1864.10.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 336

Τῆς 7 Ὀκτωβρίου 1864.

(Τετάρτη)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν ὑπάρχει;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται. Καταλάβετε τὰς θέσεις σας, Κύριοι πληρεξούσιοι. Ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς μοὶ ἐνεχείρισε διάγγελμα τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, ἀπευθυνόμενον πρὸς τὴν Συνέλευσιν· τοῦ διαγγέλματος τούτου ὀφείλω νὰ γνωστοποιήσω τὸ περιεχόμενον πρὸς αὐτήν. Ἀναγινώσκω αὐτό.

§4Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι νὰ ἐξέλθουν ἐκ τῶν δωματίων καὶ νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις των, ὅπως ἀκούσωσι τὸ διάγγελμα τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν των.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ.

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ.

Πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴν τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. Προσκαλεσάσης Με ἐπιμόνως τῆς Ἑλλάδος, ἐνέδωκα εἰς τὴν φωνήν της, πεπεισμένος, ὅτι, τὸ καθ’ ἑαυτὴν, ἔμελλε νὰ τηρήσῃ τὰς πρὸς Με ὑποχρεώσεις της, καὶ κατέλιπον τὴν Δανίαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, πρὶν ἢ ἔτι τελεσθῇ ὁ πρὸς ἀποδοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ στέμματος συνομολογηθεὶς ὅρος τῆς ἑνώσεως τῶν Ἰονίων νήσων μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, καὶ ἑπομένως πρὶν ἢ ψηφισθῇ τὸ Σύνταγμα τοῦ Νέου Κράτους. Ἕν ἔτος ἀπὸ τῆς ἀφίξεώς Μου ἐνταῦθα συμπληροῦται κατ’ αὐτάς· ἐλπίζω δὲ, ὅτι οὐδένα διαφεύγει ἡ ὑπομονὴ, μεθ’ ἧς ἔκτοτε ὑπέμεινα τὴν ἀνώμαλον κατάστασιν Βασιλείας ἐχούσης παρ’ ἑαυτῇ Ἐθνικὴν Συνέλευσιν λειτουργοῦσαν συγχρόνως καὶ ὡς συντακτικὴν καὶ ὡς Βουλὴν Νομοθετικήν. Ἡ ἕνωσις τέλος πάντων τῶν Ἰονίων Νήσων μετὰ τοῦ ὑπολοίπου Βασιλείου πρὸ πολλοῦ ἤδη ἐτελέσθη. Ἡ πρὸ δύο καὶ ἐπέκεινα μηνῶν παρουσία ἐν τῇ Συνελεύσει τῶν ἀντιπροσώπων τῆς χώρας ἐκείνης παρέσχε τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει πᾶσαν εὐχέρειαν, ὅπως, χωρὶς ἀναβολῆς νεωτέρας, δυνηθῇ νὰ περατώσῃ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πρὸ ἐνιαυτοῦ παρεσκευασμένου σχεδίου τούτου, τὰ δὲ μέχρι τοῦδε γενόμενα ἐν τῇ Συνελεύσει Μὲ πείθουσιν, ὅτι αἱ ἐργασίαι αὐτῆς δύνανται νὰ παραταθῶσιν ἐπὶ πολὺν ἔτι χρόνον. Ἡ περαιτέρω παράτασις τῆς καταστάσεως ταύτης, παραλύουσα πᾶσαν κυβερνητικὴν μέριμναν, καὶ καταστρέφουσα τὴν διοίκησιν τῆς Ἐπικρατείας, οὐ μόνον ἀναιρεῖ, ἀναντιῤῥήτως, πολύτιμα συμφέροντα τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ καὶ θέλει βεβαίως ἐπενέγκει βλάβας, τῶν ὁποίων τὴν ἀνόρθωσιν θέλει εἶσθαι δυσχερέστατον νὰ ἐπιτύχῃ τις ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ δὲ δυσφορία τοῦ λαοῦ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐκρύθμῳ καταστάσει Μοὶ ἐγένετο ἤδη γνωστή. Ὅθεν καθῆκον ἀπαραίτητον πρός τε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ πρὸς αὐτὰ ταῦτα τὰ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος μέλλοντα νὰ περιφρουρηθῶσι συμφέροντα Μοὶ ἐπιβάλλει τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιζητήσω τὸ τέρμα τῆς καταστάσεως ταύτης. Ἐπὶ τούτῳ δὲ παρήγγειλα τοὺς ὑπουργούς Μου νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν τὸ συνημμένον σχέδιον τοῦ ὑπολοίπου μέρους τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ δηλώσωσιν εἰς αὐτὴν, ὅτι εἰμὶ ἕτοιμος νὰ ἀποδεχθῶ καὶ νὰ ὑπογράψω τὸ μέχρι τοῦδε ψηφισθὲν μέρος αὐτοῦ μετὰ τοῦ ψηφισθησομένου κατὰ τὸ συνημμένον σχέδιον ὑπολοίπου, τοῦ ὁποίου αἱ διατάξεις οὐδόλως ἀπομακρύνονται τῶν μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐκδηλωθεισῶν εὐχῶν. Παρακαλῶ δὲ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐκφέρῃ ἐντὸς δέκα ἡμερῶν τὴν ἐπὶ τούτου ψῆφόν της. Οἱ ὑπουργοί Μου θέλουσιν ὑποβάλει εἰς τὴν Συνέλευσιν κατὰ τὸ δεκαήμερον τοῦτο διάστημα καὶ σχέδιον Νόμου περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ συζητήσῃ καὶ ψηφίσῃ μέχρι τέλους τοῦ παρόντος μηνός. Ἐὰν ὅμως ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις δὲν περαιώσῃ τὰ ἔργα ταῦτα ἐντὸς τῶν ἀνωτέρω χρονικῶν διαστημάτων, ἐπιφυλάσσομαι πᾶσαν ἐλευθερίαν ἐπὶ τῆς μελλούσης ἀποφάσεώς μου, ὁποίαν ἡ διαψευσθεῖσα πεποίθησίς Μου Μοὶ ὑπαγορεύει, καὶ καθιστῶ ὑπεύθυνον τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ἐπὶ ταῖς περαιτέρω συνεπείαις. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 6 Ὀκτωβρίου 1864.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ.

Κ. ΚΑΝΑΡΗΣ, Πρόεδρος, Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ, ΘΕΟΔΩΡΟΣ

Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ, Α. Χ. ΛΟΝΤΟΣ, Σ. ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ,

ΑΡ. ΚΑΡΝΑΛΗΣ.

§6ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι παρὼν διὰ νὰ ὑποβάλλῃ τὸ σχέδιον;

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Παρών.

ΣΧΕΔΙΟΝ

ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ.

Ἄρθρ. 73. Ἡ Βουλὴ ἐξετάζει τὰ πληρεξούσια τῶν βουλευτῶν καὶ ἀποφασίζει περὶ τῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων. Ἄρθρ. 74. Οἱ ἐκπληρώσαντες τὰ χρέη των βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην τακτικὴν σύνοδον δραχμὰς δισχιλίας. Ἐν περιπτώσει ἐκτάκτων συνόδων, ἀποδίδονται αὐτοῖς μόνα τὰ ἔξοδα τῆς ἀφίξεως καὶ τῆς ἐπανόδου. Ἄρθρ. 75. Οἱ βουλευταὶ, οἱ λόγῳ πολιτικῆς ἢ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἢ ἄλλως πως μισθοδοτούμενοι, δὲν λαμβάνουσιν εἰμὴ τὸ τυχὸν ἐλλεῖπον μέχρι τῆς ἀνωτέρω ὁρισθείσης ἀποζημιώσεως. Περὶ τῶν ὑπουργῶν. Ἄρθρ. 76. Οὐδεὶς ἐκ τῆς βασιλικῆς οἰκογενείας δύναται νὰ διορισθῇ ὑπουργός. Ἄρθρ. 77. Οἱ ὑπουργοὶ ἔχουσιν εἴσοδον ἐλευθέραν εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, καὶ ἀκούονται ὁσάκις ζητήσωσι τὸν λόγον· ψηφοφοροῦσι δὲ μόνον ἐὰν ᾖναι μέλη αὐτῆς. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν παρουσίαν τῶν ὑπουργῶν. Ἄρθρ. 78. Ποτὲ διαταγὴ τοῦ Βασιλέως ἔγγραφος ἢ προφορικὴ δὲν ἀπαλλάσσει τῆς εὐθύνης τοὺς ὑπουργούς. Ἄρθρ. 79. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορῇ τοὺς ὑπουργοὺς ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅστις δικάζει αὐτοὺς, συγκροτούμενος ἐξ ὅλων τῶν τακτικῶν αὐτοῦ μελῶν καὶ ἐκ τῶν προέδρων τῶν Ἐφετείων τοῦ Κράτους. Εἰδικὸς νόμος θέλει ὁρίσει τὰ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν, τὰς ἐπιβλητέας ποινὰς καὶ τὴν διαδικασίαν. Ἄρθρον 80. Μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ εἰδικοῦ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν νόμου, ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κατηγορῇ αὐτοὺς καὶ τὸ κατὰ τὸ ἀνωτέρω ἄρθρον δικαστήριον νὰ τοὺς δικάζῃ ἕνεκεν ἐσχάτης προδοσίας, καταχρήσεως δημοσίας περιουσίας, παρανόμου εἰσπράξεως καὶ πάσης παραβάσεως τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων των. Ἄρθρον 81. Ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ ἀπονείμῃ χάριν εἰς ὑπουργὸν καταδικασθέντα κατὰ τὰς ἀνωτέρω διατάξεις μόνον ἐπὶ τῇ συγκαταθέσει τῆς Βουλῆς. Περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας. Ἄρθρον 82. Καθίσταται πρὸς παρασκευὴν καὶ βάσανον τῶν Νομοσχεδίων σῶμα συμβουλευτικὸν, ὀνομαζόμενον Συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, ἑδρεῦον ἐν Ἀθήναις. Ἄρθρον 83. Πάντα τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰσαχθέντα εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια, τὰ μὴ συνταχθέντα ἢ προβασανισθέντα ἐν τῷ Συμβουλίῳ τῆς Ἐπικρατείας, καὶ πάντα τὰ ὑπὸ βουλευτῶν εἰς τὴν Βουλὴν προταθέντα, μετὰ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς αὐτῶν, θέλουσι παραπέμπεσθαι ὑπὸ ταύτης εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Ὡσαύτως θέλουσι παραπέμπεσθαι ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καὶ πάντα τὰ ὑπ’ αὐτῆς τροπολογηθέντα νομοσχέδια. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, λαβὸν τὰ ὡς εἴρηται διαβιβασθέντα εἰς αὐτὸ ὑπὸ τῆς Βουλῆς νομοσχέδια, θέλει μελετᾷ τὰς διατάξεις αὐτῶν καὶ θέλει ἐκφέρει γνώμην ἐφ’ ἑκάστης τῶν διατάξεών των, τὴν ὁποίαν θέλει διαβιβάζει εἰς τὴν Βουλὴν διὰ λεπτομεροῦς ἐκθέσεως ἐντὸς δέκα ἡμερῶν. Ἐὰν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν παράτασιν τῆς ταχθείσης προθεσμίας, δύναται νὰ ζητήσῃ τοιαύτην παρὰ τῆς Βουλῆς, ἥτις δύναται νὰ παρατείνῃ αὐτὴν ἐπὶ δέκα καὶ πέντε ἔτι ἡμέρας. Ἐὰν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας δὲν ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπὶ τῶν διατάξεων νομοσχεδίου τινὸς γνώμην του ἐντὸς τῆς εἰρημένης προθεσμίας, ἡ Βουλὴ προβαίνει καὶ ἄνευ ταύτης εἰς τὴν περαιτέρω συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἄρθρον 84. Ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἐλάσσων τῶν δέκα καὶ πέντε, οὐδὲ μείζων τῶν εἴκοσι καὶ πέντε, ὁ δὲ μισθὸς ἑκάστου αὐτῶν προσδιορίζεται εἰς δραχμὰς ἑπτὰ χιλιάδας κατ’ ἔτος. Ἄρθρον 85. Τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας διορίζονται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως προτάσει τοῦ ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον προσυπογράφει τὰ Διατάγματα τοῦ διορισμοῦ των. Ἡ ὑπηρεσία ἑκάστου αὐτῶν εἶναι δεκαετής· ἐκεῖνοι δὲ, τῶν ὁποίων ἡ διάρκεια τῆς ὑπηρεσίας ἔληξε, δύνανται νὰ διορισθῶσιν ἐκ νέου. Εἰδικὸς νόμος θέλει κανονίσει τὰ περὶ ἀποχωρήσεως τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας ἕνεκα γήρως ἢ ἀνικανότητος πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των. Περὶ δικαστικῆς ἐξουσίας. Ἄρθρον 86. Ἡ δικαιοσύνη ἀπονέμεται ὑπὸ δικαστῶν διοριζομένων ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Ἄρθρ. 87. Οἱ Ἀρειοπαγῖται καὶ Ἐφέται, καθὼς καὶ τὰ ψῆφον ἔχοντα μέλη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καθίστανται ἰσόβιοι μετὰ παρέλευσιν τετραετίας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Συντάγματος, οἱ δὲ Πρωτοδίκαι μετὰ παρέλευσιν ἑξαετίας. Ἀφ’ ἧς ἐποχῆς οἱ δικασταὶ καὶ τὰ ψῆφον ἔχοντα μέλη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου κατασταθῶσιν ἰσόβιοι, δὲν δύνανται νὰ παυθῶσιν ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως. Ἄρθρον 88. Τὰ προσόντα τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ τῶν ψῆφον ἐχόντων μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, θέλουσιν ὁρισθῆ δι’ εἰδικοῦ νόμου ἐντὸς τριετίας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Συντάγματος. Ἄρθρον 89. Εἰσαγγελεῖς, ἀντεισαγγελεῖς καὶ εἰρηνοδίκαι δὲν ἀπολαμβάνουσι τῶν δικαιωμάτων τῆς ἰσοβιότητος. Ἄρθρον 90. Δικαστικαὶ ἐπιτροπαὶ καὶ ἔκτακτα δικαστήρια ὑφ’ οἱονδήποτε ὄνομα δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συστηθῶσιν. Ἄρθρον 91. Αἱ συνεδριάσεις τῶν δικαστηρίων εἶναι δημόσιαι, ἐκτὸς ὅταν ἡ δημοσιότης ἤθελεν εἶσθαι ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ χρηστὰ ἤθη ἢ τὴν κοινὴν εὐταξίαν, ἀλλὰ τότε τὰ δικαστήρια ὀφείλουσι νὰ ἐκδίδωσι περὶ τούτου ἀπόφασιν. Ἄρθρον 92. Πᾶσα ἀπόφασις πρέπει νὰ ᾖναι ᾐτιολογημένη καὶ νὰ ἀπαγγέλληται ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει. Ἄρθρον 93. Τὸ ὁρκωτικὸν σύστημα διατηρεῖται. Ἄρθρον 94. Τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα δικάζονται ὑπὸ τῶν ἐνόρκων, ὡσαύτως καὶ τὰ τοῦ τύπου, ὁσάκις ταῦτα δὲν ἀφορῶσι τὸν ἰδιωτικὸν βίον. Ἄρθρον 95. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν δικαστὴν νὰ δεχθῇ καὶ ἄλλην ἔμμισθον ὑπηρεσίαν, ἐκτὸς τῆς τοῦ καθηγητοῦ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ἄρθρον 96. Τὰ περὶ στρατοδικείων, ναυτοδικείων, πειρατείας καὶ ναυταπάτης κανονίζονται δι’ εἰδικῶν νόμων. Γενικαὶ διατάξεις. Ἄρθρον 97. Εἰδικὸς νόμος θέλει κανονίσει τὰ περὶ ἀποχωρήσεως τῶν ἰσοβίων δικαστῶν καὶ μελῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἕνεκα γήρως ἢ διαρκῶν νοσημάτων. Ἄρθρον 98. Ἄνευ νόμου στρατὸς ξένος, οὔτε εἶναι δεκτὸς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ὑπηρεσίαν, οὔτε δύναται νὰ διαμένῃ εἰς τὸ Κράτος ἢ νὰ διέλθῃ δι’ αὐτοῦ. Ἄρθρον 99. Μόνον ὅταν καὶ ὅπως ὁ νόμος διατάσσει οἱ στρατιωτικοὶ καὶ ναυτικοὶ στεροῦνται τοῦ βαθμοῦ, τῶν τιμῶν καὶ τῶν συντάξεών των. Ἄρθρον 100. Αἱ τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ ὑποθέσεις ὑπάγονται εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια, παρ’ ὧν δικάζονται ὡς κατεπείγουσαι· αἱ ἄρσεις συγκρούσεως δικάζονται παρὰ τοῦ Ἀρείου Πάγου· οὐδὲν δικαστήριον, οὐδεμία δικαιοδοσία τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἄνευ εἰδικοῦ νόμου. Μέχρι τῆς ἐκδόσεως εἰδικῶν νόμων ἰσχύουσιν οἱ ὑφιστάμενοι περὶ διοικητικῆς δικαιοδοσίας. Ἄρθρον 101. Δι’ ἰδιαιτέρων νόμων καὶ ὅσον ἔνεστι ταχύτερον θέλει ληφθῆ πρόνοια περὶ διαθέσεως καὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, καὶ περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ ἀποσβέσεως τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν δημοσίων χρεῶν. Ἄρθρον 102. Ὅλοι οἱ νόμοι καὶ τὰ διατάγματα, καθ’ ὅσον ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸ παρὸν Σύνταγμα, καταργοῦνται. Εἰδικαὶ διατάξεις. Ἄρθρον 103. Ἡ πρώτη βουλευτικὴ σύνοδος θέλει συγκροτηθῆ ἐντὸς ὀκτὼ μηνῶν ἀπὸ τῆς νομίμου δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Συντάγματος. Ἄρθρον 104. Τὸ παρὸν Σύνταγμα ἐμβαίνει εἰς ἐνέργειαν ἅμα ὑπογραφῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως· τὸ δ’ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὀφείλει νὰ δημοσιεύσῃ αὐτὸ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν μετὰ τὴν ὑπογραφήν. Ἄρθρ. 105. Ἡ Ἐθνοφυλακὴ διατηρεῖται. Ἄρθρον 106. Οὐδεμία ἀναθεώρησις ἢ μεταβολὴ τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος Συντάγματος δύναται νὰ γείνῃ κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν δύο πρώτων βουλευτικῶν περιόδων· μετὰ τοῦτο δ’ ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις ἢ ἡ μεταβολὴ τινὸς ἢ τινῶν τῶν διατάξεων αὐτοῦ, μόνον ἂν διαταχθῇ διὰ νόμου, ὅστις ὅμως πρέπει νὰ ψηφισθῇ κατὰ δύω συνεχεῖς Βουλευτικὰς περιόδους διὰ τῶν τριῶν τετάρτων τῶν ψήφων ἑκατέρας. Ἄρθρον 107. Ἡ τήρησις τοῦ παρόντος Συντάγματος ἀφιεροῦται εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων.

§9ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἔχω τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε. Δὲν προτίθεμαι, Κύριοι, νὰ κάμω καμμίαν παρατήρησιν κατὰ τὸ παρὸν, ἂν καὶ ἔχω πολλὰς καὶ ὡς ἄτομον καὶ ὡς πληρεξούσιος τοῦ ἔθνους νὰ ἐπιφέρω ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος τῆς Α. Μ.

§10ΤΙΝΕΣ. Ὡς πληρεξούσιος.

§11ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἐπειδὴ ἀνέκαθεν ἐπεκράτησε τάξις καὶ εἰς ἄλλας Συνελεύσεις ἄλλων ἐθνῶν καὶ εἰς τὰς Βουλὰς, ὁσάκις ἀπαγγέλληται ἢ Βασιλικὸς λόγος πρὸς τὰ σώματα ταῦτα, ἢ Διαγγέλματα, ν’ ἀπαντῶσι πρὸς ταῦτα, καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου προτείνεται ὑπὸ τῆς Α. Μ. ἕνας νέος θεσμὸς, τὸ Συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐπιτρέψῃ καὶ ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν ῥητὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ διαγγέλματος τῆς Α. Μ. καθὼς καὶ ἀπάντησις· αὐτὸ μόνον ἔχω νὰ εἴπω, προτείνω δὲ ἢ τὴν αὔριον........

§12ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§13ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ Διάγγελμα αὐτὸ νομίζω ὅτι θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, προτείνω δὲ ἀπὸ τοῦδε νὰ προσδιορισθῇ ἡ αὔριον ἢ, ἂν δὲν θέλετε, τὸ Σάββατον.

