1864.10.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 332.

Τῆς 2 Ὀκτωβρίου 1864.

(Παρασκευή.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Τὴν Προεδρικὴν ἕδραν κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Ἀντύπας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλονται διάφοραι προτάσεις. Τοῦ Κ. Κοσονάκου. «Εἰς ἕκαστον Βουλευτὴν προσδιορίζεται δι’ ἑκάστην Σύνοδον ἀποζημίωσις δραχμῶν 4,000.» Τοῦ Κ. Βάχλα. «Οἱ ἐκπληροῦντες τὰ χρέη των Βουλευταὶ θέλουν ἔχει ἀποζημίωσιν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀνὰ δραχμὰς εἴκοσι δι’ ἑκάστην ἡμέραν, καθ’ ἣν λαμβάνουσι μέρος εἰς τὰς συνεδριάσεις ἐκτὸς ἐν περιπτώσει δικαιολογημένης ἀσθενείας. Οὐδεμία δὲ ἄλλη ἀποζημίωσις ἐπιτρέπεται δι’ οἱονδήποτε λόγον.» Τοῦ Κυρίου Γιολδάση. «Νὰ προστεθῇ ὡς 115 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τάδε. Οὐδεὶς διορίζεται Δημόσιος ὑπάλληλος ἐν τῷ Νομῷ ἢ ἐν Ἐπαρχίᾳ, ἐν ᾗ ἔχει τὴν ἀστικὴν καὶ πολιτικὴν αὐτοῦ κατοικίαν. Ἐξαιροῦνται τῆς διατάξεως ταύτης ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ Ἀντεισαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου οἱ Ἀρεοπαγῖται καὶ οἱ δημόσιοι Ἰατροί.» Τοῦ Κ. Παπαδιαμαντοπούλου. Τροπολογίαι ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. Ἄρθρον 92. Νὰ ἀντικαταστήσωσι τὰς λέξεις «Γερουσία καὶ Γερουσιασταὶ» αἱ λέξεις «Ἄρειος Πάγος καὶ Ἀρειοπαγῖται.» Ἄρθρ. 93. Νὰ τροπολογηθῇ ὡς ἑξῆς· «Μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου τούτου (περὶ εὐθύνης ὑπουργῶν) ἡ μὲν Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορῇ τοὺς ὑπουργοὺς ἕνεκα πάσης κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων των πραχθείσης ὑπ’ αὐτῶν παραβάσεως ποινικῆς τινος διατάξεως ἢ ὑπερβάσεως τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων, ὁ δὲ Ἄρειος Πάγος νὰ δικάζῃ αὐτοὺς κατὰ τὴν περὶ πλημμελημάτων διαδικασίαν. Ἐπὶ ἀθεμίτων πράξεων, μὴ προβλεπομένων ῥητῶς ὑπὸ τοῦ ποινικοῦ νόμου, ὁ Ἄρειος Πάγος ἐπιβάλλει ποινὴν οὐχὶ βαρυτέραν τῆς φυλακίσεως.» Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν του ὁ Πρόεδρος Κ. Μεσσηνέζης.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ Κ. Ζάκα. (ἀναγινώσκεται.)

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Ζάκας ποίαν ἡμέραν ὁρίζει;

§6ΖΑΚΑΣ. Αὔριον νὰ συζητηθῇ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄνευ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως δὲν ἠμπορεῖ, ἀλλὰ νὰ ἀναπτυχθῇ αὔριον. Ἔχω ἀνὰ χεῖρας μίαν πρότασιν τοῦ Κ. Λιβαδᾶ, ἥτις εἶναι ἐκτεταμένη, διότι ἔχει αἰτιολογικὸν μέρος. Ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ τυπωθῇ αὐτὸ τὸ μέρος, διὰ τοῦ ὁποίου γίνονται αἱ προτάσεις;

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, τὸ ὅλον.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠξεύρετε, ὅτι ἔγινε μία τρομερὰ κατανάλωσις χάρτου, θέλομεν 3,000 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Γνωστοποιῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὸ περιεχόμενον ἐγγράφου τῆς πρυτανείας τοῦ Πανεπιστημίου. Γνωστοποιεῖται διὰ τούτου ὅτι τὴν προσεχῆ Κυριακὴν (4 8βρίου) περὶ τὴν 10 ὥραν γενήσεται ἡ ἐγκαθίδρυσις τῶν ἐνιαυσίων ἀρχῶν τοῦ Πανεπιστημείου καί ἡ λογοδοσία τοῦ πρώην Πρυτάνεως, καὶ παρακαλοῦνται ὅπως τιμήσωσι τὴν ἀκαδημαϊκὴν ταύτην τελετὴν διὰ τῆς παρουσίας των ὅ τε Πρόεδρος καὶ οἱ Πληρεξούσιοι, ἂν εὐαρεστῶνται. Κύριοι πληρεξούσιοι γνωρίζετε ὅτι κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως πρέπει νὰ συνερχώμεθα τὴν 9 ὥραν, ἀλλὰ καταντῶμεν εἰς τὰς δώδεκα.

§10ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν μίαν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἤμεθα ἀκριβέστεροι καὶ ἰδίως διὰ τὴν αὔριον, ἐπειδὴ εἶναι εὐχῆς ἔργον νὰ δοθῇ ἕν τέλος εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀφομοιώσεως, σᾶς παρακαλῶ νὰ εἴμεθα ὀλίγον πρωϊνώτεροι. Διὰ τὰς δαπάνας τῆς Συνελεύσεως ἔχω ἀνάγκην πιστώσεως διὰ τὸν μῆνα Σεπτέμβριον 80,000 δραχμῶν, μοὶ δίδεται πίστωσις;

§12ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν, Κύριοι, εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§14Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι εἶναι καλὸν νὰ λαλήσουν ὅσοι ἔχουν τροπολογίας.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ἀφεντούλης ἐζήτησε 20 ἡμερῶν ἀπουσίας ἄδειαν, νὰ δοθῇ;

§16ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σπ. Βαλαωρίτης ἐζήτησε 15 ἡμερῶν ἀπουσίας ἄδειαν, νὰ δοθῇ;

§18ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον 73. «Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ ἐμμίσθου ὑπαλλήλου, ἐκτὸς τῶν ὁρισθησομένων ἐξαιρέσεων ἐν τῷ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμῳ· ὡσαύτως εἶναι ἀσυμβίβαστα τὰ τοῦ Βουλευτοῦ καθήκοντα καὶ πρὸς τὰ τοῦ Δημάρχου.» Τροπολογία ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου τοῦ Κ. Διομήδους Κυριακοῦ. Ἐπὶ τοῦ 73 ἄρθρου προτείνομεν ά.) νὰ προστεθῶσιν ἐν τέλει ἤτοι μετὰ τὴν λέξιν «δημάρχου» καὶ αἱ λέξεις «καὶ τοῦ δικαστοῦ.» Τοῦ Κ. Ἡλιοπούλου. «Ὁ ὑπάλληλος ἐκλεχθεὶς Βουλευτὴς παύει αὐτοδικαίως τῆς θέσεώς του, ἐκτὸς τῶν ὁρισθησομένων ἐξαιρέσεων ἐν τῷ περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμῳ. Οὐδεὶς δήμαρχος ἐκλέγεται Βουλευτὴς ἐκτὸς ἂν παραιτηθῇ τῆς θέσεώς του τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Βουλευτικῆς ἐκλογῆς·» Ὁ Κ. Μαυρομιχάλης ἀπέσυρε τὴν ἰδικήν του. Τροπολογία τοῦ Κ. Παπαδιαμαντοπούλου· «Τὸ πρῶτον ἐδάφιον νὰ διαγραφῇ, ἄλλως νὰ παρεντεθῶσι μετὰ τὴν λέξιν «ὑπαλλήλου» τὰ ἑξῆς· «τοῦ μηκέτι ἰσοβίου κατασταθέντος.» Τροπολογία τῶν ΚΚ. Μαμούρη, Χαντζερῆ, Δ. Γρίβα καὶ ἄλλων ἐπὶ τοῦ 72 ἄρθρου· «Πᾶς στρατιωτικὸς δικαιοῦται νὰ παρασταθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν Βουλευτικὸν ἀγῶνα ὡς ὑποψήφιος, ἅμα δηλώσῃ τοῦτο εἰς τὴν ἀμέσως προϊσταμένην του ἀρχὴν πρὸ δύο μηνῶν, ὑποχρεουμένην νὰ τῷ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν.» «Ὁ ἀξιωματικός, ὁ ἐκλεχθεὶς Βουλευτής, θεωρεῖται παρὰ τοῦ σώματός του ὡς ἀπεσπασμένος εἰς ἔκτακτον ὑπηρεσίαν.» Τοῦ Κ. Ἡρακλέους Πετιμεζᾶ, Βουκούρη καὶ Τ. Μαράτου· «Πᾶς ἀξιωματικὸς δικαιοῦται νὰ παρίσταται ὡς ὑποψήφιος Βουλευτὴς εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα τῆς ἐπαρχίας, εἰς ἣν ἐκλέγεται, ὁ δὲ ἄμεσος προϊστάμενός του ὀφείλει ἀναμφιλέκτως νὰ χορηγήσῃ τὴν πρὸς τοῦτο κανονικὴν ἄδειαν ἅμα τῇ δηλώσει τοῦ ἀξιωματικοῦ δύω μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ οὐδεὶς τίθεται ὑποψήφιος ἂν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὑτοῦ διαμένῃ ἐπὶ κεφαλῆς ἐνόπλου δυνάμεως.» Τοῦ Κ. Σπ. Ἀντωνιάδου· «Τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ καθήκοντα παντὸς δημοσίου ὑπαλλήλου. Ὡσαύτως εἶναι ἀσυμβίβαστα καὶ πρὸς τὰ τοῦ δημάρχου καὶ παντὸς δημοτικοῦ ὑπαλλήλου.» «Ἄρθρον πρόσθετον 74. Βουλευταί, διοριζόμενοι παρὰ τῆς κυβερνήσεως εἰς οἱανδήποτε δημοσίαν ἔμμισθον θέσιν καὶ δεχόμενοι αὐτὴν, παύουσιν ἀμέσως τῶν Βουλευτικῶν αὑτῶν καθηκόντων.» Ὁ Κ. Γιολδάσης· «Ἐπίσης εἶναι ἀσυμβίβαστα τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ πρὸς τὰ τοῦ διοικητοῦ καὶ ὑποδιοικητοῦ πάσης Ἐθνικῆς ἢ Βασιλικῆς Τραπέζης, τῶν διευθυντῶν καὶ ὑποδιευθυντῶν τῶν ὑποκαταστημάτων καὶ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων της.» Προσθήκη τοῦ Κ. Κατζικαπῆ· «Ἑπομένως οἱ μὲν δημόσιοι καὶ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι παύονται τῶν καθηκόντων των αὐτοδικαίως μετὰ τὴν ἐκλογὴν των ὡς βουλευταὶ, οἱ δὲ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ τῆς τε ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης θεωροῦνται ἐν ἐκτάκτῳ ὑπηρεσίᾳ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν βουλευτικῶν των καθηκόντων.»

§20ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ἔχω καὶ ἐγὼ μίαν προσθήκην.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεῤῥίφθη. Ὁ Κ. Διομήδης Κυριακοῦ θεωρεῖ ὅτι δὲν ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασίς του, ἥτις λέγει· «Ὀφειλέται τοῦ δημοσίου ἐκ χρεῶν πηγασάντων μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος Συντάγματος ἀποκλείονται τοῦ Βουλευτικοῦ ἀξιώματος.» Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ζατουνίτης.

