1864.09.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 320.

Τῆς 16 Σεπτεμβρίου 1864.

(Τετάρτη)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις· νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις εἶναι πλήρης.

§4ΖΕΡΒΑΣ. Πρέπει νὰ μάθῃ ἡ Συνέλευσις, ὅτι, ὅταν παρουσιάζηται ἐνώπιον αὐτῆς ἀντίῤῥησις περὶ τῆς ἀπαρτίας, πρέπει νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν τὰ πρακτικὰ ἔχωσι καλῶς ἢ ὄχι.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε τὰς ἐνστάσεις σας, Κύριοι. Ὑποβάλλεται (θόρυβος)........

§6ΔΑΓΡΕΣ. Ἀλλοίμονον ἂν καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νὰ γίνηται ἔνστασις κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου καὶ τῶν πρακτικῶν. Ἡ ἔνστασις αὕτη ἓν ἐκ τῶν δύω ἔχει σκοπὸν, ἢ πρόκειται νὰ ματαιώσῃ......(θόρυβος).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι λέγουν ἐνίοτε τὰ ὀνόματά των καὶ ἔπειτα ἀπέρχονται.

§8ΖΕΡΒΑΣ. Ἀπαντῶν καὶ ἐγὼ εἰς τὸν προλαλήσαντα λέγω, ὅστις εἶπεν, ὅτι ἀλλοίμονον, ἐὰν μεταχειριζώμεθα τοιαῦτα μέσα διὰ νὰ φέρωμεν ἐμπόδια εἰς τὴν Συνέλευσιν· λέγω ἀλλοίμονον, ἂν, ἐνῷ δὲν εἶναι πλῆρες τὸ σῶμα, προβαίνητε εἰς ἀπόφασιν. Ἐγένετο ἐρώτησις, ἂν τὰ πρακτικὰ ἔχωσι καλῶς, ἢ κακῶς· τότε ἐγένετο ἡ ἔνστασις, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐντὸς τῶν δωματίων Κύριοι πληρεξούσιοι παρακαλοῦνται νὰ ἐξέλθουν· δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναγινώσκωμεν κατὰ πᾶσαν στιγμὴν τὸν κατάλογον. Ἀκούσατε μίαν πρότασιν.

ΠΡΟΤΕΙΝΩ

Ὅπως ὁ ἐν τῷ ἄρθρῳ 66 τοῦ σχεδίου ὁριζόμενος ὅρκος διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς· «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ ἐκπληρώσω πιστῶς καὶ εὐσυνειδήτως τὴν ἀνατεθεῖσαν εἰς ἐμὲ ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἐντολὴν, ὑπακούων εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ τηρῶν ἀπαρασαλεύτως τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος.»

Ὁ πληρεξούσιος Τήνου

ΓΡ. Μ. ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ.

§10ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀναγνώσητε προτάσεις.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἀφορᾷ τὸ Σύνταγμα· θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§12ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ. Ὑμεῖς ἀποφασίζετε, Κύριε Πρόεδρε;

§13ΖΕΡΒΑΣ. Διαμαρτύρομαι· ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης (θόρυβος)· εἶναι καλπονόθευσις.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται ἑτέρα πρότασις.

ΠΡΟΤΕΙΝΩ

Εἰς τὸ ἄρθρον 55 τοῦ σχεδίου τοῦ Συντάγματος ἀντὶ τῶν λέξεων «τῶν δύω μηνῶν» νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «τῶν τεσσάρων μηνῶν.» Τὸ ἄρθρον 56 νὰ τροποποιηθῇ οὕτως· «Ἡ Βουλὴ συνεδριάζει δημοσίᾳ, ἐκτὸς μόνον ὁσάκις πρόκειται συζήτησις περὶ διπλωματικῶν ἀντικειμένων, ἢ ὑποθέσεων ἀφορωσῶν τὰ δημόσια ἤθη, ὁπότε δύναται νὰ συνεδριάζῃ καὶ κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο ἡ συγκατάθεσις τῶν τριῶν τετάρτων τῆς Βουλῆς.»

Ὁ πληρεξούσιος Κεφαλληνίας

ΣΤ. Σ. ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ.

§15ΘΕΟΧΑΡΗΣ (καὶ πολλοὶ πληρεξούσιοι ἐξ ἀριστερῶν). Δὲν δύνασθε νὰ προχωρήσητε, ἂν δὲν ἤμεθα πλήρεις. (θόρυβος).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δὲν θέλητε νὰ κάμητε τίποτε, ἀποσυρθῆτε (θόρυβος· ἐξεγείρονται πολλοὶ πληρεξούσιοι ἐξ ἀριστερῶν κατὰ τοῦ Προέδρου).

§17ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι θέλομεν νὰ ἐργασθῶμεν, διότι ἤλθομεν καὶ ἀπὸ τὰς 8, τώρα ὅμως δὲν εἴμεθα πλήρεις.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 100 ἄνθρωποι εἴμεθα;

§19ΜΠΟΥΚΑΟΥΡΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ σημειωθῇ ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον εἴπατε εἰς τὰ πρακτικά.

§20ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρατηρῶ εἰς τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους, τοὺς φωνάζοντας, ὅτι ὁ λόγος εἶναι κοινὸς δι’ ὅλους τοὺς πληρεξουσίους, ὅταν λοιπὸν δύο ἢ τρεῖς φωνάζουν ὁμοῦ, δὲν δυνάμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν. Δὲν πρόκειται, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑποστηρίξω τίποτε, τὸ ὁποῖον ἀντιβαίνει εἰς τὸν κανονισμόν· ἅμα ὅμως ἐγένετο ἡ ἔνστασις, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης, καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Προεδρείου καὶ τῆς Συνελεύσεως ἀπαιτεῖ, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπαναλάβητε τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, καὶ ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν ἦναι πλήρης νὰ διαλύσητε τὴν Συνεδρίασιν. Ὑπάρχουν πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι εἶπον τὸ παρὼν καὶ μετὰ ταῦτα ἀπεχώρησαν· καὶ πιστεύω, ὅτι κἀνεὶς δὲν ἀπεχώρησεν ἐξ ἐπίτηδες· ὑπάρχουν ὅμως πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦν τὴν διαιώνισιν τῆς Συνελεύσεως, θέλοντες νὰ μὴ προβῇ ἡ συζήτησις τοῦ Συντάγματος ὅπως πρέπει καὶ ὅπως ἀπαιτεῖ ἡ ἀληθὴς τιμὴ καὶ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, τοῦ νὰ προβῶμεν μίαν ὥραν ταχύτερον εἰς τὰ ἔργα μας. Ἀφοῦ λοιπὸν ἔγεινεν ἡ ἔνστασις, πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀνάγνωσις διὰ νὰ μὴ γίνηται θόρυβος. Συγχρόνως δὲ σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὀφείλετε νὰ ἀναγνώσητε τὸν κατάλογον ὁσάκις γίνεται ἔνστασις, μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ἡ Συνέλευσις θέλει τροποποιήσει τὸν κανονισμὸν, ἵνα θέσῃ φραγμὸν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι τὴν διαιώνισιν.

§21ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§22ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι. Ἐνόσῳ ἔχετε κανονισμὸν ὀφείλετε νὰ τὸν σεβασθῆτε.

§23ΖΕΡΒΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Παραδεχόμεθα ὅσα εἶπεν ὁ Κύριος Πετιμεζᾶς.

§24ΔΑΓΡΕΣ. Ἀμέσως μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου καὶ τῶν πρακτικῶν νὰ γίνηται ἔνστασις, ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις, δὲν τὸ θεωρῶ ὀρθόν. Ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν, ὅπως εἶπεν ὁ Κ. Πετιμεζᾶς, ὁ ὁποῖος εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐν πεποιθήσει δὲν τὴν παραδέχεται, ἀλλ’ ἵνα ἀποφύγῃ θόρυβον ὑπεστήριξεν αὐτὴν, θὰ παραλύωνται καθημερινῶς αἱ συνεδριάσεις. Ἐννοῶ τὴν ἔνστασιν ὅταν ἡ Συνέλευσις πρόκηται νὰ προβῇ εἰς μίαν ἀπόφασιν, τότε νὰ ζητῆται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἀπόφασις (θόρυβος).

§25ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου ἐγένετο ἡ ἔνστασις, ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις. Κἀνεὶς ἐξ ἡμῶν, Κύριοι, δὲν θέλει νὰ διαιωνίσῃ τὴν Συνέλευσιν, ποτὲ δὲν ἔχομεν ἀπουσιάσει, ἐγὼ τοὐλάχιστον. Τὴν σήμερον ἕνεκα τῆς βροχῆς δὲν ἦλθον πολὺ ἐγκαίρως καὶ διὰ τοῦτο φαίνονται τὰ βάθρα κενά.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, ἀφοῦ ἅπαξ ἀνεγνώσθη ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, καὶ ἐκήρυξε τὸ προεδρεῖον, ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι πλήρης, ἔνστασις ἀμέσως, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης δὲν δύναται νὰ γίνῃ, ἐκτὸς ἂν πρόκηται νὰ προβῇ ἡ Συνέλευσις εἰς ἀποφάσεις. Γνωρίζετε, ὅτι ὄχι μόνον ἐδῶ, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα βουλευτικὰ Σώματα, ὅταν δὲν γίνηται σπουδαία συζήτησις, καὶ πολλοὶ πληρεξούσιοι δὲν θέλωσι νὰ προσέξωσιν εἰς τοὺς λαλοῦντας, ἀποσύρονται καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῶν συνεδριάσεων μένουσί τινες· τοῦτο ὅμως δὲν δύναταί ποτε νὰ θεωρηθῇ ὡς λόγος δικαιολογῶν τὴν ἐκ νέου ἐκφώνησιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου· ὅταν ὅμως πρόκηται τὸ Σῶμα νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν, τότε πρέπει νὰ ᾖναι εἰς νόμιμον ἀπαρτίαν καὶ πᾶς πληρεξούσιος δύναται νὰ φέρῃ τὴν ἔνστασιν.

§27ΖΕΡΒΑΣ. Ὅταν ἤρχισεν ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν, δὲν σᾶς ἔκαμε κᾀνεὶς τὴν παρατήρησιν. Πότε ἐγένετο ἡ παρατήρησις; ὅτε ἐπρόκειτο νὰ προκαλέσητε ἀπόφασιν, ἂν τὰ πρακτικὰ ἔχωσι καλῶς.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ ταῦτα, ὅτε ἐπρόκειτο ν’ ἀναγνωσθῶσιν αἱ προτάσεις, ἐκάμετε τὴν ἔνστασιν. Ἂν δὲν θέλητε νὰ ἐργασθῆτε, ἀποσύρθητε.

§29ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προσβάλλετε τὴν Συνέλευσιν.

§30ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Προσβάλλω τὰ πρακτικὰ ὡς πλαστὰ καὶ τὸν κατάλογον. Πολλοὶ πληρεξούσιοι ἐξ ἀριστερῶν ὁμιλοῦσι θορυβωδῶς.

§31ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἀπειλήσητε κᾀνένα.

§32ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα διὰ νὰ ὁμιλήσητε.

§34ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ὁμιλήσῃ.

§35ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ψευδὴς ὁ κατάλογος.

§36ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συγχωρήσατέ μοι, Κύριοι, νὰ φέρω εἰς συζήτησιν τὴν ὕπαρξιν τοῦ σώματος αὐτοῦ, ἂν συνεκροτήθη ὅπως ἡμεῖς, ὅπως ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ συγκροτῆται. Τὸ πρῶτον ζήτημα εἶναι, ἂν ᾖναι σῶμα Συνελεύσεως, ἢ ὄχι. Τοῦτο δύνασθε νὰ τὸ ἐξετάσητε ἐξ ἐπαγγέλματος. Ὁ Πρόεδρος, Κύριοι, πρέπει ν’ ἀποδείξῃ φανερὰ, ὅτι τὸ σῶμα τοῦτο ὑπάρχει πραγματικῶς, ὅπως αὐτὸ ἐνομοθέτησεν· ἐνόσῳ λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ἡ ἀναντίῤῥητος ἀπόδειξις, ὅτι τὸ σῶμα τοῦτο εἶναι πλῆρες, δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς κᾀμμίαν ἐργασίαν· ἡ ἀπόδειξις εἶναι ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου. Φαίνεται, ὅτι ἐνῷ ἀνεγινώσκετο ὁ κατάλογος, δὲν ἦσαν παρόντες τόσοι Πληρεξούσιοι, ὅσοι ἀπαιτοῦνται πρὸς νόμιμον ἀπαρτίαν. Πρέπει λοιπὸν, ἐνόσῳ ὑπάρχει ἀμφιβολία, νὰ καταδειχθῇ διὰ ψηφοφορίας, διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου. Ὁ Κ. Πρόεδρος σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι ὅλοι οἱ Κ. Κ. Πληρεξούσιοι νὰ παρευρίσκωνται, ὅταν ἀρχίζῃ ἡ συζήτησις εἴτε διότι δὲν θέλουν νὰ ἀκούσουν, εἴτε ἄλλως πως. Τοῦτο εἶναι ἀληθές· ἀφοῦ ὅμως ἅπαξ ἐγένετο ἡ ἔνστασις, ὅτι δὲν εἶναι εἰς ἀπαρτίαν τὸ σῶμα, πρέπει ν’ ἀποδειχθῇ ἡ νομιμότης· καθῆκον, Κύριοι, πάντες ἔχομεν νὰ σεβώμεθα τὸν κανονισμόν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι, ζητεῖτε πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐναντία εἰς τὴν πρακτικὴν τῆς Συνελεύσεως. Ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν καὶ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν δὲν ἦτο πλήρης ἡ Συνέλευσις, διότι οἱ Κ. Κ. Πληρεξούσιοι ἦσαν οἱ μὲν εἰς τὰ δωμάτια, οἱ δὲ εἰς τὸ Ξενοδοχεῖον (θόρυβος).

§38ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἐκ τοῦ βάθρου του) Πρέπει νὰ γίνῃ ἐξέλεγξις, κηρύττω πλαστὸν τὸν κατάλογον.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχω κᾀμμίαν δυσκολίαν ν’ ἀναγνώσω τὸν κατάλογον, ἀλλὰ νὰ μὴ καθιερώσωμεν προηγούμενα, τὰ ὁποῖα τείνουσιν εἰς τὸ νὰ παραλύσῃ τὸ σῶμα. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, ἂν θέλῃ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§40ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ποίαν Συνέλευσιν; Ἀφοῦ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ, δὲν δύνασθε νὰ ζητήσητε ἀπόφασιν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις παραδέχεται νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος;

§42ΤΙΝΕΣ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ. Ὄχι. Τινὲς ἐξ ἀριστερῶν Ναί.

§43ΜΑΚΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει Συνέλευσις, δὲν δύνασθε νὰ ζητήσητε ἀπόφασιν.

§44ΠΑΡΙΣΣΗΣ. Πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διότι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ προχωρήσωμεν, διὰ νὰ μάθῃ οὕτω καὶ ὁ λαὸς τί πρέπει νὰ κάμῃ.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ γίνῃ ψηφοφορία περὶ τοῦ ἂν ἐγκρίνωνται τὰ πρακτικά. Ναὶ, ἢ ὄχι;

§46ΠΟΛΛΟΙ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§47ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν εἶσθε εἴκοσι. Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς εἴκοσιν ἐξ ἀριστερῶν.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· οἱ ἐγκρίνοντες λέγουν Ναί, οἱ δὲ μὴ ἐγκρίνοντες λέγουν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα πάντες 200 ἦλθον ἤδη καὶ ἄλλοι καὶ οὕτως ἡ Συνέλευσις γίνεται πλήρης. Τὰ πρακτικὰ λοιπὸν ἐνεκρίθησαν.

§50ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἐκάμομεν τὴν ἔνστασιν δὲν εἴμεθα πλήρεις ἐπικαλοῦμεν τὴν εὐσυνειδησίαν σας· τώρα καθήμεθα καὶ ἐργαζόμεθα.

§51ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἠθέλομεν μόνον νὰ δείξωμεν τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ Προέδρου.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος δὲν εἶναι Γραμματεὺς ὥστε νὰ σημειώνῃ τοὺς προσερχομένους.

§53ΜΙΛΗΣΗΣ. Οὔτε χωροφύλαξ, ὅστις νὰ ἐμποδίζῃ τοὺς ἀποχωροῦντας.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, τοῦ Πληρεξουσίου Κ. Μεταξᾶ.

ΠΡΟΤΑΣΙΣ

Περὶ τοῦ ἄρθρου 77 τοῦ Συντάγματος. Οἱ ἐκπληρώσαντες τὸ χρέος των Βουλευταὶ λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποζημίωσιν δι’ ἑκάστην τακτικὴν Σύνοδον δραχμὰς 1200· ἐν περιπτώσει ἐκτάκτων Συνόδων οὐδεμία ἄλλη προστίθεται ἀποζημίωσις.

Σ. Α. ΜΕΤΑΞΑΣ.

Ἑτέρα τοῦ Κ. Παππαδιαμαντοπούλου. «Ἡ ἐκλογὴ τοῦ Διαδόχου θέλει ἐνεργεῖται διὰ τῆς ψήφου τῶν ⅔ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν».

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι αὐταὶ θέλουσι ληφθῆ σήμερον ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν φθάσωμεν εἰς αὐτὰ τὰ ἄρθρα. Ὑποβάλλεται ὑποτροπολογία τοῦ Κ. Καλοῦ. Ἄρθρον 58. Οὐδὲν νομοσχέδιον, ἐκτὸς τοῦ κατεπείγοντος ἕνεκα γενικοῦ συμφέροντος, δυναμένου νὰ πάθῃ ἐκ τῆς ἀναβολῆς, περὶ οὗ ἀποφαίνεται ἡ Βουλὴ, δύναται ὁριστικῶς νὰ ψηφισθῇ, ἐὰν δὲν προεξετασθῇ ὑπὸ ἐπιτροπῆς καὶ δὲν προηγηθῶσι τρεῖς συζητήσεις καὶ ψηφίσεις, διακεχωρισμέναι ἀπ’ ἀλλήλων τοὐλάχιστον διὰ πέντε ἡμερῶν. Οὐδὲν δὲ νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν, ἂν δὲν ψηφοφορηθῇ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον.

Α. ΚΑΛΟΣ.

Θέλει τυπωθῆ καὶ ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου.

