1864.11.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 359.

Τῆς 4 Νοεμβρίου 1864.

(Τετάρτη.)

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γινομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Μίλησης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§2ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν ἐπὶ τῆς χθεσινῆς μου ἀγορεύσεως.

§3ΡΟΥΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι νὰ ἐξέλθωσι τῶν δωματίων.

§5ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁμιλῶν χθὲς περὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἐκ μέρους τῶν σωματείων καὶ τῶν προξενικῶν περιφερειῶν, εἶπον, ὅτι ἀπέστειλον ταῦτα πληρεξουσίους οἵους βλέπομεν. Ἡ φράσις αὕτη περεξηγήθη, παρὰ πολλῶν θεωρηθεῖσα ὡς προσβολὴ προσωπικὴ πρὸς τοὺς ἐκ τῶν προξενικῶν περιφερειῶν καὶ τῶν Σωματείων πληρεξουσίους. Ἐπειδὴ, Κύριοι, τοιαύτη ἰδέα δὲν ὑπῆρχεν, οὔτε δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐν τῇ διανοίᾳ μου, διότι τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους ἐκ τῶν σωματείων καὶ τῶν προξενικῶν περιφερειῶν καὶ τιμῶ καὶ ὑπολήπτομαι, καὶ μὲ πολλοὺς μάλιστα ἐξ αὐτῶν μὲ συνδέει φιλία, ἡ ὁποία μὲ τιμᾷ, ὀφείλω νὰ κάμω τὴν ἐξήγησιν τῆς φράσεως ἐκείνης, ἥτις ἐννοεῖ ἁπλῶς, ὅτι οἱ τῶν σωματείων καὶ τῶν προξενικῶν περιφερειῶν πληρεξούσιοι δὲν κατοικοῦσιν εἰς τὰς ἀντιπροσωπευομένας δῆθεν ἐπαρχίας, ἀλλ’ εἶναι ὑπήκοοι καὶ κάτοικοι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος καὶ οὐδὲν πλέον. Παρακαλῶ δὲ τοὺς πάντας νὰ πιστεύσουν, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οὔτε πρόσωπα ὑποστηρίζω, οὔτε πρόσωπα προσβάλλω, ὑποστηρίζω ἀρχὰς καὶ πεποιθήσεις, μετὰ ζέσεως ἴσως, μετὰ ζήλου πολλοῦ, οὐδέποτε ὅμως μετὰ προσβολῆς κατὰ προσώπων. Αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν ἐθεώρησα καλὸν νὰ δώσω ἐπισήμως.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Παντολέων.

§7ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριοι! Χθὲς περὶ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, ὅτε συνέβη ἀρκετὸς θόρυβος, ὁ Κύριος Πρόεδρος ἔθεσε τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς βουλευτοῦ ἐκ μέρους τῶν σωματείων. Αὐτὴ, μοὶ φαίνεται, ἡ ἀπόφασις ἐγένετο οὐχὶ ἐν ἄκρᾳ ἡσυχίᾳ τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἐπὶ ποδὸς, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνεχώρουν οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι. Αὐτὴ ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως εἶναι βεβαίως ὁριστικὴ, ἀλλ’ ἐγὼ χρεωστῶ νὰ σᾶς κάμω μίαν παρατήρησιν, ὅτι, ὅταν τις ζητῇ νὰ λάβῃ καὶ νομίζῃ, ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ λάβῃ 10 καὶ τοῦ δίδουν ἓν λεπτὸν, αὐτὸ δὲν εἶναι δικαιοσύνη, εἶναι μία προσβολὴ, μία χλεύη. Διὰ τοῦτο ἐγὼ ὡς ἀνήκων εἰς τὸ σωματεῖον τῆς Θρᾴκης χρεωστῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τοὐλάχιστον τὸ σωματεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, εὐχαριστεῖ πολὺ τὴν Συνέλευσιν δι’ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν, ἀλλὰ δὲν παραδέχεται αὐτὴν· (θόρυβος)· διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ πραγματοποιηθῇ, καὶ πᾶν τοιοῦτον εἶναι μία χλεύη, μία ὕβρις· ἐὰν θέλετε νὰ μᾶς ἀδικήσητε, ἀδικήσατέ μας ὄχι ὅμως νὰ μᾶς ὑβρίζετε. (θόρυβος).

§8ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, τὸ ψήφισμα αὐτὸ λέγει. «Πάντες οἱ ἐν Ἑλλάδι ἐγκατεστημένοι πολῖται Ἕλληνες, οἱ ἐκ τῶν μὴ ἐλευθέρων χωρῶν καταγόμενοι, ἐκλέγουσιν ὁμοῦ ἕνα βουλευτήν.» Εἶναι τοῦτο ὑποχρεωτικὸν ἢ δικαιωματικόν; μὲ ἄλλας λέξεις ἐρωτῶ, ἐννοεῖ ἡ Συνέλευσις ν’ ἀναιρέσῃ τὴν γενικὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν, ὅτι ἕκαστος ἐγκατεστημένος πρὸ δύο ἐτῶν ἔν τινι δήμῳ ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι;

§9ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§10ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λοιπὸν πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἐξήγησις εἰς τὸ ψήφισμα, ἐξαιροῦνται οἱ ἐξασκήσαντες τὸ δικαίωμα ἔν τινι δήμῳ.

§11ΔΗΜ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριε Πετσάλη, νὰ σᾶς εἴπω δύο λέξεις. Ἐπειδὴ ἐγὼ ἔφερον τὴν πρότασιν, ἐννοῶ, ὅτι, καθὼς καὶ διὰ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, οὐδεὶς δύναται νὰ ἐκλέξῃ δὶς, ἀλλ’ ἅπαξ μόνον ἢ ἐν ᾧ δήμῳ εἶναι ἐγκατεστημένος, ἢ ἐν τῷ σωματείῳ.

§12ΖΕΡΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν θὰ συνταχθοῦν κατάλογοι, καὶ ὅστις θέλει ἠμπορεῖ νὰ δηλώσῃ, ποῦ θέλει νὰ ἐκλέξῃ.

§13ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐγὼ, Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀπαλείψῃ ὁλωσδιόλου τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν μὴ ἔχουσαν οὐδεμίαν ἀξίαν.

§14ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὡς πληρεξούσιος τῶν Ἀγράφων λέγω, ὅτι δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀπαίτησιν καὶ εὐχαριστούμεθα νὰ ἐξασκήσωμεν τὰ δικαιώματά μας ἐντὸς τοῦ τόπου, ὅπου εἴμεθα ἀποκαταστημένοι.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπάλειψις ψηφίσματος δὲν δύναται νὰ γείνῃ προκειμένου περὶ τῶν πρακτικῶν, ὥστε καθόσον ἀποβλέπει τὰ πρακτικά, ἐκ τῶν ὅσα ἐλέχθησαν παρατηρῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουν καλῶς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πάντες). Παρεδέχθη.

§16ΤΙΝΕΣ. Μὲ τὴν ἐξήγησιν τοῦ Κυρίου Μαυροκορδάτου.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἐξηγήσεις τοῦ Κυρίου Μαυροκορδάτου καὶ τοῦ Κυρίου Πετσάλη θὰ ἐγγραφοῦν εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικά.

§18ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Αἱ παρατηρήσεις αἱ ἰδικαί μου τί θὰ γείνουν; Πρέπει νὰ τεθοῦν εἰς τὰ πρακτικὰ, διότι πᾶν, ὅ,τι λέγεται καὶ πράττεται, πρέπει νὰ γραφῇ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ κατὰ τὸν κανονισμὸν πρακτικὰ ἐπὶ πρακτικῶν δὲν τηροῦνται, δὲν ἠμποροῦν νὰ σημειωθοῦν εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, σημειοῦνται ὅμως εἰς τὰ στενογραφικὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπίσης ἐπίσημα.

§20ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Πρέπει νὰ καταχωρηθοῦν εἰς τὰ πρακτικά. (θόρυβος).

§21ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ μάθω τὴν τύχην τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει καὶ ἦτο συστημένη παρὰ 212 πληρεξουσίων.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν μεταβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τότε κάμνετε τὰς παρατηρήσεις σας. Κύριοι πληρεξούσιοι! Χθὲς ὑπέβαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν παραίτησίν μου· κρίνω ἀναγκαῖον νὰ τὴν ἐπαναλάβω, διότι ἡ ὑγεία μου πάσχει, καὶ βλέπω δυστυχῶς ὅτι προσκόμματα ἀνυπέρβλητα παρεμβάλλονται εἰς τὴν πορείαν μου καὶ τὴν πορείαν τῆς Συνελεύσεως. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ παραδεχθῇ τὴν παραίτησίν μου.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§24ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς ἐπὶ τῆς αὐτῆς προτάσεως ἡ Συνέλευσις ἐρωτηθεῖσα, ἀπεφάνθη, νομίζω, τὸ ἐναντίον, ὅτι ἔχει πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Πρόεδρον καὶ τὸν παρακαλεῖ νὰ μὴ ἐμμένῃ εἰς τὴν ἀπόφασίν του.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι! Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐξακολουθήσω ὑπηρετῶν αὐτὴν, νὰ μὴ φέρῃ προσκόμματα εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων. Πιστεύσατε δὲ ὅτι δὲν ἀποβλέπω εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ὑπηρετήσω τὴν Συνέλευσιν, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπηρετῶ τὸ ἔθνος ὑπηρετῶν αὐτήν. Ὁ Κύριος Πετσάλης ἐζήτησε τὸν λόγον διὰ μίαν ἐπερώτησιν· προηγεῖται ὅμως μία πρότασις τοῦ στρατηγοῦ, Ζέρβα, ὁ ὁποῖος προτείνει «ὅπως ἡ Συνέλευσις συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκτελέσῃ ταχέως τὰ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος προαποφασισθέντα ὑπὲρ τῶν Σουλιωτῶν καὶ ἀποβλέποντα τὸν συνοικισμὸν αὐτῶν καὶ τὴν ἀπόδοσιν γῆς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, δικαιοσύνης ἕνεκεν.» Ἡ Συνέλευσις δέχεται τὴν σύστασιν;

§26ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§27ΙΑΛΕΜΟΣ. Προτείνω ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ «ἐπὶ τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος.»

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται ἑτέρα πρότασις φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν πολλῶν πληρεξουσίων.

ΨΗΦΙΣΜΑ.

Ἡ Βʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Καταβαλοῦσα πᾶσαν προσπάθειαν ὅπως ἐξασφαλίσῃ διὰ τῆς συντάξεως τοῦ Πολιτεύματος τὴν εὐημερίαν καὶ τὴν πρόοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου σύνοιδεν ὅτι, ὡς καὶ ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, οὐδὲν μόνιμον δύναται νὰ ὑπάρξῃ, οὐδεμία Κυβέρνησις δύναται τοῦ λαοῦ τοὺς πόθους νὰ πραγματοποιήσῃ, τὸ δὲ Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος οὐδέποτε θέλει δυνηθῆ νὰ ἐκπληρώσῃ τοὺς ὑψηλοὺς σκοποὺς, οὓς διὰ τῆς συστάσεώς του αἱ Μεγάλαι τῆς Εὐρώπης Δυνάμεις προέθεντο, ἐν ὅσῳ κεχωρισμέναι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους μένουσιν αἱ ἐπαρχίαι ὅσαι κατὰ καὶ μετὰ τὸ ἔτος 1821 διὰ τῶν ἀντιπροσώπων των ἐκήρυξαν ἑαυτὰς μέλη ἀναπόσπαστα τοῦ Κράτους τούτου, διὰ δὲ τῶν ὅπλων καὶ τῶν θυσιῶν των τὰ δίκαιά των ἐβεβαίωσαν. Ἡ Συνέλευσις ὅθεν ἤθελε παραβλέψῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ἱερωτέρου τῶν καθηκόντων της, ἐὰν μὴ ἐμαρτύρει τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἐνώπιον ἁπασῶν τῶν Μεγάλων τῆς Εὐρώπης, καὶ ἰδίᾳ τῶν Προστατίδων τῆς Ἑλλάδος Δυνάμεων, τῶν κηδομένων τῆς τύχης τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν ἀδικουμένων χριστιανῶν τῆς Ἀνατολῆς. Ἐνῷ δὲ πέποιθεν, ὅτι καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἐθνικότητος τὰ δίκαια θέλουσιν εἰσακουσθῆ παρὰ τῶν διεπουσῶν τὰς τύχας τοῦ Κόσμου Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων, ἡ Συνέλευσις ἐντέλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Βασιλέως, ὅπως, κατὰ τὴν πρώτην συγκροτηθησομένην Εὐρωπαϊκὴν Σύνοδον, τὰ δίκαια ταῦτα παραστήσῃ καὶ ὑποστηρίξῃ. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 2 Νοεμβρίου 1864. Κωνσταντῖνος Λομβάρδος, Γεώργιος Λογοθέτης, Δημήτριος Μιχαλίτζης, Φραγκίσκος Κουερῖνος, Διονύσιος Κοκκίνης, Ἀνδρέας Π. Πλέσας, Ἀνδρέας Τερτσέτης, Ἀνδρέας Δ. Συγοῦρος, Ἀνδρ. Γαΐτας Φοσκάρδης, Παῦλος Ζαβουλάρης, Νικ. Μουζάκης, Νικόλαος Κολιβᾶς, Μιχαὴλ Νομικός, Γ. Τερτσέτης, Ι. Κ. Σιδηροκαστρίτης, Δημήτριος Ι. Πατέλλης, Ἰωάννης Σούλη Βάρκας, Ἰωάν. Δομενεγίνης, Α. Νικοκάβουρα, Θεόδωρος Ζερβὸς, Ἀριστοτέλης Βαλαωρίτης, Ἀριστείδης Π. Μπουκαούρης, Δημ. Μακρῆς, Ἀνδρέας Καρύδης, Ἀρσένιος Κοντὸς, Ἀρσένιος Ῥάλλης, Σπυρίδων Κουβαρᾶς, Δ. Τριτάκης, Εὐάγ. Ἀντύπας, Ἰωάννης Μαρῖνος, Κ. Θ. Ῥάλλης, Εὐστάθιος Γιανούσης, Ἰωάν. Γουλερμῆς, Σπυρίδων Χειμαριὸς, Βασίλειος Γ. Μεταλινός, Δημήτριος Μηλιαρέσης, Π. Πανδῆς, Σταματέλος Πυλαρινὸς, Λ. Σταμάτης, Γ. Α. Πετρούλιας, Ἀντώνιος Βριώνης, Ν. Λοῦβρος, Περικλῆς Σταῦρος, Γεώργιος Βελιανίτης, Λ. Χ. Νομικὸς, Α. Π. Μεταξᾶς, Εὐστάθιος Δρακούλης, Ἰωάννης Ἄννινος, Τ. Μαράτος, Α. Β. Πετιμεζᾶς, Δ. Θεοχάρης, Γεώργιος Μόρμορης, Δ. Βρατσάνος, Εὐ. Πήλλικας, Γ. Α. Πετιμεζᾶς, Θ. Τσιλιάννης, Γεώργιος Κοζάκης Τυπάλδος, Δ. Βροντίσης, Ν. Κόνταρης, Εὐ Μ. Παρίσης, Σ. Α. Μεταξᾶς, Ἀνδρέας Βλαντῆ, Δημήτριος Προβατᾶς.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Πόσαι ὑπογραφαὶ εἶναι, καὶ ποῖοι εἶναι;

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 65· εἶναι ὁ Κύριος Λομβάρδος, Θεοχάρης καὶ ἄλλοι.

§31ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ προσβάλλει τὴν Ἑλληνικότητα, διότι ὑποθέτει, ὅτι μία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ αὐτὸν τὸν πατριωτισμόν.

§32ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, πιστεύω, ὅτι καὶ οἱ ὑπογράψαντες καὶ οἱ ἄλλοι συναινοῦν νὰ τυπωθῇ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, καὶ νὰ γίνῃ συζήτησις κατὰ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῆς Συνελεύσεως.

