1864.10.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 351.

Τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1864.

(Σάββατον).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Κατσικαπῆς ἔχει τὸν λόγον.

§2ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρακαλεῖται νὰ δώσῃ μίαν διασάφησιν.

§3ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ. Δὲν ἔχομεν τώρα διασαφήσεις.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν, Κ. Κατσικαπῆ· ἀντίῤῥησις δὲν ὑπάρχει κατὰ τῶν πρακτικῶν.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται.

§7ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι!

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν, Κύριε Κατσικαπῆ, ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ Καθηγητὴς Κ. Βαγὲν προσέφερεν εἰς τὴν Συνέλευσιν δύω ἀντίτυπα ἡμισφαιρίων, τὰ ὁποῖα μετέφερεν ἐκ τοῦ Ἀγγλικοῦ, ζητεῖ δὲ νὰ τῷ δώσωμεν ἓν ἀντίτυπον τῶν πρακτικῶν.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Α. Τσάτσος διὰ τὰς πρὸς τὴν ἐπανάστασιν ἐκδουλεύσεις του ζητεῖ νὰ τῷ δώσωμεν ἀποχρῶσαν σύνταξιν καὶ νὰ τῷ ἐπιψηφίσωμεν ἓν ποσὸν ἐκ δρ. 1000. Νὰ διευθυνθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§11ΚΑΛΟΣ. Ὁ Κ. Τσάτσος ἀπὸ τοῦ 1848 παρεδόθη εἰς τὰς ὑπὲρ του μεγαλείου τοῦ ἔθνους ἐνεργείας, κατὰ δὲ τοῦ 1854 πρῶτος ἠσπάσθη τὴν μεγάλην ἰδέαν καὶ ἐξῆλθε τῶν Ἑλληνικῶν ὁρίων· μετὰ τὴν ἀτυχῆ καταστροφὴν τοῦ ἔργου ἐκείνου ἐπανῆλθε καὶ ἐῤῥίφθη εἰς τὸν νέον ἀγῶνα κατὰ τοῦ αἰτίου τῆς καταστροφῆς, ἐφ’ ᾧ καὶ συμμετέσχεν εἰς τὰ ἐν Σύρῳ καὶ ἐν Κύθνῳ συμβάντα τὸ 1862, διωρίσθη ὑπὸ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἀλλ’ ἡ στέρησις τῶν μέσων παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἐματαίωσε τὸν σκοπόν του καὶ ἔκτοτε ἀργεῖ πενόμενος, ἑπομένως εἶναι ἄξιος πάσης προστασίας καὶ θερμῆς συστάσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§13ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ Κ. Τσάτσος προσέφερε μεγάλα δικαιώματα καὶ ὑπηρεσίας καὶ κατὰ τὸ 54 καὶ κατὰ τὴν μεταβολὴν, ἦτον ἐδὼ, ἀπεστάλη εἰς τὴν Σύρον καὶ ἐξηκολούθει ἐργαζόμενος διὰ τὴν μεταβολήν. Πλησίον τόσων ἄλλων εὐεργεσιῶν τὰς ὁποίας ἡ Συνέλευσις ἔκαμε πρέπει νὰ γίνῃ καὶ αὐτή.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει λοιπὸν ἡ Συνέλευσις νὰ διευθυνθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον μετὰ συστάσεως.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Καπαδοκίας Κ. Μαυροκέφαλος ζητεῖ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ τῷ δοθῇ ὁ βαθμὸς τοῦ Ταγματάρχου ἀπὸ τοῦ 1833. Νὰ διευθυνθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον;

§17ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Γ. Χρυσοβέργης ἀναφέρει εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι πρὸ χρόνων καταγίνεται εἰς τὴν σύνταξιν ἑνὸς χάρτου γεωγραφικοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐξαιτεῖται παρὰ τῆς Συνελεύσεως τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη, ἅμα δὲ νὰ παρακληθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πολλὰ ἀντίτυπα.

§19ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κληρονόμοι τοῦ Ἀντιστρατήγου Γεωργίου Ὀλυμπίου ζητοῦσι τὴν αὔξησιν τοῦ χρεωλυσίου, τὸ ὁποῖον λαμβάνουν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἀπέναντι τῶν ὅσων ἔχουν νὰ λάβουν.

§21ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§22ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ συστηθῇ.

§23Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ ὄνομα τοῦ Γεωργίου Ὀλυμπίου παριστᾷ τὸν κυριώτερον στρατιώτην τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ νὰ συστηθῇ θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προνοήσῃ περὶ αὐτοῦ.

§24ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§25ΣΟΥΪΔΑΣ. Τρεῖς συνεισφοραὶ εἶναι ἀνεγνωρισμέναι ἀπὸ ἔθνος, τοῦ Ζαΐμη, τοῦ Καποδιστρίου καὶ τοῦ στρατηγοῦ Ὀλυμπίου. Οἱ ἄλλοι σχετικῶς μὲ τὴν μεταβολὴν λαμβάνουσι μεγαλείτερον ποσὸν, ἐν ᾧ αὐτὸς δὲν λαμβάνει τίποτε.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διευθυνθῇ λοιπὸν εἰς τὸ ὑπουργεῖον μετὰ συστάσεως.

§27ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§28ΚΑΛΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀνώτερον ποσὸν καὶ νὰ δίδηται κατ’ ἔτος εἰς τὴν οἰκογένειαν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ υἱὸς τοῦ Κ. Ἡλία Β. Μαυρομιχάλη ἀναφέρει τὰς ἐκδουλεύσεις, τὰς ὁποίας ἔχει πρὸς τὴν νέαν τάξιν τῶν πραγμάτων καὶ ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ ψηφίσματος ΟΣΤʹ. καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἐπισυνάπτει καὶ τὰ διάφορα δικαιολογητικὰ ἔγγραφα.

§30ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Βάχλας ὑποβάλλει διαφόρους ἀναφορὰς προερχομένας ἀπὸ κοινότητας τῆς ἐπαρχίας Καρυστίας. Οἱ κάτοικοι παραπονοῦνται, ὅτι τὰ χωρία των τὰ ὁποῖα πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἦσαν ἰδιόκτητα ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἐθνικοϊδιόκτητα καὶ ζητοῦσι διὰ ψηφίσματος νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς ἰδιόκτητα· αἱ ἀναφοραὶ θ’ ἀποσταλοῦν εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§32ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§33ΒΑΧΛΑΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, δύω λέξεις.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις. Ὑποβάλλει δὲ πρὸς τούτοις ὁ Κ. Βάχλας καὶ ἓν ψήφισμα. Νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα πρὸς ἀνάπτυξιν.

§35ΒΑΧΛΑΣ. Πρέπει, Κύριοι, νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι εἶναι ἡ μεγαλητέρα ἀδικία.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἢ εἰς τὰ δικαστήρια θὰ ὑπάγηται ἢ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ φέρῃ ἕνα νόμον.

§37ΚΑΛΟΣ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ φέρῃ νόμον.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν, Κύριοι, μερικαὶ προτάσεις πρὸς ἀνάπτυξιν. Θέλει ἡ Συνέλευσις τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν;

§39ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλονται τινὲς προτάσεις τοῦ Κ. Θεοχάρη καὶ Καραγιαννοπούλου. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει. «Ἄρθρ. 1. Αἴρει τὸ ὑπὸ στοιχεῖον ΟΕʹ. ψήφισμα. «Ἄρθρ. 2. Ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς δύο τὸ πολὺ μηνῶν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ εἰρημένον ψήφισμα, θέλει συστήσει ἐπιτροπὴν ἐκ τριῶν ἀγωνιστῶν, ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐκ τριῶν ἑτέρων ὁμοίων ναυτικῶν, οἵτινες θέλουν διαγράψει τῶν ἐλέγχων τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ πάντας ἐκείνους, οἵτινες ἀπὸ τῆς 10 8βρίου 1862 καὶ ἐντεῦθεν ἐβαθμολογήθησαν, ἔχοντες ἡλικίαν κατωτέραν τῶν 60 ἐτῶν καὶ ἄνευ τῶν ἀπαιτουμένων ἀποδεικτικῶν, ὅτι ὑπηρέτησαν κατὰ τὸν ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνα».

ΘΕΟΧΑΡΗΣ, ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ.

Ποίαν ἡμέραν ὁρίζετε πρὸς ἀνάπτυξιν;

§41ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὸ προσεχὲς Σάββατον.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σολωμὸς παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Ἑλλ. καὶ Αὐστριακῆς ἑταιρίας τῶν ἀτμοπλοίων διὰ νὰ σταθμεύωσι τ’ ἀτμοκίνητα καὶ εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, ὅπως καὶ εἰς τὴν Ζάκυνθον.

§43ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι δίκαιον νὰ συστηθῇ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τ’ ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ἂν ᾖναι δυνατὸν ν’ ἀποφανθῇ διὰ ψηφοφορίας ἐπί τινων προτάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐχαρακτηρίσθησαν κατεπείγουσαι καὶ εἶναι φύσεως κατεπειγούσης, εἶναι αἱ ἑξῆς. Μία πρότασις, ἥτις χαρακτηρίζει ὡς ἐθνικὰς τὰς ὁδοὺς ἀπὸ Θηβῶν εἰς Λεβαδείαν.

§45ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐνίσταμαι, Κ. Πρόεδρε, κατὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ.

§46ΛΑΠΑΣ. Διατί;

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἡ πρότασις τῆς συντάξεως ἥτις ὑπεβλήθη κατὰ σύστασιν ἐπανειλημμένην τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀφορῶσα τὸν Μαυροβουνιώτην, τὴν χήραν τοῦ Συνταγματάρχου Σκαρβέλη, τὸν Σαγώνην καὶ χήραν τοῦ ὑπολοχαγοῦ Ν. Λεωτσάκου καὶ τὴν χήραν τοῦ Ἀριστείδου Κανάρη.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντίῤῥησις καμμία δὲν ὑπάρχει.

§49ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§50ΔΑΓΡΕΣ. Προηγοῦνται αἱ συντάξεις, Κ. Πρόεδρε.

§51Γ. ΛΑΠΑΣ. Ἂς τελειώσῃ, Κ. Πρόεδρε, πρῶτον τὸ περὶ ὁδῶν (θόρυβος). Ἔχει 5 ἑκατομ. ὠφέλειαν τὸ δημόσιον ἀπὸ τὴν Λεβαδείαν.

§52ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι!

§53ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὶ κάμνομεν, Κ. Πρόεδρε, τώρα!

§54ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι πρὸ πολλοῦ ἀποφασισμένη· σήμερον ἔχομεν τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος καὶ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ Κ. Βάσου.

§56ΜΑΝΤΖΟΥΝΗΣ. Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§57ΖΕΡΒΑΣ. Ἐρωτήσατε, Κ. Πρόεδρε, ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις νὰ συζητήσῃ ἄλλον ἀπὸ τὸν Βουλευτικὸν Νόμον.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐτέθη. Ἐὰν σήμερον ἡ Συνέλευσις νομίζῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀπάντησις, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ ὅσα ἐγένοντο ἐπὶ τούτου νὰ τὸ ἀποφασίσῃ.

§59ΚΑΛΟΣ. Μάλιστα, τὸ ἀποφασίζει.

§60ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! ἐζήτησα τὸν λόγον νὰ ὑποστηρίξω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν ἑβδομάδα ὑπεβλήθησαν διάφοροι προτάσεις σπουδαῖαι, τὰς ὁποίας παρέπεμψεν ἡ Συνέλευσις νὰ συζητηθῶσι τὸ σάββατον, δηλ. σήμερον· ἐθεώρησα λοιπὸν, ὅτι εἶναι καλὸν σήμερον νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἀλλ’ εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῶν τῶν σπουδαίων ἀντικειμένων καὶ πρὸ πάντων ἑνὸς Νόμου, τὸν ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ Κ. Λάπας περὶ διαφόρων ὁδῶν. Τώρα ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ἐπαρουσιάσθη ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἔφερεν ἐν τῷ μέσῳ τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος.

§61ΤΙΝΕΣ ΔΕΞΙΟΘΕΝ. Σεῖς τὸ ὡρίσατε.

§62ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὴν ἐφέρομεν ἡμεῖς, τὴν ἔφερεν ὁ ὑπουργικὸς Κ. Μαυροκορδάτος.

§63ΤΙΝΕΣ ΔΕΞΙΟΘΕΝ. Ὁ Μακρῆς τὴν ἔφερε.

§64ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος δὲν τὴν ἐπροκαλέσαμεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ὁ Κ. Μαυροκορδάτος εἶπεν ὅτι θέλει φέρει κατηγορητήριον κατὰ τοῦ ὑπουργείου, ἡμεῖς δὲ, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ πράξωμεν, τὸ ἐπράξαμεν.

§65ΔΑΓΡΕΣ. Παραιτεῖσθε δηλαδή;

§66ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ θεωροῦμεν, ὅτι ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκόν μας ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους. Τώρα ἂν ὁ Κύριος Μαυροκορδάτος φίλος τοῦ ὑπουργείου ἢ ἄλλος τις ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους θέλωσι νὰ προκαλέσωσι συζήτησιν ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος, εἰς ἡμᾶς εἶναι ἀδιάφορον· ἀπὸ τὴν συζήτησιν θὰ ὁδηγηθῶμεν πῶς θὰ πολιτευθῶμεν εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Νομίζω ὅμως, ὅτι οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ φέροντες τοιοῦτον ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν πρέπει νὰ σκεφθῶσι, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ὑπουργικὴν δύναται νὰ συζητηθῇ ἀκινδύνως, καὶ ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων δύναται νὰ φέρῃ τὴν μομφήν του κατὰ τοῦ διαγγέλματος. Ἐὰν ὅμως οἱ ὑπουργοὶ νομίζωσιν, ὅτι ὀχυρούμενοι ὄπισθεν ἄλλου προσώπου, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως, δύνανται νὰ προκαλέσωσι μίαν ἀπόφασιν καὶ καλύψωσιν οὕτω τὴν εὐθύνην των, τοῦτο εἶναι σκανδαλῶδες, διὰ τοῦτο προτιμώτερον κατ’ ἐμὲ ν’ ἀναβληθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων ἀντικειμένων· ἂν δὲ οἱ ὑπουργοὶ ἐπιμένουν νὰ συζητηθῇ σήμερον τὸ διάγγελμα, ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγομεν, ῥίπτουσι τὸ χειρόκτιον, τὸ δεχόμεθα.

§67Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ὅταν, Κ. Πρόεδρε, πρό τινων ἡμερῶν ἀνέβην ἐπὶ τοῦ βήματος διὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου διὰ τὸ διάγγελμα, δὲν ἦλθον βεβαίως ὡς ἀνήκων εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἢ ὡς κινούμενος ἀπὸ ἰδέας κομματισμοῦ, ἀλλ’ ἐλάλησα διὰ νὰ καταδείξω τὸν κίνδυνον ἐκείνης τῆς ἡμέρας, ὅστις ἠδύνατο νὰ γίνῃ μέγας διὰ τὸ ἔθνος. Ὕστερον ἀπὸ τὸ δυστύχημα κατ’ ἐμὲ τοῦ διαγγέλματος, ἐθεώρησα, ὅτι ὤφειλεν ἡ Συνέλευσις νὰ μὴ συζητήσῃ τὸ διάγγελμα, ἀλλὰ νὰ προβῇ εἰς τὴν περαίωσιν τοῦ Συντάγματος, καὶ μάλιστα ἐπρόσθεσα τότε μετὰ τὴν ὅρκισιν τοῦ Βασιλέως, ὅσοι φρονοῦσιν, εἶπον, ὡς φρονῶ ἐγὼ, ὅτι κακῶς ἔπραξε τὸ ὑπουργεῖον νὰ συμβουλεύσῃ τὴν Βασιλείαν, ἵνα καταφύγῃ εἰς μέσον, τὸ ὁποῖον ἂν οὐχὶ ἄλλο προσέβαλε τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν, ἐκεῖνοι νὰ ἔλθωσι καὶ νὰ φέρωσιν ὄχι κατηγορητήριον, ἀλλ’ ἁπλῆν ἀποδοκιμασίαν καὶ ἄνευ συζητήσεως μάλιστα κατὰ τῶν ὑπουργῶν. Ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις σήμερον, ἐπειδὴ τίθεται τὸ ζήτημα ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως....

§68ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§69ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἐγὼ τὴν γνώμην μου ὡς ἄτομον ἐξέφρασα· τὴν ἐξέφρασα ὡς Δ. Μαυροκορδάτος. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπαναλαμβάνω δὲν ἐνόησα οὔτε εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, οὔτε εἰς τὴν συμπολίτευσιν ν’ ἀνήκω, ἀλλὰ ἀπὸ τὰς πεποιθήσεις μου τὰς ἰδιαιτέρας, αἱ ὁποῖαι ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἐσφαλμέναι, οὐχ ἧττον ὅμως προέρχονται ἀπὸ τὴν καρδίαν. Σήμερον ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις θέλῃ νὰ μ’ ὑποστηρίξῃ νὰ κάμω τὴν πρότασιν τῆς ἀποδοκιμασίας, καμμίαν δυσκολίαν δὲν ἔχω νὰ καταθέσω τοιαύτην εἰς τὸ γραφεῖον. Ἀλλ’ οὔτε θέλω νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος, καὶ οὐδὲ πρέπει, οὔτε συμφέρει πλέον τίποτε νὰ λεχθῇ. Ἀρκοῦντα ἐλέχθησαν. Ἐὰν ἡ ἀντιπολίτευσις νομίζῃ, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ ἀποτελεσματικῶς ἀποδοκιμασίαν κατὰ τοῦ ὑπουργείου, εἶμαι ἕτοιμος νὰ συντρέξω αὐτὴν καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς μου καὶ διὰ τῆς ψήφου μου.

§70ΒΑΣΣΟΣ. Ἡ ἀντιπολίτευσις κανονίζει τὴν διαγωγήν της συμφώνως μὲ τὰς περιστάσεις, ἀλλ’ ὁ Κύριος Μαυροκορδάτος δὲν ἔχει δικαίωμα ν’ ἀπαιτῇ προκαταρκτικῶς τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§71ΚΑΛΟΣ. Ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἓν διάγγελμα· κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν, ὅλοι γνωρίζετε ὅ,τι καὶ προηγουμένως ἐπανέλαβεν ὁ Κ. Μαυροκορδάτος· ἡ ἀντιπολίτευσις ἴσως ἐνόμισε τότε, ὅτι κατόπιν τοῦ Συντάγματος ἔπρεπε νὰ γίνῃ λόγος. Ἀλλὰ σήμερον μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Συντάγματος καὶ τὴν διαμαρτύρησιν ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τοῦ συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας, ἢ καὶ καθ’ ὅλου τοῦ Συντάγματος, νομίζω περιττὸν νὰ ἔλθῃ ἡ Συνέλευσις εἰς συζητήσεις ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος· ἂν τοῦτο πράξῃ ἤδη, θέλει παραβῆ καθῆκον καὶ πρὸς τὴν πατρίδα καὶ τὸν ὀφειλόμενον σεβασμὸν πρὸς τὴν Βασιλείαν. Χάριν λοιπὸν σεβασμοῦ πρὸς τὸν Βασιλέα καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Συνελεύσεως προτείνω νὰ παύσῃ πᾶσα ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος συζήτησις. Ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ φέρῃ εἰς συζήτησιν αὐτό· οἱοςδήποτε θέλει, εἴτε ἐκ τῶν ὑπουργῶν, εἴτε ἐξ ἄλλου, ἂς φέρῃ πρότασιν, καὶ τότε σκέπτεται τί πρέπει νὰ πράξῃ.

§72ΔΑΓΡΕΣ. Παραιτεῖται ἡ ἀντιπολίτευσις;

§73ΚΑΛΟΣ. Παραιτεῖται σήμερον.

§74ΜΑΚΡΗΣ. Ὄχι δὲν παραιτεῖται.