§56ΘΕΟΔ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (ὑπουργ. ἐξωτερικῶν). Κατὰ τὴν 7 Ἀπριλίου 1839 συνωμολογήθη συνθήκη μεταξὺ τοῦ Βελγίου καὶ τῶν Κάτω χωρῶν (τῆς Ὁλλανδίας), καθ’ ἣν εἰς δύω πόλεις τοῦ Βελγίου εἰσεπράττοντο δικαιώματα διαγωγίου τέλους ἀπὸ τὰ πλοῖα τὰ διαπορθμευόμενα διὰ τοῦ ποταμοῦ Σκάνδυος, τὸ δὲ τέλος αὐτὸ συνίσταται εἰς φράγκα τρία καὶ λεπτὰ 17. Οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Βελγίου εἰσέπραττον τὸ τέλος τοῦτο, ἀπεδίδετο δὲ εἰς τὴν Ὁλλανδίαν. Ἡ Βελγικὴ κυβέρνησις ἀποφεύγουσα τὰς περιπλοκὰς, τὰς ὁποίας ὁ τρόπος αὐτὸς ἐγέννα, διὰ νὰ εὐκολύνῃ τὴν ἑταιρίαν ἥτις διενοήθη νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς Ὁλλανδίας καὶ νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν Ὁλλανδίαν ἓν ποσὸν ἀναλόγως τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ παρελθὸν εἰσεπράττοντο· τὸ ποσὸν τοῦτο εὑρέθη καὶ προσδιωρίσθη εἰς 36,000,000· ἐκ δὲ τούτου ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε νὰ πληρώσῃ τὸ ἓν τρίτον, δηλαδὴ 12,000,000 φράγκων, τὰ δ’ ἄλλα 24,000,000 μέλλουν νὰ ἀναλάβωσι αἱ ἄλλαι θαλάσσιαι δυνάμεις τῆς Εὐρώπης, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι ναυτικὸν διαβαῖνον ἀπὸ τὸν ποταμὸν Σκάνδυν. Ἐγένετο δὲ ἡ ἀναλογία, διότι συνετάχθη εἷς πίναξ, ὅστις ἀπὸ τοῦ 1839–18– 62 προσδιώριζε κατ’ ἔτος πόσα πλοῖα τῶν διαφόρων σημαιῶν τῆς Εὐρώπης διέβησαν τὸν ποταμόν. Κατὰ συνέπειαν ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις ἐξήτασε καὶ εὗρε τὸν μέσον ὅρον τῶν πληρωμῶν καὶ εὗρε τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ἑκάστη ἐπικράτεια ὤφειλε νὰ πληρώσῃ διὰ νὰ ἐξαγοράσῃ τὸ δικαίωμα. Ἐγένετο δὲ κατὰ τὸ 1862 συνθήκη μεταξὺ τοῦ Βελγίου καὶ ὅλων τῶν Ἐπικρατειῶν τῆς Εὐρώπης, πλὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Μεκλεμβούργου, αἱ ὁποῖαι ὅλαι ἀνέλαβον νὰ πληρώσωσι τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὰς μέρος, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογίας αὑτῆς. Ἀπὸ τοῦ 1861 ἡ Βελγικὴ Κυβέρνησις ἐζήτησε παρὰ τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ συνομολογήσῃ τὴν συνθήκην ταύτην, ἀλλ’ αἱ ἐσωτερικαὶ περιστάσεις τοῦ τόπου δὲν ἐπέτρεψαν νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις. Τελευταῖον, ἐπειδὴ αἱ περιστάσεις τοῦ τόπου δὲν δύνανται πλέον νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς λόγος ἀποκρούων τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας, ἐπειδὴ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προσδιωρίσθη διὰ νὰ πληρώσῃ ἡ Ἑλλὰς πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ δικαιώματος τοῦ τέλους, συνίσταται εἰς 23,000 φράγκα μόνον, ἐπειδὴ ἡ ἀναλογία αὐτὴ ἐγένετο εἰς ἐποχὰς, καθ’ ἃς τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον δὲν ἦτο τοσοῦτον ἀνεπτυγμένον, εἶναι δὲ πολὺ πιθανὸν, ὅτι θέλει ἀναπτυχθῆ εἰς τὸ μέλλον, διὰ τοῦτο προέβη καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς συνομολόγησιν συνθήκης, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀναγινώσκω. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει· Ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου συνομολογηθεῖσα ἐν Ἀθήναις τὴν ὀγδόην (εἰκοστὴν) Σεπτεμβρίου τοῦ χιλιοστοῦ ὀκτακοσιοστοῦ ἑξηκοστοῦ τετάρτου ἔτους σύμβασις περὶ ἀποσβέσεως τοῦ ἐπὶ τοῦ διάπλου τοῦ Σκάνδυος ποταμοῦ διαγωγίου τέλους, συγκειμένη ἐκ πέντε ἄρθρων, μετὰ προσθέτου πρωτοκόλλου καὶ τριῶν προσηρτημένων αὐτῇ κειμένων, θέλει ἔχει πλήρη καὶ νόμιμον ἰσχύν. Ἐν Ἀθήναις, τὴν

Ὁ ἐκ Γόρτυνος πληρεξούσιος

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ

Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν.

(ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ.)

Ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων καὶ ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ Βασιλεὺς τῶν Βέλγων, ἐπιθυμοῦντες νὰ συμμετάσχῃ ἡ Ἑλλὰς τῶν συμφωνιῶν, δι’ ὧν ἀπεσβέσθη τὸ διαγώγιον τέλος τοῦ Σκάλδος ποταμοῦ, καὶ νὰ διευκολύνωσιν οὕτω τὴν προαγωγὴν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλίας μεταξὺ τῶν ἐπικρατειῶν Των, ἀπεφάσισαν νὰ συνομολογήσωσι πρὸς τοῦτο Σύμβασιν, καὶ διώρισαν ὡς πληρεξουσίους Αὑτῶν, ἤτοι. Ἡ μὲν Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων, τὸν Κ. Θεόδωρον Π. Δηλιγιάννην, Ἱππότην τοῦ Τάγματος τοῦ Σωτῆρος, Πληρεξούσιον ἐν τῇ Ἐθνικῇ τῶν Ἑλλήνων Συνελεύσει καὶ Ὑπουργὸν Αὑτοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ δὲ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Βέλγων, τὸν Κ. Γουστάβον Μὰξ, Ἱππότην τοῦ Τάγματος τοῦ Δανεβρὸγ τρίτης τάξεως, τοῦ Τάγματος τῆς Ἁγίας Ἄννης τρίτης τάξεως, φέροντα τὸ παράσημον τοῦ Μεδζιδιὲ τετάρτης τάξεως καὶ πρόξενον Αὑτοῦ ἐν Ἀθήναις. Οἵτινες, ἀνταλλάξαντες τὰ πληρεξούσια αὑτῶν, εὑρεθέντα ἐν καλῇ τάξει, συνεφώνησαν τὰ ἑπόμενα ἄρθρα. Ἄρθρον 1. Ἡ Ἑλλὰς συναινεῖ εἰς τὴν γενικὴν συνθήκην τῆς 16 Ἰουλίου 1863, τὴν συνομολογηθεῖσαν πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ διαγωγίου τέλους (péage) ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Σκάλδιος, ἧς τὸ κείμενον προσαρτᾶται τῇ παρούσῃ Συμβάσει. Ἄρθρον 2. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Βέλγων ἀναδέχεται καὶ πρὸς τὴν Ἑλλάδα τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἡ Μεγαλειότης Του συνωμολόγησε διὰ τῆς ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ μνημονευομένης γενικῆς συνθήκης. Ἄρθρον 3. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ βελγικὸν ταμεῖον, διὰ τὴν ἀναλογίαν του εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ διαγωγίου τοῦ Σκάλδιος, τὸ ποσὸν εἰκοσιτριῶν χιλιάδων διακοσίων ὀγδοήκοντα φράγκων. Ἄρθρον 4. Ἡ ποσότης αὕτη πληρωθήσεται τῇ βελγικῇ Κυβερνήσει διὰ συναλλαγματικῶν πληρωτέων ἐν Παρισίοις, εἰς δέκα ἐνιαυσίας δόσεις, ἐκ δύο χιλιάδων τριακοσίων εἴκοσι ὀκτὼ φράγκων ἑκάστη, καὶ ὧν ἡ μὲν πρώτη ἔστε πληρωτέα ἀτόκως κατὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ἐπικυρώσεων, αἱ δὲ ἐννέα ἕτεραι ἐνιαυσίως, μὲ τόκον τέσσαρα τοῖς ἑκατὸν, ἀρχόμενην ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τῆς πρώτης δόσεως. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μένει ἐλευθέρα νὰ προκαταβάλῃ κατ’ ἀρέσκειαν τὰς δόσεις ταύτας, ὅπως ἀπαλλαχθῇ τῶν τόκων. Ἄρθρον 5. Ἡ παροῦσα Σύμβασις ἐπικυρωθήσεται καὶ αἱ ἐπικυρώσεις αὐτῆς ἀνταλλαγήσονται ἐν Ἀθήναις ἐντὸς ἓξ μηνῶν ἢ καὶ τάχιον, εἰ δυνατόν. Πρὸς πίστωσιν τούτου οἱ ἀμοιβαῖοι Πληρεξούσιοι ὑπέγραψαν αὐτὴν, ἐφ’ ἧς ἔθηκαν τὰς σφραγίδας των. Ἐγένετο ἐν Ἀθήναις εἰς διπλοῦν πρωτότυπον, τὴν ὀκτὼ (εἴκοσι) Σεπτεμβρίου, χίλια ὀκτακόσια ἑξήκοντα τέσσαρα.

(Τ. Σ.) ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ.

(Τ. Σ.) ΓΟΥΣΤΑΒΟΣ ΜΑΞ.

ΠΡΟΣΘΕΤΟΝ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΝ

Ὁ Ἕλλην πληρεξούσιος ἐξέφρασεν ἀμφιβολίας ὡς πρὸς τὴν ἀληθῆ ἐθνικότητα τοῦ πλοίου Ἅγιος Ἀντώνιος, τοῦ πλοιάρχου Μόριο, τόνων 376, ἐγγεγραμμένου ὡς ἀνήκοντος εἰς τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν, διὰ τὸ ποσὸν χιλίων ἑκατὸν ἐννενήκοντα τριῶν φράγκων 65 ἑκατοστῶν, εἰς τὴν κατάστασιν τῶν ἐκδοθέντων ἐνταλμάτων πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἐπὶ τοῦ Σκάλδιος ὑπάρχοντος διαγωγίου τῆς χρήσεως τοῦ 1862. Ὅθεν συνεφωνήθη μεταξὺ τῶν δύο πληρεξουσίων, ὅτι ἡ ἐθνικότη, τοῦ εἰρημένου πλοίου ἐξετασθήσεται ἐκ νέου, καὶ ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὑρῇ ἀποδείξεις ὅτι δὲν ἀνήκει εἰς τὴν ναυτιλίαν αὑτῆς, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐλαττώσῃ ἀναλόγως τὸ ἑαυτῆς μέρος, ὅπερ ἐλαττωθήσεται οὕτως εἰς εἴκοσι χιλιάδας ἑκατὸν ἑξήκοντα φράγκων, ἑκάστη δὲ ἐνιαυσία δόσις, εἰς δύο χιλιάδας δέκα ἓξ φράγκων. Πρὸς πίστωσιν τούτου, οἱ ἀμοιβαῖοι πληρεξούσιοι ὑπέγραψαν τὸ παρὸν πρόσθετον πρωτόκολλον, ἐφ’ οὗ ἔθηκαν τὰς σφραγίδας των. Ἐγένετο ἐν Ἀθήναις εἰς διπλοῦν πρωτότυπον τὴν 8/20 Σεπτεμβρίου 1864.

(Σ. Τ.) ΘΕΟΔΩΡΟΣ Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ.

(Σ. Τ.) ΓΟΥΣΤΑΒΟΣ ΜΑΞ.

Γενικὴ Συνθήκη πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ ἐπὶ τοῦ Σκάλδιος διαγωγίου. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Βέλγων, ἡ Α. Μ. ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Αὐστρίας, Βασιλεὺς τῆς Οὐγγαρίας καὶ Βοημίας, ἡ Α. Μ. ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Βρασιλίας, ἡ Α. Ἐξοχότης ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας τοῦ Χιλὶ, ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῆς Δανιμαρχίας, ἡ Αὐτῆς Μεγαλειότης ἡ Βασίλισσα τῆς Ἱσπανίας, ἡ Α. Μ. ὁ Αὐτοκράτωρ τῶν Γάλλων, ἡ Αὐτῆς Μεγαλειότης ἡ Βασίλισσα τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου τῆς Μεγάλης Βρετανίας καὶ Ἰρλανδίας, ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τοῦ Ἁνοβέρου, ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἰταλίας, ἡ Α. Β. Ὑψηλότης ὁ Μέγας Δοὺξ τοῦ Ὀλδεμβούργου, ἡ Α. Ἕξ. ὁ Πρόεδρος τῆς Περουβιανῆς Δημοκρατίας, ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῆς Πορτογαλλίας, ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῆς Πρωσσίας, ἡ Α. Μ. ὁ Αὐτοκράτωρ πασῶν τῶν Ῥωσσιῶν, ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῆς Σουηδίας καὶ Νορβηγίας, ἡ Α. Μ. ὁ Αὐτοκράτωρ τῶν Ὀθωμανῶν, καὶ αἱ Γερουσίαι τῶν ἐλευθέρων Ἀνσεατικῶν πόλεων τῆς Λυβέκης, τῆς Βρέμης καὶ τοῦ Ἁμβούργου, ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἐπιθυμίας ὁρμώμενοι τοῦ ν’ ἀπαλλάξωσι διὰ παντὸς τὸν πλοῦν τοῦ Σκάλδιος ἀπὸ τοῦ ἐπιβαρύνοντος αὐτὸν διαγωγίου, νὰ τροποποιήσωσι τὰ ἐν τῇ Βελγικῇ εἰσπραττόμενα ναυτιλιακὰ τέλη, καὶ νὰ διευκολύνωσιν οὕτω τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλίας τῶν ἀμοιβαίων ἐπικρατειῶν Των, ἀπεφάσισαν νὰ συνάψωσι πρὸς τοῦτο Συνθήκην καὶ διόρισαν ὡς πληρεξουσίους Των, ἤτοι.............. (Ἕπονται τὰ ὀνόματα, βαθμοὶ καὶ τίτλοι τῶν πληρεξουσίων) οἵτινες, ἀνταλλάξαντες τὰ πληρεξούσια αὑτῶν, εὑρεθέντα ἐν καλῇ τάξει, συνωμολόγησαν τὰ ἑπόμενα ἄρθρα. Ἄρθρον 1. Τὰ ὑψηλὰ συμβαλλόμενα μέρη ἀναγράφουσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν (prennent acte). Αʹ. Τὴν τῇ 12 Μαΐου 1863 μεταξὺ τοῦ Βελγίου καὶ τῶν Κάτω Χωρῶν συναφθεῖσαν Συνθήκην, ἥτις συνάπτεται τῇ παρούσῃ Συνθήκῃ, καὶ δι’ ἧς ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Κάτω Χωρῶν παραιτεῖται διὰ παντὸς τοῦ ἐπὶ τοῦ διάπλου τοῦ Σκάλδιος καὶ τῶν ἐκβολῶν αὐτοῦ ὑφισταμένου διαγωγίου δυνάμει τῆς γʹ παραγράφου τοῦ 9 ἄρθρου τῆς Συνθήκης τῆς 19 Ἀπριλίου 1839· ἡ δὲ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Βέλγων ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ τὸ κεφάλαιον τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ διαγωγίου τούτου, ὁρισθὲν εἰς 17,141,640 φλωρίνια. Βʹ. Τὴν ἐν ὀνόματι τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως τῶν Κάτω Χωρῶν, γενομένην τὴν 15 Ἰουλίου 1863 εἰς τοὺς πληρεξουσίους τῶν ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν, δήλωσιν ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ ἐπὶ τοῦ Σκάλδιος διαγωγίου, εἰς ἣν συνῄνεσεν ἡ ῥηθεῖσα Αὐτοῦ Μεγαλειότης, ἐπεκτείνεται εἰς ὅλας τὰς σημαίας, ὅτι τὸ διαγώγιον τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἐκ νέου ὑφ’ οἱανδήποτε μορφὴν, καὶ ὅτι ἡ κατάργησις αὐτοῦ οὐδόλως παραβλάψει τὰς λοιπὰς διατάξεις τῆς Συνθήκης τῆς 19 Ἀπριλίου 1839, ἥτις δήλωσις θεωρεῖται ὡσανεὶ περιελαμβάνετο ἐν τῇ παρούσῃ Συνθήκῃ, ἐν ᾗ καὶ προσαρτᾶται. Ἄρθρον 2. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Βέλγων ποιεῖ, τὸ καθ’ ἑαυτὸν, τὴν αὐτὴν δήλωσιν, ἧς ποιεῖται μνείαν ἡ βʹ παράγραφος τοῦ προηγουμένου ἄρθρου. Ἄρθρον 3. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Βέλγων ἀναλαμβάνει προσέτι πρὸς τὰ λοιπὰ συμβαλλόμενα μέρη τὰς ἑξῆς ὑποχρεώσεις, αἵτινες ἔσονται ἐκτελεστέαι ἀφ’ ἧς ἡμέρας παύσῃ εἰσπραττόμενον τὸ ἐπὶ τοῦ Σκάλδιος διαγώγιον. ά. Τὸ ἐν τοῖς Βελγικοῖς λιμέσι εἰσπραττόμενον τέλος χωρητικότητος καταργεῖται· βʹ. Τὰ ἐν τοῖς Βελγικοῖς λιμέσι καὶ ἐπὶ τοῦ Σκάλδιος εἰσπραττόμενα πρωρατικὰ τέλη ἐλαττοῦνται, κατὰ τὸ 20% διὰ τα ἱστιοφόρα πλοῖα, 25% διὰ τὰ ῥυμουλκούμενα καὶ 30% διὰ τὰ ἀτμοκίνητα. γʹ. Οἱ ἐγχώριοι φόροι οἱ ἐπιβαλλόμενοι ὑπὸ τῆς πόλεως τῆς Ἀμβέρσης, μετριάζονται ἐν τῷ συνόλῳ αὑτῶν. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ οὕτω καταργούμενον δικαίωμα ἐφ’ ἑκάστου τόνου δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἐκ νέου, ὅτι δὲ τὰ τέλη τῆς πρωρέας καὶ οἱ ἐγχώριοι φόροι, οὕτω πῶς ἐλαττωθέντες, δὲν δύνανται ν’ αὐξήσωσι πλέον. Ἡ διατίμησις τῶν πρῳρατικῶν τελῶν καὶ ἡ τῶν ἐγχωρίων φόρων τῆς Ἀμβέρσης ἐλαττωθέντων ὡς προείρηται, καταχωρίζονται ἐν τοῖς πρωτοκόλλοις τῆς συνδιασκέψεως, ἥτις ὥρισε τὴν παροῦσαν Συνθήκην. Ἄρθρον 4. Συνεπείᾳ τῶν ἀνωτέρω διατάξεων, ἡ Α. Μ. ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Αὐστρίας, ἡ Ι. Μ. ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Βρασιλίας...... (Ἕπονται τὰ λοιπὰ ὀνόματα ὡς ἐν τῷ προοιμίῳ). Ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσι τῇ Α. Μ. τῷ Βασιλεῖ τῶν Βέλγων, διὰ το ἀνάλογον αὑτῶν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ διαγωγίου τοῦ Σκάλδιος, ὅπερ κεφάλαιον ἡ ῥηθεῖσα Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὑπεχρεώθη νὰ πληρώσῃ ἐξ ὁλοκλήρου τῇ Α. Μ. τῷ Βασιλεῖ τῶν Κάτω Χωρῶν, τὰ κάτωθι σημειούμενα ποσά, ἤτοι·