§14ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Μετὰ τὴν τύπωσιν θὰ λάβωμεν μέτρα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν τύπωσιν λοιπὸν καὶ διανομὴν θὰ σκεφθῶμεν. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δηλ. εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 73 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον καθὼς γνωρίζετε μᾶς ἀπησχόλησεν ἐπὶ δύω ἤδη συνεδριάσεις, καὶ τὸ ὁποῖον ἐλπίζω δὲν θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ καὶ σήμερον καθ’ ὅλην τὴν συνεδρίασιν (θόρυβος). Μοὶ ὑπεβλήθη χθὲς μία πρότασις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, σήμερον δὲ ἑτέρα. «Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ τε κατὰ γῆν καὶ τοῦ κατὰ θάλασσαν Στρατοῦ ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκλέγωνται Βουλευταὶ τῆς σχετικῆς ἐπαρχίας αὐτῶν. Ἐπὶ δὲ τῷ σκοπῷ τούτῳ, ἕνα μῆνα πρὶν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν, χορηγεῖται αὐτοῖς ὑποχρεωτικῶς, κατ’ αἴτησιν αὐτῶν, πέντε καὶ ἡμίσεως μηνῶν κανονικὴ ἄδεια ἀπουσίας. Ὁ δὲ γενόμενος Βουλευτὴς, οἱουδήποτε βαθμοῦ καὶ ἂν ᾖ, τίθεται εἰς διαθεσιμότητα καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς βουλευτικῆς περιόδου καὶ μένει ἐκεῖ μέχρι τῆς εἰς ὑπηρεσίαν ἀνακλήσεως αὐτοῦ.» Ἡ πρότασις ἢ μᾶλλον τροπολογία, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη σήμερον, φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Κ. Καλοῦ καὶ ἔχει ὡς ἀκολούθως. «Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου, οὐχὶ δὲ καὶ ὡς πρὸς τὰ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοῦ. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκλέγονται, ἀλλ’ ἐκλεχθέντες τίθενται εἰς διαθεσιμότητα καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς Βουλευτικῆς περιόδου καὶ διατελοῦσιν εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν μέχρι τῆς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀνακλήσεώς των. Εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς χορηγεῖται ἐπὶ τῇ αἰτήσει αὐτῶν πέντε καὶ ἡμίσεως μηνῶν κανονικὴ ἄδεια ἀπουσίας, ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν.»

§16ΚΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε.....

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις δὲν εἰμπορεῖ νὰ γίνῃ πλέον.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτ.). Ἐννοεῖτε, ὅτι ὑποχρεωτικῶς εἰς 5½ ὁλοκλήρους μῆνας θὰ ᾖναι ἐν ἀδείᾳ καὶ δὲν δύναταί τις νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ;

§19ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, αὐτὸ ἐννοοῦμεν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Καλοῦ κατ’ οὐσίαν δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν πρότασιν, ἥτις ἀνεγνώσθη χθὲς καὶ ἐτυπώθη καὶ φέρει τὴν ὑπογραφὴν διαφόρων πληρεξουσίων.

§21ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλοῦμεν νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις, ἡ ὁποία εἶναι ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τοὺς πολλούς.

§22ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον, διότι ἐπὶ δύω ἡμέρας συνεζητήθη καὶ ἐξηντλήθη.

§24ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι αὐθαιρεσία, δὲν ἐξηντλήθη τὸ ζήτημα, δίδετε προνόμια.

§25ΠΟΛΛΟΙ. Ψηφοφορία.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ἓν ἐκ τῶν δύω, ἢ θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν ὁλόκληρον τὴν πρότασιν, ἢ ἂν προτείνηται ἡ διαίρεσις, τότε ἰδίᾳ ἕκαστον μέρος.

§27ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ὁλόκληρον τὴν πρότασιν τὴν τυπωθεῖσαν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Καλοῦ περιλαμβάνει ὄχι μόνον τοὺς Κυρίους ἀξιωματικοὺς, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὑπαλλήλους· καθόσον δὲ ἀποβλέπει τὸ ζήτημα τῶν Κυρίων ἀξιωματικῶν δὲν ὑπάρχει καμμία διαφορά.

§29ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἂς ψηφοφορηθῇ λοιπὸν τῶν Κυρίων ἀξιωματικῶν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε παρακαλῶ καὶ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ πρότασις τῶν διαφόρων πληρεξουσίων· «οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ τε κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν στρατοῦ ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκλέγωνται βουλευταὶ τῆς σχετικῆς ἐπαρχίας αὐτῶν.» Οὕτω λέγει καὶ τὸ Σύνταγμα, ὥστε εἶναι περιττόν.

§31ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Δὲν πειράζει τὸ παραπάνω.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ εἰς τὰ Συντάγματα δὲν γίνονται ἐπαναλήψεις. «Ἐπὶ δὲ τῷ σκοπῷ τούτῳ ἕνα μῆνα πρὶν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν χορηγεῖται αὐτοῖς ὑποχρεωτικῶς κατ’ αἴτησιν αὐτῶν 5 καὶ ½ μηνῶν κανονικὴ ἄδεια ἀπουσίας. «Ὁ δὲ γενόμενος βουλευτὴς οἱουδήποτε βαθμοῦ καὶ ἂν ᾖναι τίθεται εἰς διαθεσιμότητα καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς Βουλευτικῆς συνόδου καὶ μένει ἐκεῖ μέχρι τῆς εἰς ὑπηρεσίαν ἀνακλήσεως αὑτοῦ.» Ἡ πρότασις αὕτη περιέχει, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκτίθενται εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ ἐκλέγονται, δεύτερον ἔχουσι δικαίωμα νὰ ζητήσωσι 5 μηνῶν ἀπουσίας ἄδειαν, ἀλλὰ νὰ τὴν ζητήσωσιν ἕνα μῆνα πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν καὶ τρίτον ὅτι ἅμα ἐκλεχθῶσι τίθενται εἰς διαθεσιμότητα μέχρι τῆς ἀνακλήσεώς των εἰς ὑπηρεσίαν.

§33ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὑπολείπεται καὶ κἄτι τὶ ἄλλο.... (θόρυβος).

§34ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Δὲν ἔχομεν συζητήσεις.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τί λέγει ὁ Κύριος Καλός.

§36ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ πρότασις τοῦ Κ. Καλοῦ ἐδόθη σήμερον καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ πιέζετε τὴν Συνέλευσιν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ἀκούσατε τί λέγει ὁ Κ. Καλός. «Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκλέγονται, ἀλλ’ ἐκλεχθέντες τίθενται εἰς διαθεσιμότητα καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς περιόδου, καὶ διατελοῦσιν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν μέχρι τῆς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀνακλήσεώς των. Εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς χορηγεῖται ἐπὶ τῇ αἰτήσει αὐτῶν πέντε καὶ ἡμίσεως μηνῶν κανονικὴ ἄδεια ἀπουσίας, ἕνα μῆνα πρὶν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν.»

§38ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ ἴδιον εἶναι.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Καλοῦ ἐκεῖνοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)· παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 74 ἄρθρον.

§40ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μὴ τύχῃ καὶ προχωρήσητε εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ Διαγγέλματος.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν ἐφθάσαμεν ἐκεῖ. Κύριοι, παρακαλῶ μέχρι οὗ φθάσωμεν εἰς τὰς προτάσεις τοῦ Διαγγέλματος, ἔχομεν ἀκόμη δύο ἄρθρα νὰ ψηφίσωμεν· εἶναι τὸ ἄρθρον 74, τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς. Ἄρθρον 74. «Βουλευταὶ, διοριζόμενοι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἔμμισθον πολιτικὴν ἢ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἢ προβιβαζόμενοι καὶ δεχόμενοι, παύουν ἀμέσως τῶν Βουλευτικῶν καθηκόντων, καὶ τότε μόνον ἀναλαμβάνουσιν αὐτὰ, ὅταν ἐκλεχθῶσιν ἐκ νέου καὶ ἡ ὑπηρεσία των δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἀσυμβιβάστων. Ἄρθρον 75. Ἡ Βουλὴ ἐκλέγει ἐκ τῶν Βουλευτῶν κατὰ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης Βουλευτικῆς συνόδου τὸν Πρόεδρον, τοὺς ἀντιπροέδρους καὶ τοὺς γραμματεῖς αὐτῆς.» Κατόπιν ἔρχονται αἱ προτάσεις τοῦ Διαγγέλματος.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζῃ ἡ Συνέλευσις, ὅτι τὰ ἄρθρα τὰ κατόπιν μέχρι συμβουλίου, ἐὰν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, εἶναι τὰ ἴδια.

§43ΙΑΛΕΜΟΣ. Ἓν ἐκ τῶν ἄρθρων τῶν περιεχομένων εἰς τὸ σχέδιον τὸ καθυποβληθὲν ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐσωτερικῶν προδικάζει ἓν μέγα ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα ἀπὸ σήμερον νὰ λύσωμεν, αὐτὸ τὸ ἄρθρον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν σήμερον.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἄρθρον 74. «Βουλευταὶ, διοριζόμενοι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἔμμισθον πολιτικὴν ἢ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἢ προβιβαζόμενοι καὶ δεχόμενοι, παύουν ἀμέσως τῶν βουλευτικῶν καθηκόντων, καὶ τότε μόνον ἀναλαμβάνουσιν αὐτὰ, ὅταν ἐκλεχθῶσιν ἐκ νέου καὶ ἡ ὑπηρεσία των δὲν ᾖναι ἐκ τῶν ἀσυμβιβάστων.

§45ΚΑΛΟΣ. Τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ πρῶτον, ὅτι ὅλαι αἱ τροπολογίαι ὡς πρὸς τὸ 73 ἄρθρον αἱ μὴ περιεχόμεναι εἰς τὴν πρότασιν τὴν παραδεχθεῖσαν θεωροῦνται ὡς ἀποῤῥιφθεῖσαι. Ὁρίστε Κ. Καλέ.

§47ΚΑΛΟΣ. Μετὰ τὴν παραδοχὴν τοῦ ἄρθρου ὅπως ἐτέθη εἶναι περιττὸν νὰ τὸ εἴπωμεν οὕτω πως. Τὸ ἄρθρον προτείνω νὰ τεθῇ οὕτω πως. «Οἱ Βουλευταὶ διοριζόμενοι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἔμμισθον πολιτικὴν ἢ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ δεχόμενοι αὐτὴν παύουσιν ἀμέσως τῶν πολιτικῶν αὐτῶν καθηκόντων.»

§48ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. ... Θὰ κανονισθῇ διὰ νόμου, ἂν κατ’ ἀρχαιότητα ἢ κατ’ ἐκλογὴν προβιβάζωνται.

§49ΖΕΡΒΑΣ (ἐκ τῆς ἕδρας του). Κατὰ τὸ δεύτερον ἄρθρον ἀνατρέπεται ἡ ἰδέα τοῦ πρώτου· ἐγὼ λέγω, ὅτι βεβαίως δὲν δύναται νὰ διορισθῇ οὔτε εἰς ἔμμισθον θέσιν, οὔτε εἰς στρατιωτικὴν, ἐν ὅσῳ ὑπάρχει Βουλευτής· ἄλλως εἶναι περιττὸν πρῶτον ἄρθρον (δὲν ἀκούεται ὁ ὁμιλῶν ἕνεκεν θορύβου, ὁ ὁποῖος προέρχεται ἐκ τῆς διανομῆς τῶν ἐπιλοίπων μερῶν τοῦ Συντάγματος κατὰ τὸ διάγγελμα). Προτείνω ὅτι οὐδεὶς βουλευτὴς δύναται νὰ διορισθῇ εἰς ἔμμισθον ὑπηρεσίαν ἢ στρατιωτικὸς νὰ προβιβασθῇ κατ’ ἐκλογήν.

§50ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἡ ἰδέα τοῦ Κ. Ζέρβα, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, δὲν εἶναι πολὺ λογική. Κύριοι, ὅπως ὁ κύριος Καλὸς ἐτροποποίησε τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον συνεπείᾳ τῆς προηγουμένης ἀποφάσεως, νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις συνεπῶς φερομένη δὲν δύναται παρὰ νὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ, ἀλλ’ ὁ Κ. Ζέρβας προτείνει μίαν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὴν εἴπω οὐχὶ σπουδαίαν, διότι θέλει ὥστε ὁ πολίτης γενόμενος βουλευτὴς νὰ κινδυνεύῃ νὰ λάβῃ θέσιν, ἡ ὁποία συγχρόνως τὸν στερεῖ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος. Κύριοι, παραδεχόμενοι μίαν τοιαύτην ἀρχὴν, δεσμεύομεν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ πολίτου, ὅστις πιθανὸν νὰ προτιμᾷ νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, καὶ νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι περιορισμὸς, τὸν ὁποῖον τὰ ἐλεύθερα πολιτεύματα δὲν δύνανται νὰ ἀναγνωρίσωσι· μένει εἰς τὸν βουλευτὴν νὰ ἀναλάβῃ ὑπηρεσίαν παρὰ τῇ ἐκτελεστικῇ ἐξουσίᾳ, ἂν δὲν θέλῃ νὰ προτιμήσῃ τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ ἀπὸ τὸ ἀξίωμα τοῦ ἐμμίσθου ὑπαλλήλου· εἰς τοιαύτην περίστασιν θὰ δώσῃ λόγον εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ἥτις θὰ τὸν ἀποκρούσῃ εἰς τὸ μέλλον, ἂν πραγματικῶς εἰσῆλθεν εἰς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα διὰ νὰ ἐπιδιώξῃ συμφέροντα ἰδιοτελῆ.

§51Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ δώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν μίαν ἐξήγησιν· ὅτε πρὸ 3 ἡμερῶν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν ἐσωτερικῶν ἔκαμε ἔνστασιν, καὶ ἤθελεν, ὥστε ὁ ἀξιωματικὸς νὰ μὴ δύναται νὰ προβιβασθῇ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς διαρκείας, ἐπεκράτησεν εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ μία διαφυγὴ, ὅτι ὁ προβιβασμὸς εἰς τὴν Ναυτικὴν ὑπηρεσίαν δὲν γίνεται οὐδόλως κατ’ ἀρχαιότητα, ἀλλὰ πάντοτε κατ’ ἐκλογὴν, ὥστε ἡ διάταξις αὕτη, ἂν τεθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, θέλει δεινώσει τὴν θέσιν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ, ἑπομένως τότε δὲν ἤθελον κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος ὠφεληθῆ ἐκ τῶν γινομένων προβιβασμῶν.

§52ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τὸ αὐτὸ γίνεται καὶ εἰς τὸν στρατόν.

§53ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σᾶς δίδω τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι τὸ αὐτὸ γίνεται καὶ εἰς τὸν στρατόν.

§54ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τότε δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω.

§55ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προηγουμένου ἄρθρου τοῦ συντάγματος ἡ λέξις «στρατιωτικὴ ὑπηρεσία» πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, διότι εἶναι περιττή· διότι, ἀφοῦ εἴπετε, ὅτι εἶναι εἰς διαθεσιμότητα δὲν δύναται νὰ ...

§56ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δὲν προβιβάζεται;

§57Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὸν προβιβασμὸν οὗτος γίνεται κατὰ δύω τρόπους, εἴτε κατ’ ἀρχαιότητα, εἴτε κατ’ ἐκλογήν. Θέλετε λοιπὸν νὰ στερήσητε τὸν Βουλευτὴν τὸν ἀξιωματικὸν τοῦ κατ’ ἀρχαιότητα προβιβασμοῦ; εἶναι ἄδικον (θόρυβος). Αὐτὸ εἶναι ἀπαράλλακτον μὲ τὸν Νόμον τῆς προικοδοτήσεως τῶν φαλαγγιτῶν τοῦ 36, ὅστις εἶχε ὅρους τοιούτους ὥστε δὲν ἐπετρέπετο ποτὲ ἡ ἐξαργύρωσις τῶν γραμματίων. Ὥστε φρονῶ ὅτι ὁ κατ’ ἀρχαιότητα προβιβασμὸς δὲν πρέπει νὰ παραληφθῇ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ὁ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμὸς εἶναι .... (θόρυβος.) Ἂν ἔχητε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀκούσητε, θέλω σᾶς εἰπεῖ ὅτι ὁ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμὸς δὲν γίνεται κατὰ θέλησιν ἁπλῆν τοῦ ὑπουργοῦ. Ὁ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμὸς γίνεται συνεπείᾳ νόμου, καὶ ὁ νόμος ὁρίζει, ὅτι διὰ νὰ προβιβασθῇ ἕνας κατ’ ἐκλογὴν πρέπει νὰ ἔχῃ συστάσεις τοῦ διοικητοῦ τοῦ σώματος, ἀνεγνωρισμένας ὑπηρεσίας, καὶ ἱκανότητα, καὶ συστάσεις ἐπανειλημμένας· διατὶ λοιπὸν νὰ θέλητε νὰ ἀποστερήσητε τὸν κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμὸν ἀξιωματικοῦ, ὅστις ἔχει πολλὰς συστάσεις ἐκ μέρους τῆς προϊσταμένης του Ἀρχῆς; (θόρυβος). Ἐνῶ λοιπὸν ὅλα ταῦτα ὑπάρχουν δὲν βλέπω τὸν λόγον νὰ παραγνωρίσωμεν αὐτὸν τὸν προβιβασμόν. Ταῦτα ἐνόμισα καλὸν νὰ σᾶς εἴπω, καὶ πιστεύω, ὅτι θέλει γίνει ἡ πρότασίς μου αὕτη παραδεκτὴ τοῦ νὰ παραδεχθῶμεν τὸν κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμόν.

§58ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ὁ κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμὸς δὲν γίνεται αὐθαιρέτως· γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει κανόνων, τοὺς ὁποίους ἔθεσεν ὁ Νόμος, ἰδίως δὲ διὰ τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς ὁ προβιβασμὸς γίνεται μόνον κατ’ ἐκλογήν· ἂν λοιπὸν ἐμποδίσωμεν τὸν κατ’ ἐκλογὴν προβιβασμὸν, τότε οὐδεὶς ἀνώτερος ἀξιωματικὸς θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν θὰ θελήσῃ ἀφήσῃ τὸ στάδιόν του, καὶ οὕτως ἀποκλείεται ἡ τάξις τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἴσως εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσί τινες, καὶ ἐπειδὴ τὸ προηγούμενον ἐκανόνισε τὴν θέσιν τῶν ἀξιωματικῶν, διότι τοὺς ἔθεσεν εἰς διαθεσιμότητα, διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ φράσις στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶναι περιττή.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα;

§60ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον ἔχει οὕτω πως· «Οἱ Βουλευταὶ διοριζόμενοι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς πολιτικὴν ἢ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν...

§62ΗΡΑΚΛ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι πρέπει νὰ χωρίσωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· τὸ ἄρθρον ἔχει οὕτω πως· «Βουλευταὶ διοριζόμενοι παρὰ τῆς κυβερνήσεως εἰς ἔμμισθον πολιτικὴν ἢ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ προβιβαζόμενοι καὶ δεχόμενοι αὐτὴν παύουσιν ἀμέσως τῶν Βουλευτικῶν καθηκόντων, καὶ τότε μόνον ἀναλαμβάνουσιν αὐτὰ, ὅταν ἐκλεχθῶσιν ἐκ νέου καὶ ἡ ὑπηρεσία των δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἀσυμβιβάστων.» Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν ὑπαλλήλων εἶναι ἀσυμβίβαστος μὲ τὰ καθήκοντα τῶν Βουλευτῶν, ἄρα τὸ τελευταῖον μέρος κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Ζέρβα εἶναι ἀπαλειπτέον· τὸ δέχεται ἡ Συνέλευσις; Ἐπὶ τοῦ ά. μέρους ἔχομεν τὰς ἑξῆς τροπολογίας, οἱ μὲν προτείνουσιν ἵνα ἀπαλειφθῇ ἡ λέξις «ἢ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν», ἕτεροι προτείνουν νὰ μείνῃ, ἕτεροι νὰ τεθῇ «καὶ προβιβαζόμενοι κατ’ ἐκλογήν.» Ἡ σπουδαία τροπολογία εἶναι νὰ προστεθῶσι μετὰ τὴν λέξιν προβιβαζόμενοι, ἡ λέξις «κατ’ ἐκλογήν». Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν νὰ τεθῇ ἡ λέξις κατ’ ἐκλογὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί).

§64ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Δὲν ἐννοήσαμεν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, εἶναι δύο εἰδῶν προβιβασμοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, κατ’ ἐκλογὴν καὶ κατ’ ἀρχαιότητα. Ὅταν ὁ προβιβασμὸς γίνεται κατ’ ἐκλογὴν, τότε δύναται νὰ εἰσχωρήσῃ σκοπὸς ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας, ὅπως ἐπηρεάσῃ τὸν ἐκλεχθέντα βουλευτὴν ἀξιωματικόν· θέλουν λοιπὸν τινὲς, ὥστε ὁ ἀξιωματικὸς νὰ μὴ δύναται νὰ προβιβάζεται, βουλευτὴς ὢν, κατ’ ἐκλογὴν, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸν κατ’ ἀρχαιότητα προβιβασμὸν, ἐπειδὴ γίνεται κατὰ νόμον, τὸν ἀφίνουν. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν νὰ προστεθῇ «κατ’ ἐκλογὴν» παρακαλοῦντα νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Τότε τὸ ἄρθρον καταρτίζεται οὕτω πως· «Βουλευταὶ διοριζόμενοι εἰς ἔμμισθον πολιτικὴν ἢ στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἢ προβιβαζόμενοι κατ’ ἐκλογὴν καὶ δεχόμενοι παύουσιν ἀμέσως τῶν βουλευτικῶν καθηκόντων»· Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 75.