§33ΣΟΛΩΜΟΣ. Τότε ὅλαι αἱ σχετικαὶ προτάσεις πρέπει εἰς τὴν ἰδίαν ἡμέραν νὰ συζητηθοῦν.

§34ΒΑΣΣΟΣ. Κ. Πρόεδρε, ἐκτιμῶ τὰ αἰσθήματα ἅτινα ὑπηγόρευσαν τοὺς ὑπογράψαντας τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦτο ὅσην ἀξίαν δίδει εἰς τοὺς ὑπογράψαντας, ὁποῖα αἰσθήματα ἀποδεικνύει, ὅτι ἔχουν ἀληθῶς, ἀποδεικνύει,—πῶς νὰ τὸ ὀνομάσω διὰ νὰ μὴ εἴπω τι κακὸν,—ἀκρισίαν ἐκ μέρους αὐτῶν ἐπὶ τοιούτων μεγάλων γεγονότων. Λέγω, Κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁμολογοῦμεν, ὁμολογῶ καὶ πάλιν, ὅτι εὐγενῆ αἰσθήματα ἐκίνησαν τὴν πρᾶξιν ταύτην, τὰ ὁποῖα καὶ ἡμεῖς αἰσθανόμεθα, οὐδεὶς δὲ τοῦ ἄλλου τὰ αἰσθάνεται περισσότερον, οὐδεὶς δύναται νὰ καυχηθῇ, ὅτι ἀγαπᾷ τὴν πατρίδα του περισσότερον ἀπὸ τὸν ἄλλον. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ φρόνησις, ὁ καθαρὸς πατριωτισμὸς ἀπαιτεῖ μέτρα λογικὰ, μέτρα φρόνιμα πρὸς τοιοῦτον μέγαν σκοπόν. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐπιθυμεῖ, καὶ βεβαίως ἡ ἐπιθυμία ὑπάρχει εἰς ὅλους. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς Ἕλλην, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἐπιθυμῇ ὅ,τι διαλαμβάνει τὸ ἔγγραφον αὐτό. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισεν, ὅ,τι λέγει τὸ ἔγγραφον. Εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις; νομίζετε, ὅτι σκέπτονται λογικῶς οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν μίαν ἀπόφασιν ἀπὸ ὑμᾶς, νὰ τὴν ἐπιβάλετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ......

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμβαίνετε εἰς τὴν οὐσίαν, Κ. Βάσσε.

§36ΒΑΣΣΟΣ. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι τὸ ἔγγραφον αὐτὸ πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὰ ἀρχεῖα ὡς ἀποτέλεσμα κακῆς σκέψεως, διὰ νὰ μὴ εἴπω τι ἄλλο.

§37ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Κ. Πρόεδρε, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶμαι ἐκ τῶν ὑπογραψάντων αὐτὴν τὴν πρότασιν καὶ δὲν ἐπιτρέπω εἰς τὸν Κ. Βάσσον πρὶν ἀκούσῃ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς νὰ ὁμιλῇ ἀκρίτως περὶ κρίσεως σπουδαίας. Αὐτὰ παρακαλῶ νὰ σημειωθῶσι.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπροτάθη τὸ περὶ τυπώσεως, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφανθῇ πρῶτον περὶ τούτου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τύπωσιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Εἶναι ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα, θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀνάπαλιν. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν τύπωσιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι)· παρεδέχθη ἡ τύπωσις. Ὑποβάλλεται ἔκθεσις τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τῶν δαπανῶν τῆς Συνελεύσεως ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς. «Ἡ ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως ἐπιτροπὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰ λογιστικὰ ἔγγραφα τῶν ἐξόδων τοῦ Γραφείου τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον ε. ε. ὑποβληθέντα αὐτῇ κατὰ τοῦ Προέδρου, καὶ διελθοῦσα αὐτὰ μετ’ ἐπιστασίας, ἐξήγαγεν, ὅτι ἐδόθη πίστωσις δυνάμει τῆς ἀπὸ 30 Ὀκτωβρίου ε. ε. ἐκθέσεως τῆς ἀνωτέρω ἐπιτροπῆς,

Αἱ ἀνωτέρω δραχ. 1,050, 15 0/0 προῆλθον ἐκ τῶν γενομένων ἐκτάκτων δαπανῶν κατὰ τὸν παρελθόντα μῆνα Ὀκτώβριον ὡς παρατηρεῖ τὸ Σῶμα τοῦτο εἰς τὴν ἀνωτέρω αἰτιολόγησιν τῶν δαπανῶν. Ἐπομένως ἡ ἐπιτροπὴ συνιστᾷ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν παραδοχὴν τῶν ὡς εἴρηται δαπανῶν, καὶ προτείνει νὰ ἐγκρίνῃ πίστωσιν ἐκ δραχμῶν 11000 διὰ τὰς δαπάνας τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου ε. ε. Ἐκ τῆς ὁποίας πιστώσεως θέλει συμψηφισθῆ ἡ ἀνωτέρω ὑπέρβασις τῶν δραχμῶν 1,049, 15 0/0, διὰ δὲ τὸ ὑπόλοιπον τῆς πιστώσεως διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου θέλει δώσει λόγον ἐν καιρῷ ὁ ἁρμόδιος διαχειριστής.» Γνωστοποιῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διατάξω τὴν ἐπιδιόρθωσιν καναπέδων καὶ πολυθρόνων, ἵνα χρησιμεύσουν τὴν ἡμέραν τῆς ὁρκοδωσίας τοῦ Βασιλέως. Ἐγκρίνεται, ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς;

§39ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις. Πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις. Ψηφίζει. Ἄρθρ. 1. Καθηγητὴς Γυμνασίου διορίζεται τοῦ λοιποῦ μόνον ὁ ἔχων δίπλωμα φιλοσοφικῆς σχολῆς Πανεπιστημίου καὶ ἐπὶ πενταετίαν εὐδοκίμως διδάξας ἔν τινι τῶν Γυμνασίων τοῦ Κράτους, ὡς ἀναπληρωτὴς Καθηγητοῦ. Ἄρθρ. 2. Οἱ μὲν καθηγηταὶ τῶν γυμνασίων ἔχουν βαθμὸν καὶ μισθὸν ἐφέτου, οἱ δὲ ἀναπληρωταὶ πρωτοδίκου. Ἄρθρ. 3. Πᾶσα ἄλλη διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸ ψήφισμα τοῦτο καταργεῖται. Ἐν Ἀθήναις τῇ 30 8βρίου 1864. Οἱ Πληρεξούσιοι. Ἰω. Α. Οἰκονομίδης, Σ. Λογιωτατίδης, Δ. Μοσχούλας, Δ. Νικολόπουλος, Α. Γρηγοριάδης, Α. Ἄχολος, Ἀνδρ. Ζαΐμης, Σ. Ἰωάννου, Γ. Α. Πετιμεζᾶς, Γ. Κεφάλας, Ἰω. Καραγιαννόπουλος, Στ. Μακρῆς, Κ. Εὐθυμιόπουλος, Λ. Καραλίβανος, Γρ. Δημητριάδης, Ν. Παπαμιχαλόπουλος, Γ. Ζουμπουλάκης, Θ. Καστανάκος, Ἠρ. Πετιμεζᾶς, Χ. Μαστραπᾶς, Π. Θερμογιάννης, Δ. Μερλόπουλος, Α. Ἀγγελινίδης, Ν. Σισίνης, Πλ. Β. Μαυρομιχάλης, Θ. Δαραλέξης, Ἰω. Παπαζαφειρόπουλος, Ν. Ι. Δηλιγιάννης, Πλ. Πανᾶς, Αὐγ. Πετραλιᾶς, Γ. Ῥούκης, Γ. Καραβᾶς, Δ. Κόνδαρης, Β. Μπούντουνας, Ν. Καναβός, Γ. Πλαπούτας, Σ. Νικολαΐδης, Γ. Βαλιάνος, Α. Νομικός, Ν. Γκίλης, Ε. Ναυπλιώτης, Ε. Ἀντύπας, Δ. Μηλιαρέσης, Σ. Βαλαωρίτης, Ν. Βαλσαμάκης, Ε. Δρακούλης, Α. Βαλαωρίτης, Ι. Βελιανίτης, Λ. Νικοκάβουρας, Ν. Παγκράτης, Λ. Σταμάτης, Σ. Παπαδόπουλος, Α. Βριώνης, Σ. Χ. Στεφανόπουλος, Ε. Ε. Γιαννούσης, Π. Πανδῆς, Δ. Κόνδης, Β. Μεταλλινός, Σ. Χείμαριος, Ἰω. Διοβουνιώτης, Σ. Κολιάτσος, Λ. Μπενάκης, Μ. Δ. Καΐρης, Λ. Κ. Κανάρης, Α. Βιτσάρης, Ζατουνίτης, Θ. Κανακάρης, Σ. Καλμοῦχος, Ἡρ. Μαμούρης, Γ. Τσιτσάρας, Ν. Τσώκρης, Δ. Μακρῆς, Ι. Πανούσης, Δ. Κουμουνδουράκης, Ν. Καΐρης, Π. Δηλιγιάννης, Εὐστ. Παρίσης, Γ. Μ. Ῥοῦφος, Ἰω. Δηλιγιάννης, Δ. Βρατσάνος, Π. Θεοφίλου, Κ. Νικολαΐδης, Ν. Κονταράτος, Ν. Παντολέων, Δ. Μερλόπουλος, Δ. Τριτάκης, Γ. Κοσονάκος, Π. Ι. Πετιμέζης, Ν. Σαρίπολος, Ε. Κόκκινος, Ν. Βαρβιτσιώτης, Γ. Πετρούλιας, Α. Μπουκαούρης, Α. Νικολαΐδης, Γεώργιος Μουσούρος, Θ. Ὀρφανίδης, Γρηγόριος Ζέζας, Α. Κορφιωτάκης, Α. Μισιρλῆς, Ε. Μελετόπουλος, Α. Κόλιας, Α. Βάστας, Χ. Κανελόπουλος, Ν. Καμπάνης, Ἰω. Πολυχρονιάδης, Ἰω. Βάχλας, Ἰω. Θ. Παλαιολόγος, Π. Ἡλιόπουλος, Κ. Καλαμίδας, Δ. Σταθόπουλος, Γ. Μποῦσκος, Α. Πρεζάνης, Θ. Τσιλιάνης, Γ. Τσέλιος, Ξ. Λογοθέτης, Τ. Μαράτος, Ο. Ἰάλεμος, Ν. Κανάρης, Σ. Μίλησης, Δ. Σαράβας, Α. Β. Πετιμεζᾶς, Λ. Λασκαρίδης, Ε. Πήλικας, Δ. Πατέλης, Γρ. Πατριαρχέας, Δ. Προβατᾶς, Δ. Κοκκίνης, Ἰω. Σούλης, Α. Πλαίσας, Ν. Μπουκουβάλας, Θ. Γεωργίου, Σ. Τριχᾶς, Α. Ἀντωνόπουλος, Ἀρτ. Μίχου, Δ. Θεοχάρης, Κ. Γκουλεμᾶς, Δ. Βροντίσης, Κ. Θεοδώρου, Ἀλ. Δόσιος, Ἐπαμ. Μεταξᾶς, Α. Χατζόπουλος, Γ. Τερτσέτης, Π. Κωνσταντᾶς, Κ. Διαλέτης, Σ. Κοπανίτσας, Γ. Χαντόπουλος, Μιχ. Ι. Νομικός, Θ. Ζερβὸς, Γ. Μόρμορης, Φρ. Κουερῖνος, Ἰω. Γουλιερμῆς, Γ. Μιχαηλίδης, Ι. Ξυδάκτυλος, Κ. Γιολδάσης. Τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρ. 2 τῆς περὶ Καθηγητῶν τῶν Γυμνασίων προτάσεως. Ἄρθρ. 2. Οἱ μὲν τακτικοὶ Καθηγηταὶ τοῦ Γυμνασίου ἔχουν βαθμὸν ἐφέτου καὶ μισθὸν δραχ. 300 κατὰ μῆνα, οἱ ἔχοντες πενταετῆ ὑπηρεσίαν δραχ. 350 καὶ οἱ ἔχοντες δεκαετῆ ὡσαύτως ὑπηρεσίαν δραχ. 400 κατὰ μῆνα, οἱ δὲ ἀναπληρωταὶ αὐτῶν ἔχουν βαθμὸν πρωτοδίκου καὶ μισθὸν δραχ. 250 κατὰ μῆνα.

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

Ἐγκρίνει τὴν τύπωσιν ἡ Συνέλευσις;