Συνεφώνησαν δὲ ὅτι τὰ ὑψηλὰ συμβαλλόμενα μέρη εἰσὶν ὑπεύθυνα μόνον διὰ τὸν ἔρανον, ὃν ἕκαστον δι’ ἑαυτὸ ἀνέλαβεν. Ἄρθρον 5. Ὡς πρὸς τὸν τρόπον, τὸν τόπον καὶ τὸν χρόνον τῆς πληρωμῆς τῶν διαφόρων ἐράνων, τὰ ὑψηλὰ συμβαλλόμενα μέρη ἀναφέρονται εἰς τὰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας, αἵτινες συνωμολογήθησαν ἢ συνομολογηθήσονται μεταξὺ ἑκάστου αὐτῶν καὶ τῆς Βελγικῆς Κυβερνήσεως. Ἄρθρον 6. Ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἀμοιβαίων ὑποχρεώσεων τῶν ἐν τῇ παρούσῃ συνθήκῃ περιλαμβανομένων ἐξαρτᾶται, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀνάγκη, ἀπὸ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν διατυπώσεων καὶ κανόνων τῶν ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῶν συνταγμάτων ἐκείνων ἐκ τῶν ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν, ὅσα εἰσὶν ὑπόχρεα νὰ προκαλέσωσι τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτῶν, τοῦθ’ ὅπερ ὑποχρεοῦνται νὰ πράξωσιν, εἰ δυνατόν, ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ. Ἄρθρον 7. Ἐννοεῖται κάλλιστα ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 3 εἰσὶν ὑποχρεωτικαὶ μόνον πρὸς τὰς Δυνάμεις ἐκείνας, αἵτινες συμμετέσχον τῆς σημερινῆς Συνθήκης ἢ δώσωσι τὴν συναίνεσίν των εἰς αὐτὴν, ἡ δὲ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Βέλγων ἐπιφυλάττεται ῥητῶς τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὰς οἰκονομικὰς καὶ τελωνιακὰς ὑποχρεώσεις τῶν πλοίων τῶν ἀνηκόντων εἰς τὰς Δυνάμεις, αἵτινες ἔμειναν ἢ θέλουσι μείνει ἀμέτοχοι τῆς παρούσης Συνθήκης. Ἄρθρον 8. Ἡ παροῦσα Συνθήκη ἐπικυρωθήσεται, καὶ αἱ ἐπικυρώσεις αὐτῆς ἀνταλλαγήσονται ἐν Βρυξέλλαις πρὸ τῆς 1 Αὐγούστου 1863, ἢ ὅσον οἷόν τε τάχιον μετὰ τὴν προθεσμίαν ταύτην. Πρὸς πίστωσιν τούτου, οἱ ἀμοιβαῖοι πληρεξούσιοι ὑπέγραψαν αὐτὴν, ἐφ’ ἧς ἔθηκαν καὶ τας σφραγίδας των. Ἐγένετο ἐν Βρυξέλλαις τὴν 16 ἡμέραν τοῦ μηνὸς Ἰουλίου ἐν ἔτει 1863.

(Ἕπονται αἱ ὑπογραφαί.)

ΣΥΝΘΗΚΗ

Τῆς 12 Μαΐου 1863 μεταξὺ τοῦ Βελγίου καὶ τῶν Κάτω Χωρῶν προσηρτημένη τῇ γενικῇ Συνθήκῃ τῆς 16 Ἰουλίου 1863. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Βέλγων καὶ ἡ Α. Μ. τῶν Κάτω Χωρῶν, Μέγας δοὺξ τοῦ Λουξεμβούργου, συμφωνήσαντες περὶ τῶν ὅρων τῆς ἐξαγορᾶς δι’ ἐξαργυρώσεως (par voie de capitalisation) τοῦ διὰ τοῦ γʹ. παραγράφου τοῦ 9 ἄρθρου τῆς Συνθήκης τῆς 29 Ἀπριλίου 1839 ἐπιβαλλομένου διαγωγίου ἐπὶ τοῦ διάπλου τοῦ Σκάλδιος καὶ τῶν ἐκβολῶν αὐτοῦ, ἀπεφάσισαν νὰ διαπράξωσιν ἐπὶ τούτῳ εἰδικὴν συνθήκην καὶ διώρισαν πληρεξουσίους των,................... (Ἕπονται τὰ ὀνόματα τίτλοι καὶ βαθμοὶ τῶν πληρεξουσίων.) οἵτινες, ἀνταλλάξαντες τὰ πληρεξούσια αὐτῶν ἐν καλῇ τάξει εὑρεθέντα, συνωμολόγησαν τὰ ἑπόμενα ἄρθρα. Ἄρθρον 1. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τῶν Κάτω Χωρῶν παραιτεῖται διαπαντὸς, ἐπὶ πληρωμῇ 17,141,640 φλωρινίων τῶν Κάτω Χωρῶν, τοῦ εἰσπραττομένου τέλους ἐπὶ τοῦ διάπλου τοῦ Σκάλδιος καὶ τῶν ἐκβολῶν αὐτοῦ, δυνάμει τοῦ γʹ. παραγράφου τοῦ 9 ἄρθρου τῆς Συνθήκης τῆς 19 Ἀπριλίου 1839. Ἄρθρον 2. Ἡ ποσότης αὕτη καταβληθήσεται τῇ Νεερλανδικῇ Κυβερνήσει ὑπὸ τῆς Βελγικῆς Κυβερνήσεως ἐν Ἀμβέρσῃ ἢ ἐν Ἀμστελοδάμῳ κατ’ ἐκλογὴν τῆς τελευταίας ταύτης Κυβερνήσεως, τοῦ φράγκου λογιζομένου πρὸς 47¼ ἑκατοστῶν τῶν Κάτω Χωρῶν, ἤτοι· Ἓν τέταρτον εὐθὺς μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ἐπικυρώσεων, τὰ δ’ ἕτερα δύω τέταρτα εἰς τρεῖς ἴσας δόσεις, τῆς μὲν ληγούσης τὴν 1 Μαΐου 1864, τῆς δὲ τὴν 1 Μαΐου 1865, καὶ τῆς τελευταίας την 1 Μαΐου 1866. Ἔξεστι τῇ Βελγικῇ Κυβερνήσει νὰ προκαταβάλῃ τὰ ῥηθέντα ποσά. Ἄρθρον 3. Ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τοῦ πρώτου τρίτου, τὸ διαγώγιον παύει εἰσπραττόμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Κάτω Χωρῶν. Ἐπὶ τῶν μὴ πληρωθησομένων ἀμέσως ποσῶν, θέλει λογισθῇ τόκος ἐνιαύσιος πρὸς 4% εἰς ὄφελος τοῦ Ὀλλανδικοῦ ταμείου. Ἄρθρον 4. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ ἐξαγορὰ τοῦ διαγωγίου οὐδόλως παραβλάπτει τὰς ὑποχρεώσεις τὰς προκυπτούσας δι’ ἀμφοτέρας τὰς ἐπικρατείας ἐκ τῶν ἐν ἰσχύϊ συνθηκῶν ὡς πρὸς τὸν Σκάλδιν. Ἄρθρον 5. Τὰ ἤδη εἰσπραττόμενα ἐπὶ τοῦ Σκάλδιος πρωρατικὰ τέλη ἐλαττοῦνται ἐπὶ 20% διὰ τὰ ἱστιοφόρα πλοῖα, ἐπὶ 25 διὰ τὰ ῥυμουλκούμενα καὶ ἐπὶ 30 διὰ τὰ ἀτμοκίνητα· πρὸς δὲ τούτοις συμφωνεῖται ὅτι τὰ ἐπὶ τοῦ Σκάλδιος πρωρατικὰ τέλη οὐδέποτε ἔσονται ἀνώτερα τῶν εἰσπραττομένων πρωρατικῶν τελῶν ἐν ταῖς ἐκβολαῖς τοῦ Μόσα ποταμοῦ (Meuse). Ἄρθρον 6. Ἡ παροῦσα Συνθήκη ἐπικυρωθήσεται, καὶ αἱ ἐπικυρώσεις ἀνταλλαγήσονται ἐν Ἄγῃ, ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν, ἢ ταχύτερον, εἰ δυνατόν. Πρὸς πίστωσιν τούτου, οἱ ἀνωτέρω πληρεξούσιοι ὑπέγραψαν αὐτὴν, ἐφ’ ἧς ἔθηκαν τὰς σφραγῖδάς των. Ἐγένετο ἐν Ἄγῃ, τὴν 12 Μαΐου χίλια ὀκτακόσια ἑξήκοντα τρία. (Ἕπονται αἱ ὑπογραφαί.) Πρωτόκολλον προσηρτημένον τῇ Συνθήκῃ τῆς 16 Ἰουλίου 1863. Οἱ ὑποφαινόμενοι πληρεξούσιοι συνελθόντες ἐν Συμβουλίῳ ὅπως συνομολογήσωσι τὴν, ὡς πρὸς τὸ διαγώγιον τοῦ Σκάλδιος, γενικὴν Συνθήκην, καὶ θεωρήσαντες πρόσφορον, πρὶν ἢ διατυπώσωσι τὴν Συνθήκην ταύτην, νὰ φωτισθῶσιν ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν τῆς συνομολογηθείσης τὴν 12 Μαΐου 1863 μεταξὺ Βελγίου καὶ Κάτω Χωρῶν Συνθήκης, ἀπεφάσισαν νὰ προσκαλέσωσι τὸν Πρέσβυν τῶν Κάτω Χωρῶν νὰ ἐμφανισθῇ πρὸς τοῦτο ἐν τῷ Συμβουλίῳ. Ὁ Πληρεξούσιος οὗτος εὐηρεστήθη ν’ ἀποδεχθῇ τὴν πρόσκλησιν ταύτην καὶ ἔκαμε τὴν ἑπομένην δήλωσιν. «Ὁ ὑποφαινόμενος ἔκτακτος ἀπεσταλμένος καὶ πληρεξούσιος Ὑπουργὸς τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως τῶν Βέλγων διακηρύττει, δυνάμει τῆς δοθείσης αὐτῷ εἰδικῆς πληρεξουσιότητος, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ ἐπὶ τοῦ Σκάλδιος διαγωγίου ἣν συνωμολόγησεν ὁ σεβαστὸς αὐτοῦ Κύριος, διὰ τῆς Συνθήκης τῆς 12 Μαΐου, ἐφαρμόζεται ἐφ’ ὅλων τῶν σημαιῶν· ὅτι τὸ διαγώγιον δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἐκ νέου ὑφ’ οἱανδήποτε μορφὴν, καὶ ὅτι ἡ κατάργησις αὕτη οὐδόλως παραβλάψει τὰς λοιπὰς διατάξεις τῆς Συνθήκης τῆς 19 Ἀπριλίου 1863». Ἐν Βρυξέλαις, τὴν 15 Ἰουλίου 1863. (ὑπογεγ.) Bon GERYCKE D’ HERNYNEN. Ἡ δήλωσις αὕτη ἀνεγράφη ἐπισήμως, θέλει δὲ καταχωρισθῆ ἢ προσαρτηθῆ τῇ γενικῇ Συνθήκῃ. Ἐγένετο ἐν Βρυξέλλαις, τὴν 15 Ἰουλίου 1863. (Ἕπονται αἱ ὑπογραφαί.) Τὰ τρία ἀνωτέρω κείμενα θεωροῦνται ὡς προσηρτημένα ἐν τῇ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου Συμβάσει, ὑπογραφείσῃ ἐν Ἀθήναις τὴν 8/20 Σεπτεμβρίου 1864.

(Ὑπογεγ.)

ΘΕΟΔΩΡΟΣ Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ.

ΓΟΥΣΤΑΒΟΣ ΜΑΞ.

Κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἀποφεύγω νὰ σᾶς ἀναγνώσω, διότι θέλει τυπωθῆ, κατ’ αὐτὴν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συνομολογεῖ τὴν αὐτὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ Δυνάμεις τῆς Εὐρώπης συνωμολόγησαν μετὰ τοῦ Βελγίου· ἑπομένως εἰς τὸ μέλλον τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα δὲν θέλουν πληρόνει τὸ διαγώγιμον τέλος, θέλουν δὲ μετάσχει τῶν αὐτῶν ὠφελειῶν, τῶν ὁποίων μετέχουν τὰ πλοῖα ὅλων τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Αἱ ὠφέλειαι δὲ αὗται συνίστανται εἰς τὴν κατάργησιν τῶν δικαιωμάτων.

§57ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μίαν ἐρώτησιν παρακαλῶ, Κύριε ὑπουργὲ ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορηθῶ ἂν ὑπάρχῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν στατιστικὸς πίναξ τῶν Ἑλληνικῶν πλοίων τῶν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου μέχρι σήμερον εἰσπλευσάντων εἰς τὸν ποταμὸν τοῦτον.

§58ΥΠΟΥΡΓ. ΕΞΩΤΕΡ. Ἰδοὺ τὶ ὑπάρχει. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στατιστικῶν πινάκων συνετάχθη ὑπὸ τῆς Βελγικῆς Κυβερνήσεως στατιστικὸς πίναξ τῶν πλοίων, τὰ ὁποῖα διῆλθον τὸν ποταμὸν ἀπὸ τὰ 1839 μέχρι τοῦ 1862. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὡς βάσις τὸ ποσὸν τὸ πληρωθὲν καθ’ ὅλα αὐτὰ τὰ ἔτη, ἀλλὰ μόνον κατὰ τὰ τελευταῖα ἕξ, ἀπὸ τὰ 1857 ἕως τοῦ 1862, ἡ Ἑλλην. Κυβέρνησις ἐπροσπάθησε νὰ ἐξακριβώσῃ ἐὰν ὁ στατιστικὸς πίναξ ὁ συνταχθεὶς ὑπὸ τῆς Βελγικῆς Κυβερνήσεως ἦτον ἀκριβὴς ἢ ὄχι, κατὰ συνέπειαν προσέτρεξεν εἰς τὸν ἐν Ἀμβέρσῃ πρόξενον τῆς Ἑλλάδος· κατὰ τὰς πληροφορίας δὲ τούτου ὁ στατιστικὸς πίναξ τῆς Βελγικῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀκριβὴς, διαφορὰ δὲ ὑπάρχει μόνον ἐπὶ ἑνὸς πλοίου Ἁγίου Ἀντωνίου ἐπικαλουμένου, διοικουμένου παρὰ τοῦ πλοιάρχου Μόδου, τόνων 376 καὶ ἐγγεγραμμένου ὡς ἀνήκοντος εἰς τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν. Ἐπειδὴ δὲ ἡ διαφορὰ αὕτη κάμνει ὥστε νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν ἀπὸ 23 χιλιάδας εἰς 20 χιλιάδας φράγκων, διὰ πρωτοκόλλου προσθέτου, τὸ ὁποῖον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπεφυλάχθη νὰ ἐξακριβώσῃ τὰ περὶ τοῦ πλοίου τούτου καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν εἶναι Ἑλληνικὸν, νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνει νὰ τυπωθῇ ἡ πρότασις καὶ νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§60ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§61ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὸν ἀριθμὸν τῶν πλοίων δὲν μᾶς εἴπετε, Κ. Ὑπουργέ.

§62ΥΠΟΥΡΓ. ΕΞΩΤΕΡ. Σᾶς δίδω τὸν πίνακα.

§63ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Μὲ λύπην μου, Κύριοι, παρετήρησα, ὅτι πολλαὶ προτάσεις χαρακτηρίζονται κατεπείγουσαι καὶ τίθενται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν χωρὶς νὰ ᾖναι τοιαῦται· μία ἐκ τῶν τοιούτων προτάσεων εἶναι καὶ ἡ προκειμένη. Ἡμεῖς, Κύριοι, ἔχομεν κανονισμὸν, ὅστις λέγει, ὅτι πᾶσα πρότασις εἰσαγομένη εἰς τὸ σῶμα τοῦτο, ὅταν δὲν ἐγκριθῇ κατεπείγουσα, εἰσάγεται εἰς τὰ τμήματα, προσυζητεῖται καὶ διορίζονται εἰσηγηταὶ κατὰ πλειοψηφίαν τῶν τμημάτων· κατὰ δυστυχίαν αὐτὴ ἡ διάταξις εἰς τὰ τμήματα δὲν διατηρεῖται· ἐκτὸς δὲ τούτου ἔρχεται ἡ σημερινὴ πρότασις, ἥτις παρουσιάζει διάφορα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα οἱ περισσότεροι ἐξ ἡμῶν δὲν τὰ γνωρίζουσι. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προτείνω ἡ πρότασις αὕτη νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα· ἂν δὲ θέλητε, λέγω, τὰ τμήματα νὰ συνέλθουν ταχέως, καὶ ἐντὸς μικροῦ διαστήματος νὰ ἐκλέξουν τοὺς εἰσηγητάς των, νὰ προσυζητήσουν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο καὶ νὰ μᾶς φέρουν μίαν ἔκθεσιν.

