόμενον.

§31ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, γνωρίζω πολὺ καλὰ, καὶ πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς ἠμπορεῖ ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα προτείνομεν, δὲν εἶναι ἀποδεκτὰ παρ’ ὅλων, καὶ ὅτι πολλοὶ τὰ φιλονεικοῦν· ἐγὼ ἤκουσα πολλοὺς τῶν Κ. Βουλευτῶν εἰς ἰδιαιτέρας συνδιαλέξεις ἐκφραζομένους κατὰ τῶν μέτρων αὐτῶν. Εἶχον λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς διαφωνίαν ἐπὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ προτείνω.

§32ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν εἶναι ἐπαρκὲς αὐτὸ, διότι αἱ διαφωνίαι ἔγκεινται εἰς τὸ πολίτευμά μας, τὸ νὰ ὑποθέτετε ὅτι θὰ ἀπαντήσουν ἀντίκρουσιν τὰ νομοσχέδιά σας εἰς τὴν Βουλὴν ἐκτὸς ἐὰν νομίζετε, ὅτι εἶσθε αὐτοκράτωρ. Διὰ τοῦτο ἀνάγκη νὰ δώσητε μίαν ἐξήγησιν.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν ἐξήγησιν, ἣν ἐζητήσατε τὴν ἔδωσα.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, βλέπετε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπρότεινε νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ ὁποία περιέχει 38 περίπου προτάσεις, αἵτινες πρόκειται νὰ συζητηθῶσι καὶ νὰ προτάξωμεν τὴν συζήτησιν τῶν ὑποβληθέντων σήμερον νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὡς ἀντικείμενον τὰς οἰκονομίας.

§35ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τινὰ ἐκ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἐσυζητήθησαν καὶ δὲν ἀπαιτεῖται παρὰ δευτέρα καὶ τρίτη ἀνάγνωσις.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μοὶ εἰπῆτε ἓν, Κύριε Βουλευτά.

§37ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Καὶ ὅλα ἂν ἦναι, εἶναι ἀδιάφορον.

§38ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μὰ δὲν εἶναι ἔτσι.

§39ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Θεωρήσας τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ἀκούσας τὴν ἀνάγνωσιν τῶν εἰσαχθέντων σήμερον νομοσχεδίων, ἐσκόπουν νὰ ἐρωτήσω τὸ ὑπουργεῖον ἐὰν εἰσήγαγε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἐπιόντος ἔτους 1866. Ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐβεβαιώθην, ὅτι δὲν εἰσήχθη ὁ προϋπολογισμὸς καὶ περιττὸν εἶναι νὰ κάμω ἑπομένως ἐπερώτησιν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἀναγκάζομαι ἄρα μετὰ λύπης νὰ καταγγείλω εἰς τὴν Βουλὴν νέαν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος. Τὸ ἄρθρον 60 τοῦ Συντάγματος ὁρίζει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν ἑκάστης συνόδου. Τὸ κείμενον εἶναι ῥητὸν, τὸ κείμενον εἶναι ὡρισμένον, δὲν ἐπιδέχεται ἀμφιβολίαν. Οἱ δύω μῆνες τῆς πρώτης Συνόδου παρῆλθον καὶ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ὑπάρχει εἰσηγμένος εἰς τὴν Βουλὴν.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ δεύτερος δηλαδή.

§41ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἀδιάφορον· ἐὰν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1865 ἤθελεν εἰσαχθῆ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, βεβαίως εἰς τὴν σημερινὴν πρώτην σύνοδον τῆς Βουλῆς ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 66. Δὲν πρέπει λοιπὸν κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Συντάγματος τοὺς ῥητοὺς νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 66; Ἐὰν δὲν ἐτελείωσεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 65, τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον· ὅτι αὐτὸ ῥητῶς εἶναι παραβίασις τοῦ Συντάγματος, ὅτι καὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος εἶναι τὸ αὐτὸ, ὅτι συνομολογεῖ καὶ τὸ ὑπουργεῖον, ὅτι εἶχε χρέος νὰ εἰσάξῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 66 εἰς τὴν Βουλὴν, τοῦτο φαίνεται ἀναντιῤῥήτως ἐκ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγε καὶ τὰ ὁποῖα νομίζει, ὅτι ἐπέχουν τόπον προϋπολογισμοῦ καὶ ῥητῶς τὸ εἶπεν ὁ κ. προλαλήσας. Ἐὰν, λέγει, ἡ Βουλὴ παραδεχθῆ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, εἰσάγω τοῦτον τὸν προϋπολογισμόν· ἐὰν δὲν παραδεχθῆ αὐτὰ, τότε εἰσάγω ἄλλον προϋπολογισμόν. Κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν εἶναι ὀρθὸς ὁ συλλογισμὸς οὗτος, οὔτε λογικῶς, οὔτε συνταγματικῶς. Ὤφειλε τὸ ὑπουργεῖον νὰ εἴπῃ, εἰσάγω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 66, καὶ ἂν παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὰ προτεινόμενα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐνδέχεται νὰ συζητηθῶσιν ἐφέτος ἢ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἄλλην σύνοδον, κάμνομεν αὐτὰς τὰς οἰκονομίας· ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν παραδεχθῆ, μένει ὁ προϋπολογισμὸς ὅπως ἔχει· ὅπως τῳόντι ἐξεφράσθη καὶ σήμερον καὶ τότε ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς, εἰπὼν ὅτι μὲ τὸ σημερινὸν σύστημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ οὐδεμία οἰκονομία. Ἅμα ὅμως τὸ ὑπουργεῖον ἐσκόπει νὰ φέρῃ αὐτὰ τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, τὰ περὶ οἰκονομίας καὶ τὰ τοιαῦτα, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἰσάξῃ καὶ τὸν προϋπολογισμὸν μὲ τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας τοῦ δίδει ἐξουσίαν τὸ νέον σχέδιον νὰ κάμῃ εἰς τὸν παρελθόντα προϋπολογισμόν. Δι’ αὐτὸ ἠναντιώθην εἰς τὴν πρότασιν τοῦ προαγορεύσαντος Κ. Σακελλαριάδου, ὅτι τὴν ἐρχομένην δευτέραν νὰ συζητηθῶσι τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἀπῄτει παρὰ τῆς Βουλῆς, διότι ἐσκόπουν, ὅτι μόνα ἀντικείμενα τῆς συζητήσεως τῆς Βουλῆς νὰ ᾖναι ὁ προϋπολογισμὸς, ἤτοι ὁ ὑπόλοιπος προϋπολογισμὸς τοῦ 65 καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 66. Ἐὰν τοῦτο ἡ Βουλὴ δὲν πράξῃ, θὰ εὑρεθῇ εἰς αἰώνιον σύγκρουσιν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἐκτεθῇ πρὸς τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ θὰ προδώσῃ τὴν ἀποστολήν της, διότι θέλομεν ἔχει νέαν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος. Βλέπετε πόσα εἶναι τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ὑπολείπονται. Ἐὰν ἀρχίσωμεν νὰ συζητήσωμεν αὐτὰ, τότε θέλομεν φθάσει εἰς τὸ τέλος τῆς Συνόδου, τὴν ὁποίαν θέλω νὰ ὑποθέσω εἰσέτι, ὅτι μέλλει νὰ διαρκέσῃ τέσσαρας μῆνας, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐξαρκέσῃ πρὸς συζήτησιν ὅλων αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων· καὶ τί μέλλει ν’ ἀκολουθήσῃ; ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ τέλος τῆς τετραμηνίας, θέλουσιν εἴπει, εἶναι ἀνάγκη κατεπείγουσα, ἀκαταμάχητος, ἀναπόδραστος, νὰ παραδεχθῆτε αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, νὰ παραδεχθῆτε τὸν προϋπολογισμὸν ὅπως εἶναι· τί θέλετε πράξει τότε; νέα σύγκρουσις, νέα ζητήματα καὶ τὸ κράτος θέλει ὑπάγει ἄνω κάτω. Ἐὰν δὲν τὰ παραδεχθῆτε, τότε μένει τὸ Κράτος ἄνευ προϋπολογισμοῦ καὶ ἔχομεν τ’ αὐτά. Λοιπὸν προτείνω, ἵνα τὸ ὑπουργεῖον, μολονότι παρέβη τὸ Σύνταγμα, εἰσαγάγῃ μέχρι τῆς ἐρχομένης δευτέρας προϋπολογισμόν, ἔστω καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 65, μετὰ τῆς προσθήκης, εἴτε τῶν οἰκονομιῶν, εἴτε καὶ ἄλλων φορολογιῶν, εἴτε πρὸς μείωσιν, εἴτε πρὸς αὔξησιν, ἀλλὰ τέλος πάντων ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ἕνα προϋπολογισμὸν τοῦ 66. Ἐὰν ἀπὸ τοῦδε δὲν προβῶμεν καὶ συζητῶμεν τοὺς προϋπολογισμοὺς ἐν καιρῷ, μετὰ τὸ παράδειγμα τῆς πρώτης Βουλῆς οὐδέποτε οὐδεμία ἑπομένη Βουλὴ θὰ συζητῇ προϋπολογισμὸν ἐγκαίρως. Εἰς τὴν Ἑπτάνησον ἐντὸς τῶν τριῶν πρώτων ἡμερῶν εἰσήγετο ὁ προϋπολογισμὸς, εἰς δὲ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἐγένετο λόγος ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν νὰ εἰσάγῃ τὸ ὑπουργεῖον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἐπιόντος ἔτους, διότι τῳόντι τὰ ὑπουργεῖα, οἱ ὑπάλληλοι, οἱ τμηματάρχαι τί ἄλλο ἔχουν νὰ κάμουν, εἰμὴ κατὰ τὴν βάσιν τοῦ παρελθόντος προϋπολογισμοῦ νὰ ἑτοιμάζουν τὸν τοῦ ἐπιόντος ἔτους; Εὐκολώτατον εἶναι καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν καὶ διὰ τὴν Βουλὴν νὰ ἐργάζηται ἐπὶ τῶν προτεινομένων νομοσχεδίων, καὶ ἑπομένως νὰ ἐπιφέρῃ εἴτε οἰκονομίαν εἰς τὰ ἔξοδα, εἴτε αὔξησιν τῶν ἐσόδων. Τὸ ὑπουργεῖον μετὰ δύω μῆνας ἔμελλε νὰ εἰσαγάγῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 66, δὲν τὸν εἰσήγαγε. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφασίσῃ καὶ νὰ διατάξῃ ὅπως εἰσαγάγῃ αὐτὸν καὶ τότε νὰ μὴ ἐπιληφθῇ μηδενὸς ἄλλου ἀντικειμένου, εἰμὴ μόνον τοῦ ὑπολοίπου προϋπολογισμοῦ τοῦ 65 καὶ ὅλου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 66. Τότε μόνον θὰ χαρακτηρισθῇ ἡ Βουλὴ ὡς Συνταγματικὴ καὶ ὡς πατριωτική.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 65 τὸν εἰσήξαμεν πρὸ πολλοῦ καὶ εἶναι ἐκκρεμὴς, διὰ δὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 66 ἀμφιβάλλω, ἐάν ᾖναι δυνατὸν νὰ τὸν εἰσάξωμεν. Ἡμεῖς βεβαίως θέλομεν τὸν εἰσάξει, ἀλλά, κύριοι, τί προϋπολογισμὸν θέλετε νὰ σᾶς εἰσάξωμεν; θέλετε νὰ σᾶς εἰσάξωμεν προϋπολογισμὸν ὅμοιον μὲ τὸν παρελθόντα; τὸν ἔχετε αὔριον ἀντιγραμμένον. Παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν διὰ τοῦτο νὰ συζητήσῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσουν ὡς βάσις τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι διὰ μόνον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 65 δὲν θὰ ὠφελήσουν βεβαίως πολὺ αἱ μεταβολαί, ἀλλ’ ὅμως αὗται θὰ χρησιμεύσουν ὡς βάσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1866. Ἐὰν τώρα χωρὶς νὰ ἠξεύρωμεν τὴν τύχην τῶν νομοσχεδίων μας θέλετε νὰ σᾶς παρουσιάσωμεν ἕνα προϋπολογισμὸν ἢ σᾶς ὑποβάλωμεν τὸν ἴδιον τί ὠφελήθητε; τίποτε. Εἶναι μία ματαία ἐργασία ἀνωφελὴς διὰ τὴν ὁποίαν ἴσως δὲν εἴμεθα καὶ ὑπόχρεοι. Εἰσήξαμεν ἐγκαίρως, τὸν προϋπολογισμόν, δὲν εἰσάγομεν καὶ δεύτερον, διότι εὑρέθημεν εἰς τὰς δυσκολίας εἰς ἃς εὑρέθημεν. Ὀφείλομεν βεβαίως νὰ εἰσάξωμεν καὶ τὸν δεύτερον καὶ θὰ τὸν εἰσάξωμεν, ἀλλά, κύριοι, διὰ νὰ βαδίσωμεν ἐπὶ βάσεων ἀληθῶν, ὀρθῶν καὶ βεβαίων, πρέπει νὰ συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑποβεβλημένα.

§43Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἔχουν σχέσιν τὰ νομοσχέδια.

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις. Μοῦ κακοφαίνεται, κύριε Πετιμεζᾶ, ὅτι πολὺ προωδεύσατε εἰς τὰ οἰκονομικά.

§45Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐμὲ μοῦ κακοφαίνεται, ὅτι πολὺ προωδεύσατε, διότι δὲν ἀνέχομαι τὰς προσβολάς.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια ἔχουσιν ἀναντίῤῥητον σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμόν, καὶ ἀνάγκη νὰ προηγηθῶσιν· ἄλλως ὁ προϋπολογισμὸς δὲν θέλει εἶσθαι ἀλήθεια· ὑποθέσατε ὅτι σημειῶ τὸ ἔξοδον διὰ τὰς διοικήσεις 500,000 δραχμῶν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν δεχθῇ τὸ σύστημα αὐτό, τὸ σημειωθὲν ἔξοδον δὲν εἶναι ἀληθές, καὶ ἑπομένως τὸ ἐξαγόμενον τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι στηρίζεται ἐπὶ ὑποθέσεων τὰς ὁποίας ἔχω κατὰ νοῦν μόνον.