§41ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§43ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κ. Πρόεδρε, εἶχον ζητήσει τὸν λόγον.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§45ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, εἰς τὸ βῆμα τοῦτο βραδέως παραγενόμενος ἐλπίζω νὰ τύχω τῆς εὐμενοῦς ἀκροάσεως τῆς Συνελεύσεως, ἐφ’ ὅσον μάλιστα πλησιάζουν εἰς τὸ τέλος των αἱ ἐργασίαι της, διότι θέλω ὁμιλήσει περὶ ὑποθέσεως τὰ μάλιστα σχετιζομένης μὲ ὅ,τι ὑψηλότερον καὶ τιμιώτερον περιλαμβάνει ἡ ἰδέα ἔθνους ἀνεξαρτήτου καὶ αὐτονόμου. Ἡ μερὶς ἐκείνη, ἥτις μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ ὑπουργείου Βούλγαρη ἔλαβε τὴν θέσιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, δὲν ἠνώχλησέ ποτε τὰς μετ’ αὐτὴν Κυβερνήσεις καὶ δὲν τὰς ἐξήτασέ ποτε, οὔτε διὰ τὴν διοίκησίν των, οὔτε διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων ἢ διὰ τὴν διάθεσιν τῶν δημοσίων θέσεων. Δὲν εἶναι ὅτι δὲν εἶχε πολλὰ νὰ εἴπῃ καὶ πολλὰ νὰ μεμφθῇ, ὁδηγουμένη ὑπὸ παραδειγμάτων προηγουμένων, ὁπότε ἡ νῦν ὑπουργικὴ μερὶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξεκώφαινε καθ’ ἑκάστην τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸ ἀκροατήριον δι’ ἐπερωτήσεων ἀνυποστάτων. Ἡ μετ’ αὐτὴν ἀντιπολίτευσις ἐνόμισε καθῆκόν της πρὸ πάντων νὰ συγκεντρώσῃ πᾶσαν τὴν ἐνέργειάν της ἐπὶ τῶν συζητήσεων τοῦ Συντάγματος, ἵνα καθιερώσῃ ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους ἀρχὰς ὅσον ἔνεστι φιλελευθέρας καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ ἐγγυήσεις σπουδαίας καὶ πρακτικάς. Καθ’ ὅλον ἄρα τὸ διάστημα τῶν ὀκτὼ μηνῶν ἡ ἀντιπολίτευσις αὕτη οὐδὲν ἔφερε θέμα κυβερνητικὸν ἢ ὑπουργικὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἓν μόνον θέμα ἔφερε καὶ τοῦτο, διότι ἦτο λίαν σοβαρὰ ἡ ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν ἀπέβλεπε, Ἐκ πρώτης ἀρχῆς ἔμελλε ν’ ἀποδειχθῶσι διαψευδόμεναι αἱ περὶ συνταγματικῆς πολιτείας ἐλπίδες, ἐὰν ἐγκαίρως δὲν ἐλαμβάνοντο κατάλληλα καὶ σωτήρια μέτρα. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἐπιστολῶν ἐκείνων, αἵτινες ἐδημοσιεύθησαν εἰς Κέρκυραν καὶ εἰς τὰς ὁποίας παρουσιάζετο φανερὰ μεγίστη συνταγματικὴ ἀνωμαλία, ἀνατρέπουσα τὰς νομίμους προσδοκίας τοῦ Ἔθνους, μετὰ τὴν ἔνδοξον αὐτοῦ ἐπανάστασιν. Διὰ τῆς ἐπερωτήσεως τότε ἀπεδείξαμεν, ὅτι ἐπιθυμοῦμεν τὴν συνταγματικὴν πορείαν ἐπὶ τῆς νέας καταστάσεως τῶν πραγμάτων πραγματικὴν καὶ εἰλικρινῆ, οὐδόλως προσκόπτουσαν εἰς ἐμπόδια καὶ καταχρήσεις ἐγειρόμενα ὑπὸ τοῦ ὀπισθοδρομικοῦ πνεύματος πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ νέου πολιτικοῦ οἰκοδομήματος, ὅπερ τὸ ἔθνος ἀπεφάσισε διὰ παντοίων θυσιῶν νὰ ἐγείρῃ. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἠδύνατο νὰ παραλείψῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός της, προσβάλλουσα τὴν τοιαύτην ἀνωμαλίαν, χωρὶς νὰ κατακριθῇ, ὅτι προδίδει τὰς ἀρχάς της καὶ ὅτι εἶναι ἀσυνεπής. Τότε παρουσιασθέντες οἱ ὑπουργοί, ἐξ ὧν τινες εἶναι καὶ σήμερον μέλη τοῦ ὑπουργείου, ἐπροσπάθησαν νὰ δικαιολογήσουν τὰς ἐπιστολὰς ἐκείνας, ὅτι ἔχουν χαρακτῆρα ἰδιωτικόν, ὅτι εἶναι ἄσχετοι μὲ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ μὲ τὰ καθήκοντα αὐτῶν, καὶ ὅτι ἐξ αὐτῶν δὲν προσβάλλεται ἡ συνταγματική των ἐνέργεια καὶ εὐθύνη. Βεβαίως τότε ἀπῃτεῖτο νὰ ἔχωμεν ἀποδείξεις εἰδικωτέρας καὶ ἐπισημοτέρας διὰ νὰ τοὺς καταστήσωμεν μᾶλλον ἀναπολογήτους. Τούτου ἕνεκα ἡ ὑπόθεσις ἐκείνη, ἡ τόσον σοβαρά, μετὰ τὴν ψηφοφορίαν τῶν ὀγδοήκοντα ἑπτὰ πληρεξουσίων, οἵτινες ἐξέφρασαν τὴν ἀποδοκιμασίαν των, ἔμεινεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Ἡμεῖς ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν μας κατὰ συνείδησιν ἐπεμείναμεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἀρκοῦσα ἀπόδειξις περὶ τῆς κυβερνητικῆς ἀνωμαλίας, ἥτις ἔθετεν εἰς ἀμφισβήτησιν καὶ ἀμφιβολίαν ἀπὸ τοῦδε τὰς συνταγματικὰς ἐγγυήσεις τοῦ τόπου, οἱ δὲ ὑπουργοὶ ἀντέλεγον, ὅτι ἐξωγκώναμεν τὰ γεγονότα καὶ τὰς συνεπείας των καὶ ὅτι οἱ ἐκδώσαντες τὰς ἐπιστολὰς ἐνήργησαν ὡς ἄτομα οὐδεμίαν ἔχοντα ἐπισημότητα καὶ δυνάμενα νὰ ἐκφράσωσι τὰς ἰδέας των. Ἡ ὑπόθεσις, Κύριοι, ἐκείνη, ἥτις παρεκτὸς ἄλλων προσέβαλε καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ὑπὸ τὴν ἐξωτερικὴν ἔποψιν, δι’ ἔλλειψιν ἰσχυροτέρων ἀποδείξεων δυστυχῶς δὲν ἔλαβε τὴν δέουσαν λύσιν ἐν τῷ συνεδρίῳ τούτῳ. Ἐν τούτοις εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς σήμερον ὁ χρόνος μᾶς παρουσίασε τὰς ἀποδείξεις ἐκείνας, τῶν ὁποίων τότε ἐστερούμεθα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς κατηγορίας. Πάντες γινώσκετε τὴν ἐπιστολὴν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, τοῦ λόρδου Ῥῶσσελ, πρὸς τὸν ἔντιμον πρεσβευτὴν τῆς Δυνάμεως ταύτης ἐνταῦθα. Πιστεύω, ὅτι πάντες οἱ παρακαθήμενοι ἐνταῦθα τὴν ἀνέγνωσαν, ἂν ὅμως εὐαρεστῆται ἡ Συνέλευσις, θέλω τὴν ἀναγνώσει (παραδίδει ὁ ἀγορεύων ἔντυπον τὴν ἐπιστολὴν ταύτην εἰς ἕνα τῶν γραμματέων, ὅστις τὴν ἀναγινώσκει· μετὰ δὲ ταῦτα ἐξακολουθεῖ). Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ ἀπευθυνθεῖσα αἴτησις εἰς τὸν εὐγενῆ λόρδον τῷ ἐγένετο ἐγγράφως ὑπὸ τοῦ κ. Σπόνεκ ἢ προφορικῶς διὰ τοῦ ἐνταῦθα Ἄγγλου πρεσβευτοῦ. Ὁπωσδήποτε ὅμως ἡ αἴτησις αὕτη κατὰ τὰ διπλωματικὰ ἔθιμα καὶ τοὺς διπλωματικοὺς τύπους ὑπάρχει ἀρκούντως βεβαιωμένη, διότι ἄλλως ἦτον ἀδύνατον νὰ μεταβιβασθῇ εἰς τὸν εὐγενῆ Λόρδον καὶ ν’ ἀναγκασθῇ οὗτος ν’ ἀπαντήσῃ. Εἴτε ἄρα ἔγγραφος εἶναι, εἴτε προφορικὴ ἡ μνημονευομένη αἴτησις τοῦ Κόμητος Σπόννεκ, παρατηρῶ ὅτι αὕτη προσβάλλει διὰ μιᾶς τὴν τιμὴν τῆς Συνελεύσεως, τὴν τιμὴν τοῦ Βασιλέως καὶ τὴν τιμὴν τοῦ Ἔθνους. Ἡ ἀπαίτησις πρὸς ξένην δύναμιν διὰ νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὰ ἔργα Συνελεύσεως ἀνεξαρτήτου Ἔθνους εἶναι ὁμολογουμένως προσβολὴ κατὰ τοῦ Σώματος, εἶναι ὕβρις κατ’ αὐτοῦ. Ἰδίως ἡ αἴτησις παριστῶσα ὑπάρχον ἐν τῇ Συνελεύσει Ἀγγλικὸν κόμμα, ὑπακοῦον εἰς τὴν θέλησιν τῆς Ἀγγλίας, εἶναι συκοφαντία τοῦ Κόμητος Σπόννεκ κατὰ τοῦ κόμματος τούτου, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνήκω καὶ ὁ ἴδιος, συκοφαντία, τὴν ὁποίαν ἐξ ὀνόματος ὅλου τοῦ κόμματος ἀποκρούω.

§46ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα.

§47ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ Συνέλευσις ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξεν εἰς τὰ ἔργα της χωρὶς νὰ διακρίνω κἀνένα τῶν πληρεξουσίων, λέγω, ὅτι εἰργάσθη κατὰ τὸ διάστημα τῶν δύω ἐτῶν ἀνεξαρτήτως πάσης ξένης ἐπιῤῥοῆς. Παραδέχομαι, ὅτι παρεσύρθη ὑπὸ ἐσφαλμένων ἰδεῶν, ὑπὸ παθῶν, ὑπὸ συμφερόντων, ἀλλ’ ὅλα ταῦτα εἶχον ἐν ἡμῖν τὸν λόγον, ἦσαν Ἑλληνικά. Εὐτυχῶς ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἔπαυσεν ἡ ἐπιβλαβὴς ἐνέργεια τῶν ξένων ἐπὶ τῆς Ἑλλάδος, αὐτὴ δὲ ἡ μεταβολὴ δὲν ἤθελε τελεσθῆ, ἂν οἱ ξένοι εἶχον γνῶσιν καὶ ἂν τοὺς ἀνεμιγνύομεν. Ὁσάκις οὗτοι ἀνεμίχθησαν εἰς τὰ ἐσωτερικά μας, ἀνεμίχθησαν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτικῆς των καὶ οὐδέποτε πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος. Τούτου ἕνεκα αὕτη ὀφείλει καὶ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ ἐλπίζῃ τὴν σωτηρίαν της ἢ τὴν πρόοδόν της ἀπὸ μόνον τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν σύνεσίν της.

§48ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε! εὖγε!

§49ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ Ἑλλὰς μέχρι τινὸς εὑρίσκετο εἰς κατάστασιν ἀνηλικιότητος· ἡ ἀπειρία, ἡ ἀδυναμία της ἴσως τὴν ἠνάγκαζον νὰ δέχηται τῶν ξένων τὴν κηδεμονίαν, ἀλλὰ τὸ ἔργον τῆς ἐπαναστάσεώς της, ὅπερ εἶναι ὅλως Ἑλληνικὸν, ἀπέδειξεν αὐτὴν ἐνηλικιωθεῖσαν καὶ ἀναλαβοῦσαν εἰς ἑαυτὴν τὴν διεύθυνσιν τῆς τύχης της. Ἡ αἴτησις τοῦ Κόμητος Σπόννεκ προσέβαλε τὴν Βασιλείαν, διότι παρουσιάζει αὐτὴν μὴ δυναμένην νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον ἄνευ τῆς ἐπιῤῥοῆς τῶν ξένων, τῶν ὁποίων ἐπικαλεῖται τὴν ἐνέργειαν ἐπὶ τῆς συνειδήσεως τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ἐκθέτει προφανῶς τὴν δημοτικότητα τῆς Βασιλείας πρὸς τὸ ἔθνος, διότι οὐδὲν προσκρούει τοσοῦτον εἰς τὸν σεβασμὸν, μὲ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀείποτε περιβεβλημένη ἡ νεαρά μας Βασιλεία, ὅσον τοιαύτη αἴτησις, ἥτις ἀναντιῤῥήτως ἐπροξένησε τὰς ἀλγεινοτέρας ἐντυπώσεις ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ αἴτησις αὕτη προσέβαλεν ὁλόκληρον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ὅπερ παρέστησε πρὸς τοὺς ξένους ἄνευ πατριωτισμοῦ, ἄνευ ἀρετῆς τινος, ἄνευ φιλοτιμίας. Δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ἔθνος ἔχον τὰ στοιχεῖα τῆς ὑπάρξεώς του, ἀνεξάρτητον καὶ αὐτόνομον, τὸ ὁποῖον νὰ μένῃ ἀπαθὲς εἰς τοιαύτας καθ’ ἑαυτοῦ προσβολάς. Βεβαιωθῆτε, ὅτι μετὰ λύπης προσῆλθον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο νὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις μου κατὰ τῆς τοιαύτης πράξεως, τὴν ὁποίαν ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις θεωρῶ ἐπιβλαβεστάτην εἴς τε τὸ παρὸν καὶ εἰς τὸ μέλλον τοῦ τόπου. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἐπιστολῆς ταύτης εἰς τὴν ἐφημερίδα τῶν Ἡμερησίων Νέων, ὁ ὑπουργικὸς τύπος ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Αὐστρίᾳ, διότι καὶ ἐκεῖ ἔχομεν ὑπουργικὸν τύπον, τὴν Κλειὼ, ἐδημοσίευσεν ὅλως παραμεμορφωμένον τὸ περιεχόμενον τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Κόμητος Ῥῶσσελ καὶ δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἐπρόσθεσεν, ὅτι ὁ εὐγενὴς Λόρδος παραδεχόμενος τὴν ὕπαρξιν ἀναρχικῶν ἐν Ἑλλάδι, ἠπείλησεν αὐτὴν διὰ κατοχῆς τῶν ξένων δυνάμεων πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ θρόνου τοῦ Γεωργίου. Γινώσκετε ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐφημερίδων, ὅτι αἱ διαδόσεις αὗται μετοχευθεῖσαι εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ ἰδίως εἰς τὴν Ἀγγλίαν προεκάλεσαν ἰδίως τὴν προσοχὴν τοῦ κοινοῦ ταύτης, ὅπερ ἐτέθη εἰς μεγάλην ἀνησυχίαν, ἐντεῦθεν δὲ ἐπήγασεν ἡ ἀνάγκη τῆς δημοσιεύσεως τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Κόμητος Ῥῶσσελ, διὰ νὰ διαψεύσῃ τὰς ψευδεῖς φήμας καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν πολιτικήν του κατὰ τῶν γεννηθεισῶν ἐναντίων ὑπονοιῶν. Τὴν ἐπιστολὴν ταύτην ἀκολούθως σχολιάζων ὁ Ἀγγλικὸς τύπος καὶ ὁμιλῶν κατὰ τῆς ἰδέας τῆς κατοχῆς ἐκφράζεται οὕτω πως, ὥστε νὰ εἰκάζηται, ὅτι ἐγένετο λόγος εἰς τὴν αἴτησιν καὶ περὶ ταύτης. Συλλογισθῆτε, Κύριοι, ἂν τῳόντι ἐγένετο αἴτησις περὶ καταλήψεως τῆς Ἑλληνικῆς χώρας ὑπὸ ξένων στρατευμάτων, ὑπὸ ποίων λυπηροτάτων αἰσθημάτων πρέπει νὰ πληρωθῇ ἡ καρδία παντὸς Ἕλληνος, ἀφοῦ μάλιστα ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ ἓν ἔτος εὑρεθεῖσα ἄνευ Βασιλέως ἀπέδειξε διὰ τῆς διαγωγῆς της, ὅτι δὲν εἶναι ἀξία τοιαύτης τύχης. Αὐτὴ ἡ ἰδία Εὐρώπη ἐβιάσθη ν’ ἀπορήσῃ καὶ νὰ θαυμάσῃ διὰ τὸ σπάνιον αὐτὸ γεγονὸς τῆς ἱστορίας, ὅτι οἱ Ἕλληνες μετὰ ῥιζικὴν ἐπανάστασιν ἐπέκεινα τοῦ ἑνὸς ἔτους αὐτοδιοικήθησαν χωρὶς νὰ συμβῇ οὐδὲν τῶν μεγάλων ἐκείνων δυστυχημάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς δεικνύει ἡ ἱστορία ὡς παρεπόμενα εἰς μεγάλας μεταβολὰς τῶν ἐθνῶν. Ἂν λοιπὸν, Κύριοι, παραδεχθῶμεν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τοιαύτη αἴτησις ἀπηυθύνθη πρὸς τὴν Εὐρώπην, ἐνῷ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἐθεώρει, ὅτι προσωρμίσθη εἰς ἀκύμαντον λιμένα, μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ λαοποθήτου νεαροῦ Βασιλέως Γεωργίου, οὗ ἡ ἔλευσις ἐχαιρετήθη παρ’ ἡμῶν μεθ’ ἁγνοῦ ἐνθουσιασμοῦ, ὡς πλήρης εὐτυχοῦς μέλλοντος, πόσον ἀτυχῆ ὀφείλομεν νὰ θεωρήσωμεν τὴν Ἑλλάδα, ὁπόταν μετὰ ὀκτὼ μῆνας ἀπὸ τῆς ἐλεύσεώς του, παρουσιάζουν αὐτὸν οἱ σύμβουλοί του, ὡς ἔχοντα τὴν ἀνάγκην νὰ στηριχθῇ ἐπὶ ξένης λόγχης διὰ νὰ κυβερνήσῃ; Ἐὰν τοῦτο ἀποδειχθῇ ἀληθὲς, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι εἶναι τὸ ἔσχατον τῶν δυστυχημάτων διὰ τὸν τόπον τοῦτον. Ἀποκρούω ὅμως, ὅτι ποτὲ θέλει παρουσιασθῆ τοιαύτη ἀξιολύπητος περίστασις, ὥστε νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ξένα ὅπλα. Οἱοιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι οἱ λόγοι τῶν ἐπιθυμούντων τὴν κατοχὴν τῆς Ἑλλάδος, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ᾖναι αἱ προθέσεις των, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω μεγαλειτέραν προδοσίαν, παρὰ μίαν τοιαύτην πρᾶξιν.

§50Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε.