§64ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἀδιαφορῶ, Κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ κατεπεῖγον τῆς προτάσεως, φθάνει μόνον ἡ πρότασις αὕτη καὶ εἰς τὰ τμήματα ἂν παραπεμφθῇ νὰ μὴ διαιωνισθῇ ἢ νὰ χαθῇ ὡς τόσαι ἄλλαι, ἀλλὰ νὰ ἔλθῃ ὅσον τάχιστα, καθόσον αὕτη ἀφορᾷ ἰδίως τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν ναυτιλίαν· ἡ κίνησις τῆς ναυτιλίας μας, Κύριοι, ἂν δὲν παρεξετάθη μέχρι τοῦδε καὶ εἰς τὰ παράλια τῆς δυτικῆς Εὐρώπης, κυρία αἰτία εἶναι αἱ μεγάλαι δαπάναι, εἰς τὰς ὁποίας ὑπόκεινται τὰ ἐμπορικὰ πλοῖα ἕνεκεν τῶν διοδίων τῶν ποταμῶν. Ὁ λιμὴν τῆς Ἀμβέρσης, Κύριοι, εἶναι εἷς ἐκ τῶν μεγαλειτέρων καὶ ἐμπορικωτέρων τῶν κατὰ τὰ δυτικὰ παράλια τῆς Ἠπείρου· τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα διὰ νὰ ἐπισκεφθῶσι τὸν λιμένα τοῦτον ὑποβάλλονται εἰς ἔξοδα ὑπέρογκα· 10 καὶ ἥμισυ φράγκα ἀπαιτοῦνται δι’ ἕκαστον τόνον. Διὰ τοῦτο ὅσον τάχιστα πρέπει νὰ ἐπισπεύσητε τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως ταύτης, διότι εἶναι μηδὲν εἰς τὸ ἔθνος νὰ πληρώσῃ ἅπαξ καὶ διὰ παντὸς 20 χιλ. φράγκα διὰ ν’ ἀπαλλάξῃ τὰ πλοῖα τῶν μεγάλων τούτων ἐξόδων. Ὄχι μόνον τὴν πρότασιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ ἄλλας ὁμοίας φύσεως, ἐὰν ἤρχοντο, ἔπρεπε νὰ δώσωμεν διὰ νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ναυτιλία μας εἰς τοιούτους λιμένας.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν περὶ τοῦ κατεπείγοντος. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ κατεπεῖγον τῆς προτάσεως νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἀνίστανται σχεδὸν ὅλοι) Παρεδέχθη. Θέλει τυπωθῆ, διανεμηθῆ, καὶ καταταχθῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ Κύριος Ζαΐμης ἐζήτησε 15 ἡμερῶν ἀπουσίας ἄδειαν. Ὁ Κ. Καποδίστριας ζητεῖ παράτασιν τῆς δοθείσης εἰς αὐτὸν ἀδείας ἐπὶ 15 ἡμέρας. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, εἰς τὸ ἄρθρον 43 τοῦ Συντάγματος, ἔχον ὡς ἑξῆς. Ἄρθρον 43. Ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ παρόντος Συντάγματος θέλει δώσει ἐνώπιον τῆς παρούσης Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τὸν ἀκόλουθον ὅρκον. «Ὀμνύω εἰς τὸ ὄνομα τῆς ἁγίας καὶ ὁμοουσίου καὶ ἀδιαιρέτου Τριάδος νὰ προστατεύσω τὴν ἐπικρατοῦσαν θρησκείαν τῶν Ἑλλήνων, νὰ φυλάττω τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς Νόμους τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους καὶ νὰ διατηρῶ καὶ ὑπερασπίζω τὴν ἐθνικὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀκεραιότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους.» Ὁ Κ. Ἄννινος ἐπρότεινε τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· «τὴν ἐπικρατοῦσαν ὀρθόδοξον τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν.»

§66ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ ἀναφέρεται εἰς τὸ 1 ἄρθρον.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Ἀννίνου νὰ ἐγερθῶσιν (Οὐδεὶς ἐγείρεται) Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§68Ι. ΑΝΝΙΝΟΣ. Ἦτο καὶ μία ἄλλη τροπολογία· «καὶ πρόοδον».

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑποστηρίζονται τοιαῦται προτάσεις. Ἄρθρον 44. «Ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔχει ἄλλας ἐξουσίας, εἰμὴ ὅσας τῷ ἀπονέμουσι ῥητῶς τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ συνᾴδοντες πρὸς αὐτὸ ἰδιαίτεροι Νόμοι». Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§70ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ περὶ «διαδοχῆς καὶ ἀντιβασιλείας» Ἄρθρον 45. Τὸ Ἑλληνικὸν Στέμμα καὶ τὰ συνταγματικὰ αὐτοῦ δικαιώματα εἶναι διαδοχικὰ καὶ περιέρχονται εἰς τοὺς κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν γνησίους καὶ νομίμους ἀπογόνους τοῦ Βασιλέως Γεωργίου τοῦ Αʹ. κατὰ τάξιν πρωτοτοκίας, προτιμωμένων τῶν ἀῤῥένων. Τροπολογία τοῦ Κ. Ἰακωβάτου. «Νὰ ἀπαλειφθῶσιν αἱ λέξεις προτιμωμένων τῶν ἀῤῥένων» καὶ νὰ προστεθῇ «αἱ δὲ γυναῖκες ἀποκλείονται τῆς διαδοχῆς». Ἂν ὑπάρχωσι δέκα οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν τροπολογίαν ταύτην νὰ ἐγερθῶσιν. (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη νὰ ἐγερθῶσιν· (Ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἄρθρον 46. Μὴ ὑπάρχοντος διαδόχου κατὰ τὰ ἀνωτέρω ὡρισμένα, ὁ Βασιλεὺς διορίζει αὐτὸν μὲ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τούτῳ συγκαλουμένης, παρόντων τοὐλάχιστον τῶν δύο τρίτων τῶν μελῶν αὐτῆς, καὶ διὰ τῆς ψήφου τῶν δύο τρίτων τῶν παρόντων μελῶν. Ὁ Κύριος Ἰακωβάτος ἔχει τροπολογίαν λέγουσαν «διὰ τῆς ψήφου τῶν ¾».

§72Γ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Τὸ κείμενον λέγει διὰ τῆς ψήφου τῶν ⅔· ἐὰν καθ’ ὑπόθεσιν σύγκειται ἡ Βουλὴ ἐξ 150 Βουλευτῶν, τότε εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθουν 100. Ἐὰν αὐτοὶ ἀποφασίσουν διὰ τῆς ψήφου τῶν ⅔, τότε 66 θ’ ἀποφασίσουν περὶ τῆς διαδοχῆς· ἀλλὰ οἱ 66, πρὸς τοὺς 150, εἶναι ὀλιγώτεροι τῆς μειονοψηφίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐπρότεινα νὰ ᾖναι τὰ ¾, ὥστε νὰ ἦναι 75.

§73ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ συνήθως κηρύττεται τὸ πέρας τῆς συζητήσεως πρὶν ἢ ἔλθῃ ἡ σειρὰ τοῦ προτείναντος τροπολογίαν διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀναπτύξῃ αὐτὴν, διὰ τοῦτο ἐνόμισα καλὸν νὰ ἐκθέτω, παραδίδων εἰς τὸν Κ. πρόεδρον τὴν τροπολογίαν μου, συνοπτικώτατα καὶ τοὺς λόγους ἐν αὐτῇ τοὺς πρὸς ὑποστήριξίν της ἀναγκαίους. Ἐπειδὴ δὲ σήμερον ἦλθε καὶ ἡ σειρὰ μου, ὑποστηρίζω αὐτὴν προφορικῶς. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία μου· ἡ συγκατάθεσις τῆς Βουλῆς εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ διαδόχου θέλει ἐνεργεῖσθαι διὰ τῆς ψήφου τῶν ⅔ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ὅταν, Κύριοι, εἴπῃ τις, ὅτι εἶναι ἀνάγκη διὰ πλειονοψηφίας τῶν ⅔ τοῦ ὅλου τῶν Βουλευτῶν καὶ οὐχὶ μόνον τῶν παρόντων νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ τὴν συγκατάθεσίν της εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ προτεινομένου ὡς Διαδόχου, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν πλέον νὰ εἴπῃ προσέτι, ὅτι τοὐλάχιστον τὰ ⅔ τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ παρίστανται· καὶ διὰ τοῦτο ὅπως τὸ ἄρθρον τὸ μετὰ ταῦτα, ἤτοι τὸ 52 λέγει, ὅτι «ἐντὸς δύο μηνῶν τὸ βραδύτερον ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἰσάριθμοι τῶν Βουλευτῶν ἀντιπρόσωποι, οἵτινες, εἰς ἓν μετὰ τῆς Βουλῆς συνερχόμενοι, ἐκλέγουσι τὸν Βασιλέα διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν ⅔ τοῦ ὅλου·» ὅπως ἐπαναλαμβάνω, τὸ 52 ἄρθρ. λέγει, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐκλέγεται ὑπὸ τῆς Βουλῆς διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν ⅔ τοῦ ὅλου, χωρὶς νὰ κάμῃ λόγον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ, ὅστις ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι παρὼν κατὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτὴν, οὕτω καὶ ἐγὼ ἐν αὐτῷ τῷ 46 ἄρθρ. προκειμένου ὡσαύτως περὶ ἐκλογῆς Βασιλέως, ἤγουν περὶ ἐκλογῆς διαδόχου, μέλλοντος Βασιλέως, ἔπραξα ὅ,τι πράττει τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο 52. Τώρα θέλω, Κύριοι, νὰ σᾶς ἐκθέσω ἐν συνόψει καὶ τοὺς λόγους....

§74ΤΙΝΕΣ. Ἀρκεῖ, τοὺς ἠκούσαμεν, περιττὸν εἶναι.

§75ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀπαιτῶ τὰ δύω τρίτα τῆς Βουλῆς νὰ ἀποφαίνωνται ὑπὲρ τοῦ διορισμοῦ, καὶ ὄχι μόνον νὰ ᾖναι παρόντα τὰ ⅔ καὶ ἐκ τῶν ⅔ τούτων τὰ ⅔ νὰ ὦσιν ὑπὲρ τοῦ διορισμοῦ· παραλείπω τὰ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν παρόντων καὶ ἀπαιτῶ μόνον διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν ⅔ τοῦ ὅλου τῆς Βουλῆς νὰ ἐκφράζηται ἡ συγκατάθεσις· (Θόρυβος) συγχωρήσατέ μοι λοιπὸν νὰ εἴπω δύο λέξεις, διατὶ τὰ ⅔ τοῦ ὅλου καὶ ὄχι τὰ ⅔ ἢ ¾ τῶν παρόντων ⅔, ὡς ἄλλοι προτείνουν.

§76ΛΟΥΖΗΣ. Τὸ ἐνοήσαμεν, εἶναι περιττόν.

§77ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ, Κύριοι, διατὶ νομίζω, ἀναγκαίαν τὴν ψῆφον τῶν δύο τρίτων· διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία, ὡς ἡ μεγίστη πασῶν τῶν ἐθνικῶν ἐξουσιῶν, πρέπει νὰ ἐκπηγάζῃ, εἰ δυνατὸν, ἐκ τῆς ὁμοψηφίας τοῦ ὅλου σώματος τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους· καὶ τοῦτο τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἐμαρτύρησεν ἐξ ἀρχῆς, ὅτι δηλαδὴ θέλει νὰ ἔχῃ Βασιλέα τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὅλου ἔθνους, ἢ τοὐλάχιστον τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας· διότι παμψηφεὶ ἢ διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας καὶ εἰς ἐθνικὰς συνελεύσεις πάντοτε ἐξελέξαντο μέχρι τοῦδε τοὺς ἀνωτάτους τῆς πολιτείας ἄρχοντας, τὸν ἀείμνηστον Κυβερνήτην καὶ τὸν Βασιλέα Ὄθωνα· παμψηφὶ δὲ ἐξελέξατο καὶ τελευταῖον τὸ σῶμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον καὶ πολυάριθμον εἶναι, τὸν Βασιλέα ἡμῶν Γεώργιον.

§78ΛΟΥΖΗΣ. Ὁ Ὄθων δὲν ἐξελέχθη.

§79ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξελέχθη ἐν Προνοίᾳ καὶ ἐστάλη ἐπὶ τούτῳ τριμελὴς ἐπιτροπὴ πρὸς αὐτόν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλος τις λόγος μὲ ἔκαμε νὰ νομίσω ἀναγκαῖον τὰ ⅔ τοὐλάχιστον τοῦ ὅλου σώματος τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον, ὡς γνωρίζετε, εἶναι τὸ ἥμισυ ἐθνικῆς Συνελεύσεως, τὰ ⅔, λέγω, τῆς Βουλῆς ὅλης, τοῦ ἡμίσεως τούτου τῆς Συνελεύσεως, νὰ συγκατατίθενται εἰς τὸν προτεινόμενον διορισμὸν τοῦ διαδόχου Βασιλέως· ὄχι μόνον, ἐπαναλαμβάνω, ἐκεῖνος ὁ λόγος, ἀλλὰ καὶ ἄλλος τις μὲ παρακίνησεν εἰς τὴν τροπολογίαν μου. Τὸ ἄρθρον 46 ἀντεγράφη κατὰ λέξιν ἀπὸ τοῦ συντάγματος τοῦ 1844· ἡ διάταξις δὲ αὕτη τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844 ἀντεγράφη κατὰ λέξιν ἐκ τοῦ Βελγικοῦ Συντάγματος. Ἐν Βελγίῳ, ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχει ὄχι μόνον Βουλὴ ἀλλὰ καὶ Γερουσία, τῆς ὁποίας τὰ μέλη ἀποτελοῦσι τὸ ἥμισυ τῆς Βουλῆς· ὥστε, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ τοῦ Βελγίου σύγκειται ἐξ 120 μελῶν, ἡ Γερουσία σύγκειται ἐξ 60 μελῶν. Τὰ δύω τρίτα, λέγει τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα, τῶν Βουλευτῶν καὶ Γερουσιαστῶν πρέπει νὰ συγκατατεθῶσιν εἰς τὸν προτεινόμενον διορισμὸν ἵνα γένηται δεκτός. Τὰ δὲ ⅔ σώματος βουλευτικοῦ ἐξ 120 καὶ σώματος γερουσιαστικοῦ ἐξ 60 μελῶν εἶναι 120, εἶναι τόσα, ὅσα εἶναι τὰ μέλη τῆς Βουλῆς ἐν Βελγίῳ· διότι ὑποτιθεμένου, ὅτι οἱ Βουλευταὶ εἶναι 120 καὶ οἱ Γερουσιασταὶ 60, τὸ ὅλον αὐτῶν εἶναι 180· ἔπειτα λέγει τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα, ὅτι τὰ δύω τρίτα ἐκ τῶν δύω τρίτων τούτων πρέπει νὰ συγκατατεθῶσι· τὰ δύω τρίτα τῶν 120 εἶναι 80, τὰ δὲ δύω τρίτα 60 Γερουσιαστῶν εἶναι 40 ἀμφότερα δηλαδὴ τὰ ⅔ τῆς Βουλῆς καὶ Γερουσίας ἀποτελοῦσι τὸ ὅλον τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως ἀριθμὸς ψήφων ἴσος τῶν ⅔ τῆς Βουλῆς ἀπαιτεῖται καὶ ἐν Βελγίῳ. Σήμερον λοιπὸν ἀφοῦ κατηργήσαμεν τὴν Γερουσίαν καὶ ἔχομεν μόνην Βουλήν, πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὰ δύο τρίτα τῆς Βουλῆς ψηφοφοροῦντα ὁμοψήφως πρέπει νὰ ἐκφράσωσι τὴν συγκατάθεσίν των εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ διαδόχου.

§80ΤΙΝΕΣ. Ἀρκεῖ.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Σκυλίτολος.

§82ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκεῖ.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ὑπὲρ τοῦ σχεδίου.

§84ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ (Εἰσηγητής). Ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὁ ἀξιότιμος Κ. Παπαδιαμαντόπουλος ἐπρότεινεν αὐτὴν ταύτην τὴν τροπολογίαν καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν τὴν παρεδέχθη, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· ἐν τῷ ἄρθρῳ 52 προβλέπεται ἡ περίπτωσις τῆς χηρείας τοῦ θρόνου ἕνεκα τῆς ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως τοῦ μὴ καταλιπόντος διάδοχον· τότε πραγματικῶς συγκαλεῖται μία εἰδικὴ Συνέλευσις, οὐχὶ διὰ ν’ ἀναθεωρήσῃ τὸ Σύνταγμα καὶ μεταβάλῃ τὰς διατάξεις αὐτοῦ, ἀλλ’ εἰδικῶς διὰ νὰ ἐκλέξῃ βασιλέα, ἕνεκα δὲ τῆς μεγάλης τοῦ ἔργου τούτου σπουδαιότητος, ἡ Συνέλευσις ἐκείνη δὲν θέλει ἀπαρτίζεσθαι ἐκ μόνων Βουλευτῶν, ἀλλ’ ἐκ τούτων τε καὶ ἰσαρίθμων πληρεξουσίων, μὲ τὴν εἰδικὴν καὶ μόνην ἐντολὴν τοῦ ἐκλέξαι τὸν Βασιλέα· ἐννοεῖται λοιπὸν, ὅτι ἐκεῖ ἀπαιτεῖται μία ἐγγύησις ἔξοχος, καὶ διὰ τοῦτο ὡρίσθη μία μεγάλη καὶ ὅλως ἀσυνήθης πλειονοψηφία· ἀλλ’ ὁμοία περίπτωσις βεβαίως δὲν ὑπάρχει καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 46 τῷ ὑπὸ συζήτησιν, καθόσον ἐνταῦθα ὑπάρχει τὸ πρόσωπον τοῦ Βασιλέως, ὅστις εἶναι τὸ ἐνδιαφερόμενον ὑπὲρ πάντα ἄλλον πρόσωπον, ἵνα ἔχῃ ἄξιον ἑαυτοῦ διάδοχον· ὅθεν ἐθεώρησεν ἡ ἐπιτροπὴ, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη οὔτε τοσαύτης ἀπαρτίας, οὔτε τοσαύτης πλειονοψηφίας, οἵαν ἔπρεπε νὰ προσδιορίσῃ κατὰ τὴν περίστασιν τῆς χηρείας τοῦ θρόνου, ὅτε πρόκειται περὶ νέας ἐκλογῆς Βασιλέως· διὰ τοῦτο πρὸς τοιοῦτον ἔργον ἐκρίθη ἀρκοῦσα πλειονοψηφία κατωτέρα τῶν δύο τρίτων τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν τε Βουλευτῶν καὶ τῶν εἰδικῶν πληρεξουσίων. Ἄλλως τε δὲν πρέπει νὰ λαμβάνητε ὡς ὑπόθεσιν τὸ σχεδὸν ἀδύνατον, πάντως δ’ ἀπίθανον, ὡς ἡ τροπολογία, ἥτις προτείνεται ὑμῖν, ἡ ἐπιτείνουσα τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ ἔσχατον αὐτῆς ἄκρον· δὲν πρέπει, λέγω, Κύριοι, νὰ ὑποθέσητε, ὅτι εἰς σύνοδον τόσον ἔκτακτον, τόσον σπουδαίαν, οἵα ἡ ἐκλογὴ διαδόχου, δὲν θέλει συνέλθει ἡ Βουλὴ εἰμὴ μόνον εἰς τὸ ἐλάχιστον τῆς ἀπαρτίας σημεῖον, καὶ ὅτι κατὰ τοῦτο οὔσης τῆς Βουλῆς, μόνον ἀπόλυτος αὐτῆς πλειονοψηφία θέλει ἀποφασίσει τίς ἔσται ὁ διάδοχος εἶναι τοὐναντίον πιθανώτατον, ὅτι θέλουσι συνέλθει ὅλοι οἱ Βουλευταὶ, καὶ μεγίστη πλειονοψηφία θέλει ἐκλέξει τὸν διάδοχον τὰς μελλούσας τῆς πατρίδος ἐλπίδας. Ἐμμένω λοιπὸν εἰς τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Παππαδιαμαντοπούλου, ὡς περιττευούσης, καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ σχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς.