§47Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου· ἀληθῶς τὸ ἄρθρον 65 τοῦ Συντάγματος ἀπαιτεῖ, ὥστε ὁ προϋπολογισμὸς νὰ παρουσιάζεται ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν· διατὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐτέθη εἰς τὸ σύνταγμα, εἶναι εἰς ὅλους γνωστόν. Προηγούμενα δυστυχῶς ὑπῆρχον· ὁ προϋπολογισμὸς δὲν παρουσιάζετο ἐν τάξει, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Συνέλευσις σοφῶς ποιοῦσα ἔθεσε τὴν διάταξιν ἐκείνην εἰς τὸ Σύνταγμα. Ὁ Κ. πρωθυπουργὸς ἀναβὰς εἰς τὸ βῆμα μᾶς ἐξέθηκεν ὁλόκληρον οἰκονομικὸν σύστημα, μᾶς εἶπεν, ὅτι θέλει παρουσιάσει γενικὰ μέτρα καὶ ὅτι θέλει μεταβάλει ἐν γένει τὸ διοικητικόν, τὸ δικαστικόν, τὸ οἰκονομικὸν σύστημα. Πρόκειται λοιπόν, ὡς εἶπον, περὶ ῥιζικῆς μεταβολῆς τοῦ διέποντος τὸ Κράτος σήμερον ὀργανικοῦ συστήματος. Προτείνας ἄρα ἓν νέον οἰκονομικὸν σύστημα τοσαύτας μεταβολὰς συνεπάγον, φρονῶ ὅτι ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ καὶ τὸν προϋπολογισμόν του ὡς συμπλήρωμα τοῦ συστήματος συντεταγμένου ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπρότεινε· διότι ἅπαντα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα μᾶς παρουσίασε, δὲν εἶναι ἄλλο, ἢ συμπλήρωμα τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προταθησομένων οἰκονομικῶν μέτρων, δὲν εἶναι ἄλλο εἰμὴ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα αὐτοῦ τούτου τοῦ προϋπολογισμοῦ· εἶναι δὲ ἀδιάφορον ἂν τὰ νομοσχέδια ταῦτα τροπολογηθῶσιν ἢ ἀποῤῥιφθῶσιν. Ὅταν ἐξετάζωμεν συνήθως τὸν προϋπολογισμόν, ποτὲ μὲν ἀναβιβάζομεν, ὁτὲ δὲ καταβιβάζομεν ποσὰ, ἀφαιροῦμεν ἢ προσθέτομεν ποσὰ κατὰ τὰς ἀνάγκας. Ἀπαράλλακτα, κύριοι, δυνάμεθα νὰ κάμωμεν καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸν νέον, τὸν ὁποῖον ἤθελε μᾶς παρουσιάσει ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων νόμων του. Ὅταν δὲ, κύριοι, ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς παρουσιάσῃ ὡς συμπλήρωμα τοῦ συστήματός του τὸν προϋπολογισμὸν, τότε θέλομεν ἐξετάσει, καὶ τότε ἔχει δίκαιον ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐξετάτατε πρῶτον τὰ μέτρα τὰ οἰκονομικὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς παρουσιάζω, καὶ ἔπειτα ἐπιληφθῆτε τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐξετάζοντες δὲ τὰ μέτρα τὰ δικαστικὰ, τὰ οἰκονομικὰ, τὰ διοικητικὰ, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνουν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἐὰν ἅπαντα ταῦτα, ἢ ὀλίγα τινα τροποποιηθῶσιν ἢ ἀποῤῥιφθῶσιν ἢ παραδεχθῶσιν, εἶναι εὔκολον κατὰ τοὺς κειμένους νόμους νὰ μορφώσωμεν καὶ τὸν προϋπολογισμὸν, ὥστε δὲν εὑρίσκω καμμίαν δυσκολίαν, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς θέλει παραδεχθῆ τὴν γνώμην μου, ἤτοι νὰ μορφώσῃ τὸν προϋπολογισμὸν του ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐπρότεινε καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους μᾶς προτείνει, διότι τοιουτοτρόπως φρονῶ, ὅτι συμπληροῦται τὸ οἰκονομικὸν, διοικητικὸν, καὶ δικαστικὸν αὐτοῦ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἐνταῦθα ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θεωρεῖ ὡς μίαν ἀλήθειαν, ἣν ἀποφασισμένος εἶναι νὰ ὑποστηρίξῃ.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Πετιμεζᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§49ΣΩΤ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, δὲν θεωρῶ δι’ ἐμὲ πρέπον νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν χλευασμὸν τοῦ Κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις εἶπεν ὅτι προώδευσα πολὺ ταχέως εἰς τὰ οἰκονομικά· νομίζω ὅμως ὅτι ὕστερον ἀπὸ τὴν πρόοδον, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέδειξε, διαχειριζόμενος ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι ἴσως τόσον πολὺ παράξενον ἐὰν ἀπέδειξα καὶ ἐγὼ μικράν τινα πρόοδον εἰς τὰ οἰκονομικά. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, κύριοι, θέλω καταβάλει νέαν προσπάθειαν ὅπως ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς τὰς ἰδέας μου ὅσον δύναμαι καθαρῶς, ἂν ὄχι τόσον μεγαλοφυῶς, καθὼς δύνανται ἄλλοι οἰκονομολόγοι. Καὶ πρῶτον σᾶς παρατηρῶ ὅτι καὶ πρὶν ἢ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς μας ὁ Κ. ὑπουργὸς παρουσίασε διὰ τῶν πλέον τεχνικῶν καὶ ὡραίων λόγων του τὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους κατάστασιν ἀνθηρὰν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ὄχι δυσάρεστον. Καὶ τότε διὰ τῶν ἰδίων ἐπιχειρημάτων μᾶς ἔπεισε νὰ προτάξωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ δανείου δι’ οὗ ἐπιβάλλεται νέος φόρος καὶ ἑνὸς ἄλλου νομοσχεδίου, πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ αὐτὴ τακτικὴ ἀκολουθεῖ καὶ τώρα, ζητεῖται νὰ ἐπιψηφίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς προφορικοῦ λόγου καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς θετικῆς ἐγγράφου ἐκθέσεως νὰ παραδεχθῶμεν τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν, δὲν ὑπολείπεται παρὰ νὰ παραδεχθῶμεν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ κυβέρνησις πρὸς θεραπείαν αὐτῆς τῆς ἀθλίας οἰκονομικῆς καταστάσεως κατ’ ἐμὲ ὑπέβαλε· πλὴν ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι προηγουμένως δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἀποφασίσωμεν ἐν γνώσει καὶ περὶ τῶν διοικητικῶν ὡς καὶ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων ὅσα ὑπέβαλον οἱ ὑπουργοὶ, καθὼς καὶ περὶ παντὸς ἄλλου μέτρου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν πρὶν ἢ μάθωμεν ποία εἶναι ἡ πραγματικὴ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους· συμβαίνει τοῦτο, ἐπειδὴ ἠθέλησε νὰ θεραπεύσῃ τὸ ὑπουργεῖον διὰ τῆς παρουσιάσεως τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὸ προεδρεῖον καὶ περὶ τῶν ὁποίων μᾶς ἐλάλησεν, ἤθελε νὰ θεραπεύσῃ, λέγω, διότι θέλω χωρὶς νὰ καλυφθῇ πράγματι ἡ ἀθλία κατάστασις τοῦ ἔθνους, νὰ παρουσιάσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ παρουσιάσῃ· ἀναντιῤῥήτως τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν παρελθόντων ἐτῶν· διότι, κύριοι, πῶς θέλετε κρίνει περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ κράτους, ὅταν σᾶς λέγουν θὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα ἑνὸς ἢ δύω ἑκατομμυρίων οἰκονομία δύω ἢ τριῶν ἑκατομμυρίων, ὅλα ὑποθετικὰ πράγματα χωρὶς νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὶ ἔχετε καὶ τί θὰ λάβητε; δὲν θὰ τὸ κατορθώσητέ ποτε, διότι ἂν ἐξετάσητε τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν, ὄχι 3, ἀλλὰ 6 ἑκατομμύρια θὰ πέσωμεν κάτω ἀπὸ τὴν χρῆσιν τοῦ 65· λοιπὸν τί θὰ σᾶς ὠφελήσῃ, ἂν δὲν ἐξετάσητε περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ κράτους; τὸ κενὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ παρουσιασθῇ τῶν πένθ’ ἓξ ἑκατομμυρίων, μένει, δὲν θὰ ὠφελήσῃ ἄλλο παρὰ νὰ χύσωμεν δάκρυα μόνον νὰ κλαύσωμεν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασίν μας, χωρὶς νὰ δύναται νὰ τὴν θεραπεύσωμεν· λοιπὸν νομίζω ὅτι τὸ ὑπουργεῖον πρῶτον ἀφοῦ κηρύττει σήμερον ὅτι ἡ κατάστασίς μας εἶναι ἀθλία καὶ ὅτι ἀπαιτεῖ τοιαῦτα ἡρωϊκὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ δυστυχήσωσι τόσοι ἄνθρωποι, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ μεταβληθῇ ὁλόκληρος ἡ ὑπηρεσία τοῦ Κρτάτους, διατὶ τὸ ὑπουργεῖον, ἐνῷ πρόκειται περὶ τοιούτου πράγματος, δὲν παρουσιάζει τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 63, 64; διότι τότε ἠθέλομεν εἴπει ὅτι τόσα εἰσεπράξαμεν, τόσα ἐξωδεύσαμεν, τόση ἔλλειψις, τόσα ἐσκεπάσαμεν διὰ τούτου τοῦ δανείου· νὰ ἴδωμεν λοιπὸν αὐτά. Σᾶς λέγω λοιπόν, κύριοι, ὅτι πρὶν ἢ λάβητε γνῶσιν ἀκριβῆ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, περὶ τῶν ὁποίων ἤδη σᾶς λέγω, δὲν θὰ εἶσθε εἰς κατάστασιν νὰ ἀποφανθῆτε ἐν γνώσει περὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ λάβητε πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ κακοῦ· δύνανται μὲν νὰ μᾶς ἀπατήσωσι μὲ ὡραῖα λόγια, ἀλλ’ εἰς τὴν πεποίθησιν κανενὸς δὲν θὰ εἰσέλθῃ ἄλλο τι παρ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι πραγματικόν. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις δὲν παρουσιάζεται ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν δι’ ὡραίων λόγων, δι’ ἀναδρομῆς εἰς τὸ παρελθὸν, εἰς τὸ 1861· ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀδιάφορα, τὶ ἔγεινεν εἰς τὸ 1843 ἢ 47, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ ἔθνου, παρουσιάζεται ὁποία ὑπάρχει κατὰ τὴν στιγμὴν ὅπου ἄρχεται ἡ κρίσις αὐτὴ ἡ οἰκονομική. Ἐζήτησα λοιπὸν προηγουμένως ἀπὸ τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀντὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν φαίνονται μόνον τὰ ἔσοδα ἀλλ’ ὄχι καὶ τὰ ἔξοδα, διότι ἔξαφνα δύνανται μέχρι τέλους Ἰουλίου νὰ μᾶς παρουσιάσωσι μίαν κατάστασιν τῶν ἐξόδων χωρὶς νὰ ᾖναι πληρωμένος ὁ Ἰούλιος, αἱ καταστάσεις λοιπὸν αὗται δὲν δύνανται νὰ θεωρηθοῦν τοὐλάχιστον κατ’ ἐμὲ ἀπολύτως ἀληθεῖς. Τώρα ἐρχόμεθα ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ὁ κ. Ἰακωβάτος παρετήρησεν ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ ὑποβληθῇ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον ἐντὸς δύω μηνῶν. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι αὐθεντικὴ, εἶναι τοῦ Συντάγματος· ἑπομένως ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἤθελον μεταβληθῇ οἱ ὀργανικοὶ νόμοι τοῦ Κράτους δὲν δύναταί ποτε νὰ παραβιασθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις· διότι ἐκεῖνος ὁ νομοθέτης ὅστις διέταξε νὰ ὑποβάλλεται ὁ προϋπολογισμὸς ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν μίαν κατάχρησιν ἐπὶ τῆς ὑποβολῆς τῶν προϋπολογισμῶν 30 ἐτῶν, καὶ ἠθέλησε νὰ τὴν θεραπεύσῃ· καὶ τότε τὰ αὐτὰ ἐλέγοντο, διότι παρατηρῶ ὅτι ἡ πολιτικὴ διοίκησις αὐτοῦ τοῦ τόπου δὲν διαφέρει κατ’ ἀρχὴν ἀπὸ τὰ λεγόμενα τοῦ παρελθόντος, καὶ τότε διὰ τῶν ἰδίων τρόπων παρουσίαζον τὰς αὐτὰς δυσχερείας καὶ σήμερον μὲ τὰ αὐτὰ λόγια καὶ τὰς αὐτὰς πράξεις καὶ οἱ αὐτοὶ ἄνθρωποι τὰ αὐτὰ σᾶς λέγουν. Εἶναι αὐθεντικὴ ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος; ναὶ ἢ ὄχι; ὀφείλετε νὰ τὴν ἐκτελέσητε, δὲν τὴν ἐκτελεῖτε, παραβιάζετε τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ σκεπτόμεθα νὰ μεταβάλωμεν τοὺς ὀργανικοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ ὡς ἐκ τούτου πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, αὐτὸ εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ λεχθῇ ποτε ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Διατί; ὑποθέσατε, ὅτι κατὰ τὸ 1866, ἐπειδὴ δὲν ἔχει σκοπὸν κανὲν ὑπουργεῖον νὰ κάμῃ πρότασιν νὰ ἀνανεώσητε τοὺς ὀργανικοὺς νόμους ὑποβάλλει τὸν προϋπολογισμόν· πίπτει τὸ ὑπουργεῖον τοῦτο καὶ ἔρχεται ἄλλο, καὶ θέλει νὰ τοὺς μεταβάλῃ· διὰ τοῦτο πρέπει ὁ προϋπολογισμὸς νὰ μὴ ὑποβληθῇ ὅταν πρέπει; Ὑποθέσατε, κύριοι, ὅτι ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπάρχει τὸ διοικητικὸν σύστημα τῶν νομαρχιῶν καὶ ἐψηφίσθησαν τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὸ σύστημα τοῦτο· μετὰ ἕνα μῆνα παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη νὰ ἀλλάξωμεν τὸ διοικητικὸν σύστημα, τί θὰ κάμωμεν τότε; δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὴν ἀλλαγὴν τοῦ συστήματος καὶ νὰ προσδιορίσωμεν νέα ποσὰ, καὶ τὸ ὑπουργεῖον λοιπὸν ὀφείλει ἀφ’ ἧς ἡμέρας κυρωθῇ ὁ νέος νόμος, νὰ πληρώσῃ μὲ τὸν νόμον τοῦτον· τὶ ἐμποδίζει λοιπὸν τοῦτο, τὸν προϋπολογισμὸν νὰ τὸν εἰσαγάγωμεν ταχύτερον; Ὑποθέσατε ἓν ἄλλο πρᾶγμα· διότι δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν ὅτι γνωρίζω τὴν διοίκησιν ὅλων τῶν ὑπουργείων, ἀλλὰ εἰς τὸν κλάδον μου τὴν γνωρίζω καλλίτερα ἀπὸ κάθε ἄλλον. Ὑποθέσατε, ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐψηφίσατε 15 τάγματα, καὶ πρόκειται κατόπιν νὰ τὰ μεταβάλητε εἰς 3 συντάγματα καὶ ἐδώσατε ἕνα προϋπολογισμὸν ἀπέναντι αὐτῆς τῆς δυνάμεως· πρέπει ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι πρέπει ν’ ἀλλάξητε τὸν προϋπολογισμόν; δὲν τὸν ἐμποδίζει ὁ προϋπολογισμὸς, διότι σταματᾷ τὰς πληρωμὰς κατὰ τὰς παλαιὰς διατάξεις καὶ ἀρχίζει ἀπὸ τὴν ἡμέραν τοῦ δευτέρου νόμου νὰ κάμνῃ αὐτὰς κατὰ τὸν νόμον τοῦτον. Λοιπὸν, Κύριοι, τὰς τοιαύτας προτάσεις δὲν πρέπει νὰ τὰς ῥίπτωμεν ὡς κυρίας προτάσεις διότι πρέπει νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἡμεῖς ἐδὼ μέσα δὲν ἔχομεν καμμίαν ἰδέαν τῆς διοικήσεως τοῦ τόπου. Ὥστε διὰ κανένα λόγον ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐμποδίσῃ τὰς μεταῤῥυθμίσεις, διότι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ τὸ σύνολον τῶν ὀργανικῶν νόμων τοῦ Κράτους. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι καθαρώτατα σᾶς ἀπέδειξα ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1866 μὲ ὅλας τὰς ἀναγκαίας μεταβολὰς τὰς ὁποίας πρόκειται τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ ὡς πρὸς τὸ διοικητικὸν, εἴτε τὸ οἰκονομικὸν σύστημα. Ἀλλ’ ἐγὼ ὑποθέτω, Κύριοι, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον θέλει νὰ ἔχῃ τὸν παλαιὸν προϋπολογισμὸν καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔχει· τοῦτο δὲν ἤθελεν ἐμποδίσει τὸ ὑπουργεῖον νὰ συντάξῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866 μὲ τοὺς παλαιοὺς νόμους ὡς τὸν συνέταττε μὲ τοὺς νέους νόμους, τοὺς ὁποίους θὰ φέρῃ, καὶ τότε θὰ ἦτο καλλίτερον διὰ τὴν Βουλὴν, διότι ἕκαστος θὰ παρετήρει τὰς διαφορὰς, τί ἐξωδεύσαμεν καὶ τί πρέπει τώρα νὰ ἐξοδεύσωμεν. Ὥστε ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ πρϋπολογισμοῦ τοῦ 1866 κατὰ τοὺς 2 πρώτους μῆνας δὲν δύναται νὰ ἐπιφέρῃ κανὲν πρόσκομμα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν μέτρων ὅσα προτείνει τὸ ὑπουργεῖον. Αὐτὰ, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κύριος πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως καὶ ἑπομένως νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ κυρίου Ἰακωβάτου, ἥτις κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι παρὰ διάταξις αὐθεντικὴ τοῦ Συντάγματος· ἐκτὸς ἂν θέλετε αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος νὰ μὴ ἐκτελῶνται, τότε μόνον ἠμπορεῖτε νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τὸ ὑπουργεῖον τὴν μὴ εἰσαγωγὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ἐγὼ κηρύττομαι ἐναντίον αὐτῆς τῆς ἰδέας καὶ λέγω ὅτι τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ ἐκτελῆται ὑποχρεωτικῶς καὶ ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον, διότι τότε εἶναι θεμελιώδης νόμος, ἄλλως εἶναι ἕνας νόμος τῆς ἀναποδράστου ἀνάγκης.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (πρωθυπουργός). Μοὶ κακοφαίνεται, κύριοι, διότι μὲ παρεξήγησεν ὁ κύριος Πετιμεζᾶς. Ἐζήτησεν ἀπολογισμὸν τοῦ 1864, δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, διότι δὲν παρῆλθεν ὁ νόμιμος χρόνος· ἡ χρῆσις τελειόνει τὸν Ὀκτώβριον.