§66ΚΑΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 75 κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ Παπαμιχαλόπουλου πρέπει νὰ ἔλθῃ κατόπιν καὶ ἑπομένως ἀρχίζουσιν ἤδη τὰ ἄρθρα τοῦ διαγγέλματος.

§67ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τὶ ἐγένετο περὶ δημάρχων;

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεκλείσθησαν. Ἰδοὺ τὸ ἄρθρον. Ἄρθρον. 75. Ἡ Βουλὴ ἐκλέγει ἐκ τῶν Βουλευτῶν κατὰ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης βουλευτικῆς συνόδου τὸν Πρόεδρον, τοὺς ἀντιπροέδρους καὶ τοὺς γραμματεῖς αὐτῆς.

§69ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 76 τὸ περὶ ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν προτείνω νὰ προηγηθῇ τοῦ ἄρθρου περὶ ἐκλογῆς τοῦ ὁριστικοῦ προεδρείου, διότι κατὰ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης περιόδου προηγεῖται ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογῶν, ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁριστικοῦ Προεδρείου. Λέγω λοιπὸν νὰ προηγηθῇ τὸ ἄρθρον περὶ ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, διότι ἀφοῦ ἐξελεγχθῶσιν ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ ἐκλέγεται τὸ ὁριστικὸν Προεδρεῖον, διότι παραδεχθέντες τὴν ἐκλογὴν διὰ σφαιριδίων, καὶ τὴν καθ’ ὅλον τὸ κράτος ταυτόχρονον ἐνέργειαν αὐτῶν, ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ θὰ περαιοῦνται συγχρόνως (θόρυβος)...... Θέλω, Κύριοι, ὥστε ἕκαστος Βουλευτὴς νὰ ᾖναι ἐκλογεὺς καὶ ἐκλέξιμος διὰ τὴν Προεδρείαν.

§70ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριε Παππαμιχαλόπουλε, ἂν τυχὸν παρεμβληθοῦν προσκόμματα εἴς τινα ἐκλογὴν, π. χ. χαθοῦν τὰ ἔγγραφα, ἢ ἂν νομίζῃ ἡ Βουλὴ ἀναγκαῖον νὰ διατάξῃ ἐπιτοπίους ἐξετάσεις γεγονότων τινῶν, ἅτινα ἀναφέρονται εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς ψηφοφορίας, τὶ θέλει συμβῆ; Θὰ μένῃ ἡ Βουλὴ περιμένουσα μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας;

§71ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐξέλεγξις καὶ αὕτη. Ἰδοὺ τὶ ἐγίνετο μέχρι τοῦδε· ἐνεργεῖτο ἡ ἐξέλεγξις ἑνὸς μέρους τῶν ἐκλογῶν καὶ ἡ ἐξουσία ἐνήργει, ὥστε ἐγίνετο εἷς οἱοσδήποτε πρόεδρος· ἔλεγεν εἰς τοὺς Βουλευτὰς τοὺς ὀλίγους ἐξελεγχθέντας, αὐτὸν νὰ κάμετε Πρόεδρον, αὐτοὺς Γραμματεῖς, καὶ ἑπομένως οὕτω δὲν ἠδύναντο οὔτε νὰ ἐκλεχθῶσιν, οὔτε νὰ ἐκλέξουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξελέγχθησαν. Αὐτὸ τὸ ἄτοπον λοιπὸν θέλω νὰ προλάβω διὰ τῆς τροπολογίας μου.

§72ΜΙΛΗΣΗΣ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον πλάττει ὁ Κύριος Παπαμιχαλόπουλος, εἶναι ἰδανικός, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι θὰ εὑρεθῇ ἐξουσία τοιαύτη, ἡ ὁποία νὰ πιέσῃ τοὺς Βουλευτὰς, καὶ τοιοῦτοι Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι νὰ δεχθῶσι τὴν πίεσιν, οὐχ’ ἧττον λέγω, ὅτι ὁ κίνδυνος οὗτος εἶναι πολὺ ὀλιγώτερος ἀπὸ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον γεννᾷ ὁ τρόπος τῆς θεραπείας του· διότι διὰ τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ Κύριος Παπαμιχαλόπουλος, δύναται νὰ παραλύσῃ ἡ Βουλή. Καὶ τῳόντι εἰμποροῦν νὰ παρεμπέσουν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν τοιαύτης φύσεως ἐνστάσεις, ὥστε νὰ εὑρεθῇ ἡ Βουλὴ ἠναγκασμένη νὰ περιμένῃ μὲ ἐσταυρωμένας τὰς χεῖρας τὸ τέλος αὐτῶν.

§73ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοῦτο· αὐτὰ εἶναι ἰδικά σου.

§74ΜΙΛΗΣΗΣ. Βεβαίως ἰδικά μου εἶναι, ἐξελέγχοντα τὰ ἰδικά σας. Ἄλλως τε διατὶ νὰ περιλάβωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα διατάξεις, αἵτινες εἶναι ἀντικείμενον τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς; Δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν μανίαν τοῦ νὰ ἀναγράψωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα ὅλας τὰς διατάξεις, αἵτινες ἀνήκουν εἰς τὸν κανονισμόν· διατὶ τότε δὲν ἀναγράφετε εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τὰς διατάξεις τῶν εἰρηνοδικείων; Διὰ τοῦτο, Κύριοι, προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς τροπολογίας τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου, καὶ διότι δὲν εἶναι ἐδῶ ἡ θέσις της, καὶ διότι κατ’ οὐσίαν γεννᾷ κίνδυνον πραγματικὸν πολλῷ μεγαλείτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ζητεῖ νὰ ἀποτρέψῃ.

§75ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, ἂν τῷ ὄντι ἐπρόκειτο νὰ καθιερώσωμεν διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ, ἤθελον βεβαίως συμφωνήσει, ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἶναι τοῦ κανονισμοῦ καὶ δὲν δύναταί τις ἐκ τοῦ παρελθόντος ὁδηγούμενος νὰ μὴ πεισθῇ, ὅτι μετὰ τὴν πλήρη ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν πρέπει νὰ γίνεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ ὁριστικοῦ προεδρείου. Ὁ λόγος δὲ, ὅτι θὰ παραλύσῃ ἡ Βουλὴ οὕτω, δὲν εἶναι ἀληθὴς, διότι ὅπως ὁ προσωρινὸς Πρόεδρος ἔχει καθῆκον νὰ προεδρεύῃ τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ὀλίγων ἐκλογῶν, θὰ τὴν προεδρεύῃ μέχρι οὗ ἐξελεγχθῶσι τοὐλάχιστον τὰ ⅔ αὐτῶν καὶ τότε νὰ γίνεται ἡ ὁριστικὴ ἐκλογὴ τοῦ Προεδρείου. Ἂν λοιπὸν ὁρίσωμεν, ὅτι μέχρις οὗ ἐξελεγχθῶσι τὰ ⅔ τῶν Βουλευτῶν νὰ μὴ δύναται νὰ γένῃ ἐκλογὴ Προεδρείου, προλαμβάνομεν τὸ ἄτοπον, ὃ ἐγίνετο κατὰ τὸ παρελθόν.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Παπαμιχαλόπουλος ζητεῖ νὰ μετατεθῇ τὸ προηγούμενον ἄρθρον μετὰ τὸ ἄρθρον ὅπερ λέγει «ἡ Βουλὴ ἐξετάζει τὰ πληρεξούσια τῶν Βουλευτῶν κτλ. καὶ εἰς τὸ τέλος νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς· «Κατὰ δὲ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου ἡ ἐκλογὴ αὕτη ἐνεργεῖται μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν.»

§77ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τῶν ¾.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε νὰ τὴν ἀναγνώσω πάλιν. Ὁ Κύριος Παπαμιχαλόπουλος ζητεῖ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον «κατὰ δὲ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν ἐνεργεῖται μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ ἐξέλεγξιν τῶν ¾ τῶν ἐκλογέων.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη.— Ἀναγινώσκω τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει· «Ἡ Βουλὴ ἐκλέγει ἐκ τῶν Βουλευτῶν κατὰ τὴν ἔναρξιν ἑκάστης βουλευτικῆς συνόδου τὸν Πρόεδρον τοὺς Ἀντιπροέδρους καὶ τοὺς Γραμματεῖς αὐτῆς.» Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Καθόσον δ’ ἀποβλέπει τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν θὰ κατέχῃ, θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν.

§79ΜΙΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἡ συναρμολογία γίνεται κατόπιν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Φθάνομεν εἰς τὸ 76 ἄρθρον. «Ἡ Βουλὴ ἐξετάζει τὰ πληρεξούσια τῶν Βουλευτῶν καὶ ἀποφασίζει περὶ τῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων.

§81Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Κάμνω τὴν ἔνστασιν, Κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν σήμερον εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό.

§82ΠΟΛΛΟΙ. (ἀριστερόθεν). Μάλιστα.

§83Σ. ΜΑΚΡΗΣ. Πρέπει πρῶτον νὰ ἴδωμεν ἂν ἠμποροῦμεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ νέον σχέδιον.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος.

§85ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, Κ. Πρόεδρε· θεωρεῖτε, ὅτι τὸ σχέδιον τὸ ὑποβληθὲν διὰ τοῦ διαγγέλματος, δύναται νὰ συζητηθῇ ὅπως τὸ Σύνταγμα; διότι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους περιέχει τὸ διάγγελμα, δὲν θὰ ληφθῶσιν διόλου ὑπ’ ὄψιν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀποφασισθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.

§87ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἐὰν πρόκειται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνοι οἱ ὅροι καὶ νὰ γείνῃ ἡ ἀπάντησις, τότε δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς ὅσα ἄρθρα περιλαμβάνει καὶ τὸ σχέδιον τοῦ διαγγέλματος.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ διάγγελμα δὲν ἀποκλείει νὰ γίνουν τροπολογίαι.

§89Β. ΑΝΝΙΝΟΣ. Ὅταν δὲν ὑπάρχῃ διαφορὰ, ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν.

§90ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἠμποροῦν νὰ παρουσιασθοῦν τροποποιήσεις.

§91ΣΧΙΝΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! Ἤκουσα τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Κ. Δ. Μαυροκορδάτον φέροντα τὴν ἔνστασιν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα συνώδευον τὸ διάγγελμα καὶ ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἔνστασιν ταύτην. Κύριοι, γνωρίζετε, ὅτι ὅλον μου τὸν βίον διήγαγον εἰς μελέτας σοβαρὰς καὶ ὅτι πάντοτε ἐσπούδαζον νὰ φανῶ καὶ εἰς τὸν ἰδιωτικὸν καὶ εἰς τὸν πολιτικόν μου βίον σύμφωνος μὲ τὸ πνεῦμα τῶν σπουδῶν τούτων, μάρτυρες εἶσθε ὑμεῖς ὅλοι, γνωρίζετε πότε καὶ εἰς ποίας ὑπηρεσίας διετέλεσα. Νομίζω, ὅτι δὲν μοὶ ἀρνεῖσθε τὴν ψῆφόν σας εἰς τοῦτο, ὅτι ὅσον ἔνεστι σύμφωνος μὲ τὸ πνεῦμα τῶν σοβαρῶν σπουδῶν μου προσηνέχθην.

§92ΤΙΝΕΣ. Θὰ χάσωμεν τὴν ἡμέραν καὶ σήμερον.

§93ΣΧΙΝΑΣ. Βλέπετε, Κύριοι, πρὸς τούτοις τὴν ἡλικίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι, βλέπετε τὸ πολιὸν τῆς κεφαλῆς μου, γνωρίζετε τὰ παθήματά μου, γνωρίζετε, ὅτι ὁ Ὄθων ἐπὶ 21 ἔτη μὲ ἐκράτει μακρὰν τῶν πραγμάτων.

§94ΤΙΝΕΣ. Δυνατώτερα.

§95ΑΛΛΟΙ. Εἶναι γέρων.

§96ΣΧΙΝΑΣ. Λοιπόν, Κύριοι, περιμένετε ἀπ’ ἐμὲ καὶ παῤῥησιασμένην γνώμην περὶ τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐπασχολεῖ. Ὅτε ἤμην νεώτερος, ἐτόλμων, διότι εἶχον στάδιον βίου περισσότερον, νῦν, εἰς τὴν παροῦσαν ἡλικίαν, εἶμαι ἐπίσης εὔτολμος, διότι ὀλίγα χρόνια μοι μένουν, ὥστε καὶ ἂν κακοπεράσω ἀδιαφορῶ.

§97ΠΟΛΛΟΙ. Εὖγε, εὖγε.

§98ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ Ἐθνικὴ αὕτη Συνέλευσις, ἡ ὁποία ἀπεδίωξε μὲν τὸν παράνομον ἐκεῖνον Βασιλέα μεθ’ ὅλης τῆς γενεᾶς του, παρέλαβε δὲ τὰ πράγματα τῆς πατρίδος καὶ τὰ διῳκονόμησεν οὕτως, ὥστε ἡ πατρὶς νὰ σταθῇ εἰς τοὺς πόδας της, συγχρόνως δὲ ἐξέλεξε Βασιλέα νέον, φρονῶ, ὅτι τοιαύτη Ἐθνοσυνέλευσις ἐξηκολούθησε καὶ ἐξακολουθεῖ τὰς σπουδαιοτάτας καὶ θεμελιωδεστάτας ἐργασίας της ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος τοῦ ἔθνους ὥστε νὰ μὴ ἐπανέλθωσι πλέον ὑπὸ τὴν νέαν Βασιλείαν αἱ σκηναὶ τῆς ἀρχαίας. Ὅτε ὑπεδέχθη τὸν Βασιλέα τὸν νέον, ἐνθυμεῖσθε ὅλοι καὶ ἐνθυμεῖται καὶ ἡ Ἑλλὰς ἅπασα, (καὶ τὸν ὑπεδέχθη ἐνταῦθα εἰς τὸ Προεδρεῖον τοῦτο καὶ παρέλαβεν ὁ Βασιλεὺς τὴν ἐξουσίαν δίδων τὸν ὅρκον του πῶς θέλει κυβερνήσει μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν,) ἐνθυμεῖσθε τί περιεῖχε ὁ ὅρκος ἐκεῖνος· ἔλεγεν ὅτι θέλει κυβερνήσει τὴν Ἑλλάδα συμφώνως μὲ τὸ Σύνταγμα προσωρινῶς τοῦ 1844 καὶ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἐργαζομένη ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Βασιλείας ἦτο ἐννοούμενον ὅτι θέλει βλέπει τὰς μὲν νομοθετικὰς ἐργασίας της κυρουμένας παρὰ τοῦ Βασιλέως κατὰ τοὺς κανόνας τοῦ Συντάγματος, τὰς δὲ συντακτικὰς ἐργασίας, εἴτε ἐννοεῖτο, εἴτε ἐλέγετο, δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, —δυνάμεθα νὰ φέρωμεν τὸ πρωτόκολλον τῆς ὁρκωμοσίας ἐκείνης καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὸν ὅρκον,—ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐλέγετο ῥητῶς ὅτι τὰς συνταγματικὰς ἐργασίας, δηλαδὴ τὴν διεκπεραίωσιν τοῦ Συντάγματος ὁ Βασιλεὺς θέλει τὴν δεχθῆ. Τούτων οὕτως ἐχόντων, Κύριοι, ἐπικαλοῦμαι τὴν κρίσιν σας, διότι ἴσως ἐσφαλμένη εἶναι ἡ ἐδική μου, καὶ σᾶς ἐρωτῶ, χωρὶς νὰ διακρίνω οὐδεμίαν μερίδα, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ ὅπως αἰσθάνομαι ὅτι εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐλεύθερος παντάπασιν καὶ ἀπὸ φόβον καὶ ἀπὸ ἐλπίδα· σᾶς ἐρωτῶ νὰ μοὶ εἴπητε τί σημαίνει ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἐργασιῶν τῶν συνταγματικῶν τῆς Συνελεύσεως ταύτης, τῆς πανελληνίου, νὰ ἔρχηται τὸ ὑπουργεῖον καὶ νὰ μᾶς φέρῃ ἐξ ἀπροόπτου ἓν τεμάχιον, ἓν ἀπόσπασμα ἀντιπροσωπεῦον ἢ ἐμφαῖνον τὸ μέλλον ἔργον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν ἐπεψήφισεν ἡ Συνέλευσις; Ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἐννοήσῃ, δὲν δύναται ἄλλως πως νὰ σκεφθῇ, ἢ ὅπως θέλει αὐτὴ, καθὼς ἤρχισε, κατὰ τὸ σχέδιον, κατὰ τὴν ἐργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς· θέλει αὐτὴ διεκπεραιώσει τὸ Σύνταγμα καὶ θέλει τὸ προσφέρει εἰς τὸν Βασιλέα, ὅστις πρέπει κατὰ τὸν ὅρκον του νὰ τὸ δεχθῇ. Τί λοιπὸν σημαίνει αὐτὴ ἡ προσθήκη; Βεβαίως ἔρχεται νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι τὸ ἐπίλοιπον ἔργον μᾶς ἀπαγορεύεται, «σᾶς δίδω δὲ τὸ χαρτὶ τοῦτο καὶ ἐπὶ τούτου νὰ ψηφίσητε τὰς ἐπιλοίπους διατάξεις τοῦ Συντάγματος.» Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι,—δὲν λαλῶ σήμερον περὶ τοῦ διαγγέλματος, περὶ ἐκείνου θέλει ἔλθει ἡ ἡμέρα—τὸ κατ’ ἐμὲ ὅμως ὡς πρὸς τὴν προσθήκην, ὡς πρὸς τὸ παράρτημα τοῦ μέλλοντος μέρους τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔφερε τὸ ὑπουργεῖον καὶ τὸ καθίζει ἀντὶ τοῦ ὑπολοιπομένου ἔργου αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως τοῦ ἐκτελεσθέντος διὰ τῆς ἐπιμελείας της, νομίζω, ὅτι εἶναι ἐκτὸς τοῦ προσήκοντος, νομίζω, θέλω τὸ εἴπει καθαρὰ, ὅτι εἶναι προσβολὴ κατὰ τῆς Συνελεύσεως.

§99ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§100ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι προσβολὴ, διότι τῇ λέγει, ὅτι τὸ ἐπίλοιπον μέρος τοῦ Συντάγματος δὲν θέλω οὔτε νὰ τὸ θεωρήσῃς ὡς σχέδιον, ἀλλὰ σὲ δίδω ἐγὼ σχέδιον. Ἰδοὺ λοιπὸν, εἶναι προσβολὴ, Κύριοι, κατὰ τοῦ Ἔθνους, καὶ ἑπομένως ἐγὼ μετὰ παντὸς θάῤῥους προτείνω, ἀδιαφορῶν ἂν ἡ πλειοψηφία δεχθῇ ἢ ὄχι τὴν πρότασίν μου, καὶ πεπεισμένος, ὅτι ἐκπληρῶ χρέος πολίτου εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ θανάτου, ὅτι τὸ τεμάχιον τοῦτο τὸ ἐλθὸν σήμερον συνοδευόμενον παρὰ τοῦ διαγγέλματος πρέπει νὰ τεθῇ κατὰ μέρος καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξακολουθῇ τὴν ἐργασίαν της ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπεξεργάσθη ἡ ἐπιτροπή της. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις δεχθῇ τοῦτο, θέλει πράξει ἔργον ἄξιον τῆς προσηγορίας τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἂν δὲ πλειονοψηφία τις ἀποκρούσῃ τὴν πρότασίν μου, αἱ ἐπερχόμεναι γενεαὶ θέλουν ἀναφέρει περὶ τοῦ γέροντος Σχινᾶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην... (Εὖγε, εὖγε· ῥαγδαῖα χειροκροτήματα).