§22ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Κύριοι! Τὸ συζητούμενον ἄρθρον, ὅπως ἔχει ἐν τῷ σχεδίῳ, ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ δοθῶσι διάφοροι τροπολογίαι ἀπὸ πολλοὺς τῶν ΚΚ. πληρεξουσίων· ἀπέχω νὰ εἴπω ὅτι, ἐὰν κατὰ τὸ 1843 ἡ τότε ἐθνικὴ Συνέλευσις ἔδιδε περισσοτέραν σημασίαν, περισσοτέραν πρακτικὴν ἀξίαν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν εὑρεθῆ σήμερον εἰς τὴν θέσιν νὰ φέρωμεν τροπολογίας ἐπὶ τροπολογιῶν, περίστασις ἥτις καταδικάζει τὸ πνεῦμά του. Τὰ αἴτια λοιπὸν, ἅτινα ἠνάγκασαν πολλοὺς τῶν ΚΚ. πληρεξουσίων νὰ φέρωσι τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἠκούσατε, ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς τὰ ἀναφέρω ἐν περιλήψει, τὰ αἴτια δὲ ταῦτα δὲν τὰ εὑρίσκομεν εἰς τὴν σημερινήν μας κατάστασιν, ἀλλὰ τὰ ἠρύσθημεν ἀπὸ τὸ παρελθὸν, ἀπὸ τὰς πράξεις δηλαδὴ ἀπὸ τὰς ἐμπνεύσεις καὶ προαιρέσεις τῶν παρελθουσῶν Κυβερνήσεων ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἡ παροῦσα Συνέλευσις ἔχει τὴν εὐτυχίαν νὰ περικλείῃ ἐν ἑαυτῇ μέγαν ἀριθμὸν ἐντίμων στρατιωτικῶν· πολλοὶ τούτων εἶναι μάρτυρες τοῦ σφαλεροῦ πνεύματος τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ὅπως ἐν τῷ σχεδίῳ εὑρίσκεται διατετυπωμένον. Συλλογισθῆτε, Κύριοι, ὅτι πολλοὶ τῶν ἐντίμων ἀξιωματικῶν αἰσθανόμενοι εἴτε ἐξ ἀπατηλῆς ἐν ἑαυτοῖς πεποιθήσεως, εἴτε ἐκ πραγματικῆς σημασίας, ὅτι ἔχουσιν ἐπιῤῥοὴν, νὰ τὸ εἴπω καθαρώτερον, πολλάκις συνέλαβον τὴν ἰδέαν νὰ ζητήσωσι τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν των, αἱ κυβερνήσεις ὅμως ἠξεύρετε τί ἔκαμαν; κανένα δὲν λανθάνουσι τὰ παρελθόντα· ὅλοι γνωρίζετε ὅτι ἐὰν προέβλεπεν εἷς ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ὁ μέλλων νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἀξιωματικὸς, ἐὰν ἐπιτύχῃ, πολὺ πιθανὸν ἤθελε τεθῆ ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῶν ἰδεῶν του, εἶχε πολλὴν ἐλευθερίαν, εἶχε τὴν ἄδειαν μὲ τὰ μέσα ὅλα ἐκεῖνα τὰ γνωστὰ, νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ἐὰν ὅμως προέβλεπε τὸ ἐναντίον, ὅτι ἐπρόκειτο ὁ ἐν λόγῳ ἀξιωματικὸς, ἐκλεχθεὶς βουλευτὴς, νὰ πολεμήσῃ εἴτε τὰς ἰδέας του, εἴτε τὰς πράξεις του, ὅπως συνέβη ποτὲ ἓν περιστατικὸν ἀπρόβλεπτον, δὲν τοῦ ἔδιδε τὴν ἄδειαν, τὸν ἐτιμώρει μάλιστα ἂν ἐτόλμα νὰ τὴν ζητήσῃ, μάρτυρα φέρω τὸν Κ. Ἀντ. Μαυρομιχάλην, τί ἀπήντησεν εἰς αὐτὸν ὁ ὑπουργὸς πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπετάνθη. Ὁ Κ. Βλ. Βαλτινὸς, ὁ Κ. Γρίβας, ὁ Ἴσκος καὶ τόσοι ἄλλοι ἀξιωματικοὶ ἂς μαρτυρήσωσι πῶς προσεφέρθησαν πρὸς αὐτοὺς αἱ κατὰ καιρὸν Κυβερνήσεις, διότι ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἤθελον τοὺς καταστήσει ὄργανα, ἀλλ’ ὅτι ἤθελον ἐντίμως καὶ εἰλικρινῶς ἀντιπροσωπεύσει τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Τὰ αἴτια λοιπὸν, Κύριοι, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ὡρμήθησαν πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων νὰ φέρωσι τὰς τροπολογίας ταύτας, εὑρίσκομεν εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ μία Συνέλευσις, οἵα ἡ παροῦσα, ἥτις ὁμολογουμένως σκοπὸν προέθετο καὶ διὰ πραγμάτων ἀπέδειξεν, ὅτι τὰ κακὰ τοῦ παρελθόντος θέλει νὰ τὰ σταματήσῃ, ὅτι τὰ κατεδίκασεν ἐμπράκτως, ὅτι εἰς τὰ δεινὰ ἐκεῖνα θέλει θέσει φραγμὸν ἀνυπέρβατον, φρονῶ, ὅτι εἶναι τὸ πρώτιστον τῶν καθηκόντων της νὰ θέσῃ καὶ εἰς τοῦτο ἕνα φραγμόν, ὅστις δὲν εἶναι ἄλλο, παρὰ μία καθιέρωσις τῆς ἰσότητος, τῆς ἴσης ἀπολαβῆς τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου Ἕλληνος, μετὰ μίαν ἐπανάστασιν, ἧς τὰ αἴτια εἰσὶ πασίδηλα. Τὸ ἄρθρον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅπως ἔχει, ἂν μείνῃ, κεῖται εἰς τὰς χεῖρας ἑκάστης Κυβερνήσεως νὰ τὸ ἑρμηνεύσῃ καὶ ἐφαρμόσῃ κατὰ τὸ ἀρεστὸν αὐτῇ, αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὁρμώμενοι οἱ συντάκται τοῦ σχεδίου ἠθέλησαν ἵνα μὴ ἀφήσωσι νὰ παρίστανται εἰς τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς καὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ πολῖται, διότι, ἐὰν ἀρνηθῆτε εἰς τὸν στρατιώτην τὴν ἰδιότητα τοῦ πολίτου, πρέπει νὰ τὴν ἀρνηθῆτε εἰς τὸν ἑαυτόν σας, ἐπειδὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ γένῃ τις στρατιώτης, ἐὰν δὲν ᾖναι πολίτης· καὶ οὐχὶ ἁπλῶς πολίτης, ἀλλὰ χρηστός, ἠθικός, ἐνάρετος πολίτης, ἄλλως οὐδέποτε ἀπολαμβάνει τῆς τιμῆς νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Βλέπετε λοιπόν, ὅτι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι πολῖται. Ἀπὸ τὴν ἰδέαν λοιπὸν τοῦ ὅτι πᾶς Ἕλλην οἱανδήποτε ἐπαγγελματικὴν ἰδιότητα φέρων, ἐν τῇ σημερινῇ καταστάσει τοῦ ἔθνους καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα, ἀπὸ τοῦ ὁποίου τοῦτο ὁρμᾶται μετὰ τὴν ἐπανάστασίν του, εἶναι ἴσος ἀπέναντι τοῦ Νόμου· ὅπως διὰ πραγμάτων ἡ Συνέλευσις τὸ ἀπέδειξε καὶ διὰ τῶν φιλελευθέρων θεσμῶν της τὸ καθιέρωσε, δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἐνώπιον τοῦ Ἕλληνος οὐδεὶς φραγμός, ἐν πάσῃ περιπτώσει καθ’ ἣν ἕκαστος εἴτε στρατιωτικὸς παντὸς βαθμοῦ εἴτε πολιτικὸς πάσης θέσεως ἤθελε διανοηθῆ, ὅτι ἀπολαμβάνει τῆς ὑπολήψεως τῶν συμπολιτῶν αὐτοῦ, καὶ ὠρέχθη νὰ ζητήσῃ τὰς ψήφους των. Ἡ τάξις λοιπὸν αὐτὴ τῶν στρατιωτικῶν τῆς τε ξηρᾶς καὶ θαλάσσης ἐν τῇ κοινωνίᾳ μας, ἡ ὁποία εἶναι πολυάριθμος, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν στερεῖται μήτε τῆς πρεπούσης νοημοσύνης, οὔτε τῆς ἀνηκούσης ἱκανότητος αὐτῇ, οὔτε τέλος πάντων ὅλων ἐκείνων τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα ἔχων τις δύναται νὰ καυχηθῇ, ὅτι εὐτόλμως, θαῤῥαλέως, ἐπιτυχῶς ἀφιλοκερδῶς, εἰλικρινῶς καὶ ἀνεπηρεάστως δύναται νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τοὺς ἐντολεῖς του, τὸ ἔθνος αὐτό. Ἐκτὸς τῶν λόγων τούτων, εἶναι καὶ ἄλλοι τόσον σαφεῖς καὶ καθαροί, ὥστε ἐὰν θελήσῃ τις νὰ τοὺς διαφιλονεικήσῃ, εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ θελήσῃ νὰ φιλονεικήσῃ τὴν ὕπαρξιν τοῦ φωτός, εἶναι δὲ οἱ ἑξῆς. Δύο ἤδη ἔτη συνεδριάζομεν ἐδῶ, Κύριοι, εὑρέθημεν πολλάκις εἰς περιστάσεις ἀναγκαίως νὰ λύσωμεν ζητήματα οἰκονομικά, φορολογικά, τελωνειακά, διοικητικὰ καὶ ἄλλης φύσεως, καὶ ζητήματα ἐπὶ τέλους στρατιωτικά. Ἐγώ, Κύριοι, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος τοῦ στρατοῦ πρὸ 14 ἐτῶν· σᾶς ὁμολογῶ ἐν εἰλικρινείᾳ, ὅτι μόλα ταῦτα δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ἐντελῶς πολλὰ πράγματα περὶ στρατοῦ, τόσας σπουδαίας λεπτομερείας εἰς ἀντικείμενα ἀφορῶντα τὰ καθήκοντα τοῦ στρατιώτου, τοῦ ἀξιωματικοῦ, τοῦ ὑπουργοῦ ὑπὸ τὴν ἠθικὴν ἔποψιν, τὴν ὑλικήν, τὴν οἰκονομικὴν καὶ ἄλλας ἐπόψεις· παραδεχθῆτε ταῦτα, Κύριοι, ὡς ἀληθῆ, πεισθῆτε ὅθεν, ὅτι οἱ μὴ ὄντες στρατιωτικοί, οἱ μὴ ὑπηρετήσαντες 10, 15, 20 ἔτη, πολὺ ὀλιγώτερον θέλουν εἶσθαι εἰς κατάστασιν ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ γνωρίζουν εἰς ἓν σῶμα, εἰς μίαν Βουλὴν πολλὰ πράγματα ἀφορῶντα διάφορα συμφέροντα, ποικίλλας περιστάσεις σχετικὰς πρὸς πᾶσαν στρατιωτικὴν ἐνέργειαν. Συλλογίσθητε, Κύριοι, ὅτι συνεζητήσαμεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἕνα προϋπολογισμόν, αὐτὸν ὅλοι ἐνθυμεῖσθε εἰς πόσα μέρη τὸν ἐτραυματίσαμεν, εἰς πόσα μέρη ἐφέραμεν τὴν ψαλίδα τῶν οἰκονομιῶν, πόσον ἀφειδῶς καὶ ἀσπλάγχνως κατεφέρθημεν κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν· καὶ λέγων ἀφειδῶς καὶ ἀσπλάγχνως μὴ νομίσητε, ὅτι παραπονοῦμαι διὰ τοῦτο καθ’ ὃ στρατιωτικός, διότι ὅ,τι ἐγένετο δὲν ἦτο ἄτοπον οὔτε ἐπιβλαβές· ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν, καὶ δὲν ἠμπορεῖ οὐδεὶς νὰ μὲ μεταπείσῃ, ὅτι ὁ στρατὸς ἀκόμη δύναται νὰ ὑποστῇ οἰκονομίας ἐπὶ θέσεων περιττῶν. Ἐνθυμεῖσθε, λέγω, τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι πρῶτοι οἱ στρατιωτικοὶ ἔλαβον τὴν πρωτοβουλίαν ἵνα δείξωσι τὰ μέρη, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων παρεγνώριζον ποῖαι οἰκονομίαι δύνανται νὰ προέλθωσιν ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας. Ἐνθυμεῖσθε, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν ἐνταῦθα παρακαθημένων ἀξιοτίμων ἀξιωματικῶν ἔδειξαν εἰς τὴν Συνέλευσιν ποίας οἰκονομίας δύναται νὰ ἐπιφέρῃ, ποῖα περιττὰ ἐν γένει δύνανται νὰ λείψωσιν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν, χωρὶς ποσῶς ἡ ὑπηρεσία νὰ βλαφθῇ. Ἐρωτῶ, Κύριοι, ἤθελεν εἶσθαι ἁρμόζον, καὶ δὲν τὸ λέγω νὰ προσβάλλω κανένα, νὰ λάβῃ πᾶς τις μὴ στρατιωτικὸς τὴν ψαλίδα εἰς χεῖρας καὶ νὰ κόπτῃ ἀπ’ ἐδῶ καὶ νὰ ἀφαιρῇ ἀπ’ ἐκεῖ; Ἰδοῦ λοιπὸν παράδειγμα, Κύριοι, ἐκ τοῦ ὁποίου ἂς ὁμολογήσωμεν ὅτι 1½ ἑκατομμυρίου προῆλθεν οἰκονομία μόνον καὶ μόνον διότι κατεδείχθησαν εἰλικρινῶς καὶ ἀπὸ πραγματικὴν τῶν περιστάσεων καὶ μερῶν γνῶσιν ὅλα τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ λείψωσιν ὡς ἔξοδα περιττὰ, ὥστε καὶ εἰς τὸ δημόσιον νὰ ἐπέλθῃ ἡ προσήκουσα ὠφέλεια καὶ ἡ ὑπηρεσία νὰ μὴ βλαφθῇ, διότι οὐδεμίαν οἰκονομίαν ἐδέχθην μετὰ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας. Ἐνθυμεῖσθε τότε ποῖα καὶ ἐγὼ περιττὰ κατέδειξα ἔξοδα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Συλλογίσθητε δὲ εἰς πόσους περισπασμοὺς ἀπ’ ἐναντίας εὑρέθημεν, ὥστε ἤλθομεν εἰς τὴν θέσιν νὰ ἐπαναφέρωμεν θέσεις καταργηθείσας ἀφ’ ἑνὸς, βαθμοὺς ἀφαιρεθέντας ἀφ’ ἑτέρου, καὶ πάλιν τὴν ἀνάγκην ταύτην στρατιωτικοὶ διεῖδον καὶ ἡ Συνέλευσις ἐδέχθη τῇ προτάσει των. Ἐν τοιαύτῃ λοιπὸν περιπτώσει ἀναλογισθῆτε ὅτι προῆλθεν ἓν ἥμισυ ἑκατομμύριον δραχμῶν οἰκονομία, μόνον καὶ μόνον, διότι παρακάθηνται ἐνταῦθα ἔντιμοι ἀξιωματικοὶ, δυνάμενοι νὰ φωτίσωσι τὸ σῶμα περὶ παντὸς δυναμένου καὶ οἰκονομίαν νὰ φέρῃ, καὶ τὴν ὑπηρεσίαν νὰ μὴ βλάψῃ. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ προσθέσω ὅτι, ἐπειδὴ οὐδέποτε εἰς καμμίαν ἀπὸ τὰς παρελθούσας Βουλὰς δὲν εἶδα νὰ γίνῃ λόγος περὶ τοιούτων ἀντικειμένων, οὐδεὶς ἔλαβε τὸν λόγον, διότι δυστυχῶς ἕνας ἢ δύω ἀξιωματικοὶ ἦσαν ἐν ταῖς βουλαῖς καὶ πολλάκις κανεὶς (θόρυβος), ἐπειδὴ λέγω ἔλλειπον οἱ εἰδικοὶ ἄνθρωποι, οὐδὲν καλὸν ὑπὸ οἱανδήποτε ὄψιν ἐπήγασεν· ἀλλ’ οἱ Βουλευταὶ ἔκλινον τὸν αὐχένα εἰς ὅ,τι ὁ εἷς καὶ ὁ ἕτερος ὑπουργὸς τοῖς παρουσίαζε· τοῦτον τὸν τρόπον, Κύριοι, οὐδεὶς διὰ τὸ μέλλον εὑρίσκεται ἐδῶ νὰ τὸν ἐπιθυμῇ. Δὲν σταματῶ ἐδῶ, Κύριοι, δὲν εἶναι μόνον αὐτοὶ οἱ λόγοι, ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι λόγοι ἐπίσης σοβαροὶ, ἐπίσης ἀναγκαῖοι, ἐπίσης συνᾴδοντες μὲ τὴν ἐποχὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, μὲ τὸ πνεῦμα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον διευθύνεται εἰς τὰς πράξεις της ἅπασα ἡ Συνέλευσις. Ἀκούσατε, Κύριοι, εὑρισκόμεθα εὐτυχῶς εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, καὶ ποῖος ἀναιρεῖ τοὺς ὡραίους θεσμοὺς, τοὺς ὁποίους θεσμοθετοῦμεν, ποῖος δύναται νὰ φιλονεικήσῃ, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι, ὅτι ἡ κατάργησις τῆς Γερουσίας, ὅτι ἡ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, ὅτι τόσαι ἄλλαι καθιερώσεις συντακτικαὶ δὲν εἶναι παρὰ μία ἔκφρασις ἐλευθέρων αἰσθημάτων, ὅτι εἶναι μία διάπυρος συναίσθησις, ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ζῶμεν, πρέπει νὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι, πρέπει νὰ ἦναι ἴσα τὰ δικαιώματα; Ἠξεύρετε, Κύριοι, τί σημαίνει, ἐὰν ἀφήσητε τὸ ἄρθρον ὅπως ἐν τῷ σχεδίῳ ἔχει; σημαίνει ἀποκλεισμὸν μιᾶς ὁλοκλήρου τάξεως τῆς κοινωνίας, τουτέστι τῆς τάξεως ἁπάσης τοῦ στρατοῦ, σημαίνει ἐν ἄλλοις, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐναντίον καὶ τῶν ἀρχῶν σας καὶ τῶν πράξεών σας καὶ τοῦ σκοποῦ τῆς ἐπαναστάσεως, σημαίνει τὴν ἐπέμβασιν τῆς ἐξουσίας εἰς τὰς ἐλευθερίας, Κύριοι, συλλογισθῆτε το καλά· ἐπέμβασιν ἐπικυρωματικὴν καὶ οὐχὶ πλαγίαν ὅπως ἐγένετο ἄλλοτε· ἂν καὶ τότε δὲν ἐγένετο παρὰ ἀναιδῶς καὶ κατὰ μέτωπον τῶν δικαίων τοῦ πολίτου· θέλει δὲ σᾶς τὸ ἀποδείξω ἀμέσως καὶ ἀκούσατε τὰς σκέψεις μου. Ὅταν λέγητε εἰς τὸν λαὸν τῶν ἐπαρχιῶν, ὅτι δὲν σοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκλέξῃς τὸν ἀνθυπολοχαγὸν, τὸν ὑπολοχαγὸν, τὸν λοχαγὸν, τὸν ταγματάρχην καὶ συνταγματάρχην, τὸν στρατιώτην, τὸν ὑπαξιωματικὸν, πάντα δηλαδὴ στρατιωτικὸν ξηρᾶς καὶ θαλάσσης, τί ἄλλο λέγετε παρὰ περιορίζετε εἰς ὅρια στενὰ τὴν ἐκλογήν του, τὴν ψῆφόν του; τί ἄλλο λέγετε παρὰ ἔκλεξε τὸν πολίτην τοῦτον, τὸν ἔμπορον ἐκεῖνον, τὸν ἄλλον τὸν ἄλλον καὶ μὴ ἐκλέγῃς ἐκεῖνον; Ἔ, Κύριοι, σκεφθῆτε τὰς συνεπείας· δὲν εἶναι μία ἐπέμβασις πλαγία, ἔμμεσος, νομοθετημένη, καθιερωμένη ὡς συνταγματικὴ διάταξις; Τοιαῦται διατάξεις πρέπει νὰ ῥιφθῶσιν ἀσυζητητὶ ἔξω τῶν παραθύρων, ἔξω τῶν θυρῶν· καὶ φρονῶ, ὅτι δὲν ἤλθετε νὰ καθιερώσητε δεσποτισμοὺς, περιορισμοὺς, ἀποκλεισμοὺς καὶ ἐπεμβάσεις. Ταῦτα εἶπον ἐν μέρει ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὡς πρὸς τὴν θεσμοτήτησιν τῶν περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ στρατοῦ· ἐν γένει δὲ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς ἐκφράσω τὴν ἰδέαν μου. Ὑπάρχουν πολλοὶ ἐξ ἡμῶν, καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος, οἱ φρονοῦντες ὅτι εἶναι ἀναρμόδιον, ἀκατάληπτον, ἐπιβλαβὲς καὶ ἀσύμφορον, ἐὰν θέλετε νὰ ὑπάρχουν ὑπάλληλοι ὑπὸ γενικὴν ἰδιότητα ἐν ταῖς Βουλαῖς· καὶ ἐγὼ εἶπον, ὅτι συμμερίζομαι τὴν ἰδέαν ταύτην, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ἐκπληροῦντας ἀμφότερα τὰ ἔργα, ὅταν ὅμως εὕρωμεν τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου συνεπῶς εἰς τοὺς ἐλευθέρους θεσμοὺς καὶ ἰδέας μας οὐδεμία προσγίνηται βλάβη, ἀντιτάσσομαι· ταῦτα δὲ δέον νὰ θεραπεύσωμεν διὰ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους τοὺς φέροντας τὴν ἰδιότητα τοῦ ὑπαλλήλου χωρὶς νὰ ἀποκλείσωμεν οὐδεμίαν τάξιν Ἑλλήνων ἀπὸ τὸ πολυτιμότερον καὶ γλυκύτερον δικαίωμά των· εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι ὑπάλληλός τις ἔν τινι σώματι ἀνθρωπίνως σκεπτόμενος δύναται νὰ μὴ μένῃ ἀνεπηρέαστος διὰ τῶν ἐπιθέσεων τῆς ἐξουσίας, καὶ τῶν δώρων αὐτῆς τῶν ὡραίων, καὶ τῶν συμπαθειῶν της, καὶ τῶν ἀντιπαθειῶν της· ἀλλὰ διὰ μίαν τοιαύτην θεωρητικὴν μόνον ἐφαρμογὴν, διὰ τοιοῦτον σφαλερὸν φόβον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι κλείομεν τὰς θύρας τῆς μελλούσης Βουλῆς ἀπὸ τὸ νὰ εἰσέλθῃ ὁ Λεβίδης, ὁ Κορωναῖος, ὁ Θεαγένης, ὁ μὲν διότι εἶναι νομάρχης, ὁ ἕτερος διότι εἶναι εἰσαγγελεὺς, ὁ Γρίβας διότι εἶναι στρατιώτης, καὶ τόσα ἔντιμα ἱκανώτατα, χρησιμώτατα ὑποκείμενα; εἶναι ἀνήκουστος σκέψις, εἶναι δολία προαίρεσις, ἂς τὸ ὁμολογήσω καθαρά· μήπως ὁ μὴ ὑπάλληλος θέλει μείνει ἄκαμπτος εἰς τὰ δῶρα τῆς ἐξουσίας διὰ τοὺς συγγενεῖς καὶ φίλους καὶ οἰκείους του; εἶναι γελοία ἰδέα, Κύριοι. Καὶ συλλογισθῆτε, Κύριοι, ἐκτὸς τούτων ὅλων, ποσάκις εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν ἐδῶ νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὰς γνώσεις καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ Κ. Λεβίδου ἐπὶ λογιστικῶν οἰκονομικῶν ἀντικειμένων, τοῦ Κ. Κουμουνδούρου ἐπὶ ἄλλων, τοῦ ἄλλου καὶ ἄλλων ἀλλαχοῦ; ἂς τοὺς ἀποκλείσωμεν λοιπὸν καὶ ἂς περιμένωμεν νὰ μᾶς ῥίψωσι τὴν γνώμην των οἱ εἰδικοὶ ἄνθρωποι ἀπὸ τὰ θεωρεῖα καὶ ἂς συζήσωμεν βουλὴν ὑπακούουσαν εἰς 3–4 ἀνθρώπους, εἰς ὅ,τι τῆς λέγουν. Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, νὰ εἴπω, ὅτι ἐὰν ἡ Συνέλευσις θέλῃ νὰ τὰς καθιερώσῃ, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ, ἀλλ’ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τὰς κηρύξω ἀδίκους, ἀτόπους ἀντισυνταγματικάς· τὸ πνεῦμα ὅμως, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὡρμήθη ὁ συντάκτης τοῦ σχεδίου τοῦ συντάγματος, δὲν εἶναι μόνον διὰ τὴν μετὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ ὁπωσδήποτε ὑπαλλήλου ὡς βουλευτοῦ ἐποχὴν, εἶναι καὶ διὰ τὴν πρὸ τῆς ἐκλογῆς· ἤγουν διπλοῦς κτύπος, διττὴ ἀδικία, διότι ὁ ὑπάλληλος, λέγουν, ὡς ὑπάλληλος δὲν δύναται νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ἤγουν νὰ τιμωρηθῇ πρὶν ἔτι γείνῃ βουλευτὴς καὶ μόνον διότι συνέλαβε τὴν ἰδέαν νὰ γείνῃ· δὲν εἶναι βαρεῖα ὑπόθεσις, Κύριοι; καὶ ἐπὶ τούτου ἐγένοντο αἱ τροπολογίαι, βλέπετε διαφόρους λοιπὸν τροπολογίας, εἶσθε κύριοι νὰ ἐκλέξητε οἱανδήποτε ἐξ αὐτῶν θελήσητε, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὅτι ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος νὰ ζητήσῃ τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν του ἅμα ἐπιθυμήσῃ τοῦτο, χωρὶς ἡ Κυβέρνησις νὰ δύναται νὰ τὸν ἐμποδίσῃ. Ἐδῶ εἶναι, Κύριοι, τὸ ζήτημα, τοῦτο ζητοῦμεν, οἱανδήποτε ἰδιότητα καὶ ἂν φέρῃ, εἴτε ὑπάλληλος, εἴτε στρατιώτης. Ἐὰν θέλετε νὰ καταστήσητε αὐτὸν ἀνεπηρέαστον, ἀνεξάρτητον, μὴ ὑποκείμενον εἰς οὐδεμία· σχέσιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, δύνασθε μετὰ ταῦτα, ἤγουν ἀφοῦ ἐκλεχθῇ καὶ ὁρκισθῇ ὡς βουλευτὴς, νὰ κανονίσητε τὴν κατάστασίν του, χωρὶς νὰ στερῆται τῶν φυσικῶν πλεονεκτημάτων τῆς θέσεώς του. Εἴπατε λοιπὸν εἰς τὸν πολίτην ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι δύναται νὰ τύχῃ τῆς εὐνοίας τῶν συμπολιτῶν του, πήγαινε, ἀγωνίσου, μέτρησον τὸ ἀνάστημά σου, καὶ ἐὰν μὲν ἐπιτύχῃς, προτίμησε, τί θέλεις νὰ ἦσαι, βουλευτὴς ἢ ὑπάλληλος; ἐὰν δὲ ἀποτύχῃς, κράτει τὴν θέσιν σου. Τοῦτο, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι οὔτε τὴν μίαν ἰδέαν σας δύναται νὰ παραβλάψῃ, οὔτε τὴν ἄλλην νὰ ἐμποδίσῃ· καὶ πᾶσα ἄλλη ἀπόφασις εἶναι ἄδικος καὶ ἀνειλικρινής. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα εἰδικώτερον τὸ ἀφορῶν τὸν στρατιωτικόν. Τί εἶναι, Κύριοι, ἡ ἐνέργεια τοῦ στρατιωτικοῦ; εἶνε ἄλλο παρὰ ὁ διορισμὸς τοῦ πολιτικοῦ ὑπαλλήλου; ὄχι βεβαίως· ὃν λόγον ἔχει ἡ ὑπηρεσία τοῦ στρατιωτικοῦ, τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ πολίτου. Θέλετε νὰ ἀφαιρέσητε τὴν ἰδιότητα τοῦ ὑπαλλήλου ἀπὸ τὸν πολιτικόν; ἀφαιρέσατέ την ἀναλόγως μὲ τὸ ἴδιον μέτρον μετροῦντες καὶ ἀπὸ τὸν στρατιωτικόν· καὶ βεβαίως ὁ στρατιωτικὸς ἔρχεται εἰς τὴν ἰδιότητα τοῦ πολίτου, ὅταν τὸν τάξητε εἰς ἄδειαν, καὶ ὅστις τὸ ἀμφιβάλλει, δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν· διότι στρατιωτικὸς ἐν ἀδείᾳ καὶ διαπράξας ἔγκλημα δικάζεται ἀπὸ τὸ πολιτικὰ δικαστήρια· στρατιωτικὸς λοιπὸν ἐν ἀδείᾳ ἰσοδυναμεῖ μὲ τὸν πολιτικὸν ἐν παύσει, διότι ὅπως ἡ Κυβέρνησις δύναται τὸν Εἰσαγγελέα, τὸν Ἔφορον, τὸν Ταμίαν, τὸν ὁποῖον σήμερον ἀπέλυσε διὰ διατάγματός της, νὰ ἀναδιορίσῃ, δύναται καὶ τὸν ἐν ἀδείᾳ νὰ ἐπαναφέρῃ· ἠξεύρετε ὅμως τὶ θὰ σᾶς εἴπουν τινές; ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρά· θὰ σᾶς εἴπωσιν, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύνανται ὁμοθύμως 20, 30, 40, 50 ἀξιωματικοὶ νὰ τοὺς καπνίσῃ εἰς τὴν ἰδέαν νὰ γίνωσι βουλευταὶ· εἶναι ψεῦδος, εἶναι ἀπάτη, διότι μετρήσατε τὰς Ἑλληνικὰς ἐπαρχίας, τὰς δυστυχῶς τόσον ὀλίγας, καὶ θέλετε εὕρει 10–15 τὸ πολὺ ἀξιωματικοὺς ἐπιθυμοῦντας ἐκλογικὰ πράγματα· συλλογισθῆτε, Κύριοι, ἀφ’ ἑτέρου, ἐπὶ ποίων βάσεων καθιερώσατε τὴν ἐκλογὴν τῶν Βουλευτῶν· τὴν καθιερώσατε διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας διὰ σφαιριδίων· ἠξεύρετε τί θὰ εἰπῇ τοῦτο; θὰ εἰπῇ ὅτι, ὅστις αἰσθάνεται ταῖς πλάταις του γεραῖς, ἐκεῖνος καὶ θὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα· μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι ὑπάρχει κανεὶς ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ἐγὼ πρῶτος δὲν ἔχω κανένα σκοπὸν, κανὲν ὡρισμένον σχέδιον, κανεὶς λέγω, ὅστις θὰ ἀφήσῃ τὴν θέσιν του διὰ νὰ ὑπάγῃ νὰ καθήσῃ ἕνα μῆνα ἐπὶ προφάσει ματαίᾳ εἰς τὸ χωριό του, διότι πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχουσι καὶ ἄμετρον φιλοτιμίαν. Ἑπομένως ποῖος τοῦ φιλονεικεῖ ἄδειαν; αἱ μετὰ ταῦτα κυβερνήσεις θὰ παρακαλοῦν τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ τοὺς στείλουν εἰς ἄδειαν, οὕτω γίνεται εἰς ὅλα τὰ κράτη· ἐκεῖνοι δὲ θὰ λέγωσι δὲν πηγαίνομεν, δῶσον μοι ὑπηρεσίαν· διότι τὸ παρελθὸν, Κύριοι, οὐδαμῶς ἐφρόντισε περὶ τῆς εὐδαιμονίας τοῦ στρατοῦ· ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρὰ, εἴμεθα Κύριοι τόσοι ἀξιωματικοὶ, ὥστε καὶ ἂν πολλοὶ ἐλλείπωσιν, δὲν βλάπτεται ἡ ὑπηρεσία· κάμνουν τινὲς ἄ! ζητήσατέ μοι ἂν θέλετε πληροφορίας λεπτομερεῖς καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω ὅ,τι λέγω διὰ πραγμάτων καὶ ἀριθμῶν (θόρυβος)· ὥστε, μὴ θορυβῆτε τινὲς, ἐκτὸς ἐὰν θορυβῆτε, διότι ἡ ἀλήθεια εἶναι πικρά.

§23ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀντιλέγει κανείς. Ἐξακολουθήσατε.

§24ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Λοιπὸν ἐπανέρχομαι· δὲν πιστεύω νὰ εὑρεθῇ κανεὶς, ὁ ὁποῖος νὰ ζητήσῃ νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, χωρὶς 95% τοὐλάχιστον νὰ ᾖναι βέβαιος περὶ τῆς ἐπιτυχίας του· δώσατέ τον δὲ τότε καὶ μόνον τότε ἐν ἐπιτυχίᾳ οἱανδήποτε θέσιν θέλετε· ἐννοεῖται δὲ, ὅταν λέγω νὰ δώσητε οἱανδήποτε θέσιν, δὲν σᾶς δίδω τὸ δικαίωμα, οὐχὶ δὲν σᾶς δίδω, τὸ δικαίωμα τὸ ἔχετε· ὑποθέτω, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πάρητε ἕνα ἀξιωματικὸν ἀπὸ τὸ αὐτὶ, καὶ νὰ τοῦ εἰπῆτε σὲ πετῶ εἰς ἀργίαν, ἢ συμπληρῶ τὴν θέσιν σου, ἢ εἰς τοιαύτην σὲ φέρω κατάστασιν, ὥστε ἐν οὐδενὶ λόγῳ νὰ μὴ δύνασαι πλέον νὰ ἐπανέλθῃς εἰς τὸν στρατὸν, ἢ καὶ ἂν ἐπανέρχεσαι νὰ χάσῃς σειράν καὶ τὰ λοιπά σου δίκαια, σοῦ κάμνω δὲ ταῦτα ὅλα διότι εὑρέθη μία ἐπαρχία νὰ σὲ ἐκλέξῃ, δηλ. στάσου θὰ σὲ τιμωρήσω, θὰ σὲ στερήσω τῆς περιουσίας σου, τῆς ἰδιοκτησίας σου· δώσατε λοιπὸν τοιαύτην κατάστασιν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν, ὥστε μὲ τὰ βουλευτικά του καθήκοντα, τὰ ὁποῖα μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι καμμία περίστασις ὑπὲρ ἑαυτοῦ, δὲν εἶναι εὐεργεσία τις δι’ αὐτὸν, δὲν εἶναι ὑλική τις μεγάλη καὶ ἀκριβὴς ποθητὴ ἀπόλαυσις, δώσατε τοιαύτην ἀποκατάστασιν, λέγω, εἰς τὸν ἀξιωματικὸν, ὥστε νὰ διατηρήσῃ τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διατηρεῖ καὶ ὁ πολιτικὸς ὑπάλληλος μετὰ τὴν παῦσίν του, καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, λαμβάνει ἕνα γραμματέα Ἐφορίας λ. χ. ἐκλεχθέντα βουλευτὴν, καὶ μετὰ τὰ βουλευτικά του καθήκοντα τοῦ λέγει, σὲ κάμω ἔφορον πρώτης τάξεως· πῶς λοιπὸν ὅταν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους ὑπάρχῃ τὸ στάδιον ἀνοικτὸν, καὶ δύναται ὁ γραμματεὺς τῆς ἐφορίας πιθανῶς μὴ κατορθώσας κατὰ τὸ διάστημα τῶν 4 ἐτῶν νὰ γίνῃ τίποτε παραπάνω, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Βουλῆς νὰ γίνῃ ἔφορος, πῶς θέλετε νὰ δώσητε τοιαύτην κατάστασιν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν, ὥστε καὶ τὴν ἀρχαιότητά του νὰ χάσῃ καὶ ὑλικῶς νὰ ζημιοῦται, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἐργάζεται; διότι εὑρέθη μία ἐπαρχία νὰ τὸν ἀγαπᾷ καὶ νὰ τὸν θέλῃ ἀντιπρόσωπόν της; μοὶ φαίνεται, Κύριοι, ὄχι ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, ἀλλ’ ὅτι εἶναι φρικτόν. Διὰ ταῦτα λοιπὸν, καὶ μὲ συγχωρεῖτε, διότι περισσότερον ἴσως τοῦ δέοντος σᾶς ἠνώχλησα, διὰ ταῦτα, λέγω, ἐπρονοήσαμεν, παραδειγματισθέντες ἐκ τῶν παρελθόντων δεινῶν, ὥστε αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἐφέραμεν, νὰ ᾖναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε καὶ ἡ ἐλευθερία, διὰ τὴν ὁποίαν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ γνωσταὶ πρὸς ὅλους σας θυσίαι ἐγένοντο, καὶ ἡ ἰσότης, ὑπὲρ τῆς ὁποίας τοσάκις ἠκούσαμεν τόσα πολλὰ ἄνθη καὶ ῥόδα ῥιπτόμενα ἐδῶ ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ τῆς ὁποίας τὸ πνεῦμα μέσα ἐδῶ περιΐπταται εἰς τὴν ἀτμοσφαῖραν αὐτοῦ τοῦ καταστήματος, νὰ στηρίζεται εἰς τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει πᾶς Ἕλλην. Εἶχον λοιπὸν δίκαιον οἱ προσενεγκόντες τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν τῶν ΚΚ. Γρίβα, Μαμούρη, Κατζικογιάννη, Χαντζερῆ, Βάστα ἐμοῦ καὶ λοιπῶν, εἶναι δὲ αὕτη· «Πᾶς στρατιωτικὸς δικαιοῦται νὰ παρασταθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα ὡς ὑποψήφιος, ἅμα δηλώσῃ τοῦτο εἰς τὴν ἀμέσως προϊσταμένην του ἀρχὴν πρὸ δύο μηνῶν ὑποχρεουμένην νὰ τῷ χορηγήσῃ ἄδειαν. Ὁ ἀξιωματικὸς ἐκλεχθεὶς βουλευτὴς θεωρεῖται παρὰ τοῦ σώματός του ὡς ἀποσπασμένος εἰς ἔκτακτον ὑπηρεσίαν.» Ἐδῶ εἶναι ἀνάγκη μιᾶς ἐξηγήσεως, σᾶς παρακαλῶ νὰ τὴν ἀκούσητε· ἐὰν, Κύριοι, ὁ μέλλων νὰ ἐκδοθῇ Βουλευτικὸς ἐκλογικὸς νόμος κανονίσῃ, ὥστε διὰ νὰ παρασταθῇ τις ὡς ὑποψήφιος Βουλευτὴς, ὅπως καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ ὅπου ἰσχύει τὸ σύστημα αὐτὸ, ἀπαιτεῖται νὰ εἰσαγάγῃ ὑπογραφὰς ἐπὶ τοῦ πέμπτου, τοῦ δεκάτου ἢ εἰκοστοῦ, καὶ ἂν τάξητε μίαν προθεσμίαν, ὥστε ἡ δήλωσις αὕτη ἐκ μέρους τῶν πολιτῶν νὰ γίνῃ πρὸ 10 ἡμερῶν, πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ μὲν λ. χ. ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας του ἐν Κερκύρᾳ ἢ ἀλλαχοῦ εἰς τὰ ἀπώτερα μέρη διαμένων τοῦ Κράτους νὰ εὑρεθῇ ἐπὶ νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ λάβῃ τὰς ὑπογραφὰς ταύτας τῶν πολιτῶν, τὰς προσαγάγῃ ὡς ἔνδειξιν δικαιώματος εἰς τὴν οἰκείαν θέσιν καὶ μεταβῇ ἀμέσως εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα; διὰ τοῦτο ἐτάχθη ἡ προθεσμία αὐτὴ τῶν 2 μηνῶν καὶ ἂν ἡ Συνέλευσις νομίσῃ ὅτι εἶναι μεγάλη, ἐγὼ συμφωνῶ νὰ τεθῇ εἷς μήν· διότι ὀλιγώτερον τοῦ μηνὸς βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἐκλογικὸς νόμος νὰ κανονίσῃ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ τοῦ Νόμου. Λοιπὸν ἅμα ὁ ἀξιωματικὸς ἐκλεχθῇ βουλευτὴς, κανονίζεται ὡς ἑξῆς. «Ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἐκλεχθεὶς Βουλευτὴς θεωρεῖται παρὰ τοῦ σώματός του ὡς ἀπεσπασμένος εἰς ἔκτακτον ὑπηρεσίαν.» Ἡ ἔκτακτος αὕτη ὑπηρεσία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία δὲν ἀποστερεῖ τὸν ἀξιωματικὸν τῶν φυσικῶν δικαιωμάτων του, χωρὶς ἐνταυτῷ οὔτε τὴν κοινωνίαν νὰ πειράζῃ οὔτε τὴν πολιτείαν νὰ βλάπτῃ ποσῶς, πᾶσα ἄλλη θέσις εἶναι ἀδικία ἄνευ πρὸς οὐδὲν ὄφελος, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ὅπως ἔχει.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ἠλιόπουλος.