§51Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶπα τῆς ἑξαμηνίας τοῦ 1864.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς ἔφερα οὐχὶ τὸν λογαριασμὸν τῆς ἑξαμηνίας, ἀλλὰ τῶν 20 μηνῶν, δηλ. μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, καὶ τῶν 2 μηνῶν τῶν μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου καθ’ ὑπόθεσιν. Λοιπὸν ἔκαμα ὅ,τι κανεὶς ἄλλος δὲν ἤθελε κάμει, διότι ἄλλος ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ ἀπολογισμὸς δύναται νὰ δοθῇ μετὰ τὸν Ὀκτώβριον, καὶ βοηθούμενος ὑπὸ τοῦ νόμου, νὰ ἀρνηθῇ τὸ πᾶν καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ βιασθῇ, δὲν ἔκαμα ὅμως τοῦτο. Ἀλλὰ, Κύριοι, ζητεῖ ἀπολογισμοὺς ἀπὸ ἐμὲ ὁ Κύριος Πετιμεζᾶς· ζητεῖ τ’ ἀδύνατα καὶ ἐγὼ τῷ ὑπόσχομαι νὰ τοῦ φέρω πληροφορίας, ὅσας τὰ δημόσια βιβλία μοῦ χορηγοῦν, καὶ ἂν δὲν ᾖναι πληρέσταται, ἀκριβεῖς, διότι ἡ χρῆσις δὲν ἐτελείωσε, προσεγγίζουσιν εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἀλλ’ οἱ ἀπολογισμοὶ λείπουν ἀφ’ ὅτου ἔφυγα ἐγὼ ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον, 6 ἀπολογισμοὶ δὲ διὰ νὰ συνταχθῶσιν ἀπαιτοῦσι χρόνον πολὺν, εἷς ἀπολογισμὸς χρειάζεται μῆνας, καὶ δὲν δύναται νὰ συνταχθῇ ἀκριβῶς ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1863, ἂν δὲν συνταχθῇ τοῦ 1862. Τώρα μὲ κηρύττετε ἔνοχον, διότι οἱ πρὸ ἐμοῦ δὲν ἔκαμαν τοὺς ἀπολογισμούς. Ὅ,τι λοιπὸν σᾶς ὑπόσχομαι εἶναι αἱ πληροφορίαι αἱ ἐξαχθησόμεναι ἀπὸ τὰ βιβλία τῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν ἐξόδων, κατ’ αὐτὴν τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν φέρω....

§53ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀπολογισμός.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπολογισμὸς, διαφέρει πολύ. Ἔφερα λοιπὸν αὐτὰς τὰς πληροφορίας διὰ νὰ ἀποφασίσητε ἐπὶ τοῦ ζητήματος, γινώσκοντες τὴν πραγματικὴν οἰκονομικὴν κατάστασίν μας. Κύριοι, ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν ἔχω κᾀμμίαν δυσκολίαν νὰ τὸν φέρω τώρα, θέλει εἶσθαι ὅμως πρᾶγμα ὅλως διόλου μὴ ἀκριβὲς, μὴ ὠφέλιμον ἐὰν τὸν φέρω ὅπως τὸν ζητεῖτε. Θέλετε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων τῶν ὑπαρχόντων ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους φέρομεν; ἂν τὸν συντάξω ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων νόμων καὶ τῆς ὑπαρχούσης καταστάσεως φέρω ὅ,τι ἤδη ἔχετε ὑπὸ συζήτησιν μὲ μικρὰς διαφοράς.

§55ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θέλω τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866 καὶ ἂς ᾖναι, ὅπως τὸν θέλετε.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ βιάζεσθε.

§57Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ψευδὴς ἰδέα ὅταν ἔχετε πεποίθησιν.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀκούσατε τὴν ἐξήγησίν μου. Πρῶτον ἐγὼ προϋπολογισμὸν ἐννοῶ, καθὼς καὶ ὅλος ὁ κόσμος, τὴν ἐγγραφὴν τῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐκπηγάζουν ἀπὸ νόμους ὑφισταμένους, τὴν πραγματικὴν τέλος καὶ ἀληθῆ κατάστασιν τοῦ τόπου, αὐτὸ ἐστὶ προϋπολογισμός—σημείωσις πιστώσεων στηριζομένων ἐπὶ νόμου ὑφισταμένου καὶ ἀναγκῶν ἀληθῶν καὶ πραγματικῶν· καὶ αὐτὸν ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ συμφέρον ἡ Βουλὴ νὰ ἐξελέγξῃ, διότι ἡ Βουλὴ ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ βλέπει τὸ καθεστὼς πλῆρες καὶ ἐξετάζει τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῆς κοινωνίας· ἂν δὲν δεχθῆτε αὐτὸ τὸ σύστημα, ἐὰν δὲν θέλετε τοιοῦτον προϋπολογισμὸν, τότε θέλω σᾶς φέρει προϋπολογισμὸν ὄχι παριστάνοντα τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ τὰς ἰδέας μου, καὶ ἐν τούτοις αὐτὸς θὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν κοινωνίαν ὡς ἡ παροῦσα ἑλληνικὴ κατάστασις, θέλω σημειώσει ἴσως ἔξοδα 20 ἑκατομμυρίων, ἔσοδα 25 ἑκατομμυρίων, καὶ ὁ κόσμος θὰ τὸ πιστεύσῃ καὶ ὅμως ἡ κατὰ τοὺς νόμους κατάστασις, ἡ πραγματικὴ κατάστασις, εἶναι τὸ ἐναντίον· ἑπομένως θέλω παρουσιάσει εἰς τὴν Βουλὴν ἓν πρᾶγμα ψευδές· ἐὰν ἐφαρμόσω τὸ δεύτερον σύστημα καὶ παρουσιάσω προϋπολογισμὸν κατὰ τὸ καθεστὼς δὲν ἐνεργῶ σπουδαίως, διότι παρουσιάζω ὡς ἀληθῆ κοινωνικὴν κατάστασιν, ὅ,τι κατ’ ἐμὲ εἶναι ψευδὲς, καὶ ἐσφαλμένον· ἑπομένως μὲ ὑποχρεώνετε νὰ παρουσιάσω ἓν ψεῦδος ἓν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐγὼ πολεμῶ. Τί σᾶς λέγω δὲ ἐγώ; ἔχετε ἕνα προϋπολογισμὸν, ἂς συζητήσωμεν αὐτὸν σχετικῶς μὲ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα σᾶς φέρω· ἂν τὰ μέτρα αὐτὰ παραδεχθῶσιν, ἰδοὺ ὁ προϋπολογισμὸς τὸν ὁποῖον ζητεῖτε, διορθοῦνται ἂν δὲν παραδεχθῶσι θέλουν καὶ πάλιν σημειωθῆ αἱ ἀποφάσεις σας καὶ αὐτὸ θὰ ἦναι τὸ κείμενον τοῦ μέλλοντος προϋπολογισμοῦ. Ἔχετε ἤδη τὸ 1865 ὡς κείμενον καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1866 δὲν θὰ ἦναι κατ’ αὐτὸν παρὰ ἡ ἀντιγραφὴ αὐτοῦ μὲ τὰς ἐπενεχθείσας διορθώσεις. Ἐὰν δὲν δέχεσθε αὐτὸ τὸ σύστημα, ἓν ἐκ τῶν δύω πρέπει νὰ κάμω, ἢ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1865 εἶναι καὶ ὁ τοῦ 1866, καὶ ἐπιφυλάττομαι νὰ σᾶς φέρω τὰ μέτρα μου κατὰ τὴν συζήτησιν, ἢ, ἂν δὲν θέλετε αὐτὸ, καὶ θέλετε νὰ σᾶς φέρω ἕνα προϋπολογισμὸν σύμφωνα μὲ τὰς μεταβολὰς τὰς ὁποίας ἐν σχεδίῳ ἔχομεν, τότε πρέπει νὰ δώσητε καιρὸν νὰ ἑτοιμάσω αὐτὸν, καὶ θέλω ἀρκετὰς ἡμέρας, διότι ὡς γνωρίζετε σήμερον ἐτροποποιήθη τὸ ὑπουργεῖον· τοιουτοτρόπως θὰ ἀναγκάσετε τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔθνος νὰ ὀπισθοδρομήσουν δύω μῆνας ἕως ὅτου αὐτὸς ὁ προϋπολογισμὸς ἑτοιμασθῆ καὶ παρουσιασθῆ ἐδῶ. Ποία εἶναι δὲ ἡ πραγματικὴ ὠφέλεια ἐκ τῆς ὀπισθοδρομήσεως ταύτης; ὠφελεῖται τὸ ἔθνος; κερδίζει ἡ ὑπηρεσία; τίποτε δὲν γίνεται· ἐνῷ ἐνεργοῦντες ἀμέσως ἐπιτυγχάνετε ὅλα τὰ ὠφέλη. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν νομίζω πολὺ σπουδαῖον τὸ ζήτημα ὅπως τὸ παρουσιάζετε.

§59ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Οὕτω κάμετέ το.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅτι μ’ ἐνδιαφέρει εἶναι ἡ ταχύτης, διὰ τοῦτο ἀποφεύγω πᾶσαν δυσκολίαν καὶ πᾶν ἐμπόδιον, τὸ ὁποῖον τείνει νὰ παρατείνῃ τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῶν πραγμάτων, δέχομαι δὲ ὅλα, ἀρκεῖ ν’ ἀποφασίσητε νὰ συζητήσετε ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, διότι ἀπὸ τὴν ταχύτητα ἐξαρτῶνται μεγάλα καὶ σπουδαῖα συμφέροντα τῆς πατρίδος. Λοιπὸν θέλετε αὐτὸν τὸν προϋπολογισμόν; ἔχετέ τον.

§61ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Μάλιστα ὅποιον θέλετε.

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλὰ σᾶς λέγω ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι ἰδικός μου· αὐτὸς παρουσιάζει τὴν κατάστασιν τὴν ὑπάρχουσαν μέχρι τοῦδε, καθ’ ἧς εἶμαι καὶ ἡ ὁποία προτείνω νὰ μεταβληθῇ διότι δὲν εἶναι ἡ ἀληθὴς τοῦ τόπου κατάστασις· ἂς μὴ χάσωμεν καιρὸν, ἂς προφυλάξωμεν τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, τὰ ὁποῖα πᾶσα ἀναβολὴ βλάπτει.