§101Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουρ. Ἐξωτερ.). Ὅταν ἀνεγνώσθη τὸ διάγγελμα τοῦ Βασιλέως, ἐδηλώθη ὑπό τινων τῶν Κ. Κ. πληρεξουσίων, καὶ ἰδίως ὑπὸ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου Κ. Μακρῆ ἡ ἐπιθυμία νὰ φέρῃ ἰδίως τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Διαγγέλματος, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρξεν ἀντίῤῥησίς τις καθαρὰ καὶ εὐκρινὴς, ἐνόμιζον ὅτι, ἐὰν ἡ Συνέλευσις εἶχε κατὰ νοῦν νὰ προβῇ εἰς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Διαγγέλματος, ἤθελε πράξει τοῦτο ἐν ἄλλῃ τινὶ ἡμέρᾳ τοσοῦτο δὲ περισσότερον ἐνόμιζον τοῦτο, ἐφ’ ὅσον εἶδον τὴν Συνέλευσιν προβᾶσαν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος καὶ τὴν εἶδα μόνον σταματήσασαν, ὅταν ἡ συζήτησις αὐτοῦ ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον, ἐκεῖνο ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἄρχεται τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν. Ἐδυνάμην, Κύριοι, νὰ ἐννοήσω τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος ὁ ἐκ Σμύρνης ἰδίᾳ ἔκαμεν καὶ ἤμην ἕτοιμος ν’ ἀντιταχθῶ κατὰ τῆς παρατηρήσεως ἐκείνης, διότι ὅσον τιμῶ τὴν εἰλικρίνειαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν προῆλθεν εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην, τοσοῦτον ὀφείλω νὰ ὑποκύψω εἰς τὴν πεποίθησίν μου, ἥτις ἀντίκειται εἰς τὴν γνώμην του ἐκείνην. Δὲν ἠδυνάμην ὅμως ποτὲ νὰ ὑποθέσω ὅτι ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος ὁ Κ. Σχινᾶς ἤθελεν ἐξέλθει τοῦ κύκλου ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἐνόμιζον ὅτι ἦτο ἤδη διαγγεγραμμένος ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ὅτι ἤθελε φέρει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Διαγγέλματος.

§102ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τί συζητοῦμεν, Κ. Πρόεδρε; διάγγελμα; πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις, διότι ἀπεφάσισε τὸ Σάββατον νὰ συζητηθῇ.

§103Δ. ΜΑΥΡΟΚΟΡΔΑΤΟΣ. Ἡ ἔνστασίς μου, Κύριε Πρόεδρε, ἦτο ἀνασταλτικὴ καὶ ἐπιμένω νὰ τὴν ψηφοφορήσητε. Ὁ Κ. Σχινᾶς ὑπεστήριξε τὴν ἔνστασιν αὐτήν· ἐὰν δὲ εἰς τὰς ἐκφράσεις του ἀνέφερε καὶ τὸ διάγγελμα, δὲν θὰ εἰπῇ ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ Διαγγέλματος. Λοιπὸν ἐπιμένω νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς μου.

§104ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Ἀφοῦ ὁ Κ. Σχινᾶς, ἐπιληφθεὶς τῆς οὐσίας ὡμίλησε καὶ περὶ τοῦ γήρατός του καὶ περὶ τοῦ θανάτου του καὶ περὶ τῶν ἐπερχομένων γενεῶν, δὲν ἐννοῶ διατὶ οἱ Κύριοι κραυγάζοντες δὲν θέλουν νὰ ἀφήσουν νὰ ἀπαντήσωμεν.

§105ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρομεν (θόρυβος) τὸ διάγγελμα, Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ δημοσιευθῇ.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ συζήτησις περὶ τοῦ Διαγγέλματος. Ἡ Συνέλευσις εἶπε προηγουμένως, ὅτι, ἀφοῦ τυπωθῇ, τότε θ’ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς ἡμέρας τῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ Κ. Σχινᾶς ἔκαμε λόγον περὶ τοῦ Διαγγέλματος καὶ εἶπεν ὅτι εἶναι προσβολὴ κατὰ τῆς Συνελεύσεως, ὁ ὑπουργὸς θ’ ἀπαντήσῃ· πρέπει νὰ εἴμεθα δίκαιοι.

§107ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Οὐχ’ ἧττον ὅμως ἐπεφυλάχθη ἡ Συνέλευσις νὰ ὁρίσῃ ῥητὴν ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τοῦ Διαγγέλματος.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§109ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν ἐννοῶ ὁ Κύριος ὑπουργὸς νὰ μὴ ἀπαντήσῃ, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ γείνῃ ἐκτεταμένη σήμερον ἡ συζήτησις.

§110ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§111ΘΕΟΔ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. (ὑπουργ. ἐξωτερικῶν.) Ἐννοῶ, Κύριοι, τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἐμαρτύρησεν ἡ πτέρυξ ἡ ἀριστερὰ διὰ νὰ μοῦ χαράξῃ τὰ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων πρέπει νὰ περιορίσω τὸν λόγον μου, ἀλλ’ ἐπεθύμουν τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην νὰ τὴν ἐμαρτύρει ὅταν ὤφειλε καὶ ἐκείνη καὶ τὸ προεδρεῖον νὰ χαράξῃ τὰ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ περιορίσῃ τὸν λόγον του ὁ προαγορεύσας· ἀλλὰ ποτὲ βεβαίως δὲν θέλει ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ μὲ ἀφήσῃ νὰ μὴ κάμω λόγον ἐπὶ παρατηρήσεων λεχθεισῶν ἐντεῦθεν, διότι ἄλλως ἤθελε ἀφήσῃ ὑπὸ τὰς ἐντυπώσεις τῶν παρατηρήσεων τούτων ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀκροῶνται. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἐπιθυμῶ ποτὲ νὰ πλανῶ τοὺς ἀκούοντάς με διὰ λόγων κενῶν, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον ὄχι μόνον ἕνεκα τῆς ἰδιότητος, τὴν ὁποίαν τυχαίως κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν φέρω, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ὀφείλω νὰ διαχειρισθῶ τῶν συμπολιτῶν μου, ὅτι καθῆκον ἔχω νὰ φωτίζω τοὺς ἀκούοντας ἐν πάσῃ περιπτώσει. Ἡ ἀφορμὴ, ἥτις ἔθεσε τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον ἐκ Πυλίας, ὁ κύριος λόγος τῆς λύπης, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐμαρτύρησεν ἐντεῦθεν, ἦτο διότι ἐκ τῶν δύω συναλασσομένων μερῶν, τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ ἐκλεχθέντος ὑπ’ αὐτοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων, τὸ ἕτερον, ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων, δὲν ἔμεινε περιμένων διὰ νὰ συζητηθῇ καὶ προπαρασκευασθῇ σχέδιον συντάγματος, τὸ ὁποῖον νὰ τῷ ὑποβληθῇ πρὸς κύρωσιν. Ἐὰν ὁ βασιλεύς, ἐὰν τὸ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον συνεβούλευσε τὸν βασιλέα διὰ νὰ πέμψῃ τὸ διάγγελμα τοῦτο πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ἔπραξε σύμφωνα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος συνειδὼς τὴν ἰδίαν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ἀπέναντι τοῦ βασιλέως καὶ τοῦ ἔθνους, τοῦτο θέλει ἀποδειχθῇ ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν ἐπεθύμησαν οἱ Κύριοι. Θέλει τότε ἴσως ἀποδειχθῇ ἂν αὗται αἱ ἐθνικαὶ ἐλευθερίαι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἠθέλησαν πολλάκις νὰ φανῶσι μαχόμενοι ἐντεῦθεν οἱ ἔντιμοι συνάδελφοί μου τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος, ἂν αὗται ἐκ τῆς περαιτέρω παρατάσεως τῆς καταστάσεως ταύτης ἠδύναντο νὰ ᾖναι ἐν ἀσφαλείᾳ ἢ ἐν κινδύνῳ· τότε θέλει ἀποδειχθῇ ἐὰν ὄχι μόνον αἱ ἐθνικαὶ αὗται ἐλευθερίαι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἠθέλησαν νὰ φανῶσιν ὑπερμαχοῦντες, ἀλλ’ ἐὰν ἡ κατάστασις αὕτη τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους δύναται νὰ μένῃ περαιτέρω ἐκκρεμής. Ἀφίνω δὲ τότε εἰς τὸν Κ. Γλαράκην νὰ ἀποῤῥίψῃ καθὼς εἶπεν ἢ νὰ παραδεχθῇ τὸ διάγγελμα. Τί εἶναι Κύριοι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν Συνέλευσιν ἀπὸ τοῦ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ συντάγματος; Τὸ σύνταγμα εἶναι συνάλλαγμα μεταξὺ Ἡγεμόνος καὶ πολιτείας· οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς πολιτείας ἐψήφισαν τὰ δύω τρίτα τοῦ συντάγματος, ἀλλ’ ἡ ἐπιψήφισις καὶ ἡ συζήτησις προέβη τοσοῦτον βραδέως ὥστε ὑπάρχουσιν εὔλογοι ἀφορμαὶ νὰ λεχθῇ ὡς πιθανώτατον, ὅτι ἡ περαιτέρω συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις τῶν ὑπολοίπων διατάξεων θέλει ἀπαιτήσει ἴσως χρονικὸν διάστημα ἴσον μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατηναλώθη μέχρι τοῦδε. (Θόρυβος) Πρὸς γνῶσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εὐαρεστοῦνται νὰ μὲ διακόπτωσιν, κρίνω καθῆκον μου νὰ εἴπω, ὅτι αἱ διακοπαί των δὲν θέλουσιν ἔχει ἀποτέλεσμά τι ἐπ’ ἐμοῦ. Ὁ καιρὸς θέλει ἔλθει σήμερον αὔριον καὶ τότε θέλουσι κληθῆ νὰ λαλήσωσιν ἢ νὰ ψηφοφορήσωσιν ὅ,τι θέλουσιν· ὅ,τι κάμνουσι τώρα εἶναι κατάχρησις. Τὸ διάγγελμα λοιπὸν, τὸ ὁποῖον οἱ ὑπουργοὶ συνεβούλευσαν τὸν Βασιλέα διὰ ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, σκοπὸν εἶχε νὰ δηλώσῃ δύω τινά· πρῶτον ὅτι πᾶν ὅ,τι ἡ Συνέλευσις ἐψήφισε μέχρι, τοῦδε, ὁ Βασιλεὺς συναλλασσόμενον μέλος δὲν ἔχει δυσκολίαν τινα ν’ ἀποδεχθῇ· δεύτερον, ὅτι τὸ ὑπολειπόμενον μέρος τοῦ Συντάγματος δὲν ἔχει δυσκολίαν νὰ παραδεχθῇ, ἂν ψηφισθῇ τοῦτο, ὁποῖον εἶναι τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέγνω. (Θόρυβος). Ἀλλὰ, Κύριοι, τὸ ὑπολειπόμενον σχέδιον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς ἀνέγνωσε σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν, εἶναι ἓν σχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καλεῖται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκφέρῃ ῥητῶς λευκὴν ἢ μέλαιναν ψῆφον; ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀποκλείεται ἡ Συνέλευσις νὰ συζητήσῃ; σεῖς, ἂν μελετήσητε τὸ διάγγελμα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ Συνέλευσις καλεῖται νὰ ἐκφέρῃ τὴν ψῆφόν της ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἑπομένως ὅτι εἶναι ἐλευθέρα καὶ νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ ψηφίσῃ, ὅ,τι ἂν θέλῃ. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῶν διατάξεων τούτου τοῦ ὑπολειπομένου μέρους δὲν δύναται πάλιν νὰ δεσμεύσῃ τὸν Βασιλέα. Ὁ Βασιλεὺς διὰ τοῦ Διαγγέλματος, διὰ τῶν ὑπουργῶν του, εἶπεν, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀποδεχθῇ τὸ ὑπόλοιπον μέρος. Ἐὰν ὅμως ἡ Συνέλευσις συζητοῦσα ψηφίσῃ μεταβολὰς, ἐπιφυλάσσεται ὁ Βασιλεὺς τὸ δικαίωμα, ν’ ἀποφανθῇ μένων ἐλεύθερος παντὸς δεσμοῦ. Ποῖον λοιπὸν εἶναι τὸ κώλυμα τῆς Συνελεύσεως νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συντάγματος; Ἐὰν ὅμως ἡ Συνέλευσις, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, ἔχει τὸν διακαῆ πόθον νὰ μαρτυρήσῃ, καὶ μάλιστα σήμερον, τὴν εἰλικρινῆ ἐπιθυμίαν της, νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὴν ἐκκρεμῆ αὐτὴν κατάστασιν τῆς πολιτείας, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ πόθος τῆς Συνελεύσεως, ἐλπίζω, ὅτι θέλει προβῆ μὲν σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ὑπολοίπων μερῶν τοῦ συντάγματος, τάχιστα δὲ θέλει περαιώσει τὸ ἔργον τοῦτο. Εἶναι τοῦτο καθῆκον, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἔχομεν πρὸς τὴν πατρίδα μας καὶ πρὸς τοὺς ἐντολεῖς μας.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις;

§113ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§114ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δὲν ἔχει συζήτησιν.

§115ΠΟΛΛΟΙ. Τοῦ Συντάγματος δηλαδή.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μαυροκορδᾶτος ἔκαμε τὴν ἔνστασιν ν’ ἀναβληθῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις τοῦ Συντάγματος, μέχρι τῆς τυπώσεως καὶ διανομῆς τοῦ διαγγέλματος καὶ τῆς συζητήσεως ἐπ’ αὐτοῦ, λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν.

§117Σ. ΜΑΚΡΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§118ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Διὰ νὰ φύγουν πάλιν, καὶ ὕστερον τοὺς κακοφαίνεται, διατὶ ἔστειλε τὸ Διάγγελμα.

§119ΠΟΛΛΟΙ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ. Δὲν φεύγομεν.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, εἰς τὴν τάξιν, Κ. Κοσσονάκε.

§121ΖΕΡΒΑΣ. Θὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸ Σύνταγμα κατὰ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ διάγγελμα δὲν θὰ τὸ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καθόλου, αὐτὸ εἶναι μία ἀπειλή.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ συζήτησις τοῦ διαγγέλματος θὰ γίνῃ αὔριον, ἑπομένως ἡ πρότασις ἡ ἀναβλητικὴ δὲν ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα.

§123ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐξηγήσεις δὲν θέλομεν, θέλομεν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε εἴκοσι (ἐγείρονται περισσότεροι τῶν 20) κατὰ τὴν γενομένην συζήτησιν νομίζω, ὅτι τὸ θέμα πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ἀκολούθως· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§125ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Τὴν ἀναβολὴν, Κ. Πρόεδρε, μέχρις οὗ συζητηθῇ τὸ διάγγελμα.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖται.

§127ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ ἀναβολὴ θὰ ᾖναι μέχρι τῆς αὔριον, ὅτε θὰ συζητηθῇ τὸ διάγγελμα.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο ψηφολέκται.

§129ΛΟΥΖΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ἐὰν ᾖναι διὰ τὴν αὔριον, τότε εἶναι περιττὴ ἡ ψηφοφορία.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί τὸ λέγετε εἰς ἐμέ;

§131ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί πρόκειται διὰ τῆς ἀναβολῆς;

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ἀναβλητικὴ ἔνστασις....

§133ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τὸ Σύνταγμα;

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§135Σ. ΜΑΚΡΗΣ. Θέλομεν καὶ ἡμεῖς Σύνταγμα, ἀλλὰ κατὰ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§136ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ, ὁ Κ. ὑπουργὸς μᾶς θέτει εἰς τὸ ζήτημα, ἐὰν θέλωμεν τὸ Σύνταγμα ἢ ὄχι, συζητοῦμεν τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὄχι ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ ὑπουργείου, ἐὰν θέλῃ τὸ ὑπουργεῖον καὶ διατείνεται ὅτι τὰ ἄρθρα μέχρι τοῦ συμβουλίου εἶναι τ’ αὐτὰ μ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διετύπωσεν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος· λέγω τοῦτο, ἐπειδὴ κατὰ γράμμα μὲν δὲν ὑπάρχει κἀμμία διαφορά, ὑπάρχει ὅμως μεγάλη πολιτικὴ διαφορά, ὅταν μία Συνέλευσις ψηφίζῃ σχέδιον συντάγματος ἐπιβεβλημένου ἀπὸ ἕνα ὑπουργεῖον καὶ ὄχι σχέδιον Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὥρισε μία ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως· δι’ αὐτὸ, ἐὰν συναινῇ τὸ ὑπουργεῖον εἰς τοῦτο, ἡ Συνέλευσις ἂς ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν τοῦ πολιτεύματος, τὴν ὁποίαν καὶ αἱ δύω μερίδες ἀσπάζονται ὑπὸ τὸ κράτος τῶν διατυπώσεων, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ ὁρίζει εἰς τὸ σχέδιον. Ἂν θέλητε αὐτὸ, τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§137ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ διάγγελμα.

§138ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ὑπουργεῖον ὑποβάλλει τροπολογημένον σχέδιον τῶν μὴ συζητηθέντων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος.

§139ΤΙΝΕΣ. Ὡς ὑπουργοὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑποβάλλουν τροπολογίας.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πληρεξούσιοι.

§141ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐννοῶ αὐτοὺς τοὺς κήρυκας τῆς τάξεως καὶ τῶν νόμων, πῶς τώρα, ἐνῷ χθὲς ἔφευγον, πῶς τώρα ἔρχονται νὰ λέγουν ὅτι, ὑπάρχοντος ἑνὸς σχεδίου τροπολογοῦντος τὸ κείμενον, αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§142ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι νόμος ἁπλοῦς, εἶναι Σύνταγμα.

§143ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς ἀπαιτοῦμεν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλαμεν σήμερον (θόρυβος ἀριστερά), καὶ τὸ ὁποῖον, Κύριε Πρόεδρε, τροπολογεῖ τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε· κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀρνηθῇ αὐτὸ τὸ δικαίωμα.

§144ΣΧΙΝΑΣ. Ἡμεῖς ἀρκούμεθα εἰς τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος· τὸ δικαίωμα τοῦτο... Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον, θ’ ἀπαντήσω εἰς τὸν Κ. Κουμουνδοῦρον.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριε Σχινᾶ, δὲν σᾶς ἔδωσα τὸν λόγον, δὲν θὰ γίνῃ συζήτησις σήμερον.

§146ΣΧΙΝΑΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω νὰ εἴπω ὅτι ὄχι ὀρθῶς, ἀλλ’ ἀτόπως ἦλθε νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν εἰς τὸ σχέδιον τοῦ συντάγματος, διότι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὴν φέρῃ δυνάμει τοῦ ὅρκου, τὸν ὁποῖον ἔδωσεν ὁ Βασιλεύς.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἰμπορεῖτε νὰ ἐπαναφέρητε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ διατάγματος.

§148ΣΧΙΝΑΣ. Ἐγὼ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ εἴπω, τὸ εἶπον· λέγω ὅτι ὁ ὅρκος δὲν τοῦ δίδει τὸ δικαίωμα.

§149ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς ἐνιστάμενος εἶπεν ὅτι ὡς πληρεξούσιοι ἔφερον τροπολογίαν, ἀπορῶ ὅμως πῶς ὁ Κύριος ὑπουργὸς καὶ οἱ συνυπογεγραμμένοι ὑπουργοὶ κατώρθωσαν νὰ συνεννοηθῶσι μετὰ τοῦ Βασιλέως καὶ νὰ θέσουν τὴν τροπολογίαν εἰς τὸ διάγγελμα (θόρυβος δεξιά).

§150ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Καμμία τροπολογία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν δὲν ᾖναι ἀπὸ πληρεξούσιον· ἂν ὑποστηρίζουν οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ ὡς πληρεξούσιοι.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἑπόμενον ἄρθρον· (θόρυβος ἀριστερά) ἐπιμένετε εἰς τὴν ψηφοφορίαν;

§152ΤΙΝΕΣ. Βέβαια.

§153ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δύω λέξεις, Κ. Πρόεδρε· τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὑπέβαλεν ὡς πληρεξούσιος, οὐδεμίαν ὑπογραφὴν φέρει, πρέπει λοιπὸν νὰ μὴ ληφθῇ παντάπασιν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλὰ νὰ προχωρήσωμεν ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, διότι πᾶσα τροπολογία τοῦ Συντάγματος ὑποβάλλεται ἑκάστοτε ἀπὸ ἕκαστον πληρεξούσιον μὲ τὴν ὑπογραφήν του, αὐτὸ δὲ δὲν φέρει οὐδεμίαν ὑπογραφήν.

§154ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ψηφοφορία.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπιμένετε εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§156ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐπιμένομεν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ ἐπιτροπή.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρήσατε, Κύριοι, ἡ τροπολογία φέρει καὶ τὰς ὑπογραφὰς τῶν πληρεξουσίων Κανάρη, Κουμουνδούρου, Σωτηροπούλου καὶ Α. Λόντου. Ἰδού. — Λοιπὸν ἐπιτρέπετε νὰ προχωρήσωμεν;

§158ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§159ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐμμένετε εἰς τὴν ψηφοφορίαν;

§161ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι.

§162ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Νὰ γίνῃ μνεία εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς ἐξακολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν καὶ ὄχι ἐπὶ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὸ ὑπουργεῖον διὰ τοῦ Διαγγέλματος.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε λοιπὸν ν’ ἀνταποκριθῆτε εἰς τὰς πατριωτικὰς ἐκφράσεις σας. Ἄρθρ. 76 «ἡ Βουλὴ ἐξετάζει τὰ πληρεξούσια, τῶν βουλευτῶν καὶ ἀποφασίζει περὶ τῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§164ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§165ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Ἔχω τροπολογίαν.