§26ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν καὶ βλέπω τὴν Συνέλευσιν σχηματίσασαν πεποίθησιν κατὰ τῶν πτωχῶν ὑπαλλήλων, μολαταῦτα ἐπιχειρῶ νὰ ὑπερασπισθῶ αὐτούς· διότι πολλάκις εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐῤῥέθησαν τόσα καὶ τόσα κατὰ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ὄντων τῆς κοινωνίας. Πρόκειται περὶ οἰκονομίας; εἰς τὴν ῥάχιν τῶν ὑπαλλήλων γίνεται· πρόκειται περὶ ἐκλογῆς; εἰς τὴν ῥάχιν τῶν ὑπαλλήλων ῥίπτεται· διατί αὕτη ἡ δυσμένεια τοῦ ἔθνους; μήπως αὐτοὶ δὲν εἶναι Ἕλληνες, δὲν εἶναι συγγενεῖς σας, δὲν εἶναι συνεπαρχιῶταί σας ἢ εἶναι Βεδουΐνοι;

§27ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶναι κηφῆνες, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον.

§28ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἦσαν τοιοῦτοι, διατί εἰσήλθατε εἰς τὴν χορείαν αὐτῶν; Εἶμαι, Κύριοι, φίλος τῆς πραγματικῆς ἐλευθερίας, καὶ φίλος τῆς ἰσότητος· εἶμαι φίλος τῆς ἐλευθέρας συνειδήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἔκαμον τὴν πρότασίν μου· «πᾶς ὑπάλληλος ἐκλεχθεὶς βουλευτὴς νὰ παύσῃ τοῦ νὰ ᾖναι ὑπάλληλος·» ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι παραδεδεγμένη καὶ ἀπὸ ἐμὲ καὶ ἴσως ἀπὸ πολλοὺς ἄλλους, ἀλλὰ δὲν εἶμαι φίλος τῆς ἀποκλειστικότητος, δὲν εἶμαι φίλος τῆς στερήσεως τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τῶν πολιτῶν καὶ τῆς συνειδήσεως· ὁ πολίτης πρέπει νὰ ᾖναι ἐλεύθερος νὰ ἐκλέγῃ ὁποιονδήποτε θέλῃ, καὶ ἀπὸ οἱανδήποτε ἐπαρχίαν καὶ ἂν κατάγηται· τὸ ἄρθρ. 73 ἀποκλείει μίαν τάξιν πολιτῶν, ὁ ὑπάλληλος εἶναι καὶ πολίτης, ὅστις θέλει χρησιμεύσῃ εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν βίον ἕνεκα τῆς πείρας καὶ τῶν ἐν γένει γνώσεών του· τὸ τοιοῦτον ἄρθρον δὲν τὸν θέλει νὰ παρασταθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα· διατὶ δὲν τὸν θέλει, ἐὰν μία ἐπαρχία τὸν ἐκλέξῃ; δὲν εἶναι ἀνισότης δικαιωμάτων;

§29ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔρχεται μὲ τὰ μέσα τῆς Κυβερνήσεως.

§30ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ναὶ, Κύριε πληρεξούσιε Ξηροχωρίου, ἀλλὰ τὰ μέσα αὐτὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἑξῆς ἐξέλιπον, διότι διὰ τοῦ νέου τρόπου τῆς ἐκλογῆς ἡ ἐπιροὴ αὕτη κατεστράφη· ὅστις ἔχει τὴν ἀγάπην καὶ ὑπόληψιν τῶν συμπολιτῶν του ἐκεῖνος θὰ ἔλθῃ βουλευτής.

§31ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀκούομεν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκροασθῆτε τὸν ἀγορεύσαντα.

§33ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔκαμα λοιπὸν τὴν πρότασίν μου ὑπὸ τὴν βάσιν αὐτῶν τῶν ἀρχῶν· δὲν θέλω ὑπάλληλος νὰ ᾖναι καὶ εἰς τὸ μέλλον βουλευτὴς, διότι πολλὰ ἐῤῥέθησαν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι ἀκολουθοῦν τὴν ὑπουργικὴν φάλαγγα.

§34ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Εἶναι νευρόσπαστα πάντοτε.

§35ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ναὶ, ἔντιμε πληρεξούσιε Δωρίδος, ἀλλ’ ὑπάλληλοι ὑπάρχουν πολλοὶ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐκ τῶν πολιτικῶν καὶ ἐκ τῶν στρατιωτικῶν· καὶ ὅσοι κατετάχθησαν εἰς τὴν μίαν μερίδα ἢ εἰς τὴν ἄλλην, ἔμειναν σταθεροί. Ὑπὸ τὴν ἀρχὴν ταύτην, ἐπαναλέγω, ἔκαμον τὴν πρότασίν μου ὅτι ὑπάλληλος ἐκλεχθεὶς βουλευτὴς νὰ παύῃ αὐτοδικαίως ἅμα λάβῃ τὸ εἰσιτήριόν του· ἔθεσα τὴν φράσιν «παύει αὐτοδικαίως» διὰ νὰ καταστήσω ὑποχρεωτικὴν τὴν παραδοχὴν τῆς ἐκλογῆς διὰ νὰ μὴ ἐπαναφέρω τὴν ἐπαρχίαν εἰς νέαν πάλην ἐκλογικοῦ ἀγῶνος. Ὡς πρὸς τοὺς δημάρχους, Κύριοι, ἐπειδὴ οἱ δήμαρχοι μένουν, εἰς τὸν τόπον καὶ ἐξασκοῦν τοπικὴν ἐπιῤῥοὴν καὶ ἐπειδὴ ἀποκλείονται οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι μένουν ἐντὸς τοῦ τόπου των ἐκτὸς ἂν παραιτηθῶσι πρὸ 6 μηνῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, διὰ τοῦτο ἐθεώρησα δίκαιον οἱ δήμαρχοι νὰ παραιτῶνται τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς ἐκλογῆς· παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τοὺς στρατιωτικοὺς ὡμίλησαν ὑπὲρ αὐτῶν οἱ στρατιωτικοὶ καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ μακρηγορήσω. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ Κ. Πυλαρινὸς ὡς γεροντότερος.

§36ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Κύριοι, ἀφοῦ ἠκούσατε ἕνα στρατιωτικὸν καὶ κατόπιν ἕνα δημόσιον ὑπάλληλον, ὀφείλετε νὰ ἀκούσητε καὶ ἕνα δήμαρχον (γέλωτες) καὶ θέλετε πεισθῆ, Κύριοι, ὅτι καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ τούτου καὶ τοῦ ὑπαλλήλου θέλω φανῆ γενικώτερος, διότι ὁ μὲν στρατιωτικὸς ἠρκέσθη νὰ ὁμιλήσῃ ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ὁ δὲ δημόσιος ὑπάλληλος ἠρκέσθη νὰ ὁμιλήσῃ ὑπὲρ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων μόνον, ἐγὼ δὲ θέλω ὁμιλήσει ὑπὲρ ὅλων. Κύριοι! μὴ θεωρῆτε ὅλως ἁπλοῦν τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται, δώσατε προσοχὴν, διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι ἔχει ἐν ἑαυτῷ σπουδαιότητα καὶ σπουδαιότητα οὐ τὴν τυχοῦσαν δι’ οὓς λόγους θὰ σᾶς ἐκθέσω Ἐκθέτω δὲ τοὺς λόγους τούτους κινούμενος οὐχὶ ἀπὸ συμφέρον, διότι θέλω σᾶς ἀποδείξει, ὅτι τὸ ἀτομικὸν συμφέρον τὸ εὑρίσκω εἰς οἱανδήποτε περίστασιν, διότι ὁ δυνάμενος νὰ ᾖναι δήμαρχος, καθ’ ὃν τρόπον ὡρίσαμεν τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, δύναται νὰ γίνῃ καὶ Βουλευτὴς, ὁ δὲ μὴ δυνάμενος νὰ γίνῃ δήμαρχος κατὰ μείζονα λόγον δὲν δύναται νὰ γίνῃ Βουλευτής. Πρῶτον ἐξετάζω τὴν ὑπόθεσιν ὑπὸ γενικὴν ἔποψιν καὶ λέγω, ὅτι ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς, ἐὰν ᾖναι σωστὸν, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιερώσαμεν ἐν τῷ Συντάγματι διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν τε Δημάρχων καὶ τῶν Βουλευτῶν, ᾖναι τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὴν ἐλευθέραν ἐξάσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, ἐὰν ᾖναι τέλος πάντων ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγγυᾶται περὶ τῆς κατ’ ἐλευθέραν καὶ ἀνεπηρέαστον θέλησιν ἐξασκήσεως τοῦ δικαιώματος τούτου ἀπὸ μέρους τῶν πολιτῶν, τότε τὰς ἐξαιρέσεις ταύτας, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, ἴσως δὲν εἶναι σωστὸν, ἐγὼ ὅμως τὸ αἰσθάνομαι, τότε τὰς ἐξαιρέσεις αὐτὰς τὰς θεωρῶ ὡς ἢ διαψευδούσας τὴν ἀλήθειαν αὐτὴν περὶ τῆς καταλληλότητος τοῦ συστήματος τῆς μυστικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας, ἢ τεινούσας πρὸς πλάγιόν τινα σκοπόν. Κύριοι, περὶ τοῦ στρατιωτικοῦ στοιχείου ἀρκετὰ ἐξέθηκεν ἐνταῦθα ὁ προλαλήσας Κ. Ζατουνίτης, ἐνταῦθα δὲν ἔχω νὰ προσθέσω εἰμὴ ὀλίγα τινά· α) Ἂν εἰς τὰς προλαβούσας Βουλὰς, καί τοι συγκροτουμένας ὡς γνωρίζετε, ἐτύγχανον νὰ ᾖναι καὶ στρατιωτικοὶ τινὲς, οἱ ὁποῖοι τιμοῦν σήμερον τὴν Συνέλευσιν, ἂν καθ’ ὑπόθεσιν ἦτον ὁ Γρίβας, ὁ Κορωναῖος καὶ τόσοι ἄλλοι, οἵτινες εἶναι τὸ στόλισμα τῆς Συνελεύσεως, πιστεύω, ὅτι ὀλιγώτεραι καταχρήσεις ἢ ὀλιγωτέρα ἀφοσίωσις ἤθελεν ὑπάρχει ἀπὸ μέρους τῶν Βουλῶν ἐκείνων· βʹ) ἂν ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιτρέπῃ ἢ μὴ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ κατέρχωνται εἰς τὸν Βουλευτικὸν ἀγῶνα, πιθανὸν, ἐνδεχόμενον ν’ ἀκούσωσι καί τινες τῶν στρατιωτικῶν ὅ,τι ἤκουσαν τινὲς ἄλλοι ἀπὸ τὰς παρελθούσας Κυβερνήσεις, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ Κ. Γρίβα, εἰς τὸν ὁποῖον ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις, ζητήσαντα τὴν ἄδειαν νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, εἶπε, πῶς ἐτόλμησε νὰ ζητήσῃ τοιαύτην ἄδειαν καὶ ὅτι εἶναι παραλογισμός; Εἰς δὲ τὸν Κ. Κατζικογιάννην, ὅταν ἐζήτησε τὴν ἄδειαν, εἶπεν, ὅτι ἔχει Γαλλικὰ γυμνάσια. Ἐλπίζω, ὅτι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Κ. Ζατουνίτου, καὶ τὰ ὀλίγα ταῦτα παραδείγματα εἶναι ἀρκετὰ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ στρατιωτικοῦ στοιχείου εἶναι ἄδικος, εἶναι ἐπιβλαβής. Μεταβαίνω εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ λέγω, ὅτι ἤθελον τὸ ἐννοήσει πολὺ καλὰ ἂν ἐπρόκειτο ν’ ἀποκλεισθῇ δημόσιος ὑπάλληλος ἐκπληρῶν τὰ ἔργά του ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ζητεῖ νὰ ἐκλεχθῇ, δὲν ἐννοῶ ὅμως τὸν ἀποκλεισμὸν, ὅστις γίνεται εἰς ὅλους τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους· ὅταν θελήσωσι νὰ ἐξασκήσωσι τὰ πολιτικὰ δικαιώματα εἰς Δωρίδα, ἐνῷ ὑπηρετοῦσιν ὡς ὑπάλληλοι εἰς Ναύπλιον, κατὰ τίνα τρόπον δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι τοὺς ψηφοφόρους εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον καθιέρωσεν ἓν σύστημα ἐγγυώμενον τὴν ἐλευθέραν αὐτοῦ ἐξάσκησιν καὶ γʹ) ἤθελε προσγίνει μεγίστη βλάβη εἰς τὴν δημόσιον ὑπηρεσίαν, διότι ἀναγκάζοντες τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους νὰ παραιτῶνται πρὸ τῆς ἐκλογῆς θὰ κενωθῶσι θέσεις, αἵτινες εἶναι δύσκολον ν’ ἀναπληρωθῶσι.

§37ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Οὐδεμία.

§38ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ὁ συνάδελφός μου, Κ. Λοιδωρίκης, λέγει οὐδεμία· ἐγὼ ἤθελον τοῦ ἀναφέρει πολλὰ πρόσωπα ὡρισμένα, τῶν ὁποίων εἶναι δύσκολον ν’ ἀναπληρωθῶσιν αἱ θέσεις, τὰς ὁποίας κατέχουν, θὰ ἐπικαλεσθῶ μάλιστα μάρτυρας καὶ ὑπουργοὺς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι περὶ τούτου εἶναι πεπεισμένον τὸ πλεῖστον μέρος τῶν πληρεξουσίων καὶ εἶναι περιττὴ πᾶσα τοιαύτη ἐξήγησις. Ἔρχομαι τώρα καὶ εἰς τοὺς δυστυχεῖς δημάρχους (γέλως), ὑπὲρ τῶν ὁποίων δὲν ἠγέρθη καμμία φωνή.

§39ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Θάνατος εἰς τοὺς δημάρχους.

§40ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Θάνατος φωνάζουν κατὰ τῶν δημάρχων, ἀλλ’ οἱ φωνάζοντες θάνατον κατὰ τῶν δημάρχων ἀγνοοῦν, ὅτι οἱ δῆμοι εἶναι μέρος τῆς κοινωνίας, ὅτι ἡ κοινωνία ἀπαρτίζεται ἀπὸ τοὺς δήμους καὶ ὅτι ἐκ τῆς καλῆς ἢ κακῆς καταστάσεως τῶν δήμων συνεπάγεται ἡ καλὴ ἢ κακὴ κατάστασις τοῦ ἔθνους, συλλογισθῆτε λοιπὸν, ὅτι προσβάλλετε διὰ τοῦ τρόπου τούτου τὰς πρώτας βάσεις τῆς κοινωνίας.

§41ΛΙΔΩΡΙΚΗΣ. Δὲν τοὺς ἀποκλείομεν, τοὺς περιορίζομεν εἰς τὸ καθῆκόν των.

§42ΤΙΝΕΣ. Εἶσθε δήμαρχος;

§43ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἶμαι καὶ θὰ ἦμαι. Κύριοι, ἂν ἐπρόκειτο ν’ ἀποκλεισθῶσι τοῦ Βουλευτικοῦ ἀγῶνος οἱ μέχρι τοῦδε δήμαρχοι, ἤθελα τὸ ἐννοήσει πολὺ καλὰ, διότι δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν ἦτον ἀποτέλεσμα βίας, κυβερνητικῆς ἐπεμβάσεως, καὶ τέλος πάντων ψευδὲς ἐν γένει ἀποτέλεσμα· ἀλλὰ πρόκειται ν’ ἀποκλείσητε εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα τοὺς δημάρχους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλεχθῶσι διὰ μυστικῆς καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας· τοὺς δημάρχους τέλος πάντων ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀντιπροσωπεύουν ὅσον ᾖναι δυνατὸν ἀνθρωπίνως τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν συνδημοτῶν, καὶ ἐνῷ, Κύριοι, ἀφ’ ἑνὸς ζητεῖτε διὰ τὸν ἐπιψήφιον Βουλευτὴν σύστασιν ἐκ μέρους 30 ἐκλογέων ἀρνεῖσθε τὴν σύστασιν 400, 500, 1000 ἐκλογέων διότι πεντακόσιοι καὶ χίλιοι ἐκλογεῖς μὲ ἐλευθέραν μυστικὴν ψηφοφορίαν καὶ ἀνεπηρεάστως ἐξέλεξαν τὸν δήμαρχον· ἰδοὺ, Κύριοι, ὅτι εὑρίσκεσθε εἰς ἀντίφασιν μὲ τὸν ἑαυτόν σας, μὲ τὰς πράξεις σας (θόρυβος). Τοῦτο πράττοντες θὰ καταστρέψητε τὰ συμφέροντα τῶν δήμων, διότι εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ὅσοι δὲν ὁρμῶνται ἀπὸ πλαγίους σκοποὺς ἐννοοῦν τὴν ἀλήθειαν ταύτην· ταῦτα πράττοντες θὰ καταστρέψητε τὰ συμφέροντα τῶν δήμων καὶ λὲν θὰ ἔχητε ἀληθῆ ἀντιπροσωπείαν (θόρυβος). Παρακαλῶ, Κύριοι, ἀκούσατε, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν τὰ λέγω ταῦτα διὰ νὰ σᾶς πείσω, διότι οὐδέποτε ἐντεῦθεν ὁ ὀρθὸς λόγος ἔπεισε.

§44ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ν’ ἀνακαλέσῃς διότι μᾶς προσβάλλετε.

§45ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν θέλω νὰ προσβάλλω κανένα, εἰσερχόμεθα ἀπὸ τὴν θύραν ἔχοντες πάντες ἐσχηματισμένας πεποιθήσεις. Δὲν θὰ ἔχητε λοιπὸν ἀντιπροσωπείαν ἀληθῆ, διότι πάντες θ’ ἀποφεύγουν τὰς ἐκλογάς των ὡς δήμαρχοι διὰ νὰ κατέρχωνται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, καὶ ἔπειτα, Κύριοι, ἂν συμπέσῃ κανεὶς μεταξὺ τῶν δημάρχων νὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν ἐπαρχίαν του, ἢ νὰ χαίρῃ τὴν ὑπόληψιν τῆς ἐπαρχίας του, θὰ τὴν ἐκμεταλλεύηται ἀποκλειόμενος ὁ ἴδιος παλαίων ἢ δι’ ὑλικὰ ἢ δι’ ἠθικὰ συμφέροντα, καὶ θὰ ἔρχηται ἐνταῦθα οὐχὶ ὁ ἄνθρωπος τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος τῆς θελήσεως καὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ ἀποκλεισμένου δημάρχου (θόρυβος). Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ σᾶς πείσω; νομίζετε, ὅτι ὁμιλῶ διὰ τὸν ἑαυτόν μου; θὰ ἦναι πολὺς ἐγωϊσμὸς ἂν εἴπω, ὅτι παρὰ κάθε ἄλλον ἔχω περισσοτέραν βεβαιότητα εἰς τὴν βουλευτικὴν ἐκλογήν. Ἐν γένει, Κύριοι, ἀνακεφαλαιῶν τὸν λόγον μου.... (θόρυβος). Προτείνω ἀντὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς· «Ἑπομένως οἱ μὲν δημόσιοι καὶ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι παύουν αὐτοδικαίως ἅμα μετὰ τὴν ἐκλογήν των ὡς Βουλευτῶν· οἱ δὲ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ τῆς τε ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης θεωροῦνται ἐν ἐκτάκτῳ ὑπηρεσίᾳ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν βουλευτικῶν των καθηκόντων».

§46ΚΑΛΟΣ. Τρία συστήματα ὑπάρχουν ἐνώπιον ἡμῶν, τὸ σύστημα τὸ τοῦ Κ. Ἀντωνιάδου καὶ τὸ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἤτοι τοῦ σχεδίου· νομίζω ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ διεξέλθω ἓν ἕκαστον αὐτῶν καὶ νὰ συμπεράνω ἐπὶ τέλους τὴν γνώμην μου. Ὡς πρὸς τὸ ά. τὸ τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐν γένει τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων λέγω, ὅτι τὸ παρελθὸν εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ἡμᾶς καὶ ἂν δὲν ἀρκῇ τοῦτο νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι εἶναι ἀσυμβίβαστα τὰ καθήκοντα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου πρὸς τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ, λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῆς Συνελεύσεως καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὄχι ὅτι ἐπηρεάζονται οἱ ὑπάλληλοι πληρεξούσιοι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὅτι παραμελοῦσι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον τῶν καθηκόντων των, διότι ἐκεῖ μὲν ἐγκαταλείπει τὴν θέσιν του καὶ ἰσχυρίζεται ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὸ ἄλλο σῶμα, εἰς τὸ σῶμα δὲ λέγει ὅτι ἔχει τὴν ὑπηρεσίαν του· ὁ ὑπάλληλος, ἐν ὅσῳ εἶναι ὑπάλληλος, πρέπει νὰ ἐργάζηται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του, ὅταν δὲ θέλῃ νὰ γίνῃ Βουλευτὴς, ἂς ἐγκαταλείπῃ τὴν θέσιν του, τὸ ἓν τῶν δύο πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ οὐχὶ ἀμφότερα. Ἔρχεται ἤδη τὸ ζήτημα, ὁ ὑπάλληλος στερεῖται τῆς θέσεώς του ἅμα κατέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἢ πρίν; ἐντεῦθεν παρίσταται ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ κανονισθῇ ὁ χρόνος, ἀπὸ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ παραιτηθῇ τῆς ὑπηρεσίας του, τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ἀρχὴ τοῦ Συντάγματος, εἶναι τοῦ Νόμου· ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸν Νόμον, κανονίζομεν ἀπὸ ποῖον χρόνον ὁ ὑπάλληλος πρέπει νὰ ᾖναι παρητημένος ὅπως ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι· πρέπει νὰ ἐπικρατῇ, ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου εἶναι ὅλως ἀσυμβίβαστα πρὸς τὸ τοῦ Βουλευτοῦ, ἄνευ ἐξαιρέσεως, διότι ἡ ἐξαίρεσις οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖναι βλάπτει τὴν ὑπηρεσίαν. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν δημάρχων. Δὲν εἶναι, Κύριοι, ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπεν ὁ προαγορεύσας, ἰσχυρὸς νὰ σᾶς πείσῃ ὅτι, ἐπειδὴ ὁ δήμαρχος ἀντιπροσωπεύει πολλάκις τὸ σύνολον τῶν συνδημοτῶν του, ἑπομένως παρέχει περισσοτέρας ἐγγυήσεις, τοῦτο δὲν ἔχεται ἀληθείας, καὶ πάντες ὡς βλέπω τὸ ἀποκρούετε, ὁ ὑπάλληλος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐξασκεῖ τόσην ἐπιῤῥοὴν ὅσην ὁ Δήμαρχος εἰς τὴν περιφέρειαν, ἐν ᾗ ὑπηρετεῖ, καὶ ἀφοῦ τὸν ὑπάλληλον ἀποκλείετε, κατὰ μείζονα λόγον πρέπει ν’ ἀποκλείσητε τὸν δήμαρχον· ὁ δήμαρχος, διότι ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν συμπολιτῶν του καὶ κατέχει ἐξουσίαν, εὑρίσκεται πολὺ περισσότερον εἰς κρείττονα θέσιν παρ’ ἐκεῖνον τὸν πολίτην, ὅστις δὲν κατέχει θέσιν τινα· ἡ ἰσότης λοιπὸν ἀπαιτεῖ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν θέσιν του ὁ δήμαρχος καὶ τότε νὰ καταβῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, νὰ ἔλθῃ εἰς ἴσην θέσιν μὲ πάντα ἀνταγωνιστήν του. Μεταβαίνω εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, τὸ τῶν στρατιωτικῶν· οἱ στρατιωτικοὶ προσέφερον καὶ θέλουν προσφέρει τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὴν Πατρίδα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὑπάρξῃ καὶ δι’ αὐτοὺς ἰσότης. Ὁ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικὸς ἐξισοῦται μετὰ τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, ὅταν ὅμως ὁ ἀξιωματικὸς δὲν διατελῇ εἰς ἐνέργειαν, ἀλλ’ εἰς ἄλλην τινὰ ἐκ τῶν ἄλλων καταστάσεων, ἤτοι ὅταν ἕνεκα καταργήσεως θέσεων ἢ ἕνεκα διαλύσεως σώματος διατελῇ εἰς ἀργίαν, εἰς ἀποταξίαν κτλ. τότε θεωρεῖται ὡς πολίτης καὶ δύναται νὰ συναγωνισθῇ.

§47ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§48ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἀποταξία εἶναι κατάστασις ποινῆς.