§51Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅπου, Κύριοι, ἀκούεται ἡ κλαγγὴ ξένων ὅπλων ἐκεῖ ἡ ἐλευθερία φυγαδεύεται καὶ ὁ ἐθνισμὸς κινδυνεύει (εὖγε, εὖγε). Εὐτυχῶς σήμερον τὸ δίκαιον τῆς Εὐρώπης στηρίζεται ἐπὶ ἄλλων ἀρχῶν. Ἐπὶ ὅλων τῶν ἐσωτερικῶν ζητημάτων ἰσχύει ἡ ἀρχὴ τῆς μὴ ἐπεμβάσεως. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἄρα εἰς τὸ ἑξῆς νὰ φοβηθῇ τὴν ἐπέμβασιν ξένων εἰς τὴν διευθέτησιν τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων, δικαιοῦται νὰ κανονίσῃ ἀφ’ ἑαυτῆς τὴν τύχην της. Ἐπομένως περιφρονεῖ τοιαύτας ἀπειλάς. Τὸ ἔγγραφον τοῦ εὐγενοῦς λόρδου ἐδημοσίευσεν ὅλος ὁ Ἀγγλικὸς τύπος μετ’ ἐπευφημιῶν. Ἠξεύρετε, ὅτι καὶ εἰς προγενεστέραν τῆς ὀκτωβριανῆς ἐπαναστάσεως ἐποχὴν τὸ παρελθὸν ἐζήτησε νὰ στηριχθῇ ἐπὶ ξένων ὅπλων, ἀλλ’ ἀπεκρούσθη, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσακουσθῇ εἰς τὸ μέλλον τοιαύτη πρότασις. Κύριοι, συλλογισθῆτε τὰς συνεπείας τοιούτων ἐνεργειῶν, τοιούτων ἰδεῶν ἐκφερομένων ὑπὸ προσώπων, τὰ ὁποῖα κεῖνται τόσον πλησίον τῆς Βασιλείας, ἐκφερομένων ἐνώπιον τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἰδοὺ πῶς δικαιολογοῦνται αἱ γεννηθεῖσαι δυσπιστίαι εἰς τὸν τόπον καὶ ἡ ἀβεβαιότης, ἥτις κατέχει ἀκόμη τὰ πνεύματα. Ἐκ πρώτης ἀρχῆς ἐζήτησαν νὰ πιέσωσι τὸ αἴσθημα καὶ ν’ ἀνατρέψωσι τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας τὸ ἔθνος ἤθελησε διὰ τῆς μεταβολῆς νὰ καθιερώσῃ· ἐζήτησαν νὰ ἐπαναφέρωσι βιαίως, ὅτι ἡ ἐθνικὴ παντοδυναμία ἀνέτρεψε καὶ διὰ τοῦτο ἔχουν ἀνάγκην κατοχῆς. Ζητοῦν ἐπιμόνως νὰ μᾶς ἐπαναφέρωσιν εἰς τὸ σημεῖον ἀπὸ τὸ ὁποῖον διὰ παντὸς ἡ Ἑλλὰς ἀπεμακρύνθη. Χωρὶς νὰ προτίθεμαι νὰ περιαυτολογήσω, θέλω νὰ εἴπω ἀληθείας τινάς, τῶν ὁποίων παρακαλῶ τὴν ἀναίρεσιν. Τὸ ὑπουργεῖον Βούλγαρη γινῶσκον τὰς ὀλεθρίας συνεπείας τῆς ἐπεμβάσεως τῶν ξένων εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἠθέλησε νὰ τοὺς ἀναμίξῃ ποτὲ καὶ διὰ τοῦτο ἀπέσχε νὰ ἔλθῃ εἰς σχέσεις τοιαύτης φύσεως πρὸς ξένους, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτον ἡ θέσις των παρὰ τῷ Βασιλεῖ. Τὴν πρωτοβουλίαν ἐφύλαξε πάντοτε εἰς τὸν ἑαυτόν του καὶ καθ’ ὅλα διετήρησε τὴν δύναμιν τῆς θελήσεώς του ὡς ὑπουργεῖον συνταγματικὸν καὶ ἀνεξάρτητον. Ἐπὶ τοῦ παρόντος, Κύριοι, ἀρκοῦμαι εἰς τὰ ἄχρι τοῦδε λεχθέντα καὶ παρακαλῶ τὸ σημερινὸν ὑπουργεῖον νὰ προσέλθῃ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ νὰ δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας διασαφήσεις περὶ τῆς σοβαρᾶς ταύτης ὑποθέσεως, ὅπως γνωρίσωμεν ποία ὑπῆρξεν ἡ μετοχὴ αὐτοῦ εἰς τὰς τοιαύτας ἀντεθνικὰς ἐνεργείας. Ἐννοεῖται δέ, ὅτι αἱ ἐξηγήσεις αὗται πρέπει νὰ συμβιβάζωνται μετὰ τῆς εὐθύνης του, διότι ὅπως δήποτε ὅταν ὑπάρχῃ ὑπουργεῖον συνταγματικοῦ κράτους, ἂν ἄλλοι σφετερίζωνται τὴν ἐξουσίαν του καὶ ἐνεργοῦν ἀντ’ αὐτοῦ, ἡ εὐθύνη του δὲν καταστρέφεται ἐνώπιον τοῦ νόμου. Περιμένω τὴν ἀπάντησιν.

§52Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε.

§53ΠΟΛΛΟΙ. (ἀριστερόθεν), Ἀπὸ τὸ βῆμα (θόρυβος).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πλὴν δὲν πρέπει νὰ τὸ ζητῆτε ἀπαιτητικῶς, διότι τοῦτο εἶναι δικαίωμα τοῦ Προέδρου.

§55ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἀκούομεν· ἀπὸ τὸ βῆμα.

§56Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἔμβω εἰς συζητήσεις, Κ. Πρόεδρε.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀλίγον δυνατὰ παρακαλεῖσθε.

§58Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τόσον δυνατά, ὥστε νομίζω, ὅτι δὲν θὰ μείνῃ κανεὶς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ νὰ μὴ ἀκούσῃ, ἐκτὸς ἐὰν θέλουν ν’ ἀκολουθήσουν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον πάντοτε ἀκολουθοῦν, θορυβοῦντες καὶ διακόπτοντες. Ὁ Πληρεξούσιος ἐκ Ξηροχωρίου ὁρμηθεὶς ἀπὸ ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν ὁ Κόμης Ῥῶσσελ ἔγραψε πρὸς τὸν ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπον τῆς Μεγάλης Βρετανίας, καὶ θελήσας ἐπὶ ταύτης νὰ στηρίξῃ ἐπερώτησιν, προέβη ὑστερώτερον εἰς τὴν ἐξύφανσιν ἀφορμῶν, αἵτινες ἤθελον καταστήσει ἔτι μᾶλλον εὔλογον τὴν ἐπερώτησίν του· ὑπέθετεν, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον οἱ σύμβουλοι τοῦ Βασιλέως νὰ ἀπηύθυναν πρὸς τὴν κυβέρνησιν τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας ἢ πρὸς ἄλλην τινὰ Κυβέρνησιν αἰτήσεις περὶ καταλήψεως τῆς χώρας ὑπὸ ξένου στρατοῦ. Ἐπετέθη κατὰ τῶν συμβούλων τοῦ στέμματος ἐπὶ ὑποθέσει τοιαύτῃ, ἐν τῇ ὁποίᾳ διακρίνει τὴν προσβολὴν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, καὶ ἐπροκάλεσε τὴν συζήτησιν ταύτην. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν, Κ. Πρόεδρε, νὰ βεβαιώσω τὴν Συνέλευσιν, ἂν τὸ ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου εἶχε τὴν τιμὴν νὰ προΐσταται ὁ Κ. Δημήτριος Βούλγαρης, ἐσκέφθη ποτὲ περὶ καταλήψεως τῆς χώρας ὑπὸ ξένου στρατοῦ, καὶ ἂν ἀπηύθυνεν αἴτησιν τοιαύτην, ἢ ἐξέφρασε παραπλησίαν γνώμην· ὁ Κ. Πετσάλης, ὅστις ἦτο μέλος τοῦ ὑπουργείου ἐκείνου, σᾶς ἔκαμεν ἐξήγησιν περὶ αὐτοῦ. Δὲν εἶμαι ἐπίσης εἰς θέσιν νὰ σᾶς πληροφορήσω ἂν Κυβέρνησις ἄλλη προκάτοχος τῆς ἐνεστώσης διενοήθη τοιοῦτόν τι. Ἐν ὀνόματι ὅμως τῆς κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἀποτελῶ μέλος, διαβεβαιῶ τὴν Συνέλευσιν, ὅτι αἴτησιν τοιαύτην οἱ ὑπουργοὶ τοῦ Βασιλέως οἱ ὑπάρχοντες δὲν ἀπηύθυνάν ποτε πρὸς τινα. Ἐὰν συνήθως αἱ φράσεις καὶ οἱ λόγοι ἐξέρχωνται ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Ξηροχωρίου μετὰ τοῦ ὄγκου ἐκείνου, διὰ τοῦ ὁποίου συνηθίζει νὰ τὰς περιβάλῃ, ἕπεται, ὅτι οἱ λόγοι του, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον σήμερον ἀπὸ τοῦ στόματός του, ἤθελον εἶσθαι περιβεβλημένοι μετὰ ὄγκου ἀναλόγου τῆς σημαντικότητος ἥτις συνδέει αὐτούς. Ἐὰν ἐντούτοις πρόκηται νὰ περιορισθῇ ἡ ἐπερώτησις ἐπὶ μόνον τῶν σκέψεων, τὰς ὁποίας ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Ξηροχωρίου ἀρύεται ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ εὐγενοῦς Κόμητος Ῥῶσσελ, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει δυσκολίαν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως. Συνιστᾷ μόνον εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν ταύτην δι’ ἄλλην ἡμέραν διὰ νὰ προηγηθῶσι ταύτης τὰ ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως σπουδαῖα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐφάπτονται ἀμέσως τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος.

§59ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§60ΖΕΡΒΑΣ. Σπουδαιοτέρα ὑπόθεσις, μοὶ φαίνεται, δὲν εἶναι ἄλλη ἀπὸ μίαν ὑπόθεσιν τοῦ Ἔθνους (θόρυβος). Θὰ φύγωμεν, θὰ ὑπάγωμεν, θὰ μᾶς ἐρωτήσουν, τί τρέχει; ἐπιβουλεύεται ἡ αὐτονομία μας ὑπὸ ξένων δυνάμεων· ἕνας ξένος ξενιζόμενος εἰς τὰ ἀνάκτορα, ἐπιβουλεύεται τὴν ἐλευθερίαν μας· θέλομεν νὰ ἤμεθα εἰς γνῶσιν τῶν διατρεχόντων (θόρυβος).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν ἐπιτρέψω περαιτέρω συζήτησιν ἐπειδὴ ἐπροτάθη ἡ ἔνστασις περὶ ἀναβολῆς, ὀφείλω νὰ ἐρωτήσω περὶ ταύτης τὴν Συνέλευσιν. Ποίαν ἡμέραν ὁρίζει ὁ κ. Ὑπουργός;

§62ΤΙΝΕΣ. Τὸ Σάββατον.

§63ΒΑΣΣΟΣ. Ἐννοεῖτε, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡμεῖς συναισθανόμεθα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις βεβαίως εἴτε διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ Κ. Ὑπουργὸς, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους σπουδαιοτέρους, ἔχει ἀνάγκην βεβαίως χρονικοῦ τινος διαστήματος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δὲν διστάζομεν νὰ παραχωρήσωμεν· προσδιορίζομεν ὡς ἡμέραν συζητήσεως τὴν αὔριον.

§64ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Ἐὰν ᾖναι σπουδαῖον τὸ πρᾶγμα καὶ ἔχῃ δυσχερείας, διότι ἡ ἐξέτασις πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Κ. Βούλγαρη ἕως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὥστε καὶ 5 ὧραι δὲν εἶναι ἀρκεταὶ, λέγω νὰ ὁρισθῇ ἡ τοιαύτη συζήτησις μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ὑπουργὸς ποίαν ἡμέραν ὁρίζει διὰ τὴν ἀπάντησιν;

§66Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ Κ. Πρόεδρε, δὲν προσδιώρισα ἡμέραν, ὑπέδειξα εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν ἀνάγκην τῆς περαιώσεως τῶν σπουδαιοτέρων ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς κειμένων ἐκκρεμμῶν ἔργων. Εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τῶν βουλευτῶν, αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας διὰ τῆς ἐπιστολῆς του ὁ Βασιλεὺς ἀπηύθυνεν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, ἑπομένως ὁ δημοτικὸς νόμος.

§67ΒΑΣΣΟΣ. Τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι ματαία· θὰ ἐρωτήσω.

§69ΒΑΣΣΟΣ. Αὐταὶ εἶναι ὑπεκφυγαί· ἐὰν ἦσθε, Κύριοι, ἀνεύθυνοι καὶ δὲν ἐνέχεσθε εἰς αὐτὰ, ἔρχεσθε ἐδῶ καὶ ἀπολογεῖσθε· δὲν κάμνετε ὑπεκφυγὰς διὰ τῶν ὁποίων θέλετε νὰ σκεπάσητε ἴσως ἐνδεχομένην ἐνοχήν.

§70Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχω δικαίωμα, Κ. Πρόεδρε, ἵνα ἀπαντήσω εἰς τὸν Πληρεξούσιον Φθιώτιδος, διότι ἐὰν ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν, ἔπρεπε νὰ τοῦ ἀπαντήσω διὰ τοῦ αὐτοῦ ὕφους, τὸ ὁποῖον μετεχειρίσθη, τοῦ ὕφους τῶν προσάψεων καὶ συκοφαντιῶν, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν φράσεων ὧν ἐχρήσατο, τῶν ὑβριστικῶν. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἀπαντήσω, καθὼς δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ κ’ ἐκεῖνος δι’ ὕφους τοιούτου.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν λοιπὸν δύο προτάσεις. Οἱ μὲν ζητεῖτε τὴν αὔριον. Ὁ Κ. Παλαμήδης, τοῦ ὁποίου τὴν πρότασιν ὑπεστήριξε καὶ ὁ Κ. Ὑπουργὸς, ζητεῖ μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§72ΖΩΤΟΣ. Ἠμπορεῖτε, Κ. Πρόεδρε, νὰ θέσετε τὸ θέμα ὅπως θέλετε· ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι πρώτην φορὰν παρουσιάζεται ἓν ζήτημα σπουδαῖον, καὶ ὁ Κ. ὑπουργὸς σᾶς λέγει, ὅτι ἔχομεν ἄλλα σπουδαιότερα, τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἑπομένως τὸν δημοτικὸν, τὴν ἐπιστολὴν, ἑπομένως τὴν ἀφομοίωσιν κτλ. Ἀπὸ τοῦ 1844 ὅπου ὑπῆρξαν ἀντιπρόσωπος μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς, περιῆλθον τόσα ὑπουργεῖαν τὰ ὁποῖα κατηγορήθησαν ὡς ὀπισθοδρομικὰ καὶ τυραννικὰ καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ποτὲ ὁ Κωλέτης, ὁ Κουντουριώτης, ὁ Μαυροκορδάτος, ὁ Βούλγαρης, δὲν εἶπον εἰς ἀόριστον νὰ ἀναβάλωμεν σπουδαίαν ἐπερώτησιν. Ἡ ἀναβολὴ, ἡ μὴ ταχεῖα ἔλευσις τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς ἐκ μέρους τῶν Κυρίων Ὑπουργῶν, προδίδει μίαν ἐνοχήν· τοὐλάχιστον διὰ τὴν φιλοτιμίαν των καὶ τὸ συμφέρον των, ἔπρεπε ἂν ὄχι αὔριον, ἀλλὰ μεθαύριον· ὄχι ὅμως ἑπομένως καὶ ἑπομένως· δὲν εἴμεθα ἐδῶ νὰ ἐμπαιζώμεθα.

§73ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ λέγω, Κύριε, Πρόεδρε, ὅτι οὐδέποτε ἀντιπολίτευσις παρουσιάσθη νὰ διαστρέφῃ ὅλα τὰ ζητήματα (θόρυβος) καὶ λέγω μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ δημοτικοῦ νόμου.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (πρὸς τὴν ἀριστερὰν πλευρὰν). Λοιπὸν, Κύριοι ἐμμένετε εἰς τὴν αὔριον;

§75ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα! μάλιστα.