§75Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς Ἐξωτερ.). Δὲν εἴμεθα σήμερον, Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς προκαλοῦντες συζήτησιν ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος· μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ διαγγέλματος ἐπεφυλάχθησαν νὰ φέρωσι τὸν λόγον, ἄλλοι δὲ προέβησαν νὰ φέρωσι καὶ κρίσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἐνόμιζον, ὅτι ἔπρεπε νὰ προβοῦν καὶ εἰς κατάκρισιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔφερον τὴν εὐθύνην ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος. Ἡ Συνέλευσις πρῶτον ἀπεφάσισε νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις αὐτοῦ μετὰ τὸ πέρας τοῦ Συντάγματος, πρὸ ὀλίγων δὲ ἡμερῶν ἐπὶ τῇ προτάσει ἐντίμων συναδέλφων προσδιώρισε τὴν ἡμέραν τοῦ σαββάτου ὡς ἡμέραν συζητήσεως· σήμερον ἤλθομεν ἡμεῖς διὰ νὰ ἀποδυθῶμεν εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦτον καὶ νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὸν ἔλεγχον τὸν κοινοβουλευτικόν. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις νομίζῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀφορμὴ πρὸς περαιτέρω συζήτησιν, δὲν ἔχομεν νὰ ἀντισταθῶμεν· ἀλλ’ ἐν ὅσῳ θεωρεῖται ἐκκρεμὴς μία ὑπόθεσις, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν νὰ διεξαχθῇ.

§76Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πιστεύω, Κ. Πρόεδρε, ὅτι πρακτικῶς μία μόνη ὁδὸς ὑπάρχει ὑπὸ τὴν ὀρθὴν κοινοβουλευτικὴν ἔποψιν καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάλειψις ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς συζητήσεως τοῦ διαγγέλματος, ἀφοῦ οὐδεμία μερὶς δέχεται.....

§77ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§78ΠΟΛΛΟΙ. Ὑπάρχει.

§79ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐρωτῶ, ἐὰν ἐμποδίζῃ τοῦτο ἄλλον πληρεξούσιον αὔριον νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπανάληψιν τῆς συζητήσεως, διότι αὔριον σκοπεύω νὰ ζητήσω τοῦτο ἐγώ.

§80Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἕως ὅτου ἓν γεγονὸς δὲν ἀποδειχθῇ ἀναγκαίως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κοινοβουλευτικῶς, ὥστε ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει αἰτία συζητήσεως, καὶ ἡ πρότασις γίνῃ παραδεκτὴ, δὲν ἠμπορεῖ τὸ ζήτημα κοινοβουλευτικῶς νὰ παρουσιασθῇ. Κατὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ μιμηθῶμεν τὰς πράξεις μας, ὅταν ψηφίζωμεν ψηφίσματα καὶ τὰ καταργῶμεν τὴν ἐπαύριον.

§81ΒΑΣΣΟΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοὺς ἄλλους προλαλήσαντας καὶ λέγω, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου οὐδεμίαν ἔλαβεν ὑποχρέωσιν, οὔτε ὑποστηρίζει, οὔτε ἀποκρούει τὴν συζήτησιν, διότι ὡς Σῶμα ἡ ἀντιπολίτευσις τοιαύτην πρότασιν δὲν ἔφερεν, οὐδ’ ἐπροκάλεσε τοιαύτην συζήτησιν. Δὲν ἀποκρούει τὴν συζήτησιν ἐὰν ἔλθῃ, ὅθεν ἐγένετο. Λοιπὸν ὁμιλῶ, Κ. Πρόεδρε, ὑποστηρίζων, καὶ νομίζω, ὅτι διερμηνεύω τὰς διαθέσεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, λέγων ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἔφερε τοιοῦτον ζήτημα, οὐδὲ ἐδέχθη ὑποχρέωσίν τινα, ἀλλ’ οὐδ’ ἀποκρούει τὴν συζήτησιν, καὶ εἶν’ ἑτοίμη ἄν τις θέλῃ νὰ φέρῃ τοιοῦτον ζήτημα, ν’ ἀποδυθῇ εἰς τὸν ἀγῶνα.

§82Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Ποτὲ δὲν ἔλαβον τὸν λόγον ἐξ ὀνόματός μου παρὰ πάντοτε ἐξ ὀνόματος καὶ κατὰ προτροπὴν τῶν κυριωτέρων ἀρχηγῶν, καὶ πρὸ πάντων τῶν ἀρχηγῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§83ΤΙΝΕΣ. Ποῖοι εἶναι;

§84Δ. ΜΑΚΡΗΣ. Ὁσάκις ἔλαβα τὸν λόγον, ἢ καθυπέβαλα πρότασιν, θέλω τὴν πρότασιν αὐτὴν νὰ τὴν συμμερίζεται ἡ ἀντιπολίτευσις, πρὸ πάντων οἱ φίλοι μου, δὲν θέλω νὰ φέρω μεμονωμένα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐκθέτουν τοὺς φίλους μου· τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν ἔφερα συναινέσει πολλῶν ἐκ τῶν φίλων μου, καὶ κατὰ συναίνεσιν τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως.

§85ΑΧΟΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἀνήκω εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν, Κ. Πρόεδρε, ὅ,τι λέγει τὸ λέγει διὰ τὸν ἑαυτόν του (γέλωτες).

§86ΡΟΥΚΗΣ. Εἶναι μόνος ὁ Κ. Ἄχολος, ὁ ὁποῖος δὲν συμμερίζεται τὰς πράξεις τῶν συναδέλφων.

§87ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Διάγγελμα, Κύριοι, τὸ ὁποῖον εἶναι καταδικασμένον ἀπὸ τὴν συνείδησιν τοῦ ἔθνους, τὴν συνείδησιν τῆς Συνελεύσεως καὶ τὴν συνείδησιν τοῦ τύπου, δὲν δύναταί ποτε ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ τὸ παρασιωπήσῃ, ἤθελε παραλείψει ἓν ἐκ τῶν ἱερωτέρων καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ ἀπέναντι τῆς ἱστορίας. Τὸ διάγγελμα κατὰ πρότασίν μου πρέπει νὰ συζητηθῇ, καὶ προσδιωρίσθη ἡ ἡμέρα· σήμερον ἠγέρθη ἄλλο ζήτημα, ὅτι ὑπάρχει ζήτημα σπουδαῖον τὸ νὰ ἀποπερατωθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἡ ἀντιπολίτευσις, ἐὰν συναινῇ ἡ Συνέλευσις, δέχεται νὰ συζητήσῃ τὸ διάγγελμα, ἐὰν ὅμως θέλῃ νὰ παρατείνῃ ἢ νὰ ἀναβάλλῃ δι’ ἄλλην ἡμέραν, ἐπίσης τὸ δέχεται. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ συμφωνήσωμεν μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Βουδούρη, ὁ ὁποῖος ὡμολόγησεν, ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπὸ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, συμπεραίνων, λέγω, ὅτι ἐὰν ἡ Συνέλευσις κρίνῃ εὔλογον νὰ συζητήσῃ τὸν ἐκλογικὸν καὶ τὸν δημοτικὸν νόμον, τὸ δεχόμεθα· ἐὰν ὅμως θελήσῃ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος, πάλιν τὸ δεχόμεθα· ποτὲ ὅμως δὲν ἐννοοῦμεν νὰ παραιτηθῶμεν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος (θόρυβος).

§88ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, δὲν ἤμην ἐξ ἀρχῆς τοῦ λόγου, ὅστις ἐγένετο σήμερον περὶ διαγγέλματος, ἦλθον κατὰ τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ὁ πρὸ ἐμοῦ λαλῶν περὶ τὸ τέλος τοῦ λόγου του, ὁ Κ. Μακρῆς· ὡς ἔγγιστα ἐνόησα τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται ἐνώπιόν σας. Ὅθεν λαμβάνω κἀγὼ τὸν λόγον, ἐκφράζων τὰς ἰδέας μου καὶ τὰς ἰδέας πολλῶν ἐκ τῶν στενῶν μου φίλων ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Κύριοι, πᾶν ζήτημα, ἵνα ἔχῃ ἀξίαν πρακτικὴν, πρέπει νὰ ἔρχηται ἐν καιρῷ καὶ τότε νὰ λύηται. Ὅταν ἐστάλη τὸ διάγγελμα, ἡ ἀντιπολίτευσις ἐζήτησε τὴν συζήτησιν αὐτοῦ· τότε ὑπῆρχεν ὁ ἁρμόδιος καιρὸς, διότι τὸ διάγγελμα ἐκεῖνο ἐσχετίζετο μὲ πολλὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις ἔμελλεν ἀκολούθως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Δὲν ἦτο δυνατὸν λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ διαγγέλματος εἰς μεταγενεστέραν ἐποχὴν, ἀφοῦ ἤθελον λυθῇ τὰ ζητήματα ἐκεῖνα· διότι, καθὼς προεῖπον, παύει τότε ἡ πρακτικὴ ἀξία τοῦ ζητήματος, καὶ μένει μόνον ἡ θεωρητική. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ ἀντιπολίτευσις ἐνεργοῦσα ὡρίμως, ἐνεργοῦσα μετὰ σκέψεως ψυχρᾶς, κατέθεσε τὰς ἰδέας της ἐντὸς ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον εἶναι προωρισμένον νὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν διάρκειαν, παρὰ τὴν συζήτησιν τὴν προφορικὴν περὶ τοῦ ἰδίου ζητήματος, διότι ἔχουσα πεποίθησιν, ἀδιάσειστον πεποίθησιν εἰς τὴν ὀρθότητα τῶν ἰδεῶν της, τῶν ἀφορωσῶν τὸ διάγγελμα ἐκεῖνο, ἔλαβε τὸ θάῤῥος νὰ ἐκφράσῃ αὐτὰς, ὡς εἶπον, ἐντὸς ἐγγράφου διαμαρτυρήσεως, περὶ ἧς πολὺς ὑπῆρξεν ὡσαύτως ὁ λόγος καὶ ὁ θόρυβος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὕστερον ἄρα ἀπ’ αὐτὰ τὰ πολλοῦ λόγου συμβάντα, λέγω πολλοῦ λόγου σχετικῶς πρὸς τὸ κύριον ζήτημα, ἐὰν ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτὸ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ πρακτικήν τινα ἀξίαν πλέον, θὰ ᾖναι μόνον τὸ ἀντικείμενον μιᾶς ἁπλῆς κοινοβουλευτικῆς ἔριδος μεταξὺ τῆς συμπολιτεύσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ συμπολίτευσις στηριζομένη εἰς μίαν πλειοψηφίαν, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισε πρὸ πολλοῦ, εἶναι γνωστὸν πῶς εἶναι βεβαία περὶ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ἠξεύρει, ὅτι αὐτὴ θὰ μᾶς νικήσῃ. Δὲν διστάζει λοιπὸν, ὡς φαίνεται, νὰ προκαλέσῃ νέον ἀγῶνα· ἀλλ’ ἡμεῖς ἀποφεύγοντες σκάνδαλα περιττὰ, διότι πάντοτε ἀποβλέπομεν εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν πραγμάτων, καὶ οὐχὶ εἰς τὸ νὰ κάμνωμεν σκάνδαλα, παρουσιαζόμεθα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος ἀδιάφοροι· θέλει τὸ ὑπουργεῖον τὴν συζήτησιν; Εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ τὴν δεχθῶμεν, προτιμῶ ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι ἡ συζήτησις αὕτη περιλαμβάνει σπουδαῖα συμφέροντα, σπουδαιότερα, παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρόκειται σήμερον νὰ συζητηθοῦν ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος, ἀφοῦ εἶπον ὑπάρχει ἤδη τετελεσμένη ἀπόφασις περὶ αὐτοῦ. Μᾶς εἶναι ὡσαύτως ἀδιάφορον, ἡμεῖς μόνον θέλομεν νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι δὲν εἴμεθα οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κινούμεθα ὑπὸ παθῶν, ἀλλὰ κινούμεθα ὑπὸ τῆς σκέψεως τῶν κοινῶν συμφερόντων (ὤ, ὤ. δεξιόθεν). Οἱ γελῶντες καὶ οἱ καγχάζοντες αἰσθάνονται τοὺς ἐλέγχους τῆς συνειδήσεώς των· τοὺς παραπέμπω ἐνώπιον τῆς συνειδήσεως τοῦ ἔθνους (θόρυβος δεξιόθεν)· ἐὰν οἱ τοιοῦτοι ᾖναι εἰλικρινεῖς, ἢ αἰσθάνωνται τὴν συνείδησίν των, ἄνευ ἐλέγχων, τὸ ἔθνος ἤδη τοὺς κατεδίκασεν ἐντός τε καὶ ἐκτὸς (θόρυβος δεξιὰ) λοιπὸν, ὡς εἶπον, τὸ ζήτημα κρέμαται ἀπὸ τὴν συμπολίτευσιν διὰ νὰ παραδεχθῇ ἢ τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος ἢ τὴν περαιτέρω συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου· ἡ δὲ ἀντιπολίτευσις εἶναι ὅλως διόλου ἀδιάφορος, ἐὰν προτιμηθῇ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ συμπέρασμά σας, Κ. Πετσάλη, εἶναι ὅτι θεωρεῖτε περιττὴν πᾶσαν συζήτησιν.

§90ΣΟΛΩΜΟΣ. Νὰ ἐρωτήσητε τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἐπειδὴ διεπεραίωσα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα περιέχει τὸ διάγγελμα, δι’ αὐτὸ ἡ Συνέλευσις τὸ θεωρεῖ ἀνάξιον ἀπαντήσεως (θόρυβος).

§91ΒΑΣΣΟΣ. Κ. πρόεδρε, ὁ Κ. Πετσάλης διετύπωσε πολὺ καθαρῶς τὴν ἰδέαν του· εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν διετύπωσα ἐγὼ, καὶ μὴ τὴν διαστρέφετε· ἡ ἀντιπολίτευσις σᾶς εἶπε καθαρῶς, ὁ Κ. Πετσάλης δὲν φέρει κἀνὲν ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν· εἶναι ἑτοίμη νὰ δεχθῇ οἱονδήποτε ζήτημα φέρει ἡ συμπολίτευσις.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ θέλει νὰ ἀποφύγῃ τὰ σκάνδαλα εἶπεν.

§93ΒΑΣΣΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, αἱ ἀφορμαὶ, αἱ ὁποῖαι ἔκαμον ἡμᾶς νὰ διατηρήσωμεν τοιαύτην διαγωγὴν εἶναι ἴσως ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας δὲν ἠξεύρει ὁ Κ. Πετσάλης. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν τίθεται ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως. Καθαρῶς, Κ. Πρόεδρε, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν ἀποφεύγει τὸν ἀγῶνα, ἡ ἀντιπολίτευσις δὲν φέρει τὰ σκάνδαλα.

§94Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουρ. ἐξωτ.). Μοὶ εἶναι δύσκολον, κύριε πρόεδρε, νὰ διαγράψω τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσω εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, διότι τῳόντι αἱ ἐκφράσεις, τὰς ὁποίας διάφορα μέλη τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ἀνήκοντα εἰς τὰς τάξεις τῆς ἀντιπολιτεύσεως, αἱ γνῶμαι, λέγω, τὰς ὁποίας ἐξέφερον, ἀντιβαίνουν πρὸς ἀλλήλας· εἷς μὲν ἦλθε λαλῶν ἐν ὀνόματι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, καὶ εἶπεν, ὅτι οὐδέποτε θέλομεν παραιτήσει τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος, διότι τὸ ἔγγραφον τοῦτο μᾶς φαίνεται προσβάλλων τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν· ἄλλος ἦλθε καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡμεῖς θεωροῦμεν περιττὴν πᾶσαν συζήτησιν, διότι τὰς ἰδέας μας τὰς ἐξηγήσαμεν εἰς ἓν χαρτὶ, εἰς τὸ ὁποῖον χαρτὶ θέλομεν νὰ δώσωμεν τὸν τύπον καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς μονιμότητος· ἄλλος ἦλθε καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι, Κύριοι, σᾶς ὁμιλῶ ἐν ὀνόματι τῆς ἀντιπολιτεύσεως, θέλετε συζήτησιν; τὴν δεχόμεθα, δὲν θέλετε συζήτησιν; ἡμεῖς δὲν ἐπιμένομεν, θεωροῦμεν ὅμως πάντοτε ἀνοικτὸν τὸν λογαριασμόν· τῇ ἀληθείᾳ δὲν ἠξεύρω ποία γνώμη εἶναι τῆς ἀντιπολιτεύσεως μένει εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν νὰ υἱοθετήσῃ οἱανδήποτε θέλει· ἐγὼ ὅμως ὡς μέλος τοῦ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ὑπέγραψε τὸ διάγγελμα, τὸ σταλὲν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἔχων συνείδησιν πλήρη τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον, εὑρίσκω, ὅτι ὀφείλω νὰ δώσω λόγον εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι ἡ Συνέλευσις, ὅταν τὸ διάγγελμα ἀνεγνώσθη, ἐξέφρασεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ τὸν λόγον τοῦτον, καὶ δὲν ἐξέφρασε τοῦτο μόνον ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου Μεσολογγίου Κ. Μακρῆ, καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Κ. πληρεξουσίου τῶν ἐν Λιβόρνῳ ὁμογενῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐπὶ τῇ ἐπιμόνῳ αἰτήσει ἄλλου πληρεξουσίου, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Φθιώτιδος Κ. Βάσσος, ὁ ὁποῖος σήμερον δὲν προκαλεῖ, ἀλλὰ δέχεται τὸν ἀγῶνα, καὶ ἀφίνει τὴν ὁδὸν ἀνοικτήν.

§95ΒΑΣΣΟΣ. Λανθάνεσθε, Κ. Ὑπουργὲ, δὲν ἤμην ἐγώ.

§96ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Συνέλευσις ἐξεφράσθη νὰ ζητήσῃ εὐθύνας ἀπὸ τοὺς ὑπουργοὺς μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως τοῦ Συντάγματος. Ἡ Συνέλευσις μετά τινας ἡμέρας ἀπεφάσισεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ ἀκούσῃ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ νὰ ζητήσῃ λόγον τὸ προσεχὲς σάββατον· τὸ σάββατον ἦλθεν, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν λόγον, ἀλλ’ ἐὰν ἡ Συνέλευσις τυχὸν δὲν θέλῃ νὰ δεχθῇ τὸν λόγον, θὰ εἰπῇ, ὅτι δὲν νομίζει πλέον ἀναγκαῖον νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν συζήτησιν ταύτην, θὰ εἰπῇ, ὅτι θεωρεῖ ἐξηντλημένην πᾶσαν συζήτησιν. Ἐὰν δὲ ἡ Συνέλευσις ἐξακολουθῇ νὰ φρονῇ τὸ ἐναντίον, ζητοῦμεν νὰ ζητήσῃ λόγον σήμερον, ἡμέραν τὴν ὁποίαν ἄλλοτε προσδιώρισε.