§63ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς μίαν ἄλλην περίστασιν, Κύριοι, παρεξενεύθην τῷ ὄντι διὰ τὴν ἐπιπολαιότητα, μὲ τὴν ὁποίαν ἕνας σπουδαῖος οἰκονομικὸς νόμος τοῦ κράτους παρουσιάσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἐνόμισα ὅμως ὅτι θὰ ἦναι τὸ πρῶτον καὶ τελευταῖον παράδειγμα τῆς ἐπιπολαιότητος ταύτης ἐκ μέρους τῆς κυβερνήσεως. Ἀτυχῶς ὅμως παρῆλθον δύω μόνον μῆνες, καὶ παριστάμεθα μάρτυρες δευτέρου παραδείγματος, ἐμφαίνοντος ὁμοίαν ἴσως δὲ καὶ πλειοτέραν ἐπιπολαιότητα ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὕλης τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων. Τὸ πρῶτον παράδειγμα ἐδόθη ὅταν ἡ Κυβέρνησις συνέταξε τὸν νόμον περὶ φορολογίας τοῦ Κράτους, ὅστις εἶναι ὁ πρώτιστος τῶν νόμων, συνέταξε, λέγω, τὸν νόμον τοῦτον ἐπὶ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἡ σύνταξίς του συνίστατο εἰς τὴν ἐπανάληψιν εἰς τὴν ἀντιγραφὴν τοῦ παλαιοῦ νόμου, ὅστις προϋπῆρχεν. Ἤδη ὅμως μᾶς δίδεται δεύτερον παράδειγμα· διότι ὁ Κ. πρωθυπουργὸς δέχεται νὰ ἐκλέξετε οἱονδήποτε προϋπολογισμὸν θελήσετε καὶ νὰ θεωρήσητε αὐτὸν ὡς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866! τοσοῦτον ἐπουσιῶδες καὶ διὰ τὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους θεωρεῖ τὸ νὰ ὑπάρχῃ προϋπολογισμὸς εἰδικῶς διὰ τὸ ἔτος συντεταγμένος. Νομίζω ἀναγκαῖον ν’ ἀποκρούσω τὴν γνώμην ταύτην τοῦ Κ. πρωθυπουργοῦ διὰ νὰ μὴ ὑποπέσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸ αὐτὸ σφάλμα εἰς τὸ ὁποῖον αὐτὸς ὑπέπεσε καὶ διὰ νὰ μὴ κατηγορηθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι δὲν ἔδωσε τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δώσῃ εἰς ἕνα νόμον τοιοῦτον οἷος εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1866 εἶναι ἀναγκαῖος εἴτε γείνωσι δεκτὰ τὰ μέτρα τὰ νέα τὰ ὁποῖα προτείνει ἡ κυβέρνησις εἴτε δὲν γείνωσι δεκτὰ, ἀλλὰ μείνωμεν εἰς τοὺς παλαιοὺς ὀργανικοὺς νόμους· καὶ τὴν ἀνάγκην ταύτην τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται ν’ ἀναπληρώσῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1865. Διότι ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ἐζήτησαν σήμερόν τινες συνάδελφοι, συγχρόνως μετὰ τῆς καταθέσεως τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀφορώντων τὸν νέον ὀργανισμὸν τοῦ κράτους νὰ κατατεθῇ καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1866; ὁ λόγος εἶναι διότι χρειαζόμεθα νὰ γνωρίζωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ὅπως συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια ἀλλ’ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1865 ὅστις εἶναι ἀντίγραφον τοῦ τοῦ 1864, ἀναπληροῖ τὴν ἀνάγκην ταύτην; ὄχι· διότι ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1865, ἔχετε πιστώσεις ὑποβληθείσας εἰς τὴν Βουλὴν, πιστώσεις εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, μὴ φερθείσας εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ πιστώσεις αἱ ὁποῖαι τώρα πρόκειται νὰ παρουσιασθῶσιν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐὰν λοιπὸν ἔχετε ἀνάγκην νὰ γνωρίζετε ὁλοκλήρους τὰς δαπάνας τοῦ 1866, διὰ νὰ ἀποφασίσητε ἐμβριθῶς περὶ τῶν νέων μέτρων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ Κυβέρνησις, ἔχετε ἀνάγκην ἑνὸς προϋπολογισμοῦ ὅστις νὰ μὴ ᾖναι ἀντίγραφον τοῦ 1865, ἀλλὰ ἀληθὴς προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον θὰ ὑπαγορεύσουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ μὲν αἱ ἀνάγκαι αἱ προβλεφθεῖσαι ἐν τῷ τοῦ 1865 προϋπολογ., τὸ δὲ αἱ μετὰ τὴν σύνταξίν του παρουσιασθεῖσαι ἀνάγκαι, αἵτινες ἔμειναν ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ διὰ τὰς ὁποίας ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς ἢ ἐψηφισμέναι πιστώσεις, καὶ τέλος αἱ τροποποιήσεις ἃς ὑπαγορεύει τὸ νέον ἔτος 1866, ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ ψιμυθίζωμεν τὸ Σύνταγμα καὶ νὰ ἐξαπατῶμεν τὴν πολιτείαν. Ἡ πρότασις λοιπὸν ἣν ἔφερεν ὁ συνάδελφός μας εἶναι ἀναπόφευκτος· πρέπει νὰ παρουσιασθῇ ἕνας προϋπολογισμὸς, ὅστις νὰ ᾖναι τέλειος· ἀπόκειται δὲ εἰς τὸν ὑπουργὸν, διότι νομίζω ὅτι τὰ συνταγματικὰ ἔθιμα τὸ ἐπιτρέπουν, νὰ συντάξῃ τὸν νέον αὐτὸν προϋπολογισμὸν μὲ ὑποθέσεις ἢ ἄνευ ὑποθέσεων, δηλαδὴ ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νέων ὀργανισμῶν, ἢ καὶ νὰ καθιερώσῃ στήλην ἰδιαιτέραν διὰ τὴν τελευταίαν περίπτωσιν. Νομίζω ὅμως, Κύριοι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκβιάσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866, πρῶτον ἠθικῶς, διότι ἂν δίδωμεν ἀξίαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις σᾶς λέγει ὅτι δὲν ἔχει τίποτε ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866 συντεταγμένον, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ τὴν βιάσωμεν νὰ τὸν φέρῃ ἐντὸς 2 ἢ 3 ἡμερῶν· δὲν δυνάμεθα προσέτι νομίζω νὰ τὴν ἐκβιάσωμεν ἀφοῦ ἡ ἰδία δὲν θέλει νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον τοῦτο, ἐνόσῳ ἔχει καὶ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς προθεσμίας τὴν ὁποίαν δίδει εἰς αὐτὴν τὸ σύνταγμα. Ἀλλὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς προσθεσμίας χρεωστεῖ νὰ παρουσιάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ εἶναι ἀδιάφορον ἐὰν τὰ νέα μέτρα ᾖναι ἐν τῷ συζητεῖσθαι, διότι παντὸς ἄλλου ἀνώτερον εἶναι τὸ σύνταγμα· τουλάχιστον ἐντὸς τῆς Βουλῆς τὸ σύνταγμα πρέπει νὰ ᾖναι ὁ ἀνώτατος ἄρχων. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, ἀφεύκτως, Κύριοι, ἡ κυβέρνησις πρέπει νὰ μᾶς βοηθήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νέων νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα παρουσιάζει· καὶ ἂν δὲν δύναται μὲν νὰ παρουσιάσῃ τέλειον προϋπολογισμὸν, χρεωστεῖ ὅμως νὰ μᾶς φέρῃ μίαν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν νὰ φαίνεται ποῖον ἔσεται τὸ προϊὸν τοῦ νέου ὀργανισμοῦ, καθὼς ἐπίσης νὰ συγκεντρώσῃ εἰς ἕνα πίνακα, εἰλικρινῶς ἐργαζομένη, ὁπόσα εἰσὶ τὰ ἔξοδα τοῦ 65 μὲ τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτησε καὶ πρόκειται νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα καθὼς σᾶς παρέστησεν ὁ ὑπουργὸς, ἀποτελοῦν ἓν ὁλόκληρον σύστημα οἰκονομικόν. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι δίκαιον εἶχεν ὁ ζητήσας τὴν ἐμφάνισιν προϋπολογισμοῦ. Δίκαιον ἐπίσης εἶχε καὶ ὁ ζητήσας τὴν ἐμφάνισιν τοῦ ἀπολογισμοῦ, οὐχὶ βεβαίως ἐναντίον τοῦ νόμου ἢ ἀπολογισμὸν πρὶν λήξῃ τὸ ἔτος, ἀλλὰ ἀπολογισμὸν κατὰ τὸν νόμον κατηρτισμένον. Ἀλλ’ ἐκφράζω ἀπὸ τοῦδε τὴν ἰδέαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἂν πρόκειται νὰ φέρῃ ἀπολογισμὸν καθὼς ἐσυνείθιζε μέχρι τοῦ 1858, ἄνευ τῆς ἐξελέγξεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, εἶναι περιττὸν νὰ τὸν φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 58 καὶ 59 ἐγένετο σφοδρὰ συζήτησις περὶ τούτου καὶ ἀμφότεραι αἱ Βουλαὶ ἀπῄτησαν νὰ ἐκπληρωθῇ ὁ Νόμος ἐκεῖνος, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ ἐκδίκασις τῶν λογαριασμῶν τοῦ Κράτους ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ τοσοῦτον ἐπέμειναν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου, ὥστε ἠρνήθησαν νὰ ἐπεξεργασθῶσι τὸν ἀπολογισμὸν καὶ ἡ Βουλὴ τοῦ 58 μόλις μετὰ πολλὰς δυσκολίας ἔκαμε ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐπέρασε τρεῖς τέσσαρας ἀπολογισμοὺς διὰ μιᾶς. Ἡ δὲ τοῦ 59 Βουλὴ ἠρνήθη τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἀπολογισμῶν. Ἡ ἐμφάνισις τῶν ἀπολογισμῶν, ὅταν πρόκειται νὰ καταργήσητε παλαιὸν σύστημα ὀργανισμῶν καὶ νὰ εἰσάξητε νέον, εἶναι ἀναγκαία, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν πόσον χρηματικὸν πρέπει νὰ ἔχετε εἰς τὸ ταμεῖόν Σας, ὅταν δὲν γνωρίζωμεν ποῖα ἐλλείμματα σᾶς ἄφησαν αἱ χρήσεις αἱ παρελθοῦσαι. Ὅθεν οἱ αἰτήσαντες τὸν προϋπολογισμὸν καὶ οἱ αἰτήσαντες τὸν ἀπολογισμὸν εἶχον δίκαιον, καθ’ ὃν χρόνον ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπόσχεται ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων του παρουσιάζει νέον οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ κατεπειγόντως παρακαλεῖ νὰ συζητήσητε. Παραιτῶ ἤδη τὸ θέμα τοῦτο, καὶ μεταβαίνω εἰς ἕτερον σχετικὸν τῆς αὐτῆς ὕλης, τὸ ζήτημα ἂν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς πρέπει νὰ ἔχῃ ἢ μὴ τὴν πεποίθησιν, ὅτι θέλει τύχει ἐν τῇ Βουλῇ πάσης συνδρομῆς, τεινούσης εἰς τὸ νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἀπεπειράθην πρὸ μικροῦ νὰ προκαλέσω ἐξηγήσεις ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ περὶ μιᾶς μομφῆς τὴν ὁποίαν, ὅταν ἠγόρευε περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, ἔῤῥιψεν ἐπὶ τῆς Βουλῆς· ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε νὰ ἀπολογηθῇ, διότι ἡ ἀπολογία του ἐκείνη δὲν εἶναι ἐπαρκής. Εἶπεν ἄλλοτε καὶ ἐδημοσιεύθη ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ τόπου εἶναι ἀθλία, οἰκονομικῶς τοὐλάχιστον εἶναι κακὴ, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν διόρθωσιν ἐκείνην, ἣν ἡ πεποίθησίς του τοῦ ὑπαγόρευεν καὶ αἱ περιστάσεις ἀπῄτουν, διότι δὲν ἤλπιζε νὰ εὕρῃ τὴν Βουλὴν σύμφωνον εἰς τοῦτο. Εἰς τοιαύτην μομφὴν δὲ εἶναι ἀπάντησις νὰ εἴπῃ, ἤλπιζον καὶ ἤμην βέβαιος ὅτι ἤθελον ἀπαντήσει συζητήσεις. Αἱ συζητήσεις εἶναι τῆς οὐσίας τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει· εἰς τὴν δημοσίαν συζήτησιν τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ συνίσταται τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον διέπει τὴν Ἑλλάδα. Βεβαίως λοιπὸν δὲν εἶναι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν παρ’ αὐτοῦ ἐζήτουν καὶ ἡ δικαιολόγησις. Ἔκαμε τὴν μεγαλητέραν ἐντύπωσιν εἰς τὸν κόσμον ἡ εἰρημένη φράσις τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, ὅταν ἐδημοσιεύθη διὰ τῆς ἐφημερίδος· καὶ ὅπου ἔτυχα μοὶ ἀπηυθύνετο ἡ ἐρώτησις, πῶς ἡ Βουλὴ ἠνέχθη τοιαύτην προσβολήν; καὶ δὲν ἤξευρα νὰ δώσω ἄλλην ἀπάντησιν, εἰμὴ ὅτι τοὺς πάντας ἡ φράσις διέλαθε, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ εὑρεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὶς ὁ ὁποῖος νὰ μὴ τὴν ἀποκρούσῃ. Ἐν τοσούτῳ ἡ φράσις ἐκείνη ἐκυκλοφόρησε καὶ ἂν ἡ Βουλὴ δὲν αἰσθάνεται προσβολὴν, ἐγὼ ὅμως καὶ ἡ μερὶς εἰς ἣν ἀνήκω, τὴν ὁποίαν ἴσως ὁ Πρωθυπουργὸς ἤθελε νὰ ὑπαινιχθῇ διὰ τῆς ἀτελοῦς ἀπαντήσεως, ἣν ἔδωκε, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν δεχθῶμεν. Καὶ, σχετικῶς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ, λέγω πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν, ὅτι αἱ συζητήσεις καὶ ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας ἀπήντησεν ἐν τῇ Βουλῇ, πρὶν γίνῃ ἡ διακοπὴ, τὸν ὠφέλησαν καὶ τὸν ἔσωσαν κατά τι· ἀρκεῖ νὰ ἐνθυμηθῇ ἀπὸ τίνος σημείου ἤρξατο καὶ εἰς ποῖον κατήντησε σήμερον. Ὅταν ἤρχισαν αἱ συζητήσεις τῆς Βουλῆς οὔτε κἂν εἶχεν ἰδέαν τῆς χρεωκοπίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τοσούτῳ βλέπω, ὅτι ὠφελήθη ἀπὸ τὸ μάθημα, ὅπερ τοῦ ἐδόθη τότε παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως διότι, ὅταν βλέπω τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα εὐθὺς τὸ δεύτερον ἔτος ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεώς του νὰ στερηθῇ, ἀναγκαζόμενος, τὸ τρίτον τῆς ἐτησίας περιουσίας του, νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἔνδειξις αὕτη τῆς πεποιθήσεως, ἣν ἤδη ἔχει ἡ ἐξουσία, ὅτι τὸ κράτος εὑρίσκεται εἰς χρεωκοπίαν. Ἂν θελήσετε νὰ ἐξετάσητε τί συμβαίνει ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, μολονότι καὶ τὰ ἐν τῇ πρωτευούσῃ εἶναι ἀρκετὰ, θέλετε ἰδεῖ τὴν χρεωκοπίαν εἰς τὰς ὁδούς. Ἀπήντησα εἰς τὴν Κέρκυραν ἐνδείξεις τῆς χρεωκοπίας ὀδυνηρὰς, αἱ ὁποῖαι μοῦ ἐπροξένησαν ἀλγεινότατον αἴσθημα, διότι καθυστερεῖται εἰς τοὺς ἐργολάβους τῶν δημοσίων καταστημάτων, εἰς τοὺς ἐργολάβους τοὺς παρέχοντας τροφὰς καὶ τὰ τοιαῦτα τὸ ἀντίτιμον διὰ τὸ κρέας, τὸ βούτυρον κλπ. Ἀφίνω ὅτι καθυστεροῦνται οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄπειραι ἄλλαι πληρωμαὶ καὶ αὐταὶ αἱ τακτικώταται, διὰ τῶν ὁποίων μόνον δύναται νὰ ζήσῃ ἡ διοίκησις. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει σήμερον τὴν ἰδέαν, ἣν ἄλλοτε εἶχε περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, καὶ βλέπω μὲ εὐχαρίστησιν σήμερον, ὅτι μετὰ τὰς συζητήσεις ἐκείνας αὐτὴ ἡ ἰδία Κυβέρνησις καταστρέφει τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν τότε ἀνέπτυξεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· εἶπε τότε, ὅτι δὲν δύναται νὰ κάμῃ οἰκονομίαν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἤδη ἔρχεται καὶ λέγει, ὅτι θέλει κάμει οἰκονομίαν 1,500,000. Τοῦτο εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν συζητήσεων ἐκείνων, διότι ἐνῷ εἶχεν ἄπειρον καιρὸν πρὸ τῆς συγκαλέσεως τῆς Βουλῆς νὰ φροντίσῃ περὶ τῶν οἰκονομικῶν, μολοντοῦτο καὶ προϋπολογισμὸν δὲν συνέταξεν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὸν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ὑποβληθέντα πρὸ 9 μηνῶν ἐπαρουσίασεν εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ 9 μῆνας, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν ἐλάττωσιν εἰς τὰς δαπάνας ἔφερεν, ἀλλ’ ηὔξησε μάλιστα τὰ ἔξοδα, καὶ μόνον, ὅταν κατέπνιξεν ἡ χρεωκοπία τὸν τόπον, τὴν εἴδατε νὰ ἐξυπνήσῃ καὶ νὰ σταματήσῃ μὲ χεῖρας ἐσταυρωμένας, καὶ ἐν τῇ ἀμηχανίᾳ του ἐπενόησε τότε νὰ ἐπιβάλῃ ἀναγκαστικῶς τὸ χαρτὶ, ἕνα μέτρον, ὅπερ ἐγκατέλιπεν αὐτὴ ἡ ἰδία Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καὶ ἄνευ ἐλπίδος· εὗρεν ἔκτοτε, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ διοικήσῃ μὲ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπενόησεν ἀλλὰ μὲ τὸ σύστημα, ὅπερ ἐσυμβούλευσεν ἡ ἀντιπολίτευσις, τὸ σύστημα τῶν ὀργανικῶν οἰκονομιῶν. Τοσοῦτον ὀλίγον ἐσκέπτετο περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων. Ἄλλως, Κύριοι ὑπουργοὶ, ποίας οἰκονομίας ἐπεθυμήσατε, καὶ ποίας ἀντιδράσεις εὕρετε ἐν τῇ Βουλῇ ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως; ποίαν ἀντίστασιν σᾶς ἔφερεν ἡ ἀντιπολίτευσις ἐν τῇ Βουλῇ, ἂν ὄχι τὴν ἀντίῤῥησιν ἐκείνην, ἣν ἀπῄτει τὸ καθῆκόν της, ἵνα μὴ καταπέσῃ ἀπὸ τὸ σύστημα τῆς ἐλευθερίας εἰς τὸ σύστημα τῆς δουλείας; οἱ μετριώτεροι τῶν ἀνθρώπων, οἱ μετριώτεροι τῶν πολιτικῶν μας, ἀκούοντες τὴν ἀντιπολίτευσιν, τὴν ἐθεώρησαν πολὺ μετριωτέραν ἀφ’ ὅ,τι ἀπῄτουν αἱ περιστάσεις· καὶ ἂν ἐγένετο ἀντίῤῥησις ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐγένετο εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα μὲ ὅλην τὴν ὑπερηφάνειαν ἠδύνατο ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ὑπερασπισθῇ. Εὑρίσκετε τὴν ἀντίῤῥησιν περὶ παραβιάσεως τῶν δημ. θεσμῶν, τοὺς ὁποίους ἦλθε νὰ βελτιώσῃ ἡ ἐπανάστασις καὶ ἡ Κυβέρνησις κατεπάτησε. Ἐφείλκυσεν ἡ ἀντιπολίτευσις τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ κράτους, ἡ ὁποία ἠλάττωσε τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν πίστιν αὐτοῦ, καὶ ὑπέκαυσε δικαίους φόβους. Δὲν ἠξίωσε πρὸς τούτοις ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ἀθωώσῃ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν πολιτικὴν τῶν διαταγμάτων, διότι ἐνόμιζεν, ὅτι παρεβίαζε τὸ καθῆκόν της, προδικάζουσα. Ποῖα λοιπὸν εἶναι τὰ ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπηντήσατε δυσκολίας; ποῖον σωτήριον νομοσχέδιον παρουσιάσατε, ποίαν πρότασιν δυναμένην νὰ σώσῃ μίαν ὁποιανδήποτε ἀνάγκην τοῦ κράτους ἐφέρατε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ ἀντιπολίτευσις σᾶς ἀντέπραξε; Διὰ τοῦτο εἶναι, νομίζω, τοῦ καθήκοντός σας ν’ ἀναιρέσητε, Κύριε πρωθυπουργὲ, τὴν φράσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀπηυθύνατε καθ’ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ νὰ μὴ περιορίσητε αὐτὴν, μετατρέποντες τὴν σημασίαν της, καὶ ἐνῷ τὴν ἀπηυθύνατε ἐναντίον ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς νὰ θελήσητε νὰ τὴν περιορίσητε κατὰ μόνης τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλὰ καὶ ταύτην ἂν κάμετε τὴν διαστροφὴν, ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀπολογίας τῆς ἰδικῆς σας, ὅπως ἀθωωθῇ, διότι ἔχει τὴν κοινωνίαν κριτὴν, ἂν πολιτεύεται καλῶς ἢ κακῶς.