§76ΙΑΛΕΜΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον. Δὲν ἠξεύρω τὶ ἔκαμαν αἱ προηγούμεναι ἀντιπολιτεύσεις καὶ οἱ Ὑπουργοί· δὲν ἐξετάζω τὶ κάμνει ἡ σημερινὴ ἀντιπολίτευσις καὶ τὸ Ὑπουργεῖον· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βλέπω εἶναι ὅτι κανεὶς ξένος δὲν αὐθαδίασε τόσον ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, ὡς ὁ ξένος περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται σήμερον.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω κατὰ πρῶτον περὶ τὴν αὔριον.

§78ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 20). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ προσδιορίζομεν τὴν Παρασκευήν.

§79ΥΠΟΥΡΓ. ΕΞΩΤΕΡ. Ἡμεῖς, Κύριε, Πρόεδρε, ἐννοοῦμεν ὅτι ἐντὸς τῆς ἡμέρας τελειώνει ὁ βουλευτικὸς νόμος. Εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσῃ καὶ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Βασιλέως ἢ αὔριον. Προτείνομεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ Κ. Πετσάλη νὰ γίνῃ μετὰ τὸ πέρας τοῦ Βουλευτικοῦ νόμου καὶ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Βασιλέως.

§80ΠΟΛΛΟΙ. (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν Παρασκευὴν λέγουσι ναί· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἔκφρασιν τοῦ Κ. Ὑπουργοῦ λέγουσιν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 273· 110 εἶπον ναί, 162 εἶπον ὄχι· εἷς ἠρνήθη· ἄρα ἡ πρότασις τοῦ Κ. Πετσάλη ἀπεῤῥίφθη καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἡ τοῦ Ὑπουργοῦ ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἡμέρας. — Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ὁ Κ. Τριτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§83ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω θερμότατα νὰ μοὶ συγχωρήσητε νὰ ὁμιλήσω δύο λέξεις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ προεδρεῖον καὶ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον χθές.

§84ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καλὸν εἶναι, Κ. Πρόεδρε, νὰ ἀκούσωμεν πῶς κατηρτίσατε τὸ χθεσινὸν ἄρθρον.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικά.

§86ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Σπανιώτατα ἀναβαίνω τὸ βῆμα, κύριοι· θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις· χθὲς εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὁ Κ. Πρόεδρος ἐθεώρησεν ἑαυτὸν προσβεβλημένον, ὅτι, ἐπειδὴ πρὸ ἡμερῶν ἐζήτησε κατάλογον νὰ ἐπαναφέρω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ Κ. Ζιμβρακάκης, διὰ τοῦτο ἐζήτησε τὴν παραίτησίν του. Ἀλλὰ Κύριοι, τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν πρότασίν μου, διότι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ὅλως διαφορετικὴ ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ Κ. Ζιμβρακάκης, ὅστις εἶπε τόσα νὰ ἀπαλειφθῇ ἀπὸ τὸ ἄρθρον 3 τὸ ὁποῖον ἦτο 66 τὸ πραγματικῶς, δηλ. οἱ συνοικισμοὶ νὰ μὴ ᾖναι πραγματικοί, Ἐδῶ διὰ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω εἰς ὑμᾶς, καὶ ἥτις εἶναι ὑπογεγραμμένη παρὰ 210 πληρεξουσίων· καὶ βεβαίως ποτὲ εἷς ἐξ ὑμῶν ἤθελεν ὑπογράψει μίαν τοιαύτην πρότασιν, ἥτις ἀντιβαίνει εἰς τὰ ἀποφασισθέντα, καὶ ἦτο προσβολὴ διὰ τὸν Κ. Πρόεδρον, διὰ τοῦτο τὴν ἔφερα ὑπ’ ὄψιν σας· τὶ λέγει; Οἱ ἀναγνωρισμένοι συνοικισμοὶ τῶν Κρητῶν ἀποστέλλουσιν ἕκαστος βουλευτήν. Ὁ Κ. Ζιμβρακάκης σᾶς ἐζήτησε νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ πραγματικῶς· ἀλλὰ συνοικισμοὶ εἶναι μόνον Κρητῶν; δὲν εἶναι Θετταλῶν; Μακεδόνων, Θρακῶν, Σουλιωτῶν; ὥστε ὁ Κ. Πρόεδρος ἂς πεισθῇ εἰς ὅσα τῷ λέγω, διότι χθὲς ἡ πληθὺς τῶν προτάσεων τὸν ἔκαμε νὰ μὴ παρατηρήσῃ καὶ δώσῃ ἐξήγησιν, ὁποίαν ἔπρεπε, διότι εἶχε 500 προτάσεις. Διὰ τοῦτο λοιπὸν καὶ ὁ Κ. Πρόεδρος νὰ πεισθῇ, ὅτι οὐδεμία προσβολὴ εἶναι δι’ αὐτὸν, καὶ νὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐπειδὴ ἡ πρότασίς μου δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὰς ἄλλας, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν...

§87ΠΟΛΛΟΙ. Ἐτελείωσαν πλέον αὐτά.

§88ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Δὲν σᾶς ἐπιβάλλω τὴν θέλησίν μου, ἐπειδὴ, λέγω, οὔτε τὸ Προεδρεῖον, οὔτε ἡ Συνέλευσις προσβάλλεται δι’ αὐτῆς, διότι δὲν ἦλθε καμμία τοιαύτη πρότασις, αὐτὴ εἶναι ὅλως διόλου ἐξαιρετικὴ, καὶ βλέπετε ὅτι εἶναι συστημένη ἀπὸ τόσους πληρεξουσίους· θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν ὥστε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασις αὐτή.

§89ΠΟΛΛΟΙ. Ἐτελείωσε πλέον αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγουν τὰ πρακτικά. «Παρελθὼν ὕστερον ὁ πληρεξούσιος Βαλτινὸς ἀπέκρουσε πάσας τὰς ὑποβληθείσας προτάσεις καὶ ἐζήτησε ν’ ἀποδοθῇ εἰς πάντας τοὺς ἐν Ἑλλάδι ἐγκαταστημένους πολίτας Ἕλληνας τοὺς ἐκ μὴ ἐλευθέρων καταγομένους νὰ ἐκλέγωσιν ὁμοῦ ἕνα βουλευτὴν μόνον.» Λοιπὸν, Κ. Τριτάκη, ἀπεφασίσθησαν ὅλα αὐτά.

§91ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε...

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι νὰ ἀποφανθῆτε ἂν θέλετε νὰ προβῆτε εἰς τὰ περαιτέρω ἄρθρα· οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ὥστε δὲν ἔχετε πλέον τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε.

§93ΣΟΥΪΔΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριοι.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§95ΣΟΥΪΔΑΣ. Δύο λέξεις, Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι, διὰ τελευταίαν φορὰν (θόρυβος). Θὰ σᾶς ζητήσω τὴν παραίτησίν μου (θόρυβος).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ ἀκούσῃ τὸν Κ. Σούϊδαν;

§97ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 67 Πᾶσαι αἱ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἐνεργούμεναι πράξεις ἐνεργοῦνται ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου.» Ἀντίῤῥησις ὑπάρχει;

§99ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. — «Ἄρθρον 68 Κληρικοὶ οὔτε ψηφοφοροῦσι εἰς τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς, οὔτε ἐκλέγονται.» Ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσι (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. — «Ἄρθρον 69. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας καὶ 8 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως καὶ μετὰ τὴν λῆξιν αὐτῆς οὐδεὶς συλλαμβάνεται καὶ προσωποκρατεῖται ἕνεκα χρέους πρὸς τὸ δημόσιον.»

§101ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σκοπὸν ἔχει ἡ παροῦσα διάταξις, Κ. Πρόεδρε, νὰ χορηγήσῃ ἓν δικαίωμα διὰ νὰ ἐξασκήσουν πάντες οἱ πολῖται τὸ δικαίωμα τῆς ψηφοφορίας. Ἐνταῦθα ἀνάγεται καὶ τὸ ἑξῆς· «πᾶς δὲ διατελῶν εἰς προσωπικὴν κράτησιν διὰ τοιαῦτα χρέη ἀποκλείεται 20 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας.» Διὰ τοῦτο λέγω ἀντὶ τῶν 8 ἡμερῶν νὰ τεθοῦν 20. (θόρυβος).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ὡς τροπολογία ἡ ἑξῆς προσθήκη· «καὶ πάντες οἱ διατελοῦντες ὑπὸ προσωπικὴν κράτησιν διὰ τοιαῦτα χρέη ἀπολύονται 20 ἡμέρας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας·» οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται δύο)· ἀπεῤῥίφθη. — Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§103ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τώρα ἄρχονται τὰ ἄλλα, Κ. Πρόεδρε.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον παρεδέχθη πλέον.

§105ΖΟΥΜΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπιμένομεν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν νὰ ἀπολύωνται πρὸ 8 ἡμερῶν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι τινες). Ἀπεῤῥίφθη. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον παρεδέχθη ὡς ἔχει. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 10 Κεφάλαιον.

§107ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ἄρθρον 71 εἰς τὴν πρότασίν μου.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 70. Οἱ καθηγηταὶ τοῦ ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἐκλέγουσιν ἴδιον Βουλευτὴν κατ’ ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν.»

§109ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπάλειψις αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, ἀπάλειψις.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τροπολογία τοῦ Κ. Ἰαλέμου.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἀπάλειψιν! (θόρυβος).

§112ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριοι, Πρέπει νὰ μοῦ ἀκούσητε! (θόρυβος μέγας καὶ ἀπερίγραπτος· φωναὶ πολλαὶ κάτω! κάτω!) Εὑρισκόμεθα ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, Κύριοι, ἢ ἐντὸς λαίλαπος ἀναρχίας; (κάτω! κάτω! θόρυβος).

§113ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἀπάλειψιν! (θόρυβος).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία παρακαλῶ· ἐπιτρέψατε εἰς τὸν καθηγητὴν καὶ πληρεξούσιον τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Πανεπιστημίου.

§115ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι! ὄχι! ἀπάλειψιν! ἀπάλειψιν.

§116ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι! ἀκούσατε μίαν λέξιν.

§117ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἀπάλειψιν! τὴν ἀπάλειψιν!

§118ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι! μὴ δεικνύωμεν τοσαύτην σπουδήν! Ἔχομεν λόγους σπουδαίους νὰ ἀναπτύξωμεν διὰ τὴν μὴ κατάργησιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος. Μὴ δείξωμεν, ὅτι ἐπὶ ποδὸς ζητοῦμεν νὰ καταργήσωμεν δικαιώματα! Ὁρίστε Κ. Σαρίπολε!

§119ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς ὁμιλήσῃ λοιπόν.

§120ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εὐγνωμονῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, διότι τέλος πάντων ἐπείσθη ν’ ἀκούσῃ πρῶτον καὶ ἔπειτα νὰ πατάξῃ. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι ἀκούσασα θέλει σώσει, δὲν θέλει καταστρέψει τὸ εὐγενὲς καὶ ἀληθῶς ἑλληνοπρεπὲς ἔργον τῆς προκατόχου αὐτῆς ὁμολογουμένως καὶ κατὰ τοῦτο ἑλληνόφρονος Συνελεύσεως τῆς Γʹ. Σεπτεμβρίου. Ὅστις ἀναγνώσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ συγκινηθῇ, ὅταν φθάσῃ εἰς τὰ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ δικαιώματος τούτου, τὸ ὁποῖον ὑπ’ αὐτῆς ἐχορηγήθη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον, ὅπερ τότε ὠνομάζετο τοῦ Ὄθωνος ἀπὸ δὲ τῆς Ὀκτωβριανῆς ἐπαναστάσεως Ἐθνικὸν καλεῖται. Ἡ Συνέλευσις ἐκείνη καλῶς ἐννοοῦσα τὸ μέλλον καὶ τὸν προορισμὸν τῆς Ἑλλάδος, ἅτε πλείστους ἔτι περιλαμβάνουσα ἄνδρας ἐκ τῶν τὸν μέγαν καὶ ἱερὸν κατὰ τῆς δουλείας ἀγῶνα ἀγωνισαμένων, ὧν δυστυχῶς ὀρφανὴ εἶναι ἡ παροῦσα, ἔδειξεν ὅτι αἱ χεῖρες ἐκεῖναι, αἵτινες ἄλλοτε ἤξευραν νὰ ἐγείρωσι τρόπαια κατὰ τῶν τυράννων, ἤξευραν καὶ νὰ πλέκωσι στεφάνους τῇ παιδείᾳ, καὶ ὅτι ἐν τῇ πολιτείᾳ ταύτῃ, ἔνθα οὐδὲν προνόμιον δύναται νὰ ὑψώσῃ τὴν κεφαλὴν, μόνον ἡ παιδεία ἐξαιρετικῶς δύναται ν’ ἀποτελῇ τάξιν προνομιοῦχον. Κύριοι! Ἑλληνοπρεπῶς, ἐπαναλέγω, φερομένη ἡ Συνέλευσις ἐκείνη ἐθεώρησε τὸ Πανεπιστήμιον ὡς τὴν ἀληθῆ μητρόπολιν τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ, ἐθεώρησεν, ὅτι ἐν αὐτῷ ἄσβεστον καίει τὸ πῦρ τῆς ἀληθείας, ὅτι ἀπ’ αὐτοῦ ἐξαυγάζει τὸ φῶς τῆς ἐλευθερίας.

§121ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Τῆς δουλείας.

§122ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐκεῖθεν αἱ ἀκτῖνες τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐκπέμπονται ὡς ἀπὸ ἑστίας πρὸς τὰ πέρατα τῆς γῆς, ὁπούποτε Ἑλληνικὴ πάλλει καρδία, ὁπούποτε ἡ Ἑλληνικὴ ἀκούεται γλῶσσα· καὶ ποῦ δὲν ἀκούεται ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα, Κύριοι; Οἱ ξένοι πάντες συνεπάθησαν καὶ συμπαθοῦσιν ὑπὲρ τῆς χώρας ταύτης καὶ τιμῶσιν αὐτὴν διὰ τὴν Ἑλληνικὴν παιδείαν, μὴ γένοιτο λοιπὸν σήμερον μία Συνέλευσις Ἑλληνικὴ νὰ ὑβρίσῃ τὴν Ἑλληνικὴν παιδείαν! Εἴθε κλεισθῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ οὗτοι πρὶν ἢ τὸ ἴδω! εἴθε κωφάλαλος γίνω πρὶν ἢ τὸ ἀκούσω καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους μου τὸ ἐξαγγείλω! Ἀποικίαι ἐπιστημόνων, ἀποικίαι σοφῶν ἁπανταχοῦ ἐκ τοῦ τεμένους τοῦ Πανεπιστημίου ἐκπέμπονται, μόνην δ’ ἀμοιβὴν ἐθνικὴν οἱ ἐν αὐτῷ ἱεροφάνται ἔχουσι τὸ προνόμιον τοῦτο, καὶ ἐπ’ αὐτῷ σεμνύνονται. Ὅπως δὲ τὸ πάλαι αἱ ἀποικίαι τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος στελλόμεναι ἀπὸ τῆς Μητροπόλεως ἐλάμβανον τὸ ἱερὸν πῦρ ἀπὸ τοῦ Πρυτανείου αὐτῆς, οὕτω Κύριοι, καὶ τὴν σήμερον οἱ νέοι οἵτινες ἐξέρχονται τοῦ Πανεπιστημίου τούτου εἰσὶν οἱ οἰκισταί, οἵτινες ἐν πυρσοφόρῳ νάρθηκι μεταφέρουσι τὸ αἶθον τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ πῦρ πανταχόσε ὅποι ἂν εἰσκέλσωσιν, οὕτω δ’ οὐ μόνον σώζουσι τὸν Ἑλληνισμὸν ὅπου ἐντυγχάνουσιν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ ἀναζωπυροῦσιν αὐτὸν ὅπου κατασβέννυται. Αἴ! Κύριοι, ἄνευ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἠθέλομεν κατατάττεσθαι μεταξὺ τῶν Εὐρωπαίων ἐθνῶν. Τὸ Πανεπιστήμιον λοιπὸν εἶναι τὸ ταμεῖον τῶν ἡμετέρων ἐθνικῶν ἐλπίδων, ἀπ’ αὐτοῦ ἐξέρχονται τὰ φῶτα καὶ εἰς αὐτὸ συνέρχονται, ὥστε εὐστόχως εἰς αὐτὸ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ γλαφυρὸς ἐκεῖνος τοῦ Λουκρητίου περὶ τῆς μητρὸς γῆς στίχος· «Omniparens eadem rerum commune sepulcrum». Κύριοι, ἔμαθον ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ τοὺς λόγους δι’ οὓς θέλουσιν οἱ ἐναντίοι νὰ τιμωρήσωσι τὸ Πανεπιστήμιον. Ἔδειξε δουλοφροσύνην, λέγουσι, κατὰ τὸ παρελθόν. Ἂν ὁ λόγος οὗτος ἦτο ἰσχυρὸς, ἔπρεπε νὰ καταστρέψωμεν τὸ ἀντιπροσωπικὸν σύστημα δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, διότι εἰς ὅλους τοὺς βουλευτὰς ἡ αὐτὴ προσετρίβετο μομφή. Ἀλλὰ, Κύριοι, οὐδ’ ἡ πρόφασις αὕτη ἔχεται τὸ παράπαν ἀληθείας· καὶ δὴ πρῶτον παρατηρῶ τοῦτο, ὅτι μεταξὺ τῶν καθηγητῶν ὁστιςδήποτε ἂν ἐκλεχθῇ εἶναι ἄξιος νὰ συγκαθήσῃ μετὰ τῶν κρατίστων ἐν πάσῃ Ἑλληνικῇ Συνελεύσει. Δεύτερον· ἀναξίως ἑαυτοῦ λέγεται τὸ Πανεπιστήμιον ποιησάμενον τὰς ἐκλογὰς τῶν βουλευτῶν αὑτοῦ; Τὸ Πανεπιστήμιον, ὅπερ ἐξελέξατο,— τῶν τεθνεώτων μόνον μνημονεύω, γνωρίζων, ὅτι οἱ ἔτι ζῶντες τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Πανεπιστημίου κινοῦσι τὸν φθόνον ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἔχουσι τὰς ἀρετὰς αὐτῶν, —τὸ Πανεπιστήμιον, ὅπερ ἐξελέξατο τὸν Περικλέα Ἀργυρόπουλον.