§166ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἶναι σύμφωνος ἡ τροπολογία τοῦ ὑπουργείου μὲ τὸ ἄρθρον τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς;

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§168ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πολὺ καλά. Ἐμπρός.

§169ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Καθὼς καὶ πρὸ ἡμερῶν ἀνέφερον πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κατὰ τὰς παρελθούσας ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν ἐγίνοντο παρανομίαι, καὶ ὅτι αἱ βουλαὶ κατ’ αὐτὴν τὴν περίστασιν κάμνουσιν ἓν ἔργον δικαστικὸν (θόρυβος.).

§170ΚΑΛΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ διάστημα, ὅτι ἀκυρωθείσης μιᾶς ἐκλογῆς ἐπαναλαμβάνεται ἐντὸς 40 ἡμερῶν ἡ νέα.

§171ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπαναφέρητε τὴν ἡσυχίαν διὰ ν’ ἀγορεύσω.

§172ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου 76 λέγει· «ἡ Βουλὴ ἐξετάζει τὰ πληρεξούσια τῶν βουλευτῶν καὶ ἀποφασίζει περὶ τῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων.» Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καλλίτερον ἤθελεν γίνει τὸ ἄρθρον ὡς ἑξῆς «ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει περὶ τοῦ κύρους τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν καὶ περὶ τῶν ἀναφυομένων ἀμφισβητήσεων». Ἐνταῦθα ὁ ῥήτωρ ἕνεκα τῶν θορύβων δὲν ἀκούεται.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μποῦσκος παρακαλεῖται νὰ καταλάβῃ καὶ πάλιν τὸ βῆμα.

§174ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Κύριοι, ἐννοῶ, ὅτι εἴμεθα συνάδελφοι ὅλοι, ὅτι ὅταν ὁμιλῇ ἕνας πρέπει ν’ ἀκούωμεν, ἔχομεν τὴν ἐξουσίαν νὰ τ’ ἀποῤῥίπτωμεν ἢ νὰ τὰ παραδεχώμεθα· ὅταν ὁμιλῇ ἕνας καὶ οἱ ἄλλοι συνομιλοῦν, τότε δὲν γίνεται τίποτε. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω καὶ λέγω, ὅτι κατ’ αὐτὴν τὴν περίστασιν ἡ βουλὴ ἐξετάζουσα τὰ πληρεξούσια τῶν βουλευτῶν ἐκτελεῖ κατ’ ἐμὲ ἔργον δικαστικὸν καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀκούσῃ τὰς γνώμας ἀμφοτέρων τῶν μερῶν. Οἱ ἐνιστάμενοι μόνον ἐγγράφως δύνανται νὰ ἀναφερθοῦν, ἐν ᾧ οἱ ἄλλοι δύνανται ν’ ἀναπτύξουν προφορικῶς ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα των διὰ νὰ ἀποῤῥίψουν τὰς ἐνστάσεις. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι τὸ ζῶν ῥῆμα, ὁ προφορικὸς λόγος, ἔχει περισσοτέραν δύναμιν ἀπὸ τὸ νεκρὸν γράμμα, ἑπομένως ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα ὅσα παριστάνει ἡ νεκρὰ γραφὴ, δύναται ἄλλος διὰ τῶν προφορικῶν λόγων ὅλα νὰ τὰ μηδενίσῃ· θὰ γίνῃ λοιπὸν μία κατ’ ἐρήμην ἀπόφασις. Πρέπει λοιπὸν ἡ Συνέλευσις νὰ λάβῃ πρόνοιαν, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἢ ἐνταῦθα νὰ θέσῃ τὴν ἀρχὴν, ἢ νὰ ἐπιφυλαχθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα νὰ παρευρίσκωνται κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐκ τῆς ἀντιθέτου μερίδος.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεῖται ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ λεχθέντα;

§176ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν αἱ ἑξῆς τροπολογίαι· ὁ Κ. Παππαδιμαντόπουλος προτείνει νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρ. «Ἐκλογὴ ἀκυρωθεῖσα ἐπαναλαμβάνεται ἐντὸς 20 ἡμερῶν.»

§178ΚΑΛΟΣ. Ἢ τριάκοντα.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Μποῦσκος ἐπρότεινε νὰ τεθῇ μία προσθήκη, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δίδηται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐκλεχθέντα νὰ παρουσιάζηται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ συζητῇ τὸ περὶ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν· οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Μπούσκου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται δύο) ἀπεῤῥίφθη· οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Παππαδιαμαντοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἐφεξῆς ἄρθρον. «Οἱ ἐκπληρώσαντες τὰ χρέη των Βουλευταὶ λαμβάνουν ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην τακτικὴν σύνοδον τὸ ἥμισυ τῆς ἐτησίας Γερουσιαστικῆς ἀποζημιώσεως· ἐν περιπτώσει ἐκτάκτων συνόδων οὐδεμία ἄλλη προστίθεται ἀποζημίωσις.

§180ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ σχέδιον;

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἔχω ὑπ’ ὄψιν. Τροπολογία ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σχεδίου ἐκ μέρους τῶν Κ. Κ. πληρεξουσίων καὶ ὑπουργῶν. «Οἱ ἐκπληρώσαντες τὰ χρέη των βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην τακτικὴν σύνοδον δραχ. δισχιλίας. Ἐν περιπτώσει ἐκτάκτων συνόδων, ἀποδίδονται αὐτοῖς μόνα τὰ ἔξοδα τῆς ἀφίξεως καὶ τῆς ἐπανόδου.» Τροπολογία ἐκ μέρους διαφόρων Κ.Κ. πληρεξουσίων. Ὁ Κ. Βλαντὴς προτείνει· «Ἐν τῷ ἄρθρῳ 77 ἀντὶ τῶν λέξεων «τὸ ἥμισυ τῆς ἐτησίας Γερουσιαστικῆς ἀποζημιώσεως·» προτείνω ν’ ἀντικατασταθῶσι «χιλίων διακοσίων δραχμῶν», νὰ δηλωθῇ δ’ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ὅτι ἐννοοῦνται δραχμαὶ κατὰ τὴν νέαν διατίμησιν· νὰ προστεθῇ δὲ ὅτι «ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τοὺς συγκροτήσοντας τὴν πρώτην Βουλὴν μετὰ τὸ παρὸν σύνταγμα βουλευτὰς, οἵτινες θέλουσι λάβει μόνον τὰς τῆς ὁδοιπορίας δαπάνας ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου προσδιοριστέας ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῇ βάσει αἰτήσεως ἑκάστου αὐτῶν.»

§182ΒΛΑΝΤΗΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τροπολογία τοῦ Κ. Σπυρίδωνος Ἀντωνιάδου. «Οἱ ἐκπληρώσαντες τὸ χρέος των Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου δι’ ἑκάστην σύνοδον ἀποζημίωσιν, ἥτις δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς δύω χιλιάδας δραχμάς. Εἰς δὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς δίδονται προσέτι ὡς ἔξοδα παραστάσεως τρεῖς χιλιάδες δραχμῶν κατὰ πᾶσαν σύνοδον.» Τροπολογία τοῦ Κ. Σπυρίδωνος Μεταξᾶ. «Οἱ ἐκπληρώσαντες τὸ χρέος των Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην τακτικὴν Σύνοδον δραχ. 1200· ἐν περιπτώσει ἐκτάκτων Συνόδων οὐδεμία ἄλλη προστίθεται ἀποζημίωσις.» Τροπολογία τοῦ Κ. Ἀννίνου. «Οἱ ἀποροῦντες Βουλευταὶ δύνανται νὰ ζητοῦν καὶ λαμβάνουν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν εἰς τὰς Βουλευτικὰς Συνόδους ἀπὸ τὰ δημοτικὰ ταμεῖα τῆς Ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύουν, καὶ σχετικῶς μὲ τὰς ἀνάγκας αὐτῶν.» Εἶναι καὶ ἄλλαι τροπολογίαι. Τοῦ Κ. Καραβᾶ. «Οἱ ἐκπληροῦντες τὰ καθήκοντά των Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ὡρισμένην δι’ ἑκάστην βουλευτικὴν σύνοδον χιλίων πεντακοσίων δραχ. ἀποζημίωσιν.» Τοῦ Κ. Λοιδωρίκη. «Οὐδεὶς τῶν Βουλευτῶν δύναται νὰ λάβῃ οἱονδήποτε ἀποζημίωσιν, ἢ μισθοδοσίαν, διὰ τὴν ἐξάσκησιν τῶν Βουλευτικῶν αὑτοῦ καθηκόντων ἐφ’ ὅσον διαρκεῖ ἡ Σύνοδος. Οἱ ἕνεκα ἄλλης ὑπηρεσίας λαμβάνοντες μισθοδοσίαν ἐκ τοῦ Δημοσίου ταμείου καὶ ἐκλεγόμενοι Βουλευταὶ δικαιοῦνται μόνον εἰς τὸ ἥμισυ τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν καθ’ ὅλον τὸν χρόνον τῆς ἐξασκήσεως τῶν Βουλευτικῶν των καθηκόντων. Πάντες δὲ οἱ νομίμως ἐκλεγόμενοι Βουλευταὶ ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς τοιοῦτοι τοὐλάχιστον διὰ μίαν περίοδον καὶ δὲν δύνανται νὰ παραιτηθῶσι παρὰ δι’ ἀποδεδειγμένους λόγους ἀνικανότητος, γήρατος ἢ ἄλλης τινὸς εὐλόγου αἰτίας. Περὶ τῶν λόγων δὲ τῆς παραιτήσεως τούτων ἀποφασίζει ἡ Βουλή.» Τοῦ Κ. Καλοῦ. «Οἱ ἐκπληροῦντες τὰ χρέη των Βουλευταὶ θέλουν ἔχει ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀνὰ δραχμὰς εἴκοσι δι’ ἑκάστην ἡμέραν, καθ’ ἣν λαμβάνουσι μέρος εἰς τὰς συνεδριάσεις, ἐκτὸς ἐν περιπτώσει δικαιολογημένης ἀσθενείας. Οὐδεμία δὲ ἄλλη ἀποζημίωσις ἐπιτρέπεται δι’ οἱονδήποτε λόγον.» Τοῦ Κ. Κοσονάκου. «Εἰς ἕκαστον βουλευτὴν προσδιορίζεται, δι’ ἑκάστην Σύνοδον, ἀποζημίωσις δραχ. 3,000.»

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ καὶ ἡ τοῦ Κυρίου Κυπαρίσση.

§185ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Τὴν ἀποσύρω.

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα τοῦ Κυρίου Ἀγγελινίδου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἤδη. «Οἱ Βουλευταὶ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των οὐδεμίαν λαμβάνουν ἀποζημίωσιν».

§187ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἀναλαμβάνω τὴν ὑπεράσπισιν ἑνὸς ἄρθρου, διὰ τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος βεβαιότατος, ὅτι θὰ ἐπικριθῶ, ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε ὅλοι, ὅτι, ὅταν ἡ Συνέλευσις ἐψήφισε τὸν λεγόμενον λουφὲ, πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἐκάμαμεν ἀναφορὰν εἰς τὸν Κύριον Πρόεδρον καὶ εἴπομεν, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ μισθοδοτώμεθα, μετὰ ταῦτα ὅμως παντοίους τρόπους μετεχειρίσθημεν ἕως οὗ πάρωμεν τὴν ἀναφορὰς ἀπὸ τὴν τσέπην τοῦ Κυρίου Μωραϊτίνη, καὶ πιστεύω ὅτι ἐκ τῶν ὑπογεγραμμένων, ἐκτὸς δύω ἢ τριῶν, οἱ πάντες ἐλάβαμεν τοὺς μισθούς. Θέλω σᾶς φέρει πράγματα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεώς μας. Ἔχομεν 30 ἐτῶν Βασιλείαν καὶ 20 ἐτῶν Συνταγματικὸν πολίτευμα· ὅλοι οἱ ἀποδυθέντες εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν πολιτικὸν ὅλοι ἐχρεωκόπησαν. Ἀποδείξατέ μοι ἕνα, ὅστις ἐπλούτισεν ἀπὸ τὸ πολιτικὸν στάδιον λαμβάνων 300, 400, 500 δραχμάς. Κατ’ ἐμὴν ἰδέαν ἐλευθερία καὶ οἰκονομία δὲν συμβιβάζονται. Θέλω ὥστε ὁ Βουλευτὴς νὰ ᾖναι ἀνεξάρτητος καὶ ὄχι νὰ πηγαίνῃ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ζητῶν γραμμάτιον 200 δραχμῶν, ἵνα οἰκονομηθῇ ἀπὸ τὰ ἐλέη. Διὰ τοῦτο προτείνω ἡ ἀποζημίωσις κατὰ πᾶσαν σύνοδον νὰ ᾖναι τοὐλάχιστον 3000 δραχμαί.

§188ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν προτάσεων, Κύριοι, περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀντιπροσώπων, ἐξάγεται, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ μὴ λάβῃ τὰ δύω ἄκρα, οὔτε δηλ. νὰ καθιερώσῃ τὸ ἄμισθον τῶν Βουλευτῶν, οὔτε νὰ τὸ καταστήσῃ ἐπάγγελμα κερδοσκοπικόν. Ἂν τὰ Συνταγματικὰ πολιτεύματα ἐπιζητῶνται παρ’ ὅλων τῶν ἐθνῶν, ἡ πρώτη καὶ σπουδαία ἀφορμὴ εἶναι, ὅτι τὰ πολιτεύματα ταῦτα συνοδεύονται μὲ τὴν οἰκονομίαν· ὅταν τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀντιπροσώπου περιβληθῇ μὲ τὰς ἰδιότητας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι καθιστῶσι ποθητὴν τὴν θέσιν, ἀπὸ τοιαῦτα νομοθετικὰ σώματα μὴ περιμένετε μεγάλα ἀποτελέσματα· ὁποιαιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν αἱ πράξεις των, δὲν θὰ ἀντλῶσιν ἀπὸ τὸ ἔθνος τὴν δύναμιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πρέπει πάντοτε νὰ ἔχωσι. Ἀλλά, Κύριοι, ἀναγνωρίζω ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ τόπου δὲν ἐπιτρέπει σήμερον τὸ ἄμισθον τῶν Βουλευτῶν, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ συγκεράσωμεν τὰς δύω ἄκρας περιστάσεις, ἵνα καταστήσωμεν τὸν Βουλευτὴν ἀνεξάρτητον, καὶ εἰς τὸ νὰ ζῇ ἐντίμως καὶ ἀξιοπρεπῶς, καὶ νὰ μὴ θεωρῇ πρὸς τούτοις τὴν θέσιν του ταύτην ὡς προσοδοφόρον. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἰς τὸ παρελθὸν ἀνεγνωρίσθη, ὅτι οἱ πολιτευόμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπέστησαν ζημίας, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι λόγος διὰ νὰ ζητήσωσιν ἀπὸ τὸ ἔθνος ἀποζημίωσιν διὰ τὰς ζημίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν. Κατὰ συνέπειαν λέγω, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις τοῦ Βουλευτοῦ διὰ πᾶσαν Βουλευτικὴν σύνοδον δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ἀνωτέρα τῶν 2000 δραχμῶν.

§189ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἀδιαφορῶ ποίαν τροπολογίαν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Συνέλευσις ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν, εἴτε τοῦ Κυρίου Κοσσονάκου, εἴτε τῶν ἄλλων, ἐγὼ ἔρχομαι νὰ ζητήσω τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου τούτου ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, καὶ ἀκούσατε παρακαλῶ τὸν λόγον. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ προσδιορισθῇ χρηματικὸν ποσὸν διὰ τοὺς Βουλευτὰς ἐντὸς τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ περὶ τούτου νὰ προβλέψῃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος, ὅστις εἶναι μεταβλητός. Ἴσως τινὲς ὁρμώμενοι ἐκ τοῦ ἀμεταβλήτου τοῦ Συντάγματος θέλουν νὰ προσδιορισθῇ τοῦτο ἐντὸς αὐτοῦ, ἀλλὰ ἂς ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρελθόντος παρεβιάσθη ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος, διότι φυσικῶς ἦτο ἀδύνατον νὰ διατηρηθῇ. Ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν, ὅτι ὁ ἀνώτερος ὅρος τῆς διαρκείας τῶν Βουλευτικῶν σωμάτων θὰ ᾖναι 6 μῆνας, ὥστε ἐξέλιπεν ὁ φόβος, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει παρατείνει τὰς συνεδριάσεις της ἵνα μισθοδοτῆται. Δὲν θέλω νὰ προσδιορισθῇ ποσὸν ἐντὸς τοῦ Συντάγματος, διότι ἡ μονὰς τῆς ἀξίας τοῦ νομίσματος μεταβάλλεται καθ’ ἑκάστην, ὥστε μετὰ 10 ἢ 15 ἔτη αἱ 200 σημεριναὶ δραχμαί, θεωρούμεναι ἤδη ἀρκεταὶ δι’ ἕνα Βουλευτήν, ἴσως δὲν θὰ ᾖναι τότε ἀρκεταὶ οὔτε δι’ ἕνα ὑπηρέτην. Ἡ μονὰς τῆς ἀξίας τῶν πραγμάτων βαδίζει παραλλήλως πρὸς τὴν μονάδα τῆς ἀξίας τοῦ νομίσματος, δηλαδὴ ὅπου κυκλοφορεῖ ἀφθόνως τὸ νόμισμα ἐκεῖ ἡ μονὰς τῆς ἀξίας τῶν πραγμάτων αὐξάνει. Παρατηρήσατε, Κύριοι, σήμερον εἰς Ἀλεξάνδρειαν τί γίνεται ὅπου ἐπλήθυνεν ὁ χρυσός· ἂν θελήσητε νὰ ἀγοράσητε μίαν ὀκὰν κρέατος, εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ δώσητε 6 δραχμάς, ἐνῷ πρὸ δέκα ἐτῶν εὑρισκόμενος ἐκεῖ ἠγόραζα τὰς ὄρνιθας πρὸς 35 παράδες. Παρατηρήσατε λοιπὸν ποῦ καταντᾷ ἡ ἀξία τοῦ νομίσματος. Μὴ νομίζετε, ὅτι μετὰ παρέλευσιν χρόνου πολλοῦ ἡ ἀξία τοῦ νομίσματος θὰ ᾖναι ἡ αὐτή, ἴσως τότε αἱ 40,000 δραχμαὶ θὰ ᾖναι ὅ,τι εἶναι σήμερον αἱ 2000. Ἀφήσατε λοιπὸν νὰ τεθῇ τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὅστις εἶναι μεταβλητός, καὶ ὡς μεταβλητὸς θὰ συμβαδίζῃ μὲ τὴν πρόοδον τῶν ἀναγκῶν, καὶ ἐνδεχόμενον μίαν ἡμέραν νὰ μὴν ὑπάρξῃ οὐδὲ ἀποζημίωσις, διότι ἂν ὁρίσητε αὐτὴν ἐντὸς τοῦ Συντάγματος θέλετε δώσει μίαν ἡμέραν λαβὴν εἰς τοὺς μέλλοντας ὑπουργοὺς νὰ τὸ παραβιάσωσι.

§190ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀποκρούω, Κύριε Πρόεδρε, τὴν γνώμην ταύτην στηριζόμενος εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ παρελθόντος, δηλαδὴ τὴν γνώμην νὰ σημειωθῇ ἡ διάταξις αὕτη εἰς τὸν νόμον τὸν ἐκλογικόν· τὸ παράδειγμα τοῦ παρελθόντος ἀρκούντως μᾶς διδάσκει, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ Συντάγματι, τοσοῦτο δὲ μᾶλλον ζητῶ τοῦτο, ὅσῳ ἐλπίζω νὰ παραδεχθῇ ἡ ἀρχὴ ἡ ἀσφαλίζουσα τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ἐλευθερίας τοῦ ἔθνους διὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, τότε, ὅταν παρουσιασθῇ ἡ ἔλλειψις, τὴν ὁποίαν ὁ Κύριος Θεοχάρης ἐπρότεινε, θέλει διορθωθῆ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι αἱ 2000 δραχμαὶ εἶναι ἀρκεταὶ καὶ καλῶς ὑπολογισμέναι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 6 μηνῶν ἀνὰ 300 δραχμὰς κατὰ μῆνα, προσθετομένων 200 δραχμῶν διὰ τὰ ἔξοδα τῆς προσελεύσεως καὶ ἐπανόδου: καὶ ἂν ἀντὶ 6 μηνῶν ἔχομεν 4, τότε ἔρχεται ἀπὸ 500 δραχμάς· τὸ ἐπίδομα αὐτὸ εἶναι ἀρκετόν. Ἄλλως, Κύριοι, ὁ Βουλευτὴς ἐρχόμενος ἐνταῦθα διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ ἓν καθῆκον δικαιοῦται νὰ λάβῃ μικράν τινα ἀποζημίωσιν καὶ οὐχὶ μισθοὺς, δὲν ἔρχεται νὰ πλουτήσῃ. Ἴσως χρήσιμον ἦτο νὰ καθιερώσωμεν τὸ ἄμισθον, διὰ τὸν ὀρθότατον λόγον, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος Μαυρομιχάλης, ἵνα μὴ καταστήσωμεν τὴν θέσιν ταύτην κερδοσκοπίαν, ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ δυστυχίαν ἡ κατάστασίς μας δὲν ἐπιτρέπει τοῦτο, διότι οὕτως ἤθελε γεννηθῇ τὸ ἄτοπον νὰ ἔρχωνται μόνον οἱ πλούσιοι, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀποζημίωσις, ἀλλὰ μικρὰ, ὅσῳ νὰ καλύπτῃ τὰς γενικὰς καὶ ἀπολύτους ἀνάγκας τοῦ Βουλευτοῦ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς, τὸν ὁποῖον θέτομεν εἰς τὴν τροπολογίαν, εἶναι καλός.