§49ΚΑΛΟΣ. Δύναται νὰ ᾖναι κατάστασις ποινῆς ἀπέναντι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τοῦ σώματος, εἰς ὃ ὑπηρέτει, ὄχι ὅμως καὶ ἀπέναντι τῆς κοινωνίας, ἡ κοινωνία, ἐνόσῳ δὲν καταδικασθῇ, εἴτε παρὰ στρατιωτικοῦ δικαστηρίου, εἴτε παρὰ πολιτικοῦ δύναται νὰ τὸν ἐκλέξῃ· τὰ πολιτικά του δικαιώματα εἶναι ἀνώτερα τῶν στρατιωτικῶν. Ἐνδέχεται νὰ μὴ δύναται ἕνεκα τῆς διαγωγῆς του νὰ ὑπηρετῇ εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλ’ ἕνεκα τούτου δὲν στερεῖται καὶ τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ στερηθῇ, ἂν δὲν ἀναδειχθῇ Βουλευτὴς, καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει εἰς τὸν ἐν ἐνεργείᾳ στρατόν· τὸ μόνον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὁρίσῃ ἡ Συνέλευσις, εἶναι ὅτι, διὰ νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα, δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀδείας τοῦ ὑπουργοῦ, ὀφείλει ὅμως ἡ Συνέλευσις νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ τὶ θὰ γίνεται ὅταν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐγκαταλιμπάνουν τὰς θέσεις των, διότι τὸ κράτος πληρώνει τὸν ἀξιωματικὸν καὶ πρέπει νὰ τὸν ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του. Δὲν πρέπει νὰ στερηθῇ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ· φρονῶ ὅθεν ὅτι πρέπει νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἑξῆς. «Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου καὶ πρὸς τὰ τοῦ δημάρχου. Οἱ ἐν ἀργίᾳ ἀξιωματικοὶ τῆς ξηρᾶς καὶ θαλάσσης, οἱ ἐν ἀποταξίᾳ καὶ οἱ ἐν ἀποστρατίᾳ δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσιν». Ἂν καὶ ἄλλως ἤθελεν εἶσθαι καλλίτερον νὰ ὁρισθῇ μόνον ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκλέγονται, ἀλλ’ ἐκλεχθέντες θεωροῦνται ὡς ἀπεσπασμένοι, τὰς δὲ λεπτομερίας καὶ τὰ περὶ ἀδείας νὰ κανονισθῶσιν εἰς τὸν περὶ ἐκλογῆς Νόμον.

§50ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Δὲν ἐμπιστευόμεθα, θέλομεν νὰ τεθῇ ἐντὸς τοῦ Συντάγματος.

§51ΚΑΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ δυσπιστῆτε, ἡμεῖς θὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον καὶ τότε διατυποῦμεν τὰ πάντα καθαρά. Ὡς πρὸς τὸ τρίτον παρατηρῶ ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἀποκρούσητε, ἤτοι νὰ μὴ παραδεχθῆτε ἐξαιρέσεις, διότι οὐδόλως θὰ ὠφελήσει τὴν Βουλὴν ἡ παρουσία ἑνὸς ἢ καὶ πολλῶν εἰδικῶν δῆθεν ὑπαλλήλων. Γνωρίζετε ποῖοι εἰσὶν οἱ ὑπάλληλοι, καὶ κατὰ τὶ ὠφέλησαν ἤδη, ἢ θὰ ὠφελήσωσιν εἰς τὸ μέλλον κατὰ τὰς συζητήσεις τῶν ποικίλων ζητημάτων.

§52ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐκ προοιμίου Σᾶς λέγω, ὅτι εἶμαι κατὰ τῶν ἐξαιρέσεων ὅπως θέλουσι νὰ φέρωσι ταύτας ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Κύριοι, δὲν ἔχετε νὰ ζητήσητε ἄλλο τι παρὰ νὰ ἐξασφαλίσητε τὴν ἀντιπροσωπείαν ἀπὸ τὴν καταπίεσιν τῆς Κυβερνήσεως· τὸ παρελθὸν σᾶς ἐδίδαξεν νὰ ἀποκλείσητε ἀπὸ τὴν Βουλὴν τοὺς ὑπαλλήλους ὡς ἐπηρεάζοντας καὶ ἀντιπροσωπεύοντας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως· ζητοῦντες νὰ κάμετε σήμερον τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην πρέπει νὰ κάμετε ταύτην συμφώνως μὲ τὸ δίκαιον, πρέπει νὰ φροντίσητε νὰ καταστήσητε τούς βουλευτὰς ἀνεπηρεάστους καὶ νὰ μὴ ζητῆτε νὰ περιορίσητε τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων διὰ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεξίμων· δὲν πρέπει νὰ ἀποκλείσητε μίαν τάξιν τῆς κοινωνίας ἀπὸ τὴν ἐξάσκησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, καὶ νὰ στερήσητε τὴν νομοθετικὴν ἀρχὴν ἀπὸ τὰ φῶτα των, διότι οὕτω θέλετε φέρει εἰς τὴν κοινωνίαν δεινὰ ἀναπολόγιστα. Δύνασθε δικαίως νὰ ἀπαιτήσητε ἵνα ὁ ὑπάλληλος ἐκλεγόμενος Βουλευτὴς προτιμήσῃ θατέραν τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, δὲν δύνασθε ὅμως δικαίως νὰ ἀπαγορεύσητε πρὸς τὸν ὑπάλληλον νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Ὀφείλετε, κύριοι, νὰ μεριμνήσητε ἵνα οὐχὶ μόνον ἡ ἐκλογὴ μὴ ἐπηρεάζηται ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ νὰ ἀντιπροσωπεύηται καθαρῶς καὶ ἐλευθέρως ἡ θέλησις τῆς κοινωνίας, ἑπομένως ὀρθῶς σκεπτόμενοι, δὲν πρέπει νὰ περιορίσητε τοὺς ἐκλεξίμους εἰς ὀλίγα πρόσωπα διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ μεγάλης τάξεως. Τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας εἶναι νὰ αὐξήσητε τοὺς ἐκλεξίμους ὅσον εἶναι δυνατὸν ἀφίνοντες ἐλευθέραν τὴν θέλησιν. Ἀλλὰ μᾶς εἶπόν τινες, ὅτι εἶναι γνώμης νὰ ἀποκλεισθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν ὡς ἐπιῤῥεάζοντες ταύτην· εἰς ἀπάντησιν ἐρωτῶ ἕκαστον ἀπὸ ὑμᾶς νὰ μοῦ εἴπῃ· κατὰ τὶ καὶ τίνι τρόπῳ θέλει ἐπηρεάσει ὁ ὑπάλληλος τὴν ἐν Ἀθήναις ἐκλογὴν, ὅταν εἶναι Νομάρχης εἰς Κέρκυραν; Ὅταν δὲ φρονῆτε, ὅτι ἡ ἁπλῆ δημοσία θέσις ἐπηρεάζει τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογέων, ὅταν ἔρχεσθε μὲ τοιαύτας ἀρχὰς, τότε ἀποκλείσατε καὶ τοὺς τοκιστὰς πάντας, οἵτινες δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσι πλεῖον παντὸς ἑτέρου τὰς ἐκλογάς. Ἄλλως, Κύριοι, ἐξαιροῦντες τὸν ὑπάλληλον, οὐδὲν ἕτερον πράττετε εἰμὴ ὅτι ἐμποδίζετε τὸν ἐκλογέα νὰ ἐκλέξῃ ἄνθρωπον τῆς ἐμπιστοσύνης του.

§53ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Κανεὶς δὲν τὸ λέγει· λέγομεν μόνον νὰ παραιτηθῇ.

§54ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν θεωρῶ καὶ τοὺς δημάρχους, διότι οἱ δήμαρχοι ὡς καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ἀπαιτεῖται ἅμα γείνουν Βουλευταὶ νὰ προτιμήσουν τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην θέσιν. Ἐγὼ ἐνόησα, ὅτι ὁ Κ. Καλὸς εἶπε τὸ ἐναντίον ὅτι περὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς ψηφοφορίας πρέπει νὰ παραιτῶνται, καὶ ἕνεκα τούτου προέρχομαι εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ταύτην. Ἐὰν, Κύριοι, ἀπαγορεύσητε πρὸς τὸν ὑπάλληλον τοῦ νὰ ἐκτίθεται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ἀπαιτοῦντες νὰ παραιτῆται πρὸ τῆς ἐκλογῆς, περιορίζετε τὴν θέλησιν τῶν ἐκλογέων· ἐμποδίζετε, αὐτὸν νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἄνθρωπον τῆς ἐμπιστοσύνης του. Διὰ νὰ ἀποφασίσητε τοιοῦτόν τι, θέλετε προέλθει ἀπὸ τὴν σκέψιν νὰ περιορίσητε εἰς στενώτερον κύκλον τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεξίμων, διὰ νὰ δύνανται νὰ ἐκλέγωνται ὀλίγοι τινές. Θέλετε νὰ ἐξαιρέσητε ὅλους τοὺς δικαστικοὺς, ὅλους τοὺς δημάρχους, τοὺς στρατιωτικούς; (θόρυβος). Ὅ,τι λέγω περὶ τῶν δημάρχων δύναμαι νὰ τὸ εἴπω καὶ περὶ στρατιωτικῶν. Ἀπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς δὲν δύνασθε νὰ ἀπαιτήσητε παρὰ μόνον ὅσον διατελοῦν Βουλευταὶ νὰ μὴ ᾖναι εἰς ἐνεργητικὴν ὑπηρεσίαν· ἑπομένως εἰς τὸν στρατιωτικὸν τὸν θέλοντα νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα ὀφείλει ἡ ἐξουσία νὰ δίδῃ ἄδειαν ἀπουσίας καὶ νὰ μὴ ἀρνηθῇ ποτὲ ταύτην· ἐὰν δὲ οὗτος ἀναδειχθῇ διὰ τῆς ἐκλογῆς Βουλευτὴς, τότε δύναται νὰ θεωρῆται ὡς εἰς ἔκτακτον εὑρισκόμενος ὑπηρεσίαν. Τοὐναντίον, Κύριοι, ἐὰν θελήσητε ἐκ προοιμίων ν’ ἀποκλείσητε ὅλας τὰς τάξεις, καὶ ἀπαιτήσητε ἀπὸ αὐτὰς ὥστε οἱ κατερχόμενοι εἰς τὸν ἀγῶνα νὰ δώσωσι τὸν ὅρκον τῆς πίστεως, ὅτι παύουσι πᾶσαν σχέσιν μὲ τὴν ἐξουσίαν διὰ τῆς ἀπὸ τῆς θέσεως παραιτήσεως πρὸ τῆς ψηφοφορίας, πράττετε μέγα ἀδίκημα πρός τε τοὺς ἐκλογεῖς καὶ πρὸς τοὺς τῆς κατηγορίας ταύτης ἐκλεξίμους χωρὶς νὰ προσγίνηται οὐδεμία κοινὴ ὠφέλεια, ἀλλὰ τοὐναντίον βλάβη. Ἐὰν δὲ φρονῆτε, ὅτι μόνη ἡ ἰδέα τοῦ ὅτι ὁ ὑποψήφιος εἶναι ὑπάλληλος δύναται νὰ ἐπηρεάζῃ τὴν ἐκλογήν, τότε εἶναι ἀπελπισία περὶ ἀνεπηρεάστων ἐκλογῶν, διότι ἡ ὑπουργικὴ ἐπιῤῥοὴ θέλει εἶσθαι ἀποτελεσματικωτέρα, ἐὰν ὁ ὑποψήφιος ἐξακολουθῇ νὰ διατελῇ εἰς ἀλληλογραφίαν μετὰ τῶν ὑπουργῶν. Ἐὰν λοιπὸν ὑποθέσητε, ὅτι ὁ ὑπάλληλος πρέπει νὰ παραιτηθῇ πρὸ τῆς ψηφοφορίας, ἵνα μὴ ἐπιῤῥεάζηται ἡ ἐλευθερία τῶν ἐκλογέων διὰ τῆς ἰδέας, ὅτι ὁ ὑποψήφιος ὡς ὑπάλληλος εἶναι εὐνοϊκὸς τοῦ ὑπουργοῦ, πρέπει νὰ παύσητε πᾶσαν ἀλληλογραφίαν τοῦ ὑπουργοῦ κατὰ τὰς ἐκλογὰς μετὰ τῶν ὑποψηφίων.

§55ΠΕΠΑΣ. Δὲν θὰ πάθῃ ἡ ὑπηρεσία, ἐὰν συγχρόνως οἱ ἔπαρχοι καὶ ἄλλοι ζητήσουν ἄδειαν;

§56Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοιαύτην περίστασιν ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑπαλληλίας· δὲν σὲ ἐμποδίζω νὰ ὑπάγῃς εἰς τὴν ἐκλογὴν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ σοῦ δώσω τὴν ἄδειαν· καὶ ὁ ὑπάλληλος πρέπει νὰ παραιτηθῇ τότε, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα.

§57ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι σωστὸν τοῦτο, διότι ἠμπορεῖ εἰς τὸν ἕνα νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν, καὶ εἰς τὸν ἄλλον νὰ μὴ δώσῃ, καὶ αὐτὸ τὸ ἄτοπον θέλομεν νὰ προλάβωμεν.

§58Σ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀφήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ἐκτεθειμένην.

§59ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα, λέγω δι’ ἐκείνους τοὺς ὑπαλλήλους, οἵτινες ζητοῦν ἄδειαν καὶ παρουσιάζονται σύμφωνα μὲ τὸν περὶ ἐκλογῆς νόμον, ἐπειδὴ παρεδέχθημεν τὴν μυστικὴν καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίαν, νὰ παραδεχθῶμεν καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ θέσῃ κάλπην παρ’ ὅταν ὑποστηρίζεται διὰ τῆς ὑπογραφῆς 200 ἢ 300 πολιτῶν· καὶ διὰ τοὺς τοιούτους νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ δίδῃ τὴν ἄδειαν καὶ τοιουτοτρόπως ἀποφεύγομεν αὐτὴν τὴν ἀποσύνθεσιν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ τότε θὰ καταβῶσιν εἰς τὸν ἀγῶνα οἱ ἔχοντες πραγματικὴν ἐπιῤῥοήν.

§60ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ζητοῦν ἀδείας· ἐὰν ὅμως οἱ τοιοῦτοι εἶναι πολλοὶ ὥστε νὰ βλάπτηται ἡ ὑπηρεσία ἐκ τῆς ἀπομακρύνσεώς των, τότε ὡς πρὸς τοὺς στρατιωτικοὺς ὀφείλει νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν, διότι ἔχουν τοὺς ἀναπληρωτάς των (θόρυβος). Λοιπὸν, Κύριοι, ἐὰν ὁ λόγος εἶναι ὅτι ἡ θέσις τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστος μὲ τὴν θέσιν τοῦ ὑπαλλήλου καὶ τοῦ δημάρχου, καὶ ὅτι ὁ τοιοῦτος ἅμα ἐκλεχθῇ βουλευτὴς ὀφείλει νὰ προτιμήσῃ τὴν μίαν τῶν δύο θέσεων, καὶ ὅτι οἱ ὑπάλληλοι δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ δώσωσι τὰς παραιτήσεις των πρὸ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ψηφοφορίας, τοῦτο εἶναι καὶ ὀρθὸν καὶ δίκαιον καὶ συμφέρον τῆς πολιτείας. Ἡ ἀπαίτησις δὲ τῆς παραιτήσεως πρὸ τῆς ψηφοφορίας εἶναι καὶ ἄδικος, καὶ περιοριστικὴ τῆς ἐλευθέρας τῶν ἐκλογέων θελήσεως, καὶ ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα. Περὶ δὲ τῶν στρατιωτικῶν φρονῶ, ὅτι ἡ κυβέρνησις ὀφείλει νὰ χορηγῇ ἄδειαν ἀπροφασίστως, πρὸς τοὺς θέλοντας νὰ συναγωνισθῶσι, μετὰ δὲ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας νὰ θεωρῶνται ὡς εἰς ἔκτακτον διατελοῦντες ὑπηρεσίαν οἱ ἐξ αὐτῶν ἀναδεικνυόμενοι βουλευταί.

§61ΔΙΟΜ. ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ ἄρθρον, ὅπως ὑπάρχει ἐν τῷ Συντάγματι, ἔχει καλῶς, ἐὰν μόνον γίνῃ προσθήκη τις· τὸ ἄρθρον ἀποκλείει τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος τὸν δήμαρχον, δύναται ἴσως νὰ προστεθῇ ὅτι ἀποκλείεται ἀπὸ τοῦτο καὶ ὁ δικαστής· μόνον εἰς τοῦτο νομίζω, ὅτι δύναται καὶ πρέπει νὰ προβῇ ἡ Συνέλευσις. Τὸ ἄρθρον ὀρθῶς περιέχει τὴν ἀρχὴν ὅτι δὲν πρέπει οἱ ὑπάλληλοι νὰ ᾖναι βουλευταί, ἀλλὰ παραπέμπει περὶ τῶν εἰδικῶν ὁρισμῶν εἰς τὸν περὶ ἐκλογῆς νόμον. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεσμεύσωμεν τὸ μέλλον καὶ μάλιστα συνεπείᾳ συζητήσεων τόσον συντόμως γενομένων, καὶ νὰ καθιερώσωμεν ἐν τῷ συντάγματι ἀρχὰς, αἱ ὁποῖαι ἐνδέχεται ἐν τῷ μέλλοντι ν’ ἀποδειχθῶσιν ἐπιβλαβεῖς· ἀρκεῖ λοιπὸν ἡ ἀρχὴ ἐν τῷ συντάγματι, διότι ἐὰν κάμωμεν διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου λάθη τινὰ, δυνάμεθα νὰ τὰ διορθώσωμεν κατόπιν, καὶ ἴσως κάμωμεν ὡς βουλευταὶ διορθώσεις τινὰς, ἴσως δεχθῶμεν μερικὰς ἀπαγορεύσεις, τὰς ὁποίας αἱ περιστάσεις αἱ σημεριναὶ ἀπέδειξαν ἀναγκαίας, ἀλλὰ περὶ τῶν ὁποίων δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν πλήρη καὶ διὰ τὸ μέλλον. Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ μένῃ ὅπως ἔχει. Ἀποκλείει τὸν δήμαρχον· φρονῶ ὅτι ἡ ἀπόκλεισις αὕτη στηρίζεται εἰς τὸν ὀρθὸν λόγον, ὅτι πρέπει οἱ δήμαρχοι νὰ ἐξαιρῶνται τῆς ἐκλογικῆς πάλης, οὐχὶ μόνον ὡς ἀρχὴ ἐπηρεαζομένη ὑπὸ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀρχὴ αὐτοτελὴς, ἥτις πρέπει νὰ ἔχῃ ἰδίαν δύναμιν· ἂν θέλωμεν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰλικρινῶς οἱ συνταγματικοὶ θεσμοὶ, πρέπει ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ νὰ ἔχῃ ἰδίαν αὐθυπαρξίαν, ἀλλὰ τοιαύτη σοβαρὰ ἐγχωρία ἀρχὴ δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν λειτουργίαν τοῦ βουλευτοῦ. Λέγω περὶ ἀποκλείσεως καὶ τῶν δικαστῶν· ἤμην δικαστικὸς ὑπάλληλος καὶ τὸ θεωρῶ καύχημά μου. Περὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων κατ’ ἀρχὴν καθιεροῦται ἐν τῷ συντάγματι ἡ ἀπόκλεισίς των, ἀλλά μένει εἰς τὸν νόμον περὶ ἐκλογῶν νὰ ὁρισθῇ τίνες θέλουν ἀποκλείεσθαι. Ἀλλ’ ἔχω μίαν ἰδέαν διαφορετικὴν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἔχουν τινὲς περὶ τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν. Τὴν σήμερον μάλιστα, ὅτε θὰ ἔχωμεν μίαν μόνην Βουλὴν, ἥτις δὲν θὰ σύγκειται καὶ ἐξ ὑπαλλήλων, εἴτε διόλου, εἴτε ὀλιγίστων, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀλλοῦ ἐγγυήσεις προστασίας τῶν πολιτικῶν καὶ ἀτομικῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα καθιεροῖ τὸ σύνταγμα. Πρέπει λοιπὸν ὄχι μόνον νὰ ἐκλέξωμεν καὶ τὰ κατάλληλα πρόσωπα ἀλλὰ καὶ νὰ μορφώσωμεν τὸν δικαστικὸν κλάδον ἀναλόγως τῶν ἐμβριθῶν καθηκόντων του, διότι ἐπαναλαμβάνω ὅτι οἷον δήποτε βῆμα καὶ ἂν κάμῃ ὁ πολίτης θὰ καταλήξῃ ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Δὲν βλέπω λοιπὸν ὅτι εἶναι δυνατὸν δικαστὴς εἰς τοιαύτην περιωπὴν τεθειμένον ὅτι πρέπει νὰ ἐνδύηται καὶ ὅλα τὰ πάθη, τὰς συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας, τὸ ὁποῖον συνεπάγεται τὸ ἀξίωμα τοῦ βουλευτοῦ. Ὁ δικαστὴς δὲν πρέπει νὰ ᾖναι μόνον τίμιος, ἀλλὰ καὶ νὰ φαίνηται, καὶ μάλιστα νὰ ἐμπνέῃ αὐτὴν τὴν ἐμπιστοσύνην· ἐκτὸς τούτου ἐνδέχεται νὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν ὡς βουλευτὴς νὰ δώσῃ ἀφορμὴν παραπόνων εἰς ὁλόκληρον τάξιν πολιτῶν ἢ καὶ νὰ παράσχῃ μίαν ἰδιαιτέραν προστασίαν πρὸς αὐτούς. Ὁ δικαστὴς λοιπὸν, ὅστις εἶναι βουλευτὴς, σᾶς παρακαλῶ, μὲ τί ὄμμα θέλει ὁραθῇ παρὰ τῶν ἀνθρώπων τῆς ἐναντίας μερίδος, οἱ ὁποῖοι κατεφέρθησαν κατ’ αὐτοῦ, τὸν ὕβρισαν ἴσως; Διὰ τοῦτο δὲ βλέπω τὴν ἀνάγκην ὁ δικαστὴς, ἀφοῦ μάλιστα συμπληρωθῇ ὡς πρέπει ὁ δικαστικὸς κλάδος, νὰ ἀποκλεισθῇ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος εἴτε διὰ τοῦ συντάγματος εἴτε διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἐκλογικοῦ. Πρὸς τί ὁ δικαστὴς ν’ ἀναμιγνύηται εἰς τὰ πάθη τὰ ἐκλογικὰ καὶ πολιτικά; Προσθέτω δὲ ὅτι ἡ ἀνάγκη τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν δικαστῶν ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος καταφαίνεται ἔτι μεγαλειτέρα εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ὡς ἀνώτατον δικαστήριον νὰ δικάζῃ τοὺς ὑπουργούς. Ἐκ τούτου φαίνεται ὅτι ὁ δικαστὴς λαμβάνει φάσιν ὅλως ἀλλοίαν εἰς τὸ συνταγματικόν μας πολίτευμα. Καθόσον ἀφορᾷ τοὺς ὑπαλλήλους ἐπαναλαμβάνω ὅτι πολλοὶ αὐτῶν....

§62ΤΙΝΕΣ. Καὶ οἱ Καθηγηταί.

§63ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἂν θέλετε καὶ ὅλοι καὶ αὐτοὶ οἱ καθηγηταὶ, ἀφοῦ μοὶ ἀποδίδετε ἀδίκως ἐγωϊσμὸν, ἂς ἀποκλεισθοῦν, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ τοῦ Συντάγματος, ἡ πεῖρα θέλει μᾶς διδάξει· δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ δεσμεύσωμεν τὸ μέλλον· ἂς ἀποφασίσῃ ὁ περὶ ἐκλογῶν νόμος. Εἰς κανὲν σύνταγμα δὲν θὰ εὑρῆτε τοσούτους ἀποκλεισμούς. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, Κύριοι, ἐν τέλει ἔχω προτείνει καὶ καὶ μίαν ἄλλην τροπολογίαν, ἕνα ἄλλον ἀποκλεισμόν· ἀλλὰ γενομένης συζητήσεως περὶ τοῦ προηγουμένου ἄρθρου, ἔκαμε τότε μίαν τροπολογίαν ὁ Κ. Σαρίπολος, ἥτις ὁμοιάζει μὲ τὴν ἰδικήν μου, ἀλλ’ εἶναι γενικωτέρα, καὶ ἐγένετο συζήτησις ἐπ’ αὐτῆς, ἡ ἐδική μου ὅμως εἶναι μερική· λέγω ὅτι δὲν συμβιβάζεται ἡ θέσις τοῦ βουλευτοῦ μὲ τὴν τοῦ ὀφειλέτου, ὅστις ἐγένετο τοιοῦτος ἐκ χρεῶν πηγασάντων ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Συντάματος.

§64ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Ὅσοι πληρώνουν φόρους, ἐκεῖνοι εἶναι ὀφειλέται.

§65ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Περὶ τῶν καθυστερούντων, Κύριοι, δὲν λαλῶ· ὁμολογῶ ὅτι τὰ πολλὰ καθυστεροῦντα πηγάζουσι καὶ ἐκ κακῆς θελήσεως τῶν ὀφειλετῶν, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων περιστάσεων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως τῶν ὀφειλετῶν. Εἶναι ἀναντίῤῥητον ὅτι ἔδειξαν ἀσύγγνωστον ἀμέλειαν αἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσεις ὡς πρὸς τὴν εἴσπραξιν τῶν χρεῶν καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν ὀφειλετῶν, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα καθαρῶς οἰκονομικόν· δὲν πρέπει νὰ λύωμεν διὰ τοῦ συντάγματος ζητήματα οἰκονομικὰ, καὶ τοιαῦτα μάλιστα, τὰ ὁποῖα συνέχονται μετὰ συμφερόντων ἀπείρων πολιτῶν. Ἑπομένως, κατὰ τοῦτο δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν Κ. Σαρίπολον, δὲν πρέπει διὰ τοῦ Συντάγματος νὰ εἴπωμεν «οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ δημόσιον νὰ καταναγκασθῶσιν εἰς τὴν πληρωμὴν, ἀποκλειόμενοι ἄλλως τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος.» Ἀλλὰ διατί νὰ διαιωνισθῇ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὸ στίγμα τοῦ νὰ βουλεύωνται αὐτοὶ οἱ ἀρνούμενοι νὰ πληρώνωσι τοὺς φόρους των; ὑπάρχει τίμιος ἄνθρωπος, ὅστις νὰ ἰσχυρισθῇ ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι δὲν θέλει πληρώσει τοὺς φόρους του εἰς τὸ δημόσιον; εἶναι δυνατὸν ὅμως καὶ παρὰ τὴν θέλησιν ἡμῶν νὰ περιέλθωμεν εἰς θέσιν τοῦ νὰ καθυστερῶμεν, τότε ἂς ἀποκλειώμεθα προσωρινῶς τῆς βουλευτικῆς θέσεως, ὅπερ θὰ μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ σπεύσωμεν νὰ διαλύσωμεν τὴν διαφοράν μας μετὰ τοῦ δημοσίου· σπανίως δὲ θὰ συμβαίνῃ τὸ τοιοῦτον. Ὁ κανὼν θὰ ᾖναι ὅτι οἱ ζητοῦντες νὰ ἀναδειχθῶσι βουλευταὶ θ’ ἀποφεύγουν νὰ καθυστεροῦν εἰς τὸ δημόσιον. Ὅθεν νομίζω ὀρθὴν τὴν πρότασίν μου.