§123ΦΩΝΗ ΤΙΣ. Μόνον.

§124ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὄχι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὸν Σπυρίδωνα Πήλληκαν, καὶ τὸν Μ. Ποτλῆν... (θόρυβος). Ναὶ, Κύριοι, θορυβοῦντες σέβας τοὐλάχιστον πρὸς τοὺς τεθνεῶτας, ἐπιβάλλουσι σέβας εἰς πάντα μὴ πεπωρωμένον τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν, τὰ τρία σεμνὰ ταῦτα ὀνόματα, διά τε τὴν παιδείαν των, τὰ φῶτά των καὶ τὸν χαρακτῆρά των. Ἐν μέσῳ ὑμῶν ἔζησαν, καὶ πάντας ὑμᾶς ἐπικαλοῦμαι μάρτυρας, ἂν δὲν ὑπῆρξαν οἱ ἀκέραιοι δικασταὶ παρὰ τοῖς ὁποίοις ἡ δικαιοσύνη εὕρισκε καταφυγήν· ἂν δὲν ὑπῆρξαν οἱ ἁγνοὶ καὶ εἰλικρινεῖς καὶ ἀφιλοκερδεῖς σύμβουλοι, οἵτινες τὰ δικαιώματά σας ὑπερησπίσθησαν· ἂν τέλος δὲν ὑπῆρξαν οἱ διδάσκαλοι τῶν τέκνων σας, οἱ διδάσκαλοι πολλῶν ἐξ ὑμῶν. Ναὶ κύριοι, μὴ φέρητε βαρεῖαν πέτραν ἀναθέματος κατὰ τοῦ Πανεπιστημίου, διότι ἡ πέτρα αὕτη θέλει πέσει καὶ βαρύνει ἐπὶ τῶν ἱερῶν ἐκείνων τάφων, καὶ, μὰ τὴν ἀλήθειαν! δὲν ἠξεύρω ἂν δυνηθῇ νὰ ὀρθοποδήσῃ πλέον ἔθνος διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὑτοῦ ἔνοχον τηλικαύτης μαύρης ἀχαριστίας γενόμενον. Μὴ γένοιτό ποτε ἡ Συνέλευσις αὕτη ὡς τελευταῖον ἔργον αὐτῆς νὰ καταστρέψῃ αὐτὴν τὴν παιδείαν, τὴν μόνην λαμπάδα, τὸν ἐν μέσῳ τῆς Ἀνατολῆς μόνον τηλαυγῆ φάρον, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν λαμπηδόνα γηθοσύνως προσβλέπουσιν οἵ τε ἐλεύθεροι ὡς καὶ οἱ ὑπὸ τὴν δουλείαν ἔτι διατελοῦντες ἀδελφοί μας, καὶ διὰ τῆς ὁποίας διακρίνεται ἡ Ἑλλὰς ἐν μέσῳ τῶν περὶ αὐτὴν βαρβάρων. Ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν, Κύριοι, πατῶν τὸ πρῶτον ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς χώρας διέσπειρεν ἐν μέσῳ ἡμῶν τὸ κήρυγμά του καὶ εἶπεν, ὅτι κύριον τῆς βασιλείας του μέλημα ἔσται νὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα πρότυπον Βασιλείου ἐν τῇ Ἀνατολῇ· καὶ πῶς ἄλλως Κύριοι, ἡ Ἑλλὰς θέλει γίνει πρότυπον Βασιλείου ἐν τῇ Ἀνατολῇ εἰμὴ διὰ τῆς παιδείας, (θόρυβος)! Αἲ Κύριοι, πιστεύω, ὅτι οἱ θορυβοῦντες ἢ εἶναι ὅλως ἄμοιροι παιδείας; ἢ δὲν ἔχουσι τέκνα καὶ διὰ τοῦτο ὀλίγον μέλει αὐτοῖς νὰ γίνωσι πατέρες τέκνων εὐπαιδεύτων. Θέλω ζητήσει τὴν κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν ψηφοφορίαν καὶ θέλω ἰδεῖ τίς τρόφιμος τοῦ Πανεπιστημίου μεταξὺ ὑμῶν θέλει ῥίψει τὴν πέτραν τοῦ ἀναθέματος κατὰ τῆς ἐκθρεψάσης αὐτὸν παιδείας, καὶ θέλω ἰδεῖ τίς πατὴρ ἔχων τέκνα δὲν θέλει αἰσθανθῆ τὴν καρδίαν του πάλλουσαν τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θέλει στερήσει τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ δικαιώματος τούτου. Ἐὰν δὲ μεταξὺ ὑμῶν εὑρίσκωνταί τινες αὐτοί τε ἀμαθεῖς καὶ τέκνων ἐστερημένοι, ἐκεῖνοι ἂς καθήσωσι σήμερον ὡς οἱ ἄπαιδες Σπαρτιᾶται ἐν τῇ ἐσχάτῃ θέσει, ἂς μὴ κατέλθωσιν ὅμως μεθ’ ὑμῶν ἐν τῷ προκειμένῳ ἀγῶνι νὰ συζητήσωσι μετὰ τῶν πατέρων, μετὰ τῶν ἀδελφῶν ἐκείνων οἵτινες ἐκπαιδεύονται ἐν τῷ εὐαγεῖ τοῦ Πανεπιστημίου μεγάρῳ. Ἐὰν τὸ δικαίωμα τοῦτο οὐδαμοῦ ὑπῆρχεν, ἦτο δὲ ὅλως ἐξαιρετικὸν διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον, καὶ πάλιν τότε ἔπρεπε νὰ διατηρηθῇ· ἔπρεπεν ἡ Ἑλλὰς πρώτη νὰ τὸ φέρῃ εἰς φῶς· ὡς πρώτη ὑπῆρξε γενέτειρα παντὸς καλοῦ. Ἀλλὰ Κύριοι, καὶ ἐκεῖ ἔνθα πλεονάζουσι τὰ φῶτα, δηλονότι ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ καὶ ὑπερβορείῳ Εὐρώπῃ, τὰ Πανεπιστήμια τῆς Ἀγγλίας, καὶ τὰ Πανεπιστήμια τῆς Γερμανίας, καὶ τὰ Πανεπιστήμια τῆς Σουηδίας, οὐ μόνον ἐν ταῖς Βουλαῖς τῶν ἐθνῶν τούτων, τῶν πολὺ πλέον ἡμῶν προωδευμένων ἐπὶ παιδείᾳ, συμπαρακάθηνται διὰ τῶν ἐξ αὐτῶν βουλευτῶν, ἀλλ’ ἔν τισι χώραις καὶ ἐν ταῖς Γερουσίαις· καὶ ὁ μὲν Σισμόνδης δικαίως θεωρεῖ τοῦτο οὐχὶ ὡς προνομίαν, ἀλλ’ ὡς φόρον φώτων, ὃν ἡ πολιτεία δικαιοῦται ν’ ἀπαιτῇ παρ’ αὐτῶν· ὁ δὲ Ῥωμανιόζης ἀποφαίνεται, ὅτι οἱ τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης καθηγηταὶ ἔπρεπεν αὐτοδικαίως νὰ ὦσι μέλη τῶν Βουλῶν· ὁ δὲ Μακώλεϋ παρατηρεῖ, ὅτι τὸ ἐκπροσωπεύειν ἐν τῇ Βουλῇ ἓν τῶν Πανεπιστημίων τῆς Ἀγγλίας ὑπῆρξε πάντοτε ἡ μεγαλητέρα φιλοδοξία τῶν μεγαλητέρων πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Ἀγγλίας. Καὶ τῳόντι Κύριοι, ἐν ταῖς ἡμέραις ἡμῶν ὁ κορυφαῖος τῶν οἰκονομολόγων ἅμα δὲ καὶ γλαφυρώτατος τῶν ῥητόρων τῆς Ἀγγλίας, ὁ Γλάδστων, εἶναι ἀντιπρόσωπος Πανεπιστημίου. Ὁ μέγας Νεύτων δὲν ἐξελέχθη ὑπὸ ἐπαρχίας τινὸς, ἀλλ’ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Κανταβριγίας, ἔδρευεν ἐν τῇ Συνελεύσει τῇ καθαιρεσάσῃ Ἰάκωβον τὸν Βʹ. καὶ ἀναγορευσάσῃ Βασιλέα τῆς Ἀγγλίας Γουλιέλμον τὸν Γʹ. Ἀλλὰ καὶ ἐν Γερμανίᾳ ἐπ’ ἐσχάτοις ὑπό τινων ἀνεζωπυρήθη τὸ πῦρ τῆς ἐλευθερίας; Δὲν εἶναι οἱ φιλοπάτριδες ἐκεῖνοι ἐννέα καθηγηταὶ τῆς Γοτίγγης οἵτινες ἐξωρίσθησαν κηρύττοντες τὴν ἐλευθερίαν καὶ πολεμοῦντες τὸν δεσποτισμόν;

§125ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ἄλλοι ἦσαν ἐκεῖνοι.

§126ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὄχι, Κύριοι, καὶ ἡ Ἑλλὰς, ἡ μικρὰ αὕτη Ἑλλὰς παρέσχεν ὑμῖν διὰ τῶν Καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου ἀξιομίμητα παραδείγματα. Καὶ ταῦτα λέγων δὲν ἐννοῶ ἐμαυτὸν, Κύριοι, ἄλλοι ἂς μαρτυρήσωσιν ἂν εὐθαρσῶς δὲν ὑπέμεινα δεκαετῆ διωγμὸν, ἄλλοι ἂς κρίνωσιν, ἂν ἐπαξίως, ἄνευ φατριασμοῦ, ἄνευ παθῶν, ἄνευ φιλαρχίας ἐξεπροσώπευσα ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ τὸ Πανεπιστήμιον. Ἀλλ’ ὁποῖον λαμπρὸν θίασον ἀνδρῶν πατριωτῶν ἀληθῶς ἐν μιᾷ μόλις εἰκοσιπενταετηρίδι ἔδειξε τὸ Πανεπιστήμιον ἡμῶν! ἀλλ’ ὁ Καλλιγᾶς, ἀλλ’ ὁ Κόκκινος, ἀλλ’ ὁ Δομνάνδος, ἀλλ’ ὁ Ὀλύμπιος, ἀλλ’ ὁ Βενθύλος καὶ ἄλλοι δὲν ἐπαύθησαν διὰ τὴν ἔννομον ἀντιπολίτευσίν των πρὸς τοὺς κρατοῦντας; Τὴν κατὰ τοῦ Πανεπιστημίου καταφορὰν τινων, οὓς ἐντεῦθεν διακρίνω, δὲν δύναμαι νὰ θεωρήσω ἄλλως εἰμὴ ὡς φιλοκέρτομόν τινα προσωπικότητα, τὴν ὁποίαν, διὰ τὴν πρὸς τὰ φρονήματά των ἀντιφροσύνην μου ἔχουσι κατ’ ἐμοῦ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐξορκίζω ὑμᾶς, ἀπόθεσθε τὰ πάθη, δὲν θέλω εἶσθαι ἐγὼ πάντοτε ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Πανεπιστημίου· καθικετεύω ὑμᾶς, Κύριοι, ἂν ἐπαξίως ἐξεπροσώπευσα τὸ Πανεπιστήμιον ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ,—καὶ ἐν συνειδότι ἡσύχῳ παραδίδωμι τὴν πολιτείαν ὁλοκλήρου τοῦ βίου μου νὰ κρίνῃ μίαν ἡμέραν ἡ ἀμερόληπτος γενεὰ, ἥτις θέλει διαδεχθῆ ἡμᾶς· ἂς ζητήσῃ αὕτη ἐν τοῖς ἔργοις μου, εἴτε τοῦ Καθηγητικοῦ μου βίου, εἴτε τοῦ ἰδιωτικοῦ, ἂς ἀναδιφήσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως ταύτης, καὶ τὰ πρακτικὰ ταῦτα θέλουσι βεβαιώσει, καὶ ἅπας ὁ βίος μου θέλει μαρτυρήσει, ἂν ἐπαξίως ἀντιπροσώπευσα τὸ Πανεπιστήμιον, ἂν ἐντίμως ἐβίωσα, καὶ ὑπηρέτησα τῇ πατρίδι· εἰ δ’ ὡς ἐπεθύμουν νὰ ὑπηρετήσω αὐτῇ δὲν ἠδυνήθην, διὰ τὸ ἀσθενὲς τῶν δυνάμεών μου καὶ τὴν σμικρότητα τῶν μέσων ἅ μοι παρέσχεν ἡ Θεία Πρόνοια, τίς δύναται νὰ μοὶ καταλογίσῃ τοῦτο εἰς ἁμαρτίαν, ἀφοῦ πρόθυμον ἔσχον τὸ πνεῦμα καὶ ὅ,τι ἠδυνήθην εὐσυνειδήτως ἔπραξα;—Εἰ μὲν λοιπὸν ἐπαξίως ἐξεπροσώπευσα τὸ Πανεπιστήμιον, μὴ κάμητε, Κύριοι, ὥστε νὰ ὦ ἐγὼ ὁ τελευταῖος ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου ἐν ἐθνικῷ Συνεδρίῳ λαλήσας, εἰ δὲ τοὐναντίον φρονῆτέ με κατώτερον τῆς ὑψηλῆς ἐντολῆς, ἥτις μοὶ ἐδόθη, μὴ πρὸς Θεοῦ, μὴ κάμητε, ὥστε νὰ βαρύνῃ ἡ καρδία τῶν συναδέλφων μου, ὄντων τε καὶ μελλόντων, κατὰ τοῦ ὀνόματός μου, διότι ἐγὼ ἐστάθην ὁ αἴτιος τῆς καταστροφῆς τοῦ δικαιώματος τοῦ Πανεπιστημίου· ἄφετε μᾶλλον αὐτοῖς ἐν πρώτῃ νέας ἐκλογῆς εὐκαιρίᾳ τὰ μέσα νὰ ἐπανορθώσωσι τὸ λάθος ὃ ἔπραξαν δόντες μοι τὰς ψήφους των. Πρὸς ὑμᾶς δὲ, Κύριε Γλαράκη, ὅστις ἀπεκαλέσατε τὸ Πανεπιστήμιον δοῦλον, στρέφω τὸν λόγον. Μάθετε, ὅτι αὐτὸ τὸ Πανεπιστήμιον τὸ ὁποῖον ἀσεβῶς εἴπατε δοῦλον, αὐτὸ τὸ Πανεπιστήμιον ἔδειξε τὴν μεγαλητέραν ἀντιπολίτευσιν, αὐτὸ τὸ Πανεπιστήμιον ἔγραφε διὰ τοῦ καλάμου τοῦ Φαρμακίδου, διὰ τοῦ καλάμου τοῦ Ἀργυροπούλου, διὰ τοῦ καλάμου τοῦ Καλλιγᾶ, διὰ τοῦ καλάμου τοῦ Μανούσου, διὰ τοῦ καλάμου τοῦ Δομνάνδου, ἔγραφον οὗτοι τὰ φλογερὰ ἐκεῖνα ἄρθρα, ἐν οἷς ἐξήστραπτε τῷ ὄντι τὸ πῦρ τῆς ἐλευθερίας, παρὰ τῷ ὁποίῳ ἐθερμάνθη καὶ διεπλάσθη ἡ καρδία τῆς νεολαίας.