§97ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κ. πρόεδρε, ὅταν τὸ διάγγελμα τῆς Α. Μ. ἀπεστάλη πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἀνεγνώσθη, ὅλοι ὅσοι ἐννοοῦσιν ὀλίγον τι τὰ γράμματα εἶδον ἐν αὐτῷ, ὅτι ἡ κακὴ κατάστασις τοῦ τόπου ἀποδίδεται εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἡ Α. Μ. ἔχουσα καθῆκον νὰ ἐμποδίσῃ τὴν περαιτέρω ἐξακολούθησιν τῆς ἀθλίας αὐτῆς καταστάσεως, προέβη εἰς τὸ νὰ προσδιορίσῃ τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς· ἄλλως ἡ Συνέλευσις καθίσταται ὑπεύθυνος. Αὐτὴ εἶναι, Κύριοι, ἡ ἔννοια τοῦ διαγγέλματος. Κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, Κύριοι, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ἐδίστασα νὰ ἐκδηλώσω, ἡ Συνέλευσις σήμερον ἔχασε πᾶν δικαίωμα ὅπως ἀπαντήσῃ εἰς τὸ διάγγελμα. Τὸ διάγγελμα ἔλεγε ῥητῶς, ὅτι ἐντὸς τόσων ἡμερῶν ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, καὶ ἡ Συνέλευσις τρέχουσα ὅπως ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Α. Μ. ἐπαύσατο πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν, καὶ ἀπεπεράτωσε τὸ ἔργον αὐτῆς εὐτυχῶς, πρὶν ἢ παρέλθῃ ἡ προσδιορισθεῖσα διορία· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἡ Συνέλευσις ἐπίσης ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς τὴν ἑτέραν διορίαν πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου σπεύδει, καὶ ἔχομεν ὅλοι τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἐντὸς τῆς αὔριον ἢ τὸ πολὺ τῆς μεθαύριον θὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει εὑρισκομένη ἡ Συνέλευσις, προλαμβάνουσα δηλ. τὰς ἐπιθυμίας τῆς Α. Μ. φρονῶ, ὅτι ἔχασε τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαντήσῃ, διότι κατ’ ἐμὲ ἀπαντᾷ ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ὑποτάσσεται, ἐγὼ θεωρῶ, καὶ τὸ λέγω μετὰ παῤῥησίας, ὅτι ἡ Συνέλευσις ὑπετάχθη εἰς τὴν θέλησιν τῆς Α. Μ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, Κύριοι, τὴν λογικὴν ἑνὸς στρατηγοῦ π. χ. ὁ ὁποῖος πολιορκεῖται ἐντὸς φρουρίου, λαμβάνει τοὺς ὅρους τοῦ πολιορκητοῦ, ἐκτελεῖ αὐτοὺς, καὶ ἔπειτα ζητεῖ νὰ ὑπερασπισθῇ τὸ φρούριον. Ἄλλως ἀφοῦ ἐχάθη ὁ σκοπὸς εἰς τὸν ὁποῖον ἤθελε τείνει ἡ συζήτησις, δὲν ἐννοῶ ποσῶς διατί νὰ θελήσωμεν νὰ διαταραχθῇ ἡ ὑφισταμένη ἁρμονία μεταξὺ τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ Βασιλέως. Κατὰ συνέπειαν τῶν ἰδεῶν μου τούτων κατέθεσα εἰς τὸ γραφεῖον μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν Κ. Πρόεδρον νὰ τὴν ἀναγνώσῃ.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀναγινώσκω· πρότασις τοῦ Κ. Βαλτινοῦ «Ἡ Συνέλευσις ἀφίνουσα εἰς τὴν ἱστορίαν νὰ κρίνῃ τὸν βίον αὐτῆς, θεωρεῖ πάντῃ περιττὴν τὴν εἰς τὸ Βασιλ. Διάγγελμα ἀπάντησιν, ἵνα μὴ διαταραχθῇ ἡ ὑφεστῶσα ἁρμονία, καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§99ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Κύριοι, βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω τί συζητοῦμεν σήμερον, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω ποία λογικὴ μᾶς διέπει σήμερον καὶ ποία εἰληκρίνεια. Ὅταν ἦλθε τὸ διάγγελμα ἐνώπιόν σας, ὁ Κ. Μαυροκορδάτος πραγματικῶς ἐξανέστη ὡς πατριώτης ἀληθὴς, καὶ ἐν τῇ ἀγανακτήσει του εἶπε, σᾶς παρακαλῶ ἀναβάλλετε τὴν ἀπάντησιν μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, ὅτε ἐγὼ θὰ φέρω κατηγορητήριον κατὰ τοῦ ὑπουργείου. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἐξ ἄλλου μέρους ἔρχεται καὶ λέγει, ζητῶ τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος, καὶ ἀπὸ ἐπαναλήψεως εἰς ἐπανάληψιν ἄρχεται ἡ συζήτησις σήμερον. Τί πρόκειται σήμερον; καὶ ἀπὸ μέρους τῆς συμπολιτεύσεως, φαίνεται, θέλουν νὰ ἀποφύγουν τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος χάριν τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος· λοιπὸν νὰ τὸ εἴπωμεν καθαρά. Θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος, τὸ ὁποῖον ὅμως αἰσθανόμεθα, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν πᾶσαν ἐνδεχομένην βλάβην τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος.

§100ΚΑΛΟΣ. Κ. Πρόεδρε καὶ Κύριοι πληρεξούσιοι, ἀνήκω ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν τὴν καθαρὰν, τὴν τολμηρὰν· καὶ ἐπειδὴ ἀνήκω εἰς ταύτην, λέγω ὅτι συμφέρον τοῦ ὑπουργείου εἶναι νὰ παραδεχθῇ τὴν διατυπωθεῖσαν παρὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως πρότασιν· τὸ νὰ μὴ θελήσῃ σήμερον νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ διαγγέλματος. Ὁ ὑπουργὸς τῶν ἐξωτερικῶν καὶ ἄλλοτε καὶ σήμερον ἰσχυρίζεται, ὅτι ἀνέλαβε τὸ ὑπουργεῖον τὴν εὐθύνην τῆς πράξεως ἐκείνης, ἀλλ’ ἡ εὐθύνη αὕτη εἶναι τίποτε ἀπέναντι τῶν πραγμάτων, ἀπέναντι τῆς ἱστορίας, ἐνταῦθα ἔλαβε χώραν πρᾶξις καθαρῶς βασιλικὴ, τὰ διατάγματα, ὡς ἔργα κυβερνητικὰ εἶναι συγκεχωρημένα εἰς ἄλλας περιπτώσεις· ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ὅμως εἶναι πράξεις καθαρῶς βασιλικαί· καὶ ἂν ὡς τοιαύτη ἐξετασθῇ τὸ διάγγελμα, θέλομεν περιέλθει εἰς ἄτοπα, συμφέρον ἑπομένως εἶναι νὰ παραλείψωμεν τὴν τοιαύτην συζήτησιν· ἐὰν οἱ ὑπουργοὶ ἐπιμένωσι νὰ συζητήσωμεν σήμερον τὸ διάγγελμα πράττουσι κακῶς, διότι ἡ Συνέλευσις πέποιθα θὰ παρεκτραπῇ, καὶ τὸ βλέπω καθαρῶς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προτείνω ἡ Συνέλευσις νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ εἰς ἄλλον καιρὸν νὰ ἔλθῃ εἰς αὐτὴν τὴν συζήτησιν ἂν θελήσῃ.

§101ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ἐγὼ ἐξηγήθην σαφῶς ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, δὲν γνωρίζω αὐτὴν τὴν σφοδρὰν ἀντιπολίτευσιν τὴν τολμηρὰν καὶ καθαρὰν, ἐγὼ ὁμιλῶ ἐκ μέρους τῆς ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω ἐγώ· ἐγὼ ἐξήγησα σαφῶς τὴν ἰδέαν της, ὅτε αὐτὴ δὲν ἐπισπεύδει· ἐὰν ἐπισπεύδῃ τὸ ὑπουργεῖον, ἡμᾶς δὲν μᾶς μέλει. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ διαγγέλματος, τὸν ὁποῖον δίδει ὁ Κ. Καλὸς, ἡμεῖς τὸ θεωροῦμεν ὑπουργικὴν πρᾶξιν, διότι συνταγματικῶς δὲν ὑπάρχει καμμία πρᾶξις τοῦ Βασιλέως φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ὑπουργείου, ἡ ὁποία νὰ μὴ καθιστᾷ ὑπεύθυνον τὸ ὑπουργεῖον. Τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως πάντοτε μένει ἱερὸν, μένει ἀνεύθυνον· λοιπὸν ὁ Κ. Καλὸς ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι ἰδέα του καὶ ἄλλων τινῶν, ἡ δὲ λοιπὴ ἀντιπολίτευσις δὲν τὴν παραδέχεται διόλου.

§102Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουρ. Ἐξωτερ.). Καὶ ἡ λίαν τολμηρὰ συμπολίτευσις, καὶ ἡ καθαρὰ συμπολίτευσις, καὶ ἡ μικτὴ συμπολίτευσις καὶ πᾶς ὁ χρωματισμὸς τῆς συνελεύσεως δέχεται τὴν συζήτησιν· οἱ μὲν λέγουν, ὅτι δέχονται τὴν συζήτησιν, οἱ ἄλλοι λέγουν, ὅτι δὲν τὴν ἀποκρούουν, καὶ ὁ Κ. Μακρῆς, ὁ ὁποῖος ἐπίσης λέγει, ὅτι ἀντιπροσωπεύει τὴν ἀντιπολίτευσιν, τὴν προκαλεῖ μάλιστα, ἡμεῖς δὲ δὲν εἴμεθα ἐναντίοι· λοιπὸν ἂς γείνῃ ἡ συζήτησις.

§103ΒΑΣΣΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἀποδυθῶμεν εἰς οἱονδήποτε ἀγῶνα, ἡ μόνη ἀφορμὴ, ἥτις ἐμποδίζει ἡμᾶς νὰ προκαλέσωμεν μίαν τοιαύτην σκανδαλώδη συζήτησιν, εἶναι, Κ. Πρόεδρε, τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος. Δύο λέξεις θὰ εἴπω εἰς τὸν Κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ ὁποίου τὴν ἐπιμονὴν ἐξηγῶ κάλλιστα, πῶς θέλει, οὕτως εἰπεῖν, νὰ διατυπώσῃ τὰς διαθέσεις μας· ἐξηγῶ κάλλιστα τὴν διαγωγήν του, διότι συναισθάνεται τὰς καλὰς συνεπείας. Σᾶς εἶπον, Κύριοι, δὲν προεκαλέσαμεν συζήτησιν, οὔτε προκαλοῦμεν, ἀποδεχόμεθα δὲ πάντα ἀγῶνα (θόρυβος δεξιά).

§104ΜΙΛΗΣΗΣ. Κ. Πρόεδρε, δὲν ἐννοῶ τὴν τακτικὴν τῶν Κυρίων· ἡμεῖς ὡς ἐκ τῆς θέσεώς μας εἴμεθα προφανῶς ἀμυνόμενοι. Ἐὰν θέλουν νὰ μᾶς προσβάλουν, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δεχθῶμεν τὴν μάχην· ἀλλὰ δὲν προκαλοῦμεν κανένα, διότι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι παράλογον· οἱ ὑπουργοὶ καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι τοὺς ὑποστηρίζομεν, εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν εὐθύνας, ὅταν μᾶς ζητήσουν· ἐὰν λοιπὸν ἔχουν τὴν τόλμην, ἐὰν αἰσθάνωνται, ὅτι ἐκπληροῦσι καθῆκον, ζητοῦντες λόγον, ἐμπρός, ἂς ἔλθουν εἰς τὴν συζήτησιν. Λέγοντες ὅμως ὅτι μᾶς προσβάλλουν, ἂν τοὺς προκαλέσωμεν, δὲν σπουδάζουν.

§105ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λέγω ὅτι ἡμεῖς μὲν κυρίως εἴμεθα οἱ προκαλοῦντες.

§106ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μὰ ποῖος προκαλεῖ; σεῖς εἶσθε, κανένας ἄλλος;

§107ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Εἴμεθα λέγω οἱ προκαλοῦντες, διότι ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τοῦ ὑπουργείου ἐπιβλαβῆ καὶ πρόκειται νὰ τὴν συζητήσωμεν καὶ νὰ τὴν ἐπικρίνωμεν. Σήμερον ἐπειδὴ τὸ ζήτημα αὐτὸ περιπλέκεται οὕτω πως, ὥστε δύναται νὰ παρέξῃ ζημίας εἰς τὸ ἔθνος, διὰ τοῦτο ἀπηυθύναμεν τὴν ἐρώτησιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον, θέλει, ἢ δὲν θέλει τὴν συζήτησιν;

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὅσα ἐλέχθησαν ἀφορῶσι μόνον καὶ μόνον τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως, νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ θεωρήσῃ ἀρκοῦντα ὅσα ἐλέχθησαν, καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων· διότι ἄλλως ὅσα λέγομεν εἶναι ἄσκοπα.— Ἔχομεν 3 προτάσεις ὡς ἀποτέλεσμα τῶν ὅσων ἐλέχθησαν· ά) ἂν πρέπῃ νὰ γείνῃ συζήτησις ἢ δὲν πρέπῃ· βʹ) ἂν πρέπῃ νὰ γείνῃ σήμερον· γʹ) ἂν πρέπῃ νὰ θεωρηθῇ περιττὴ πᾶσα συζήτησις. Ὑπάρχει καὶ ἡ πρότασις ἡ ἀναβλητικὴ τῆς συζητήσεως. Ἰδοὺ αἱ προτάσεις, ἡ τοῦ Κυρίου Βαλτινοῦ «Ἡ Συνέλευσις ἀφίνουσα εἰς τὴν ἱστορίαν νὰ κρίνῃ τὸν βίον αὐτῆς, θεωρεῖ πάντη περιττὴν τὴν εἰς τὸ Β. Διάγγελμα ἀπάντησιν ἵνα μὴ διαταραχθῇ ἡ ὑφεστῶσα ἁρμονία, καὶ μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.»

§109ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Ῥεβελάκη. «Περαιωθέντος τοῦ Συντάγματος καὶ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Α. Μ. ἡ Συνέλευσις θεωρεῖ περιττὴν τὴν ἐπὶ τοῦ Διαγγέλματος συζήτησιν·» καὶ ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Βουδούρη προτείνει «τὴν ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἀπάλειψιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος.» Ὑπάρχει καὶ γενικὴ πρότασις, θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Διαγγέλματος; ἂν δὲν θέλῃ, δὲν ἐπιμένομεν.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὴ δὲν εἶναι πρότασις.

§112ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ ἀναβολὴ εἶναι ἀπωτέρω.

§113ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἀπωτέρω εἶναι ἡ ἐδική μου πρότασις, καὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε, ἀφοῦ ὑπάρχει διάθεσις καὶ ἐκ μέρους πολλῶν ἀντιπολιτευομένων (διότι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν ἀνήκω) καὶ ἐκ μέρους πολλῶν συμπολιτευομένων, ν’ ἀποφύγωμεν νέα σκάνδαλα, διατὶ νὰ μὴ τὸ κάμωμεν.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ ἀναβολή;

§115ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου, ἂν ὁ Κ. Ῥεβελάκης δέχεται νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τῆς προτάσεώς του, ὅτι ἡ Συνέλευσις προβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀπαλείφουσα ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος.

§116ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Οὐδεμία μεταβολὴ δέχομαι νὰ γίνῃ ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου καὶ ἐπιμένω νὰ ψηφοφορηθῇ ὅπως ὑπέβαλα αὐτήν.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον θὰ ἐρωτήσω περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§118ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἀπωτέρω εἶναι ἡ ἀπάλειψις.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἵνα φθάσητε εἰς τὴν ἀπάλειψιν, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅσα ἐλέχθησαν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι)· ἀπεῤῥίφθη. Θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Ῥεβελάκη, λέγουσαν τὰ ἑξῆς· περαιωθέντος τοῦ Συντάγματος καὶ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Α. Μ. ἡ Συνέλευσις θεωρεῖ περιττὴν τὴν ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον.

§120ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνώσητε τὴν πρότασίν μου (θόρυβος).

§121ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, νὰ προταχθῇ ἡ ἑρμηνεία τοῦ περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμου.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται νὰ ὑποβάλλω εἰς ψηφοφορίαν μίαν ἑρμηνείαν τοῦ περὶ συντάξεως νόμου.

§123ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ πρότασις. Ἄρθρον μοναδικόν. Τὸ πρὸς σύνταξιν δικαίωμα κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ΧΝΒ. περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμου καὶ τὸ περὶ ἐκτελέσεως αὐτοῦ Β. Διάταγμα τῆς 24 Αὐγούστου 1861 τῶν πρὸ τοῦ νόμου τούτου καὶ πρὸ τῆς συμπληρώσεως τῆς ἡλικίας τῶν 60 ἐτῶν παραιτηθέντων ὑπαλλήλων, τῶν ἐχόντων 25 ἔτη ὑπηρεσίαν, ἄρχεται μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἡλικίας τῶν 60 ἐτῶν καὶ ἀφ’ ἧς ὑπέβαλον, ἢ ὑποβάλλωσι τὴν περὶ τούτου αἴτησίν των.

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονταί τινες) (θόρυβος)

§125ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΟΙ ΑΛΛΟΙ. Δὲν παρεδέχθη.

§126ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ ἀποτέλεσμα.

§127ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κατεστήσατε γελοίαν τὴν Συνέλευσιν, Κ. Πρόεδρε.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀπαγγέλλω ἀποτέλεσμα ἐν τῷ μέσῳ διαμαρτυρήσεων, ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι λέγουν, ὅτι κατέστησα γελοίαν τὴν Συνέλευσιν, διότι προκάλεσα ἀπόφασιν περὶ πράγματος τὸ ὁποῖον ζητεῖται ἀπὸ ὁλόκληρον σχεδὸν τὴν Συνέλευσιν. Καθήσατε νὰ ἐρωτήσω πάλιν τὴν Συνέλευσιν.

§129Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίσατε.

§131ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριοι, κατὰ τὸν νόμον τὸν περὶ συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ἀπαιτοῦνται δύο προσόντα· ά) ὑπηρεσία 25ετὴς καὶ βʹ) ἡλικία 60ετής. Εἶναι λοιπὸν δύο προσόντα συνδεδεμένα, τὸ ἓν μόνον δὲν δίδει δικαίωμα, πρέπει νὰ συντρέχουν καὶ τὰ δύω ἵνα ἀποκτήσουν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου εὑρέθη ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐξελέγχουσα τὰ προσόντα εἰς δισταγμούς· ἂν ὑπάλληλος ὁ ὁποῖος ἔχει 25ετῆ ὑπηρεσίαν, παραιτηθεὶς δὲ, δὲν εἶχεν ἡλικίαν 60 ἐτῶν, ἂν δύναται νὰ λάβῃ τὴν σύνταξιν ἀφοῦ συνεπλήρωσε ἰδιωτεύων τὰ 60 ἔτη. Τὸ ζήτημα ὅπως τίθεται θέλει νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου παραιτηθέντας καὶ μετὰ ταῦτα συμπληρώσαντας τὸ 60 ἔτος. Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὁ νόμος πρέπει νὰ ᾖναι γενικὸς, ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν 25 ἐτῶν ὑπηρεσίαν παραιτηθέντες νὰ ἐξισοῦνται πρὸς ὅλους.

§132ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἡ πρότασις λοιπὸν τοῦ Κ. Λεβίδου ἔχει ὡς ἑξῆς· οἱ πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου συμπληρώσαντες τὰ 25 ἔτη τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοι μὴ ἔχοντες τότε συμπεπληρωμένον τὸ 60 ἔτος τῆς ἡλικίας των, καὶ αὐτοὶ νὰ ἔχωσι τὸ πρὸς σύνταξιν δικαίωμα.