§66ΠΟΛΛΟΙ. Ἀπεῤῥίφθη αὐτὴ ἡ πρότασις.

§67ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι· ἡ τοῦ Κ. Σαριπόλου ἦτο γενικὴ, ἀναγομένη μᾶλλον εἰς τὸ παρελθόν· τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, θὰ λογισθῇ ὡς ἓν μέτρον σωτήριον τὸ νὰ μὴ ἀναφανῇ εἰς τὸ μέλλον τὸ σκάνδαλον τοῦ παρελθόντος. Ὁ βουλευτὴς προωρισμένος νὰ προνοῇ περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων καὶ νὰ προστατεύῃ αὐτὰ, δὲν πρέπει νὰ ἀποδεικνύῃ διὰ τῆς διαγωγῆς του τὸ ἐναντίον παρ’ ὅτι ἐκλήθη νὰ ἐπαγγέλεται. Ὀλίγιστοι ἐνδέχεται νὰ ἀποκλεισθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι ὡς ἐκ τῆς προτάσεώς μου· οὐδεμία δὲ αὐτῶν ἐξαιρετικὴ φροντὶς πρέπει νὰ ληφθῇ.

§68ΣΟΥΪΔΑΣ. Κατόπιν, Κύριοι, τῶν ὅσα ἐξέθεσαν οἱ ἔντιμοι προλαλήσαντες πληρεξούσιοι Μεγαλουπόλεως καὶ Μεσσήνης, φρονῶ ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀναπτυχθῶ ἐπὶ τοσοῦτον, διότι ὁπωσδήποτε ἡ Συνέλευσις ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησίν της· ἀλλὰ κατὰ καθῆκον καὶ γενικὴν ἀρχὴν, ὡς ὑποστηρίζω πάντοτε τὴν ἰσότητα καὶ τὴν δικαιοσύνην, σχετικῶς μὲ τὰς νομίμους καὶ δικαίας ἐλευθερίας τὰς Συνταγματικὰς, καθῆκον θεωρῶ νὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ μερικὰ, καθόσον παρετήρησα ὅτι ὁ Κ. Καλὸς ἔχει ἐσφαλμένας τινὰς ἰδέας περὶ τοῦ στρατοῦ καί τινες ἄλλοι Κύριοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσωσι πρὸ ἐμοῦ. Κύριοι, εἴπομεν εἴς τι προηγούμενον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι ἴσοι ἐνώπιον τοῦ νόμου καὶ χαίρουσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα· σᾶς ἐρωτῶ εἶναι ἰσότης βαθῶν καὶ δικαιωμάτων τοῦτο, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ κάμητε, νὰ ἀποκλείσητε ἐλεύθερον πολίτην Ἕλληνα, ὅστις ἔχει ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, ἀπὸ τὸ τιμαλφέστερον δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι; εἶναι μία ἀρχὴ ὅλως ἀντισυνταγματικὴ, στηριζομένη οὐχὶ εἰς τὰς ἐλευθερίας τὰς σχετικὰς μὲ τὴν ἰσότητα καὶ τῶν δικαιωμάτων. Δὲν πιστεύω λοιπὸν ποτὲ ἡ Συνέλευσις αὐτὴ, ἥτις πάντοτε ἔδειξεν εὐθύτητα δικαιοσύνης, νὰ θελήσῃ νὰ καθιερώσῃ μίαν ἀρχὴν ὅλως διόλου ἄνισον καὶ ἄδικον ἢ ἀντισυνταγματικήν. Ταῦτα καθόσον ἀφορᾷ τὴν γενικὴν ἀρχήν. Ἔρχομαι δὲ ἤδη εἰς τὰ καθέκαστα καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ στρατιωτικοῦ κλάδου. Κύριοι, τὸ δημόσιον, ὅπως γνωρίζετε, τὸ ἔθνος ὑποβάλλεται ὄχι εἰς μικρὰς δαπάνας διὰ τὸν στρατὸν τὸν ἐθνικὸν, τὸν ὁποῖον διατηρεῖ, οἱ δὲ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, οἵτινες ἔρχονται ἐδῶ διὰ νὰ ἀντιπροσωπεύσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους καὶ κατὰ συνέπειαν εἰδικῶς τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν καὶ κοινωνικῶν τάξεων, διὰ τοῦτο μάλιστα προχθὲς ἡ Συνέλευσις δι’ ἀποφάσεώς της ἀπέκλεισε τὴν γενικὴν πολιτογράφησιν διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν δύναται εἷς μόνον κάτοικος εἰς μίαν ἐπαρχίαν ὡρισμένως νὰ γνωρίζῃ τὰ καθέκαστα, τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπαρχίας. Σᾶς ἐρωτῶ, εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δὲν ἤρχετο καθ’ ἑκάστην τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ; Τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ ποῖοι ἄλλοι ἠμποροῦν νὰ τὰς γνωρίζουν παρὰ τοὺς στρατιωτικούς; Δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ γνωρίζουσι τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ καὶ τὴν βελτίωσιν αὐτῶν σχετικῶς μὲ τὰς ἀνάγκας καὶ τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατοῦ. Ἀναντιῤῥήτως λοιπὸν ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη ὅπως ἐντὸς τῶν κοινοβουλευτικῶν σωμάτων ὑπάρχωσι καὶ ἄτομα εἰδικῶν γνώσεων τοῦ κοινωνικοῦ μέρους αὐτοῦ τοῦ ἔθνους, τοῦ στρατοῦ. Ἀπόδειξις ὅτι οὐδέποτε προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς κοινοβούλιον ἐπεξειργάσθη ὅπως εἰς τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν, διότι ὑπάρχουν ἀρκετοὶ ἀξιωματικοὶ γνωρίζοντες τὸ εἶδος αὐτὸ τὸ ἐπιστημονικὸν τοῦ κλάδου αὐτοῦ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ Κ. Χρηστίδης ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὑπῆρχον τακτικὰ μέλη τοῦ στρατοῦ, τὰ ὁποῖα ἀντεπροσώπευον αὐτὸν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ εἶπεν ὅτι καλλίτερον δὲν ἠδύναντο νὰ ἐργασθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἀφ’ ὅτι εἰργάσθησαν, καὶ διὰ τοῦτο εἶπεν ὅτι ὅλα τὰ λοιπὰ μέλη παρεδέχθησαν τὰς ἀρχὰς ταύτας τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Λοιπὸν οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ἀπὸ γενικὰς ἀρχὰς ὁρμώμενος ὅτι ἴσοι εἴμεθα ἐνώπιον τοῦ νόμου, καὶ ὅτι πρέπει νὰ χαίρωμεν καὶ νὰ ἀπολαμβάνωμεν τὰ δικαιώματα καθὼς καὶ τὰ βάρη. Φρονῶ ὅτι εἶναι πολὺ ἄδικον νὰ ἐμποδίσωμεν τὸν στρατὸν ἀπὸ τοῦ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὰ κοινοβούλια, ὁσάκις μία ἐπαρχία ἤθελε νομίσει ὅτι χαίρουν τὴν ἐμπιστοσύνην. Ἄλλως τε, Κύριοι, οἱ στρατιωτικοὶ δὲν εἶναι καὶ ὑπάλληλοι, καὶ ἀπεδείχθη ὅτι λάθη κάμνουν ἐπιστημονικῶς στρατιωτικὰ ὁσάκις στρατιωτικοὶ δὲν ἀνακατεύονται. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀποκλείει τοὺς στρατιωτικοὺς ὑπαλλήλους, ἐνῷ οἱ στρατιωτικοὶ δὲν εἶναι ὑπάλληλοι, ἀλλὰ ἐπαγγελματίαι, ὅπως ὁ δικηγόρος, ὁ ἰατρὸς καὶ πᾶς ἄλλος. Εἶναι ἕνας ἐπιστημονικὸς σολοικισμὸς νὰ τὸν καλῆτε ὑπάλληλον, ἐνῷ δὲν εἶναι. Ἡ στρατιωτικὴ ἰδιότης εἶναι καθαρὸν ἐπάγγελμα.

§69ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος;

§70ΣΟΥΪΔΑΣ. Ὄχι· (θόρυβος). Διὰ τί, Κ. Σαράβα, θέλετε νὰ ἀποκλείσητε τοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τοῦ νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰ κοινοβούλια; διὰ νὰ μὴ ἐπηρεάζωνται ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν; ὅταν ὁ δικαστὴς εἶναι ἰσόβιος, ποίαν ἀνάγκην ἔχει; Αὐτὸ δὲ τὸ μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἕνας ὑπάλληλος ἀπέναντι τόσων ἄλλων πλεονεκτημάτων, εἶναι μηδὲν, τοσούτῳ περισσότερον, καθόσον βλέπω μὲ εὐχαρίστησίν μου ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως, ὅτι καὶ ἡ ἐξουσία δὲν θέλει νὰ ἐπηρεάσῃ τοὺς ὑπαλλήλους καὶ οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἀπόδειξις εἶναι καὶ ἡ Συνέλευσις, διότι ὑπάρχουν καὶ συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι ὑπάλληλοι καὶ στρατιωτικοὶ καὶ πολιτικοί. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι μένομεν ἀνεπηρέαστοι καὶ ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν γενικὴν ἀρχὴν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους, πολὺ δὲ περισσότερον ὡς πρὸς τοὺς στρατιωτικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἀπέδειξαν ἀρκετὸν χαρακτῆρα πολιτικῆς πεποιθήσεως. Οὐδεὶς ἀπέβλεψεν εἰς πρόσωπα, ἀλλὰ πάντοτε εἰς ἀρχάς. Δὲν ἠμπορεῖτε λοιπὸν διὰ τὸν λόγον τοῦ ὅτι ὡς στρατιωτικὸς δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τῷ ἀποκλείσητε τὸ τιμαλφέστερον δικαίωμα, διότι ὡς στρατιώτης εἶναι καὶ πολίτης. Ἐξ ἄλλου μέρους γινώσκετε, ὅτι ὁ στρατὸς αὐτὸς παρέσχεν εἰς τὸ ἔθνος ἀπείρους ἐκδουλεύσεις, δὲν εἶναι δίκαιον λοιπὸν, ὅτι ὁσάκις ἡ Πατρὶς ἔχει ἀνάγκην τοῦ στρατοῦ νὰ τῷ ζητῇ βοήθειαν, καὶ ὁσάκις ὁ στρατὸς ἔχει πλεονέκτημά τι νὰ ζητῇ νὰ τὸ ἀφαιρέσῃ καὶ μάλιστα μία Συνέλευσις, ἥτις ἦλθεν ὕστερον ἀπὸ μίαν μεταβολὴν, τῆς ὁποίας τὴν πρωτοβουλίαν εἶχεν ὁ στρατὸς, καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι οἱ ἔντιμοι συνάδελφοί μου θὰ λησμονήσουν τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον ἔχουν πρὸς τὸν στρατὸν, καθὼς καὶ ὁ στρατὸς ποτὲ δὲν ἐλησμόνησε τὸ πρὸς τὴν πατρίδα του χρέος. Διὰ τοῦτο λοιπὸν συμπεραίνω τὸν λόγον κηρυσσόμενος ὑπὲρ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Κύριος Γρίβας καὶ οἱ λοιποὶ, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα εἶναι ἀρκετὰ, καθὼς καὶ τοῦ Κ. Κορωναίου καὶ ὅλων τῶν πρωταγωνιστῶν τῆς ἐπαναστάσεως, νὰ μὴ θελήσητε τοὐλάχιστον πρὸς χάριν αὐτῶν νὰ ἐξαιρέσητε τὰ δικαιώματά των. (θόρυβος).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ἀντωνιάδης.

§72ΣΠ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν, Κύριοι, ὑπέβαλα, εἶναι τροπολογία ἀπόλυτος· κηρύττει, ὅτι τὰ καθήκοντα παντὸς ἐμμίσθου ὑπαλλήλου ἄνευ ἐξαιρέσεως εἶναι ἀσυμβίβαστα μὲ τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ, καθὼς καὶ τὰ τοῦ Δημάρχου καὶ παντὸς δημοτικοῦ ὑπαλλήλου, καὶ ἐννοῶ διὰ τούτου καὶ τὴν ὑπαλληλίαν τὴν δημοτικὴν τὴν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἔκαμα τὴν πρότασιν αὐτὴν, στηρίζονται εἰς τὰ ἑξῆς· α) ὅτι κάθε ἐξουσία, κάθε σῶμα πρέπει νὰ περιέχῃ σώματα ἠθικὰ, δηλ. καὶ τὸ βουλευτικὸν σῶμα καὶ τὸ δικαστικὸν σῶμα, καὶ τὸ ἐκτελεστικὸν σῶμα, πρέπει νὰ περιέχῃ τὰς ἀναγκαίας εἰδικότητας καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ, δεύτερον, ἀποκεκτημένας τὰς ἀναγκαίας ἕξεις διὰ τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτοῦ· ἄλλαι γνώσεις ἀπαιτοῦνται, Κύριοι, διὰ τὴν νομοθεσίαν, καὶ ἄλλαι διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, καὶ ἄλλαι γνώσεις, καὶ ἄλλαι ἕξεις ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δικαστικῶν καθηκόντων. Πρῶτος λόγος αὐτός. Δεύτερος λόγος εἶναι, ὅτι ἡ παραδοχὴ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εἰς τὸν Βουλευτικὸν χῶρον ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς διαιρέσεως τῶν ἐξουσιῶν. Τὸ σύνταγμα, Κύριοι, προσδιορίζει τὰ ὅρια τῆς ἐξουσίας τῆς Βουλευτικῆς, καθιεροῖ καὶ τὰ ὅρια τῆς ἐξουσίας τῆς ἐκτελεστικῆς. Πολλὰ ζητήματα ἀναφύονται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἐξουσίας ἑκάστου σώματος, καὶ ὅταν, Κύριοι, ὑπάλληλοι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας δύνανται νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ βουλευτικὸν σῶμα, δὲν εἶναι καμμία ἀμφιβολία, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ θὰ ἀποφαίνονται πάντοτε ὑπὲρ τοῦ σώματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουσι, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε εἰς καμμίαν περίστασιν δὲν πρέπει νὰ συγχωρῆται ἡ εἴσοδος τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς τὸ βουλευτικὸν σῶμα, διότι, ὅταν γείνῃ συζήτησις περὶ τούτου, καθὼς εἶπον καὶ προτήτερα, βεβαίως θ’ ἀποφανθοῦν ὑπὲρ τῆς ἐξουσίας, ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς ἐξουσίας τῆς ἐκτελεστικῆς. Κύριοι, ἐὰν καταβῶμεν εἰς τὰ καθέκαστα, θέλομεν ἰδεῖ, ὅτι πολλάκις ἦλθον εἰς τὸ παρελθὸν, ὄχι πολὺν καιρὸν πρότερον, ἦλθον τὰ σώματα εἰς διαφωνίαν περὶ ἑρμηνειῶν διαφόρων ἀντικειμένων τόσον ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ βουλευτικοῦ σώματος, καθὼς καὶ ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ ἐκτελεστικοῦ καὶ ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι ἀνεφύη ζήτημα, ἐὰν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ θέτῃ ὑποψήφιον διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προέδρου τῆς βουλῆς· ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία διϊσχυρίζετο, ὅτι ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα, ἐδῶ εἶναι μία διαφωνία μεταξὺ τῶν δύο ὀνομάτων· δὲν εἶναι καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ὅταν ὑπάρχουν εἰς τὸ βουλευτικὸν σῶμα ὑπάλληλοι τῆς ἐξουσίας, οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ θέλουν ὑποστηρίξει, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θέτῃ ὑποψήφιον, καὶ Κύριοι, ὅταν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δύναται διὰ τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ὑποψηφιότητος νὰ κατορθώσῃ νὰ διορισθῇ πρόεδρος τῆς ἀρεσκείας της, γνωρίζετε, πόσην ἐπήρειαν δύναται νὰ ἐξασκῇ διὰ τοῦ προέδρου ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἰς τὴν βουλὴν. Ζήτημα ἐγεννήθη ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν Βουλευτῶν· ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἰσχυρίζετο, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θέτῃ ὑποψήφιον διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Τὸ ζήτημα αὐτὸ συνεζητήθη καὶ εἰς τὴν γερουσίαν καὶ πολλοὶ ὑπεστήριζαν ὅτι ἡ ἐξουσία ἡ ἐκτελεστικὴ ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα. Παρατηρεῖτε λοιπὸν, Κύριοι, πόσον σπουδαῖον εἶναι, ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους νὰ ᾖναι καθαρὰ, ὥστε, ὅταν τοιαῦτα ζητήματα φέρωνται ἐνώπιον τῶν βουλῶν νὰ λυθῶσι, νὰ ὑπάρχουν οἱ ἀληθεῖς ἀντιπρόσωποι καὶ ὄχι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τοῦ σώματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουν, φυσικῶς συμπαθοῦν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Τρίτον, Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν τί ἔγεινεν; ἐγεννήθη ἓν ζήτημα εἰς τὴν γερουσίαν· ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία διϊσχυρίζετο, ὅτι ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ κατάσχῃ ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ τὰς ἐπιστολὰς εἰς τὸ ταχυδρομεῖον καὶ νὰ τὰς ἀνοίγῃ. Αὐτὸν τὸν διϊσχυρισμὸν εἶχεν ἡ ἐξουσία ἡ ἐκτελεστική, ὅτε συνεζητήθη· καὶ ἅμα δὲν ὑπάρχει γνησία ἀντιπροσωπεία, δηλ. ἀμιγὴς, καμμία ἀμφιβολία δὲν ὑπάρχει ὅτι δὲν θὰ γίνεται ἡ ἀληθὴς ἐθνικὴ ἔκφρασις καταφανὴς, ἀλλὰ μερικοὶ, οἱ ὁποῖοι συμπαθοῦν μὲ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, θὰ προστίθενται εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ θὰ λύουν τὰ ζητήματα πρὸς ὄφελος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἐκτὸς τούτου ἐτέθησαν γενικαὶ ἀρχαὶ ὡς πρὸς τὴν διανομὴν τῆς ἐξουσίας, ἐδῶ ὑπάρχουν νόμοι ὀργανικοὶ, ὑπάρχουν νόμοι συνταγματικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται διὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν τῶν ἀρχῶν. Ὅταν, Κύριοι, δὲν εἶναι ἁγνὴ ἡ ἀντιπροσωπεία, δὲν εἶναι ἀμφιβολία, ὅτι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀρχῶν αὐτῶν τοῦ συντάγματος ἡ ἐκτελεστικὴ ἀρχὴ θὰ δύναται νὰ προσδιορίζῃ τὴν ἔκτασιν τῆς ἐξουσίας της πρὸς ἴδιον αὑτῆς ὄφελος, καὶ οὐχὶ πρὸς ὄφελος Ἐθνικόν. Αὐτοὶ, Κύριοι, εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους φρονῶ, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ ὑπαλλήλων εἰς τὴν Βουλὴν ἀντιβαίνει εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς διανομῆς τῶν ἐξουσιῶν. Μετὰ ταῦτα μεταβαίνω διὰ νὰ ἀποδείξω πόσον ἐπιζήμιον εἶναι εἰς τὴν δημόσιον ὑπηρεσίαν τὸ ν’ ἀφαιρῶνται οἱ ὑπάλληλοι ἀπὸ τὰς θέσεις των καὶ νὰ ἔρχωνται μέγα μέρος τοῦ ἔτους νὰ τάσσωνται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ἀφίνουν τὰ καθήκοντά των παραλελυμένα καὶ κακῶς ἐνεργούμενα εἰς τόσον διάστημα χρόνου.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία· σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, μὴ συνδιαλέγεσθε, τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς σας.

§74Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Τοιουτοτρόπως καὶ τὰ συμφέροντα τὰ ἰδιωτικὰ καὶ τὰ δημόσια θὰ παύσουν. Τὴν ἀλήθειαν ταύτην ἐγνώρισε καὶ ἡ παρελθοῦσα ἐξουσία, εἶδεν ὅτι ἦτο μέγα σφάλμα νὰ γίνωνται οἱ ὑπάλληλοι καὶ βουλευταὶ καὶ διὰ τοῦτο ἐσχάτως εἶχεν ὑποχρεώσει ὅσους ἤθελον νὰ ἐκτεθῶσι εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα νὰ παραιτῶνται ἀπὸ τὰς θέσεις των. Παρατηρήσατε ὅτι ἐκτὸς τοῦ ἀτόπου τούτου συμβαίνει καὶ ἓν ἄλλο μέγα ἄτοπον, δὲν σχηματίζονται εἰδικότητες. Ὅταν ὁ ἕνας ὑπάλληλος πότε εἶναι βουλευτὴς πότε εἶναι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πότε εἶναι εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ ἀποκτήσῃ ἐκείνην τὴν εἰδικότητα, ἡ ὁποία εἶναι τόσον ἀναγκαία διὰ τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, παρακαλῶ· παρατείνεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ συζήτησις. Ὅσοι θέλετε νὰ κάμετε ὁμιλίας ἀποσυρθῆτε τοὐλάχιστον ἀπὸ τὴν αἴθουσαν ἵνα δυνηθῶσιν οὕτω νὰ ἀκούσωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν ν’ ἀκούσωσι.

§76Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, ὅταν ὁ ὑπάλληλος δύναται νὰ ἐκλέγεται καὶ βουλευτὴς, γνωρίζετε πόσα μέσα ἔχει ἡ ἐξουσία διὰ νὰ κατορθώνῃ νὰ ἐκλέγονται βουλευταὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἐπιθυμεῖ, ἂν καὶ ἤθελεν ἐμποδισθῇ ὥστε οἱ ὑπάλληλοι νὰ μὴ ἐκλέγωνται ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ὅπου ἐκτελοῦσι τὰ καθήκοντά των, ὑπὸ τὴν ἐκτελεστικὴν ἀρχὴν ὅμως δύνανται πολλότατοι ἄνθρωποι νὰ ἐνεργοῦν, νὰ προετοιμάζουν εἰς τὸ διάστημα τὸ μεσολαβοῦν ἀπὸ τῆς μιᾶς ἐκλογῆς εἰς τὴν ἄλλην τὰ πράγματα διὰ τὴν ἐκλογήν των. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ σχηματισθῇ ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους ἁγνὴ καὶ νὰ ἐκφράζεται πάντοτε ἄνευ ἐπεμβάσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, κανεὶς δημόσιος ὑπάλληλος δὲν πρέπει συγχρόνως νὰ ᾖναι καὶ βουλευτὴς, εἶναι μέγα σφάλμα, μεγάλη προσβολὴ κατὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου τοῦτο.

§77ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ἡρακλῆς Πετιμεζᾶς.

§79ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§80ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι κατὰ σειρὰν ὡμίλησαν ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου, ἡ διαφορὰ εἶναι ὅτι οἱ μὲν ἐφάνησαν μετριοπαθέστεροι, οἱ δὲ πολὺ αὐστηρότεροι ὡς πρὸς τοὺς ἐμμίσθους ὑπαλλήλους, πρέπει λοιπὸν ν’ ἀκούσητε καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν κἄτι τι νὰ εἴπουν ὑπὲρ αὐτῶν.

§81ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, Κ. Πετιμεζᾶ!