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Πρωθυπουργός). Δύω λέξεις θὰ σᾶς ἀναγνώσω, ἵνα ἰδῆτε ἂν λέγετε ἀλήθειαν· ἰδοὺ ἐγὼ τί εἶπον. «ὁ ὑποβαλλόμενος προϋπολογισμὸς εἶναι ὁποῖος ἦτο τοῦ 1865, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπενέγκωμεν μεταβολὰς καὶ τροποποιήσεις, ἀφοῦ εἰς γενναῖα μέτρα δὲν ἐλπίζω τὴν ὁμόφωνον συνδρομὴν, καὶ ἀφοῦ ὁ καιρὸς ἐπροχώρησε τόσον, καὶ τὸ πλεῖστον τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπραγματοποιήθη.» Ἰδοὺ διὰ τί δὲν ἐφέραμεν μέτρα, διότι δὲν ἠλπίζομεν τὴν Βουλὴν ὁμόφωνον· ὁ Κ. Δεληγεώργης ἐστηρίχθη εἰς ἰδέας, αἵτινες ἀπὸ τὰ γεγραμμένα φαίνονται μὴ ἀληθεῖς.

§65ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω κ’ ἐγὼ νὰ σᾶς εἴπω δύω λέξεις, ὅτι ὡς βουλευτὴς ἢ ὡς ὑπουργὸς νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ἰακωβάτου εἶναι ἄκυρος. Ἡ Συνέλευσις ἐψήφισε τὸ Σύνταγμα. Τὸ ἄρθρον δὲ τὸ ὁποῖον ὁ κύριος Ἰακωβάτος ἀνέφερε, τὸ 60, ὑποθέτει Βουλὴν, ἡ ὁποία διαδέχεται προλαβοῦσαν, ἡ ὁποία συνέρχεται κατὰ τὸ ἄρθρον 54, δηλ. τὸν Νοέμβριον. Ὑποθέτει προϋπολογισμὸν συζητηθέντα τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἡ Σύνοδος αὕτη δὲ, δὲ εἶναι τοῦ Νοεμβρίου, διότι ἐγὼ σᾶς ἀποδεικνύω, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον, ἂν ἦτο ἡ Σύνοδος τακτικὴ, ἐχρεώστει νὰ παρουσιάσῃ ἐντὸς τοῦ 10βρίου τὸ πολὺ τὸν προϋπολογισμόν. Βλέπετε δὲ ἤδη, ὅτι ἠρχίσαμεν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐρχώμεθα εἰς ἐνστάσεις χρονολογικὰς, ἵνα περνάῃ ὁ καιρὸς. Πρέπει λοιπὸν νὰ συζητήσωμεν τὸν ὑπάρχοντα προϋπολογισμὸν, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ συζητήσωμεν τὰ οἰκονομικὰ μέτρα. Πρέπει ἤδη νὰ σκεφθῶμεν, τί πρέπει νὰ κάμωμεν καὶ ὄχι τί πρέπει νὰ γίνῃ· διὰ τὸ τί ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἂς ἐλέγχωμεν ἡμᾶς αὐτούς· αὐτὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα. Ἤδη πρέπει νὰ κυττάξωμεν, τί πρέπει νὰ γίνῃ καὶ νὰ προχωρήσωμεν ἐμπρὸς ἐν εἰλικρινείᾳ, διότι ἄλλως, ἂν προχωρήσωμεν ἔτσι, θὰ καραβοτσακισθῶμεν ὅλοι.

§66ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἀλλὰ, προκειμένου περὶ τοῦ Συντάγματος, δὲν νομίζω ἄτοπον νὰ εἴπω δύω λέξεις, καὶ παρακαλῶ νὰ δώσητε ὀλίγην προσοχήν. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1865 δὲν εἶναι, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας προϋπολογισμὸς, ἀλλὰ μᾶλλον καθίσταται ἀπολογισμός· τὸ σύνταγμα δὲν ζητεῖ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1865, ἀλλὰ τοῦ 66. Αὐτὸς ὁ προϋπολογισμὸς ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ, καὶ διότι τοῦτο δὲν ἐγένετο ἐν καιρῷ, λόγῳ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ὁ ὑλικὸς καιρὸς, καθὰ ἐξέφρασε καὶ ὁ Κ. Δεληγεώργης, τὸ ὑπουργεῖον συμμορφούμενον μὲ τὸ Σύνταγμα δύναται ἤδη νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 66, κατὰ κεφάλαια, μέχρις οὗ καταρτισθῇ τὸ ὅλον· καὶ δὲν πρέπει νομίζω, ὅταν πρόκειται περὶ τοῦ Συντάγματος, νὰ κάμνωμεν μακρὰς ἀγορεύσεις καὶ νὰ καταφεύγωμεν εἰς ἀντεγκλήσεις, ἀλλὰ πρέπει νὰ βαδίζωμεν μὲ ὀρθότητα καὶ δικαιοσύνην· ὅταν λέγῃ τὸ Σύνταγμα, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἰσάγεται ἐντὸς τῶν πρώτων δύω μηνῶν, τοῦτο εἶναι ὅρος ἀνυπέρβλητος ὃν δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐκβιάσῃ ἐπὶ οὐδεμιᾷ περιπτώσει χωρὶς νὰ παραβῇ τὸ καθῆκον αὑτῆς· λοιπὸν ἐπιμένω εἰς τοῦτο ὑποστηρίζων τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου.

§67Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω λέξεις θὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς δικαιοσύνης· εἶπεν ὅτι τὸ 65 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος συνδυαζόμενον μὲ τὸ 54 δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν· ἀληθῶς ἡ Βουλὴ δὲν συνῆλθε τὴν πρώτην τοῦ Νοεμβρίου μηνὸς, πλὴν τοῦτο δὲν εἶναι ὅρος ἀπαραίτητος, εἰμὴ καθόσον ἀφορᾷ τὴν αὐτοδίκαιον συγκάλεσιν αὐτῆς. Ἂν ἡ ἔννοια τὴν ὁποίαν ἀποδίδῃ εἰς τὸ ἄρθρον 54 ὁ Κ. ὑπουργὸς ᾖναι ἀληθὴς, θὰ καταντήσωμεν νὰ μὴν ἔχωμεν ποτὲ προϋπολογισμὸν, διότι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συγκαλῇ τὴν Βουλὴν καὶ πρὸ τῆς πρώτης Νοεμβρίου καὶ οὕτως ἡ Κυβέρνησις πρώτη ν’ ἀποφεύγῃ τὸν προϋπολογισμὸν διὰ πᾶν ἔτος· ὅτε συγκαλεῖται ἡ Βουλὴ εἰς τακτικὴν σύνοδον τότε θεωρεῖται σύνοδος καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκτὸς, ἂν συγκαλῆται μετὰ τὴν τακτικὴν, ἔκτακτος σύνοδος.

§68ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Πρέπει νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς. Τὸ ὑπουργεῖον δὲν σᾶς ἔκαμε πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖ νὰ ὑπεκφύγῃ τὴν παρουσίασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ ὑπουργεῖον ἀρκετὰ ποτήρια πικρίας ἔλαβε, διότι μὴ ἔχον προϋπολογισμὸν ἐψηφισμένον ἠναγκάσθη νὰ δαπανήσῃ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως μέχρι σήμερον διὰ διαταγμάτων, ὥστε νὰ μὴ ἐπιθυμῇ καὶ τώρα, ἐλθούσης τῆς Βουλῆς, νὰ μὴν ἔχῃ προϋπολογισμὸν τοῦ 66 καὶ ἢ νὰ σταυρώσῃ τὰς χεῖρας, ἢ ἐπικαλούμενον τὴν ἀνάγκην, νὰ δαπανήσῃ ἄνευ προϋπολογισμοῦ. Λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς, διότι, ἂν ἠννόησα τὸν πρωθυπουργὸν, σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις εἶναι δυσχερὴς· δὲν σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ ἔθνος εἶναι εἰς χρεωκοπίαν, διότι, Κύριοι, τὰ ἔθνη δὲν χρεωκοποῦν, ἀλλὰ μόνον οἱ ἔμποροι. Τὰ ἔθνη εὑρίσκονται εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, καταφεύγουν εἰς δάνεια, ἐπιβάλλουν φόρους, ἀλλὰ δὲν χρεωκοποῦν.

§69ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Χρεωκοποῦν χειρότερα.