§127ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ὑπῆρξαν πάντοτε αὐλοκόλακες καὶ δοῦλοι ὑπὸ τὰ νεύματα τῆς ἐξουσίας.

§128ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριε Γλαράκη, εἶσθε ἄλλος Χάμ! ὑμεῖς, ὑμεῖς ἐφέρετε ἄλλοτε λίθον κατὰ τῆς μνήμης τοῦ πατρός σας, δὲν θαυμάζω λοιπὸν διότι φέρετε σήμερον λίθον καὶ κατὰ τοῦ δικαιώματος τῆς μητρός σας, τῆς ἐκθρεψάσης ὑμᾶς παιδείας. Ἐτιμωρήσατε ἄλλοτε τὴν μνήμην τοῦ πατρός σας διὰ τῆς ἀγορεύσεως ὑμῶν, ὅτε ἐζητεῖτε τὴν ἀποσφράγισιν τῶν ἐγγράφων τοῦ Ὄθωνος, δὲν εἶναι παντάπασι παράξενον ὅτι ζητεῖτε νὰ συμπράξητε καὶ εἰς τὴν δολοφονίαν τῆς μητρός σας........

§129ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον μὲ προσέβαλε καὶ ὡς ἄτομον πολιτικὸν, καὶ ὡς ἄτομον οἰκογενειακόν.

§130ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν εἶναι προσβολὴ κατὰ τοῦ πατρός σας, Κ. Γλαράκη, διότι ἐγὼ σέβομαι περισσότερον παρ’ ὅ,τι ὑμεῖς ἐσεβάσθητε τὴν μνήμην τοῦ πατρός σας, τοῦ μακαρίτου καὶ ἀγαθοῦ πατρός σας, ὅστις πολὺ κάλλιον ὑμῶν ἐπολιτεύθη, καὶ πολὺ ὑμῶν ἀποτελεσματικώτερον ἐπ’ ἀγαθῷ ὑπηρέτησε τῇ πατρίδι. Ναὶ, ἀλλ’ ἐνθυμήθητε, ὅτι πρῶτος ὑμεῖς ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐπεμείνατε ζητῶν τὴν ἀποσφράγισιν καὶ ἐγὼ σᾶς ἐνεθύμισα τότε, ὅτι λαμβάνετε τὴν θέσιν τοῦ Χὰμ, διότι ἐν τῇ ἀλληλογραφίᾳ ἐκείνῃ τὰ γράμματα τοῦ πατρός σας ἤθελον εὑρεθῆ περισσότερα καὶ σπουδαιότερα παρὰ τὰ ὑπὸ παντὸς ἄλλου γραφέντα (θόρυβος ἀριστερά).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§132ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριοι! Βλέπω μετὰ χαρᾶς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως ὀλίγον κατ’ ὀλίγον μεταβαλλομένην. (θόρυβος ἀριστερά) Ἀκούετε;.... ἡ τρικυμία μόνον ἐκεῖ ὑπάρχει (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα) ἂς ταράττεται,.... δὲν μὲ ἀνησυχεῖ, γνωρίζω τὰς τάσεις της, ἐδῶ ὅμως εἶναι ἡ γαλήνη (δεικνύει τὴν δεξιάν). Κύριοι! Αὐτὴ δ’ ἡ τῶν Ἀθηνῶν πόλις, αὐτὴ δ’ ἡ ἐπανάστασις, τῆς ὁποίας ὑμεῖς λέγεσθε θιασῶται, εἰς τίνας ὀφείλει τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς; εἰς τίνας τὴν ὀφείλει ἡ πόλις; δὲν εἶναι οἱ γέροντες, πολλάκις δὲ καὶ καχεκτικοὶ ἐκεῖνοι καθηγηταὶ, οἵτινες μετὰ τῶν καλῶν κἀγαθῶν φοιτητῶν περιεπόλουν τὴν νύκτα καὶ ἐφρούρουν ὑμᾶς ἐντρυφῶντας ἐν ταῖς καλαῖς καὶ ἁπαλαῖς ὑμῶν στρωμναῖς;

§133ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά.

§134ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Πιστεύω τῳόντι, ὅτι εἶναι ἀρκετά· πιστεύω, ὅτι αὐτὴ ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ συμπληρώσῃ τὰ ἔργα τῶν προκατόχων της ἐθνικῶν Συνελεύσεων καὶ οὐχὶ νὰ τὰ καταστρέψῃ. Ἂς ἔλθωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ καταδείξωσι κατὰ τί τὸ Πανεπιστήμιον τοῦτο ἔβλαψεν. Ἔβλαψεν ἴσως διότι παιδεία μεγαλητέρα κάθηται σήμερον ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ τῇ συγκροτηθείσῃ μετὰ εἴκοσιν ἔτη, παρὰ ἐν τῇ Συνελεύσει τῇ προκατόχῳ αὑτῆς, καὶ ἐν ταῖς πρὸ ταύτης; Εἴθε μή τίς ποτ’ εἴπῃ, ὅτι κατ’ ἀρετὴν πολὺ ἐκείνων ἐλαττούμεθα. Καὶ θέλουσι λοιπὸν ἐλθεῖ αὐτὰ τὰ τέκνα τῶν ἐν ἐκείναις ἑδρευσάντων, θέλουσιν ἔλθει αὐτοὶ οἱ τρόφιμοι τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ κατὰ πρῶτον ἐν ἐθνικῇ Συνελεύσει ἑδρεύοντες, ὡς ἀπαρχὰς καὶ πρωτόλεια τοῦ πολιτικοῦ των βίου φέροντες τὸ νὰ πατάξωσι τὴν μητέρα αὑτῶν; Δύο λέξεις ἔτι καὶ τελειόνω. Ἐπειδὴ τὸ σχέδιον ὅπερ προτείνει τὸ ὑπουργεῖον, φέρει, ὅτι οἱ καθηγηταὶ ἐκλέγουσιν ἴδιον βουλευτὴν, δὲν διακρίνει δὲ, ὅτι ὁ βουλευτὴς οὗτος πρέπει νὰ ᾖ ὁριστικῶς ἐκ τῶν τοῦ Πανεπιστημίου καθηγητῶν, διὰ τοῦτο ἐγὼ φέρω ὡς τροπολογίαν τοῦ 70 ἄρθρου, ὅτι «οἱ καθηγηταὶ τοῦ ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, τακτικοί τε, ἐπίτιμοι καὶ ἔκτακτοι ἐκλέγουσιν ἴδιον βουλευτὴν ἐκ τῶν καθηγητῶν κατ’ ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν», καὶ ἰδοὺ, Κύριοι, τὸ διατί. Πρέπει πάντως ὁ βουλευτὴς τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ᾖ εἷς ἐκ τῶν καθηγητῶν, διότι αὐτὸς γνωρίζει ἐκ τοῦ πλησίον καὶ ἐξ ἐπαγγέλματος τὰ συμφέροντα τῆς παιδείας, εἶναι εἰδικὸς ἀντιπρόσωπος τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν. Συνεπεῖς δ’ ὑμεῖς πρὸς ὅ,τι ἐνεγράψατε ἐν τῷ Συντάγματι, ὅτι ὁ βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας πρέπει νὰ ᾖ ἐκ τῆς ἐπαρχίας, ἥτις ἀποστέλλει αὐτὸν πρέπει νὰ ἀποφασίσητε ὅτι καὶ ὁ βουλευτὴς τοῦ Πανεπιστημίου νὰ ᾖν ἐκ τῆς ἰδίας του ἐπαρχίας, τουτέστιν ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ προλαμβάνω καὶ μίαν ἄλλην ἔνστασιν, ἥτις πάντως θέλει γενῆ ἀπό τινας, ὅτι τὸ 71 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἀποκλείει πάντα ἔμμισθον λειτουργίαν μετερχόμενον τοῦ νὰ ᾖναι μέλος τῆς Βουλῆς· ἀνακαλῶ εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου ἐζήτησα τὴν ἐξαίρεσιν, ὁ δὲ Κ. Κουμουνδοῦρος ἂν δὲν μ’ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐποιήσατο ῥητὴν περὶ τούτου ἐπιφύλαξιν. Ὁπωσδήποτε τὸ πρᾶγμα τοῦτο θεραπεύεται δι’ ἑνὸς ψηφίσματος ἐπέχοντος τόπον ὡσεὶ ἦν ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι, ὅταν, ὡς εὐελπιστῶ δὲν εὕρητε λόγους πείθοντας ὑμᾶς νὰ ψηφίσητε κατὰ τοῦ Πανεπιστημίου, ὅταν διατηρήσητε αὐτῷ τὸ τῆς ἀντιπροσωπείας δικαίωμα, τότε ψηφίσατε τὸ ἑξῆς ψήφισμα. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει· Ἄρθρ. 1. Χορηγηθέντος διὰ τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου τῷ ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν ἴδιον βουλευτὴν ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ καθηγητῶν, τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀποτελεῖ εἰδικὴν ἐξαίρεσιν τῆς διατάξεως τοῦ 71 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ἄρθρ. 2. Τὸ παρὸν ψήφισμα θέλει ἰσχύει ὡσεὶ ἀπετέλει μέρος τοῦ Συντάγματος.

Ὁ πληρεξούσιος τοῦ Πανεπιστημίου

Ν. Ι. ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ.

Ὅταν ἐκδώσητε ψήφισμα ἰσχύον, ὡς εἶπον, ὡς ἐγγεγραμμένον ἐν τῷ Συντάγματι, καὶ τὸ παραδεχθῇ ὁ Βασιλεὺς διὰ τῆς κυρώσεώς του, τότε ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἔσται νόμιμος ὡσεὶ ἐν αὐτῷ τῷ Συντάγματι ἐνεγράφετο ὡς ἐξαίρεσις. Ἂς ἔλθῃ λοιπὸν τώρα, ὅστις θέλει νὰ πολεμήσῃ τὴν πρότασίν μου, ἀλλὰ, μὴ δητ’, ὦ πάντες θεοὶ, μηδεὶς ταῦθ’ ὑμῶν ἐπινεύσειεν, ἀλλὰ μάλιστα καὶ τούτοις βελτίω τινὰ νοῦν καὶ φρένας ἐνθείητε. (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§135ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Γλαράκης ἔχει τὸν λόγον ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ· παρακαλῶ νὰ περιορισθῆτε εἰς μόνον αὐτό.

§137ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Κύριοι! Ἐπειδὴ καὶ πάλιν προεκλήθην, διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ λαλήσω ἐπὶ ὀλίγας στιγμὰς διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς ὕβρεις ἀορίστους.

§138ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν εἶπεν ὕβρεις.

§139ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Αἵτινες ὅμως δύνανται παρερχόμεναι ἐν σιγῇ νὰ παρεξηγηθοῦν πολυτρόπως. Κύριοι, ὅταν ἐγὼ ἤρχισα νὰ ἀναμιγνύωμαι εἰς τὴν πολιτικὴν, καὶ τοῦτο τὸ λέγω χωρὶς ποσῶς νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν ὅτι ὑπῆρξά ποτε πολιτικὸν πρόσωπον· ὁ πατήρ μου πρὸ πολλοῦ δὲν ὑπῆρχε πλέον εἰς τὴν ζωήν. Ἡ πολιτικὴ ζωὴ τοῦ πατρός μου ἔληξε πολὺ πρότερον πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ἡ ἰδική μου, ὥστε δὲν μὲ συνδέει μετ’ αὐτοῦ ὡς πρὸς τὴν πολιτικὴν, οὔτε κἂν ἡ μνήμη, διότι δὲν γνωρίζω ἐν γένει τὶ ἔπραττεν ὁ πατήρ μου, ἂν ἔστειλε ἔγγραφα πρὸς τὰ ἀνάκτορα καὶ ποίου εἴδους ἦσαν, καὶ ὁποίας σχέσεις εἶχεν, ἀναγκάζομαι ἑπομένως νὰ ἀφήσω νὰ ὁρίσουν τοῦτο οἱ σύγχρονοί του, ἀφίνω νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν πορείαν του ἡ ἱστορία τοῦ ἔθνους, καὶ τοῦτο μόνον πιστεύω, ὅτι πολλοὶ φίλοι του ἠμποροῦν νὰ μαρτυρήσουν, ὅτι αὕτη δὲν ὑπῆρξεν ἀντεθνική.

§140ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Πρέπει ὁ υἱὸς νὰ γίνῃ διὰ τῆς πολιτείας του ὑπερασπιστὴς τῆς μνήμης τοῦ πατρός του.

§141ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δυστυχῶς δὲν εὑρίσκομαι εἰς αὐτὸ τὸ εὐτυχὲς σημεῖον, διότι οὐ μόνον δὲν ὑπῆρξα σύγχρονός του, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν ἀμέσως τὸν διεδέχθην, μεταξὺ ἐμοῦ καὶ ἐκείνου παρεμπίπτει τὸ χρονικὸν διάστημα καθ’ ὃ μετεβλήθη ὁλοσχερῶς ἡ ὄψις τῆς καταστάσεως τῆς πατρίδος· διὸ ἐπαναλαμβάνων ἀφίνω εἰς τοὺς συγχρόνους του, εἰς τοὺς φίλους του, νὰ ὁρίσουν ἐὰν ὑπῆρξε πατριώτης ἢ ὄχι. Περὶ δὲ τῆς πορείας τῆς ἰδικῆς μου, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς δολοφόνον κατὰ τῆς μητρός μου, δηλ. ὅτι ζητῶ νὰ δολοφονήσω τὸ Πανεπιστήμιον παρὰ τοῦ ὁποίου ἔμαθον ὅ,τι ἂν γνωρίζω, λέγω, ὅτι δὲν ἀγνωμονῶ κατὰ τῶν καθηγητῶν μου, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐδίδαξαν, εὐγνωμονῶ καὶ πρὸς αὐτοὺς ὡς διδασκάλους μου, ὡς ἐπιστήμονας, καὶ πρὸς τὴν πατρίδα, ἡ ὁποία διατηρεῖ τὸ Πανεπιστήμιον αὐτὸ εἰς τὸ ὁποῖον ἐφοίτησα καὶ ἐδιδάχθην· οὐχ ἧττον ὅμως ὅταν πρόκηται νὰ χαρακτηρίσω τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε πολιτικῶς ὁ σύλλογος τῶν καθηγητῶν, ὅταν πρόκηται νὰ κρίνω τοὺς καθηγητὰς ὡς πολιτικὸν σύλλογον, ἔχω ἀνώτερον καθῆκον, καθῆκον ὄχι τόσον μικρὸν, ὅσον τὸ τῆς εὐγνωμοσύνης πρὸς τὴν πατρίδα μου, ὅπερ μοῦ ἐπέβαλε νὰ χαρακτηρίσω τὴν πορείαν του αὐτὴν ὅλως ἀντιπατριωτικήν. Τὸ Πανεπιστήμιον ἀληθῶς ὑπῆρξεν ἡ ἀφθονωτέρα πηγὴ τῶν νέων ἰδεῶν, τῆς νέας ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία παρουσιάζει, πρῶτον, δύναμαι νὰ τὸ εἴπω καθαρῶς, ἐθνικὸν χαρακτῆρα, ἀλλὰ τὴν πηγὴν ταύτην δὲν ἀπετέλει ὁ σύλλογος τῶν καθηγητῶν, ἀλλὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῶν φοιτητῶν, τὸ στοιχεῖον τῆς νεολαίας, τὸ ὁποῖον ἐπολεμεῖτο ἀπὸ τὸν σύλλογον τῶν καθηγητῶν, οἵτινες εἷρπον πάντοτε ὑπὸ τὰ νάματα τῆς ἐξουσίας.