§83ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, κατὰ δυστυχίαν ἔρχομαι εἰς στιγμὴν τοιαύτην ἐπὶ τοῦ βήματος, ὥστε δυσκόλως ἠμπορῶ νὰ ἀποσπάσω τὴν προσοχήν Σας· καὶ ἐὰν ἤθελον μετὰ θερμῶν παρακλήσεων Σᾶς προτρέψει πρὸς τοῦτο, οὐχ’ ἧττον ὅμως δὲν θέλω καταχρασθῆ τῆς ὑπομονῆς σας ἴσα ἴσα δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, καὶ ἐν ὀλίγοις ἴσως δυνηθῶ νὰ παραστήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν περὶ τίνος πρόκειται σήμερον. Δὲν θὰ ἐπέμβω εἰς τὴν ἀναζήτησιν τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα ἴσως ἀναγκάσωσι τὴν Συνέλευσιν νὰ παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει, νὰ ἀποκλείσῃ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ τοὺς δημάρχους ἀπὸ τὴν ἕδραν τοῦ βουλευτοῦ, διότι τοῦτο εἶναι ζήτημα μεγάλης μελέτης, καὶ ἐκ τούτου μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ οἱ προλαλήσαντες δὲν ἠμπόρεσαν νὰ προσεγγίσουν πρὸς αὐτό. Ἀφίνω δὲ τὴν συνείδησιν ἑκάστου εἰς τὴν κρίσιν, εἰς τὰ φῶτα καὶ εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν πεῖραν νὰ ἀνεύρῃ ποῦ ἵσταται τὸ δίκαιον καὶ νὰ φέρῃ τὴν ψῆφον του ὑπὲρ τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ δικαίου καὶ νὰ μὴ προκαταλαμβάνεται ἀπὸ προλήψεις, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἄφησαν χρόνους, ἔγιναν μακαρίτιδες· φροντίζετε σήμερον οὐχὶ περὶ τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ περὶ τοῦ μέλλοντος, συλλογισθῆτε κατὰ συνέπειαν νὰ ὁρίσητε ἐν τῷ συντάγματι θεσμοὺς τοιούτους οἱ ὁποῖοι νὰ ἐγγυῶνται ἀσφαλέστερα τὴν ἀνεξαρτησίαν τὴν ἐθνικὴν ἐν τῷ μέλλοντι καὶ μὴ τρέχετε ὅλοι εἰς τὰ ὄπισθεν καὶ ἀρύεσθε τὰ ἐπιχειρήματα ἀπὸ τοῦ παρελθόντος. Ἀλλ’ ἐγώ, Κύριοι, ἠπόρησα πῶς πολλοὶ ἀναβαίνοντες ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, Στρατιωτικοὶ ἰδίως, ἦλθον νὰ συζητήσουν καὶ νὰ πείσωσι τὴν Συνέλευσιν περὶ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, πῶς ἔφερον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τοῦτο τὸ ζήτημα, ἐνῷ αὐτὸ τὸ σχέδιον τὸ ἄρθρον τοῦ συντάγματος δὲν προβλέπει περὶ τούτου· καὶ νομίζετε, Κύριοι! ὅτι δὲν ἐπρόβλεψε, διότι διέφυγε τὴν προσοχὴν ἐκείνων, οἵτινες τὸ συνέταξαν; ὄχι, Κύριοι! φαίνεται ὅτι δὲν ἐπρόβλεψαν διότι ἐννόησαν ὅτι ἡ στρατιωτικὴ τάξις ἔχει τοιαῦτα ἐν τῇ κοινωνίᾳ δικαιώματα, εἶναι προωρισμένη νὰ ἐκπληροῖ τοιαύτας ἐν τῇ κοινωνίᾳ ὑπηρεσίας, εἶναι τάξις προικισμένη μὲ εἰδικότητα, τὴν ὁποίαν δυσκόλως δύναται νὰ ἀποκτήσῃ ἕκαστος, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐθεώρησαν δίκαιον καὶ πρέπον, ἐνθυμούμενοι τὰς ὑπηρεσίας, ὅσας ἡ τάξις αὕτη προσέφερεν εἰς τὸ ἔθνος, καὶ εὐγνωμονοῦντες πρὸς αὐτὴν τὴν τάξιν τὴν ἐθνικὴν, νὰ μὴ ἀναφέρουν περὶ τούτου ἐν τῷ Συντάγματι καὶ ἐξηγοῦμαι παραχρῆμα Κύριοι! Τί λέγει τὸ ἄρθρον; «Τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰ τοῦ ἐμμίσθου δημοσίου ὑπαλλήλου.» Ἠξεύρετε μετὰ βεβαιότητος ὅτι ὁ στρατιωτικὸς εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος, ἔχετε ἆρα αὐτὴν τὴν ἰδέαν; ἐὰν τὴν ἔχετε, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ Σᾶς εἴπω, ὅτι ἐπλανήθητε· δὲν εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος ὁ στρατιωτικὸς, ὁ στρατιωτικὸς ἐκπληροῖ ἐν τῇ ἐπικρατείᾳ ὑπηρεσίαν εἰδικήν· λάβετε τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ καὶ θὰ ἰδῆτε τίς εἶναι ὁ ἀξιωματικὸς καὶ τίς ὁ δημόσιος ὑπάλληλος.

§84ΜΙΛΗΣΗΣ. Δόσατέ μας τὸν ὁρισμὸν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων διὰ νὰ ἐννοήσωμεν ὁποῖοι εἶναι καθ’ ὑμᾶς οἱ ὑπάλληλοι.

§85Η. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα θὰ Σᾶς τὸν δώσω, ἂν ἔχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσητε. Σᾶς λέγω λοιπὸν ὅτι ὁ στρατιωτικὸς δὲν εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος, ἀλλ’ εἶναι ἄτομον ἐν τῇ κοινωνίᾳ προσκεκλημμένον νὰ ἐκπληρώσῃ εἰδικὴν καὶ ἐξέχουσαν ὑπηρεσίαν· καὶ θέλετε νὰ μάθητε ὅτι δὲν εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος; Ἰδοὺ ἀμέσως ἐκ τῆς φύσεως τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχει. — Ὅταν διὰ μίαν δικαιολογημένην αἰτίαν, ὑποθέτω πάντοτε δικαιολογημένην, ὁ ἀξιωματικὸς ῥιφθῇ ἐκτὸς τῆς ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας, πληρώνεται ἀπὸ τὸ δημόσιον; οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι πληρώνεται, ἄρα δὲν εἶναι ὑπάλληλος ὡς ὁ νομάρχης, ὡς ὁ ἔπαρχος, ὁ ταμίας ὁ ἔφορος, ὅστις, ὅταν ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τὴν θέσιν του, παύει πλέον ἀπὸ τοῦ νὰ ἔχῃ ἀπαιτήσεις ἀπὸ τὴν ἐπικράτειαν. Ὁ στρατιωτικὸς, εἴτε εἰς ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν εἶναι, εἴτε ἐκτὸς, ἔχει ἀπαιτήσεις ἀπὸ τὸ δημόσιον, ἔχει συμβόλαιον μετ’ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον τὸ δημόσιον δὲν δύναται ἐπὶ οὐδενὶ λόγῳ νὰ διαῤῥήξῃ. Κάμνω, Κύριοι, διάκρισιν αὐτῆς τῆς περιπτώσεως, ἄλλως τε μὴ λησμονῆτε ὅτι τὸ σύνταγμα τοῦ 1843 καὶ ὅλων τῶν ἐθνῶν τὰ συντάγματα, τὰ ὁποῖα προβλέπουν περὶ τοῦ στρατοῦ, λέγουν ὅτι ὁ βαθμὸς τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι ἰδιοκτησία ἀναφαίρετος καὶ μόνον ἀπόφασις δικαστικὴ δύναται νὰ τοῦ τὸν ἀφαιρέσῃ, δὲν εἶναι λοιπὸν ὡς ἐκεῖνος ὁ δημόσιος ὑπάλληλος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν ἀπαιτεῖται εἰδικότης, ἀλλὰ τὴν εἰδικότητα τὴν ἀποκτᾷ ἐν τῇ δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ· ὥστε, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἐκεῖνοι οἵτινες συνέταξαν αὐτὸ τὸ ἄρθρον, εἶχον ὑπ’ ὄψιν αὐτό· καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι κανεὶς ἐδῶ νὰ μᾶς βεβαιώσῃ. Ἀλλὰ ἠμπορεῖ νὰ μὲ ἐρωτήσῃ ἡ Συνέλευσις· ἀφοῦ ἔχετε αὐτὴν τὴν πεποίθησιν, διατὶ ἐφέρατε ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως μίαν πρότασιν; — νὰ σᾶς τὸ εἴπω. Δὲν ἦλθον, Κύριοι, διὰ τῆς προτάσεώς μου νὰ ἀποδείξω ἐν τῇ Συνελεύσει, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς δὲν εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος, ἀλλ’ ἦλθον νὰ προνοήσω, φοβούμενος μίαν ἄρνησιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προνοήσω νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα ἕνας ὅρος ἵνα μὴν ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν στρατιωτικὸν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ἐκλέγεται, διότι διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις Βουλευτὴς ἀνάγκη πᾶσα νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του καὶ νὰ φροντίσῃ περὶ τούτου. Ἀλλά, ὑποθέσατε ὅτι εἷς στρατιωτικὸς δὲν ζητεῖ ἄδειαν, ὅτι ἐν τῇ πατρίδι του φροντίζει ἄλλος περὶ αὐτοῦ νὰ τοῦ δώσῃ ἕνα κατάλογον ἐκ 500 ἐκλογέων, νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσῃ, νὰ τὸν ἐκλέξῃ ἡ ἐπαρχία βουλευτὴν, νὰ τῷ στείλῃ τὸ εἰσιτήριόν του, καὶ ἔλεγεν ἡ βουλή· «δὲν σᾶς δέχομαι, διότι εἶσθε ὑπάλληλος», τί γίνεται τότε; ἂν ἐγὼ δὲν ἐννόησα καλῶς αὐτὸ τὸ ἄρθρον, καὶ ἡ Συνέλευσις ἔχῃ ἄλλην ἰδέαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, σᾶς παρακαλῶ, νὰ μὲ διαφωτίσητε, ἀναφέρω τὸν λόγον μου εἰς τὴν συνείδησιν, εἰς τὴν πολιτικὴν φρόνησιν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ σᾶς χειραγωγῇ εἰς τὰς ἀποφάσεις σας, τὴν φρόνησιν ἐκείνην, διὰ τὴν ὁποίαν ἐνασμενίζεται ὅλον τὸ ἔθνος καὶ εἰς κανενὸς ἔθνους συνταγματικὸν πολίτευμα δὲν θέλετε εὕρῃ ἐγγεγραμμένην τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην κατὰ τῶν στρατιωτικῶν, σύνταγμα δὲν θέλετε εὕρει κανὲν εἰς τὸν κόσμον, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει ῥητῶς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀξιωματικῶν ὡς βουλευτῶν. Σᾶς εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ὁδηγήσῃ τὴν ἀπόφασίν σας ἡ φρόνησις ἡ πολιτική, διότι συλλογισθῆτε ὅτι ἡ τάξις τοῦ στρατιωτικοῦ δὲν εἶναι ἀπομεμονωμένον τι, παρουσιάζει ἓν σῶμα συγκεντρώσεως ἀτόμων, ἓν σῶμα ἐπικίνδυνον τοσοῦτον κατὰ τῆς πολιτείας, ὅσον ἐστάθη καὶ κατὰ τοῦ Ὄθωνος, τὸν ὁποῖον ἔῤῥιψεν.

§86ΤΙΝΕΣ. Κατὰ τῆς πολιτείας;

§87Η. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου, ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω, δὲν τὸ λέγω ἵνα σᾶς φοβίσω, τὸ λέγω ὡς μίαν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν πᾶς πολίτης σκεπτόμενος περὶ τῶν πολιτικῶν συμφερόντων ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἤλθετε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ μᾶς εἴπατε διὰ τὰ γενόμενα εἰς τὴν Μεσσηνίαν, μᾶς ἀναφέρατε στάσεις (θόρυβος) μίαν τάξιν, ἡ ὁποία κρατεῖ τὰ ὅπλα καὶ τὰ κρατεῖ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἡ Συνέλευσις φρονίμως σκεπτομένη, πρέπει νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν (θόρυβος). Ἐκδόσατε ὁποιανδήποτε θέλετε ἀπόφασιν, ἐγὼ ὡς πολίτης τὴν στιγμὴν ταύτην ἔχω καθῆκον νὰ φέρω τὰς σκέψεις ταύτας εἰς γνῶσιν τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀποφασίσατε ὅπως θέλετε, σᾶς λέγω ὅμως ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀφίσητε τὸ παράπονον αὐτὸ εἰς αὐτὴν τὴν τάξιν, δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀπομονώσητε, νὰ τὴν ἀπομακρύνητε ἀπὸ τὴν κοινωνίαν, ἐν ᾧ καὶ ὁ τύπος πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως τὴν ἐπεκαλέσθη. Εἴπετε ὅτι ὁ στρατιώτης δὲν πρέπει νὰ βουλεύεται πρὸς τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ δώσητε καὶ εἰς τὸν στρατὸν τὰ δικαιώματα αὐτὰ, νὰ ἔρχεται νὰ βουλεύεται, νὰ γνωρίζῃ καὶ αὐτὸς τί γίνεται ἐντὸς τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, διότι ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ κατ’ αὐτοῦ ψηφίζονται νόμοι ἐνίοτε ὄντες ἐπικίνδυνοι εἰς τὴν τύχην του, ἑπομένως πρέπει νὰ τοῦ δώσητε τὸ δικαίωμα νὰ ᾖναι ἐν γνώσει τῶν νόμων αὐτῶν καὶ μὴ θελήσητε νὰ τὸν ἀποχωρήσητε ἀπὸ τὴν πολιτείαν, διότι νομίζω δὲν εἶναι συμφέρον. Σᾶς λέγω, ὅτι ὀρθῶς ἐσκέπτοντο αὐτοί, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τὸ ἄρθρον, διότι λέγει, «ὅτι οἱ Βουλευταὶ οἱ λόγῳ πολιτικῆς ἢ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας» τοῦτο δεικνύει, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς δὲν εἶναι δημόσιος ὑπάλληλος, διότι ἔπρεπε νὰ εἴπῃ οἱ Βουλευταὶ οἱ λαμβάνοντες ἀντιμισθίαν τινὰ ἀδιακρίτως. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον ἐνόμισα καθῆκον νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως αὐτῆς τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία ἐπιμένω νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν καὶ ἡ Συνέλευσις ἂς τὴν ἀποῤῥίψῃ. Ἰδοὺ τί λέγει. «Πᾶς ἀξιωματικὸς δικαιοῦται νὰ παρίσταται ὡς ὑποψήφιος Βουλευτὴς εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα τῆς ἐπαρχίας, εἰς ἣν ἐκλέγεται, ὁ δὲ ἄμεσος προϊστάμενός του ὀφείλει ἀναμφιλέκτως νὰ χορηγήσῃ τὴν πρὸς τοῦτο κανονικὴν ἄδειαν ἅμα τῇ δηλώσει τοῦ ἀξιωματικοῦ δύω μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ οὐδεὶς τίθεται ὑποψήφιος ἂν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ αὐτοῦ διαμένῃ ἐπὶ κεφαλῆς ἐνόπλου δυνάμεως».

§88ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ προβῇ καὶ ἀποφανθῇ, ὅτι ἐφωτίσθη, πρὶν ἢ ἀκούσῃ καὶ τὴν ἐπιτροπὴν δικαιολογοῦσαν τὸ σχέδιόν της.

§89ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§90ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ (Εἰσηγητής). Ἡ ἐπιτροπή, Κύριοι, συντάξασα τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, ὡς ἔχει συντεταγμένον, ἔσχε σπουδαίους πρὸς τοῦτο λόγους· καὶ δὴ πρῶτον ἐθεώρησεν, ὅτι τὸ ἀσυμβίβαστον τῆς Δημοσίας ὑπηρεσίας μετὰ τῆς βουλευτικῆς ἐντολῆς εἶναι εὐμετάβλητον κατὰ τὰς περιστάσεις καὶ τοὺς χρόνους, τούτων δ’ ἕνεκεν ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ δεσμευθῇ ἡ πολιτεία καὶ νὰ καταχωρηθῶσιν ἐν τῷ Συντάγματι τὰ ἀσυμβίβαστα, διὰ τὸν λόγον, ὅτι, ὡς εἶπον, αὐτὰ συμμεταβάλλονται τοῖς καιροῖς καὶ τοῖς περιστάσεσιν, ἀφῆκε δὲ νὰ σημειωθῶσι ταῦτά τε καὶ αἱ ἐξαιρέσεις ἐν τῷ ἐκλογικῷ νόμῳ, ἔνθα καὶ ἡ κατάλληλος αὐτῶν εἶναι θέσις. Μίαν μόνην ἐξαίρεσιν ἐθεώρησε τοσοῦτο σπουδαίαν, τοσοῦτον ἀναγκαίαν, ὥστε ὡς πρὸς ταύτην νὰ παρέκβῃ τοῦ κανόνος καὶ νὰ τὴν ἐγγράψῃ ἐν αὐτῷ τῷ πολιτεύματι, τὴν τῶν Δημάρχων, καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ ὁμιλία τοῦ ἐντίμου Δημάρχου Τολοφῶνος δὲν διέσεισεν οὐδὲ κατὰ μικρὸν τὰς πεποιθήσεις τῆς Συνελεύσεως, ὅτι οἱ Δήμαρχοι πρέπει ν’ ἀποκλεισθῶσι τοῦ νὰ ἐκλέγωνται Βουλευταί. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ Κύριος Δήμαρχος Τολοφῶνος, ὅτι ὁ Δῆμος εἶναι ἡ πρώτη βάσις τῆς πολιτείας, ὅτι ἔχει ὕπαρξιν ἰδίαν, συμφέροντα ἴδια, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ συνόλου τῶν κατὰ μέρος συμφερόντων καὶ ὑπάρξεων τούτων συναποτελεῖται τὸ γενικὸν τοῦ Κράτους συμφέρον καὶ ἡ ὕπαρξις τῆς ὅλης πολιτείας, ἀλλ’ αἱ ἀλήθειαι αὗται δὴ ἀντιστρατεύονται πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Κατζικαπῆ, ἰδοὺ δὲ πῶς. Ὁ μεριμνῶν ὑπὲρ τῆς πρώτης ταύτης ὁμάδος τῆς πολιτείας πρέπει νὰ ᾖναι πάντοτε εἰς τὴν θέσιν του, πρέπει νὰ μὴ περισπᾶται ἐξ ἄλλων ἀσχολιῶν ἀπαιτουσῶν τὴν ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Δήμου ἀπομάκρυνσίν του. Αὐτὸς δ’ εἶναι ὁ πρῶτος λόγος, δι’ ὃν πρέπει ν’ ἀποκλείωνται τῆς ἐκλογῆς οἱ Δήμαρχοι. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος τούτου σπουδαιότερος καὶ λίαν ἀποχρῶν ἐστι λόγος, ὅτι ὁ Δήμαρχος εἶναι προϊστάμενος Δήμου· ἂν λοιπὸν κατὰ τὰς ἐκλογὰς συμφωνήσωσιν ἢ 4, ἢ 5 δήμαρχοι μιᾶς ἐπαρχίας ὅπως ἐκλέξωσιν αὐτοὶ ἑαυτοὺς βουλευτὰς, ποία δύναμις δύναται νὰ τοὺς πολεμήσῃ;

§91Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μετὰ τὴν καθιέρωσιν τῶν σφαιριδίων οὐδεὶς δύναται νὰ ἐνεργήσῃ δολίως ἐκλογάς.

§92ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν ἔντιμον Κύριον Πετιμεζᾶν, ὅτι αἱ ὑλικαὶ ἀσφάλειαι δὲν δύνανταί ποτε ἴσην τῇ τῶν ἠθικῶν ἀσφαλειῶν νὰ ἔχωσιν ἀξίαν· ἠθικὰς ἀσφαλείας θέλομεν καὶ διὰ τῶν ἠθικῶν προλαμβάνομεν ὅσα κακὰ διὰ τῶν ὑλικῶν ἀνεπαρκέστερον ἐκζητοῦνται. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ὅτι πρέπει ν’ ἀποκλείωνται καὶ οἱ δημόσιοι λειτουργοὶ τοῦ βουλευτικοῦ περιβόλου, ἔξεστιν ὁ λόγος ἐν τῇ ἀνάγκῃ τοῦ διαμορφῶσαι ἱκανὴν ὑπαλληλίαν ὅπως ἔσται ἀληθῶς ἐλευθέρα καὶ συνταγματικὴ ἡ πολιτεία. Οἱ ὑπουργοὶ εἰσὶ κυρίως πρόσωπα πολιτικά, λαμβάνονται κατὰ τὰς πολιτικὰς ἀνάγκας ἐκ τῶν ὑπερεχόντων ἔν τε τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τῇ πολιτείᾳ, ἡ ὑπαλληλία ὅμως καὶ μάλιστα ἡ ὑποδεεστέρα, ἀποκλειομένη τῆς Βουλῆς, συγκεντρόνει ἐφ’ ἑαυτὴν ἁπάσας τὰς μελέτας της, μὴ ἀκολουθοῦσα δὲ τὰς παλιῤῥοίας τῶν πολιτικῶν μεταβολῶν, διαφυλάττεται ἀμέτοχος αὐτῶν, διατηρεῖται μονίμως εἰς τὰς θέσεις της, καὶ ἡ μὲν κατὰ κορυφὴν Κυβέρνησις μεταβάλλεται, οἱ ὑπάλληλοι ὅμως μένουσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ὡς ταμεῖον τῶν εἰδικῶν γνώσεων καὶ τῆς πείρας, ὡς ὄργανα πολιτικὰ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα καὶ χρήσιμα πρὸς ἁπάσας τὰς πολιτικὰς ἀποχρώσεις τὰς ἀμοιβαδὸν περιερχομένας εἰς τῶν κοινῶν πραγμάτων τὴν διεύθυνσιν, διότι οἱ τοιοῦτοι ὑπάλληλοι οὐδὲν ἄλλο εἰσὶν εἰμὴ τὰ ὄργανα τοῦ νόμου ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν ἀνωτέρων ἀρχῶν. Ἀλλ’ οὐδ’ ἀποκλειομένων τῶν ὑπαλλήλων παραβιάζεται πως ἡ ἐλευθερία αὐτῶν, διότι προσερχόμενοι εἰς τὴν δημόσιον ὑπηρεσίαν γνωρίζουσιν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐκλεχθῶσι βουλευταί, ὅτι ἀναδέχονται νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα των εἰς ταπεινοτέραν μὲν θέσιν, ἀλλ’ ἐπίσης ἔντιμον, ἐπίσης καλήν. Μὴ γὰρ καὶ οἱ κληρικοὶ δὲν ἀποστεροῦνται τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι; ἀλλὰ τίς ποτε δὲν ἐθεώρησεν, ὅτι τὸ πολιτικὸν τοῦτο μέτρον, οὐ μόνον δὲν ἐλαττοῖ τὴν ἀξίαν τοῦ ἱεροῦ σχήματος, ἀλλὰ καὶ αὔξει αὐτὴν μὴ συγκατασύρον τὰ ἱερὰ ἐν τῇ κονίστρᾳ τῶν ἐγκοσμίων ἀγώνων; Τῶν λόγων τούτων ἕνεκα βλέπετε, Κύριοι, ὅτι μεταβάλλονται μὲν τὰ ὑπουργεῖα, ἀλλ’ οἱ ὑπάλληλοι δὲν μετακινοῦνται διόλου, καὶ τοῦτο συμβαίνει ἔν τε τῇ Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις συνταγματικοῖς κράτεσιν, ἐν οἷς μένουσιν οἱ ὑπάλληλοι εἰς τὰς θέσεις των καὶ οὕτως ἀποκτῶσι τὴν μακρὰν πεῖραν ἐκείνην, ἣν πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ ὁ δημόσιος ὑπάλληλος, καὶ τὴν ὁποίαν καὶ παρ’ ἡμῖν ἐκτήσαντο ὅσοι τῶν ἀρχαίων ὑπαλλήλων εἰς μόνα τὰ τῆς ὑπηρεσίας των ἔργα ἐπεδόθησαν, καὶ διὰ τοῦτο παρ’ ἁπάσαις ταῖς πολιτικαῖς ἀποχρώσεσι τῶν ὑπουργῶν χρήσιμοι διετέλεσαν καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης ἀπολαύουσι τοῦ ἑκάστοτε προϊσταμένου αὐτῶν ὑπουργοῦ. Ἄλλως δὲ πῶς ἔσται δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἁρμονία μεταξὺ προϊσταμένου καὶ ὑπαλλήλου, ὅταν ἐν τῇ Βουλῇ ὁ ὑπάλληλος δύναται νὰ ταχθῇ ἐκ τῶν πεποιθήσεών του εἰς ἀντίθετον θέσιν τῆς ἐν ᾗ ὁ προϊστάμενος αὐτοῦ ὑπουργὸς εὑρίσκεται; Οὐδὲ πρὸς ταῦτα ποιοῦμαι λόγον ὁπόσον πάσχει ἡ ὑπηρεσία, ὅταν ἀποσπασθῇ ὁ ὑπάλληλος τῶν ἔργων του καὶ ἐν ἄλλοις περισπᾶται. Ἀλλ’ ὅσον ἐπιβλαβὲς τὸ νὰ ὦσι τῆς Βουλῆς αἱ πύλαι ἀδιακρίτως ἀναπεπταμέναι ἅπασι τοῖς ὑπαλλήλοις, ἄλλο τόσον ἐπιζήμιον εἶναι νὰ μένωσι καὶ κεκλεισμέναι τοῖς πᾶσιν. Ἂς εἴμεθα εἰλικρινεῖς, ἂς τὸ εἴπωμεν παῤῥησίᾳ, δὲν πρέπει, ὄχι, δὲν πρέπει, καὶ τοῦτο πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, ἡ ἐξαίρεσις αὕτη νὰ ἀποκλείσῃ καὶ ἐξόχους ἱκανότητας π. χ. τοὺς γενικοὺς γραμματεῖς τῶν ὑπουργείων, τοὺς Ἀρειοπαγίτας, τὰ μέλη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, μηδ’ ἐκλάβητε προσωπικὸν ἂν μνημονεύσω καὶ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ ἀκροτάτη πεῖρα τῶν μὲν, τὰ ἔξοχα φῶτα τῶν δὲ, ποῦ ἀλλοῦ δύνανται ν’ ἀποδῶσι τοσοῦτον τῇ πατρίδι χρήσιμα ὅσον ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ Ἔθνους; Παρ’ ἡμῖν μάλιστα τοῖς μονήρη τὴν Βουλὴν καταστήσασιν ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ μὴ ἀποκλεισθῶσιν οἱ τοιοῦτοι τὰ μάλιστα ἐπαισθητή.

§93ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Διερμηνεύετε τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιτροπῆς;

§94ΜΙΛΗΣΗΣ. Αἱ ἰδέαι τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι διατετυπωμέναι.