§70ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ὅταν τὰ ἔθνη ἔχουν ἀνάγκας καὶ οἱ πολῖται ἔχουν περιουσίαν, δὲν ἀφίνουν τὸ ἔθνος νὰ χρεωκοπήσῃ. Φέρατέ μας εἰς παράδειγμα ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἐχρεωκόπησε. Τὰ μεγαλήτερα ἔθνη ἔχουν τὰ ὀγκωδέστερα δάνεια, καὶ ὅμως δὲν ἐχρεωκόπησαν· ὁ Κ. πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ ἔθνος εὑρίσκεται εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, καὶ εἶναι ἀνάγκη οἰκονομιῶν, ἵνα φέρωμεν εἰς ἰσοῤῥοπίαν τὸν προϋπολογισμὸν· σᾶς εἶπεν εἰλικρινῶς, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ σᾶς ὑποβάλῃ προϋπολογισμὸν ἐν ἰσοῤῥοπίᾳ συντεταγμένον, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ, πρὶν ψηφισθῶσιν οἱ ὀργανικοὶ νόμοι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θέλει κάμει τὰς οἰκονομίας· καὶ σᾶς εἶπε τοῦτο, ἵνα μὴ λέγητε, ὅτι παραβιάζει τὸ σύνταγμα. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν ὡς πολῖται, οἱ ὁποῖοι πονοῦμεν τὸν τόπον μας, περὶ αὐτῆς τῆς οἰκονομικῆς δυσχερείας· καὶ ὅταν ὁ πρωθυπουργὸς σᾶς λέγῃ, δέχθητε, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου σωζόμεθα, καὶ τότε φέρω τὸν προϋπολογισμὸν, ἡμεῖς δὲ ἀντὶ ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὴν πρόσκλησίν του τοῦ λέγομεν ὁ εἷς φέρε τὸν ἀπολογισμὸν, ἐνῷ ἀπολογισμὸς ἀπὸ τὰ 58 δὲν παρουσιάσθη, ὁ ἄλλος φέρε τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων καὶ ὁ τρίτος φέρε τὸν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἔχεις, τότε συγχωρήσατέ μοι νὰ κρίνω ὅτι δὲν συζητοῦμεν εἰλικρινῶς. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς λέγῃ, ὅτι οἰκονομίας δὲν ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων νόμων, ὅτι πρέπει νὰ τοὺς μεταῤῥυθμίσῃ, νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὴν ὑπηρεσίαν, τήν τε διοικητικὴν καὶ δικαστικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν, καὶ ἀφοῦ ἐπιτύχῃ αὐτοὺς τοὺς νόμους, τότε δύναται νὰ συντάξῃ προϋπολογισμὸν μὲ οἰκονομίας, ἡμεῖς δὲ τοῦ λέγωμεν φέρε προϋπολογισμὸν ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων νόμων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ὑποβάλῃς, τότε τῷ προτείνομεν νὰ κάμῃ ἓν πρᾶγμα ὅλως παράλογον· διότι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ὑποβληθῇ, ὑποβάλλεται διὰ νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ ἐπιτροπὴν καὶ νὰ συζητηθῇ. Ὅταν λοιπὸν ἐγὼ ἦμαι μέλος τῆς βουλῆς καὶ μοῦ λέγῃ ὁ ὑπουργὸς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι διὰ τοὺς νομάρχας θέλω 300 χιλιάδας δραχμὰς ἀντὶ 500, αἵτινες ἀπαιτοῦνται κατὰ τὸν ἐν ἰσχύϊ ὀργανικὸν νόμον, τότε ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω εἰς τὸν ὑπουργὸν, ὅτι δὲν γνωρίζει τί κάμνει, διότι θέλω τῷ παρατηρήσει, ὅτι διὰ 10 Νομάρχας, τόσους ἐπάρχους κλπ. κατὰ τὸν κανονισμένον μισθὸν καὶ ἔξοδα ἀπαιτοῦνται δραχ. 500 χιλιάδες, ὁ δὲ ὑπουργὸς σημειῶν δραχ. 300 χιλιάδας ἢ προτίθεται νὰ ἀπατήσῃ τὴν Βουλὴν παρουσιάζων ἔξοδα ὀλιγώτερα τῶν πραγματικῶν ἢ δὲν ἠξεύρει τί κάμνει. Τὸ νὰ λέγῃ πάλιν ἕτερος, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον παρέβη τὸ Σύνταγμα, διότι δὲν ἔφερε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866 ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν τῆς συνόδου, ὅλα ταῦτα παρίστανται ὡς δικαιολογίαι, διὰ τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογηθῇ ὁ ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ὑπέβαλον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1865, αὐτὸς δὲν παρουσιάζεται εὐχάριστος, ἀπαιτοῦνται μέτρα γενναῖα, ἀλλὰ σκληρὰ, καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι ὅλοι εἶσθε σύμφωνοι εἰς αὐτὴν τὴν σκληρότητα· ὁπωσδήποτε τὰ παραλείπω διὰ τὸ 1865, διότι αὐτὸ ἤδη λήγει, ἀλλὰ τὰ γενναῖα μέτρα εἶναι ἀναγκαῖα διὰ τὸ 1866 διὰ τὴν γενικὴν σωτηρίαν. Ὅταν ὅμως ἔρχηται καὶ σᾶς λέγῃ νὰ κόψωμεν αὐτὰς τὰς δαπάνας καὶ ἡμεῖς δὲν τὸν συντρέχωμεν, τότε ἠμπορεῖ νὰ μᾶς ψέξῃ τὸ ἔθνος. Τὸ ἔθνος θέλει οἰκονομίαν, τὸ ἔθνος κινδυνεύει καὶ θέλει οἰκονομίαν διὰ νὰ σωθῶμεν. Ἀλλ’ ὅταν τοῦ λέγωμεν προσέβαλες τὴν Βουλὴν, διότι εἶπες, ὅτι δὲν εἶναι ὁμόφωνος, τὰς οἰκονομίας του ὅμως δὲν τὰς παραδεχώμεθα, τότε ἔχει δίκαιον ὁ ὑπουργὸς νὰ εἰπῇ ὅτι ἡ Βουλὴ φέρει δυσκολίαν εἰς τὰ μέτρα του, διότι παρέρχεται ὁ καιρὸς καὶ ὁ καιρὸς κατεπείγει· διότι ἐὰν δὲν φθάσωμεν γρήγορα εἰς οἰκονομίαν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Συντάγματος κινδυνεύει.

§71Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ δὲν εἶπεν ὁ Κ. Πρωθυπουργός.

§72ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Τὸ λέγω ἐγὼ, ὁ Κ. πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι θὰ φέρῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 66 καὶ θὰ τὸν φέρῃ εἰς ἰσοῤῥοπίαν, ἀλλὰ διὰ σκληρῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα σᾶς παρακαλεῖ νὰ ἐπισπεύσητε. Ὅταν ὅμως τὸν στενοχωρῆτε καὶ τοῦ λέγητε ὅτι παρέβη τὸ Σύνταγμα, διότι δὲν ὑπέβαλε προϋπολογισμὸν τοῦ 1866, τότε τὸν ἀναγκάζετε νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1865 ἰσχύει καὶ διὰ τὸ 1866· τότε δὲ τί ἀπηλαύσατε;

§73ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τώρα σᾶς λέγω.

§74ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἄλλο δὲν ἀπηλαύσατε παρατηροῦντες τοὺς τύπους ἢ νὰ ματαιοπονῆτε· διότι, καθὼς ἀξιολόγως εἶπεν ὁ Κ. Κρεστενίτης, τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν τῆς Συνόδου· σᾶς λέγει ποίου ἔτους προϋπολογισμός; δὲν τὸ λέγει. Ἐὰν ἔλεγεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἐπιόντος ἔτους, τότε ἄντικρυς παρεβιάζετο τὸ Σύνταγμα· δὲν τὸ λέγει ὅμως τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ τὸ λέγομεν διὰ τοῦ νοός.

§75ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Λέγει προϋπολογισμὸς, δὲν λέγει ἀπολογισμός.

§76ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Καὶ αἱ δύω λέξεις ἐπάνω, κάτω τὸ ἴδιον σημαίνουν.

§77ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Εἰς ἐκεῖνον, ὅπου ἔχει νοῦν, ἡ λέξις προϋπολογισμὸς ἐννοεῖ τί εἶναι.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ, Κ. Καλλιφρονᾶ, πάντοτε ἔτσι ὁμιλεῖτε, ζητήσατε τὸν λόγον νὰ τὸν λάβητε καὶ ὄχι νὰ διακόπτετε.

§79ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Ἡ αἰτίασις εἶναι σοφιστικὴ, καὶ ἡ ἀντίκρουσις τοιαύτη πρέπει νὰ ᾖναι· τὸ ἀληθὲς ὅμως εἶναι ὅτι τὸ Σύνταγμα ὑποθέτει, ὅτι εἶναι ὁμαλὴ ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων, ὅτι ἡ μία Βουλὴ διαδέχεται τὴν ἄλλην. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1865 λοιπὸν κατὰ τὸ σύνταγμα ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ κατὰ τοὺς πρώτους δύω μῆνας τῆς Συνόδου, ἡ ὁποία ἔπρεπε ν’ ἀρχίσῃ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1864· διότι ἐὰν ἐννοοῦσε ν’ ἀρχίσῃ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1865 δὲν ἤθελεν εἴπει προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ἀπολογισμόν. Ἐν τούτοις ἕνεκα τῆς παρελθούσης ἀνωμάλου καταστάσεως ἔχομεν Βουλὴν συνελθοῦσαν εἰς σύνοδον ὄχι τὸν Νοέμβριον τοῦ 1864 ἀλλ’ ἔχομεν Βουλὴν κατὰ πρῶτον συνελθοῦσαν τὸν Μάϊον τοῦ 1865. Τί ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἐδῶ τώρα κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Κ. Καλλιφρονᾶ; τὸν Μάϊον τοῦ 1865 ἔρχεται ὁ Κ. πρωθυπουργὸς καὶ ὑποβάλλει προϋπολογισμὸν τοῦ 1865· ἔπρεπε νὰ τοῦ εἴπωμεν ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1865 ὤφειλε νὰ τὸν φέρῃ τὸν Νοέμβριον τοῦ 64, καὶ ὄχι τώρα· δὲν τὸ εἴπομεν ὅμως καὶ ἂν τὸ ἐλέγομεν, δὲν θὰ τὸ ἐλέγαμεν ὀρθῶς· διότι πῶς ἠθέλατε νὰ ὑποβληθῇ προϋπολογισμὸς, ἐνῷ ἡ Βουλὴ δὲν ὑπῆρχε; Τώρα ποία εἶναι ἡ προθεσμία τὴν ὁποίαν ὁ νόμος τάσσει διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866; εἶναι ὁ Νοέμβριος τοῦ 65, διότι κατὰ τὸ σύνταγμα τότε ἀρχίζει τακτικῶς ἑκάστη σύνοδος.

§80Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτοδικαίως.

§81ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα.

§82Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ εἰπῇ, ὅταν δὲν συγκληθῇ.

§83ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὴ ἡ σύνοδος, εἰς τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν τώρα, ποίου ἔτους σύνοδος εἶναι; εἶναι ἡ πρώτη ἢ δευτέρα;

§84Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν καταλαμβάνω.

§85ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Δὲν θέλετε νὰ καταλάβετε.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κ. Κυπριάδη εἰπέτε τὴν ἰδέαν σας, μὴ κάμνετε διαλόγους.

§87ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὴ ἡ Σύνοδος εἶναι πρώτη. Κατὰ τὸ Σύνταγμα ἔπρεπε νὰ συνέλθῃ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1864· τότε συνερχομένη ἔπρεπε καὶ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάζῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1865. Ἦλθον ὅμως περιστάσεις ἔκτακτοι, ἦλθε Β. Διάταγμα καὶ ὥρισε διὰ τὴν πρώτην αὐτὴν σύνοδον ὡς ἀρχὴν τὴν 28 Μαΐου 1865. Αὐτὸ εἶναι μία ἀπόῤῥοια τῶν περιστάσεων. Λοιπὸν, ὅ,τι ἔπρεπε τὸ ὑπουργεῖον νὰ κάμῃ τὸ 64, τὸ κάμνει τώρα. Τώρα ἔρχεται ἡ δευτέρα Σύνοδος, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1865, καὶ εἰς αὐτὴν θὰ ὑποβληθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1866. Ἀλλ’ ἡμεῖς τώρα εὑρισκόμεθα εἰς τὴν πρώτην Σύνοδον. Λοιπὸν, Κύριοι, συμπεραίνων λέγω, ὅτι παρεξετράπημεν τοῦ προκειμένου. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα εἶναι, ἐὰν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλε τὸ ὑπουργεῖον τὰ ἀφορῶντα τὴν μεταβολὴν τῶν ὀργανικῶν νόμων καὶ τὰ ὁποῖα θέλουν χρησιμεύσει ὡς βάσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1866, ἐὰν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια ἡ Βουλὴ τὰ παραδέχεται, ὡς κατεπείγοντα, καὶ συναινεῖ νὰ συζητηθῶσι πρὸ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι κατατεταγμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ναὶ ἢ ὄχι. Τώρα ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον πρέπει νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866, αὐτὸ εἶναι ξένον τοῦ προκειμένου. Ἐγὼ φρονῶ συμφώνως μὲ τὴν πεποίθησίν μου, συμφώνως μὲ τὴν συνείδησίν μου, ὅτι χρεωστοῦμεν νὰ δώσωμεν πᾶσαν συνδρομὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὸ τὸ σωτήριον ἀποτέλεσμα τῆς ἰσοῤῥοπίας τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὰς ἐλλείψεις τοῦ παρελθόντος καὶ τὰ ἄλλα ἀντικείμενα· ὑπάρχουν ἄλλα ἀντικείμενα εἰς ἃ δυνάμεθα νὰ μεμφθῶμεν τὸ ὑπουργεῖον· προκειμένου ὅμως περὶ σωτηρίας τῆς Πατρίδος, περὶ οἰκονομικῶν ζητημάτων, πρέπει νὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ αὐτὰς τὰς οἰκονομίας· διότι ὅλος ὁ κόσμος καταβοᾷ καὶ μέμφεται, ἐὰν θέλετε, καὶ τὴν Βουλὴν αὐτὴν, διότι δὲν ἔκαμεν οἰκονομίας· ὅταν ἑπομένως ἤδη τὸ ὑπουργεῖον ὑποβάλῃ οἰκονομίας, ἡμεῖς δὲ παρεμβάλωμεν ἄλλα ζητήματα, τότε δεικνύομεν ὅτι παρεμβάλλομεν προσκόμματα εἰς τὸ σωστικώτερον μέτρον τοῦ ἔθνους.

§88Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δύω λόγους θὰ εἰπῶ. Ἡ Βουλὴ συνέρχεται αὐτοδικαίως τὴν 1 Νοεμβρίου ἑκάστου ἔτους, ἐκτὸς ἐὰν ὁ Βασιλεὺς τὴν συγκαλέσῃ πρότερον. Τί σοφίσματα λοιπὸν εἶναι αὐτά;

§89ΚΥΠΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὴ ἡ Σύνοδος εἶναι πρώτη.