§133ΔΙΟΜ. ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Πρέπει, Κύριοι, νὰ ἐννοήσωμεν περὶ τινος πρόκειται, καὶ νὰ ἴδωμεν ἂν ἡ προτεινομένη ἐξήγησις τοῦ νόμου ἢ μᾶλλον ἡ προσθήκη, εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία· πρέπει νὰ φωτισθῶμεν περὶ τίνος ἀληθῶς πρόκειται καὶ νὰ πεισθῶμεν, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία ἡ προσθήκη. Πρόκειται, Κύριοι, νὰ γείνῃ μία ἐξήγησις, ἡ ὁποία χορηγεῖ δικαιώματα εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, ὁποῖα δὲν χορηγεῖ ὁ ὑφιστάμενος περὶ συντάξεων νόμος. Ὁ νόμος οὗτος, Κύριοι, ὁ περὶ συντάξεων, ὁ ἑλληνικὸς, εἶναι ἐκ τῶν ἐπιεικεστέρων νόμων τῆς Εὐρώπης· ἐντεῦθεν δὲ καὶ παράδειγμα ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν συνεισέφερον διὰ κρατήσεως ἐκ τοῦ μισθοῦ των εἰμὴ ἐπὶ δύο, τρία ἔτη, ἀπεσύρθησαν μετὰ εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν, ἐνεργηθεῖσαν τὸ πλεῖστον πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου τούτου, λαμβάνουσι καὶ σύνταξιν· τοῦτο εἶναι ἀπρονοησία τοῦ νόμου καὶ πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ τὸ διορθώσωμεν, νομοθετουμένου, ὅτι τότε μόνον δικαιοῦνται οἱ παλαιοὶ ὑπάλληλοι νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τοῦ περὶ συντάξεων νόμου, ὅταν καταθέσωσι καὶ πλήρη, ἤτοι εἰκοσιπενταετῆ κράτησιν ἐκ τοῦ μισθοῦ των· τοῦτο δὲ γίνεται καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ δὲν πρέπει οἱ ἐν Ἑλλάδι ὑπάλληλοι νὰ ἔχωσιν ἀξίωσιν εἰς πλείονα πλεονεκτήματα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας παρὰ τοὺς τῆς ἄλλης Εὐρώπης, ὅπου εἶναι καὶ μονιμώτεροι, ἴσως δὲ καὶ ἐργατικώτεροι. Ὅλοι φωνάζομεν ὅτι ἡ κατάστασις τῶν ὑπαλλήλων παρ’ ἡμῖν δὲν εἶναι καλὴ, καὶ ὅμως ἤδη ἐγείρεται παράνομος ὑπὲρ αὐτῶν συμπάθεια, καὶ χάριν τούτου ζητοῦμεν νὰ διαστρέψωμεν τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπάρχοντος νόμου. Ὁ νόμος δὲν ἐπιδέχεται ἑρμηνείαν, καθότι εἶναι σαφής· ζητοῦμεν ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἑρμηνείας νὰ ἑρμηνεύσωμεν αὐτὸν ἐξ ἐφόδου. Ὁ νόμος ἐννοεῖ, ὅτι ἐκεῖνοι ἔχουν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποκτήσωσι τὴν σύνταξιν, οἵτινες ὑπηρέτησαν 25 ἔτη, καὶ ἦσαν ὅταν παρῃτήθησαν ἑξηκοντούτεις. Σαφεστέρα διάταξις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ. Ἄρα ὅσοι εἶχον παραιτηθῆ τῆς ὑπηρεσίας μὴ ὄντες ἑξηκοντούτεις, καί τοι ὑπηρετήσαντες εἴκοσι καὶ πέντε ἔτη, δὲν ἀπολαύουσι τῆς συντάξεως. Ἂν ὁ νόμος ἤθελε νὰ ὠφελήσῃ καὶ αὐτοὺς, ἤθελε τὸ εἴπει ῥητῶς· ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτο δίκαιον νὰ τὸ εἴπῃ, καθότι οἱ τοιοῦτοι δὲν εἰσήνεγκον εἰς τὸ ταμεῖον οὐδὲ μιᾶς γενομένης κρατήσεως ἐκ τοῦ μισθοῦ των· Ἄρα ζητοῦν τὰ ὠφέλη χωρὶς νὰ ὑποστῶσι καὶ τὰ βάρη.

§134ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ παραιτούμενοι ὑπάλληλοι πρέπει νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν νόμον;

§135ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Φυσικώτατα, ἂν ἤμουν ὑπάλληλος πρὸ ἐτῶν καὶ παρῃτήθην καί τοι ὑπηρετήσας εἴκοσι καὶ πέντε ἔτη, οὐδὲν εἶχον κεκτημένον δικαίωμα εἰς Σύνταξιν· ἐν ἐλλείψει νόμου περὶ συντάξεως, εἰργαζόμην μὲ τὴν πρόθεσιν, μὲ τὴν βεβαιότητα, ὅτι ὅταν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ μὲ παύσῃ ἄνευ μηδεμιᾶς συντάξεως. Κατόπιν ἐπῆλθεν ὁ εὐεργετικὸς διὰ τοὺς ὑπαλλήλους νόμος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἑρμηνευθῇ κατὰ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμά του, οὐδαμοῦ λέγει, ὅτι ὁ ὑπηρετήσας εἴκοσι καὶ πέντε ἔτη καὶ παραιτηθεὶς πρὸ τοῦ νόμου καὶ μὴ ὢν ἑξηκοντούτης τότε δικαιοῦται εἰς σύνταξιν. Ἂν ἤδη ἄνευ βασάνου, ἄνευ διασκέψεως τῶν τμημάτων, ἀποφασίσωμεν νὰ τὸν μεταβάλωμεν, καὶ νὰ δώσωμεν δικαίωμα συντάξεως καὶ εἰς τοὺς παραιτηθέντας, οἵτινες εἶχον διανύσει τὸν τεταγμένον χρόνον τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ δὲν ἦσαν καὶ ἑξηκοντούτεις, τότε νομοθετοῦμεν καὶ νομοθετοῦμεν πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου καὶ ἄνευ ἰσχυρῶν λόγων ὑπὲρ τῶν γενησομένων συνταξιούχων. Συλλογισθῆτε δὲ τὸ ἄπειρον πλῆθος τῶν ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι δὲν κατέβαλον οὐδὲ ἕνα ὀβολὸν, καὶ ὅμως θέλουν προστεθῆ εἰς τὸν ἀρκετὰ πολυάριθμον κατάλογον τῶν συνταξιούχων. Πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν, οὐχὶ νὰ κάμωμεν ἑρμηνείαν.

§136ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§137ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Ὁ ἔντιμος φίλος μου Κύριος Διομήδης νομίζει, ὅτι περιπέσαμεν εἰς πλάνην· δὲν πρόκειται ἐνταῦθα νὰ γείνῃ νέος νόμος, πρόκειται νὰ ἑρμηνευθῇ ὁ ὑπάρχων ἤδη. Ὁ ὑπάρχων νόμος ἀπαιτεῖ δύο προσόντα διὰ τὴν σύστασιν τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως· ἀπαιτεῖ 25 ἔτη, ἀπαιτεῖ δὲ καὶ ὡς ὅρον ἀπαραίτητον, ὡς ὅρον, τοῦ ὁποίου ἡ ἀναπλήρωσις συνιστᾷ τέλειον τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, ἀπαιτεῖ καὶ τὴν 60ετῆ ἡλικίαν, οὐχὶ ὡς ὅρον διὰ τὴν σύστασιν τοῦ δικαιώματος τῆς συντάξεως, ἀλλ’ ὡς ἐποχὴν, ὡς χρόνον, ὡς προθεσμίαν ἀφ’ ἧς ἄρχεται τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως. Παρεγνωρίσθη, Κύριοι, τοῦτο καὶ πρόκειται διὰ τοῦ νόμου νὰ ἑρμηνευθῇ.

§138ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Προτείνω, Κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναβολήν.

§139ΓΙΑΝΝΟΥΛΙΔΗΣ. Εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, Κύριε Πρόεδρε.

§140ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Μάλιστα, μάλιστα.

§141ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ἀφοῦ ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἀπόφασις.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ γνωρίζητε, Κύριοι, ὅτι πολλὰ παράπονα γίνονται ἐναντίον μου καὶ ἐκ μέρους πολλῶν ἀνθυπασπιστῶν ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἡ αἰτία τοῦ νὰ μὴ συζητῶνται πολλαὶ προτάσεις ἐνδιαφέρουσαι αὐτούς. Προτείνεται ἡ ἀναβολὴ, θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν.

§143ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὅταν ζητῆται ἑρμηνευτικὸς νόμος ἔχει πάντοτε τὴν προτεραιότητα, ἢ ἡ σύνταξις αὐτὴ τοῦ νόμου (θόρυβος).

§144ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἶναι ὅλως διόλου νέος νόμος.

§145ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς δὲν ἔχει χώραν, διότι ἐγένετο συζήτησις.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναται νὰ γίνῃ ἡ ἀναβολή. Ἂν δὲν τὴν θέλετε ἀποκρούσατέ την. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς προκειμένης συζητήσεως εἰς ἄλλην συνεδρίασιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Λοιπὸν, Κύριοι, προσέξατε, σᾶς ἀναγινώσκω τὴν πρότασιν. «Τὸ πρὸς σύνταξιν δικαίωμα κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦ ΧΝΒʹ. περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμου, καὶ τὸ περὶ ἐκτελέσεως αὐτοῦ Βασιλικὸν διάταγμα τῆς 24 Αὐγούστου 1861 τῶν πρὸ τοῦ Νόμου τούτου καὶ πρὸ τῆς συμπληρώσεως τῆς ἡλικίας τῶν 60 ἐτῶν παραιτηθέντων ὑπαλλήλων, τῶν ἐχόντων εἰκοσιπενταετῆ ὑπηρεσίαν, ἄρχεται μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἡλικίας τῶν 60 ἐτῶν, καὶ ἀφ’ ἧς ὑπέβαλον ἢ ὑποβάλλουσι τὴν περὶ τούτου αἴτησίν των.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§147ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὴν ἄδειαν ν’ ἀναπτύξω τὴν πρότασίν μου... (θόρυβος).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. Ἡ Συνέλευσις εἶχε προσδιορίσει νὰ συζητηθῇ σήμερον ἡ ἐπερώτησις τοῦ Κυρίου Βάσσου, ὁ Κύριος Βάσσος ἐπιμένει; θέλει ν’ ἀπαντήσῃ ὁ Κύριος Ὑπουργός;

§149ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους.

§150ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν ἀγανάκτησίν μου, διότι ὁσάκις φέρω τὸν λόγον ἐπὶ προτάσεως ἀφορώσης τὸ ὅλον τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, δεικνύει ἡ Συνέλευσις καὶ τὸ προεδρεῖον πλήρη ἀδιαφορίαν. Ἐζήτησα ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ πρότασίς μου καὶ νὰ τὴν ἀναπτύξω, ἀλλ’ οὐδεμία ἀκρόασις. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις ἡ ἀντιπροσωπεύουσα τὸ ὅλον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, οὐδόλως ἠθέλησε νὰ σκεφθῇ περὶ ἀποκαταστάσεως τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν ὅμως ἔρχεται καμμία πρότασις ἀφορῶσα ἀνταμοιβὰς προσώπων καὶ ἰδιοτελῆ συμφέροντα, ἀφορῶσα βαθμολογίας, πάντες ἐξεγείρονται καὶ τὴν παραδέχονται (θόρυβος), δεικνύοντες μεγάλην προθυμίαν. Ὅταν δ’ ἔρχεται πρότασις ἔχουσα ὡς ὅρον ἀπαραίτητον τὴν ἐκπλήρωσιν ὅλων τῶν ἀποφάσεων τῶν Συνελεύσεων, περὶ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ τοῦ δυστυχοῦς λαοῦ.... (θόρυβος)

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλει ἡ Συνέλευσις; ἐκλογικοὺς νόμους νὰ συζητήσῃ;

§152ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ μεταβῶμεν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται σχεδὸν πάντες)· παρεδέχθη.

§154ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τὸ ἐπιψηφισθὲν, ὁ δήμαρχος, ἅμα παρελθούσης τῆς πρὸς ἀνάκρισιν προθεσμίας, ὑποχρεοῦται νὰ πέμψῃ τὰ πρακτικὰ εἰς τὸ πρωτοδικεῖον· ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 15 τὸ πρωτοδικεῖον δικάζει ἐπὶ ἀναφορῶν, κατ’ ἔφεσιν, δηλ. πρόκειται τώρα νὰ διασαφισθῇ τί θὰ γίνηται εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν δὲν γίνεται ἔφεσις κατὰ τῶν ἀποφάσεων; Ἐννοεῖται βέβαια, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τοιαύτην περίπτωσιν εἶναι ὁριστικαὶ, οὐχ ἧττον ὅμως μέχρις οὗ ὑποβάλλωνται εἰς τὸ πρωτοδικεῖον, αὐτὸ ἴσως νομίζει ὅτι πρέπει νὰ ἐκδίδῃ μίαν ἀπόφασιν ἐπ’ αὐτῶν· ἀνάγκη λοιπὸν νὰ διασαφηνισθῇ ὅτι ἐντὸς τῆς νομίμου προθεσμίας δὲν γίνεται ἔφεσις κατὰ τῶν ἀποφάσεων, ὁ πρόεδρος τοῦ πρωτοδικείου ἐπιστρέφει ὅπως ἔχουσι τὰ ἔγγραφα εἰς τὸν δήμαρχον.

§155ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ ἐννοεῖτε βέβαια.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναγινώσκω τὸ ἄρθρον 24 «Τὴν 17 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς Ἀπριλίου ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 10 ἐπιτροπὴ ἐκτίθησι τὸν διορθωθέντα κατάλογον ἐν τῷ δημαρχείῳ, ἐκδίδωσι δὲ, κατὰ τὸ ἄρθρον 9, πρόγραμμα καὶ μετ’ αὐτοῦ δημοσιεύει ἐν μὲν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου κατάλογον, ἐμφαίνοντα τὰ ὀνόματα τῶν διαγραφέντων καὶ προστεθέντων, ἐν δὲ τοῖς παρεδρείοις τὰ ἀνήκοντα ἀποσπάσματα τοῦ καταλόγου τούτου. Τὰ λοιπὰ μέχρι τῆς ὁριστικότητος τοῦ καταλόγου ἐνεργοῦνται κατὰ τὰ ἄρθρα 10–20 τοῦ παρόντος νόμου. Μετὰ δὲ τὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 20 ὁριστικὴν διόρθωσιν αὐτοῦ γίνεται, κατὰ τὸ ἄρθρον 21, ἀνατύπωσις ὁλοκλήρου τοῦ καταλόγου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐπενεχθεισῶν μεταβολῶν.

§157ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, χθὲς ἡ Συνέλευσις διὰ τῆς ἀποφάσεώς της τῆς διὰ τοῦ ἄρθρου 23 ἀπεφάσισεν, ὥστε οἱ κατάλογοι νὰ κατασταθῶσι διαρκεῖς καὶ ν’ ἀναθεωρῶνται μόνον εἴς τινα αὐτῶν μέρη, κατ’ ἔτος τοὐτέστι νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐγγράφῃ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀποκτήσαντας τὸ δικαίωμα λόγῳ τῆς ἡλικίας ἢ ἄλλης ἰδιότητος καὶ νὰ διαγράφῃ τοὺς ἀπολέσαντας αὐτὸ δι’ ἐννόμων ἀποφάσεων καὶ τοὺς ἀποβιώσαντας. Ἐντεῦθεν βλέπετε, ὅτι γενικὴ ἀναθεώρησις τοῦ καταλόγου δὲν ἐπιτρέπεται· ἑπομένως κατὰ τὸ ἄρθρον 24 τελευταῖον ἐδάφιον αὐτοῦ δὲν δύνανται νὰ λάβωσι χώραν ἄλλαι δίκαι, εἰμὴ αἱ ἀφορῶσαι τὴν ἐγγραφὴν τῶν προσκτησάντων τὸ δικαίωμα καὶ τὴν διαγραφὴν τῶν ἀπολεσάντων αὐτό· πρέπει ὅμως νὰ διευκρινισθῇ τοῦτο καθαρῶς, διὰ νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ εἴπῃ τις ἐξετέθη ὁ κατάλογος, ἔχω δικαίωμα νὰ φέρω ἐνστάσεις γενικὰς κατὰ παντὸς ὑπάρχοντος κακῶς ἐγγεγραμμένου ἐν αὐτῷ, διότι τότε δὲν ἔχομεν διαρκεῖς καταλόγους.

§158ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ περὶ ἐγγραφῆς μάλιστα.

§159ΚΑΛΟΣ. Περὶ ἐγγραφῆς μόνον προσκτησάντων τὰς ἰδιότητας τοῦ ἐκλογέως ὅταν οἱ κατάλογοι κηρύσσωνται διαρκεῖς, ἐνστάσεις γίνονται μόνον ἐπὶ τῶν ἐπενεχθεισῶν μεταβολῶν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς.

§160ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐγγραφὴν πρέπει νὰ γίνωσιν ἐνστάσεις· ὡς πρὸς τὴν διαγραφὴν συμφωνῶ ὅτι δὲν δίδεται δικαίωμα ἐνστάσεων.

§161ΚΑΛΟΣ. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις δέχεται νὰ ἐπιτρέπωνται ἐνστάσεις περὶ ἐγγραφῆς νέων ἐκλογέων, πρέπει νὰ τὸ εἴπῃ καθαρῶς, ἤτοι ὅτι ἐπιτρέπεται κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν καταλόγων νὰ ἐπενεχθῶσι προτάσεις περὶ ἐγγραφῆς ἀποκτησάντων τὰς ἰδιότητας τοῦ ἐκλογέως, καὶ διαγραφῆς ἀπολεσάντων διὰ τοῦ θανάτου, ἢ δι’ ἄλλους λόγους κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον 23.

§162ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν διαγράψουν ἀνικάνους;

§163ΚΑΛΟΣ. Κατὰ τῶν τοιούτων γίνονται ἐνστάσεις καὶ λαμβάνει χώραν δίκη· ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων ἐγγεγραμμένων δὲν πρέπει νὰ γίνεται ἔνστασις, διότι τότε δὲν ἔχωμεν κατάλογον διαρκῆ. Ὁ κατάλογος δὲν πρέπει κατ’ ἔτος νὰ μεταβάληται εἰμὴ διὰ τῆς διαγραφῆς ἐπὶ τῶν ἀποβιούντων, καὶ τῆς ἐγγραφῆς τῶν προσκτόντων τὰς ἰδιότητας τοῦ ἐκλογέως. Ἀκούω τὴν ἔνστασιν τί θὰ γίνῃ ἂν παρεισαχθῶσιν εἰς τοὺς καταλόγους ἀνίκανοι, πρέπει οὗτοι νὰ μένωσι καὶ νὰ ἐξασκῶσι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως; ἀπαντῶ ὅτι δυνάμεθα νὰ προλάβωμεν καὶ τὸ ἀτόπημα τοῦτο, καὶ νὰ φέρωμεν νόμιμον διόρθωσιν, ἂν ὁρίσωμεν ἵνα κατὰ πᾶσαν δευτέραν περίοδον τῆς Βουλῆς, ἢ κατὰ πᾶσαν ἑπταετίαν, γίνεται γενικὴ ἀνάκρισις τοῦ καταλόγου· ὅτε θέλουσιν ἐφαρμόζεσθαι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρ. 10 καὶ ἐφεξῆς· ἄλλως, Κύριοι, ἂν κατ’ ἔτος ἀποφασίσωμεν τὴν τοιαύτην κατὰ τῶν καταλόγων ἐνέργειαν, δὲν ἔχομεν διαρκεῖς αὐτοὺς, καὶ κακῶς ἔπραξεν ἡ Συνέλευσις χθὲς νὰ ἀπαλείψῃ μέρος τοῦ ἄρθρου 23.

§164ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Ὁ Κύριος Καλὸς, πιστεύω, ὅτι δὲν ἔδωσε παραμικρὰν προσοχὴν εἰς τὰ χθὲς ἀποφασισθέντα, διότι ἐπὶ τῇ προτάσει μου διεγράφη τὸ ἐδάφιον 3 τοῦ ἄρθρου 23 διὰ τοῦ ὁποίου ἐδίδετο τὸ δικαίωμα εἰς τὸν δήμαρχον νὰ διαγράφῃ, ὅσους ἐνόμιζεν ἐγγραφέντας κακῶς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἀλλὰ μὲ τοῦτο, Κύριοι, δὲν ἐνόησε, πιστεύω, ἡ Συνέλευσις, τοὐλάχιστον ἐγὼ ὁ προτείνας δὲν ἐνόησα νὰ ἀποκλεισθοῦν οἱ δημόται τοῦ νὰ κάμουν κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν ἐνστάσεις κατὰ τῶν κακῶς ἐγγεγραμμένων εἰς τὸν κατάλογον, διότι, Κύριοι, ἐὰν καθιερώσητε αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, τότε ἔχομεν τὰ μακαρίτικα ἐκεῖνα, καὶ εἰς τὸ μέρος τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὸν Κ. Δεληγιάννην, ὅστις εἶπεν, ὅτι πραγματικῶς θὰ ἔχωμεν ἐν τοῖς καταλόγοις δεκαπενταετεῖς καὶ καθεξῆς. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ προλάβω τὰς ἀπὸ μέρους τῶν δημάρχων γενομένας καταχρήσεις, οὐχὶ δὲ καὶ τὰς κατὰ τὴν διαδικασίαν ἐνστάσεις κατὰ τῶν προσόντων τῶν ἐκλογέων. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ, ὅτι κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ καταλόγου δύναται πᾶς τις νὰ κάμῃ ἔνστασιν περὶ ἀπαλείψεως ἀνικάνων ἐγγεγραμμένων εἰς τὸν κατάλογον.