§191ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἤμην, Κύριοι, σύμφωνος κατ’ ἀρχὰς τοῦ νὰ μὴ θέσωμεν λεπτομερείας εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ἐπειδὴ παρέβημεν τοῦτο εἰς τὸ προγενέστερον ἄρθρον, εἰς τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικὸν, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ὑπερασπιζόμην, (θόρυβος), φρονῶ, ὅτι ἂν ὑπολογίσωμεν πρὸς δέκα δραχμὰς τὴν ἡμέραν, μοὶ φαίνεται, ὅτι οὕτω πως εἶναι ἀρκετόν. Ἐπειδὴ εἴμεθα πτωχοὶ καὶ δὲν θέλομεν νὰ ᾖναι τιμητικὴ ἡ θέσις, μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ ὅρος αὐτὸς τῶν 10 δραχ. τὴν ἡμέραν εἶναι ἀρκετός· καὶ ἐπειδὴ ὑπελογίσαμεν τὸν κατώτατον ὅρον τῆς συνόδου 3 μῆνας καὶ τὸν ἀνώτατον 6, ἂν παραδεχθῶμεν τὸν μέσον ὅρον 4½ μῆνας θὰ ἀναλογήσῃ πρὸς 1,200, ἐγὼ θέτω 1500.

§192ΖΕΡΒΑΣ. Ἐγὼ κάμνω τὴν ἁπλουστάτην αὐτὴν παρατήρησιν· ὅτε ἐπληρώνοντο οἱ ἔνορκοι πρὸς 2 δραχμὰς τὴν ἡμέραν, κατήντων νὰ πωλῶσι καὶ τὴν συνείδησίν των· ὅταν ὅμως ἀνεβιβάσθη ὁ μισθὸς εἰς 4 δραχμὰς, ἀπεδείχθη, ὅτι ἔδειξαν μεγαλειτέραν ἀνεξαρτησίαν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Κοσονάκου συντελεῖ μᾶλλον εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν.

§193ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐφωτίσθημεν.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἐκ τῶν τροπολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν, αἱ ἀπωτέρω εἶναι, ἡ τοῦ Κυρίου Ἀγγελινίδου προτείνοντος νὰ μὴ λαμβάνῃ οὐδεμίαν ἀντιμισθίαν ὁ Βουλευτὴς, τὸ αὐτὸ σχεδὸν προτείνει καὶ ὁ Κύριος Λοιδωρίκης· δεύτερον ἡ περὶ ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ Θεοχάρης. Θέτω λοιπὸν εἰς ψηφοφορίαν τὴν τοῦ Κ. Ἀγγελινίδου· οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι ἤδη τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Θεοχάρη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἀπεῤῥίφθη. Αἱ λοιπαὶ τροπολογίαι περιστρέφονται εἰς ἀριθμοὺς, οἱ μὲν προτείνουν 3,000, ἄλλοι 2,000, ἄλλος 1,800, ἄλλοι 1,500, ὡς ἀπωτέρα πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑψώνει περισσότερον τὴν ἀποζημίωσιν.

§195ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἡ ἀπωτέρω τροπολογία, νομίζω, εἶναι τοῦ νὰ μὴ λαμβάνῃ ὁ Βουλευτὴς ἀποζημίωσιν· ἀφοῦ ἐψηφίσαμεν τὸ μηδὲν πρέπει συνεπῶς νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοῦ κατωτάτου ὅρου.

§196ΜΙΛΗΣΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ἡ ἀπωτέρω εἶναι ἡ περιέχουσα τὸ ποσὸν τὸ ἀνώτερον διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι τὸ πλέον περιέχει τὸ ἧττον· ὅστις δὲν θέλει τὸ πλέον ἔχει τὴν ἐλευθερίαν νὰ μεταβῇ εἰς τὸ ἧττον.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Κοσονάκου, ὅστις προτείνει 3,000 δραχμάς· οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὴν πρότασιν ταύτην νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἀπεῤῥίφθη. Ἔρχεται τὸ ποσὸν τῶν 2,000, οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη· τὸ ἄρθρον λοιπὸν ἔχει οὕτω πως· «Οἱ ἐκπληρώσαντες τὰ χρέη των Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην τακτικὴν σύνοδον δραχμὰς δυσχιλίας· ἐν περιπτώσει ἐκτάκτων συνόδων ἀποδίδονται αὐτοῖς μόνα τὰ ἔξοδα τῆς ἀφίξεως καὶ τῆς ἐπανόδου.»

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Δοσίου νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι) Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχῃ ἐκεῖνοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§199Α. ΔΟΣΙΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ, Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν.... (θόρυβος).

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσε πλέον ἡ συζήτησις.

§201Α. ΔΟΣΙΟΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ἐὰν μείνῃ 15 ἡμέρας ἐδῶ ἢ ἕνα μῆνα....

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ εἴπομεν αὐτό. Ὁ Κ. ὑπουργὸς λαλῶν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου εἶπεν ὅτι ἔθεσε τὸ ποσὸν τῶν δύω χιλιάδων, διότι ἐλπίζει εἰς τὸ μέλλον αἱ σύνοδοι νὰ μὴ διαρκῶσι πολὺν χρόνον, καὶ ὅταν τελειώσῃ ἡ Σύνοδος εἰς τρεῖς μήνας ἕνας βουλευτῆς θὰ λάβῃ 500 δραχμὰς τὸν μῆνα....

§203ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ νόμος λέγει διὰ πᾶσαν βουλευτικὴν σύνοδον θὰ λάβῃ 2000 δραχμὰς λοιπὸν εἴτε ἓξ μῆνας διαρκέσει εἴτε 15 ἡμέρας θὰ τὰς λάβῃ.

§205ΚΑΛΟΣ. Ἐννοοῦν οἱ Κύριοι, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν βουλευτής τις ἔλθῃ καὶ μείνῃ 15 ἡμέρας, θὰ πάρῃ ὅλον τὸ ποσόν;

§206ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀντικείμενον τοῦ συντάγματος· τὸ κατ’ ἐμὲ θέλω προτείνει ἐν καιρῷ νὰ διαιρεθῇ αὐτὴ ἡ πληρωμὴ εἰς τρία μέρη, ἀρχὴ, μέσα, καὶ τέλη τῆς συνόδου, ἀλλὰ δὲν πρόκειται τώρα περὶ τούτου· αὐτὸ θὰ γείνῃ εἰς τὸν κανονισμόν.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. «Ἄρθρον 78. Οἱ βουλευταὶ οἱ λόγῳ πολιτικῆς ἢ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἢ ἄλλως πως μισθοδοτούμενοι δὲν λαμβάνουσιν εἰμὴ τὸ τυχὸν ἐλλεῖπον μέχρι τῆς ἀνωτέρω ὁρισθείσης ἀποζημιώσεως.» Τὸ πολιτικῆς πρέπει νὰ λείψῃ.

§208ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι· εἶναι οἱ ὑπουργοί.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§210ΜΠΟΥΣΚΟΣ. ... (θόρυβος).

§211ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, τὸ κείμενον λέγει «ἢ ἄλλως πως μισθοδοτούμενοι»· θὰ ζητήσω μίαν διασάφησιν. Ὑπάρχουν περιστάσεις τινὲς, καθ’ ἃς λαμβάνουν τινες ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ὄχι μισθοδοσίαν, ἀλλὰ σύνταξιν· ἡ σύνταξις ἐννοεῖται;

§212ΠΟΛΛΟΙ. Βέβαια!

§213ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐννοεῖται ὅτι οἱ λαμβάνοντες οἱονδήποτε μισθὸν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχῃ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Τὰ περὶ τῆς Γερουσίας Κύριοι, πάντα ἐξαλείφονται. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ περὶ τῶν ὑπουργῶν. «Ἄρθρον 89· οὐδεὶς ἐκ τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας δύναται νὰ διορισθῇ ὑπουργός.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§215ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ ἂς ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. «Ἄρθρον 90. Οἱ ὑπουργοὶ ἔχουσιν εἴσοδον ἐλευθέραν εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς καὶ ἀκούονται, ὁσάκις ζητήσωσι τὸν λόγον· ψηφοφοροῦσι δὲ μόνον ἐὰν ᾖναι μέλη αὐτῆς. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν παρουσίαν τῶν ὑπουργῶν.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§217ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Ἄρθρον 91. «Ποτὲ διαταγὴ τοῦ Βασιλέως ἔγγραφος ἢ προφορικὴ δὲν ἀπαλλάττει τῆς εὐθύνης τοὺς ὑπουργούς.» Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§219ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. «Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορῇ τοὺς ὑπουργοὺς ἐνώπιον τῆς Γερουσίας, ἥτις δικάζει αὐτοὺς εἰς δημοσίαν συνεδρίασιν· δὲν λαμβάνουσι δὲ μέρος εἰς τὴν δίκην οἱ Γερουσιασταὶ, οἵτινες διωρίσθησαν τυχὸν, ἀφοῦ ἐπροτάθη ἐν τῇ Βουλῇ ἡ εἰς δίκην εἰσαγωγή. Εἰδικὸς νόμος θέλει ὁρίσει τὰ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν, τὰς ἐπιβλητέας ποινὰς καὶ τὴν διαδικασίαν.» Ὑπάρχουσι διάφοραι τροπολογίαι. Τροπολογία τῶν ὑπουργῶν. «Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορῇ τοὺς ὑπουργοὺς ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅστις δικάζει αὐτοὺς, συγκροτούμενος ἐξ ὅλων τῶν τακτικῶν αὐτοῦ μελῶν καὶ ἐκ τῶν προέδρων τῶν Ἐφετείων τοῦ Κράτους. Εἰδικὸς νόμος θέλει ὁρίσει τὰ περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν, τὰς ἐπιβλητέας ποινὰς καὶ τὴν διαδικασίαν.» Τοῦ Κυρίου Σαράβα. «Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορῇ τοὺς ὑπουργοὺς ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὅστις δικάζει αὐτοὺς, συγκροτούμενος ἐξ ὅλων τῶν τακτικῶν αὐτοῦ μελῶν καὶ τῶν Προέδρων τῶν Ἐφετείων τοῦ Κράτους. Εἰδικὸς νόμος θέλει ὁρίσει τὰ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, τὰς ἐπιβλητέας ποινὰς καὶ τὴν διαδικασίαν.» Ὁ Κύριος Ζέζος προτείνει «οἱ ὑπουργοὶ νὰ δικάζωνται ἐνώπιον τῶν προέδρων τῶν δημοτικῶν συμβουλίων.» Ὁ Κ. Παπαδιαμαντόπουλος προτείνει «νὰ δικάζωνται μόνον ἀπὸ τὸν Ἄρειον Πάγον.» Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Καλός.

§221ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, βεβαίως εἰς τὰς κοινωνίας τὸ σπουδαιότερον τῶν ζητημάτων, τὸ ὁποῖον ἐπασχολεῖ καὶ συνταράσσει αὐτάς, ὅταν ἐπέλθῃ, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς δίκης τῶν ὑπουργῶν· Ὁσάκις λοιπὸν τοῦτο παρουσιάζεται εἰς μίαν κοινωνίαν, ἡ κοινωνία εὑρίσκεται, ἂν οὐχὶ εἰς ἐπανάστασιν ἔνοπλον, εἰς ἐπανάστασιν ἠθικήν, λογικήν. Βεβαίως ἐνδέχεται τὸ τοιοῦτον γεγονὸς νὰ μὴ λάβῃ χώραν παρ’ ἡμῖν, καὶ εὔχομαι νὰ μὴ λάβῃ· ἀλλ’ ἐνδέχεται καὶ νὰ λάβῃ χώραν, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν ἀπὸ τοῦδε νὰ προΐδωμεν κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ κοινωνικὸς σκοπός, ἕνεκα τοῦ ὁποίου θέλουσι καταδιωχθῆ οἱ ὑπουργοί. Κύριοι, καταργηθείσης τῆς Γερουσίας, ποῖον τὸ σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀνεξαρτήτως, εὐσυνειδότως, πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τῶν κατηγορουμένων καὶ τῆς κοινωνίας δύναται νὰ δικάσῃ τοὺς ὑπουργούς; Κατ’ ἐμὲ ὁ Ἄρειος Πάγος παρέχει τὰς μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις κατὰ πρῶτον· ἀλλ’ ἐὰν ἦτο, ὅπως ἀλλαχοῦ, πολυμελής, καὶ ἐδύνατο νὰ λάβῃ χώραν ὁ σχηματισμὸς δικαστηρίου διὰ κληρώσεως, τότε ἤθελον δεχθῆ καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ σύστημα τοῦτο, δηλαδὴ συγκρότησιν δικαστηρίου διὰ κλήρου μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου· ἀλλ’ ὁ Ἄρειος Πάγος παρ’ ἡμῖν συγκροτεῖται ἀπὸ 7 ἢ 8, καὶ ὁ ἀριθμὸς οὗτος δὲν εἶναι ἀρκετός. Ἡ προσθήκη, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σαράβα, καὶ κατ’ ἐκείνην τῶν Κυρίων ὑπουργῶν, δὲν παρέχει ἐπίσης τὰς ἀποχρώσας ἐγγυήσεις, διότι καὶ οἱ πρόεδροι αὐτοὶ δὲν εἶναι πολλοὶ παρ’ ἡμῖν· εἶναι τρεῖς σήμερον καὶ ἴσως προστεθῇ καὶ τέταρτος· πάλιν ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἐλάχιστος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, ὑπάρχει ἀπὸ σήμερον ἡ πλήρης ἐκείνη ἀνεξαρτησία καὶ εἰς τοὺς Ἀρεοπαγείτας καὶ εἰς τοὺς Προέδρους τῶν ἐφετῶν; ὄχι· εἶναι βέβαιον ἐκ τῶν προτέρων, ποῖοι θὰ ᾖναι οἱ δικασταὶ τοῦ ὑπουργείου, καὶ πάντοτε πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ ἐξουσία προβλέπει ὅλας αὐτὰς τὰς περιπτώσεις. Ἐντεῦθεν λοιπὸν θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἀνάγκη νὰ σχηματισθῇ δικαστήριον, εἰς ὃ νὰ λαμβάνωσι καὶ ἄλλοι μέρος διὰ κλήρου. Ὑπάρχει δυσκολία νὰ εὑρεθῇ τὸ μέτρον τοῦτο; Κατ’ ἐμὲ, ὄχι, ἂν θελήσητε νὰ ἐκτείνετε ὀλίγον τὸν κύκλον εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν δικαστῶν, πρὸς τοὺς ὁποίους ἡ κοινωνία ἔχει μεγαλειτέραν ἐμπιστοσύνην καὶ μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις, εἰς πάντας τοὺς Ἀρειοπαγίτας καὶ εἰς πάντας τοὺς Ἐφέτας, εἰς ὁποιανδήποτε κατάστασιν καὶ ἂν εὑρίσκωνται, δηλαδὴ καὶ ἂν διατελῶσι καὶ ὑπὸ σύνταξιν. Ἐὰν, Κύριοι, λάβετε τὸν ἀριθμὸν ὅλων αὐτῶν, δηλ. τῶν ὑπαρξάντων καὶ ὑπαρχόντων, καὶ σχηματίσητε δικαστήριον ἔνορκον ἐκ 12, ἔχετε μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις. Ἡ κοινωνία εὑρίσκει εἰς αὐτοὺς τὸν ἀδέκαστον δικαστήν, οἱ δὲ ὑπουργοὶ ἐκ τῶν προτέρων δὲν δύνανται νὰ γνωρίζωσι τοὺς δικαστάς των. Ἐὰν λοιπὸν δεχθῆτε, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορῇ τοὺς ὑπουργοὺς ἐνώπιον δικαστηρίου σχηματιζομένου διὰ κληρώσεως ἐκ 12 μελῶν μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου ὑπαρξάντων καὶ ὑπαρχόντων, καὶ μεταξὺ τῶν προέδρων καὶ τῶν μελῶν τῶν Ἐφετῶν ὑπαρξάντων καὶ ὑπαρχόντων, ἔχετε τότε μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις, παρ’ ὅσας προτείνει ὁ Κ. Σαράβας καὶ ὁ ὑπουργός. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ συγκροτῆται τὸ δικαστήριον τῆς δίκης τῶν ὑπουργῶν ἐκ 12 μελῶν, διὰ κλήρου λαμβανομένων μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν Ἐφετείων.

§222ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ δικαστήριον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὡς τὸ ἀνώτατον τοῦ Κράτους, περιέχει ἀρκετὰς ἐγγυήσεις· κατ’ ἐμὲ, κυρίως ὁ σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ ὑπάρξῃ διάταξίς τις ἐν τῷ Συντάγματι, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ φέρῃ τοὺς παρακτρεπομένους τῶν καθηκόντων των ὑπουργοὺς ἐνώπιον δικαστηρίου, ἵνα διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἕκαστος Βουλευτὴς νὰ προτείνῃ κατηγορίαν κατ’ αὐτῶν· διότι τοῦτο θὰ συμβαίνῃ συχνότερον· δηλαδὴ συχνότερον ἡ ἀντιπολίτευσις θὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ προτείνῃ τὴν κατηγορίαν εἰς τὸ σῶμα, σπανιώτατα δὲ θὰ διαθέτῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ θὰ κατορθώνῃ ὅ,τι προτείνει, δηλαδὴ νὰ παραπέμπηται ἐνώπιον δικαστηρίου τὸ ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀρκετὸν νὰ σωφρονίσῃ ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον παρεκτρέπεται. Ὅταν ὁ ὑπουργὸς γνωρίζῃ, ὅτι καὶ ἡ μειονοψηφία αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ καὶ εἰς δημοσίαν συνεδρίασιν νὰ ἐκθέσῃ ἐν εἴδει κατηγορίας τὰς πράξεις τοῦ ὑπουργείου, νομίζω, ὅτι τοῦτο ἀρκούντως θὰ περιορίζῃ τὰς παρεκτροπὰς τῶν ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἀρκεῖ ἡ διάταξις, διότι καὶ ἂν ἔλθῃ ὁ ὑπουργὸς ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, νομίζω, ὅτι τὸ δικαστήριον τοῦ Ἀρείου Πάγου παρέχει ἀρκετὰς ἐγγυήσεις· καὶ διὰ τοῦτο προτείνω μόνον τὴν ἀντικατάστασιν τῆς λέξεως Γερουσία διὰ τῶν λέξεων Ἄρειος Πάγος καὶ τῆς λέξεως Γερουσιασταὶ διὰ τῆς Ἀρειοπαγῖται· Δὲν συμφωνῶ δὲ μὲ τὸν Κ. Σαράβαν, ὅστις φαίνεται, ὅτι θέλει ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ μέσον τῆς διατάξεως, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς· «δὲν λαμβάνουν δὲ μέρος εἰς τὴν δίκην οἱ Γερουσιασταὶ, οἵτινες διωρίσθησαν τυχὸν, ἀφοῦ ἐπροτάθη ἐν τῇ Βουλῇ ἡ εἰς δίκην εἰσαγωγὴ». Νομίζω ἀναγκαῖον νὰ μείνῃ τὸ μέρος τοῦτο, καὶ νὰ μὴ δύνανται Ἀρειοπαγῖται, οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν ἀφοῦ ἐγένετο ἡ κατηγορία ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὸ δικαστήριον τοῦ Ἀρείου Πάγου· ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος θὰ δικάζῃ ἐξ ὅλων τῶν μελῶν συγκεκροτημένος· σήμερον πλεονάζει ἓν μέλος· αὔριον ἀφοῦ γείνῃ πλήρης ἡ ἀφομοίωσις τῆς Ἑπτανήσου, τότε βεβαίως θὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλα μέλη, καὶ δὲν θὰ δικάζωσι μόνον 7, ἀλλ’ ἴσως 10 καὶ 11 καὶ 12. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, νομίζω, Κύριοι, ἀναγκαῖον νὰ μένῃ καὶ τὸ μέσον μέρος τοῦ ἄρθρου.