§85ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§86ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἡγεμόνος καθιεροῦται καθ’ ἅπασαν τὴν Εὐρώπην, ὅτι εἶναι δικαίωμα τοῦ λαοῦ, καὶ ὄχι τοῦ Βασιλέως· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν συμφέρει πολλάκις ν’ ἀποκτίθηται ἡ ἐκλογὴ εἰς τὸν λαὸν, διὰ τοῦτο τὰ Συντάγματα περιέχουν αὐτὴν τὴν διάταξιν. Ἡ ἀπόφασις ὅμως αὕτη πρέπει νὰ ᾖναι ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέρα, διὰ τοῦτο ἡ πρότασις τῶν ⅔ πρέπει νὰ παραδεχθῇ.

§87ΠΟΛΛΟΙ. Μὰ εἴμεθα σύμφωνοι.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία.....

§89ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω τροπολογίαν, καὶ ζητῶ τὸν λόγον.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§91ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν ἀνεβωκαταβαίνω τὸ βῆμα διὰ νὰ κάμω ἐπιδείξεις, μοῦ φαίνεται ὅμως ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχω καθῆκον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν μίαν μικροτάτην τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὡς μίαν τῶν μεγαλειτέρων ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὸ Ἔθνος. Ἠξεύρετε, ὅτι εἰς ὅλον τὸν κόσμον τὸ περὶ διαδοχῆς ζήτημα εἶναι τὸ σπουδαιότατον. Ἑπομένως δὲν πρέπει μὲ τόσην εὐκολίαν νὰ περάσωμεν αὐτὰ τὰ ζητήματα. Εἰς τοὺς ἐσχάτους χρόνους σᾶς εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν Ἡγεμόνων ἀνετίθετο εἰς τὸν λαὸν, καθὼς ἐξελέχθη πρὸ μικροῦ, ὡς γνωρίζετε, ὁ Ναπολέων. Ἡμεῖς ἐδῶ καλῶς ποιοῦντες ἐθέσαμεν ἐν τῷ Συντάγματι αὐτὸ τὸ δικαίωμα τοῦ λαοῦ, διότι ὑποθέτομεν ὅτι ὁ λαὸς θὰ στείλῃ Βουλευτὰς ἐδῶ τῆς ἐμπιστοσύνης του, καὶ τῆς ἐλευθέρας ἐκλογῆς, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ διαδόχου δὲν εἶναι ἆρά γε προσωπικὸν, τόση μεγάλη πάλη δὲν γίνεται πάντοτε ἐπὶ τῶν προσωπικῶν ἀντικειμένων, καὶ δὲν καθιερώθη εἰς ὅλα τὰ ἀντικείμενα τὰ προσωπικὰ ἡ μυστικὴ ψηφοφορία διὰ νὰ ὑπάρχῃ πραγματικὴ ἐγγύησις εἰς τὴν ἐκλογήν; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἠθέλαμεν δώσει ὅλην τὴν ἐγγύησιν, καὶ νομίζω ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἡ ἐκλογὴ τοῦ διαδόχου εἶναι τῷ ὄντι ἀπόῤῥοια τῆς ἐλευθέρας συνειδήσεως τῆς Βουλῆς, ἐὰν προσθέσωμεν «καὶ διὰ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας τῶν τριῶν τετάρτων»· αὐτὸ προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ παρακαλῶ νὰ τεθῇ ὑπὸ ψηφοφορίαν, διότι τὸ θεωρῶ ὡς σπουδαιότατον.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὑπεβλήθησαν ὡς ἠκούσατε, τρεῖς τροπολογίαι, τοῦ Κ. Ἰακωβάτου, ὁ ὁποῖος λέγει «παρόντων τῶν τριῶν τετάρτων», ἀλλὰ τὴν συγχωνεύει μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Παπαδιαμαντοπούλου.

§93ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἐὰν ἀποῤῥιφθῇ αὕτη, τότε ἐπιμένω.

§94ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὸ δὲν γίνεται, ἢ θὰ τὴν συγχωνεύσητε, ἢ ὄχι.

§95ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐδὼ λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι ὁ Βασιλεὺς τὸν διορίζει μὲ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς. Νομίζω φρόνιμον νὰ τεθῇ πότε τὸν διορίζει.

§96ΠΟΛΛΟΙ. Ὅταν δὲν ὑπάρχῃ διάδοχος (θόρυβος).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις θεωρεῖ περαιωμένην τὴν συζήτησιν ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ ἄρθρον;

§98ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τροπολογία τοῦ Κ. Ἰακωβάτου· «διὰ τῆς ψήφου τῶν τριῶν τετάρτων τῶν παρόντων μελῶν»· τροπολογία τοῦ Κ. Παππαδιαμαντοπούλου· «διὰ τῆς ψήφου τῶν δύω τρίτων τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν»· αὐτὴ εἶναι ἀπωτέρα· καὶ τροπολογία τοῦ Κ. Ἡρακλέους Πετιμεζᾶ «διὰ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας». Πρῶτον λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω, καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Παππαδιαμαντοπούλου· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται πάντες). Παρεδέχθη. Τώρα λοιπὸν ἀποσύρεται ἡ τοῦ Κ. Ἰακωβάτου.

§100ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη θὰ ἐρωτήσω ἐὰν ἡ Συνέλευσις παραδέχεται τὸ «διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας». (θόρυβος).

§102ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ συζητηθῇ (θόρυβος).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ ὄχι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λυθῇ διὰ τοῦ Συντάγματος (θόρυβος).

§104ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ νομίζητε, ὅτι εἶναι τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Ὅταν γίνεται πρότασις, πρέπει νὰ ὑποβάλληται εἰς συζήτησιν. Ἐὰν ᾖναι ἀντικείμενον τοῦ κανονισμοῦ, ἢ τοῦ Συντάγματος, εἶναι ἄλλος λόγος· δὲν πρέπει νὰ τὸ νομίζητε. Τώρα, παρακαλῶ, αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον· καὶ ἐγὼ εἶμαι πάντοτε ὑπὲρ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἐδῶ εἶμαι ὑπὲρ τῆς φανερᾶς, διότι δὲν θέλω νὰ ἐξαγορασθοῦν αἱ συνειδήσεις.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς ζητεῖ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος;

§106ΜΑΡΙΝΟΣ. Ἐγώ.

§107ΣΧΙΝΑΣ. Ἐρωτήσατε ἂν ὑποστηρίζηται.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ὑπὸ δέκα ἡ μυστικὴ ψηφοφορία;

§109ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§110ΜΑΡΙΝΟΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν, Κύριοι, νὰ μακρηγορήσω, διότι φρονῶ, ὅτι τὸ προκείμενον θέμα δὲν δύναται νὰ γεννήσῃ δισταγμοὺς, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τουτέστιν, ὅτι ἡ μυστικὴ ψηφοφορία εἶναι ὅλως ἀπαράδεκτος ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου· εἰμὶ φίλος τῆς μυστικότητος τῆς ψήφου ἐπὶ ἐκλογικῶν, διότι ἐθεώρησα πάντοτε, ὅτι ἡ μυστικότης ἐνώπιον τῶν περιπετειῶν, τῶν ῥαδιουργιῶν καὶ τῶν προσκομμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀντιταχθῶσιν εἰς τὴν ἐλευθερίαν τῆς θελήσεως τοῦ ἐκλογέως, τὸ πολίτου, ἡ μυστικότης παρέχει βεβαίως μέγα ἐχέγγυον· ἀλλ’ ἀπεναντίας, προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Διαδόχου τοῦ Θρόνου, οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ δυσκολία, ὅπως ἕκαστος παραδεχθῇ, ὅτι ἀπαιτεῖται ἡ ψῆφος τοῦ ἀντιπροσώπου νὰ ᾖναι φανερὰ, φανερωτάτη.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§112ΜΑΡΙΝΟΣ. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, ἵνα γίνῃ ἐκλογὴ ἁπλοῦ ἀντιπροσώπου, ἢ ἁπλοῦ δημοτικοῦ συμβούλου, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλματα ἡ βαρύτης βεβαίως δὲν ἔχει οὐδεμίαν σύγκρισιν ἀπέναντι τῆς βαρύτητος τοῦ μέλλοντος ἵνα καθήσῃ ἐπὶ τοῦ θρόνου τοῦ ἔθνους· ἐπὶ τοιούτων περιπτώσεων ἐννοῶ κάλλιστα, ὅτι ὁ ψηφοφορῶν δύναται νὰ ἔχῃ συμφέρον ἵνα καλύψῃ τὴν διάθεσίν του, ἀλλ’ ἀπεναντίας, ὅταν πρόκειται περὶ ἐκλογῆς τοῦ διαδόχου τοῦ θρόνου, πᾶς πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα ἵνα γινώσκῃ πῶς καὶ τίνι τρόπῳ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ ἔδωκε ψῆφον. Τούτων τεθέντων λοιπὸν, Κύριοι, ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι ἡ πεποίθησις εἶναι σχεδὸν γενικὴ....

§113ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§114ΜΑΡΙΝΟΣ. Ὅτι ἡ πεποίθησις τοὐλάχιστον ἐκτείνεται εἰς τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ Συνεδρίου τούτου, ἀπέχω πάσης περαιτέρω ἀναπτύξεως καὶ συσταίνω θερμῶς, ἵνα ἀφήσητε ὅπως ἡ ψῆφος ἔσεται πάντοτε φανερά.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Κόκκινος εἶναι σύμφωνος;

§116ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Μάλιστα.

§117ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ (εἰσηγητής). Ἐγὼ προσθέτω μάλιστα ὅπως καὶ τοῦτο ἐξασφαλίσωμεν διὰ τοῦ Συντάγματος, μὴ τυχὸν διὰ τοῦ συνταχθησομένου κανονισμοῦ της ἡ Βουλὴ ὁρίσῃ τὴν μυστικήν. Προτείνω λοιπὸν νὰ ἐγγράψωμεν ἐν τῷ Συντάγματι, ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνηται διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ ἐπροκάλεσε μίαν ὑποτροπολογίαν οὕτως εἰπεῖν, ἀντὶ διὰ μυστικῆς, νὰ τεθῇ διὰ φανερᾶς.

§119ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ κατὰ πρῶτον περὶ τῆς τροπολογίας τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Σαριπόλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Τὸ ἄρθρον τότε θὰ καταρτισθῇ ὡς ἀκολούθως. Ἀκούσατέ το. Ἄρθρ. 46. Μὴ ὑπάρχοντος διαδόχου κατὰ τὰ ἀνωτέρω ὡρισμένα, ὁ Βασιλεὺς διορίζει αὐτὸν μὲ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τούτῳ συγκαλουμένης, διὰ τῆς ψήφου τῶν δύο τρίτων τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν καὶ διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) Παρεδέχθη. Ἄρθρ. 47. Πᾶς διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου ἀπαιτεῖται νὰ πρεσβεύῃ τὴν θρησκείαν τῆς Ἀνατολικῆς ὀρθοδόξου τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας.» Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν, (Ἐγείρονται πολλοί).

§121ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Παρακαλῶ μίαν διασάφησιν. Τὸ πᾶς διάδοχος νὰ μετατραπῇ εἰς πᾶς ἐπίδοξος διάδοχος, καὶ λείπουν ὅλα τὰ ζητήματα, ὅλαι αἱ ἀμφιβολίαι, διότι ἐὰν ἄλλως δὲν προστεθῇ τὸ ἐπίδοξος, μέχρις οὗ γνωρισθῇ ὁ ἐπίδοξος διάδοχος, κἀνεὶς δὲν θὰ παραδεχθῇ τὸ ὀρθόδοξον δόγμα.

§122ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ (Εἰσηγητής). Ἀντιλέγω, διότι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ἰακωβάτου ἀναιρεῖ ἄρδην τὸ ψηφισθὲν ἄρθρον 46· διότι, πῶς εἶναι δυνατὸν πρὸ τῆς νυμφεύσεως τοῦ Βασιλέως, πρὸ τῆς, ὃ μὴ γένοιτο! στειρώσεως τῆς μελλούσης Βασιλίσσης, πρὸ τῆς περιπτώσεως τοῦ νὰ συνέλθῃ ὁ Βασιλεὺς εἰς δεύτερον γάμον, εἴτε ἕνεκα χηρείας, εἴτε ἕνεκα διαζυγίου, πῶς λέγω ἀπὸ τοῦδε νὰ δεχθῶσιν ὅλοι οἱ Βασιλόπαιδες τῆς χριστιανωσύνης, ὅλοι οἱ ἡγεμονόπαιδες τῆς Εὐρώπης, ὅλος ὁ κόσμος τέλος πάντων, τὸ ὀρθόδοξον δόγμα, διὰ τὴν πιθανότητα, ὅτι ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος δὲν θέλει τεκνογονήσει, δὲν θέλει ἀποκτήσει γνησίους ἀπογόνους; ὡς πρὸς δὲ τὰ τέκνα τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, ἀρκεῖ ν’ ἀνακαλέσω εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν τὸ ψήφισμα τῆς 9ης 8βρίου 1863 καὶ ὅτι ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος ὡρκίσθη ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ὅτι τὰ τέκνα του θέλουσι βαπτισθῆ καὶ ἀνατραφῆ εἰς τὸ ὀρθόδοξον δόγμα. Συμπεραίνω ὅπως μὴ γένηται δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Ἰακωβάτου.

§123ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Ἰακωβάτου;

§125ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω περὶ αὐτῆς· οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Ἰακωβάτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται ὀλίγοι) Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Παρεδέχθη.

§127ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Κ. Πρόεδρε, ψηφίζοντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ Σύνταγμα, δὲν μᾶς ἀφίνετε τὸν ἁρμόδιον καιρὸν οὐδὲ νὰ σκεφθῶμεν.

§128ΠΟΛΛΟΙ. Ἐμπρός.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 48. Ἄρθρον 48. Οὐδέποτε τὰ στέμματα τῆς Ἑλλάδος καὶ ἄλλης οἱασδήποτε ἐπικρατείας δύνανται νὰ συνενωθῶσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς κεφαλῆς.

§130ΛΟΝΤΟΣ (ὑπουργός). Εἰς τὸ παλαιὸν Σύνταγμα ὑπῆρχεν ἡ αὐτὴ διάταξις μὲ τὴν ἀκόλουθον διαφοράν «Οὐδέποτε τὰ στέμματα τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Βαυαρίας δύνανται νὰ συνενωθῶσιν ἐπὶ τῆς αὐτῆς κεφαλῆς.» Δὲν ἀντιτείνω, ἐὰν θέλῃ τὸ Σῶμα, νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ προσθήκη διὰ τὴν Δανίαν, καθόσον ἀφορᾷ ὅμως τὸ ἄλλο μέρος, νὰ μὴν ἐμποδισθῇ ἡ ἕνωσις δύο στεμμάτων ἐπὶ τῆς αὐτῆς κεφαλῆς (θόρυβος).

§131ΠΟΛΛΟΙ. Ποτέ.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§133ΛΟΝΤΟΣ. Λέγω, ὅτι μία περίπτωσις ἠμπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ καὶ ὅλον τὸ σῶμα ἀναμφιβόλως ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ ἀποκρούσῃ, τὴν περίπτωσιν τῆς ἑνώσεως τῶν δύω στεμμάτων τοῦ Δανικοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ, καὶ συμφωνῶ ὥστε αὐτὸς ὁ ὅρος νὰ τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ ὥστε νὰ μὴν ἀποκρούωμεν τὴν προσωπικὴν ἕνωσιν ἑνὸς ἄλλου στέμματος εἰς τὸ στέμμα τῆς Ἑλλάδος διὰ μιᾶς ὁριστικῆς διατάξεως. Λέγω λοιπὸν νὰ προστεθῇ τὸ ἀκόλουθον. «Οὐδέποτε τὸ στέμμα τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸ τῆς Δανίας ἠμποροῦν νὰ συνενωθῶσιν.» Αὐτὴ εἶναι διάταξις, ἡ ὁποία ὑπάρχει καὶ εἰς τὸ παλαιὸν Σύνταγμα. Ἀλλὰ νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸ ἔθνος νὰ ἀποφανθῇ, ἐὰν εἰς τὸ στέμμα τῆς Ἑλλάδος ἠμπορεῖ νὰ συνενωθῇ καὶ ἄλλο στέμμα (θόρυβος).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκούσατε τὸν Κ. Σαρίπολον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀντιθέτου γνώμης.