§95ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐκτίθημι αὐτὰς, καὶ ἂν δὲν ἑρμηνεύω πιστῶς τὸν νοῦν τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὧδε παρόντα μέλη ἂς μὲ ἀναιρέσωσι. Λέγω λοιπὸν, ὅτι δυνατὸν εἶναι καὶ συμφέρει νὰ γίνωσιν εὐάριθμοι ἐξαιρέσεις, ἀλλ’ οὐδ’ ὁ παρὼν χρόνος, οὐδὲ τόπος εἰς τὸ Σύνταγμα κατάλληλος, ὅπως ἀναγραφῶσιν αὗται· ὅταν ὅμως ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τότε ἁρμοδίως ἐν τόπῳ καὶ χρόνῳ θέλομεν ἐξετάσει ἂν συμφέρῃ καὶ ὁποία συμφέρει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις. Ἀφήσατε λοιπὸν τὴν θύραν ἀνοικτήν. Ἔρχομαι ἤδη ὡς πρὸς τοὺς στρατιωτικούς. Μὲ λυπεῖ, ὅτι θέλω εὑρεθῆ εἰς διαφωνίαν πρός τινα τῶν προαγορευσάντων, τὸν καὶ λίαν καλῶς ἐκθέντα, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς εἶναι πολίτης καὶ ὅτι ὡς τοιοῦτος δὲν ἀποστερεῖται τοῦ δικαιώματος τοῦ πολίτου καὶ ὅτι ἂν ἐζώσθη τὴν σπάθην δὲν ὀφείλει δι’ αὐτῆς καὶ μόνης νὰ ὑπερασπισθῇ τὴν πατρίδα, ἐνῷ δύναται καὶ διὰ τοῦ λόγου νὰ τῇ γίνῃ χρήσιμος. Ἀλλὰ τίνα λανθάνει ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς ὀφείλει πρὸ πάντων πρὸς τὸν ἀνώτερόν του ὑπακοὴν καὶ ὑπακοὴν μάλιστα πλέον ἀπόλυτον πλέον ταχεῖαν, παρὰ τὴν ὁποίαν χρεωστεῖ ὁ πολιτικὸς ὑπάλληλος; Πῶς λοιπὸν ἔσται δυνατὸν ὁ στρατιωτικὸς, ὅστις ἀπεσπάσθη τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἦλθε καὶ ἑδρεύει ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐγυμνάσθη εἰς τὸ ἀντιλέγειν πρὸς τὸν ἀνώτερόν του, πρὸς τὸν προϊστάμενόν του, πῶς ἔσται δυνατὸν, λέγω, νὰ λάβῃ τὴν ἐπιοῦσαν ἐν τῷ στρατῷ τὰς διαταγὰς τοῦ τὴν προτεραίαν ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιφρονήσαντος ἀνωτέρου του καὶ εὐπειθῶς νὰ ἐκτελέσῃ αὐτάς;

§96Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μάθε, ὅτι ὁμιλεῖ ὡς πληρεξούσιος καὶ ὄχι ὡς ἀξιωματικός.

§97ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Πέποιθα, ὅτι πιστεύετε, ὅτι νὰ διακρίνω δύναμαι τὴν διαφορὰν, καὶ ὅτι νέον τι δὲν μὲ μανθάνετε, Κύριε Πετιμεζᾶ· ναὶ, ἄλλος τῳόντι εἶναι ὁ χαρακτὴρ τοῦ στρατιώτου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄλλος ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἀλλὰ συνομολογήσατε, ὅτι ἄνθρωπος εἶναι καὶ ὁ στρατιωτικὸς καὶ κατὰ συνέπειαν, ὅτι ἀρετὰς ὑπὲρ ἄνθρωπον δὲν πρέπει ν’ ἀξιῶμεν παρ’ αὐτοῦ. Ἐν τῇ Βουλῇ πρὸς τὸ ἀντιλέγειν ἐθισθεὶς καὶ ἴσος πρὸς ἴσον τὸν ὑπὸ τὰ ὅπλα ἀνώτερόν του ἐρίσας δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ φέρων πρὸς αὐτὸν τὴν ἀπαιτουμένην ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑποταγὴν (θόρυβος).

§98ΧΑΝΤΖΕΡΗΣ. Ὁ κανονισμὸς διαγράφει τὰ καθήκοντα τοῦ στρατιώτου καὶ δὲν δύναται νὰ τὰ παραβῇ.

§99ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Πιστεύω, ὅτι δὲν ἀπολείπομαι τῆς ἁβροφροσύνης πρὸς τοὺς Κυρίους ἀξιωματικοὺς, δι’ ὅσων λέγω, ἀλλ’ οὐχ’ οὕτως κἀκεῖνοι πρὸς ἐμὲ πολιτεύονται ταύτην τὴν στιγμήν. Ἄλλως τε, ἂν ὁ στρατιωτικὸς ἔχῃ νὰ φέρῃ τὰ φῶτα του ἐν τῇ Βουλῇ, δύναται νὰ τὰ φέρῃ ὅταν φθάσῃ εἰς μίαν ἡλικίαν καὶ ἕνα βαθμὸν τοιοῦτον, ὅστις νὰ δίδῃ τῷ λόγῳ του τὴν δέουσαν βαρύτητα.

§100ΣΟΥΪΔΑΣ. Ὅταν γίνῃ ἀνίκανος.

§101ΧΑΝΤΖΕΡΗΣ. Σᾶς τὰ εἶπε κανεὶς αὐτὰ τὰ λόγια;

§102ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριε Σουΐδα, πιστεύω, ὅτι ὅταν κάμετε ἄσπρα μαλιὰ καὶ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπολοχαγοῦ εἰς τὸν τοῦ Συνταγματάρχου μεταβάλητε, θέλετε ἔχει περισσοτέραν γνῶσιν καὶ συγχρόνως πλείονας καὶ βαθυτέρας γνώσεις (θόρυβος). Ἅμα, Κύριοι, ἀτομικόν τι δι’ ὑμᾶς συμφέρον ἔχῃ ἡ συζήτησις, πολὺ ταράττεσθε, ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἀντιπροσωπεύετε τὸ ἔθνος ἢ ὑμᾶς αὐτούς; ἂν ἀντιπροσωπεύητε τὰς ἐπωμίδας ὑμῶν, τοῦτο εἶναι ἄλλος λόγος, εἴπετέ το νὰ τὸ μάθωμεν· (θόρυβος, θορυβεῖτε ὅσον θέλετε, σᾶς λέγω ὅμως, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλῶν οὐδένα φοβοῦμαι, ὁμιλῶ πρὸς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους λαλῶ, πρέπει ἡσύχως νὰ ἀκούητε. Σᾶς λέγω, ὅτι ἀπέναντι τῆς ἀληθείας, ἀπέναντι τῆς πεποιθήσεως, ἀπέναντι τοῦ συμφέροντος τῆς πατρίδος, εἰς οὐδὲν λογίζομαι τὰς ἀπειλὰς, ἔλθετε ἐδῶ νὰ μὲ ἀναιρέσητε, διὰ τοῦ θορύβου ὅμως καὶ τῶν φωνῶν δὲν θέλετέ ποτε δυνηθῆ νὰ μοὶ ἐπιβάλητε τὴν ὑμετέραν θέλησιν. Προσθέτω ὅμως, ὅτι οὕτω πολιτευόμενοι τὸ μέγιστον εἰς τοὺς λόγους μου δίδετε κῦρος.

§103ΚΟΝΤΑΡΑΤΟΣ. Μὴ προσβάλλετε ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐσεβάσθησαν τὰ πάντα, κανεὶς δὲν σᾶς ἀπείλησεν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§105ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Οἱ πλεῖστοι τῶν Κυρίων ἀξιωματικῶν ἵστασθε ἐπὶ ποδός, μὲ διακόπτετε καὶ θορυβεῖτε, εἶτα δὲ προφασίζεσθε, ὅτι προσβάλλω ὑμᾶς, ἐγὼ δὲν τὸ παραδέχομαι· ὁ κανονισμὸς δίδει εἰς τὸν Κύριον πρόεδρον τὸ δικαίωμα ν’ ἀνακαλέσῃ τὸν ἀγορεύοντα εἰς τὸ καθῆκον του, ὅταν ἐκκλίνῃ τοῦ προκειμένου· ἐφόσον ὁ Κύριος Πρόεδρος δὲν μὲ ἀνακαλῇ, ἐφόσον ἡ μεγίστη πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἀκούει μου ἐν ἡσυχία, ἔτι δὲ περισσότερον ἐφόσον ἀγορεύω ἐντὸς τοῦ προκειμένου, νομίζω, ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν πρέπει νὰ μὲ διακόπτωσι. Λέγω λοιπὸν καὶ τελειώνω, ὅτι νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἄρθρον ὡς εἶναι ἐσχεδιασμένον ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸν ἐκλογικὸν Νόμον ἐκεῖ νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ κανονίσωμεν τὰς ἐξαιρέσεις.

§106ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡ. Ἐφωτίσθημεν.

§107ΑΝΤΩΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, δὲν δύνασθε νὰ μᾶς ἀφαιρέσητε τὸν λόγον.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, οὐδεὶς δύναται νὰ ὁμιλήσῃ.

§109Σ. ΜΑΚΡΗΣ. Πρόκειται νὰ ἀποκλείσητε τάξιν, ἡ ὁποία εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν (θόρυβος).

§110Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Γνωρίζω ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ὑπάρχει πρόθεσις νὰ ἀποκλεισθῶσιν οἱ ἀξιωματικοί.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Χαντζερῆς.

§112ΧΑΝΤΖΕΡΗΣ. Κύριοι, ἀρκετὰ ἐῤῥέθησαν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ καὶ πόσον αὐτὸς συνετέλεσε καὶ συντελεῖ εἰς ὅ,τι ἀγαθὸν ὑπὲρ τῆς πατρίδος· ἔρχομαι νὰ προσθέσω ὀλίγα ἐν ἄκρᾳ συντομίᾳ καὶ λίαν λακωνικῶς. Λέγω· διὰ νὰ ἦναι τις στρατιώτης πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου, καὶ ἂν δὲν ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ πολίτου δὲν δύναται νὰ ἦναι στρατιώτης· γινόμενος λοιπὸν στρατιώτης ἀποβάλλει τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου καὶ δὲν δύναται νὰ ἐκλεχθῇ Βουλευτής; εἶναι λοιπὸν κατάδικος τότε; ὅταν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑπερασπίζωμαι τὴν πατρίδα μου διὰ τοῦ αἵματός μου, ἀποβάλλω τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεχθῶ καὶ Βουλευτής; βεβαίως ὄχι· τίς δύναται μᾶλλον τοῦ στρατιωτικοῦ νὰ ὑπερασπίζεται τὰ δικαιώματα τῆς πατρίδος γενόμενος Βουλευτής· ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δίδει τὸν ὅρκον νὰ χάσῃ τὴν τελευταίαν ῥανίδα τοῦ αἵματός του ὑπερασπιζόμενος τὴν πατρίδα καὶ ὑπὲρ τῆς ἱερᾶς του σημαίας μαχόμενος, ἔχει τὴν τόλμην νὰ εἴπῃ λόγους τινὰς καὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως· ἀφοῦ ὁ προορισμός του εἶναι νὰ χύνῃ τὸ αἷμά του, δὲν θὰ ἀποδειλιάσῃ ἐνώπιον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν κόπτουν κεφαλάς. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, ὅτι εἰς τὸν δεύτερον παράγραφον, τὸν ὁποῖον συνυπέγραψα μετά τινων συναδέλφων ἀξιωματικῶν, Γρίβα, Μαμούρη κλπ. λέγομεν ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἐκλεγόμενος Βουλευτὴς θεωρεῖται παρὰ τοῦ σώματός του ὡς ἀπεσταλμένος εἰς ἔκτακτον ὑπηρεσίαν, διότι, ἀφοῦ ἡ πατρὶς ἐνόμισεν αὐτὸν ἄξιον νὰ τὸν ἐκλέξῃ Βουλευτὴν, δὲν εἶναι δίκαιον ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς νὰ στερῆται τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων του. Εἶπον τινὲς νὰ θεωρηθῇ γενόμενος Βουλευτὴς ὡς ἐν ἀδείᾳ, ἀλλὰ τότε εἶναι καί τινα δικαιώματα τοῦ στρατοῦ, τὰ ὁποῖα χάνει, ἴσως δύναται ἄλλος τις νὰ προβιβασθῇ καὶ νὰ τοῦ καταπατήσῃ τὴν ἀρχαιότητα. Ὁ Νόμος ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν προβλέπει ῥητῶς περὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπεσπασμένοι εἰς ἔκτακτον ὑπηρεσίαν, τουτέστιν, ἐὰν ἡ κυβέρνησις κρίνῃ εὔλογον νὰ διορίσῃ ἀξιωματικὸν Πρόξενον, κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν δὲν ἔχει νὰ χάσῃ τίποτε, οὔτε ὡς στρατιωτικὸς ζημιοῦται. Δύναται λοιπὸν νὰ θεωρηθῇ, καὶ Βουλευτὴς ὡς εἰς ἔκτακτον ὑπηρεσίαν, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ μὴ ἀπωλέσῃ τι τῶν δικαιωμάτων του, τὰ ὁποῖα ἠξεύρετε ὅτι τὰ ἀπέκτησε μετὰ μόχθου καὶ κόπου μεγάλου. Ἄλλο τίποτε δὲν ἔχω νὰ προσθέσω, εἰμὴ νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν πρότασίν μου, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συνυπογράψω μετ’ ἄλλων συναδέλφων μου.

§113ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ τὶ γίνονται;

§114ΧΑΝΤΖΕΡΗΣ. Ἡ πρότασις λέγει «πᾶς στρατιωτικός».

§115ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§116ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, νὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν.

§118ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι.

§119ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀκούω νὰ ὁμιλοῦν ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν καὶ κατὰ τῶν ὑπαλλήλων.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. — Πρῶτον ζήτημα εἶναι, ὅτι αἱ ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι προτείνονται, πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸν περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμον. Τὸ ζήτημα αὐτὸ προηγεῖται.

§121ΤΙΝΕΣ. Πρῶτον θὰ ἐρωτήσητε, θὰ ὑπάρχωσιν ἐξαιρέσεις;

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνονται διάφοροι τροπολογίαι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου, διὰ τῶν ὁποίων προτείνονται διάφοροι ἐξαιρέσεις· κατὰ τῶν τροπολογιῶν ὅμως καὶ τῶν ἐξαιρέσεων προτείνεται ἡ ἔνστασις ὅτι ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου. Τὸ ζήτημα λοιπὸν αὐτὸ πρέπει νὰ λυθῇ πρῶτον, διότι, ἐὰν ἡ Συνέλευσις παραδεχθῇ, ὅτι τὸ ζήτημα θὰ λυθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ Νόμου, τότε ἡ ἐξέτασις ἐξαιρέσεως πρὸς ἐξαίρεσιν καθίσταται περιττὴ, ἐὰν ὅμως εἴπῃ, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ σήμερον, τότε θὰ σᾶς ὑποβάλω καὶ θὰ ἀποφασίσητε ἐξαίρεσιν κατόπιν ἐξαιρέσεως.

§123ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἀποφανθῇ, ὅτι πρέπει εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους νὰ ἐξετασθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, τότε πῶς θὰ συνταχθῇ τὸ ἄρθρον;

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Θὰ μείνῃ ὅπως ἔχει.

§125ΤΙΝΕΣ (ἐγειρόμενοι). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, Κ. Πρόεδρε.

§126ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§128ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ θέμα, Κύριοι, ὅπερ ὁ Κ. Πρόεδρος ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν ψῆφόν σας, εἶναι θέμα, τὸ ὁποῖον τὸ ἔθιξαν κατὰ τὴν συζήτησιν σήμερον, χωρὶς νὰ τὸ συζητήσωσι διὰ μακρῶν. Ἡ συζήτησις, Κύριοι, ὁριστικῶς περιεστράφη εἰς τὰς ἐξαιρέσεις, ἐὰν οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ στρατιωτικοὶ ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ κατέρχωνται εἰς τὰς ἐκλογὰς ἢ ὄχι· τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς, τὸ ὁποῖον προτείνουν, ἢ τῆς παραπομπῆς εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, εἶναι πλάγιον μέσον ἀποκλείσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν πολιτικῶν. Δὲν ἠμποροῦν νὰ μᾶς ἀπατήσουν, Κύριοι, τὸ γνωρίζομεν ἐκ τῶν προτέρων· γνωρίζομεν τὰς ἰδέας των, διότι συνεδριάζομεν ἐνταῦθα ἐπὶ δύω ἔτη. Λοιπὸν, Κύριοι, ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισεν, ὅτι ἐπὶ τῆς συζητήσεως ἐφωτίσθη ἡ συζήτησις αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ἀποτέλεσμα ἔφερεν· ἐσχηματίσαμεν πεποίθησιν περὶ τῶν ὑπαλλήλων τῶν στρατιωτικῶν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκρουσθῶσιν ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς ἢ ὄχι; καὶ ἑπομένως ζητῶ νὰ τεθῇ ὁριστικῶς τὸ ζήτημα. Δηλαδὴ οἱ στρατιωτικοί, ἐννοῶ βεβαίως τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, καθὼς καὶ οἱ πολιτικοὶ ὑπάλληλοι, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ κατέρχωνται εἰς τὸ ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ναὶ ἢ ὄχι;

§129ΣΟΥΪΔΑΣ. Μίαν, μίαν ἐξαίρεσιν.

§130ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὄχι, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἐξαιρέσεων, θὰ ἐξαιρεθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι καὶ στρατιωτικοὶ ἀπὸ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ναὶ ἢ ὄχι; καὶ τότε φέρομεν τὰς ἄλλας ἐξαιρέσεις.

§131ΣΟΥΪΔΑΣ. Προτείνω, Κύριε Πρόεδρε, τὸν διαχωρισμὸν μιᾶς ἑκάστης ἐξαιρέσεως χωριστά.

§132ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις, ἐὰν ἡ τάξις τῶν ὑπαλλήλων τῶν πολιτικῶν θὰ ἔχῃ μέρος εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, ἢ ἡ τάξις τῶν ἀξιωματικῶν ἢ τῶν καθηγητῶν, πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἤγουν νὰ ἐρωτήσητε τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ συμβιβάζωνται πρὸς ἐκεῖνα παντὸς δημοσίου ὑπαλλήλου ἐμμίσθου.

§133ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἡμεῖς φέρομεν τὴν ἔνστασιν, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς δὲν εἶναι ὑπάλληλος.

§134ΔΑΓΡΕΣ. Ἐὰν, Κύριε Πρόεδρε, ἤθελε μοὶ δοθῇ ὁ λόγος, ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἤθελον ἀποδείξει εἰς τοὺς φίλους μου στρατιωτικοὺς, τοὺς ὁποίους ὑπολήπτομαι καὶ συμπαθῶ καὶ ἐνδιαφέρομαι ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ στρατοῦ, διότι εἶμαι ὑπὲρ τῆς μορφώσεως στρατοῦ ἐθνικοῦ ὅπως εἶναι ὁ ἐν Ἑλλάδι· διὰ τοῦτο ἤθελα ἀποδείξει καὶ πείσει αὐτοὺς ὅτι τὸ συμφέρον αὐτῶν εἶναι νὰ μὴ ἔχουν......

§135ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐπεμβαίνει ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§136ΔΑΓΡΕΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ὑπάλληλος καὶ ὁμιλῶ ὡς τοιοῦτος· καὶ ἐγὼ εἶμαι ἄνθρωπος καὶ ἐπειδὴ ὁ ἄνθρωπος προτάττει τὸ ἐγὼ, τοῦτο ἤθελα προτιμήσει καὶ ἐγώ. Δὲν ἠμπορεῖτε λοιπὸν νὰ φέρητε καμμίαν διαίρεσιν· θὰ ψηφοφορήσητε αὐτὴν τὴν ἀρχὴ, τοῦ ἂν συμβιβάζωνται τὰ καθήκοντα τοῦ ἐμμίσθου ὑπαλλήλου ἐν ἐνεργείᾳ· δὲν ἐννοῶ ποτὲ νὰ ἀποκλείσητε τὴν ἰδιότητα (θόρυβος)· κατόπιν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἠμπορεῖτε νὰ φέρητε ὁσαςδήποτε ἐξαιρέσεις· ἐγὼ μάλιστα λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ ἡ παράγραφος αὕτη «ἐντὸς τῶν ὁρισθησομένων ἐξαιρέσεων ἐν τῷ περὶ ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν νόμῳ.»

§137ΜΑΚΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν λέξιν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προηγεῖται ὁ Κ. Παντολέων.

§139ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Μοὶ φαίνεται, κύριοι, ὅτι τὸ θέμα εἶναι τὸ συμπέρασμα τῶν συζητήσεων. Συζητεῖται μία ὑπόθεσις, οἱ μὲν εἶναι ὑπὲρ αὐτῆς, οἱ δὲ κατά· μετὰ τὴν συζήτησιν τίθεται τό ζήτημα, τό ὁποῖον δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ τὸ συμπέρασμα τῶν συζητήσεων, καὶ ἐπὶ τοῦ συμπεράσματος αὐτοῦ ἐρωτῶνται οἱ δικασταὶ, δηλ. ἡ Συνέλευσις, ἥτις δικάζει μεταξὺ δύω διαφερομένων περὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος. Τί ἦτο ἡ συζήτησις; περὶ τῶν ἐξαιρέσεων. Τί θέτει τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος; ὅτι δὲν δύνανται νὰ ᾖναι δημόσιοι ὑπάλληλοι εἰς ἔμμισθον ὑπηρεσίαν βουλευταί, δηλ. εἶναι ἀσυμβίβαστος ἡ θέσις τοῦ Βουλευτοῦ μὲ τὴν θέσιν τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, καὶ ὁ λόγος εἶναι καταφανὴς, διὰ νὰ ἔχῃ πληρεστάτας ἐγγυήσεις.

§140ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὰ εἶναι τῆς οὐσίας.

§141ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Σᾶς παρακαλῶ· θὰ μὲ ὁδηγήσητε σεῖς πῶς θὰ ὁμιλήσω; Εἴμεθα λοιπὸν εἰς τὴν θέσιν τῶν ἐξαιρέσεων, διότι, καθὼς σᾶς εἶπα, τὸ ἄρθρον θέτει τὴν γενικὴν ἀρχὴν τοῦ ἀσυμβιβάστου τοῦ βουλευτοῦ μὲ τὴν ὑπαλληλίαν. Ἔγεινε συζήτησις περὶ ὑπαλλήλων· εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἀμφισβήτησις; καὶ αὐτὴ ἡ ἁπλῆ γραμματικὴ πῶς λέγει; τί ἐστὶν ὑπάλληλος; ἐκεῖνος, ὅστις λαμβάνει ἕνα διορισμὸν, μισθόν.

§142ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι οὐσία (θόρυβος).

§143ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ὅταν εἴμεθα εἰς τὴν θέσιν τῶν ἐξαιρέσεων, εἶναι ἄδικον καὶ ἄτοπον νὰ ἔλθῃ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον νὰ εἴπῃ, καθιεροῦμεν τὴν ἀρχὴν καὶ παραπέμπομεν τὰς ἐξαιρέσεις ὅταν συζητήσωμεν τὸν περὶ ἐκλογῆς νόμον. Ὅταν συζητῆται ἓν ζήτημα, πρέπει νὰ λύεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, οὐχὶ νὰ ὑπεκφεύγηται, καθὼς ἡ ἐξαίρεσις τῶν ὑπαλλήλων. Πιστεύω λοιπὸν ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Προέδρου, ὅτι πρέπει νὰ ψηφοφορήσωμεν κατὰ πρῶτον, ὅτι παραπέμπονται αἱ ἐξαιρέσεις εἰς τὸν περὶ ἐκλογῆς νόμον, εἶναι ἀπαράδεκτος.

§144ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐγένετο, Κύριοι, ἱκανὴ συζήτησις ἐπὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἀμφισβητεῖται, καὶ ἠκούσθησαν τόσαι διαμαρτυρήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου! ἐλάλησαν ἀλλεπαλλήλως πολλοὶ τῶν συναδέλφων στρατιωτικῶν, καὶ ἅπαντες κατεκραύγασαν ὅτι ἡ Συνέλευσις συνώμοσεν ἐναντίον των διὰ νὰ τοὺς ἀποκλείσῃ· ἐπιμαρτύρομαι ὅλους ὑμᾶς, ἂν εἰς κανενὸς τὸν νοῦν διῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ ἀποκλείσῃ κανένα στρατιωτικόν. Πρὸς τί λοιπὸν, Κύριοι, αὐτὴ ἡ σκιαμαχία; διότι δὲν δύναμαι εἰ μὴ σκιαμαχίαν νὰ ὀνομάσω, ὅταν τινὲς ἐν τῇ φαντασίᾳ των σχηματίζουν ἕνα πολέμιον, ὅστις δὲν ὑπάρχει, καὶ πρὸς αὐτὸν ἐξακολουθοῦν νὰ πολεμῶσι. Περὶ τίνος, Κύριοι, ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις; οὐχὶ ἂν οἱ στρατιωτικοὶ ἔπρεπε νὰ ἀποκλεισθοῦν ἀπὸ τὸ ἀξίωμα τοῦ βουλευτοῦ, ἀλλ’ ἐὰν, παραδεχομένης τῆς ἀρχῆς, ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου εἶναι ἀσυμβίβαστα μὲ ἐκεῖνα τοῦ βουλευτοῦ, κατὰ τίνα τρόπον αὐτὴ ἡ ἀρχὴ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ ὡς πρὸς τοὺς κυρίους στρατιωτικούς. Αὕτη, μοὶ φαίνεται, ἦτο ἡ ἀμφισβήτησις, εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ περιστραφῇ ἡ συζήτησις, καὶ ἐνταῦθα ἐδύναντο νὰ ἀναπτυχθῶσι διάφοραι γνῶμαι· οὐδεὶς ὅμως ἤθελεν ὑποστηρίξει ποτὲ τὴν γνώμην, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς διὰ νὰ ἀποδυθῇ εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν βουλευτικὸν ἔπρεπε νὰ παραιτηθῇ. Δυνάμεθα λ. χ. νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Κ. Γρίβας καὶ ἄλλοι τινὲς, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ζητῆται ἄδεια καὶ νὰ ᾖναι ὑπόχρεως ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν δίδῃ, ἢ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Μαυρομιχάλης ὑπέβαλε πρὸ ἡμερῶν, καὶ τὴν ὁποίαν μὲ λύπην μου σήμερον ἤκουσα ὅτι τὴν ἀπέσυρε, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ στρατιωτικὸς ὁ ἀποδυθεὶς εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα καὶ ἐκλεχθεὶς λογίζεται, ὅτι μεταβαίνει εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀξιωματικῶν, τὴν ὁποίαν ὁ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν νόμος χαρακτηρίζει, τὴν τῆς ἀργίας ἕνεκα καταργήσεως θέσεως· αἱ ἀμφισβητήσεις, ἐπαναλαμβάνω, ὤφειλον νὰ περιστραφῶσιν εἰς τοῦτο καὶ μόνον, εἰς τὸ κατὰ τίνα τρόπον ἡ ἀρχὴ τοῦ ἀσυμβιβάστου ἐν μέτρῳ τινὶ δικαίῳ θέλει ἐφαρμοσθῇ καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἀξιωματικούς Τώρα συμφέρει νὰ ἀποφασισθῇ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο σήμερον ἢ εἶναι καλλίτερον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, εἰς τὸν ὁποῖον δύναται συνάμα νὰ ἐξετασθῇ, ἂν πρέπῃ νὰ δεχθῇ τις καὶ ἄλλας ἐξαιρέσεις; Κατ’ ἐμὴν γνώμην τὸ καλλίτερον εἶναι νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον· ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τις διαφορετικὴν γνώμην, ἠμπορεῖ νὰ θέλῃ νὰ ἀποφασισθῇ τὸ περὶ ἐξαιρέσεων σήμερον, ἂς μὴ εἴπῃ ὅμως, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ παραπέμψωμεν εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἐπὶ λόγῳ ὅτι δὲν ἐπροτάθη· διότι, ὅστις ἦτο παρὼν κατὰ τὴν συζήτησιν, θὰ ἤκουσε τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Σπετσῶν ἀναπτύξαντα ἰδίως τοῦτο τὸ ἀντικείμενον, ὅτι ἂν πρόκηται νὰ γίνῃ τροποποίησις τῆς γενικῆς ἀρχῆς τοῦ ἀσυμβιβάστου, τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Δύναται λοιπὸν ἡ Συνέλευσις, χωρὶς νὰ ὑφίσταται ἀπαράδεκτον, νὰ παραπέμψῃ, καὶ τοῦτο νομίζω καταλληλότερον, εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, παραδεχομένη μόνον τὴν ἀρχὴν τοῦ σχεδίου τοῦ Συντάγματος.