§223ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Συμφωνῶ μᾶλλον μὲ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον οἱ ὑπουργοὶ καὶ ὁ Κ. Σαράβας, παρὰ μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος. Νομοθετοῦμεν ἀντικείμενον σπουδαιότατον. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι θὰ ἐνασκεῖται τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ ἑπομένως ὅταν πρόκηται νὰ κατηγορηθῇ ὑπουργὸς, πρέπει νὰ κατηγορηθῇ ἐνώπιον σώματος, τὸ ὁποῖον νὰ δίδῃ πᾶσαν ἐγγύησιν πολιτικήν. Οἱ Κύριοι Ἀρειοπαγῖται (δὲν πρόκειται τώρα νὰ λαλήσωμεν περὶ τῆς ὑπολήψεως, τὴν ὁποίαν ἔχομεν εἰς τὸν δεῖνα ἢ δεῖνα δικαστήν)· ὡς ἐκ τοῦ θεσμοῦ τοῦ Σώματός των δὲν δύνανται νὰ παρέχωσιν ἀρκοῦσαν ἐγγύησιν, διότι προβιβάζονται καὶ παύονται, ὡς πᾶς ὑπάλληλος· μετὰ 4 ἔτη, λέγει, τὸ Σύνταγμα θὰ γίνουν ἰσόβιοι, ἀλλὰ καὶ μόνη ἡ ἰσοβιότης δὲν ἀρκεῖ νὰ δώσῃ εἰς πάντας καὶ πλήρη ἀνεξαρτησίαν, διότι ὁ Ἀρειοπαγίτης δύναται νὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ προβιβασθῇ πρόεδρος Ἐφετῶν. Λοιπὸν καὶ ὡς πρὸς τὴν ὑπόληψιν καὶ τὴν μισθοδοσίαν ἔχει ἓν στάδιον ὑπαλλήλου νὰ τρέξῃ ὁ Ἀρειοπαγίτης. Ἀνατρέξατε εἰς τὰ Συντάγματα τῆς Εὐρώπης καὶ θέλετε ἰδεῖ τὴν μεγάλην ἀμηχανίαν πῶς νὰ ἀνευρεθῇ τὸ σῶμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ δικάζῃ τοὺς ὑπουργοὺς, διότι, ὡς γνωρίζετε, τὰ ἐλατήρια εἶναι πολλὰ, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ ἓν ὑπουργεῖον. Ἐνταῦθα δύο τινὰ συστήματα δύναται νὰ παραδεχθῇ τις, ἢ α) νὰ προσθέσωμεν εἰς τοὺς Ἀρειοπαγίτας τοὺς προέδρους τῶν Ἐφετῶν καὶ τὸν πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἢ καὶ τὰ μέλη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν συγκροτεῖται τοιουτοτρόπως ὥστε νὰ παρέχῃ τὴν ἰδέαν τῆς ἀνεξαρτησίας· τοὐναντίον λογίζεται μέχρι σήμερον ὡς σῶμα καθαρῶς διοικητικὸν, καὶ εἰς τοῦτο συντελεῖ καὶ τὸ εἶδος τῆς ἐργασίας του, διότι δὲν ἔχει ἐργασίαν ἀνεξάρτητον ὅλως ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον· ἢ, β) νὰ προβῶμεν εἰς τὸν σχηματισμὸν δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν προτέρων νὰ μὴ ᾖναι γνωστὸν, δηλαδὴ νὰ προσθέσωμεν εἰς τοὺς Ἀρειοπαγίτας καὶ πάντας τοὺς ἐφέτας καὶ προέδρους Ἐφετῶν, ἴσως καὶ τοὺς ἐλεγκτὰς, καὶ ἐξ ὅλου τοῦ ἀριθμοῦ τούτου νὰ γίνεται ἐξαίρεσις παρὰ τῶν κατηγορουμένων ὑπουργῶν ἀφ’ ἑνός, καὶ παρὰ τῆς κατηγορούσης Βουλῆς ἀφ’ ἑτέρου, τοσοῦτον, ὥστε οἱ ὑπολειπόμενοι 12 νὰ ἀποτελέσουν τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον θέλει δικάσει τοὺς ὑπουργούς. Τὸ σύστημα τοῦτο ἔχει τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι δὲν εἶναι γνωστοὶ ἐκ τῶν προτέρων οἱ δικασταὶ, ἀλλὰ πάντες οἱ δικάσοντες τοὺς ὑπουργοὺς, ἀλλὰ τὸ δωδεκαμελὲς δικαστήριον θέλει συγκροτηθῆ ἐξ ὅλων τῶν ἀνωτέρων δικαστῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο παρέχει μεγαλητέρας πολιτικὰς ἐγγυήσεις, ἢ ὅπερ προτείνει ὁ Κ. Σαράβας καὶ τὸ ὑπουργεῖον, δηλ. νὰ προστεθῶσιν εἰς τοὺς Ἀρειοπαγίτας καὶ οἱ Πρόεδροι τῶν Ἐφετῶν. Τὸ ἀντικείμενον εἶναι λίαν περισπούδαστον. Θέλομεν μὲ τὰ σωστά μας Ἄρειον Πάγον νὰ ἔχῃ τὴν γενναιότητα νὰ καταδικάσῃ τοὺς ὑπουργούς; πρέπει νὰ τὸν καταστήσωμεν ἀληθῶς ἀνεπηρέαστον. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι σήμερον δὲν ἔχομεν ἰσοβιότητα, ἀλλὰ καὶ ὅταν τὴν λάβωμεν, μόνη ἡ ἰσοβιότης δὲν ἀρκεῖ, ὡς εἶναι γνωστὸν καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον ἐν Ἑλλάδι, ὅπου αἱ μισθοδοσίαι εἶναι μικραὶ, ὁ δὲ προβιβασμὸς εἰς τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου τῶν Ἐφετῶν εὐκόλως διεγείρει τὴν ὄρεξιν εἰς πάντα Ἀρειοπαγίτην.

§224ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἐκ τῆς ἀνάγκης θὰ καταφύγωμεν εἰς ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον νομίζω πλέον ἀσφαλές. Τὰ παραδείγματα μᾶς φέρουν καὶ ἄλλο εἶδος δικαστηρίων. Ἐνθυμεῖσθε τὸ σύνταγμα τῆς Τροιζῆνος (θόρυβος) ἡ ἐπιτροπὴ ἔκαμνε τὴν προανάκρισιν, καὶ ἡ ὅλη Βουλὴ ἐδίκαζε. Κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ παρ’ ἡμῖν προλαβόντως καὶ σήμερον εἰς ἄλλα ἔθνη ἐπικρατεῖ ἡ Βουλὴ κατηγορεῖ, δικάζει δὲ τὸ σῶμα τῆς Γερουσίας. Σήμερον λοιπὸν τοιοῦτο δικαστήριον δὲν ὑπάρχει· ἔχοντες ἓν σῶμα μόνον, βιαζόμεθα νὰ καταφύγωμεν εἰς τί; Τὸ σύστημα τοῦ Κυρίου Καλοῦ μοὶ ἐφάνη τὸ πλέον εὐπρόσδεκτον, ἀλλὰ δὲν ἔχει πολιτικὸν χαρακτῆρα, τὸ δὲ ἄλλο σύστημα, ὅπερ προτείνει ὁ Κύριος Διομήδης, νὰ σύγκειται δηλ. ἀπὸ τὸν Ἄρειον Πάγον, ἀπὸ ὅλα τὰ ἐφετεῖα, χωρὶς νὰ παραδεχθῶ τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον, διότι ἐδῶ δὲν ὑπάρχουν λογαριασμοὶ, μοῦ φαίνεται καταλληλότερον. Ἀλλὰ, Κύριοι, οἱονδήποτε σύστημα παραδεχθῆτε, διὰ μίαν τετραετίαν, ὅτε δὲν ἔχομεν τὴν ἰσοβιότητα εἰς τὰ δικαστήρια, πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν ὅτι οἱ ὑπουργοὶ νὰ μὴ δικάζωνται, διότι διὰ νὰ δικασθοῦν, ὁ δικαστὴς πρέπει νὰ ἔχῃ ἀνεξαρτησίαν· ἀλλὰ καὶ ἰσοβιότητα ἐὰν ἔχῃ, ἀπέναντι τοῦ Ἐφέτου καὶ Ἀρειοπαγίτου ἡ θέσις τοῦ ὑπουργοῦ δὲν εἶναι μεγαλειτέρα, Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐλαστικότης τοῦ ἐπηρεασμοῦ τῆς συνειδήσεως ὁπωσδήποτε ὑπάρχει. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀνάγκης τί δυνάμεθα νὰ κάμωμεν; ἐγὼ μίαν γνώμην εἶχον, τὴν ὁποίαν δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, ἂν τὴν ὑποστηρίξητε· ὁ πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ ᾖναι ὁ πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου πάντοτε. Αὐτὴν τὴν τροπολογίαν ὑποβάλλω· ἡ κατηγορία γίνεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἥτις δὲν δικάζει αὐτοὺς, ἀλλὰ ἐκλέγει μίαν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἔσφαλεν, ὁ δὲ Ἄρειος Πάγος καὶ τὰ Ἐφετεῖα ὁλόκληρα προεδρευόμενα ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ γενομένων ἐξαιρέσεων μέχρι 12 νὰ δικάσουν, ἀλλ’ εἰς τοιαύτην περίστασιν, ἂν θέλετε νὰ ὑπάρξῃ ἀσφάλεια πρέπει νὰ δώσητε εἰς τὰ δικαστήρια ἀνεξαρτησίαν διὰ τῆς ἰσοβιότητος.

§225ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν.

§226ΚΑΛΟΣ. Εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖον τὸ ζήτημα καὶ ἂν δὲν θέλουν σήμερον νὰ τὸ ἀναβάλωμεν.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι νὰ παρατείνωμεν τὴν Συνεδρίασιν.

§228ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐξ ὅσων ἤκουσα καὶ ἐξ ὅσων ἠδυνήθην στιγμιαίως νὰ σκεφθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, βλέπω ὅτι ἡμεῖς ἀφῃρέσαμεν ἀπὸ τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα ἕν τι στοιχεῖον αὐτοῦ, ἀφῃρέσαμεν τὴν Γερουσίαν, ἡ ὁποία ἐθεωρεῖτο ὡς ἓν ἀναγκαῖον καὶ κατάλληλον στοιχεῖον πρὸς ὕπαρξιν τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Νεωτερίσαντες καὶ ὡς πρὸς τοὺς συγγραφεῖς καὶ ὡς πρὸς τὰ πολιτεύματα τῆς Εὐρώπης παρεισάξαμεν ἓν νέον πολίτευμα συγκείμενον ἐκ τοῦ Συνταγματικοῦ Μονάρχου καὶ ἐκ τῆς Βουλῆς μόνης. Αὐτὸ τὸ σῶμα ἐφ’ ᾧ εἶχε δικαιώματα, εἶχε καὶ καθήκοντα. Ἓν τῶν σπουδαιοτάτων καθηκόντων τῆς Γερουσίας ἦτον ἡ ἐκδίκασις τῶν ὑπουργῶν· οἱ συγγραφεῖς καὶ οἱ νομοθέται τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἐσκέφθησαν ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσωσιν εἰς τοὺς ὑπουργοὺς τοῦ Κράτους, δικαστὰς ἱκανοὺς νὰ δικάσωσιν αὐτούς· ἀλλ’ ἡ ἰσχὺς ἑνὸς ὑπαλλήλου καὶ μάλιστα τοῦ ὑπερτάτου ὑπαλλήλου τοῦ ἄρχοντος τῆς πολιτείας θέλει βεβαίως θαμβώσῃ τὴν ὄψιν τοῦ δικαστοῦ. Διὰ τοῦτο οἱ νομοθέται τοῦ πολιτεύματος τούτου, ἐσκέφθησαν, νὰ θέσωσιν εἰς τοιαύτην περίστασιν δικαστὰς ἀξίους νὰ δικάσουν αὐτοὺς τοὺς ὑπουργούς. Διὰ νὰ δικασθοῦν οἱ ὑπουργοὶ εἰς ἓν πολίτευμα πρέπει νὰ διαταραχθῇ εἰς ἄκρον ἡ κοινωνία, πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μία ἐπανάστασις κοινωνικὴ ἢ νὰ προσεγγίζῃ εἰς τὴν ἐπανάστασιν. Ῥίψατε ἓν βλέμμα εἰς τὴν ἱστορίαν. Ὅλα τὰ πολιτεύματα τὰ συνταγματικὰ ἔχουν τὴν διάταξιν, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ κατηγοροῦνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, καὶ δικάζονται ὑπὸ τῆς Γερουσίας· ἀλλὰ παρακαλῶ, πόσα τοιαῦτα παραδείγματα ἔχετε; σπανιώτατα· διότι τὸ Συνταγματικὸν ὑπουργεῖον ὑποτίθεται συγκείμενον ἐξ ἀνδρῶν ἐχόντων μεγάλην ἐπιῤῥοήν. Λοιπὸν διὰ νὰ κατηγορηθῇ ἓν τοιοῦτον ὑπουργεῖον πρέπει νὰ πάθῃ μίαν μεγάλην προσβολήν. Ὅταν εὑρεθῶμεν λοιπὸν εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ δικασταὶ οἱ τόσον ἰσχυροὶ εἰς τὴν κοινωνίαν, οἱ ὁποῖοι θὰ καθίσουν νὰ δικάσουν τοὺς πρὸ ὀλίγου ὑπουργοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν ἀφοῦ ἐκλόνισαν τὴν κοινωνίαν. Ἐῤῥέθη λοιπὸν ὅτι οἱ τοιοῦτοι ἠμποροῦν νὰ ᾖναι Γερουσιασταὶ, ἀλλ’ οἱ Γερουσιασταὶ ἐξέλιπον, πρέπει λοιπὸν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν καὶ νὰ σκεφθῶμεν τίνι τρόπῳ νὰ ἀναπληρώσωμεν τὸ μεγαλεῖον τῆς Γερουσίας, ἀφοῦ τὸ ἀφηρέσαμεν ἀπὸ τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα. Σᾶς εἶπον διάφοροι προλαλήσαντες, ὅτι θὰ δικάσουν τοὺς ὑπουργοὺς οἱ 7 Ἀρειοπαγῖται, καὶ οἱ Πρόεδροι τοῦ Ἐφετείου, ἀλλὰ δὲν παρέχουν καμμίαν ἐγγύησιν, διότι εἶναι διωρισμένοι ἀπὸ τοὺς ἰδίους ὑπουργοὺς, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ δικάσουν. Ἄλλοι ἐπρότειναν τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου καὶ τοὺς ἐλεγκτὰς, ἄλλος εἶπεν νὰ τοὺς δικάσουν οἱ πρόεδροι τῶν δημοτικῶν συμβουλίων. Ἕκαστος ἐκτείνει τὰς ἰδέας του εἰς τὰ ἀντικείμενα, περὶ τῶν ὁποίων ἀσχολεῖται, πιστεύω ὅτι αὐτὸς θὰ ἦτο δήμαρχος, ἴσως καὶ πρόεδρος δημοτικοῦ συμβουλίου. Ἄλλος εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ δικασθοῦν....

§229ΑΝΤΥΠΑΣ. Ἀπὸ τοὺς πρῴην Γερουσιαστάς. (γέλως).

§230ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Δὲν ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ ἐγὼ δὲν ἐξετάζω, δὲν ἐννοῶ τὶ λέγει ὁ μὲν καὶ ὁ δὲ εἰς τὰ καφφενεῖα, καθὼς δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπαντῶ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ὡς κοινωνικὸς ἄνθρωπος εἰς μίαν συναναστροφὴν ἠμπορῶ νὰ εἴπω ἐν παρόδῳ. Λοιπὸν βλέπετε ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ἓν χάος, ὅτι ζητοῦμεν νὰ ἀντικαταστήσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατεστρέψαμεν καὶ δὲν εὑρίσκομεν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ παρατηρήσῃ, ὅτι οἱ ὑπουργοὶ εἶναι ἄξιοι νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς δίκην, τότε ποῖος κατηγορεῖ τὸ ὑπουργεῖον;

§231ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν, Κύριε Πρόεδρε.

§232ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ὅσοι ὁμιλοῦν τὰ θεωροῦν αὐτὰ περιττὰ πράγματα ἢ τὰ ἠξεύρουν καλλίτερα καὶ δὲν καταδέχονται νὰ ἀκούουν αὐτὰ τὰ πράγματα, εἶναι μεγάλοι ἄνδρες καὶ ἀξιοῦν νὰ γίνουν ὑπουργοί. Αὐτὸ τὸ σῶμα λοιπὸν τὸ πολιτικὸν θὰ κατηγορήσῃ τὸν ὑπουργὸν, θὰ κατηγορήσῃ βεβαίως ἡ πλειονοψηφία. Θέλει εἶσθαι ἐναντίον ὅλων τῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου, ὁ κατήγορος νὰ γίνεται δικαστὴς, διότι ὁ δικαστὴς πρέπει νὰ ᾖναι ἐντελῶς...... (Κλητὴρ νερό.) (γέλωτες). Σᾶς εἶπον, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον, πάσχω καὶ δὲν εἶμαι εἰς καλὴν κατάστασιν καὶ δὲν εἶχον καιρὸν νὰ μελετήσω τὸ ἀντικείμενον, οὔτε νὰ ἀναδιφήσω τὰς σημειώσεις τοῦ ἀοιδίμου καθηγητοῦ μας Ῥώσση. Λοιπὸν, Κύριοι, θὰ ἀντίκειται εἰς ὅλας τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, τὸ σῶμα τὸ κατήγορον νὰ ᾖναι καὶ σῶμα δικαστικὸν, σᾶς ὑποβάλλω λοιπὸν μίαν γνώμην κατὰ πρῶτον, ἠμπορῶ νὰ σφάλω διότι δὲν ἔχω τὴν ἀπαίτησιν τοῦ ἀλανθάστου, οὔτε τὴν μεγάλην, οἴησιν τῶν μεγάλων ῥητόρων, ἔχω μίαν μικρὰν γνώμην, ἡ ὁποῖα εἶναι αὐτή! Εἰς τοιαύτην δυσάρεστον θέσιν νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐκλέξῃ μίαν τριμελῆ ἐπιτροπὴν διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, ἡ ὁποῖα νὰ ἐγκαλῇ (θόρυβος). Κύριε Ἀντωνόπουλε, ποτὲ καμμίαν ἰδέαν συνταγματικὴν δὲν ἔφερες εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ὅταν θὰ πᾶς εἰς τὴν ἐπαρχίαν σου θὰ σὲ ῥωτήσουν ποίαν συνταγματικὴν πρότασιν ἔφερες καὶ θὰ εἰπῇς, κἀμίαν, μόνον διέκοπτα. — Νὰ ἐκλέγωνται δὲ 36 βουλευταί.

§233ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Διὰ νὰ κατηγοροῦν;

§234ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Εἶπον ποῖος θὰ κατηγορῇ, προσέξατε εἰς τοὺς λόγους μου, καθὼς προσέχω ἐγώ· ἠξεύρετε, ὅτι διὰ νὰ δίδῃ κανεὶς προσοχὴν εἰς ἄλλον θὰ εἰπῇ ὅτι ἔχει καλὴν ἰδέαν περὶ αὐτοῦ, καθὼς ἔχω ἐγὼ ὑπὲρ ὑμῶν. Λοιπὸν 36 κληρούμενοι θὰ δικάσουν τοὺς ὑπουργοὺς, οἱ δὲ 3, οἱ ὁποῖοι θὰ κάμουν τὴν κατηγορίαν, καὶ οἱ 3, οἱ ὁποῖοι θὰ κάμνουν τὴν ἀνάκρισιν, δὲν θὰ λάβουν μέρος εἰς τὴν δίκην, οἱ ἄλλοι δὲ, καὶ παρατηρήσατε, ὅτι εἰς τὴν ἰδέαν αὐτὴν ὑπάρχει πολὺ ὀρθοφροσύνη, δὲν λέγω, ὅτι ἐγὼ πάντοτε ἐκφράζομαι ὀρθῶς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὴ, διότι τὸ ὑπουργεῖον θὰ ἔχῃ καὶ τοὺς φίλους του καθὼς καὶ ἐδῶ· μήπως ὅλοι εἶσθε ὑπουργικοί; λοιπὸν εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν ἠμπορεῖ ἡ τύχη νὰ εὐνοήσῃ τοὺς ὑπουργοὺς καὶ νὰ φέρῃ ἄνδρας, ἢ φίλους αὐτῶν, ἢ μετριόφρονας.

§235ΜΙΛΗΣΗΣ. Τοὺς δημοσιογράφους δὲν θὰ τοὺς συμπεριλάβητε;

§236ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ὅταν ἀγαπᾶτε νὰ κάμητε ἀστειότητας, ἠμπορεῖτε νὰ πᾶτε εἰς τὸ Χαυτεῖον, ἐδῶ εἶναι Συνέλευσις. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος ἐξασφαλίζει ὅσον ἔνεστι τὰ δικαιώματα τῶν κατηγορουμένων ὑπουργῶν καὶ τῆς κοινωνίας, καὶ διὰ τῆς κληρώσεως αὐτῆς τῶν 36 βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ μετασχηματισθοῦν εἰς δικαστήριον, ἠμπορεῖ νὰ ἐπιτύχωμεν. Δὲν θέλετε αὐτό; ἓν ἄλλο.