§90ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐπειδὴ προεκλήθην, Κύριοι, ἔρχομαι νὰ λάβω τὸν λόγον. Παράδοξον μοὶ ἐφάνη, ὅταν ὄχι μόνον γενόμενα πράγματα ὑπερασπιζώμεθα, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ βήματος τούτου ἐρχώμεθα ἵνα ὑποστηρίξωμεν ἀρχὰς, συστήματα ὀλέθρια, τὰ ὁποῖα ἡ Ἱστορία, ἡ ἀλήθεια, ἡ φύσις τοῦ πράγματος θεωρεῖ καταδικαστέα. Καὶ παρεξενεύθην βεβαίως, ὅταν ὁ προλαλήσας ἀνέφερε χρεωκοπίαν εἰπὼν, ὅτι τὰ ἄτομα χρεωκοποῦν καὶ ὄχι τὰ ἔθνη. Ἀπήντησα ἐκ τῆς θέσεώς μου, ὅτι τὰ ἔθνη δὲν χρεωκοποῦν, ἀλλὰ δυστυχῶς καταστρέφονται. Καταστρέφεται τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἦλθεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν νὰ πλημμυρῇ ἀπὸ χρέη καὶ νὰ μὴ ἔρχηται εἰς τὴν συναίσθησιν τῶν ἀναγκῶν του. Λέγουν, ὅτι τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἐξητάσατε, Κύριοι, τῆς Ἀγγλίας τὰ μέσα; Ἡ Ἀγγλία δύναται νὰ ἐπαρκῇ εἰς διπλᾶς καὶ τριπλᾶς δαπάνας χωρὶς ἐκ τούτου νὰ στενοχωρῆται· ἀπόδειξις ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμόν της ἀπαντᾷ ὅλα τὰ ἔξοδά της τὰ ὑπέρογκα, τὰ ὁποῖα ἔχει, καὶ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώνῃ τακτικῶς τὰ χρέη της. Σὺ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ζητεῖς χρέη διὰ νὰ τραφῇς, διὰ νὰ πληρώσῃς μισθοὺς, καὶ ὄχι διὰ νὰ ἐξοφλήσῃς χρέη. Ἐκ τούτου βλέπετε ὅτι καθ’ ἡμέραν προσβαλλόμεθα ἀπὸ τὰς Δυνάμεις. Λοιπὸν ἐκ τῆς δυσαναλόγου αὐτῆς ἀναλογίας ἐρχόμεθα νὰ κάμωμεν συμπεράσματα, ὅτι καὶ ἡ Ἀγγλία ἔχει χρέη. Καὶ ἡ Γαλλία ἔχει ἓν μέγα χρέος, ἀλλ’ αὐτὴ ἔκαμε μεγάλα καὶ θαυμάσια ἔργα, τὸν πόλεμον τῆς Κριμαίας, τὴν ἐκστρατείαν τῆς Κίνας καὶ ἄλλα τεράστια ἔργα. Ἰδοὺ λοιπὸν διατὶ εἶπον, ὅτι τὰ ἔθνη δὲν χρεωκοποῦν, ἀλλὰ καταστρέφονται, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα εἰς συναίσθησιν ἵνα λάβωμεν ἐν καιρῷ μέτρα πῶς νὰ διορθώσωμεν τὴν κατάστασίν μας. Κανένα σήμερον δὲν κατηγοροῦμεν ἐδῶ. Λέγετε, ὅτι κάμνομεν σοφίσματα· ποῦ εἶναι τὰ σοφίσματα; Τὸ Σύνταγμα ὑπέθεσε καὶ ἐνόησε βεβαίως, ὅταν προσδιώρισε τὴν δίμηνον προθεσμίαν διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἐπιόντος ἔτους, ἀδιάφορον ποία σύνοδος εἶναι. Προϋπολογισμὸς θὰ εἰπῇ, ὅτι προϋποθέτει, τακτοποιεῖ τὰ ἔξοδα. Τώρα τὸ 1865 ἤδη ἔληξεν, ὥστε σήμερον ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 65 δὲν εἶναι παρὰ ἀπολογισμὸς σχεδόν. Ἠμποροῦμεν νὰ δώσωμεν καὶ εἰς αὐτὸν ἕνα μάτι, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ὠφελήσῃ καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι σύμφωνον μὲ τὸν ῥητὸν ὅρον τοῦ Συντάγματος, εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1866. Ἤδη περὶ τῶν Νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν· αὐτὰ εἶναι τῆς πρώτης ἀνάγκης, οὐδεὶς τ’ ἀποφεύγει. Βλέπω καὶ ἐγὼ πῶς εἶναι ἀναγκαῖα· ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι ἀναγκαῖος καὶ ὁ προϋπολογισμός· διότι τὸ ἓν θὰ διασαφηνίσῃ τὸ ἄλλο, καὶ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν Νομοσχεδίων θὰ συντελέσῃ ἡ παρουσία τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ καθρέπτης τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, καὶ θὰ ἴδωμεν ἐξ αὐτοῦ ποίας οἰκονομίας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν συμβιβαζομένας μὲ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Λοιπὸν νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ συζητεῖν ποῖος ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ποία ἡ πρώτη σύνοδος καὶ ποία ἡ δευτέρα εἶναι ὅλως παράκαιρον. Δὲν ἔχει ἀμφισβήτησιν ὅμως, ὅτι ὁ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὁριζόμενος προϋπολογισμὸς ἀφορᾷ τὸ ἑπόμενον ἔτος καὶ ὄχι τὸ παρελθόν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μαυρομιχάλης.

§92Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, εἴπετο, ὅτι θιγομένων τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, ἐπρόκειτο νὰ προκληθῇ συζήτησις, ἡ ὁποία νὰ λάβῃ διαστάσεις καὶ κατασταθῇ πολιτική. Αἱ οἰκονομικαὶ κρίσεις τοῦ ἔθνους, κύριοι, καθὼς γνωρίζετε καλλίτερον ἐμοῦ, εἶναι ἀποτέλεσμα δύω αἰτιῶν, ἢ ὁσάκις τὰ ἔθνη ἐπιχειροῦσιν ἐκστρατείας καὶ κατορθώνουν κατακτήσεις ἢ ὅταν μὴ ὑπαρχόντων τῶν τοιούτων, ἡ διοίκησις τοῦ τόπου χωλαίνῃ. Τὸ ἔθνος μας, κύριοι, δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐτυχῆ θέσιν τῶν ἄλλων ἐθνῶν τῶν δανειζομένων ἕνεκα ἐκστρατειῶν ἢ ἕνεκα ἀναπτύξεως πολιτικῆς. Τὸ ἔθνος μας κατήντησεν ἐκεῖ ὅπου ἔφθασεν ἕνεκα τῆς πολιτικῆς, ἥτις μᾶς διέπει, καὶ τῆς ὁποίας τ’ ἀποτελέσματα προανήγγειλαμεν ἔκτοτε, καὶ τὰ ὁποῖα σήμερον ἀναγνωρίζει αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ κατάστασις, κύριοι, εἰς ἣν περιεπέσαμεν δὲν εἶναι ξένη εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ κόσμου· καὶ ὅταν ὁ Λουδοβῖκος Φίλιππος τῆς Γαλλίας παρεπονεῖτο εἰς τὴν Κυβέρνησίν του διὰ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τότε τοῦ εἶπε «Faites moi de bonne politique et vous aurez de bonnes Finances» ἐν ἄλλαις λέξεσι. «Πολιτεύθητι καλῶς καὶ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις θὰ ᾖναι καλή.» Ὁ τρόπος ὁ ἐσπευσμένος μὲ τὸν ὁποῖον ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἀνασείσωσι τὴν κοινωνίαν ὁλόκληρον διεπομένην πρὸ 30 ἐτῶν ἀπὸ ὀργανικοὺς νόμους, καὶ ἐπιζητούμενα νὰ ἐπιψηφισθῶσι τοσοῦτον κατεπειγόντως δὲν δεικνύει εἰμὴ ὅτι σήμερον μόνον ἡ Κυβέρνησις κατεῖδε τὸ βάραθρον εἰς τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ τὸ ἔθνος πρὸ πολλῶν μηνῶν.

§93ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. (Ὑπουργ. Δικαιοσύνης). Πρὸ πολλῶν ἐτῶν.

§94Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἠδύνατο καὶ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις μολονότι κατὰ τὰς καταστάσεις, τὰς ὁποίας σᾶς παρουσιάζει, ἡ διαφορὰ τῶν ἐσόδων τοῦ 64 ἢ τοῦ 65 παρουσιάζεται μεγαλειτέρα τοῦ 61, νὰ προΐδῃ, ὅτι καὶ ἐκ τῶν εἰσπράξεων μὴ καθυστερουσῶν καὶ τῶν δαπανῶν μὴ ἐξογκουμένων ἠδύνατο καὶ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προΐδῃ, ὅ,τι σήμερον μόλις ἀναγγέλλει ἐπισήμως, ὅτι τὸ ἐτήσιον ἔλλειμμα ἀνεξαρτήτως τῶν καθυστερουμένων πληρωμῶν εἶναι 3 καὶ 4 ἑκατομμύρια, καὶ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ὄχι νὰ προλάβῃ τὸ ὅλον, ἠδύνατο ὅμως νὰ δείξῃ τὴν διάθεσιν διὰ τῆς ἐλαττώσεως περιττῶν δαπανῶν, ὅτι ἐπρόκειτο εἰς τὴν πρώτην συγκάλεσιν τῶν Βουλῶν νὰ ἐπικαλεσθῇ τῆς ψήφου τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους πρὸς τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα ἴσως ἐχαλάρωσαν αἱ περιστάσεις καὶ αἱ δοκιμασίαι διὰ τῶν ὁποίων διῆλθε τὸ ἔθνος. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τί ἔκαμεν; Οὐδεμίαν περιστολὴν τῶν ἐξόδων ἐνήργησεν, ἐξηκολούθησε τὰ ἐπιμίσθια καὶ τὰς καταχρήσεις καὶ ἐπανέφερεν ἄλλας δαπάνας, αἱ ὁποῖαι πρὸ πολλοῦ εἶχον ἐκλείψει, διὰ τῶν ὁποίων ἐβραβεύοντο καὶ οἰκονομοῦντο πρόσωπα. Ἡ κατάστασις ἦτο γνωστὴ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἦτο εἰς θέσιν νὰ γνωρίσῃ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, καὶ μολαταῦτα οὐδὲν προεῖδεν, οὐδὲν προέβλεψεν. Εἶπεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν ὑποχρεοῖ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1866 καὶ ὅτι τὸ Σύνταγμα προϋποθέτει Βουλὴν ὑπάρχουσαν. Ἀλλά, κύριοι, ἡ Συνέλευσις ἡ συντάξασα τὸ Σύνταγμα ἦτο ἐν γνώσει, ὅτι ἐπρόκειτο τὸ πρῶτον νὰ συνέλθῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὥρισεν ὅρον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ συνέλθῃ, καὶ ἦτο ἐν γνώσει, ὅτι ὤφειλεν ἐντὸς τῶν δύω πρώτων μηνῶν νὰ εἰσαγάγῃ τὸν προϋπολογισμόν· καὶ ὅταν, κύριοι, παρουσιάζεται τὸ δίλημμα, παρουσιάζεται τὸ φαινόμενον εἰς τὰ συνταγματικὰ Κράτη τῆς ἀρνήσεως τῆς Βουλῆς νὰ χορηγήσῃ προϋπολογισμὸν, τί ἄλλο σημαίνει παρὰ ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν; καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Συνέλευσιν δὲν κατώρθωνε νὰ ἐπιψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν, τί ἄλλο ἐσήμαινε παρὰ ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἤθελε νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτήν; Εἶναι, Κύριοι, τὸ ἔσχατον καταφύγιον τῶν βουλευτικῶν σωμάτων, καὶ μολαταῦτα ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἠρνήθη τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1865, διότι ὑπῆρχε μία πλειονοψηφία, ἡ ὁποία ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξοδεύσῃ ἄνευ νόμου ἐναντίον τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὰ φαινόμενα τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως δὲν εἶναι τυχαῖα. Δὲν πρέπει νὰ καταστρέψητε τὰ φαινόμενα εἰς τὴν ἐμφάνισίν των, πρέπει νὰ τὰ καταστρέψητε ἐκεῖ, ὥστε νὰ μὴ ἐπανέρχωνται. Ὑπάρχουν ἀνάγκαι ἀπρόβλεπτοι τῶν ὁποίων δίδει τὴν ἄδειαν ὁ ἠθικὸς νόμος νὰ κάμῃ χρῆσιν ἡ κυβέρνησις. Ἀλλὰ σήμερον διὰ τῆς παραδόξου καὶ ἐκνόμου αὐτῆς πολιτικῆς ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ κατηγορήσῃ τὸ ἔθνος ἐκπροσωπευόμενον διὰ τῆς Βουλῆς του, ὅτι ἀντιστρατεύεται εἰς τὰς παρὰ τῆς κυβερνήσεως προτεινομένας οἰκονομίας. Ὄχι, κύριοι, καὶ ἐγὼ ἀνήκων εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν εἶμαι εἷς τῶν θιασωτῶν τῆς οἰκονομίας· ἀλλὰ πρὸ τούτων θέλω νὰ ἐπέλθῃ ἔλεγχος. Ἡ κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑποχρεωμένη συνταγματικῶς νὰ ταυτίζῃ τὴν τύχην της εἰς τὰ παρ’ αὐτῆς προτεινόμενα μέτρα, ὤφειλε ὑποβάλῃ προϋπολογισμὸν ἀληθῆ, ὤφειλε νὰ τὸν ὑποβάλῃ ὅπως τὸν ἠννόει, ὅπως τὸν ἐμελέτα, ὅπως ἐνόμιζεν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς ἐπαπειλούσης χρεωκοπίας, καὶ διοικήσῃ τὸ κράτος. Ἀλλά, Κύριοι, ἡ κυβέρνησις μὴ ὑποβαλοῦσα προϋπολογισμὸν κατὰ τὰς ἰδέας της, οὔτε προϋπολογισμὸν κατὰ τοὺς καθεστῶτας νόμους, νομίζω, ὅτι προσέβαλε ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Ἡ κυβέρνησις ἡ σημερινὴ δὲν δύναται φρονῶ, νὰ αἰτιᾶται τοῦ κοινοβουλευτικοῦ αὐτοῦ σώματος, ὅτι δὲν τῆς παρέχει τὸν ὑλικὸν καιρὸν τῆς ἐργασίας. Πρὶν ἢ συνέλθῃ ἡ Βουλὴ, ἡ Κυβέρνησις ἐδιοίκει τὸν τόπον ἐπὶ 9 μῆνας. Μόλις συνῆλθε, τῆς ἐδόθη χρονικὸν διάστημα 40 ἡμερῶν, ἐκτὸς τούτου δὲ σήμερον ἡ κυβέρνησις ἔχει καὶ βοηθὸν, τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας. Ἀλλὰ σήμερον ἐντὸς 24 ὡρῶν ὑποβάλλει σωρείαν ὀργανικῶν νόμων· καὶ ὁποίους νόμους, Κύριοι; νόμον περὶ δικαιοσύνης, νόμον περὶ διοικήσεως καὶ ζητεῖ κατεπειγόντως...

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι κατεπειγόντως, νὰ προταχθῇ.

§96ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Γνωρίζω, Κύριε πρόεδρε, ἓν πρᾶγμα, ὅτι τὸ Σύνταγμα λέγει ῥητῶς, ὅτι ἑκάστη βουλευτικὴ σύνοδος δὲν δύναται νὰ διαρκέσῃ πλέον τῶν 6 μηνῶν. Εἶναι πιθανὸν ὅτι ἡ κυβέρνησις, ὅτι ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματός του, καὶ δύναται νὰ διαλύσῃ τὴν σύνοδον κατὰ τὸν Δεκέμβριον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι τοιαῦτα νομοσχέδια δι’ ὧν πρόκειται ν’ ἀναδιοργανωθῇ ὁλόκληρος ἡ πολιτεία, ἀνάγκη νὰ μελετηθῶσι, νὰ συζητηθῶσι ὑπὸ τοῦ τύπου, νὰ κριθῶσιν ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης καὶ πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται χρόνος καὶ χρόνος πολύς. Καὶ δὲν εἶναι εὔκολον ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον διοικεῖ τὸν τόπον ἐπὶ 30 ἔτη, ἐν μιᾷ στιγμῇ νὰ ἀνατραπῇ καὶ νὰ ἀντικατασταθῇ. Διὰ ταῦτα φρονῶ, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ τοῦ τόπου εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς μὴ καλῆς διοικήσεώς μας, ὅτι πρὸ παντὸς ἄλλου τὰ φαινόμενα τὰ παρουσιαζόμενα σήμερον πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν, νομίζω, τὸ ὑπουργεῖον ἀναγνωρίζει, καὶ ἔσπευσε δι’ ἐγκυκλίου νὰ ζητήσῃ τὰ αἴτια ἀπὸ τὰς ὑπαλλήλους ἀρχὰς, τῶν ὁποίων ἡ παραλυσία καὶ μὴ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων ὁσημέραι καθίσταται ἐπαισθητή.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμετε λοιπὸν ἐπερώτησιν.