§145ΣΟΥΪΔΑΣ. Αὐτὸ εἶναι πρότασις ὅλως νέα.

§146ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ Κ. Πρόεδρος.

§147ΣΟΥΪΔΑΣ. Ὁ Κ. Πρόεδρος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ γνώμην.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Κ. Διομήδους καὶ Σαριπόλου.

§149ΣΑΡΑΒΑΣ. Διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν φίλον μου Κ. Σουΐδαν, λέγω, ὅτι ὑποστηρίζω τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος ὅπως τὴν ἔταξεν ὁ Κ. Πρόεδρος.

§150ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ποίαν ἔννοιαν δίδετε εἰς τὴν λέξιν «τὰ καθήκοντα τοῦ Βουλευτοῦ»; Βουλευτὴν ἐννοεῖτε ἕνα ἄνθρωπον, ὅστις ζητεῖ τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν του, ἢ ἀφοῦ ἐκλεχθῇ;

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ἀφοῦ ἐκλεχθῇ.

§152ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε ἐὰν μὲν ᾖναι ὑπάλληλος, νὰ κρατήσῃ τὴν μίαν θέσιν ἢ τὴν ἄλλην, ἐὰν δὲ ᾖναι στρατιωτικὸς νὰ θεωρηθῇ ὡς εἰς ἄδειαν.

§153ΣΤ. ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ κρύψω τὴν συμπάθειάν μου πρὸς τὸν στρατὸν, καθὼς καὶ ὅλοι ὑμεῖς, διότι εἰς παρελθούσας ἐποχὰς ἀπευκταίας καὶ κατηραμένας προσέφερε τὴν μεγαλειτέραν ἐκδούλευσιν· καὶ ἂν θέλετε λοιπὸν σήμερον νὰ τῷ δώσητε δικαίωμα ἢ νὰ τοῦ ἀφαιρέσητε, πρέπει νὰ τὸ εἴπητε καθαρὰ καὶ ῥητῶς, διότι πᾶσα ὑπεκφυγὴ εἶναι δόλος· καὶ λυποῦμαι καὶ οἰκτείρω ὅσους θέλουν νὰ ἀφαιρέσουν ἀπὸ ἐκλεκτὴν τάξιν τοῦ ἔθνους τὸ δικαίωμα τὸ πολυτιμότερον τοῦ ἐκλέγεσθαι. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον, εἶναι καθαρὸν, καὶ τὸ θέτω διὰ τῆς προτάσεώς μου ὡς ἑξῆς. «Ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ στρατιωτικοὶ τοῦ ἐκλέγεσθαι ναὶ ἢ ὄχι;» Δὲν μὲ λανθάνει ἡ τακτικὴ πολλῶν, οἱ ὁποῖοι ὁσάκις θέλουν νὰ καταστρέψουν ζητήματα οὐσιώδη, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν ὁλόκληρον τάξιν τῆς κοινωνίας, ἔρχονται διὰ ζητήματος ὑπεκφυγῆς. Τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂν θελήσητε νὰ τὸ μεταβάλητε, νὰ τὸ περιορίσητε, θὰ πράξητε τὴν μεγαλειτέραν ἀδικίαν.

§154ΠΟΛΛΟΙ. Ἐπὶ τοῦ θέματος, αὐτὰ εἶναι οὐσία.

§155ΣΤΑΜΟΣ ΜΑΚΡΗΣ. Ἂν θελήσητε νὰ τὸ παραπέμψητε εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, εἶναι ἄρνησις τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ καθαρὰ, συστηματικὴ, τὴν ὁποίαν τώρα πρέπει νὰ ἔχητε τὸ θάῤῥος νὰ εἴπητε, ὅτι ἀποκλείετε τοὺς στρατιωτικοὺς, διότι ὑπῆρξαν οἱ πρωτουργοὶ τῆς ἐπαναστάσεως αὐτῆς, ἥτις ἐξύψωσε τὸ ἔθνος, ηὔξησε τὸ Κράτος. Ὑποστηρίζω λοιπὸν τὴν ἀναγνωσθεῖσαν πρότασίν μου.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀρκοῦσι τὰ λεχθέντα.

§157ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, Μάλιστα.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ, Κύριοι, γίνεται ἔνστασις κατὰ τῆς θέσεως τῶν ζητημάτων· ἐγὼ ὡς ἠκούσατε ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα, ἂν αἱ ἐξαιρέσεις πρέπῃ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸν περὶ ἐκλογῆς Νόμον, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἀπωτέρω θέμα κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἀλλ’ οἱ Κύριοι λέγουν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλλουν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰς προταθείσας ἐξαιρέσεις μίαν πρὸς μίαν καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφανθῇ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν.

§159Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μίαν λέξιν, Κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν ἐπιθυμῶ, καὶ ἂν παραδεχθῇ τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, νὰ χαθῇ ἓν δικαίωμα. Πρέπει, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐννοηθῇ καθαρὰ, ὅτι δὲν πρόκειται σήμερον περὶ ἐξαιρέσεων· καὶ ἤκουσα σήμερον πολλοὺς ἐλθόντας νὰ δημοκοπήσωσιν ἐπ’ αὐτοῦ, διότι τὸ Σύνταγμα δὲν καθιεροῖ κἀμμίαν ἐξαίρεσιν, οὔτε ζητεῖται ἐξαίρεσις. Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι συγχρόνως Βουλευτὴς καὶ ὑπάλληλος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ.

§160ΣΟΥΪΔΑΣ. Δὲν εἶναι ἐξαίρεσις αὐτή;

§161Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν πεποίθησίν μου, ὅλος ὁ κόσμος ἠμπορεῖ νὰ ἐκλεχθῇ· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐκλεχθῇ δὲν ἠμπορεῖ συγχρόνως νὰ ᾖναι τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο. Λοιπὸν, ἐὰν τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος, Κύριοι, ᾖναι τοιοῦτον, ὅλαι αὐταὶ αἱ πολυλογίαι καὶ δημοκοπίαι, ὅτι ζητεῖται νὰ ἐξαιρεθῇ ὁ στρατὸς, εἶναι μάταιαι. Τί ζητεῖται ὅμως τώρα; Πρῶτον, παραδεχομένου τοῦ σχεδίου τοῦ Συντάγματος, θέλομεν νὰ καθιερωθῇ, ὅτι ὅλος ὁ κόσμος καὶ οἱ στρατιωτικοὶ ἠμποροῦν νὰ ἐκλεχθῶσιν, ἀλλὰ συγχρόνως δὲν ἠμποροῦν νὰ ᾖναι καὶ τὰ δύω ταυτοχρόνως, δηλ. δύναται ὁ ὑπάλληλος ὁ πολιτικὸς ἢ ὁ στρατιωτικὸς νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, καὶ ἔχει δικαίωμα πρὸς τοῦτο, καὶ ἠμποροῦμεν νὰ καθιερώσωμεν σήμερον, ὅτι κἀνεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τοὺς ἐμποδίσῃ, εἴτε τοὺς πολιτικοὺς, εἴτε τοὺς στρατιωτικοὺς, ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐκτεθοῦν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα· ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος πρὶν ἢ ἐκτεθῇ πρέπει νὰ χάσῃ τὴν ἰδιότητά του τῆς ἐνεργητικῆς ὑπηρεσίας, ἢ ἀφοῦ ἐκλεχθῇ; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν. Ὡς πρὸς αὐτὸ παραδέχομαι τὴν ἰδέαν τοῦ Κ. Μαυρομιχάλη καὶ ὑποστηρίζω ὡς πρὸς τοὺς πολιτικοὺς καὶ δημοτικοὺς ὑπαλλήλους τὴν ἰδέαν, ὅτι πρὶν ἢ ἔλθουν εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν ἐκλογικὸν, πρέπει νὰ παύσουν τοῦ νὰ ᾖναι ὑπάλληλοι. Νομίζω δὲ, Κύριοι, ὅτι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλεχθῶσι, μείνουν ἐν ἀργίᾳ χωρὶς νὰ χάσουν κἀνὲν δικαίωμα, δηλ. νὰ ᾖναι εἰς ἀργίαν, νὰ διατηροῦν τὴν ἀρχαιότητά των, νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ προβιβάζωνται κατ’ ἀρχαιότητα, οὐχὶ ὅμως κατ’ ἐκλογὴν, καὶ τότε βλέπετε, ὅτι εἴμεθα εἰς πλήρη ἰσότητα, ὅλα τὰ δικαιώματα ἀσφαλίζονται καὶ νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει κἀμμία φιλονεικία.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, πρέπει νὰ λυθῶσι σήμερον καὶ νὰ τεθῶσιν εἰς τὸ Σύνταγμα, ἢ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§163ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν καθαρίσωμεν τοιουτοτρόπως τὸ ζήτημα, καὶ σήμερον ἐὰν τὸ ψηφοφορήσωμεν, δὲν ἔχομεν κἀμμίαν δυσκολίαν.

§164ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Αὐτὴ εἶναι πρότασις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ συζητηθῇ, διότι προσβάλλει τὸν περὶ ἀργίας νόμον.

§165ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι πρότασις, εἶναι καθαρὰ ἐξήγησις· διότι, ἐὰν ψηφοφορήσωμεν καὶ παραδεχθῶμεν τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος,—δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑποτεθῇ οὐδὲ νὰ ἐξηγηθῇ ὅτι αὐτὸ εἶναι μία ἄρνησις πρὸς τὸν ἀξιωματικὸν νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἀγῶνα,—Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ τεθοῦν ὑποψήφιοι.

§166ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Κανεὶς ἀπὸ ἡμᾶς, Κ. ὑπουργὲ, δὲν ἐννόησεν, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ ἀποκλείονται διὰ τοῦ σχεδίου τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι αὕτη, ὅτι μολονότι ὑπῆρχεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, οἱ παρελθόντες ὑπουργοὶ μᾶς τὸ ἠρνοῦντο διὰ τοῦ πλέον αὐθαιρέτου τρόπου.

§167ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κ. Πρόεδρε! ἐγὼ δέχομαι τὸ δικαίωμα αὐτὸ νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ΚΚ. ἀξιωματικοὺς· βεβαίως ὑποχρεωτικῶς κἀνεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐμποδίσῃ...... Λοιπὸν συμπεραίνω· οἱ ΚΚ. ἀξιωματικοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτεθοῦν εἰς τὸν ἀγῶνα· κἀνεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τοῖς τὸ ἐμποδίσῃ, ἀλλὰ δὲν ἠμποροῦν νὰ ᾖναι συγχρόνως καὶ βουλευταὶ καὶ ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ· πρέπει νὰ ᾖναι εἰς ἀργίαν ἕνεκα καταργήσεως θέσεως, διατηροῦντες τὸ δικαίωμα τῆς ἀρχαιότητος, τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβάζεσθαι κατ’ ἀρχαιότητα, ὄχι ὅμως κατ’ ἐκλογήν.

§168ΛΑΠΑΣ. Παρακαλῶ, κατὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ Κ. Κουμουνδούρου π. χ. ἕνας ἀξιωματικός, ὅταν θέλῃ νὰ ἐκλεχθῇ βουλευτὴς, ζητεῖ τὴν εἰς ἀργίαν κατάταξιν, μετὰ ταῦτα, ἐὰν ἀποτύχῃ, τί πρέπει νὰ γείνῃ; (Θόρυβος).

§169ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν Κ. Λάπα ν’ ἀκούσητε. Κύριοι! Μετὰ προσοχῆς μεγάλης ἤκουσα τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἀνέπτυξε τὸ θέμα, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ, διότι ἴσως ὁ Κ. ὑπουργὸς, ὅταν εἶπεν, ὅτι δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς πάντα ἀξιωματικὸν νὰ παρουσιάζεται ὡς ὑποψήφιος, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν, ποῖον ἐκλογικὸν νόμον εἰς τὸ ἑξῆς θὰ ἔχωμεν, ἴσως εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ὅστις διεῖπε μέχρι τοῦδε τὰς ἐκλογάς μας, ἀλλ’ ἐὰν παρατηρήσητε τον νέον νόμον, τοῦ ὁποίου τὸ σχέδιον ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, θέλετε ἴδει, ὅτι ὁστιςδήποτε θελήσῃ νὰ ἐκδικηθῇ ἀξιωματικὸν τοῦ στρατοῦ, θὰ τὸν παρουσιάσῃ διὰ καταλόγου φέροντος τὸ εἰκοστὸν τῶν ἐκλογέων ὡς ὑποψήφιον, καὶ τότε ὁ ἀξιωματικὸς ἐκεῖνος ἀναγκαίως θὰ τεθῇ εἰς ἀργίαν.

§170ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρνεῖται.

§171ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριε Στεφανόπουλε, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀποτελῶ μέρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, καὶ γνωρίζω ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνήσεως δὲν τὸ ἔχει ὁ ὑποψήφιος, τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ τεθῇ ἕκαστος ὑποψήφιος ἀνήκει εἰς 100 καὶ μόνον ὑπογραφάς· 100 ὑπογραφαὶ ἐκλογέων ἅμα παρουσιασθῶσι, θέλει δὲν θέλει ὁ προτεινόμενος, θὰ τεθῇ ὑποψήφιος. (θόρυβος) Λοιπὸν δὲν θέλω νὰ δώσω τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδικήσεως κατ’ οὐδενὸς τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, θέλω δὲ, ὥστε ὁ ἀξιωματικὸς νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτίθηται εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα ἐλεύθερος, καίτοι ἐν ἐνεργείᾳ διατελῶν, ἀρκεῖ μόνον ὁ κύκλος τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ νὰ ᾖναι ἐκτὸς τῆς περιφερείας· διὰ μόνου τοῦ συστήματος τούτου οὐδὲ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι προσβάλλομεν, οὐδὲ τὸν φόβον τῆς ἐπεμβάσεως ἔχομεν, ὅταν δὲ ἐκλεχθῇ ὁ ἀξιωματικὸς βουλευτὴς, τότε ὁ ἐκλογικὸς νόμος ἂς προβλέψῃ, ποία εἶναι ἡ ἰδιότης του, θεωρεῖται ὡς ὑπάλληλος ναὶ ἢ ὄχι; Ἐδῶ ὅμως πρέπει νὰ τεθῇ ἀρχὴ, ὅτι ἔχει δικαίωμα ἕκαστος νὰ ἐκλεχθῇ· ἡ δὲ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ὀφείλει ἅμα ζητήσῃ ὁ ἀξιωματικὸς νὰ ἐκλεχθῇ, νὰ παρέχῃ εἰς αὐτὸν τὴν ἄδειαν τοῦ νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα.

§172ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐὰν ἐννόησα καλῶς, κἀνεὶς δὲν ἀρνεῖται τὸ δικαίωμα, ὅτι οἱ πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ ὑπάλληλοι δύνανται νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸν βουλευτικὸν ἀγῶνα. Φιλονεικοῦμεν λοιπὸν τοῦτο· ἂν ὁ ἀξιωματικὸς ἐν ἐνεργείᾳ διατελῶν δύναται νὰ ζητήσῃ ἄδειαν νὰ ἐξασκήσῃ τὰ πολιτικά του δικαιώματα; δύναται, εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ ἀρχὴ νὰ τὴν δίδῃ; Ἔπειτα ὁ ἐπιτυχὼν ὑπάλληλος ἢ στρατιωτικὸς εἰς τὴν βουλευτικὴν ἐκλογὴν, ἐπικυρωθείσης τῆς ἐκλογῆς του, δύναται συνάμα νὰ διοικῇ στρατὸν καὶ νὰ ᾖναι βουλευτής;

§173ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§174ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ὁ ὑπάλληλος ὁ ὁποῖος ἐξετέθη εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ ὁ ὁποῖος ἐπέτυχε καὶ ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογή του δύναται ἐνταυτῷ νὰ ᾖναι καὶ ὑπάλληλος καὶ βουλευτής;

§175ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§176ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει πρὸ ἡμερῶν μίαν πρότασιν ἐπὶ τοῦ 73 ἄρθρ. τὴν ὁποίαν σᾶς εἶχε παρακαλέσει καὶ προτήτερα νὰ ἀκούσητε, καὶ ἐπειδὴ ἐκουράσθητε φαίνεται ἀπὸ τὰς φωνὰς, ἐναντιώθητε. Ἡ πρότασις μου εἶναι αὕτη. «Ἄρθρ. 73. Πᾶς ὑπάλληλος καὶ πᾶς στρατιωτικὸς δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν του, ὡς ὑποψήφιος βουλευτὴς τῆς οἰκείας ἐπαρχίας, ἀλλὰ χρεωστεῖ νὰ δηλώσῃ τοῦτο εἰς τὴν προϊσταμένην του ἀρχὴν, δύω μῆνας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐκλογῶν, συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου. Ἡ προϊσταμένη αὐτοῦ στρατιωτικὴ Ἀρχὴ ὑποχρεοῦται εἰς τὴν χορήγησιν τῆς οὕτως αἰτηθείσης ἀδείας.» Αὐτὸ τὸ μέρος δηλ. τὸ «συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου» τὸ ὁποῖον διαφέρει τῆς τῶν λοιπῶν προτάσεων, τὸ ἔβαλα μὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀφοῦ παρεδέχθημεν τὴν μυστικὴν καὶ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίαν θὰ παραδεχθῶμεν ἐξ ἀνάγκης καὶ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα εἰμὴ ὁ φέρων 500 ἢ 1000 ὑπογραφάς· τοιουτοτρόπως μὲ τὴν διάταξιν αὐτὴν ἀποφεύγομεν τὴν ἀραίωσιν τοῦ στρατοῦ τὴν ὁποίαν πολλὰ δικαίως προεῖδον μερικοὶ καὶ ἐπολέμησαν, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἕνας στρατιωτικὸς δὲν ἔχει οἱοςδήποτε καὶ οὐδὲ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ δίδῃ ἄδειαν παρὰ μόνον εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι φέρουν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν τῶν ὑπογραφῶν, διότι δύνανται νὰ ὑποστηριχθῶσιν καὶ ὑπάρχει ἐλπὶς ἐπιτυχίας. Τοιουτοτρόπως ἀποφεύγομεν καὶ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ δὲν ἀποστεροῦμεν καὶ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔτυχον νὰ περιβάλλωνται μὲ τὴν ἀγάπην τῶν συμπολιτῶν των. Προσθέτω ἤδη εἰς τὴν πρότασίν μου ἐκείνην, ὅτι ἐν περιπτώσει ἐπιτυχίας καὶ ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς οἱ μὲν πολιτικοὶ ὑπάλληλοι παύονται αὐτοδικαίως, ἐὰν δὲν προτιμῶσι τὴν θέσιν, οἱ δὲ στρατιωτικοὶ θεωροῦνται ἐν κανονικῇ ἀδείᾳ διαρκούσης τῆς βουλευτικῆς συνόδου. Λέγω «διαρκούσης τῆς βουλευτικῆς συνόδου,» διότι τὸ νὰ τίθεμαι εἰς ἀργίαν, διότι ἐπέτυχον, ἰσοδυναμεῖ μὲ μίαν ποινὴν τὴν ὁποίαν μοὶ ἐπιβάλλετε, καὶ διότι οἱ εἰς ἀργίαν ἕνεκα διαλύσεως σώματος τιθέμενοι ἀξιωματικοὶ δὲν ἀνακαλοῦνται εἰς ἐνέργειαν εἰμὴ κατὰ τὸ ἥμισυ· λοιπὸν θέλετε νὰ τιμωρήσητε ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔτυχε τῆς ἐκλογῆς τῶν συμπολιτῶν του, θέλετε προκαταβολικῶς νὰ μᾶς πείσητε καὶ νὰ μᾶς θέτωσιν εἰς ἀργίαν πρὶν γίνωμεν βουλευταὶ καὶ θέλετε νὰ μᾶς εἴπητε, πρέπει νὰ θυσιάσητε τοὺς βαθμούς σας, τοὺς κόπους σας, τοὺς ἀγῶνας σας; Τότε ἠμπορῶ ἀξιόλογα καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω· «ἐπειδὴ καὶ σὺ, πολῖτα, συνέλαβες τὴν ἰδέαν νὰ τεθῇς ὑποψήφιος, τότε σὲ ὑποβάλλω εἰς ποινὴν 5000 δραχμῶν.

§177Δ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πῶς τὸ παρεδέχθητε διὰ τοὺς ὑπαλλήλους;

§178Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ διὰ τὸν ὑπάλληλον λέγω, ἀφοῦ ἐκλεχθῇ, τότε παύεται αὐτοδικαίως, ἐὰν δὲν προτιμᾷ τὴν θέσιν του.

§179ΖΕΡΒΑΣ. Κ. Πρόεδρε, φρονῶ, πῶς δύω λόγοι ἐπροκάλεσαν τὴν συζήτησιν, πρῶτον, τὰ καθήκοντα τοῦ ὑπαλλήλου δὲν συμβιβάζονται μὲ τὰ καθήκοντα τοῦ βουλευτοῦ καὶ ἕτερος λόγος ὑπάρχει τῆς ἐπηρείας· καὶ ἂν ἦτο ὁ μόνος λόγος τοῦ ἀσυμβιβάστου τῆς ὑπηρεσίας, δὲν θὰ ἐγίνετο κἀμμία φιλονεικία, διότι ἐὰν ἐκλεχθῇ τότε ἀφίνει ἢ τὴν μίαν θέσιν ἢ τὴν ἄλλην, ὑπάρχει ὅμως ἄλλος λόγος, λέγω, τῆς ἐπηρείας καὶ διὰ τοῦτο ὑπάρχει ἡ ἰδέα τινῶν, ὅτι πρὶν ἢ ἀποδυθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα πρέπει νὰ μὴν ἔχῃ τὴν ἰδιότητα ἐκείνην, διὰ τῆς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ ἐπηρεάσῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ παραιτηθῇ. Ἐὰν ἡ ἰδιότης τοῦ πολιτικοῦ ὑπαλλήλου ἐπηρεάζῃ μόνον ἢ καὶ ἡ ἰδιότης τοῦ στρατιωτικοῦ, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§180ΣΟΥΪΔΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι! φρονῶ, ὅτι κατ’ οὐσίαν ἐλύθη τὸ ζήτημα, καὶ ἔκλεισεν ἡ συζήτησις, ἐλύθη λοιπὸν ἡ ἀρχή· ἐκ τῆς θέσεως μου εἶμαι ὁ πρῶτος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησα τὸν λόγον. Χωρὶς νὰ ἐξετάσω τὰς γνώμας ἑκάστου, ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασίν μου τὴν ἀρχικὴν περὶ διαχωρίσεως. Διόλου δὲν εἶμαι σύμφωνος, ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα κατ’ ἀρχὴν ἢ ὄχι, ἀλλ’ ἐπειδὴ θέλω τὴν διαχώρησιν, ἔρχομαι καὶ ἐμμένω εἰς αὐτὴν τὴ θέσιν. Ζητῶ λοιπὸν τὴν διαχώρησιν καὶ κατὰ συνέπειαν ἐπιζητῶ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως κατ’ ἀρχὴν τοῦ Κ. Στάμου Μακρῆ· ἅμα αὐτὴ παραδεχθῇ, ὅπερ δὲν πιστεύω, διότι εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ λέγετε, δὲν θέλομεν τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ πολιτεύωνται.

§181ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸ διαφιλονεικεῖ κανείς.

§182ΣΟΥΪΔΑΣ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, ἂν θέλετε τῷ ὄντι νὰ μὴν ἀφαιρέσητε ἀπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς τὸ δικαίωμα αὐτὸ, πρέπει νὰ ἀποφανθῆτε καθαρῶς, καὶ κατόπιν ἐρχόμεθα εἰς τὰ καθέκαστα. Λοιπὸν ἐπιμένω εἰς τὴν διαχώρησιν καὶ κατὰ συνέπειαν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Μακρῆ.

§183ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε ἔχω μίαν πρότασιν παρεμπίπτουσαν· ἐπειδὴ δὲν βλέπω δυστυχῶς τὰς γνώμας ἐσχηματισμένας, διὰ τοῦτο προτείνω νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν δευτέραν, διὰ νὰ λάβωμεν καιρὸν νὰ μελετήσωμεν ὡρίμως τὸ ζήτημα.

§184ΠΟΛΛΟΙ (φεύγοντες). Μάλιστα.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ δικαίωμα τοῦ διαλύειν τὴν συνεδρίασιν μοὶ τὸ ἀφαιρεῖτε πάντοτε (γέλως). Διαλύεται ἡ συνεδρίασις ὥρα 5 μ. μ.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Σ. Λογιωτατίδης.