§237ΤΙΝΕΣ. Καὶ ἄλλο;

§238ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Σᾶς παρακαλῶ, ἐδῶ ἦλθον καὶ εἶπον ἄλλοι τόσα γελοῖα (γέλως)· εἶναι ἕνας ἄλλος τρόπος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἐσκέφθην, τὸν ὁποῖον ὅμως δὲν ἔλαβον καιρὸν νὰ μελετήσω ἐμβριθέστερον καὶ ὁποῖος εἶναι αὐτός. Ὑποθέτω τὴν κοινωνίαν εἰς αὐτὴν τὴν δεινὴν θέσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν κατηγορηθὲν καὶ πεσὸν ἓν ὑπουργεῖον πρόκειται νὰ δικασθῇ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον, εἶναι ἐξασφαλιστικὸν διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτῶν, διότι καὶ οἱ ὑπουργοὶ εἶναι πολῖται, νὰ μὴν ᾖναι δικαστὴς ἡ Βουλὴ, ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα εἶναι πολὺ σοβαρὸν, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ προβλέψωμεν διὰ νόμου εἰδικοῦ, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλεχθῇ εἰδικὸν δικαστήριον ἀπὸ τὸν λαὸν διὰ νὰ δικάζῃ τοὺς ὑπουργοὺς, ἑκάστη ἐπαρχία νὰ ἐκλέγῃ ἀνὰ ἕνα, ὁ ὁποῖος ἐρχόμενος εἰς τὴν πρωτεύουσαν νὰ δικάζῃ τοὺς ὑπουργούς. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου, Κύριοι, ἐγὼ ἐκφράζω τὸ αἴσθημά μου καὶ δὲν τὸ ὑποβάλλω ὡς τὸ τελειότερον καὶ ἀκριβέστερον, δὲν παραδέχομαι ὅμως τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἐπρότειναν οἱ πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες. Πιστεύω δὲ, Κύριοι, ὅτι ὑμεῖς θέλετε ἐμβλέψει περισσότερον εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν αἰσθημάτων, τὰ ὁποῖα μοῦ ὑπηγόρευσαν αὐτὰς τὰς λέξεις παρὰ εἰς ἄλλην ἰδέαν.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Σαράβας ἔχει τὸν λόγον.

§240ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι νὰ ἐξέλθουν ἐκ τῶν δωματίων.

§242ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀφοῦ δὲν παρεδέχθημεν τὴν Γερουσίαν — καὶ ἂν δὲν ἦτον ἀργὰ, ἤθελον ἐκφράσει ἤδη τὴν ἄκραν εὐχαρίστησίν μου διὰ τοῦτο — ἀναγκαῖον εἶναι νὰ ἀνεύρωμεν ἀλλοῦ τὸ δικαστήριον, ὅπερ προώρισται νὰ δικάζῃ τοὺς κατηγορουμένους ὑπουργούς· περὶ τούτου πρὸ ἡμερῶν ὑπέβαλον πρότασιν, τὴν ὁποίαν καὶ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν σχέδιον τοῦ Συντάγματος ἠσπάσθη· ἤθελα εὐχαριστήσει τῷ ὑπουργείῳ διὰ τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἐκτίμησιν τῆς προτάσεώς μου, ἐὰν δὲν ἐφοβούμην μήπως τοῦτο κάμῃ ζωηροτέραν τὴν κατ’ αὐτῆς πολεμικήν. Κατὰ τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα, ἐξ οὗ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐλήφθη τὸ σύνταγμα τοῦ 1844, καὶ ἐν πολλοῖς συνεπληρώθη τὸ ἤδη συζητούμενον σχέδιον, τοὺς κατηγορουμένους ὑπουργοὺς δικάζει τὸ Ἀκυρωτικὸν συγκροτούμενον ἐξ ὅλων αὐτοῦ τῶν τμημάτων· ἐθεώρησα ἑπομένως, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ συμβουλευθῶμεν τὸ σύνταγμα τοῦ Βελγίου, καὶ νὰ προσδιορίσωμεν ὡς δικαστήριον ἁρμόδιον νὰ δικάζῃ τοὺς κατηγορουμένους ὑπουργοὺς τὸν Ἄρειον Πάγον, προστιθεμένων ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς τὴν σύνθεσίν του καὶ τῶν προέδρων τῶν Ἐφετείων τοῦ κράτους, ὅπως οὕτως ἀναπληρωθῇ ἡ εἰς τὸ παρ’ ἡμῶν ἀνώτατον δικαστήριον ὑπάρχουσα ἔλλειψις πλειόνων τμημάτων· διότι, ὡς γνωρίζετε, ὁ Ἄρειος Πάγος ἐκτὸς τοῦ ἀντιπροέδρου δὲν ἔχει ἀριθμὸν Ἀρειοπαγιτῶν μεγαλήτερον, ἢ ὅσον ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν τακτικὴν συγκρότησίν του. Τοιουτοτρόπως, κατὰ τὴν ἐμὴν πρότασιν, τὸ εἰδικὸν τοῦτο δικαστήριον θέλει συγκροτεῖσθαι ἐκ δεκατεσσάρων λειτουργῶν τῆς Θέμιδος λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐν Κερκύρᾳ θέλει συστηθῇ ἓν Ἐφετεῖον καὶ ὅτι θέλουσι προστεθῇ τοὐλάχιστον δύο ἀρειοπαγῖται, διὰ τὴν ὡς ἐκ τῆς δικαστικῆς ἀφομοιώσεως τῆς Ἑπτανήσου ἐπαύξησιν τῆς ὑπηρεσίας, οἵτινες παρέχουσιν εἴς τε τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τοὺς κατηγορουμένους ὅλας τὰς δυνατὰς ἐγγυήσεις ἀκριβοῦς καὶ πιστῆς ἐκπληρώσεως τοῦ ἑαυτῶν καθήκοντος. Τοιοῦτο εἶναι, Κύριοι, τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνω. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη τὰς ἐπαγομένας ἀντιῤῥήσεις, καθὼς καὶ τὰς ἀντιπροτεινομένας τροπολογίας. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Παππαδιαμαντοπούλου παραδέχεται τὴν αὐτὴν βάσιν, τουτέστι τὸν Ἄρειον Πάγον, διαφέρει ὅμως τῆς ἐμῆς προτάσεως κατὰ τοῦτο, καθόσον πρῶτον μὲν δὲν παραδέχεται τὴν σύμπραξιν τῶν Προέδρων τῶν Ἐφετείων, δεύτερον δὲ ἀπαγορεύει νὰ λάβωσι μέρος οἱ μετὰ τὴν κατηγορίαν τῶν ὑπουργῶν διορισθέντες ἀρειοπαγῖται. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, ἐξήγησα ἤδη τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἔκρινα ἀναγκαίαν τὴν προσθήκην τῶν Προέδρων τῶν Ἐφετείων, καὶ δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπανερχόμενος εἰς αὐτούς· προκειμένου ἄλλως τε περὶ δίκης, εἰς τὴν ὁποίαν κατήγορος καὶ διάδικος παρίσταται τὸ ἔθνος διὰ τῆς Βουλῆς τῶν ἀντιπροσώπων, κατηγορούμενοι δὲ οἱ ἄμεσοι ἐντολοδόχοι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὅσῳ μείζων εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαζόντων, ὅσῳ ἐκ τῶν ἀνωτάτων χορῶν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου λαμβάνονται, τόσῳ περισσότερον ἐπιτυγχάνεται ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς, τόσῳ περισσότερον ἡ κοινὴ συνείδησις ἐφησυχάζει καὶ ἀπεκδέχεται μετὰ πεποιθήσεως τὰ ἀποτελέσματα. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν ἡ πρότασις τοῦ Κ. Παππαδιαμαντοπούλου λαμβάνει, ἀναγκαία, ὅταν ἡ Γερουσία ἐδίκαζεν, εἶναι, φρονῶ, ὑπερβάλλουσα, προκειμένου περὶ μεταγενεστέρως διορισθέντων δικαστῶν· καὶ ἕκαστος ἐννοεῖ, ἐὰν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐξ ἴσου οἱ αὐτοὶ λόγοι· ἡ Γερουσία ἤθελε δικάζει πάντοτε ὡς σῶμα πολιτικὸν, ἐνῷ ὁ Ἄρειος Πάγος ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὄντως πολιτικωτάτης δίκης, τῆς κατηγορίας τῶν ὑπουργῶν, ἀδύνατον εἶναι νὰ λησμονήσῃ ἑαυτὸν καὶ νὰ ἀκούσῃ μόνον τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς πολιτικῆς· μολοντοῦτο, ἐὰν τὴν τοιαύτην πρόνοιαν τὴν εὑρίσκετε ἀναγκαίαν, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὴν παραδεχθῶ. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον παρουσίασεν ὁ Κ. Καλὸς, ὑποστηριχθὲν καὶ ὑπὸ τοῦ Κ. Διομήδους Κυριακοῦ, καὶ ἐν μέρει ὑπὸ τοῦ Κ. Παλαμήδου. Κατ’ αὐτὸ, σχηματίζεται δωδεκαμελὲς δικαστήριον, διὰ κλήρου λαμβανόμενον ἐξ ὅλων τῶν ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τῶν τε διατελούντων ἐν ὑπηρεσίᾳ καθὼς καὶ τῶν πρὸ οἱουδήποτε χρονικοῦ διαστήματος, καὶ δι’ οἱονδήποτε λόγον ἀποχωρησάντων, καὶ τὸ οὕτως, ἄνευ δικαιώματος ἐξαιρέσεως, κληρούμενον δικαστήριον, συνενόνον εἰς ἑαυτὸ τὰ καθήκοντα τοῦ ὁρκωτοῦ δικαστηρίου καὶ τοῦ τῶν συνέδρων, προώρισται νὰ δικάσῃ τοὺς ὑπουργούς! Εἶναι, ὡς παρατηρεῖτε, σύμμικτόν τι εἶδος δικαστηρίου, κατασκευῆς ὅλως ἰδιοτρόπου, ἐντελῶς ἄγνωστον εἰς τὸν δικαστικὸν κόσμον. Ὡς τοιοῦτον τὸ ἀποκρούω ὅλως δυνάμεσι. Δυσπιστεῖτε, Κύριοι, νὰ ἀναθέσητε τὴν ἐκδίκασιν τῆς κατηγορίας τοῦ ἔθνους κατὰ τῶν ἀμέσων ἐντολοδόχων τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος εἰς δικαστήριον συγκροτούμενον ἐξ ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, μολονότι τοῦ ἀνωτάτου ἡμῶν δικαστηρίου ἡ ἐνέργεια, ὁσάκις προέκειτο περὶ ὑποθέσεων, εἰς ἃς ἡ ἐξουσία ἀμέσως ἐνδιεφέρετο, ἀνταπεκρίθη πάντοτε εἰς τοῦ κοινοῦ τὰς προσδοκίας; παραπέμψατε τότε τὴν δίκην τῶν ὑπουργῶν εἰς τοὺς ἐνόρκους, ἐνόρκους ὅμως λαμβανομένους ἐκ τῶν τάξεων τοῦ λαοῦ καὶ ἐν ὀνόματι αὐτοῦ ἀπονέμοντας δικαιοσύνην, καὶ οὐχὶ, ὡς μᾶς προτείνετε, εἰς ἐνόρκους κληρουμένους ἐξ ἑνὸς λίαν περιωρισμένου ἀριθμοῦ ἀνωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, παρελθόντων καὶ παρόντων· σύστημα τοιοῦτον οὔτε τὰς ἐγγυήσεις δικαστηρίου μονίμου, ἔχοντος ἰδίαν προσωπικότητα, ζηλοτύπου τῆς ἑαυτοῦ τιμῆς, παρέχει, οὔτε ἐκ τοῦ λαοῦ ἀντλεῖ τὰς δυνάμεις του, ὥστε αἱ ἀποφάσεις του νὰ θεωρῶνται ὡς ἀπαύγασμα τῆς κοινῆς γνώμης. Εἰς ἀντίκρουσιν τῆς προτάσεως τοῦ ἐξ Ἀνδριανουπόλεως πληρεξουσίου δὲν θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐνδιατρίψω, ἀφοῦ ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν ὅτι δὲν ἔσχε καιρὸν νὰ μελετήσῃ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ἀλλ’ ἐκ τοῦ προχείρου κατήρτισε τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασίν του· ἀρκοῦμαι νὰ σημειώσω, ὅτι ἓν τῶν ἐλαττωμάτων αὐτῆς, οὐχὶ βεβαίως τὸ μόνον, εἶναι, ὅτι παραβιάζει τὴν θεμελιώδη ἀρχὴν τοῦ δικαίου, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται νὰ ᾖναι κατήγορος καὶ δικαστὴς συνάμα. Καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ ἀξιότιμος Κ. Παντολέων, ὁ πολὺς περὶ τὴν ἐπιστήμην τοῦ δικαίου, ὑπέπεσεν εἰς τοιοῦτον λάθος· εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐμετρίασε τὰ κακὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς προτάσεώς του, δοὺς ἡμῶν τὴν παρήγορον ἐλπίδα, ὅτι ἡ τύχη θέλει φανῆ εὐμενὴς εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, κληροῦσα δικαστὰς ἐκ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ συμπαθούσης πρὸς τοὺς ὑπουργοὺς μερίδος. Ἱκανὰ εἶπον, φρονῶ, Κύριοι, ὅπως σᾶς πείσω, ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα, παρουσιάζει τὰ στοιχεῖα δικαστηρίου παρέχοντος ἐγγυήσεις ἀναλόγους πρὸς τὸ ἀντικείμενον τῆς δικαζομένης ὑποθέσεως, καὶ τὴν ἰδιότητα τῶν δικαζομένων προσώπων.

§243Ν. ΛΟΥΖΗΣ. Λαμβάνω, κύριοι, τὸν λόγον οὐχ ἵνα πραγματευθῶ ἐν θεωρίᾳ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ἀλλ’ ἐν πράγματι σᾶς ὑποβάλλω μίαν πραγματικὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἀπὸ τοῦ 1852. Ὁ μόνος κλάδος, ὃν ἀληθῶς ἐσεβάσθη ἡ Προστασία ἐν Ἑπτανήσῳ μέχρι τοῦ 1852, ὑπῆρξεν ὁ δικαστικός· καὶ σημειώσατε ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ταύτης ἡ Ἑπτάνησος ὡς δορύκτητος ἐκυβερνᾶτο καὶ τὰ πάντα ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ ἑνὸς ἐξήρτηντο. Ἐλευθερίαι τινὲς παρεχωρήθησαν κατὰ τὸ 1848, αἵτινες ἀκολούθως ηὐξήνθησαν, αἱ ἐλευθερίαι δὲ αὗται κυρίως περιωρίζοντο εἰς τὰ τοῦ Τύπου καὶ τὰ περὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν. Ψηφίζουσα ἡ Ἰόνιος Βουλὴ τὸν ἐκλογικὸν νόμον ἠναγκάσθη ἵνα χορηγήσῃ δικαιοδοσίαν εἰς τὰ δικαστήρια ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν ἐκλογικῶν ἐπιτροπῶν. Προσέθηκε δηλονότι εἰς τὴν ἀστικὴν τῶν δικαστηρίων δικαιοδοσίαν, καὶ τὴν πολιτειακήν. Δὲν εἶναι, Κύριοι, οὔτε καιρὸς κατάλληλος, οὔτε αἱ περιστάσεις τὸ ἐπιτρέπουν, ἵνα σᾶς εἴπω πολλὰ καθέκαστα ἀφορῶντα τὸν δικαστικὸν κλάδον τῆς Ἑπτανήσου ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· λέγω πλὴν, ὅτι ἂν παρεισέφρυσαν ἀνικανότητες εἰς τὸν κλάδον ἐκεῖνον, παρεισέφρυσαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ὅτι τότε πρώτην φορὰν εἴδομεν δικαστὰς διακρινομένους ἐπὶ ἱκανότητι καὶ ἀκεραιότητι χαρακτῆρος ἐξοβελισθέντας τῆς ὑπηρεσίας, ἕνεκα ἀποφάσεων ἐκδοθεισῶν ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων· ὁδηγούμενος ὅθεν ἐξ αὐτῆς τῆς πείρας, ἐξ αὐτῆς τῆς πρακτικῆς παρατηρήσεως, συνέλαβον ἔκτοτε τὴν ἰδέαν, ὅτι ἦτο εὐχῆς ἔργον ἵνα οἱ δικασταὶ οὐδέποτε εἰς τὰ πολιτειακὰ ἀναμιγνύωνται—δικαστὴς καὶ πολιτικὸς, ἤτοι φατριαστὴς, εἶναι ἀσυμβίβαστον καὶ τὰ μάλα ἐπιζήμιον· τὰ δίκαια ταῦτα δὲν συμβιβάζονται· δύναται καθὸ δικαστὴς νὰ ᾖνε Πλάτων, Σωκράτης ἢ Ἀριστείδης, ἀλλ’ ὅταν τὸν ἀποσπάσητε ἀπὸ τὸ ἔργον του ἐκεῖνο καὶ τὸν ἀναμίξητε εἰς τὰ πολιτικὰ, δὲν ἠξεύρω μὰ τὴν ἀλήθειαν πῶς θέλει δυνηθῆ νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὸν πειρασμὸν ἢ εἰς τὸν φόβον. Ἂς προσέξωμεν λοιπὸν καλῶς καὶ εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον πρὸς τοῖς ἄλλοις, κατὰ τὴν Ἰταλικὴν παροιμίαν, «θέτομεν τὸ ἄροτρον πρὸ τῶν βοῶν»· καθότι ἐνῷ δὲν ἔχομεν εἰσέτι κατηρτισμένον Νόμον περὶ τῆς εὐθύνης ὑπουργῶν ζητοῦμεν τὸ δικαστήριον τὸ μέλλον νὰ δικάζῃ τοὺς ὑπουργούς. —Ὁ Νόμος οὗτος ὤφειλε νὰ συνταχθῇ, ἀπὸ τοῦ 44 καὶ μόλον τοῦτο δὲν εἶδεν εἰσέτι τὸ φῶς τοῦ Ἡλίου· καὶ ὅσοι ἔχουν πεῖραν τῶν ἡμετέρων πραγμάτων, ἀμφιβάλλουσιν, ἂν θὰ τὸ ἴδῃ ποτέ.—Ἐν τούτοις ἡμεῖς ἀσχολούμεθα περὶ τοῦ δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον θὰ δικάζει τοὺς ὑπουργοὺς, εὐτοπία καὶ αὕτη ἀπὸ τὰς συνήθεις· ὁπωσδήποτε πλὴν ἂς προφυλαχθῶμεν τοὐλάχιστον ἡμεῖς, διότι ἐὰν δὲν ἐκδοθῇ ὁ Νόμος, ἡ εὐθύνη ἔσεται ἐπὶ τῆς μελλούσης Βουλῆς, ἂς μὴ νομίζωμεν ὅτι πολιτειακὰ τοιαύτης φύσεως ἀντικείμενα δικάζονται δεόντως καὶ καταλλήλως ὑπὸ τῶν τακτικῶν δικαστῶν οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσι. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ φρονῶ, ὅτι τὸ καταλληλότερον δικαστήριον ἤθελεν εἶσθαι οὐχὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ἐν τῇ ὁλομελείᾳ αὐτοῦ, οὐχὶ οἱ πρόεδροι τῶν Ἐφετῶν, οὐχὶ οἱ ἄλλοι, τοὺς ὁποίους ἐμνημονεύσατε, ἀλλ’ ἐπὶ τούτου δικαστήριον ὁρκωτῶν παρὰ τῆς Βουλῆς ἐκλεγόμενον ἐκτὸς τοῦ σώματος· τὸ δικαστήριον τοῦτο θὰ ἔχει καθαρῶς πολιτικὸν χαρακτῆρα, οἷον ἀπαιτεῖ τὸ ἀντικείμενον.

§244ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἡ πλειοψηφία, ἥτις θὰ κατηγορεῖ αὐτὴ καὶ θὰ διορίζει τοὺς δικαστάς;

§245ΛΟΥΖΗΣ. Φρονῶ, ὅτι 24 πολῖται ἀνεξάρτητοι καὶ εὐσυνείδητοι, δύνανται εὐθυδίκως καὶ ἀμερολήπτως νὰ δικάσωσιν, ἔγκειται δὲ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς νὰ ἐκλέξῃ τοὺς καταλληλοτέρους. Τὰς ὀλίγας πρακτικὰς παρατηρήσεις ταύτας ἔκρινα καθῆκον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὁδηγούμενος ὑπὸ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἔλαβον καθ’ ὅλον τὸν δικαστικόν μου βίον.

§246ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 5 παρὰ 5 λεπ.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Ν. Κατσικαπῆς.