§165ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, Κ. Πρόεδρε, νὰ προσκαλέσητε τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους εἰς τὰς θέσεις των, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον, καὶ νὰ συζητήσωμεν ἐν ἡσυχίᾳ, νὰ ἐννοῶμεν περὶ τίνος πρόκειται.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι πληρεξούσιοι, παρακαλῶ.

§167ΖΑΪΜΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κ. Πρόεδρε, νὰ ἐρωτήσητε τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ Κ. Κατσικαπῆ, διότι ἡμεῖς δὲν ἐννοήσαμεν ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ κάμνουν ἐνστάσεις, εἴτε περὶ διαγραφῆς, εἴτε περὶ ἐγγραφῆς, ἀλλὰ ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν δήμαρχον τὸ δικαίωμα αὐτό. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οἱ κατάλογοι, οἱ ὁποῖοι θὰ σχηματισθοῦν κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος θὰ ἐπαναφέρουν τοὺς παλαιοὺς καταλόγους τοῦ παρελθόντος.

§168ΚΑΛΟΣ. Ὁ Κ. Ζαΐμης, ὡς ἤκουσα, δὲν θέλει διαρκεῖς τοὺς καταλόγους, οὔτε ὁριστικοὺς· ἂν χθὲς ἐπρόσεχεν εἰς τὰ ὅσα ἐλέχθησαν παρ’ ἐμοῦ, τοῦ Κ. Σαράβα καὶ τοῦ Δαγρὲ, δὲν ἤθελε σήμερον ἀντιλέξει εἰς τὴν πρότασίν μου· τὸ ὑπουργεῖον τὴν αὐτὴν μὲ τὸν Κ. Ζαΐμην ἰδέαν εἶχε, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἄρθρ. 23 τοῦ νομοσχεδίου ὅπως εἶχεν, εἶχε καλῶς, διότι, εἴτε διέγραφον ἡ ἐπιτροπὴ ἢ ὁ δήμαρχος, εἴτε ἐνέγραφον εἰς αὐτὸν, ἦτο ἀδιάφορον· ἐγένετο ἔκθεσις καὶ ἕκαστος ἐδικαιοῦτο νὰ φέρῃ ἔνστασιν· ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις χθὲς ἐσκέφθη ἄλλως· εἶπε θέλω διαρκεῖς τοὺς καταλόγους, καὶ ἐπιτρέπω μόνον ἀναθεώρησιν διὰ τὴν ἐγγραφὴν τῶν προσκτησάντων τὸ δικαίωμα καὶ τὴν διαγραφὴν τῶν ἀπολεσάντων. Καὶ ὅταν δεχθῆτε, ὅτι ὁ κατάλογος εἶναι διαρκὴς, καὶ καθίσταται ὁριστικὸς μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ δικαστηρίου, δὲν δύνασθε παρὰ νὰ θέσητε ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀπάλειψις. Καὶ κατ’ ἐμὲ φρονῶ, ἐπειδὴ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐνδεχόμενον ἡ σύνταξις τοῦ καταλόγου νὰ παρεισάξῃ πολλὰ ἰδανικὰ πρόσωπα, ἡ κατὰ 2 περιόδους, ἢ ἑπταετίαν ἀναθεώρησις θεραπεύει τὸ κακόν. Ἂν ἐπιτρέψητε κατ’ ἔτος νὰ γίνεται ἀναθεώρησις, δὲν θὰ ἔχωμεν διαρκῆ κατάλογον, καὶ τότε ἔχει καλῶς τὸ νομοσχέδιον· ἄλλως καὶ θέλετε διαρκῆ τὸν κατάλογον πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὅτι κατὰ τὴν ἔκθεσιν οὐδεμία ἄλλη ἔνστασις ἐπιτρέπεται ἢ τῆς ἐγγραφῆς νέων προσκτησάντων τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐκλογέως, ἢ τῆς διαγραφῆς τῶν ἀπολεσάντων αὐτὴν, τῶν ἀποβιωσάντων καὶ τῶν κακῶς τυχὸν ἐγγραφέντων κατὰ τὸ ἄρθρον 23 παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς.

§169ΗΡΑΚΛΗΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑποστηρίζω, Κύριοι, πληρέστατα τὴν γνώμην τοῦ Κ. Ζαΐμη καὶ τοῦ Κ. Κατσικαπῆ, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ Κ. Καλὸς πλανᾶται· ἐχθὲς ὁλόκληρος ἡμέρα ἐδαπανήθη καὶ πολλὰ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐῤῥέθησαν διὰ νὰ ἀποδείξουν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἑξῆς· «ὅτι, ἐπειδὴ ἐσχηματίσαμεν δύω βαθμοὺς δικαιοδοσίας δικαστικοὺς ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν προσόντων τῶν ἐχόντων δικαίωμα ψήφου, εἴπομεν ὑπὸ τοιαύτην ἔρευναν θέτοντες τὰ προσόντα τῶν ἐκλογέων, εἶναι ἀνακόλουθον, ἀφοῦ ἡ ἐπιτροπὴ δικάζει καὶ τὸ δικαστήριον παραδεχθῇ, τὸ ἑπόμενον ἔτος ὁ δήμαρχος αὐθαιρέτως νὰ διαγράφῃ ἀπὸ τὸν κατάλογον τοιούτους ἀποκτήσαντας τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως, ἀλλὰ δὲν ἐνοήσαμεν ἐὰν διέφυγε τὴν προσοχὴν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δικαστηρίου ἢ δὲν ἐδόθησαν ἐν καιρῷ αἱ ἀποδείξεις ἵνα φέρωσιν εἰς γνῶσιν αὐτοῦ τοῦ δικαστηρίου, ὅτι ὁ ἐγγραφεὶς εἰς τὸν κατάλογον ἔχασεν ἔξαφνα διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως τὰ πολιτικὰ δικαιώματα, καὶ ἐὰν τῷ διέφυγε τοῦτο ἢ δὲν ἐδόθη ἐγκαίρως καὶ τὸ δικαστήριον καθιέρωσεν, ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος ἔχει δικαίωμα ψήφου· δὲν ἐννοήσαμεν, Κύριοι, ἐὰν δύναται μία ἀπόφασις ἑνὸς δικαστηρίου νὰ ἀνατρέψῃ μίαν ἄλλην ἀπόφασιν πολὺ ἰσχυρωτέραν αὐτῆς, ἑπομένως ὅταν τοῦτο ἀποδειχθῇ, εἴπομεν ὅτι πρέπει κατ’ αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ὅστις κατηγορεῖται, ὅτι δὲν ἔχει τὰ προσόντα τοῦ πολίτου τοῦ ἐκλογέως, νὰ ἔλθωσιν ἀποδείξεις καὶ ὄχι αὐτὸς, ὅστις κατηγορεῖται νὰ φέρῃ ἀπόδειξιν, διότι τοῦτο ἀντίκειται εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου· ναὶ μὲ κατηγορεῖς καὶ φέρε τὰς ἐνδείξεις τῆς ἐνοχῆς μου καὶ ὄχι ἐγὼ νὰ φέρω τὰς ἐνδείξεις τῆς ἀθωότητός μου. Ἐπομένως ὄχι μόνον ἡ ἐγγραφὴ ἐπιτρέπεται νέων ἐκλογέων ἀποκτησάντων τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου, ἀλλὰ καὶ ἀκόμη καὶ ἐκείνων κατὰ τῶν ὁποίων γίνονται ἐγγραφαὶ καὶ ἀποδεδειγμέναι ἐνστάσεις, ὅτι κακῶς ἔλαβεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ ψηφοφορεῖν, διότι φέρουν τὴν εὐθύνην τῆς ἀνικανότητος. Πῶς δύνασθε, Κύριοι, νὰ ἐπιτρέψητε ἐν γνώσει τῆς κοινωνίας, ὅτι ἕνας ἐκλογεὺς εἶναι ἀνίκανος διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ κοινωνία νὰ ἐπιτρέψῃ αὐτὸς νὰ ἐξασκῇ δικαιώματα; καὶ δὲν εἶναι ἓν σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον θὰ ῥίψητε ἐντὸς τῆς κοινωνίας; ἐννοοῦμεν λοιπὸν, ὅτι δύνανται τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τῶν καταλόγων ἐκεῖνοι οἱ ψηφοφόροι καὶ ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι φέρουν τοιαύτην ἀπόφασιν κατ’ αὐτῶν, ὥστε ἡ ἔνστασις, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ Κ. Καλὸς, ἂν γίνῃ παραδεκτὴ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ἡ Συνέλευσις ἔρχεται ἐν γνώσει νὰ καθιερώσῃ ἓν φοβερὸν ἄδικον, ἕνα ἄνθρωπον καταδικασμένον, ἀπολέσαντα τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, νὰ τὸν ἔχῃ ἐκεῖ, νὰ τὸν ἀναδείξῃ Βουλευτήν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ ὅτι δύναται καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ γίνεται ἡ διαγραφή.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σέρβος ἔχει τὸν λόγον.

§171ΣΕΡΒΟΣ. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ παρελθὸν, καὶ πᾶν ὅ,τι συνέβη ἐν Ἑπτανήσῳ, βεβαίως παραδεχόμενοι τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ὑπέβαλόν τινες προαγορεύσαντες, ἠθέλομεν ἔχει τὸ ὀλεθριώτερον τῶν συστημάτων. Τὶ ἐγένετο ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅταν ἡ ἀντιπολίτευσις ἔλαβε μίαν κἄποιαν ὑπεροχήν; Ἡ Κυβέρνησις βοηθουμένη ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, ἀπέπεμψε ἑκατοντάδας ἐκλογέων ὡς μὴ ἐχόντων τὰ προσόντα καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐνεγράφησαν. Τὸ τοιοῦτον διήγειρε γενικὸν θόρυβον, καὶ ἑπομένως προεκάλεσε τὴν ἐπικουρίαν τῆς Βουλῆς, ἥτις ἔφερε τὴν θεραπείαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς χθὲς καθιερώσαμεν. Ἂν κατὰ πᾶν ἔτος χορηγῆται τὸ δικαίωμα, εἴτε εἰς τὸν ἐκλογέα, εἴτε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, νὰ φέρωσιν ἀντιῤῥήσεις περὶ κακῆς ἐγγραφῆς τῶν ὁριστικῶς παραδεδεγμένων κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, θέλετε ἔχει ἕνα διηνεκῆ σάλον κοινωνικὸν, ὅστις θέλει ἀπολήξει μὲ τὴν καταστροφὴν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλογικοῦ, καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Χθὲς τὶ ἐγένετο ὡς πρὸς τὸ 23 ἄρθρον; Ἀπηλείφθη μετά τινας ἐλλόγους παρατηρήσεις ἡ τελευταία παράγραφος δυνάμει τῆς ὁποίας ἐξουσιοδοτεῖτο ὁ δήμαρχος ἢ ἡ ἐπιτροπὴ, νὰ διαγράφωσι τοὺς ἐκλογεῖς, τοὺς ὁποίους διετείνοντο ὡς μὴ ἔχοντας τὰ νόμιμα προσόντα καὶ κακῶς ἐγγραφέντα κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη. Ἐὰν ἑπομένως ἀφηρέθη ἡ διάταξις ἐκείνη, ἕπεται ἀναγκαίως, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως περιορίζεται μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἀπωλείας τῶν προσόντων, μετὰ τὴν ἐγγραφὴν, καὶ οὐχὶ τὴν μὴ ὕπαρξιν συγχρόνως μὲ αὐτήν. Τούτου δεδομένου, καὶ ὑπαρχούσης καθιερωμένης τῆς διατάξεως, δυνάμει τῆς ὁποίας ὁ κατάλογος θεωρεῖται διαρκὴς, γίνεται δῆλον, ὅτι ὁ κατάλογος διαμένει ἀπρόσβλητος καὶ ὁριστικὸς, ὡς πρὸς ὅλους τοὺς ἐκλογεῖς ἐν γένει, πλὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ πρώτην φορὰν ἐγγράφονται, ἢ ἐκείνων οἵτινες μετὰ τὴν ἐγγραφὴν ἀπώλεσαν τὰ προσόντα. Ἐὰν παραδεχθῆτε τὴν ἐναντίαν ἀρχὴν, τότε κατὰ πᾶν ἔτος πρέπει νὰ γίνηται ἐπιθεώρησις ὅλου τοῦ καταλόγου, θέλετε ἔχει ἕνα κατάλογον, ὅστις θὰ ᾖναι κυκεὼν, καὶ τοῦτο ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος. Βεβαιωθῆτε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καὶ τὸ λέγω ὁρμώμενος ἐκ τοῦ παραδείγματος τοῦ παρελθόντος, θέλει προσπαθήσει νὰ περιορίσῃ τὸν κατάλογον, διότι αὐτὴ γινώσκουσα ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν ἀντιπολιτεύονται, θέλει στρέψει τὰ βέλη κατ’ αὐτῶν, καὶ προσέξατε καλῶς μήπως παραδεχόμενοι διάφορον σύστημα, ἀκολούθως μετανοήσητε. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ παρελθὸν, τὸ ὁποῖον πολὺ μᾶς διδάσκει. Τὸ ἄρθρον τὸ προτεινόμενον ἔχει καλῶς, πρέπει ὅμως νὰ τεθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς καὶ νὰ διασαφηνισθῇ εὐκρινῶς, ὅτι πᾶσα προσβολὴ πρέπει ν’ ἀπευθύνηται μόνον καὶ μόνον ὡς πρὸς τοὺς νέους ἐγγεγραμένους, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ὁριστικότης καὶ ὡς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπεβίωσαν ἢ διαγράφονται, ὡς ἀπολέσαντες τὰ προσόντα συνεπείᾳ ἀποφάσεως, διότι περὶ αὐτῶν ὑπάρχει ἡ τελεσιδικότης, ὑπάρχει ἡ νομικὴ εἰκασία τῆς ἀπωλείας τῶν προσόντων. Ὡς πρὸς τοὺς ἐγγραφέντας ὅμως, δι’ οὓς δὲν ὑπάρχει ἀπόδειξις ἀπωλείας, οὐδὲν κατισχύει. Αὐτοὶ ἐνεγράφησαν ὡς ἔχοντες τὰ προσόντα· ἂν τὰ ἀπώλεσαν πρέπει νὰ διαγραφῶσιν. Ἀλλ’ ἡ ἀπόδειξις τῆς ἀξιώσεως πρέπει νὰ γίνηται παρὰ τοῦ ἀξιοῦντος τὴν ἀπώλειαν, διὰ νὰ μὴ λάβῃ χώραν κατάχρησις. Αὗται εἶναι αἱ ὀλίγαι παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον νὰ ὑποβάλω.

§172ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὁ Κ. Σέρβος, Κ. Πρόεδρε, ἀνέφερε τὸ παρελθόν· τοῦτο ἀναφέρω καὶ ἐγὼ, οὐχὶ ὅμως ὡς πρὸς τὴν Ἑπτάνησον, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐν Ἑλλάδι μετὰ τὰ 1847 ἢ 48 βουλευτικαὶ ἐκλογαὶ δὲν ἐνηργήθησαν· αἱ ἐκλογαὶ ἐνηργοῦντο ἁπλῶς διὰ τὸν τύπον, οἱ βουλευταὶ οἱονεὶ διωρίζοντο, ἑπομένως οὐδεὶς εἶχε συμφέρον νὰ ἐξετάσῃ τοὺς καταλόγους. Τοῦτο συνέβαινε μέχρι τοῦ 1859, ὅτε τὸ πρῶτον ἀπεφάσισεν ἡ ἀντιπολίτευσις νὰ ἐξέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Καὶ ἐγὼ τότε χάριν ἀντιπολιτεύσεως ἀπεδύθην εἰς τὸν ἀγῶνα· ἐξέτασα τοὺς καταλόγους, τὸ ὄνομά μου δὲν ἐμπεριείχετο καθὼς καὶ τῶν περισσοτέρων οἰκοκυραίων. Ὁ κατάλογος τοῦ δήμου Ἀθηνῶν περιεῖχε πλέον τῶν 7,000 ὀνομάτων, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ γνήσια δὲν ἦσαν παρὰ 2,000 μόνον. Ἡ ἀντιπολίτευσις ἔβλεπεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὅτι δὲν ἐδύνατο νὰ παλαίσῃ κατὰ μιᾶς Κυβερνήσεως ἐπεμβαινούσης αὐθαδέστατα εἰς τὰς ἐκλογὰς, δὲν ἐξέταζεν αὐτοὺς τοὺς καταλόγους, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα τῶν ἐπεμβάσεων, διαφθορῶν καὶ τῆς καταχρήσεως εἶχον καταντήσει ὀνοματολόγιον νεκρῶν ἢ ἀνυπάρκτων. Αὐτοὺς τοὺς καταλόγους τοὺς θέλετε ὁριστικούς; Βεβαίως ὄχι. Δυνάμει τοῦ δικαιώματος τούτου, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν σήμερον νὰ καθιερώσητε, κατωρθώσαμεν νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τοῦ καταλόγου ἐκείνου μετὰ τοῦ φίλου μου Κ. Καλοῦ πλέον τῶν 4,000 ὀνομάτων, Ἰωάννης Δημητρίου, Δ. Νικολάου καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ ἐγγράψωμεν ὑπάρχοντα ὀνόματα. Σήμερον δὲ πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο, καθόσον ἔχομεν μίαν ἐπιτροπὴν πρωτόδικον, καὶ τὸ δικαστήριον κατ’ ἔφεσιν, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ὑποπτευώμεθα. Ἀλλ’ ὑποθέσατε ὅτι ὑπάρχει κατάλογος εἰλικρινὴς, ἀλλὰ πολλὰ τῶν ὀνομάτων ἀπεβίωσαν ἢ ἔχασαν τὴν ἰθαγένειαν ἢ ὑπέπεσαν εἰς ἔγκλημά τι· τί θέλετε νὰ κάμωμεν; πρέπει αὐτοὶ διότι εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐν τῷ καταλόγῳ νὰ μένωσι πάντοτε; Διὰ τοῦτο ἀφοῦ σήμερον ἐδώσαμεν εἰς τὰ δικαστήρια ὡς δικάζοντα κατ’ ἔφεσιν αὐτὰς τὰς ἐνστάσεις, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ Κ. Ζαΐμης καὶ Κατσικαπῆς εἰς τὸ ἄρθρον, νὰ ἐπιτρέπηται πάντοτε νὰ γίνηται ἔνστασις ἐγγραφῆς καὶ διαγραφῆς ἐκ τῶν καταλόγων· οἱ κατάλογοι θὰ ὑπάρχουν πάντοτε, θὰ θεωρῶνται ὡς εἰλικρινεῖς, ὡς ὁριστικοὶ μέχρις οὗ δι’ ἀποφάσεως διαταχθῇ ἡ διόρθωσίς των· τότε αἱ σημειώσεις καὶ ἀποφάσεις θὰ ἐγγράφωνται ἐν τοῖς περιθωρίοις· ὁ δεῖνα διεγράφη, διότι ἀπώλεσε τὰ δικαιώματά του κλπ.