§135ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. (Εἰσηγητής). Ἡ ἀνάγνωσις τῆς ἱστορίας, καὶ ἡ ἐκ ταύτης πολύτιμος διδασκαλία, χρήσιμος ἀποβαίνει διὰ τοὺς λαούς· ἡ ἱστορία λοιπὸν διδάσκει ἡμᾶς, ὅτι ὁσάκις δύο στέμματα ἐτέθησαν ἐπὶ τῆς αὐτῆς κεφαλῆς, ἀμφοτέρων τῶν ἐθνῶν, ἢ τοῦ ἑνὸς τοὐλάχιστον κράτους, κακῶς ἔσχον τὰ πράγματα, ἐδέησε δὲ πάντοτε, εἴτε ἑκουσίᾳ, εἴτε βίᾳ νὰ χωρισθῶσιν. Σᾶς φέρω ὡς παράδειγμα τὸ νῦν μὲν Βασίλειον, τὰ δὲ πρότερον ἐκλεκτορᾶτον τῆς Ἁνωβέρῃς, ὅπερ διετέλει ἡνωμένον ἐπὶ προσωπικῇ ἑνώσει πρὸς τὸ στέμμα τῆς Ἀγγλίας, ὡς περιελθούσης τῆς διαδοχῆς ἐκ θηλυγονίας ἀπὸ Ἐλισάβετ τῆς θυγατρὸς Ἰακώβου τοῦ Α. ἐκ τῶν Στουάρτων εἰς τοὺς ἐκ τοῦ Ἁνωβερικοῦ, ἤτοι Βρουνσουϊκικοῦ οἴκου ἡγεμόνας. Τί δὲ συνέβη κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως; Ὁ Ναπολέων μὴ δυνάμενος νὰ τιμωρήσῃ τὴν Ἀγγλίαν, ἐξεδικήθη τὸν Βασιλέα αὐτῆς, τὸ μικρὸν ἐκλεκτορᾶτον τῆς Ἁνωβέρῃς συγχωνεύσας ἐν τῷ ὑπὲρ τοῦ ἀδελφοῦ του Ἱερωνύμου σχηματισθέντι βασιλείῳ τῆς Οὐεστραφαλίας· ὥστε ἡ κατὰ τῆς Ἀγγλίας μῆνίς του ἐβάρυνεν ἐπὶ τοῦ λαοῦ τῆς Γερμανικῆς ταύτης ἡγεμονίας, καὶ τοῦτο, ὅπως ἐξ ἀντανακλάσεως φθάσῃ ἡ προσβολὴ κατὰ τῆς Ἀγγλίας. Καὶ ἄλλο παράδειγμα· ὅταν ὁ αὐτὸς Ναπολέων, Αὐτοκράτωρ ἤδη τῶν Γάλλων, ἀνηγορεύθη ὑπὸ προσωπικὴν ἕνωσιν καὶ Βασιλεὺς τῆς Ἰταλίας, Empereur des Français et Roi d’ Italie, τότε τί ἀπέγινεν ἡ βόρειος Ἰταλία; ἁπλοῦν τιμάριον τῆς Γαλλίας. Ἡ δὲ Βρασιλία δὲν ἐδέησε νὰ χωρισθῇ τῆς Πορτογαλλίας; Δὲν φέρω ἄλλα παραδείγματα, ἀρκοῦσι ταῦτα. Ἀλλά, Κύριοι, ὁ Κ. Ὑπουργὸς Λόντος προτείνει νὰ ἐγγράψητε ἐν τῷ Συντάγματι μόνον τὴν ἀπαγόρευσιν νὰ μὴ ἑνωθῇ ποτε τὸ στέμμα τῆς Ἑλλάδος μετὰ τοῦ Δανικοῦ· ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι παρῃτήθη ἤδη ὁ Βασιλεὺς ἡμῶν Γεώργιος παντὸς πρὸς τὸ δανικὸν στέμμα διαδοχικοῦ δικαιώματος αὑτοῦ, τὰ δύο ταῦτα Κράτη οὐδ’ ἄλλως ἐσύμφερε νὰ ἑνωθῶσι, διότι εὑρίσκονται εἰς τοσαύτην ἀπ’ ἀλλήλων ἀπόστασιν, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ὠφεληθῇ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο ἀπὸ τῆς ἑνώσεως αὐτῶν, τοὐναντίον μάλιστα, πολὺ ἑκάτερον αὐτῶν ἤθελε ζημιωθῆ, ὡς καὶ ἄλλα κράτη εὑρισκόμενα πλησιέστερον, καὶ ἔχοντα ἡγήτορας ἄνδρας, οἵους μὰ τὴν ἀλήθειαν ἀγνοῶ ἂν θέλει δώσῃ ποτὲ τοιούτους εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ τύχη, ὡς τὸν Γουλιέλμον Γʹ. ἐζημιώθησαν. Καὶ ὅμως ἐξετάσατε τὴν ἱστορίαν τῆς Ἀγγλίας ἵνα ἴδητε, ὅτι ἡ ὅλως προσωρινὴ ἕνωσις τούτων ὑπῆρξεν ἀφορμὴ παντοτεινῆς ἐν Ἀγγλίᾳ δυσαρεσκείας κατὰ τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἡγεμόνος, ὡς ὄντος καὶ staathouder τῆς Ὀλλανδίας, ἐπετίθεντο δὲ κατ’ αὐτοῦ καὶ ἐγγράφως καὶ προφορικῶς καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων ὁσάκις ἀπεδήμει εἰς Ὀλλανδίαν. Πρέπει λοιπὸν νὰ μείνῃ ἡ διάταξις ὡς ἔχει· ἤτοι μὲ γενικὴν πάσης στεμμάτων ἑνώσεως ἀπαγόρευσιν. Ἐὰν δὲ δώσῃ ὁ Θεὸς ἄλλη Ἑλληνικὴ χώρα νὰ ἑνωθῇ μετὰ τῆς Ἑλλάδος, πιστεύσατε, ὅτι ἀπευκταῖον εἶναι νὰ γίνῃ ἡ προσέλευσις ὑπὸ προσωπικὴν ἕνωσιν. Τὴν προσωπικὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου, γενναιοφρόνως, οἱ μὲν Ἑπτανήσιοι ἀπέκρουσαν, ἡμεῖς δ’ ἀπηυχήθημεν. Τοὺς Ἕλληνας θέλομεν ὅλους, καὶ ὅλοι θέλουσιν ἡμᾶς, ὑπὸ πραγματικὴν, ὑπὸ τέλειαν ἕνωσιν, ἀπὸ τῆς Τραπεζοῦντος μέχρι τοῦ Ταύρου καὶ τοῦ Λιβάνου, ἀπὸ τῆς Ὄθρυος μέχρι τῶν ὀχθῶν τοῦ Ἴστρου. (εὖγε, εὖγε!). Ἀποκρούω λοιπὸν τὴν τροπολογίαν τοῦ ἐντίμου ὑπουργοῦ Κυρίου Λόντου.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Λόντου;

§137ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη· οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἄρθρον 49. Ἄρθρ. 49. Ὁ Βασιλεὺς καθίσταται ἐνῆλιξ κατὰ τὸ δέκατον ὄγδοον ἔτος τῆς ἡλικίας αὑτοῦ συμπεπληρωμένον. Πρὶν ἢ ἀναβῇ τὸν Θρόνον, ὀμνύει ἐπὶ παρουσίᾳ τῶν Ὑπουργῶν, τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, τῶν ἐν τῇ Πρωτευούσῃ Βουλευτῶν καὶ τῶν ἄλλων ἀνωτέρων ἀρχῶν, τὸν ἐν τῷ ἄρθρῳ 44 διαλαμβανόμενον ὅρκον. Ὁ Βασιλεὺς συγκαλεῖ τὸ πολὺ ἐντὸς δύο μηνῶν τὴν Βουλὴν καὶ ἐπαναλαμβάνει τὸν ὅρκον ἐνώπιον τῶν Βουλευτῶν συνηγμένων ἐπὶ τούτῳ.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ἄννινος προτείνει νὰ κηρύττηται ὁ βασιλεὺς ἐνῆλιξ κατὰ τὸ 20 ἔτος. Ὑποστηρίζεται ἡ τροπολογία;

§140ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§141ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Θὰ κάμω μίαν παρατήρησιν· ὅτι εἰς τὴν φράσιν ἐπὶ παρουσίᾳ τῶν ὑπουργῶν καὶ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, νὰ γίνῃ ἡ ἐναλλαγὴ «τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τῶν ὑπουργῶν».

§142ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ (εἰσηγητής). Ἡ αὐτὴ πρότασις ἐγένετο ὑπ’ ἐμοῦ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀπεκρούσθη ὅμως, καὶ ἐγὼ ἐπείσθην μετὰ ταῦτα, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ τὴν πρώτην θέσιν τὸ ὑπουργεῖον, διότι οἱ ὑπουργοὶ ἐκπροσωποῦσι τὸ ὑπεύθυνον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· ἄρα ἐκπροσωποῦσι μίαν ἀρχὴν ἐνεργὸν, ἥτις διορίζει καὶ τὴν Ἱερὰν Σύνοδον· δὲν ἐκπίπτει λοιπὸν τῆς ἀξίας της ἡ ἱερὰ Σύνοδος, ἂν εἰς τὴν φράσιν τοῦ Συντάγματος ἀπαντᾶται μετὰ τὴν μνείαν τῶν ὑπουργῶν.

§143ΣΧΙΝΑΣ. Τὴν ἱερὰν Σύνοδον δὲν προσδιορίζει τὸ ὑπουργεῖον ἀλλὰ τὴν συγκαλεῖ δυνάμει τοῦ Νόμου.

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Μίαν τροπολογίαν φέρω καὶ ἐγὼ ὡς πρὸς τὸ λεκτικόν. Τὸ ἄρθρον λέγει· «ὁ Βασιλεὺς συγκαλεῖ ἐντὸς 2 μηνῶν τὴν Βουλὴν καὶ ἐπαναλαμβάνει τὸν ὅρκον ἐνώπιον τῶν Βουλευτῶν κτλ.» Προτείνω νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον οὕτως· «Ὁ Βασιλεὺς συγκαλεῖ τὸ πολὺ ἐντὸς 2 μηνῶν τὴν Βουλὴν καὶ ἐπαναλαμβάνει τὸν ὅρκον ἐνώπιον αὐτῆς, νὰ λείψῃ δηλ. τὸ «συνηγμένων ἐπὶ τούτῳ.»

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ εἶπον ἐνώπιον αὐτῆς.

§146ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ (εἰσηγητής). Συμφωνῶ· ἡ σύνταξις ὡς ἔχει ἦν ἀναγκαία ἐν τῷ σχεδίῳ, διότι κατ’ αὐτὸ δύο ἦσαν τὰ Βουλευτικὰ σώματα καὶ συνεδρίαζον χωριστὰ, διὰ τοῦτο ἐτέθη «ἐνώπιον τῶν Βουλευτῶν καὶ τῶν Γερουσιαστῶν συνηγμένων ἐπὶ τούτῳ»· διότι ἀμφότερα τὰ σώματα ταῦτα ἔπρεπε νὰ συνέρχωνται εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν αἴθουσαν. Ἀπαλειφθείσης λοιπὸν τῆς Γερουσίας πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἡ φράσις καὶ νὰ τεθῇ «ἐνώπιον αὐτῆς» διὰ νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ᾖναι ἐν ἀπαρτίᾳ νομίμῳ.

§147ΚΑΛΟΣ. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχει ἐν ἐνεργείᾳ τὸ Βουλευτικὸν σῶμα καὶ ἀποθάνῃ ὁ Βασιλεὺς, τί πρέπει νὰ γίνῃ;

§148ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἰς τοιαύτην περίπτωσιν ὁ Βασιλεὺς θέλει δώσει δὶς τὸν βασίλειον ὅρκον, πρῶτον μὲν ἐνώπιον τῶν ὑπουργῶν, τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ εὑρισκομένων Βουλευτῶν, ὅσοι ἂν ὦσιν· εἶτα δὲ συγκαλεῖ τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς, ταύτης δ’ ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ γενομένης, ἐπαναλαμβάνει ὁ Βασιλεὺς τὸν ὅρκον του· εἰ δὲ κατὰ τὴν ἀποβίωσιν τοῦ Βασιλέως ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ, τότε ἅπαξ δίδει τὸν ὅρκον ὁ Βασιλεὺς ἐνώπιον αὐτῆς καὶ τῶν ἀνωτέρων ἀρχῶν, τότε δὲ σχολάζει ἡ πρώτη διάταξις ἥτις λέγει «δίδει τὸν ὅρκον ἐνώπιον τῶν ἐν τῇ Πρωτευούσῃ βουλευτῶν,»

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Ἀννίνου, τοῦ νὰ κηρύττηται ὁ Βασιλεὺς ἐνῆλιξ κατὰ τὸ 20 ἔτος;

§150ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ τελευταῖον λοιπὸν μέρος τοῦ ἄρθρου θὰ ἔχῃ οὕτως· «Ὁ Βασιλεὺς συγκαλεῖ τὸ πολὺ ἐντὸς 2 μηνῶν τὴν Βουλὴν καὶ ἐπαναλαμβάνει τὸν ὅρκον ἐνώπιον αὐτῆς.» Ὑποστηρίζεται ὡς πρὸς τὸ ά. μέρος τοῦ ἄρθρου ἡ τροπολογία τοῦ Κυρ. Μαυρομαρὰ τὸ νὰ προηγῆται ἡ ἱερὰ Σύνοδος τῶν ὑπουργῶν; Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται ὀλίγοι) Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ ἄρθρον ὅπως ἀνεγνώσθη νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Παρεδέχθη. Ἄρθρον 50. Ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ὁ διάδοχος ᾖναι ἀνήλικος ἢ ἀπὼν καὶ δὲν ὑπάρχῃ ἀντιβασιλεὺς ἤδη ὡρισμένος, ἡ Βουλὴ συνέρχεται ἄνευ συγκαλέσεως τὴν δεκάτην, τὸ βραδύτερον, ἡμέραν μετὰ τὴν ἀποβίωσιν τοῦ Βασιλέως· ἡ δὲ Συνταγματικὴ Βασιλικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ, μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ Ἀντιβασιλέως ἢ τῆς ἀφίξεως τοῦ διαδόχου.»

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ Κ. Ἀνίνου, ὅστις προτείνει ἀντὶ τῆς λέξεως «τὴν δεκάτην» τὴν «δεκάτην πέμπτην» καὶ προτείνει ὡσαύτως ἀντὶ «ἐπιτρόπου» τὴν «τριμελῆ ἐπιτροπὴν».

§153ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἡ Βουλὴ τί πρόκειται νὰ κάμῃ, ὅταν συνέλθῃ;

§154ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ. Ἔχω, Κύριοι, καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς προτείνω, ὅτι μίαν περίπτωσιν δὲν προβλέπει τὸ ἄρθρ. λέγει «ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως, κτλ. ἡ Βουλὴ συνέρχεται.» Καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ᾖναι διαλελυμένη; Τὸ Σύνταγμα τοῦ Βελγίου προέβλεψε καὶ εἶπεν, ὅτι ἢ συνεστῶσα ἢ διαλελυμένη συνέρχεται· αὐτὸ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ τεθῇ, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν εἰς περισπασμούς· τοῦτο, Κύριοι, δὲν εἶναι νεωτερισμὸς, εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς πάντας.

§155ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ (εἰσηγητής). Κύριοι, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου λύει ἓν ζήτημα τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, τὸ ὁποῖον ἰσχύει ἐν Ἀγγλίᾳ· ἐκεῖ ἡ ἀποβίωσις τοῦ Βασιλέως φέρει αὐτόχρημα τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς· προλαμβάνει λοιπὸν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 50 τὴν κατὰ τὰ ἐν Ἀγγλίᾳ εἰθισμένα εἰς περίπτωσιν ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως ἑρμηνείαν. Ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐρωτᾷ τί θέλει πράξει ἡ Βουλὴ συνελθοῦσα; ἐκλέγει ῥητῶς, λέγει τοῦτο τὸ ἄρθρον, τὸν ἀντιβασιλέα, «ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ὁ διάδοχος ᾖναι ἀνήλιξ ἢ ἀπὼν, καὶ δὲν ὑπάρχῃ Ἀντιβασιλεὺς ἤδη ὡρισμένος, τότε ἡ Βουλὴ συνέρχεται ἄνευ συγκαλέσεως.» κτλ. ἐννοεῖται οἴκοθεν ὅτι συνέρχεται ὅπως ἐκλέξῃ τὸν ἀντιβασιλέα, ἡ δὲ Συνταγματικὴ Βασιλικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ Βασιλέως.» Βλέπετε ὅτι ὅλα προλαμβάνει καὶ κανονίζει τὸ ἄρθρον, καὶ ἰδίως ὅτι καὶ ἂν ἐκηρύχθη ἡ λῆξις τῆς Βουλευτικῆς Συνόδου, ἡ Βουλὴ συνέρχεται ἄνευ συγκαλέσεως. Φέρει ἑτέραν παρατήρησιν ὁ Κ. Ἰακωβάτος τὴν ἑξῆς, ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἔτυχε πρὸ τοῦ θανάτου αὐτοῦ νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν, ἢ ἂν τυχὸν ἐν τῷ μεταξὺ ἔλειξεν ἡ τριετὴς αὐτῆς περίοδος, τότε τὶ μέλλει γενέσθαι; ἀπαντῶ· ἂν Βουλὴ δὲν ὑπάρχῃ, εἴτε ἕνεκα διαλύσεως, εἴτε ἕνεκα λήξεως τῆς περιόδου, ἀληθῶς ὑπάρχει τι κενὸν, πιστεύω ὅμως ὅτι ὁ περὶ ἀντιβασιλείας ἐκδοθησόμενος Νόμος θέλει μὲν κανονίσει τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἀντιβασιλέως, θέλει δὲ προβλέψει καὶ περὶ τῶν ἐν λόγῳ περιπτώσεων, τότε δὲ δύναται ἐν αὐτῷ νὰ τεθῇ, ὅτι ἡ πρὸ τῆς διαλύσεως ἢ τῆς λήξεως Βουλὴ συνέρχεται, ἂν δὲν διετάχθησαν ἢ δὲν ἐγένοντο ἤδη αἱ νέαι ἐκλογαὶ, εἰ δ’ αὗται ἐγένοντο ἤδη, τότε, ὅτι πρέπει ἡ νέα νὰ συνέλθῃ Βουλὴ, ἀλλ’ ἐν τῷ Συντάγματι, νομίζω περιττὸν νὰ τεθῇ.