§98ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Συμπεραίνων λέγω, ὅτι συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα ἡ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ προϋπολογισμὸν εἴτε ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων νόμων, εἴτε ἐπὶ τῶν νόμων ὧν πρόκειται νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν.

§99ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Εἴκοσιν ἡμέρας καιρὸν εἴχομεν νὰ ἐργασθῶμεν, διότι ἡ ἑξαμηνία εἶναι τὸ μέγιστον ὅριον τῶν συνεδριάσεων τῆς συνόδου, ἀλλὰ τὸ ἐλάχιστον εἶναι ἡ τριμηνία, καὶ ἡ Κυβέρνησις δύναται νομίμως καὶ συνταγματικῶς ν’ ἀποπέμψῃ τὴν Βουλὴν· καὶ ὁ λόγος εἶναι, ὅτι ὅταν ἔχωμεν Βουλὴν, ἡ Βουλὴ θέλουσα νὰ ἐπιφέρῃ καὶ οἰκονομίας, δύναται νὰ εἴπῃ, δὲν παραδέχομαι ὅλας τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας προτείνει τὸ ὑπουργεῖον, καὶ εἰς αὐτὸ τὸ κεφάλαιον, ἀλλὰ ἀφίνω τὸ ἥμισυ καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ τὸ κάμνω οἰκονομίαν ἀπὸ ἓν ἄλλο κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ· ὅλα αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια τὰ δύω ἢ τρία, τῶν ὁποίων προτείνεται οἰκονομία, δὲν ἀφαιροῦνται εἰμὴ κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργείου, ἐνῷ ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ ὑπάρξουν καὶ ἄλλαι προτάσεις καθ’ ἃς νὰ γίνῃ οἰκονομία.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν φέρει ἀντίῤῥησιν, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ προκαλέσω ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι, ἂν ὁ προϋπολογισμὸς πρέπῃ νὰ συνταχθῇ......

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· ὅπως θέλω ἐγὼ θὰ τὸν φέρω.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ εὐγενεία σας, Κ. Ἰακωβάτε, ἐθέσατε μέχρι τῆς δευτέρας.

§103ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ὄχι· ἐγὼ παραδέχομαι τὴν πρότασιν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν οἰκονομικῶν νὰ θεωρηθῇ προϋπολογισμὸς τοῦ 1866 ὁ τοῦ 1865.

§104ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Μοὶ φαίνεται, Κ. πρόεδρε, ὅτι ἡ συζήτησις κατέληξεν εἰς τὸ ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νέου ὀργανισμοῦ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 66.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ οἱ νέοι ὀργανικοὶ νόμοι συνδέονται μὲ δύω συστήματα, ζητῶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ προτάξῃ τὴν συζήτησιν τῶν ὀργανικῶν νόμων. Ἐντὸς δὲ τῆς προθεσμίας ἡμεῖς θέλομεν παρουσιάσει τὸν προϋπολογισμόν. Διὰ νὰ μὴ χάνωμεν λοιπὸν τὸν καιρὸν πρέπει ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τῶν ὀργανικῶν νόμων, τοὺς ὁποίους ἐγὼ ἐπρότεινα.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ἡ πρότασις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ εἶναι νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων ἀπὸ πᾶν ἄλλο ἀντικείμενον.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα· ὁ δὲ προϋπολογισμὸς θὰ ὑποβληθῇ ἐντὸς 10 ἢ 12 ἡμερῶν.

§108Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλὰ τότε εἶναι τὸ ἴδιον, Κ. πρόεδρε, ὡς νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον λέγει ἐντὸς 2 μηνῶν (θόρυβος).

§109ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς θὰ ὑποβληθῇ ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος κανονισμένης προθεσμίας.

§110ΤΙΝΕΣ. Παρῆλθε.

§111ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρῆλθε, διότι ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν τὸν τοῦ 1865, ὁ τοῦ 66 θὰ ὑποβληθῇ μετὰ 5 ἢ 6 ἡμέρας. Ἐννοεῖτε τώρα, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι· ὡς πρὸς τὸ ἄλλο, τὰ νομοσχέδια τὰ οἰκονομικὰ πρέπει νὰ προταχθῶσι πάσης ἄλλης προτάσεως.

§112ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Ὅπως ἔλθουν.

§113ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅπως ἐτέθη τὸ ζήτημα ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ, νομίζω, ὅτι προδικάζει ἓν ἄλλο, τὸ κατεπεῖγον.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπρότεινε τὸ κατεπεῖγον, ἀλλὰ θὰ τυπωθῶσι, θὰ διανεμηθῶσι καὶ θὰ ἐκτελεσθῶσιν ἐν γένει ὅλαι αἱ διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ· θὰ ὑπάγουν εἰς τὸ Συμβούλιον κτλ.

§115ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι τὴν πρώτην ἡμέραν σᾶς φέρω 3 νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ οἰκονομικὸν, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς ἔρχεται μετὰ 2 μῆνας, καὶ πρέπει νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅπου θὰ κάμῃ ἄλλους 2 μῆνας. Νομίζετε ὅτι καὶ τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ προσμένουν 4 μῆνας; Τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ τὰ κρίνετε ἀνεξαρτήτως. Διὰ τοῦτο ἐγὼ προτείνω, καὶ παρακαλῶ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς νὰ τὸ λύσῃ, νὰ προταχθοῦν πρὸ πάσης ἄλλης συζητήσεως τὰ νομοσχέδια, ὅταν, ἐννοεῖται, ᾖναι ἔγκαιρα, ὥριμα, κατὰ τὰς διατυπώσεις τοῦ κανονισμοῦ.

§116Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν τὸ φιλονεικοῦμεν αὐτὸ, ἀλλὰ νὰ φέρετε καὶ τὸν προϋπολογισμόν.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς εἶπα καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θὰ ὑποβληθῇ ἐντὸς 10, 12 ἡμερῶν.

§118ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἤθελα σᾶς ἐρωτήσει, Κ. Πρόεδρε, εἰς ποῖον ἄρθρον τοῦ κανονισμοῦ στηρίζεται ἡ πρότασις τοῦ Κ. πρωθυπουργοῦ; Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ κατεπείγοντος.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ περὶ τροποποιήσεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§120ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν, ἂν γείνῃ δεκτὸν, ὅτι θὰ προταχθοῦν, θὰ τεθῶσι πρῶτα πάντων αὐτὰ τὰ νομοσχέδια· ἐν τοσούτῳ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὑπάρχουν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ὥριμα πρὸς συζήτησιν. Ἂν γείνῃ λοιπὸν δεκτὸν, ὅτι θὰ προταχθοῦν, ἐννοεῖται, ὅτι ἢ σήμερον, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις, ἢ αὔριον θὰ ἀρχίσωμεν αὐτὰ τὰ νομοσχέδια.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖται, ὅταν τυπωθῶσι, διανεμηθῶσι, καὶ ἐφαρμοσθῶσιν ὅλαι αἱ διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ.

§122ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ· ἕως οὗ γείνῃ ἡ τύπωσις, τί θὰ γείνῃ εἰς τὴν Βουλήν; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι εἶναι κἄτι τι ἀνακόλουθον.

§123ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ εἶπα ὅτι παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ τὰ νομοσχέδια, ὅταν κατασταθῶσιν ὥριμα, τότε δηλ. νὰ διακοπῇ ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ νὰ προηγηθῶσιν αὐτά.

§124ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐννοῶ πολὺ καλὰ, ὅτι εἶναι πολλὴ ἡ διάθεσις τῆς Κυβερνήσεως νὰ προταχθῶσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ εἰς τοῦτο κἄποια τάξις· πρῶτον νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι, καὶ ἔπειτα νὰ ἔλθῃ ὁ Κύριος ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ, τοῦτο νὰ προσαχθῇ καὶ ἔπειτα τὸ ἄλλο, ὥστε ἡ Βουλὴ ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἐργασιῶν της νὰ ἀποφασίσῃ. Ἀλλὰ τώρα θέλετε νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ ἑνὸς πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ὡρισμένον. Ἔπειτα σᾶς εἴπομεν, διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ ἡ Βουλὴ ἕνα νέον ὀργανισμὸν καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, πρέπει νὰ ἔχῃ ἐνώπιόν της τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἥτις δὲν παρουσιάζεται ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1865· ἑπομένως πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866. Διὰ τοῦτο ἐζητήσαμεν νὰ ἔχωμεν αὐτὸν τὸν καθρέπτην εἰς χεῖράς μας. — Λοιπὸν δὲν βλέπω νὰ ἀντιβαίνῃ εἰς τὸν κανονισμὸν ἡ πρότασις τοῦ κ. Ἰακωβάτου.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ἰακωβάτου λοιπὸν εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι, «ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων ἐζήτησε τὴν προτίμησιν τὸ ὑπουργεῖον, πρὶν εἰσαχθῇ ὁ προϋπολογισμός.»

§126Σ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν, παρακαλῶ, παραδεχώμεθα νὰ προταθῶσι, κατὰ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐξέφρασε, τὰ νομοσχέδια, ἀφ’ οὗ κατασταθῶσιν ὥριμα πρὸς συζήτησιν πρὸ πάσης ἄλλης ἐργασίας, ἀλλ’ ἡμεῖς θέλομεν ταὐτοχρόνως πρὶν ἀρχίσῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ πρότασις; ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων ἄνευ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1866.

§128ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δηλαδὴ νὰ ἀναβληθῇ ἡ τύπωσις ἐπὶ 10 ἡμέρας ἕως οὗ εἰσαχθῇ ὁ προϋπολογισμός.

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅλως διόλου εἶμαι ἐναντίος αὐτοῦ τοῦ συστήματος, διότι δὲν θέλει χρησιμεύσει εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς τὸ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων ἐπὶ 15 ἡμέρας· διότι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια εἶναι ἀπὸ τὸ Συμβούλιον· καὶ ἂν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν ἀρχὴν, θὰ ὑπάγουν πάλιν εἰς τὸ Συμβούλιον, ὅπου θὰ κάμουν 10 ἡμέρας, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἀργήσωμεν ἕνα μῆνα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἀρχίσῃ ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν ἅμα κατασταθῶσιν ὥριμα· καὶ ἀφ’ οὗ γείνῃ ἀπόφασις περὶ τῆς ἀρχῆς, τότε θὰ ὑποβληθῇ καὶ ὁ προϋπολογισμός.

§130ΜΑΡΚΟΡΑΣ. Μοὶ φαίνεται, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ διαφωνία τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον προέρχεται ἀπὸ το ἔκτακτον τῶν περιστάσεων. Κατὰ τὸ σύνηθες ἡ Βουλὴ συνέρχεται τὴν 1 Νοεμβρίου, καὶ τότε ἐντὸς 2 μηνῶν εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ παρουσιάσῃ τὸν προϋπολογισμόν. Τώρα δὲ ἡ Βουλὴ συνῆλθε κατὰ Μάϊον. Παρουσίασε λοιπὸν τὸ ὑπουργεῖον πρῶτον προϋπολογισμὸν, καὶ τώρα εἶναι ἀνάγκη νὰ παρουσιάσῃ καὶ δεύτερον, διότι δὲν πρέπει τὸ ἔθνος νὰ μείνῃ ἄνευ προϋπολογισμοῦ· λοιπὸν ἕνεκα τοῦ ἐκτάκτου τῶν περιστάσεων μοὶ φαίνεται ὅτι μία μικρὰ προθεσμία ἠμπορεῖ νὰ δοθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἵνα παρουσιάσῃ τὸν δεύτερον προϋπολογισμόν. Δὲν συμφωνῶ διόλου μὲ τὴν ἰδέαν ὄχι μόνον τοῦ ὑπουργείου, ἀλλὰ καὶ διαφόρων Βουλευτῶν, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἡ κατάστασις ἡ τωρινὴ τῶν πραγμάτων. Τὸ ἀντικείμενον τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἡ πρότασις ὅπου κάμνει τὸ ὑπουργεῖον διὰ τὸ μέλλον, καὶ ἴσα ἴσα δι’ αὐτὸ, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ φέρῃ κἄποιαν ἀλλοίωσιν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπρότεινε τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συζητηθοῦν συγχρόνως μὲ τὸν προϋπολογισμόν. Λοιπὸν ἡ γνώμη μου εἶναι νὰ δοθῇ ἡ προθεσμία εἰς τὸ ὑπουργεῖον 12 ἡμερῶν διὰ νὰ παρουσιάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1866, καὶ ἐν τοσούτῳ νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἰακωβάτε, φέρετε τὴν πρότασίν σας ἐγγράφως.

§132ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΑΔΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Μαρκορᾶ δὲν στηρίζεται εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον· σᾶς λέγει ὅτι εἶναι ἔκτακτος ἡ περίστασις. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἀποδέχεται ἐκτάκτους περιστάσεις· τὰ ὅρια αὐτοῦ, ὅπως προεῖπον, εἶναι ἀνυπέρβλητα, καὶ λέγει ὅτι ἐντὸς δύω μηνῶν ὑποβάλλεται ὁ προϋπολογισμός. Τὸ αὐτὸ ἔγεινε κατὰ τὸ 1844, καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ ὑπεβλήθησαν ἐν μιᾷ, τὰς δὲ ἐκτάκτους περιστάσεις τὰς γεννᾷ ἡ κακὴ τῶν διοικούντων διοίκησις καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν εὐθύνεται οὐδεμία οὐδέποτε φρόνιμος Βουλή.

§133Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ........

§134ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφ’ ἧς πληρωθοῦν.

§135Π. ΚΥΡΙΑΚΟΣ. Τότε συμφωνῶ μὲ τὸ ὑπουργεῖον πληρέστατα. Ὅταν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1865, τότε βλέπω τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ συζητήσω, ἂν αἱ οἰκονομίαι αἱ ὁποῖαι ἔρχονται διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, πρέπει νὰ τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν ἢ ὄχι.

§136ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐπειδὴ ἔχω ὑπηρεσίαν, νὰ ἀναβάλῃ σήμερον. Δὲν ἀνήγγειλα ἀκόμη τὴν μεταβολὴν εἰς τὸ ὑπουργεῖον· καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ὁρκισθοῦν οἱ νέοι ὑπουργοὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, παρακαλῶ νὰ ἀναβάλετε.

§137ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις (ὥρα 3 καὶ 10 Μ. Μ.).