§173ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τοσοῦτον μᾶλλον συμφωνῶ μὲ τὸν Κ. Κολιάτσον καὶ Πετιμεζᾶν, νὰ γίνεται ἔνστασις κατὰ τῆς ἐγγραφῆς ἀνικάνων, καθ’ ὅσον δύνανται νὰ εἰσάγωνται εἰς τὸν κατάλογον ἄτομα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἡλικίαν 15ετῆ· δὲν θέλει εἶσθαι μία περιφρόνησις τοῦ νόμου νὰ πηγαίνουν 15ετῶν παιδιὰ νὰ ψηφηφοροῦν; Προτήτερα συνέβαινε τῷ ὄντι κατάχρησις, καὶ ἄνθρωποι ἔχοντες τὴν ἡλικίαν καὶ τὰ προσόντα διεγράφοντο ἀπὸ τὰ ὁρκωτικὰ δικαστήρια διὰ νὰ κάμωσι τὴν ἔνστασίν των. Σήμερον ἔρχεται τὸ ἄρθρον 11 διὰ τοῦ ὁποίου ἐκεῖνοι κατὰ τῶν ὁποίων γίνεται ἔνστασις ἐπὶ ἀνικανότητι ὀφείλουν νὰ εἰδοποιῶνται περὶ τούτου ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν, καὶ ἑπομένως δύνανται νὰ φέρωσι τὰς ἀποδείξεις των· ὥστε βλέπετε, ὅτι ἔχετε καὶ τὴν ἐγγύησιν ταύτην. Φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ ἀπόσπασμα τοῦ καταλόγου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κοινοποιῆται, ἀπαντᾶται συγχρόνως ἐκεῖ, ὅπου λέγει, ὅτι ὁ κατάλογος πρέπει νὰ περιέχῃ τὰ ὀνόματα τῶν προστεθέντων καὶ διαγραφέντων, πρὸς γνῶσιν τοῦ κοινοῦ, πρέπει νὰ λέγῃ καὶ τοὺς λόγους τῆς διαγραφῆς διὰ νὰ ἠξεύρῃ ἕκαστος διὰ ποῖον λόγον διεγράφη. Νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ προσθήκη.

§174ΠΑΡΙΣΣΗΣ. Μετὰ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ γʹ ἐδαφίου τοῦ προηγουμένου ἄρθρου, ἐννοεῖται, ὅτι ὁ κατάλογος θὰ μένῃ· ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν Κ. Ζαΐμην, ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη αὐτό. Εἰς τὸ ἄρθρον 24 ὁ Κ. Καλὸς δὲν ἔχει δίκαιον, διότι λέγει, ὅτι κατ’ ἔτος διὰ τοὺς προστεθησομένους καὶ διαγραφομένους δύναται πᾶς τις νὰ ἀντισταθῇ, διότι παραπέμπει εἰς τὰ ἄρθρα 10–20, τὰ διαγράφοντα τοὺς τύπους καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν. Ἄρα λοιπὸν δὲν ἠμπορεῖ μόνον ἡ ἐπιτροπὴ νὰ διαγράψῃ καὶ ἐγγράψῃ, διότι ἠμπορεῖ νὰ ἀνήκῃ ἀποκλειστικῶς εἰς μίαν μερίδα, καὶ τότε ἀλλοίμονον εἰς τοὺς ἄλλους. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον ἔχει καλῶς.

§175ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§176ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ, Κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ παρὸν ἄρθρον ἀντίκειται εἰς τὰ ἄρθρα 22 καὶ 23, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν· κατὰ τὸ ἄρθρον 23 ὁ κατάλογος ὁ καταρτιζόμενος ὁριστικῶς θεωρεῖται διαρκής, καὶ δὲν ἐπιδέχεται ἄλλας μεταβολὰς, εἰμὴ τὰς ἐγγραφὰς καὶ διαγραφὰς, αἵτινες δύνανται νὰ προταθῶσι κατὰ τὴν ἐτησίαν αὐτοῦ ἀναθεώρησιν· αἱ ἐγγραφαὶ καὶ αἱ διαγραφαὶ προσδιορίζονται εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον· αἱ ἐγγραφαὶ γίνονται δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα, καὶ αἱ διαγραφαὶ διὰ τοὺς ἀποβιώσαντας καὶ ἀπολέσαντας τὸ δικαίωμα διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἢ μεταφορᾶς εἰς ἄλλον δῆμον (θόρυβος).

§177ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν ἐτησίαν σύνταξιν νέου καταλόγου καὶ ὄχι ἀναθεώρησιν. Ἐγὼ φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τοῦτο, ὅτι ἄλλη διαγραφὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γείνῃ παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεβίωσαν ἢ ἀπώλεσαν τὸ δικαίωμα, δυνάμει δικαστικῆς ἀποφάσεως. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Συνέλευσις νομίζῃ, ὅτι ἠμποροῦν νὰ λάβουν χώραν ἐγγραφαὶ ἀτόμων μὴ ἐχόντων τὸ δικαίωμα, νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς διαγραφῆς πρέπει νὰ περιορισθῇ ἐναντίον ἐκείνων μόνον, οἱ ὁποῖοι ἐνεγράφησαν ἐναντίον δικαστικῆς ἀποφάσεως.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Δηλιγιάννης.

§179Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερ.). Ἐὰν ἐπρόκειτο, Κύριοι, νὰ ἑρμηνεύσωμεν νόμον ἐπικυρωμένον ἰσχύοντα καὶ ἐκτελούμενον, ἤθελον συμφωνήσει καὶ εἰς τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔφερεν, ἀλλὰ πρόκειται σήμερον νὰ ἐξηγήσῃ ἡ Συνέλευσις ἕνα νόμον ἐπὶ μιᾷ προτάσει τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Κατσικαπῆς ὑπέβαλε, νὰ ἐξηγήσῃ ἐὰν ἐννοῇ τὴν ἐτησίαν ἀναθεώρησιν νὰ περιορίσῃ μόνον εἰς τὴν προσθήκην τῶν προσκτησάντων τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως καὶ εἰς τὴν διαγραφὴν τῶν ἀπολεσάντων αὐτὸ, εἰς τὴν ἐγγραφὴν τῶν ἀποκτησάντων τὸ δικαίωμα αὐτὸ ὡς κατασταθέντων ἱκανῶν καὶ εἰς τὴν διαγραφὴν τῶν ἀποβιωσάντων. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου δὲν μοὶ φαίνονται ὀρθαὶ ἐπὶ προτάσεως τοιαύτης. Ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κατσικαπῆ δὲν τὴν διαλαμβάνει οὔτε τὸ ἄρθρον 23, οὔτε ἄλλο τι. Αὐτὰ φέρω παρατηρῶν ἐπὶ τῶν λόγων τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου. Προβαίνω ἤδη εἰς τὴν οὐσίαν· ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κατσικαπῆ μοῦ φαίνεται, Κύριε Πρόεδρε, μηδόλως ἀντιφάσκουσα καὶ ἀναιροῦσα τὴν παγιότητα τῶν καταλόγων, μοῦ φαίνεται δὲ καὶ λίαν ἀναγκαία. Οἱ Βουλευτικοὶ κατάλογοι κατὰ τὸ παρελθὸν ὅλων τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, μηδεμιᾶς ἐξαιρουμένης, ἦσαν ψεῦδος, οὐδαμοῦ ἦσαν ἀλήθεια, καὶ δὲν ἦσαν ἀποτέλεσμα ὡς ὁ Κ. Σέρβος ὁ φίλος μου παρετήρησεν μιᾶς πιέσεως ἢ μιᾶς ὠθήσεως, πολλαχοῦ ὑπερέβησαν τὴν ὤθησιν αὐτὴν, ἦταν προϊὸν τῆς διαμάχης τῶν κομμάτων τῶν πολιτικῶν, καθεὶς ἐφιλοτιμεῖτο νὰ ὑπερβῇ τοὺς ἄλλους κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων καὶ ἤθελε νὰ καταδείξῃ τὸν δῆμόν του ὑπερέχοντα τοῦ ἄλλου δήμου κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων, καὶ ἐνεγράφησαν ἄνθρωποι οὐ μόνον μὴ ἔχοντες δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν, οὐχὶ μόνον ἄνθρωποι μὴ ὄντες ἐγκατεστημένοι ἐν τῷ δήμῳ, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπῆρχον πλέον ἢ ποτὲ δὲν ὑπῆρξαν ἐν τῷ κόσμῳ· ἐὰν λοιπὸν συμβῇ τοιοῦτόν τι γεγονὸς ἐν Ἑλλάδι καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου, ἐπεθυμοῦσα νὰ μάθω, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπεύσωμεν τὸ κακὸν, εἰμὴ εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φέρωμεν ἕναν ἄλλον νόμον. Ἀλλὰ μοῦ εἶπον τοιαύτην διάταξιν ἐὰν ψηφίσητε ἀναιρεῖ τὸ κῦρος τῆς παγιότητος τῶν καταλόγων. Δὲν φρονῶ ὅτι ἀναιρεῖ τὸ κῦρος τῆς παγιότητος τῶν καταλόγων. Κατάλογοι πάγιοι λέγονται, διότι αὐτοὶ ὑποτίθενται ὅτι περιέχουν καὶ παριστῶσι τὴν ἀλήθειαν καὶ μολονότι τοιοῦτοι ὑποτίθενται παρεδέχθη ὅτι ἐὰν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους συμβῇ ἐκλογὴ πρὸ τῆς ἀναθεωρήσεως, ὅτι ὁ κατάλογος θεωρεῖται ἀμετάβλητος καὶ ἔρχεται νὰ ψηφοφορήσῃ πᾶς ἐγγεγραμμένος ἐν τῷ καταλόγῳ, ὡς ἔχων τὸ δικαίωμα, ἐὰν ὅμως αὐτὸς συμβῇ νὰ καταδικασθῇ ἐν τῷ μεταξὺ εἰς ποινὴν, ἡ ὁποία ἐπάγει τὴν στέρησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν, ἡ νομολογία πανταχοῦ παρεδέχθη, ὅτι ἐὰν προσενεχθῇ δικαστικὴ ἀπόφασις ἐναντίον ἐκλογέως κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας, αὐτὸς χάνει τὸ δικαίωμά του· ἕπεται λοιπὸν ὅτι τὰ ὅρια τοῦ κύρους τῶν παγίων καταλόγων σταματήσουν πρῶτον εἰς τὴν ἀποδεδειγμένην ἀλήθειαν, σταματῶσιν δεύτερον εἰς τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐπέρχεται ἡ ἀναθεώρησις τοῦ καταλόγου. Οἱ κατάλογοι οἱ πάγιοι θεωροῦνται τοσοῦτον ἀληθεῖς ἐφ’ ὅσον αἱ ἀποφάσεις αἱ δικαστικαὶ καὶ αἱ ἄλλαι περιστάσεις δὲν παριστῶσι τὸ ἐναντίον, καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρουσι τῶν ἄλλων καταλόγων οἱ ὁποῖοι μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐκλογῶν εἶναι χάρτης ἄγραφος, ἐνῷ οἱ κατάλογοι οἱ πάγιοι καὶ μετὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐκλογῆς εἶναι ἐν πλήρῃ ἰσχύει. Ἐὰν λοιπὸν προταθῇ ὅτι ἄνθρωποι ἐνεγράφησαν μὴ ἔχοντες τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλογέως, θὰ ἐπέλθῃ ἡ διαδικασία, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ τοῦτο ἀληθὲς θὰ διαγραφῇ. Ἡ πρότασις λοιπὸν τοῦ Κ. Κατσικαπῆ δὲν ἀναιρεῖ τελείως τὴν παγιότητα καὶ τὸ κῦρος τῶν καταλόγων καὶ δι’ αὐτὸ τὴν ὑποστηρίζω.

§180ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πάντες). Παρεδέχθη. Ζητεῖται νὰ προστεθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἐξήγησις, ὅτι δυνάμει τοῦ ἄρθρου τούτου δύνανται οἱ δημόται νὰ κάμωσιν ἐνστάσεις, οὐχὶ μόνον κατὰ τῶν ἀφαιρέσεων ἢ προσθηκῶν, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ ἐπιτροπὴ, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ καταλόγου ἐν γένει. Ἡ Συνέλευσις παραδέχεται νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐξήγησις;

§182ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σημειωθῇ λοιπὸν εἰς τὰ πρακτικά. Τὸ ἄρθρον τὸ γνωρίζετε. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μὲ τὴν ἐξήγησιν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) Παρεδέχθη. Ἄρθρον 25. Εἰς ἕκαστον τῶν μελῶν τῶν κατὰ τὰ ἄρθρ. 10 καὶ 15 ἐπιτροπῶν δίδοται, ἐὰν ζητήσωσι, καὶ ἐὰν δὲν κατοικῶσιν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου, ἀποζημίωσις ἐκ τοῦ δημοτικοῦ ταμείου δύο δραχμῶν κατὰ πᾶσαν ἡμέραν τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν. Ἡ αὐτὴ ἀποζημίωσις δίδεται καὶ πρὸς τοὺς κατὰ τὰ ἄρθρα 13 καὶ 17 διοριζομένους τυχὸν Γραμματεῖς τῶν ἐπιτροπῶν. Ὁ Κύριος Ἐμπειρῖκος καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ Κύριος Ἄννινος προτείνουσι τὴν ἀπάλειψίν του. Καθόσον ἀποβλέπει τὰς ποινὰς ὑπάρχει ἰδιαιτέρα διάταξις τοῦ νόμου καὶ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ἐμπειρίκου ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖ· ἐκ τῆς προτάσεως τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει τὸ προκείμενον ἄρθρον εἶναι τὸ περὶ ἀπαλείψεως αὐτοῦ. Ὁ Κύριος Ἄννινος ἔχει τὸν λόγον.

§184Β. ΑΝΝΙΝΟΣ. Κύριοι, ἡ Ἑλλὰς σύγκειται ἀπὸ πολλοτάτους δήμους, κατ’ ἔτος θὰ κάμωμεν μίαν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία θὰ ἐξελέγχῃ τοὺς καταλόγους· 15 ἡμέρας θὰ ἐργάζεται ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἐὰν θὰ πληρώνεται ἀνὰ 2 δραχμὰς ἕκαστον τῶν μελῶν της, τότε τὸ ταμεῖον θὰ ἀνοίξῃ μίαν πληγὴν νὰ πληρώνῃ χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος.

§185ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἐκ τοῦ δημοτικοῦ ταμείου.

§186ΑΝΝΙΝΟΣ. Τόσον χειρότερον, διότι οἱ δῆμοι εἶναι πτωχοὶ καὶ ἔχουν χρείαν νὰ κάμουν δρόμους, νὰ κάμουν καταστήματα· ἐδῶ ἤκουσα ὅτι εἰς οὐδένα τῶν δήμων ὑπάρχει κατάστημα ὅπως γίνωνται ἐκλογαὶ, καὶ εὑρίσκεσθε ὑποχρεωμένοι νὰ κάμνετε τὰς ἐκλογὰς εἰς τὰς ἐκκλησίας, καὶ τοῦτο εἶναι ἱεροσυλία (θόρυβος) ἄρα λοιπὸν νὰ μὴ ἐξοδεύωμεν τὰ χρήματα τῶν δήμων διὰ νὰ πληρώνεται ἡ ἐπιτροπὴ, ἀλλὰ νὰ μένωσιν εἰς τὸ ταμεῖον ὅπως γείνουν αὐτὰ τὰ ἀναγκαῖα καταστήματα. Καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον κατ’ ἔτος ἐγένετο ἡ ἐξέλεγξις τῶν καταλόγων καὶ 4 ἦσαν εἰς κάθε δῆμον οἱ ἰδιῶται, οἱ ὁποῖοι ἀενάως εἰργάζοντο ἐπὶ ὁλοκλήρους μῆνας καὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐπληρώνετο, διότι αὐτὸ εἶναι «munus publicum» καθὼς λέγουν οἱ Λατῖνοι· πρέπει ὁ πολίτης εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις νὰ ἐργάζηται καὶ νὰ μὴ ζητῇ πάντοτε πληρωμὴν διὰ κάθε ἐργασίαν ἐπὶ τῶν δημοτικῶν. Ὡς ἐκ τούτου, Κύριοι, προτείνω ὅλως διόλου τὴν ἀπάλειψιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου.

§187ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Κατσικαπῆς.

§189ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Λυποῦμαι πολὺ, διότι ὁ Κ. Ἄννινος δὲν ἐμελέτησε τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον. κἂν τὸ ἐμελέτα δὲν ἤθελε προκαλέσει αὐτὴν τὴν ματαίαν συζήτησιν, καὶ ἰδοὺ διατὶ, διότι ἐὰν τὸ ἐμελέτα ἤθελεν ἰδεῖ ὅτι δὲν πρόκειται εἰμὴ περὶ πληρωμῆς μικροῦ λόγου ἀξίας, πρῶτον διότι τὰ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν εἶναι ὀλίγα, δεύτερον διότι δὲν θὰ πληρώνωνται τὰ μέλη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ κατοικοῦν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ δήμου, καὶ τοιοῦτοι θὰ ᾖναι πολλοὶ, καὶ τρίτον θὰ πληρώνωνται μόνον ἐκεῖνα τὰ μέλη τὰ ἐκτὸς τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου, τὰ ὁποῖα θὰ ζητήσουν πληρωμήν.

§190ΤΙΝΕΣ. Ὅλοι θὰ ζητήσουν.

§191ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Καὶ ἠξεύρομεν ὅλοι ποῖοι εἶναι οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν. Ἔχουν οἰκογενειακὰς ἐργασίας σπουδαίας κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν, ὥστε πρέπει νὰ πληρώσουν ἄλλον νὰ ἀντικαταστήσουν εἰς τὴν ἐργασίαν των.

§192ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργ. Ἐσωτερ.). Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡμεῖς ἐδῶ ὅλοι θέλομεν οἱ ἄλλοι νὰ δουλεύουν δωρεὰν, ἡμεῖς ὅμως δὲν δουλεύομεν κανενός. Ἐὰν ἐξαλείψητε αὐτὸ δὲν θὰ ἔχητε ποτὲ ἐπιτροπήν.

§193ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προσθέττω καὶ ἐγὼ τὸ ἑξῆς, ὅτι τὸ ἄρθρον προβλέπει τὴν πληρωμὴν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν κατοικοῦν ἐντὸς τῆς πρωτευούσης καὶ τὴν ζητοῦν, καὶ εἶναι ἀσήμαντος.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλως ἀσήμαντος. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλιγώτεροι)· ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Ἄρθρον 26. Τὸ σῶμα τῶν ἐκλογέων τῆς ἐπαρχίας δύναται νὰ προτείνῃ οὓς ἐγκρίνει ὑποψηφίους· ἡ πρότασις δέον νὰ ᾖ ἔγγραφος καὶ ὑπογεγραμμένη ὑπὸ ἀριθμοῦ ἐκλογέων, ἀποτελοῦντος τὸ εἰκοστὸν τοὐλάχιστον μέρος τοῦ ἐκλογικοῦ συλλόγου. Ἕκαστος ἐκλογεὺς δὲν δύναται νὰ προτείνῃ ἢ τόσους μόνους ὑποψηφίους, ὅσοι εἰσὶν οἱ ἐκλεχθησόμενοι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Βουλευταὶ, ἄλλως ἡ πρότασις αὐτοῦ θεωρεῖται ἄκυρος. Πρῶτος ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κατσικαπῆς.

§195ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, εἰσάγεται εἰς τὴν νομοθεσίαν μας μία ὅλως πρωτοφανὲς εἰς ἡμᾶς τοὺς κατοίκους τῆς πρώην ἐλευθέρας Ἑλλάδος διάταξις. Προσέξατε λοιπὸν, διότι τὸ θεωρῶ πολλοῦ λόγου ἄξιον. Κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀντιγεγραμμένον ἐκ τῆς Ἰονικῆς νομοθεσίας.

§196ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§197ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐρανισμένον τοὐλάχιστον.

§198ΛΟΥΖΗΣ. Κακὰ, ψυχρὰ καὶ ἀνάποδα.