§156ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παππαδιαμαντόπουλος ἔχει τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἀναπτύξῃ.

§158ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου διὰ αὐτὸν τὸν λόγον· εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως τῆς Γʹ 7βρίου παρετηρήσατε βεβαίως, ὅτι κατὰ πρῶτον ἐψηφίσθη ἄρθρον τοιοῦτον ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως· μετὰ ταῦτα ὅμως ἐτροπολογήθη ὅπως ἔχει καὶ ἐν τῷ σχεδίῳ τοῦ Συντάγματος. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκρούσω τὴν προτεινομένην τροπολογίαν, διότι, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ διελύθη ζῶντος εἰσέτι τοῦ Βασιλέως, διελύθη βεβαίως, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τὸ Ὑπουργεῖον· τοῦτο δὲ συνήθως γίνεται, ὅταν ἐγερθῇ διαφωνία μεταξὺ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ὑπουργείου· ὁ Βασιλεὺς τότε ἢ διαλύει τὴν Βουλὴν ἢ ῥίπτει τὸ Ὑπουργεῖον. Ἂν λοιπὸν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρέθη διαλελυμένη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ὡς μὴ συμφωνοῦσα μὲ τὸ Ὑπουργεῖον, τότε δὲν ἠξεύρω μὰ τὴν ἀλήθειαν πῶς ἠμπορεῖ τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀνατίθεται ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία, πῶς δύναται νὰ συμπράξῃ μετὰ τοιαύτης Βουλῆς συνερχομένης ἐκ νέου.

§159ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἔχει μεγάλα ἔργα.

§160ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν Ἀντιβασιλέα πρόκειται μόνον νὰ ἐκλέξῃ;

§161ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 50 δὲν λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ περιορίζεται εἰς τὴν ἐκλογὴν Ἀντιβασιλέως· τὸ ἑπόμενον ἄρθρον προβλέπει περὶ τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ καὶ τοῦ ἐπιτρόπου. Ἐπειδὴ λοιπὸν, λέγω, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἁρμονία μεταξὺ διαλυθείσης Βουλῆς καὶ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν, πρέπει νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει. Καὶ ἐὰν τυχὸν ᾖναι διαλελυμένη ἡ Βουλὴ, τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐνεργῇ τὰς ἐκλογὰς καὶ τὴν συγκάλεσιν τῆς νέας Βουλῆς ἀμέσως καὶ προώρως.

§162ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι, ἐνίσταμαι κατὰ τῆς γνώμης τοῦ Κ. Σαριπόλου διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· ὁ Κ. Σαρίπολος δέχεται τὴν περίπτωσιν, περὶ τῆς ὁποίας εἶπεν ὁ Κ. Ἰακωβάτος, ἀλλὰ λέγει, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ οἰκονομηθῇ δι’ ἑνὸς νόμου περὶ Ἀντιβασιλέως. Νομίζω, ὅτι ἡ ὕπαρξις Βασιλέως εἶναι μία τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀντικείμενον συντακτικῆς ἐξουσίας καὶ οὐχὶ νομοθετικῆς, διότι δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ πραγματικὸν πολίτευμα ἄνευ συνυπάρξεως μετὰ τῶν ἄλλων ἐξουσιῶν καὶ τοῦ Βασιλέως· καὶ νῦν, ὅτε προβλέπει τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ὁ Βασιλεὺς ἐκλείπῃ ἀπὸ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπληρωθῇ ἡ ἐξουσία αὕτη εἴτε δι’ ἐκλογῆς τοῦ διαδόχου, εἴτε ἄλλως πὼς, αἱ διατάξεις αὗται εἶναι ἀντικείμενον τοῦ Συντάγματος, διότι εἶναι θεμελιώδεις, ἀναφέρονται εἰς αὐτὴν τὴν Βασιλείαν καὶ τὴν ὕπαρξιν τοῦ πολιτεύματος. Εἶμαι λοιπὸν ὑπὲρ τῆς γνώμης νὰ προστεθῶσιν αἱ διατάξεις εἰς τὸ Σύνταγμα, ἤτοι αἱ περιπτώσεις, περὶ ὧν ἐπρότεινεν ὁ Κ. Ἰακωβάτος.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία λοιπὸν ἡ ὑποβληθεῖσα δύναται νὰ διατυπωθῇ οὕτω πῶς· «Ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως, ἐὰν ὁ διάδοχος ᾖναι ἀνήλικος ἢ ἀπὼν καὶ δὲν ὑπάρχῃ ἀντιβασιλεὺς ἤδη ὡρισμένος, ἡ Βουλὴ ἡ καθεστῶσα, ἢ ἂν ἤθελε διαλυθῇ, ἡ διαλυθεῖσα.... (Θόρυβος).

§164ΤΙΝΕΣ. Ἡ λήξασα.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε δύναται νὰ τεθῇ ἡ Βουλὴ ἡ καθεστῶσα, ἢ λήξασα, ἢ ἡ διαλελυμένη συνέρχονται ἄνευ συγκαλέσεως τὴν δεκάτην τὸ βραδύτερον ἡμέραν μετὰ τὴν ἀποβίωσιν τοῦ Βασιλέως, ἢ δὲ Συνταγματικὴ....

§166ΑΝΝΙΝΟΣ. Ἡ τροπολογία μου φέρει τὴν 15 ἡμέραν.

§167ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμεθα, Κύριοι, τὴν τροπολογίαν νὰ δεχθῶμεν ὅπως ἔχει εἰς τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα δηλαδὴ συνέρχεται ἡ τελευταία Βουλὴ καὶ περιμένει μέχρις οὗ συνέλθῃ ἡ νέα· οὕτω δὲ δὲν φαίνεται ἀόριστον τὸ ἄρθρον.

§168ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ (εἰσηγητής). Ἀντιλέγω εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην τροπολογίαν τοῦ Κ. Παππαδιαμαντοπούλου· ἡ Βουλὴ ἡ διαλυθεῖσα, ἢ λήξασα, δὲν ἔχει, οὐδὲ δύναται νὰ μετέλθῃ πλέον νομοθετικὰ ἔργα, δὲν συμφέρει λοιπὸν νὰ δώσητε εἰς αὐτὴν ἔργα τοιαῦτα, ἀναδίδοντες ζωὴν εἰς τὴν εἴτε ἐκπνεύσασαν, διότι συνεπληρώθη ἡ τριετὴς περίοδος, εἴτε νεκρωθεῖσαν, διὰ τῆς ὑπὸ τοῦ Βασιλέως διαλύσεως, Βουλήν· ἡ Βουλὴ αὕτη δὲν ἔχει ἄλλα ἔργα παρὰ νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἀντιβασιλέα ἢ νὰ δεχθῇ τὸν ὅρκον αὐτοῦ.

§169ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ Βουλὴ αὕτη θὰ περιμένῃ χωρὶς νὰ κάμῃ νομοθετικὰ ἔργα.

§170ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τότε τί ἔργα θὰ ἔχῃ;

§171ΚΑΛΟΣ. Δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τώρα τὴν ἀρχὴν καὶ μετὰ ταῦτα συνωρμολογεῖται τὸ ἄρθρον.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν παραδέχεται τὸ νὰ συνέρχηται πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἀντιβασιλέως ἡ ὑπάρχουσα, ἢ λήξασα, ἢ διαλελυμένη Βουλὴ, ἐν περιπτώσει ἀποβιώσεως τοῦ Βασιλέως κ.τ.λ. ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον; Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἄρθρον 51. «Ἐάν, ἀποβιώσαντος τοῦ Βασιλέως, ὁ διάδοχος αὐτοῦ ᾖναι ἀνήλικος, ἡ Βουλὴ ἡ ἐνεστῶσα, ἢ λήξασα, ἢ διαλελυμένη συνέρχεται διὰ νὰ ἐκλέξῃ ἐπίτροπον· ἐπίτροπος δὲ τότε μόνον ἐκλέγεται, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ τοιοῦτος ἐκ διαθήκης τοῦ ἀποβιώσαντος Βασιλέως, ἢ ὅταν ὁ ἀνήλικος διάδοχος δὲν ἔχῃ μητέρα μένουσαν εἰς τὴν χηρείαν της, ἥτις καλεῖται τότε εἰς τὴν ἐπιτροπείαν τοῦ τέκνου της αὐτοδικαίως. Ὁ ἐπίτροπος τοῦ ἀνηλίκου Βασιλέως, εἴτε διορισθῇ διὰ διαθήκης, εἴτε ἐκλεχθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι πολίτης Ἕλλην τοῦ ἀνατολικοῦ δόγματος. Ἰδιαίτερος νόμος θέλει κανονίσει τὰ περὶ Ἀντιβασιλείας.»

§173ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἡ ἐν ἄρθρῳ 51 τελευταία φράσις, ὅτι «ἰδιαίτερος νόμος θέλει κανονίσει τὰ περὶ Ἀντιβασιλείας» εἶναι καλὸν νὰ τεθῇ εἰς τὸ 50 ἄρθρον, ὅπου γίνεται λόγος περὶ τοῦ ἐπιτρόπου.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην τοῦ Κ. Σαριπόλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἄρθρον 52. «Ἐν περιπτώσει χηρείας τοῦ Θρόνου, ἡ Βουλὴ συνέρχεται, ἐκλέγουσα προσωρινῶς Ἀντιβασιλέα πολίτην Ἕλληνα τοῦ ἀνατολικοῦ δόγματος, τὸ δὲ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐνεργεῖ ὑπὸ τὴν εὐθύνην του ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους τὴν Συνταγματικὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν, μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ Ἀντιβασιλέως· ἐντὸς δύω μηνῶν τὸ βραδύτερον ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἰσάριθμοι τῶν Βουλευτῶν ἀντιπρόσωποι, οἵτινες, μετὰ τῆς Βουλῆς συνερχόμενοι, ἐκλέγουσι τὸν Βασιλέα διὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν δύω τρίτων τοῦ ὅλου.»

§175ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Προτείνω ἡ λέξις Ἀντιβασιλεὺς νὰ μετατραπῇ εἰς Μεσοβασιλεία. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 52 ἀφορᾷ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχει Βασιλεύς. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ ὑπάρχῃ Ἀντιβασιλεία μὴ ὑπάρχοντος Βασιλέως. Μεσοβασιλεὺς ὠνομάζετο καὶ παρὰ τῶν ἀρχαίων καὶ τῶν Ῥωμαίων, interrex.

§176ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ. Le roi est mort, vive le roi.

§177ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω τὴν ἀντικατάστασιν τῆς λέξεως «ἀντιβασιλέα» διὰ τῆς λέξεως «ἀντιβασιλείαν» διότι νομίζω ἀναγκαῖον τὸ Σύνταγμα ν’ ἀναθέσῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν ἐκλογὴν ἐν χηρείᾳ τοῦ θρόνου ἀντιβασιλείας, χωρὶς νὰ ὁρίσῃ, ἐὰν ἡ ἀντιβασιλεία θὰ σύγκειται ἐξ ἑνὸς ἢ πλειόνων, διότι δὲν γνωρίζομεν ποῖαι περιστάσεις θὰ παρουσιασθῶσι. Τὰ μέχρι τοῦδε ἀπέδειξαν, ὅτι ὁ Ἕλλην ἔχει τὴν πολιτικὴν ἀντιζηλίαν. Ἂν δὲν ὑπῆρξεν ὅλως ἐπιτυχὴς ἡ πολυμελὴς ἀντιβασιλεία, βεβαίως καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν ὀλεθρία θὰ ὑπῆρχεν ἡ μονομελής. Διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν νὰ εἴπωμεν διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκλέγει προσωρινὴν ἀντιβασιλείαν, συγκειμένην ἐξ ἑνὸς ἢ πλειόνων, ὅτι ἀναθέτει προσωρινῶς τὴν Ἀντιβασιλείαν εἰς πολίτην, ἢ εἰς πολίτας Ἕλληνας τοῦ Ἀνατολικοῦ δόγματος.

§178ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ Κ. πληρεξούσιος Πατρῶν. Δὲν ἐτέθη βεβαίως ἄνευ σκοποῦ ἐν τῷ Συντάγματι ἡ ἔκφρασις «ἀντιβασιλεὺς» ἀντὶ τῆς λέξεως «ἀντιβασιλεία». Ἡ πεῖρα τοῦ παρελθόντος, Κύριοι, ὡδήγησε τὴν Συνέλευσιν τῆς 3 Σεπτεμβρίου ν’ ἀναγράψῃ ἐν τῷ Συντάγματι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μονομελῆ καὶ οὐχὶ πολυμελῆ τὴν Ἀντιβασιλείαν. Τὴν πεῖραν ταύτην καὶ τὴν γνώμην αὐτῆς ἠκολούθησε καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἡμετέρας Συνελεύσεως, ἐγγράψασα ἐν τῷ σχεδίῳ μονομελῆ καὶ οὐχὶ πολυμελῆ τὴν ἀντιβασιλείαν. Ὄχι μόνον, Κύριοι, ἡ θεωρία, ἀλλὰ καὶ ἡ πεῖρα συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς μονομελοῦς ἀντιβασιλείας. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ἑρμιονίδος, Κύριος Μίλησης, σᾶς ἀπέδειξεν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς πρέπει νὰ ᾖναι ζῶν πρόσωπον ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ οὐχὶ ἀδρανής, ἀκηδής, ὅπως τὸν θέλουν οἱ ἀνακηρύττοντες ὡς θεμελιώδη ἀρχὴν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος τὴν ἀπόλυτον γνώμην ἐκείνην, καθ’ ἣν ὁ Βασιλεὺς βασιλεύει μόνον, ἀλλ’ οὐδέποτε κυβερνᾷ. Ἡ Βασιλικὴ λοιπὸν ἐξουσία δὲν δύναται νὰ ᾖναι νεκρὰ, ἀλλὰ ζῶσα, εἶναι ἐξουσία ἀμέριστος· ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἶναι καλὸν νὰ ᾖναι, πρέπει νὰ ᾖναι μεμερισμένη, ἀλλ’ ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία πρέπει νὰ ᾖναι ἀδιαίρετος, καὶ πρέπει εἰς μίαν μόνην θέλησιν νὰ ἐνσαρκοῦται· καὶ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι τὴν ἑνότητα τῆς θελήσεως ταύτης τὴν ὑπηρετοῦμεν μόνον καὶ μόνον διὰ τῆς μονομελοῦς ἀντιβασιλείας· ἄλλως τε, Κύριοι, ἡ πολυμελὴς ἀντιβασιλεία ἀπεδείχθη ὀλεθρία ἐν τῇ Ἑλλάδι· ἦλθον ἄνθρωποι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀνώτεροι ἡμῶν καὶ κατὰ τὴν πεῖραν καὶ τὰς γνώσεις καὶ τὸν χαρακτῆρα, διότι ἡμεῖς ἐξερχόμεθα ἀπὸ μίαν δουλείαν καὶ αὐτοὶ ἤρχοντο ἀπὸ Κράτη πεπολιτισμένα· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ὄχι μόνον τῶν συμφερόντων ἡ σύγκρουσις, ἀλλὰ καὶ τῶν ἰδεῶν ἡ διαφωνία τοὺς διῄρεσεν εἰς διάφορα στρατόπεδα καὶ ἴσως, ἐὰν ἡ ἀντιβασιλεία ἐκείνη συνέκειτο ἀπὸ ἓν καὶ μόνον πρόσωπον, δὲν ἤθελεν εἶσθαι σήμερον ἡ ὄψις τῆς Ἑλλάδος ὁποία εἶναι. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ Κ. Παππαδιαμαντόπουλος, χωρὶς ν’ ἁμαρτήσωμεν καὶ εἰς τὴν θεωρίαν καὶ εἰς τὴν πεῖραν, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Πετιμεζᾶς.

§180ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Παπαδιαμαντοπούλου, νὰ θέσωμεν Ἀντιβασιλείαν εἴτε μονομελῆ, εἴτε πολυμελῆ, καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἐκτίμησιν εἰς τὰ τότε νομοθετικὰ σώματα καὶ εἰς τὰς τότε περιστάσεις, νὰ ἀποφανθοῦν ἂν πρέπῃ νὰ ᾖναι πολυμελὴς ἢ μονομελής.

§181ΠΟΛΛΟΙ. Ἐρωτήθημεν.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὴν Βουλὴν θὰ γίνῃ ἡ διόρθωσις ὅπως καὶ εἰς τα προηγούμενα.

§183ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν, Κύριοι, τὰς ἑξῆς τροπολογίας. Ὁ Κ. Σαρίπολος προτείνει ἀντὶ «Ἀντιβασιλέα» νὰ τεθῇ «Μεσοβασιλέα.» Ὁ Κ. Παπαδιαμαντόπουλος ζητεῖ νὰ ἐκλέγῃ Ἀντιβασιλείαν μονομελῆ ἤ καὶ πολυμελῆ ἐκ πολιτῶν Ἑλλήνων τοῦ ἀνατολικοῦ δόγματος. Ὁ Κ. Ἄνινος προτείνει «τριμελὴς ἐπιτροπὴ ἐκ πολιτῶν Ἑλλήνων ὀρθοδόξων»

§185ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν μοῦ δίδετε τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε, νὰ εἴπω 2 λέξεις;

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτρέπει ἡ Συνέλευσις;

§187ΠΟΛΛΟΙ. Ἔκλεισε πλέον ἡ συζήτησις.

§188ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς ὁμιλήσῃ.