§142ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§144ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἀπάλειψιν.

§145ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§146ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν ἀπάλειψιν.

§147ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀπαλείψατέ το, ἀλλ’ ἀπαλείψατέ το δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὅπως μείνῃ ἐσαεὶ ἡ μνήμη τῆς πράξεως ταύτης καὶ ἕκαστος ἀτομικῶς φέρῃ τὴν εὐθύνην τῆς ψήφου του ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ τῆς ἱστορίας.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ᾖναι 20 οἱ ζητοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν (ἐγείρονται πολλοί).

§149ΙΑΛΕΜΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ψηφοφορηθῇ πρῶτον ἡ πρότασίς μου.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ ἡ ἀπάλειψις εἶναι ἡ ἀπωτέρα. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου καὶ τῶν ἑπομένων βεβαίως λέγουν ναί.

§151ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ὅταν ἀποκλείσητε τοὺς καθηγητὰς, τοὺς ὑπουργοὺς, τοὺς οἰκοκυραίους, ποίους ἄλλους θὰ βάλητε; Τὸν Γλαράκην καὶ συντροφίαν; (θόρυβος). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§152ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Εἶναι μία ὕβρις κατὰ τῆς Συνελεύσεως τὸ νὰ ζητοῦν τὴν ἀπάλειψιν. (Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 246, 139 εἶπον ναὶ, 106 εἶπον ὄχι καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἄρα ἡ πρότασις περὶ ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου περὶ οὗ πρόκειται, ὡς καὶ τῶν ἑπομένων ὡς σχετικῶν μὲ τὸ Πανεπιστήμιον, ἐγένετο δεκτή. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀκροτελεύτιον ἄρθρον. Προτείνω καὶ ὡς εἰδικὸν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον νὰ καταχωρηθῇ ὑπὸ τὸν τίτλον «εἰδικαὶ διατάξεις» τὸ ἑξῆς· «οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι τῶν ἐχόντων δικαίωμα τοῦ ψηφοφορεῖν εἰς τὴν βουλευτικὴν ἐκλογὴν ἰσχύουσι καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν δημοτ. ἀρχῶν, ὡς καὶ εἰς ἐκείνην».

§154ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες). Παρεδέχθη. Μία ἄλλη πρότασις ὑποβάλλεται ν’ ἀποτελέσῃ ἰδιαίτερον ἄρθρον, ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ῥοντήρη. «Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ προγράμματος περὶ τῶν ἐκλογῶν, οὐδεὶς ἐκ τῶν κατὰ τὰς ἐπαρχίας ὑπαλλήλων καὶ δημοσίων ὑπηρεσιῶν παύεται, εἰμὴ δι’ ἔγκλημα καὶ πάντοτε διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως». Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Παρακαλῶ, Κύριοι, θέλετε ν’ ἀναγνώσωμεν τὸ σύνολον;

§156ΔΟΣΙΟΣ. Ὁ Νόμος εἶναι σπουδαῖος, πρέπει νὰ τυπωθῇ διὰ νὰ ἠξεύρωμεν τί εἶναι.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἤδη εἰς τὴν τύπωσιν· μόνον τὰ τελευταῖα ἄρθρα δὲν ἐστοιχειοθετήθησαν ἀκόμη. Ἤδη παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν παρατηρήσεων ἐπὶ τοῦ διατάγματος.

§158ΠΟΛΛΟΙ. (Ἀριστερόθεν). Τὸν Δημοτικὸν Νόμον.

§159ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Εἶναι ζήτημα ἂν θὰ προταχθῇ τῆς ἀπαντήσεως καὶ τὸ διάγγελμα, ὁ δημοτικὸς νόμος (θόρυβος).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφασίσθη νὰ συζητηθῇ τὸ διάγγελμα μετὰ τὸν ἐκλογικὸν νόμον.

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιμένομεν νὰ συζητηθῇ ἡ ἀπάντησις ἐπὶ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Βασιλέως καὶ κατόπιν ὁ δημοτικὸς νόμος, ὅπως ἀπεφασίσθη ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.

§162Σ. ΜΑΚΡΗΣ. Μερικοὶ τῶν Κυρίων πληρεξουσίων συνέταξαν νομοσχέδιον περὶ δημοτικοῦ νόμου ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰ κατὰ τὸν παρόντα νόμον ἐπιψηφισθέντα καὶ τὸ κατὰ τὸ Σύνταγμα. Εἶναι συντομώτατον, δὲν εἶναι παρὰ 24 ἄρθρα, ἐντὸς μιᾶς ὥρας τὸν τελειώνομεν. Πρέπει νὰ τελειώσῃ ὁ οὐσιωδέστερος τῶν νόμων τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος ἀναλογεῖ οὐχὶ μόνον μὲ τοὺς ἄλλους νόμους ἀλλὰ καὶ μὲ ὁλόκληρον τὴν νομοθεσίαν (θόρυβος ἐκ δεξιῶν καὶ ἀποδοκιμασίαι).

§163ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ θὰ συζητηθῇ μετὰ τὸ Σύνταγμα. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν ἀσύντακτον τὴν Βασιλείαν καὶ νὰ συζητῶμεν ἄλλους νόμους. Πρῶτον πρέπει νὰ τελειώσῃ τὸ Σύνταγμα. Αὐτὸ ἀπεφασίσθη, ἐπιμένομεν.

§164ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχεν ἀρχίσει κατ’ ἀρχὰς ἡ συζήτησις τοῦ Δημοτικοῦ Νόμου· ἀλλὰ τὸ πρῶτον διάγγελμα μᾶς εἶπεν ὅτι ὀφείλομεν νὰ συζητήσωμεν τὸν δημοτικὸν καὶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον......... Τώρα πάλιν γίνεται ἀναβολή... ....

§165ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναθεωρήσωμεν ἀπόψε Σύνταγμα (θόρυβος) χωρὶς, Κύριοι, νὰ ἤμουν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθέκαστα, μίαν μόνον παρατήρησιν θέλω νὰ σᾶς κάμω· οἱ ὑπουργοὶ μᾶς ἀπαιτοῦν ἐντὸς χρονικῶν διαστημάτων βραχέων....

§166ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§167ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν ἐσκέφθημεν εἰσέτι περὶ τοῦ οὐσιώδους τούτου ἀντικειμένου.

§168ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἀποφασίσωμεν, θὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν μόνον.

§169ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ζητοῦμεν νὰ προταχθῇ ὁ δημοτικὸς νόμος, καὶ θέλομεν τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§170ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ διάγγελμα ἀπαιτεῖ τροποποιήσεις οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ ὤφειλον νὰ τὰς κάμουν, ἵνα τὰς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἄλλως ἀορίστως δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ νὰ συζητήσωμεν, πρέπει νά φέρουν διατετυπωμένην πρότασιν.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγουν τὰ πρακτικά. «Ἀκολούθως ἡ Συνέλευσις ὥρισεν, ἵνα μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου περὶ Βουλευτῶν συζητήσῃ τὰς παρὰ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως ὑποβληθείσας παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, καὶ κατόπιν τὸν δημοτικὸν νόμον.

§172ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τροπολογοῦμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§173ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναται νὰ γείνῃ πρότασις περὶ τροποποιήσεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως; θέλω ὑποβάλλει πρῶτον εἰς τὴν ψῆφόν σας τὴν πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ζητεῖται λοιπὸν νὰ προταχθῇ σήμερον ὁ δημοτικὸς νόμος.

§175ΠΟΛΛΟΙ. (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§176ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τί νομίζετε, Κύριοι; ὅτι δυνάμεθα ἐντὸς ἡμισείας ὥρας νὰ τελειώσωμεν τὰς παρατηρήσεις μας ἐπὶ τοῦ Συντάγματος;

§177ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Νὰ ἀρχίσωμεν μόνον.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§179ΠΟΛΛΟΙ. (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα, μάλιστα.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ τροποποιηθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ προηγηθῇ ὁ δημοτικὸς νόμος λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§181ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Θὰ φύγωμεν· (ἐγείρονται πολλοὶ ἐξ ἀριστερῶν καὶ φεύγουν). Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία. Διακόπτεται· Ὁ Κ. Κοσονάκος ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος.

§182ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Καθὼς βλέπω, Κύριοι, μὲ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα) ποτὲ δὲν θὰ τελειώσωμεν, ἑπομένως προτείνω νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Λομβάρδου· τοὐτέστιν 150 πληρεξούσιοι νὰ ἀποτελοῦν ἀπαρτίαν· καὶ παρακαλῶ τὸν Κ. Πρόεδρον νὰ τήν φέρῃ ὑπ’ ὄψιν. (Ἐγείρονται πολλοὶ ἐκ δεξιῶν.) Μάλιστα, μάλιστα, τὴν παραδεχόμεθα.

§183ΤΙΝΕΣ. (ἐξ ἀριστερῶν) Ὄχι, ὄχι. (Ἐνταῦθα ἐγείρονται φωναὶ παρατεταμέναι καὶ θόρυβος μέγας.)

§184ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τίποτε δὲν παραδεχόμεθα μὲ τὴν βίαν.

§185ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ πρότασις αὕτη δὲν ἀποκλείει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ἐργασθῶσι· θέλει ὅμως κλείσει τὴν θύραν τῆς λειποταξίας εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ ἐκπληρώσουν τὸ καθῆκόν των. Ἀπαγγείλατε τὸ ἀποτέλεσμα, Κ. Πρόεδρε, διότι ἡ πρότασις αὕτη ἐγένετο παραδεκτή.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τῷ μέσῳ μιᾶς ψηφοφορίας δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ ἄλλη πρότασις εἰς ψηφοφορίαν. (Ἄρχεται ἐκ νέου ἡ ψηφοφορία.)

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δὲν ᾖναι ἀπαρτία, θὰ παρακαλέσω τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους νὰ μένωσι μέχρις οὗ προσέλθωσιν οἱ ἀπόντες καὶ φθάσωμεν οὕτω εἰς ἀπαρτίαν.

§188ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα· θὰ μένωμεν ἐδῶ ἕως τὸ πρωΐ. (Ἐξακολουθεῖ ἡ ψηφοφορία)

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι τῶν κ. κ. πληρεξουσίων δὲν ἐψηφοφόρησαν, νὰ προσέλθωσι νὰ ψηφοφορήσωσι (θόρυβος.) Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προχωρήσωμεν, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ Σύνταγμα (θόρυβος.) Νὰ σταλῶσιν οἱ κλητῆρες νὰ προσκαλέσωσι τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους ἐκ τῶν οἰκιῶν των (θόρυβος).

§190ΖΕΡΒΑΣ. Ὅταν δὲν ᾖναι ἀπαρτία, πᾶσα πρᾶξις εἶναι παράνομος (θόρυβος).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ περιμένετε;

§192ΠΟΛΛΟΙ. (δεξιόθεν) Μάλιστα, μάλιστα ἕως εἰς τὸ πρωΐ πρέπει νὰ τοῖς δοθῇ ἓν μάθημα (θόρυβος.)

§193ΤΙΝΕΣ. (ἀριστερόθεν) Ἐτελείωσε πλέον ἡ διαλογὴ δὲν ἠμποροῦν νὰ ψηφοφορήσουν ἄλλοι.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔγεινεν ἀκόμη διαλογή, (προσέρχονταί τινες καὶ ψηφοφοροῦσι.)

§195ΤΙΝΕΣ. Διαλύσατε Κ. Πρόεδρε, τὴν Συνεδρίασιν.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ, Κύριοι, εἶναι νὺξ, καὶ θὰ ᾖναι δύσκολον......

§197ΖΕΡΒΑΣ. Σᾶς εὐχόμεθα καλὴν καλπονόθευσιν. (ἀποχωρεῖ, ὡς καί τινες ἄλλοι)

§198ΔΑΓΡΕΣ. Θὰ ἐμμείνωμεν ἐδῶ, ὅστις ἀποχωρεῖ παραβιάζει τὸν ὅρκον του, τὸ καθῆκόν του.

§199ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Σεῖς τὸ κάμνετε.

§200Γ. ΡΟΥΦΟΣ. Ἰδοὺ ὁ Κ. Μακρῆς, ὅστις δὲν εἶναι παρών.

§201ΔΑΓΡΕΣ. Εἶναι αἶσχος νὰ φωνάζουν, καὶ νὰ λέγουν ὅτι δὲν εἶναι παρόντες (θόρυβος.)

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σμολένσκης ἐψηφοφόρησε;

§203ΖΩΤΟΣ. ......... (θόρυβος.)

§204ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Οἱ ἀπόντες δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ φωνάζουν (θόρυβος.)

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ θέλοντες νὰ ἀποχωρήσωσιν ἂς ἀποχωρήσουν ὁριστικῶς διὰ νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα μας. Ὁ Κ. Ῥοντήρης ἐψηφοφόρησεν; ἢ εἶναι παρὼν καὶ ἀπών.

§206ΡΟΝΤΙΡΗΣ. Ἐτελείωσεν ἡ ψηφοφορία καὶ ἡ ἀπαρίθμησιν πλέον.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, διαλογὴ δὲν ἐγένετο (θόρυβος) παραπονοῦνται οἱ παρόντες καὶ ἀπόντες, οἱ ἀπουσιάζοντες καθ’ ἑκάστην, οἱ λειποτακτοῦντες διὰ νὰ ἀφήσωσι τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ χάος! (εὖγε! εὖγε! χειροκροτήματα) (διάλογος ταραχώδης μεταξὺ Βρατσάνου καὶ Ῥοντήρη.)

§208Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Πόσοι λείπουν, Κ. Λογιωτατίδη;

§209ΛΟΓΙΩΤΑΤΙΔΗΣ. Ἑπτά· εἶναι δέκα ἐξ αὐτῶν παρόντες καὶ δὲν ψηφοφοροῦσιν ὥστε εἴμεθα πληρέστατοι. (Προσέρχονται δύο Κερκυραῖοι καὶ ψηφοφοροῦσι.) (Προσέρχονται καὶ ἕτεροι πληρεξούσιοι, ὅπως ψηφηφορήσωσι).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταλάβετε τὰς θέσεις σας, Κύριοι Πληρεξούσιοι.

§211ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Κ. Πρόεδρε, μίαν λέξιν θὰ εἴπω.

§212ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι δὲν ἤσουν παρών.

§213ΜΑΚΡΗΣ. Εἶναι ἄκυρον τὸ ἀποτέλεσμα.

§214ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν εἶσαι παρὼν, δὲν ἔχεις νὰ εἴπῃς τίποτε.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 211, 188 εἶπον ὄχι. 22 εἶπον ναὶ, εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἄρα ἡ πρότασις περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἀπεῤῥίφθη.

§216ΤΙΝΕΣ. Ἐμπρὸς τώρα.

§217ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι αὔριον.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ αὔριον νὰ συνέλθωμεν τοὐλάχιστον εἰς τὰς 10. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (ὥρα 6 καὶ 10 λεπ. Μ. Μ).

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Α. Νικολαΐδης.