§199ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κατ’ αὐτὸ τὸ ἄρθρον ἀπαιτεῖται, ὅπως βλέπετε, ὥστε τὸ σῶμα τῶν ἐκλογέων, ἂν καὶ δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν ἔκφρασιν, ἀπαιτεῖται νὰ προτείνῃ ἢ νὰ ὑποδείξῃ τοὺς ὑποψηφίους, καὶ ἑπομένως διαγράφει καὶ τὸν τρόπον τῆς ὑποδείξεως αὐτῆς. Ἐμελέτησα πολὺ ἐφ’ ὅσον ἠδυνάμην τὸ ἄρθρον αὐτὸ καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνακαλύψω τὴν ἀνάγκην ἢ τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσεν αὐτήν. Εἷς τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, ὁ φίλος μου Παπαγεωργίου, εἶπεν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη φέρεται διὰ νὰ μὴ ἐκτίθεται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ὑπὲρ αὑτοῦ τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν συνεπαρχιωτῶν του. Ἐξέτασα καὶ τὸν λόγον τοῦτον καὶ βλέπω, ὅτι δὲν ἔχει κἀμμίαν σπουδαιότητα, καὶ διὰ τί δὲν ἔχει; διότι τὸ εἰκοστημόριον τῶν ἐκλογέων, τοὺς ὁποίους ἀπαιτεῖ ἡ διάταξις αὕτη δύναται νὰ κερδίσῃ πᾶς τις διὰ μιᾶς ἀναφορᾶς ὑποδεικνυούσης αὐτόν. Ἀλλὰ τοῦτο, Κύριοι, δὲν εἶναι ἔκφρασις ἐμπιστοσύνης· διότι πολὺ εὐκόλως ὑπογράφει τις εἰς μίαν ἀναφορὰν ἀπὸ φιλοτιμίαν, ἢ διὰ νὰ ἀπαλλαχθῇ ἀπὸ τὴν ἐνόχλησιν ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος συχνὰ συχνὰ τοῦ γίνεται φόρτωμα, καὶ ὅμως νὰ μὴ τὸν ψηφοφορῇ κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐκλογῆς. Ποῦ εἶναι λοιπὸν αὐτὴ ἡ ἐμπιστοσύνη;

§200ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος.

§201ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐὰν δὲν ὑφίσταται αὐτὸς, δὲν ὑπάρχει κἀνεὶς λόγος· καὶ δὲν ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ὅλων τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἐγὼ τοὐλάχιστον ἠδυνήθην νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου, διότι βλέπω ὅτι δὲν ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε— καί τοι δὲν ὑφίσταται οὐδεὶς λόγος ὑπαγορεύων τὴν διάταξιν αὐτὴν, ἐπέρχονται ὅμως πολλοὶ καὶ σπουδαῖοι λόγοι, ἀπαγορεύοντες αὐτὴν τὴν διάταξιν, μεταξὺ δὲ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἀπαγορεύουν αὐτὴν, ὁ κυριώτερος καὶ σπουδαιότερος εἶναι τὸ ὅτι κατασταίνομεν ψεῦδος τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν. Ἐνῷ ἡ μυστικὴ ψηφοφορία ὑπάρχει διὰ τὸ καθαρῶς ἀνεπηρέαστον τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, καὶ κατὰ συνέπειαν αὐτῆς, τὴν ἀπάλειψιν τῶν ἀτομικῶν παθῶν καὶ διαιρέσεων, τῶν πεισμάτων, τῶν διαπληκτισμῶν καί τινων ἄλλων ὀλεθρίων συνεπειῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνεφαίνοντο διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς τῆς φανερᾶς ψηφοφορίας. Ἀλλὰ, Κύριοι, κατὰ τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν θὰ προκαλέσῃ τόσας ἀνωμαλίας, θὰ προκαλέσῃ τόσας ἀθεμίτους ἐνεργείας, θὰ προκαλέσῃ τέλος πάντων τόσα σκάνδαλα, ὅσα ἐπροκάλει αὐτὴ ἡ διὰ ψηφοδελτίων ψηφοφορία, διότι θὰ βλέπετε ἀναφορὰς ἐπὶ ἀναφορῶν, θὰ βλέπετε διασταυρουμένους πεζοὺς καὶ ἱππεῖς τοὺς διαφόρους ψηφοθήρας ἐλεεινοὺς, οἰκτροὺς, ἀπὸ χωρίον εἰς χωρίον, παρακαλοῦντας ἱκετικῶς, ὑποσχομένους καὶ καθεξῆς, ἵνα λάβωσι τὴν ὑπογραφὴν αὐτῶν καὶ κατέλθωσιν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Τοιοῦτος δὲ εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νὰ ἐμποδίσωσι τοὺς μὴ ἔχοντας τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν συνεπαρχιωτῶν ἀπὸ τοῦ νὰ ἔρχωνται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ἐνῷ δὲν σᾶς ὠφελεῖ λοιπὸν, Κύριοι, αὐτὴ ἡ διάταξις, σᾶς βλάπτει πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως, ἀφοῦ δὲν ἐμποδίζει ἀπὸ τοῦ νὰ κατέρχωνται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα οἱ μὴ ἔχοντες ἐπιῤῥοὴν εἰς ἕνα τόπον, διότι δὲν δύναται νὰ μοὶ διαμφισβητήσῃ τις ἐξ ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὰς ἐπαρχίας, ὅτι πᾶς ὁ ζητήσας ὑπογραφήν τινα θὰ τὴν λαμβάνῃ. Διὰ τοῦτο εἶναι καλλίτερον πέντε ἢ δέκα ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς οἱ θέλοντες νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα νὰ κάμνωσι γνωστὴν τὴν δήλωσιν αὐτῶν εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς ἐπαρχίας καὶ νὰ κατέρχωνται ἐλευθέρως καὶ ἀκωλύτως.

§202ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ κατέλθωσι, καὶ ἐγὼ ὁ ἐκλογεὺς θέλω νὰ τοὺς ἐκλέξω, τί θὰ κάμουν;

§203ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν Κ. Λομβάρδον, ὅστις μοὶ ἔδωσεν ἀφορμὴν νὰ ἐξηγηθῶ. Μοὶ εἶπεν, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ κατέλθουν, καὶ ἐγὼ ὁ πολίτης ὁ ἔχων ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτοὺς τί θὰ κάμω; Καὶ ἐγὼ λέγω, ὅτι διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἡ διάταξις αὕτη, διότι σᾶς ὑπομιμνήσκω τὴν διάταξιν τοῦ προηγουμένου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται εἰς τὸν δημόσιον ὑπάλληλον τοῦ νὰ κατέρχηται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται εἰς τὸν δήμαρχον πρὶν παραιτηθῇ νὰ ἔρχηται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ὡς καὶ εἰς τὸν ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικὸν, ἐγὼ δὲ θέλω νὰ σᾶς ἀναγκάσω νὰ παραιτηθῆτε.

§204ΣΕΡΒΟΣ. Οἱ ἀγύρται ζητοῦν ψῆφον, τὸν ἔχοντα ὅμως καθαρὰν τὴν συνείδησιν ὁ λαὸς τὸν προτείνει.

§205ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐμποδίζεται ὁ πολίτης νὰ προτείνῃ ἕνα δημόσιον ὑπάλληλον; (θόρυβος). Ἔπειτα, Κύριοι, δὲν θέλω νὰ πεισθῆτε εἰς τοὺς λόγους μου, πρέπει νὰ ἀκούσητε καὶ ἕνα τῶν ΚΚ. Ἑπτανησίων, ὅστις νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν διάταξιν αὐτήν.

§206ΜΑΡΙΝΟΣ. Μολονότι, Κύριοι πληρεξούσιοι, προκειμένου περὶ νέου θεσμοῦ, δὲν εἶναι παράδοξον τὸ νὰ ἀναφαίνωνται ἀπορίαι, χρεωστῶ νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν ἐπρόσμενα τὸ μέρος τοῦτο τοῦ νόμου νὰ γεννήσῃ ἀληθεῖς ἀπορίας, ὁποίας πρὸ μικροῦ ἤκουσα ἐκ μέρους τοῦ Κ. Κατσικαπῆ. Καὶ τῇ ἀληθείᾳ δὲν εἶναι δυσεξήγητος ἡ ἀνάγκη τῶν καταλόγων, προκειμένου περὶ ἐκλογῶν αἵτινες μέλλουν νὰ γίνωσι διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας καὶ διὰ σφαιριδίων. Ὑλικὴ εἶναι ἡ αἰτία, ἥτις γεννᾷ τὴν ἀνάγκην τῶν καταλόγων. Ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἑτοιμασθῶσι κάλπαι, καὶ πρὸς τοῦτο χρησιμεύει ὑλικὸς καιρός. Πρέπει δὲ προηγουμένως αἱ διευθύνουσαι τὰς ἐκλογὰς διοικητικαὶ ἀρχαὶ νὰ γινώσκωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν προταθέντων, νὰ ἑτοιμάσωσι τὰς ἀναγκαίας κάλπας καὶ θέσωσι τοὺς ἐκλογεῖς κατὰ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν εἰς κατάστασιν νὰ ψηφοφορήσωσιν. Ἂν προηγουμένως δὲν ἐδίδετο γνῶσις περὶ τῶν ὑποψηφίων καὶ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, ἐννοεῖται εὐκόλως ὅτι ἤθελε γεννᾶσθαι ἡ μεγαλειτέρα σύγχυσις, καὶ δύναμαι νὰ προσθέσω ἀδιστάκτως, ἤθελε προέλθει τὸ ἀδύνατον νὰ γίνῃ ψηφοφορία· διότι ἂν, ὅταν πρόκειται περὶ ἐκλογῆς διὰ ψηφοδελτίων, αὐτὴ δύναται νὰ γίνῃ ἀμέσως, φέροντος ἑκάστου ἐκλογέως τὸ ψηφοδέλτιόν του τὸ περιέχον τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων, τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ ὅταν πρόκειται περὶ ἐκλογῆς διὰ σφαιριδίων. Ὑλικὴ εἶναι λοιπὸν ἡ αἰτία, ἡ ὁποία γεννᾷ τὴν ἀνάγκην αὐτῆς τῆς προηγουμένης διὰ τῶν καταλόγων ἐργασίας. Ἀλλὰ, λέγει ὁ Κύριος Κατσικαπῆς, ἡ προηγουμένη αὕτη ἐργασία θὰ δώσῃ αἰτίαν ῥαδιουργίας, σύγχυσιν εἰς ταραχὰς καὶ τὰ παρόμοια. Οὐδεὶς ὅμως κίνδυνος εἶναι ὅπως συμβῶσι τὰ τοιαῦτα. Τουλάχιστον οἱ κατάλογοι δὲν θέλουσι βεβαίως προξενήσει ἀτοπήματα περισσότερα ἐκείνων, ἅτινα δύνανται νὰ προηγηθῶσι τῶν ἐκλογῶν, ὅταν αὗται γίνωνται χωρὶς τῶν καταλόγων. Ἐννοεῖται οἴκοθεν ὅτι οἱ συναγωνιζόμενοι καὶ τὰ κόμματα κινοῦνται καὶ ἐργάζονται πολλὰς ἡμέρας προτήτερα, θέτοντες εἰς ἐνέργειαν τὰ μέσα των, καὶ ἑπομένως ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνήθως προηγοῦνται τῶν ἐκλογῶν, τὰ αὐτὰ θέλουν ἐξακολουθήσει καὶ ἐν τῷ νέῳ συστήματι νὰ προηγῶνται. Ἀλλὰ λέγει ὁ Κύριος Κατσικαπῆς, ἀντὶ καταλόγων δύναται ὁ βουλόμενος νὰ συναγωνισθῇ, νὰ ἀναγγείλῃ τὸ ὄνομά του εἰς τὴν προϊσταμένην ἀρχὴν, ὅπως τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν κατὰ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν. Ἐνταῦθα ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν προαγορεύσαντα ὅτι ὁ λόγος ἐξ οὗ ἡ διατύπωσις τῶν καταλόγων ὑπηγορεύθη, εἶναι λόγος ἀρυόμενος ἐκ τῆς φύσεως καὶ τῶν ἀληθῶν ἀρχῶν, αἵτινες μέλλουσι νὰ διέπωσι τὰς ἐκλογὰς τῶν βουλευτῶν, εἴτε ἄλλων ἀρχῶν παραπλησίων· τουτέστιν αἱ ἐκλογαὶ τεκμαίρονται ὡς προερχόμεναι αὐθορμήτως ἀπὸ μέρους τοῦ λαοῦ. Καὶ λοιπὸν πρὸς ἔνδειξιν αὐτῆς τῆς θελήσεως, αὐτῆς τῆς ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ πρωτοβουλίας ὡς πρὸς τὰς ἐκλογὰς, ἐπενοήθη ἡ πρότασις ἡ γενομένη διὰ τοῦ καταλόγου. Τὸ νὰ προσέλθῃ ὁ συναγωνιζόμενος αὐθορμήτως, τοῦτο ἐπιτρέπεται μὲν, ἀλλὰ δὲν εἶναι τὸ προσφορώτερον μέσον, οὐδὲ τὸ ἀξιοπρεπέστερον, ὅταν πρόκηται ἵνα ἐκλεχθῇ ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ, διότι ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἐκλογὴ ὀφείλει νὰ προέρχηται μᾶλλον ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς παρὰ ἀπὸ τὸν ἐκλεχθησόμενον· ὅθεν ἡ ἔνστασις ἣν ὁ προαγορεύσας ἐπέφερε κατὰ τὸν σχηματισμὸν τῶν καταλόγων, δὲν ἔχει οὐδεμίαν πραγματικὴν σπουδαιότητα.

§207ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Διὰ τί τοὺς ὀνομάζετε καταλόγους;

§208ΜΑΡΙΝΟΣ. Τὸ ὄνομα τοῦτο εἶναι ὅρος τεχνικὸς, ὅστις εἰσήχθη εἰς τὴν Ἑπτάνησον, διότι ἐν τῷ Ἰονικῷ Συντάγματι εἶχε γίνει χρῆσις τῆς Ἰταλικῆς λέξεως lista, ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπαρχιακῶν συμβούλων. Εἴτε κατάλογον δὲ τὸν ὀνομάσητε, εἴτε πρότασιν, εἴτε ἁπλῶς ἀναφορὰν, εἶναι ἀδιάφορον. Φρονῶ, Κύριοι, καὶ πέποιθα, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θέλει οὐδεμίαν ἀπαντήσει δυσκολίαν ὡς πρὸς τοῦτο τὸ μέρος τοῦ νομοσχεδίου· εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ τύπον τινὰ προτάσεων. Ὅτι δὲ ἡ πρότασις αὕτη ὀφείλει νὰ προέρχηται ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς τοῦτο ἐπίσης εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ εἶναι προτιμώτερον, παρὰ νὰ γίνῃ ἡ πρότασις παρὰ τοῦ ἐκλεχθησομένου. Μεταβαίνω εἰς παρατηρήσεις τινὰς, τὰς ὁποίας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ σχεδίου κρίνω ἀναγκαίας. Ἤκουσα παρατηρούμενον, ὅτι εἶναι ἀκατάλληλος ἡ χρῆσις τῆς ῥήσεως «τὸ σῶμα τῶν ἐκλογέων». Τῆς ῥήσεως ταύτης ἐγένετο χρῆσις ἐν τῷ Ἰονικῷ Συντάγματι, διότι ἐν Ἑπτανήσῳ πραγματικῶς τὸ σῶμα τῶν ἐκλογέων ἀπετελεῖτο ἐξ ἀριθμοῦ ὀλιγωτέρου ἐκείνου ὅλων τῶν πολιτῶν, διότι ἡ ψῆφος ἦτον ἐκ τοῦ προσόντος τοῦ τιμήματος περιωρισμένη. Ἐντεῦθεν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν «οἱ ἐκλογεῖς ἑκάστης ἐπαρχίας», διότι παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νόμου τούτου ἐγένετο χρῆσις τῆς ῥήσεως ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας. Ἢ δύναται νὰ ἀντικατασταθῇ τὸ «ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας».

§209ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Μὴ παρατεταμέναι συζητήσεις.

§210ΜΑΡΙΝΟΣ. Προχωρῶ εἰς ἑτέραν τινὰ παρατήρησιν, ὁποίαν περιέχει τὸ σχέδιον. Κατὰ τὸ σχέδιον ἀπαιτεῖται τὸ εἰκοστὸν τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου, ὅπως ἡ πρότασις ἀποβῇ τελεσφόρος. Ἐν Ἑπτανήσῳ, Κύριοι, καὶ συχνὰ ἀναμιμνήσκω τὴν Ἑπτάνησον, διότι πρόκειται περὶ θεσμοῦ λαμβανομένου ἐκ τῆς Ἑπτανήσου, ἐνόσῳ ἦτο περιωρισμένη ἡ ψῆφος, ὡς ἐκ τοῦ τιμήματος, ἀπῃτεῖτο τὸ δέκατον τοῦ ἐκλογικοῦ σώματος πρὸς τὸ ἔγκυρον μιᾶς προτάσεως ὑποψηφίου· ὅτε δὲ κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν τῶν πληρεξουσίων εἰσήχθη ἡ καθολικὴ ψῆφος, τότε ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ἐπεκτάθη εἰς τὸ τριακοστόν. Ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ δὲν βλέπω τὸν λόγον ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς οὗτος εἰς τὸ εἰκοστὸν, ἐνῷ βεβαίως καὶ τὸ τριακοστὸν εἶναι ἀριθμὸς πολλὰ ἱκανὸς, καθόσον ὑποτίθεται, ὅτι ἡ ἔκτασις τοῦ καταλόγου θὰ ᾖναι μεγαλειτέρα παρ’ ὅτι ἄχρι τοῦδε ἦτο. Προτείνω λοιπὸν ἵνα ἐκεῖνος ὁ ὅρος ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ τριακοστοῦ.

§211ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἂν οἱ ἐκλογεῖς ᾖναι ἀγράμματοι;

§212ΝΙΚΟΚΑΒΟΥΡΑΣ. Δόσατε τὴν πρότασίν μου, Κύριε πρόεδρε, εἰς τὸν Κ. Μαρῖνον, διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχομεν τὴν αὐτὴν γνώμην (δίδεται ἡ πρότασις τοῦ Νικοκάβουρα ὑπὸ τοῦ προέδρου εἰς τὸν Κ. Μαρῖνον). Ὡς πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς μεταβολῆς τοῦ εἰκοστοῦ εἰς τριακοστὸν, βλέπω, Κύριοι, καὶ πρότασίν τινα τοῦ Κ. Νικοκάβουρα, ἥτις περιλαμβάνει ὡς ὅρον τὸ τριακοστὸν, ὥστε κατὰ τοῦτο εἴμεθα σύμφωνοι. Μεταβαίνω ἤδη εἰς σπουδαιοτέραν παρατήρησιν. Προτίθεμαι νὰ προτείνω τὴν διαγραφὴν τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου, καθ’ ὃ ἕκαστος ἐκλογεὺς δὲν δύναται νὰ προτείνῃ ἢ τόσους μόνον ὑποψηφίους ὅσοι εἶναι οἱ ἐκλεκτέοι βουλευταὶ τῆς ἐπαρχίας. Οἱ λόγοι δι’ οὓς προτείνω τὴν διαγραφὴν εἶναι οὗτοι. Νομίζω ὅτι οὐδένα σπουδαῖον λόγον ἔχει ἡ ἐν τῷ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου ἰδέα, καὶ νομίζω ἀπ’ ἐναντίας, ὅτι σπουδαιότατοι λόγοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως. Οὐδεὶς σπουδαῖος λόγος ὑπάρχει ὑπὲρ τῆς ἰδέας τοῦ σχεδίου, διότι δὲν δύναμαι νὰ μαντεύσω τί τὸ ὑπαγορεῦον τὸν περιορισμὸν αὐτόν. Ὑπάρχει ἴσως φόβος μήπως γίνῃ κατάχρησις, ἂν ἕκαστος ἐκλογεὺς ὑπογράψῃ εἰς καταλόγους πλείονας τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, οἵτινες μέλουν νὰ ἐκλεχθῶσι; Τῇ ἀληθείᾳ ὁ φόβος οὗτος δὲν ἐκλείπει οὐδὲ διὰ τοῦ συστήματος τοῦ σχεδίου· διότι ἐννοεῖται οἴκοθεν, ὅτι προκειμένου εἴτε περὶ τοῦ εἰκοστοῦ, εἴτε περὶ τοῦ τριακοστοῦ τῶν ἐκλογέων, δύναται ὁ ἀριθμὸς οὗτος ὑπογραφῶν νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ διὰ πολλοὺς λόγους, ὅταν πρόκηται περὶ σώματος ἐκλογέων, τὸ ὁποῖον ἀπαρτίζεται ἐκ δύο ἢ πλειόνων χιλιάδων ἐκλογέων. Μήπως ἐν τῇ προτάσει τοῦ σχεδίου ὑπάρχει σκοπὸς ἴσως ἵνα πλησιάσῃ εἰς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐκλέξῃ τόσους βουλευτάς; ὄχι βεβαίως. Διότι ἐννοεῖται οἴκοθεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν κρυπτῶν ψήφων ἃς ἕκαστος ἐκλογεὺς δύναται νὰ δώσῃ ἠμπορεῖ νὰ ὑπερβῇ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεχθησομένων βουλευτῶν ἐκ πολλῶν ὑποψηφίων. Ἄρα ἡ ἐν τῷ σχεδίῳ πρότασις δὲν ἔχει εὐλογοφανῆ αἰτίαν, οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ φέρει εἰς ἄτοπον, τὸ ὁποῖον πολεμεῖ, Κύριοι, κατὰ πρόσωπον τὴν μυστικότητα τῆς ψήφου. Καὶ τῇ ἀληθείᾳ τί σημαίνει ὅτι ἕκαστος ἐκλογεὺς δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ὑπογράψῃ εἰμὴ τόσους καταλόγους, ὅσοι εἶναι οἱ ἐκλεχθησόμενοι βουλευταί; σημαίνει φυσικῶς, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς θέλει βεβαίως προτιμήσει νὰ ὑπογράψῃ τοὺς καταλόγους ἐκείνους ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἡ διάθεσίς του, ὅπως καὶ ψηφίσῃ. Ὅθεν ἡ διάθεσίς του αὕτη διὰ τοῦ προτεινομένου περιορισμοῦ ἀποκαλύπτεται, ἐδῶ τοὐναντίον ἡ μυστικότης τῆς ψήφου τείνει εἰς τὸ νὰ καλύψῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν διάθεσιν τοῦ ἐκλογέως, εἰς τὸ νὰ προφυλάξῃ ὅσον ἔνεστιν ἀπὸ προσπαθείας, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τὴν ἐλευθερίαν τῆς ψήφου· αὐτὸς εἶναι ὁ ἁπλούστατος καὶ κυριώτερος λόγος ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαλειφθῇ τὸ ἐδάφιον. Προσέτι, Κύριοι, οὐχὶ μικρὰ σύγχυσις θὰ προήρχετο ἐκ τοιούτου συστήματος, καθ’ ὃ ἡ ἐκλογὴ ἤθελε τεθῆ ὑπὸ τοιοῦτον περιορισμὸν, καθ’ ὅτι λίαν εὐκόλως ἠδύναντο διάφοροι ἐκλογεῖς νὰ ὑπογράψουν πολλοὺς καταλόγους καὶ ἑπομένως νὰ προέλθῃ τὸ ἄκυρον τῶν καταλόγων. Προσθετέον, ὅτι καὶ ἐκ προθέσεως δύναται νὰ γεννηθῇ τὸ ἄτοπον τοῦτο· ὁ θέλων νὰ ἐκθέσῃ εἰς κίνδυνον ἐκλογήν τινος δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ὅπως τινὲς ἐκλογεῖς ὑπογράψωσι πλείονας τοῦ ἐπετρεπομένου ἀριθμοῦ καταλόγους, ὅπως πάντες ἀποβῶσιν ἄκυροι. Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι καὶ περιττὴ καὶ ἐπιβλαβὴς εἶναι αὕτη ἡ διάταξις. Διὸ προτείνω τὴν διαγραφὴν τοῦ ἐδαφίου.

§213ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν φέρω ἀντιῤῥήσεις καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ Κ. Μαρῖνος, διότι τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἔφερεν εἶναι ὅλα ὀρθὰ καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ νέον σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται νῦν εἰς τὸ σχέδιον πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῶμεν. Ἔχω δὲ νὰ φέρω ὀλίγας τινὰς ἀντιῤῥήσεις ὡς πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ Κ. Μαρῖνος, καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων, οἱ ὁποῖοι ἀπαιτεῖται νὰ ὑπογράψωσι τὴν ἀναφοράν. Φρονῶ ὅτι τὸ σχέδιον εἶναι ὀρθὸν, διότι, Κύριοι, ὁ Κ. Μαρῖνος σᾶς εἶπεν, ἀντικρούων τὸν Κ. Κατσικαπῆν, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ἐδῶ μὲ τοὺς λόγους τῆς πείρας νὰ σᾶς πείσῃ, σᾶς εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τὸ τοιοῦτον, διότι δὲν θὰ δυνηθῇ ἡ ἐξουσία νὰ γνωρίσῃ πόσοι εἰσὶν οἱ ψηφοφόροι καὶ νὰ προετοιμάσῃ τὰς κάλπας κατὰ συνέπειαν. Καὶ ἑπομένως ὑπάρχει ὁ λόγος οὗτος ὁ ὑλικὸς, πολὺ περισσότερον λοιπὸν νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς ὅπως εἶναι εἰς τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ εἰκοστόν, διότι ἄλλως, Κύριοι, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἰδέαν τοῦ Κ. Μαρίνου τοῦ νὰ παραδεχθῶμεν τὸ τριακοστὸν καὶ νὰ ἀφήσωμεν ἐλεύθερον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ προτείνῃ ὅσους θέλει ὑποψηφίους, συλλογισθῆτε ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν ἐπὶ πέντε ἔτη νὰ κατασκευάσωμεν κάλπας.

§214ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς θὰ πληρώσωμεν.

§215ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἔχουν δίκαιον οἱ Ἑπτανήσιοι, διότι δὲν γνωρίζουν τὸν χαρακτῆρα τὸν Ἑλληνικὸν, διότι εἰς τὴν Ἑπτάνησον πρῶτον ὑπάρχει τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα περιωρισμένον εἰς ὀλίγους· δεύτερον γνωρίζετε τὸ σύστημα· ὅπως ἕνας ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα (θόρυβος). Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ σχέδιον ὅπως ὑπάρχει. Φέρω δὲ μίαν παρατήρησιν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀγραμμάτους. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας ὑπάρχουν πλεῖστοι ἄνθρωποι ἀγράμματοι κατὰ δυστυχίαν, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μνεία εἰς τὸ ἄρθρον ὡς πρὸς τοὺς ἀγραμμάτους, ὅτι οὗτοι νὰ δίδουν τὴν ὑπογραφήν των ἐνώπιον τοῦ συμβολαιογράφου, διότι ἂν παραδεχθῆτε μάρτυρας διὰ τοὺς ἀγραμμάτους, δὲν θὰ ἔχητε ἀληθεῖς, γνησίους· διότι φρονῶ ἢ ἐνώπιον τοῦ γραμματέως, ἢ ἐνώπιον τοῦ ἱερέως ὑπογράφουν οἱ ἀγράμματοι. Ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι οἱ ἀπόγονοι τοῦ Νῶε φοβούμενοι μήπως ἔλθῃ κατακλεισμὸς, ἐσκέφθησαν νὰ κάμουν ἕνα πύργον νὰ ὀχυρωθοῦν, καὶ ἐντεῦθεν ἐγένετο ἡ Βαβυλωνία. Λοιπὸν καὶ ἐνταῦθα ἐσεῖς θέλοντες νὰ προλάβητε πολλὰ πράγματα εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐσχηματίσατε μίαν Βαβυλωνίαν· δὲν συζητοῦνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰ πράγματα, ἔχετε ὀλίγην ὑπομονὴν νὰ συζητήσωμεν (θόρυβος). Κύριοι, παρακαλῶ δύω λέξεις καὶ τελειώνω. Μίαν παρατήρησιν κάμνω· ἠξεύρω ὅτι καὶ εἰς αὐτὴν θὰ φωνάξητε· δὲν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ἀποδείξεως τῆς γνησιότητος τῶν ἐγγράφων αὐτῶν. Γνωρίζετε τὸν Ἑλληνικὸν χαρακτῆρα, ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν τὸ ἔχουν διὰ τίποτε νὰ ῥίψουν μίαν ἀναφορὰν μὲ 200 ὑπογραφὰς νομίζοντες ὅτι ὑποδεικνύουν τὸν δεῖνα ὑποψήφιον. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι καὶ ὡς πρὸς αὐτοὺς νὰ ὑπάρχῃ μία ἐγγύησις, νὰ ἐπικυροῦται ἡ ἀναφορὰ ἀπὸ μίαν ἀρχήν.

§216ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργ. Ἐσωτερικ.). Κύριε Πρόεδρε, μοὶ φαίνεται ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ μεγάλη συζήτησις εὐκολώτατα θέλει λυθῆ, ἐὰν θελήσωμεν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα. Ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ἡ ἀναφορὰ ἀπόδειξις εἶναι ἀναμφίβολον διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπον. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἦναι 200 διὰ νὰ ἦναι σπουδαία ἀναφορά· καὶ ἐὰν ἐδῶ ὑποτίθεται ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἦναι σπουδαία, ὅτι ἠμποροῦν νὰ μαζεύσουν ὑπογραφὰς εὐκόλως, εἰς ἄλλο μέρος ὅμως τῆς ἐπικρατείας αὐταὶ αἱ ἀναφοραὶ καὶ ὑποδείξεις γίνονται σπουδαίως, ἑπομένως ὁ ἀριθμὸς πρέπει νὰ ἦναι σπουδαῖος διὰ νὰ ἦναι ἀποτελεσματικὸς, διὰ νὰ ἔρχωνται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐλπίδα νὰ ἐπιτύχουν. Λοιπὸν πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τοῦτο. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀγραμμάτων, νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ συνταχθησόμενον μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ὁ ὑποψήφιος ἔχει, νὰ πληρώνῃ διὰ τὰς κάλπας καὶ τὰ σφαιρίδια, ἠμπορεῖ νὰ λυθῇ ἂν διὰ τοὺς ἀγραμμάτους ὑποχρεώσωμεν τοὺς ἱερεῖς νὰ βεβαιώσουν τὴν γνησιότητα τῆς ὑπογραφῆς των.

§217ΛΟΥΖΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι, ἀλλὰ διὰ συμβολαιογράφου.

§218ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποθέσατε ὅτι ἔχετε εἰς μίαν ἐπαρχίαν δέκα χιλιάδας, ὅτι ἐπιτυγχάνετε νὰ ὑπογράψουν 500, ἀλλὰ οἱ 400 δὲν ἠξεύρουν γράμματα. Εἶναι εὔκολον νὰ μεταφέρετε 400 εἰς συμβολαιογραφεῖον νὰ κάμουν συμβόλαια; Ἀλλὰ, Κύριοι, φοβούμεθα ὅτι θὰ παρουσιασθῇ μία ἀπόδειξις ψευδής. Λέγω πρῶτον, ὅτι ὁ ἱερεὺς δὲν θὰ ἦναι εὔκολον νὰ κάμῃ πλαστογραφίας. Ἔπειτα, Κ. Πρόεδρε, συμφέρον ἔχει, ὑποδεικνυόμενος, νὰ ὑποδειχθῇ ὡς ὑποψήφιος, ὅταν πραγματοποιήσῃ τὸν σκοπόν του· διότι δὲν τῷ ἀρκεῖ νὰ φέρῃ μίαν ἀναφορὰν ὅταν ὀφείλῃ νὰ ἐξοδεύσῃ 200 τοὐλάχιστον δρ. διὰ νὰ κάμῃ τὰς κάλπας καὶ τὰ σφαιρίδια. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἂν δεχθῶμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν 200 ἔχομεν ἀπόδειξιν σπουδαίαν· ὅτι ἂν δεχθῶμεν συγχρόνως νὰ ὑπογράφωνται οἱ ἀγράμματοι ἀπὸ τὸν ἱερέα καὶ νὰ ᾖναι ὑπόχρεος ὁ ὑποψήφιος νὰ πληρώνῃ τὰς κάλπας καὶ τὰ σφαιρίδια, τότε δὲν ἔχομεν τίποτε νὰ φοβηθῶμεν.

§219ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἐφωτίσθημεν.

§220ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Συγχωρήσατέ μοι, Κύριοι, νὰ σᾶς ὑποβάλλω ὅτι τὸ πλέον ἐπικίνδυνον πρᾶγμα τοῦ συστήματος τούτου εἶναι αὐτὸ τὸ κεφάλαιον περὶ τῆς προτάσεως τῶν ὑποψηφίων· ἐὰν ἔχητε νὰ φοβηθῆτε ἀνάμιξιν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας εἶναι τὸ κεφάλαιον τοῦτο· σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ τρέχωμεν διὰ νὰ κάμωμεν κἄτι τι σωστόν. Ὅσον τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν παραδέχομαι τὸ ἄρθρον ὡς εἶναι συντεταγμένον, εἰς τὴν πρότασιν ταύτην πρέπει ν’ ἀποφύγωμεν τὸ παραπολὺ εὔκολον τῆς προτάσεως καὶ τὸ παραπολὺ δύσκολον. Ὁ παραπολὺ μικρὸς ἀριθμὸς θὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν τὸ ὑπελόγισεν ὁ Κ. Κατσικαπῆς, ὅτι ὅταν θέλῃ μία ἀντιπολίτευσις νὰ ματαιώσῃ τὴν ἐκλογὴν, ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ πρότασιν εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν εἰς τὴν ὁποίαν δὲν θέλει πρόκειται νὰ ἐκλεχθοῦν παρὰ τέσσαρες ἐκ τῶν πενῆντα ὑποψηφίων. Ὅταν ἕκαστος ἐκλογεὺς ἠμπορεῖ νὰ προτείνῃ οἱονδήποτε θέλει ὑποψήφιον, θὰ ἔχητε ἕνα ἄπειρον ἀριθμὸν ὑποψηφίων, οἱ ὁποῖοι νὰ μᾶς ματαιώσουν τὴν ἐκλογὴν, τὸ ὁποῖον ὑπεφέραμεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς· ἦτον εἰς τὰς ἀρχὰς ἐλεύθερος ἕκαστος ἐκλογεὺς νὰ προτείνῃ ἕνα ὑποψήφιον. Μίαν φορὰν εἰς τὴν Κέρκυραν παρουσιάσθησαν 167 καὶ ἐματαίωσαν τὴν ἐκλογήν. Ὁ παραπολὺ μικρὸς ἀριθμὸς, καθὼς θὰ ᾖναι τὸ εἰκοστὸν τῶν ἐκλογέων τοῦ καταλόγου ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ τοῦτο, ὅταν μάλιστα δὲν ληφθῇ πρόνοια διὰ τοὺς ἀγραμμάτους, ἠμπορεῖ μία ἐξουσία μὲ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχει νὰ διαθέσῃ αὐτὴ ὅπως ἐπηρεάσῃ τοὺς ἐκλογεῖς, καὶ μάλιστα ἐν τῇ πρῴην Βασιλείᾳ τῆς Ἑλλάδος, ὥστε ὁποῦ νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῶν ἐκλογέων καὶ τοιουτοτρόπως. Κ. Χρηστόπουλε, εἰς τὸν κατάλογον νὰ μὴ ἴδῃς τὸ ὄνομά σου.

§221ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀδύνατον.

§222ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μὴ τὸ στοιχηματίζητε τόσον πολύ. Διατί λοιπὸν νὰ μὴ ἐξασφαλισθῆτε θέτοντες τὸ τριακοστόν; Τοῦτο εἶναι ἀρκετόν. Εἶναι δὲ ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ ἐκλείψῃ ὁ τελευταῖος παράγραφος τοῦ ἄρθρου τούτου, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ἐκλογέα νὰ προτείνῃ παρὰ μόνον τόσους ὑποψηφίους, ὅσους ἔχει νὰ ψηφίσῃ· ἴσα ἴσα ἀπὸ τὸ ἓν μέρος διὰ νὰ προλάβωμεν τὴν ἔξαψιν τῶν παθῶν· διότι ὅταν ὁ ἐκλογεὺς δὲν ἠμπορῇ νὰ ὑπογράψῃ παρὰ μόνον τοὺς ὑπουργικοὺς καταλόγους ὅσοι θὰ ψηφισθῶσιν, ἔκαμεν ἐχθροὺς φανεροὺς ὅλους τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦν νὰ ζητήσουν τὸ ἐναντίον· ἠμπορεῖ νὰ κάμουν τὴν ἐξουσίαν, ἥτις θέλει νὰ καταχρασθῇ, νὰ γυρίσῃ τοὺς καταλόγους τῶν ὑποψηφίων της εἰς τὴν ἐπαρχίαν καὶ νὰ μαζεύσῃ ἴσως ὅλον ἐκεῖνον τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπογραψάντων, ὅστις εἶναι ἀναγκαῖος διὰ νὰ ἀποκλείσῃ κάθε ἄλλον. Ἐκ τούτου λοιπὸν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκλείψῃ ὁ τελευταῖος παράγραφος, νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν ἀγραμμάτων, καὶ νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπογραφῶν.

§223ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. — Ἀπωτέρω πρότασις ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν εἶναι ἡ περὶ ἀπαλείψεως ὁλοκλήρου τοῦ ἄρθρου, τοῦ Κυρίου Κατσικαπῆ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι τινές)· ἀπεῤῥίφθη. — Δευτέρα πρότασις εἶναι ἡ περὶ ἀπαλείψεως τοῦ τελευταίου §. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ § τούτου, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. — Ζητεῖται ἡ προσθήκη «τὸ σῶμα τῶν ἐκλογέων τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας.»

§225ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι τὸ σῶμα, ἀλλ’ οἱ ἐκλογεῖς.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν «οἱ ἐκλογεῖς ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. — Ἀντὶ τοῦ εἰκοστοῦ προτείνεται τὸ τριακοστόν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. — Ὡς πρὸς τοὺς ἀγραμμάτους προτείνονται δύω τινά· οἱ μὲν θέλουν νὰ ἐπικυροῦται ἡ ὑπογραφὴ τῶν ἀγραμμάτων δι’ ἐκθέσεως συμβολαιογράφου, οἱ δὲ ἀπὸ τὸν ἱερέα (θόρυβος· διάλογοι διάφοροι)· καὶ ἄλλοι διὰ τῶν ἐγγραμμάτων μαρτύρων.

§227ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὸ ἥμισυ τῶν Ἑλλήνων ἠξεύρουν νὰ θέτωσι τὴν ὑπογραφήν των (θόρυβος).

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, θὰ ἐρωτήσω· οἱ παραδεχόμενοι νὰ ὑπογράφωνται οἱ ἀγράμματοι διὰ συμβολαιογράφου νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται 5–6) ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νὰ ὑπογράφωνται διὰ τῶν ἐφημερίων καὶ ἱερέων νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. — Προτείνεται καὶ ἡ ἑξῆς προσθήκη· «ὁ ἀπεκδυόμενος.....

§229ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον τί ἐννοοῦμεν μὲ τὴν λέξιν ἱερέων; καὶ ἐκτὸς τῆς ἐπαρχίας;

§230ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι· ἐφημερίων.

§231ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἱερεῖς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας (θόρυβος· διάφοροι συνδιαλέξεις).

§232ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, Κύριε Πρόεδρε, αὔριον.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὴν προσθήκην διὰ νὰ τὴν γνωρίζετε «Ὁ ἀπεκδυόμενος εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ἐὰν ᾖναι ὑπάλληλος, ἢ ἀξιωματικὸς, ἢ δήμαρχος, ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ ἀποδείξεις, ὅτι συνεμορφώθη μὲ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 5.»

§234ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον· (ἐγείρονται καὶ ἀναχωροῦσι). Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις (ὥρα 5 παρὰ ¼ Μ. Μ.)

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Ν. Καμπάνης. Α. Νικολαΐδης.