§189ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ἀφήσῃ ἀόριστον τὴν διάταξιν αὐτὴν, εἴτε περὶ ἑνὸς πρόκειται, εἴτε περὶ πολλῶν· φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις εἶναι κατ’ ἐξοχὴν συνταγματική, ὄχι νομοθετική· δὲν πρέπει νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Βουλῆς. Ἠξεύρετε, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν εἶναι ἀποκλειστικῶς ἀντικειμένη εἰς τὴν Βασιλικήν· ἂν λοιπὸν συμβῇ σύγκρουσις μεταξὺ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ ὑπουργείου, ἐνεργοῦντος τὰ Βασιλικὰ προνόμια, νομίζετε, ὅτι αὐτὴ ἡ σύγκρουσις εἶναι ὠφέλιμος εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα; εἰς ποίαν κατάστασιν θέλει εὑρεθῆ τὸ ἔθνος τότε; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, ὅ,τι δήποτε ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλ. πρέπει νὰ τὸ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς καὶ θετικῶς. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα, ἂν ἔχῃ καλῶς ἡ τροπολογία τοῦ Παπαδιαμαντοπούλου, ἤ τὸ ἄρθρον. Φρονῶ, Κύριοι ὅτι, δεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Παπαδιαμαντοπούλου, πράττομεν ἕνα νεωτερισμὸν, ὅστις δὲν ὑπάρχει εἰς καμμίαν νομοθεσίαν τοῦ συνταγματικοῦ κόσμου καὶ ὅστις ἀπάδει εἰς τὴν φύσιν τῆς ἐκτελεστικὴ ἐξουσίας. Ἄν, Κύριοι, ᾖναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, εἰς μοναρχικὰ μάλιστα Κράτη, πρέπει νὰ ᾖναι ἑνιαία, καὶ αὐτὴ εἶναι μία ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς δύναται λογικῶς νὰ ἀμφισβητήσῃ, ἀπορῶ μ’ ὅλα ταῦτα, ὅταν πρόκηται νὰ γίνῃ χρῆσις αὐτῆς τῆς ἰδίας ἐξουσίας, πῶς ἀποφασίζετε νὰ ἀναθέσητε αὐτὴν εἰς πολλὰ πρόσωπα. Ἀγνοεῖτε, ὅτι ἡ ἐκτελ. ἐξουσία, ὅταν ἐνυπάρχῃ εἰς πολλὰ πρόσωπα, εἶναι ἀσθενής; καὶ ἀφοῦ ὑπάρχει ἡ ἄλλη ἀσθένεια ἕνεκα τῆς χηρείας τοῦ θρόνου, θέλετε σεῖς νὰ προσθέσητε μίαν νέαν ἀσθένειαν εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν τοῦ ἀσθενοῦς Κράτους, χάριν φιλοδοξιῶν ταπεινῶν, μικροπρεπῶν, ἀπέναντι τῶν μεγάλων συμφερόντων τῆς Πατρίδος; θέλετε νὰ ἀφήσητε μίαν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν οὐδεὶς θεωρητικῶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, καὶ ἥτις καὶ πρακτικῶς εἰς ὅλους τοὺς αἰῶνας ἀπεδείχθη, ὅτι ὁσάκις παρεκρούσθη εἰς τὴν ἐφαρμογήν της, ἔδωκε κακὰ ἀποτελέσματα; Ἐὰν ἀνοίξητε τὴν ἱστορίαν τῶν Ἐθνῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἀντιβασιλεία παρεδόθη εἰς χεῖρας πολλὰς, θέλετε ἰδεῖ τὰ οἰκτρότερα ἀποτελέσματα τὰ πηγάσαντα ἐξ αὐτῆς τῆς διαιρέσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ Συντάγματος, νὰ καθιερώσητε ἀρχὴν θεμελιώδη, προσέξατε καλῶς μὴ πράξητε μίαν τοιαύτην ἔλλειψιν, ἥτις δύναται νὰ ἔχῃ εἰς τὸ μέλλον οἰκτρὰ ἀποτελέσματα. Παρεδέχθημεν τὸ μοναρχικὸν πολίτευμα, ἑπομένως τὴν ἑνιαίαν ἀρχὴν εἰς τὸ πολίτευμά μας ὡς πρὸς τὸ ἓν μέρος τῆς ἐξουσίας, τὴν ἐκτελεστικὴν, αὐτὴν πρέπει νὰ τὴν ἀφήσητε ἀπαραμείωτον εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις. Ἐξέλιπεν ὁ Βασιλεὺς καὶ πρόκειται νὰ γίνῃ ἐκλογὴ τοῦ Βασιλέως· ἓν πρόσωπον πρέπει ν’ ἀναδεχθῇ τὴν ἀρχὴν καὶ οὐχὶ πλείονα· αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα καὶ τὸ φρόνημά μου.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε περαιτέρω συζήτησιν;

§191ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν τροπολογίαν τοῦ Παππαδιαμαντοπούλου, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται ὀλίγοι τινές). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Σαριπόλου νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται τρεῖς). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τῶν Κ. Ἀννίνων νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι τινὲς). Ἀπεῤῥίφθη.

§193ΜΑΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, Κ. Πρόεδρε, παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τοῦ 46 ἄρθρου τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ διαδόχου. Τώρα διὰ τοῦ 52 ἄρθρου πρόκειται ἡ περίπτωσις τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βασιλέως.

§194ΤΙΝΕΣ. Τοῦ ἀντιβασιλέως.

§195ΜΑΡΙΝΟΣ. Ὄχι· εἶναι εἰς τὸ δεύτερον μέρος. Εὐχόμεθα, Κύριοι, ἵνα μήποτε παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη αὕτη· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλω τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν.

§196ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκω τὸ ἄρθρον. Ἄρθρον 52. Ἐν περιπτώσει χηρείας τοῦ Θρόνου, ἡ Βουλὴ εἰς ἓν συνερχομένη ἐκλέγει προσωρινῶς ἀντιβασιλέα πολίτην Ἕλληνα τοῦ ἀνατολικοῦ δόγματος, τὸ δὲ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐνεργεῖ ὑπὸ τὴν εὐθύνην του ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους τὴν Συνταγματικὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν μέχρι τῆς ὁρκωμοσίας τοῦ ἀντιβασιλέως. Ἐντὸς δύω μηνῶν τὸ βραδύτερον ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν πολιτῶν ἰσάριθμοι τῶν Βουλευτῶν ἀντιπρόσωποι, οἵτινες, εἰς ἓν μετὰ τῆς Βουλῆς συνερχόμενοι, ἐκλέγουσι τὸν Βασιλέα διὰ τῆς πλειοψηφίας τῶν δύω τρίτων τοῦ ὅλου διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας.

§198ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ εἰς τὸ πρῶτον μέρος, τὸν ἀντιβασιλέα, νὰ ὑπάρχῃ φανερὰ ψηφοφορία.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὅπως ἀνεγνώσθη καὶ ἐτροπολογήθη, νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι λέγοντες φανερὰ, φανερὰ). Παρεδέχθη.

§200ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂς προστεθῇ δεύτερον ἐδάφιον, «ἡ ψηφοφορία διά τε τὴν ἐκλογὴν Βασιλέως καὶ Ἀντιβασιλέως εἶναι φανερά.»

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ἀντιβασιλέως, νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἄρθρον 53. Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς λόγῳ ἀποδημίας ἢ νόσου κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν Ἀντιβασιλείας, συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλὴν καὶ προκαλεῖ διὰ τοῦ Ὑπουργείου περὶ τούτου εἰδικὸν Νόμον. Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς δὲν ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ βασιλεύῃ, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συγκαλεῖ τὴν Βουλὴν, ἡ δὲ Βουλὴ εἰς ἓν συνερχομένη, διὰ τῆς ψήφου τῶν τριῶν τετάρτων, ἐὰν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, διορίζει Ἀντιβασιλέα, καὶ, χρείας καλούσης, ἐπίτροπον.

§202ΠΟΛΛΟΙ. Διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας.

§203ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἀντεγράφη ἀπὸ τοῦ Δανικοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ δὲν μετεφράσθη ἀκριβῶς καὶ ἡ ἔλλειψις αὕτη τῆς ἀκριβείας μετέβαλεν ὅλως διόλου τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου κατ’ ἐμέ. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ Δανικὸν ἄρθρον. «Ἄρθρον 10. Ἂν ὁ Βασιλεὺς δὲν δύναται νὰ βασιλεύσῃ ἀφ’ ἑαυτοῦ, τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας συγκαλεῖ τὴν δίαιταν, ἥτις, ἐὰν διὰ τῶν τριῶν τετάρτων τῶν ψηφοφορησάντων κρίνῃ τοῦτο ἀναγκαῖον, ἐκλέγει Ἀντιβασιλέα ἢ κατὰ τὴν περίστασιν ἐπιτρόπους.» Δηλαδὴ ἂν κρίνῃ ἀναγκαῖον, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ τοῦ Βασιλέως ἡ ἐξάσκησις τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας, ὅτι εἶναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὁ Βασιλεὺς, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ βασιλεύων, τότε ἀποφαίνεται περὶ τούτου διὰ τῆς ψήφου τῶν τριῶν τετάρτων τῶν ψηφοφορησάντων· ἀφοῦ δὲ ἀποφανθῇ περὶ τούτου, ἔπειτα λέγει, προβαίνει εἰς τὴν ἐκλογὴν Ἀντιβασιλέως, καὶ ἐὰν ἡ χρεία τὸ καλέσῃ καὶ ἐπιτρόπων. Δὲν ἀπαιτεῖ λοιπὸν τὸ Σύνταγμα τὸ Δανικὸν ἐξαιρετικὴν πλειονοψηφίαν πρὸς ἐκλογὴν τοῦ Ἀντιβασιλέως καὶ τοῦ ἐπιτρόπου ἀλλ’ ἀπαιτεῖ τὰ ¾ καὶ προσθέτει τῶν ψηφοφορησάντων μόνον, ὡς πρὸς τὴν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς Ἀντιβασιλείας καὶ τῶν ἐπιτρόπων ἀπόφασιν· καὶ κατὰ τοῦτο δὲ προσέτι εἶναι ἀόριστον τὸ ἰδικόν μας, διότι δὲν λέγει, ἐὰν τοῦ ὅλου σώματος, ἢ μόνων τῶν ψηφοφορησάντων τὰ ¾.

§204ΠΟΛΛΟΙ. Τοῦ ὅλου βέβαια.

§205ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ δὲ ἡ ἐξαιρετικὴ πλειοψηφία τῶν ¾ τῶν ψηφοφορησάντων εἶναι ἀληθῶς ἀναγκαία μόνον καὶ μόνον, καθόσον ἀπαιτεῖται ν’ ἀποφανθῇ προηγουμένως ἡ Βουλή, ἐὰν τῷ ὄντι ὁ Βασιλεὺς ᾖναι εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ὥστε πρέπει νὰ τοῦ ἀφαιρεθῇ ἡ ἐξάσκησις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἔπειτα ὅμως πρέπει νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐπιτρόπου καὶ ἀντιβασιλέως ὅπως συνήθως. Λέγω δὲ, πολὺ περισσότερον πρέπει νὰ κάμωμεν τὴν διάκρισιν ταύτην, διότι ἤδη ἐπεψηφίσαμεν διάταξιν περὶ ἀντιβασιλέως καὶ ἐπιτρόπου ὅταν ὁ Βασιλεὺς ᾖναι ἀνήλιξ, ἢ ὅταν χηρεύῃ ὁ θρόνος, καὶ δὲν εἴπαμεν ὡς πρὸς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν, ὅτι ἀπαιτεῖται ἐξαιρετική τις πλειοψηφία. Ὁ ἀντιβασιλεὺς ἐν χηρείᾳ τοῦ Θρόνου, ὁ ἐπίτροπος ἐπὶ ἀνηλικιότητος τοῦ διαδόχου βασιλέως ἐκλέγεται διὰ τῆς συνήθους πλειοψηφίας· πρὸς τί λοιπὸν τώρα νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ὅταν νοσῇ ὁ Βασιλεὺς καὶ ἀναγκαῖον καθίσταται νὰ ἐκλεχθῇ ἀντιβασιλεὺς, ἀπαιτεῖται τότε ἐξαιρετική τις πλειοψηφία; ἀπαιτεῖται βεβαίως, καθόσον προκαλεῖται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι ἀφαιρεῖ τὴν ἐξάσκησιν τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας τῷ Βασιλεῖ ὡς πάσχοντι, τοῦτο πρέπει νὰ γίνηται· ἀλλ’ ἔπειτα ἀφοῦ εἰπῇ τοῦτο καὶ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἀντιβασιλέως καὶ ἐπιτρόπου, τότε ἐννοεῖται, ὅτι πρέπει ἡ συνήθης πλειοψηφία νὰ ἀρκῇ. Διὰ τοῦτο ἡ τροπολογία μου ἔχει ὡς ἑξῆς «ἡ δὲ Βουλὴ, ἐὰν διὰ πλειοψηφίας τῶν ¾ τῶν ψηφοφορησάντων ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην, ἐκλέγει τότε ἀντιβασιλέα καὶ, χρείας καλούσης, ἐπίτροπον».

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸ λόγον κατὰ τῆς τροπολογίας ταύτης; Τὸ ἄρθρον, Κύριοι, ἔχει ὡς ἀκολούθως. «Ἡ δὲ Βουλὴ συνερ«χομένη διὰ τῆς ψηφοφορίας τῶν ¾, ἐὰν τὸ κρίνῃ ἀναγκαῖον, «ἐκλέγει ἀντιβασιλέα, καὶ, χρείας καλούσης, ἐπίτροπον διὰ φα«νερᾶς ψηφοφορίας». Ὁ Κ. Παπαδιαμαντόπουλος προτείνει τὸ τελευταῖον αὐτὸ μέρος νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «ἡ δὲ Βουλὴ, ἐὰν διὰ πλειοψηφίας τῶν ¾ τῶν ψηφοφορησάντων ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην, διορίζει τότε ἀντιβασιλέα καὶ χρείας καλούσης ἐπίτροπον». Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν· ἡ φανερὰ ψηφοφορία εἶναι παραδεδεγμένη;

§207ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα!

§208ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν τὸν διορισμὸν τοῦ ἀντιβασιλέως, πρόκειται καὶ ἡ περίστασις, ὅτι πρέπει νὰ ὁρκισθῇ· δὲν βλέπω αὐτὸν τὸν ὅρκον. Ἑπομένως νὰ προστεθῇ, ἡ ῥῆσις ὅτι ὁ ἀντιβασιλεὺς οὗτος νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν αὐτὸν ὅρκον. Εἰς τοῦτο τὸ ἄρθρον 53 οὐδεὶς γίνεται λόγος, ἑπομένως πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ἐδῶ.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Παπαδιαμαντοπούλου ἔχει ὡς ἀκολούθως: «ἡ δὲ βουλὴ ἐὰν πλειοψηφίας τῶν ¾ τῶν ψηφοφορησάντων κ.τ.λ.»

§210ΛΟΥΖΗΣ. Οὐχὶ τῶν ψηφοφορησάντων, ἀλλὰ τῶν ¾ τοῦ ὅλου.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ τὴν τροπολογίαν ὑποβάλλω.

§212ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον, καὶ δὲν πρέπει ἐπὶ τροχάδην τοιαῦτα ζητήματα νὰ λύωνται, πρέπει νὰ δίδηται καιρὸς εἰς σκέψιν. Νομίζω, ὅτι εἶναι διαφορετικὴ ἡ περίπτωσις τῆς ἀντιβασιλείας, ὑπάρχοντος τοῦ βασιλέως καὶ νοσοῦντος, ἀπὸ τὴν τῆς χηρείας τοῦ θρόνου, καὶ δὲν πρέπει νὰ γείνῃ σύγχυσις. Κύριοι, ἐὰν ἐξετάσωμεν καὶ εἰς ἄλλα ἔθνη, εἰς τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι προώδευσαν περισσότερον αἱ συνταγματικαὶ ἐλευθερίαι καὶ ἡ συνταγματικὴ ἐπιστήμη, ὁ νόμος περὶ Ἀντιβασιλείας ἐν περιπτώσει ἀσθενείας τοῦ Βασιλέως δὲν θεωρεῖται συνταγματικὸς, δὲν θεωρεῖται θεμελιώδης· ἀλλ’ αὐτὰ τὰ ζητήματα λύονται νομοθετικῶς, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων· διότι αἱ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ παρουσιασθῶσιν εἶναι ποικίλαι. Δὲν ἠμποροῦμεν ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὁρίσωμεν, ὅτι μόνον ἡ δεῖνα ἀσθένεια ἠμπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ, ἢ ἡ δεῖνα. Ἠξεύρετε, ὅτι εἰς τὴν φύσιν ὑπάρχουν πολλαὶ καὶ ποικίλαι ἀσθένειαι. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν πολλὰ προσφάτως ἐπὶ Γεωργίου Δʹ, ὅταν ὁ Βασιλεὺς αὐτὸς ἔπασχεν ἀπὸ φρενοβλάβειαν, ἐπαρουσιάσθη τὸ ζήτημα αὐτὸ εἰς τὰς βουλάς. Πρῶτον ἐπαρουσιάσθη εἰς τὴν κοινὴν γνώμην· ἐπὶ πολὺν χρόνον ἡ κοινὴ γνώμη τῆς Ἀγγλίας ἔστεκε μετέωρος ἂν ἔπρεπε νὰ διορισθῇ Ἀντιβασιλεία ἢ ὄχι. Καὶ ποῦ; εἰς τὰ συνταγματικὰ κράτη, ὅπου ὑπάρχει εὐθύνη διὰ τοὺς ὑπουργούς· εἰς τοιαῦτα, λέγω, κράτη ἡ ἀνάγκη δὲν παρουσιάζεται τόσον ἀπολύτως προσδιορισμοῦ Ἀντιβασιλείας, ἐκτὸς ὅτι προσβάλλεται ἡ φιλοτιμία ἑνὸς προσώπου, τὸ ὁποῖον οἱ νόμοι ἔθεσαν ὑπεράνω τῶν ἄλλων, προσώπου ζῶντος καὶ ἐνεργοῦντος πολλάκις μετὰ σκέψεως, διότι γνωρίζετε κάλλιστα, ὅτι ἡ φρενοβλάβεια δὲν εἶναι διαρκὴς, ἔχει διαλείμματα. Διὰ τοῦτο, λέγω, αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον εἰς ἄλλα κράτη ἀφέθη εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν νομοθετικῶν σωμάτων ἀναλόγως τῶν περιστάσεων νὰ τὸ κανονίσουν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν λοιπὸν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, καὶ ὑπάρχοντος τοῦ πολέμου τοῦ τρομεροῦ τῆς Εὐρώπης, ὁ Βασιλεὺς φρενοβλαβὴς ἔμενεν ἄνευ Ἀντιβασιλείας, καὶ ἐνεργῶν διὰ τοῦ ὑπουργείου. Ὅταν προώδευσεν ἡ νόσος παρὰ πολὺ, ὥστε πλέον κατήντησεν οἱονεὶ ἀναίσθητος, τότε ἐνόμισε τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ προστρέξῃ εἰς τὸν διορισμὸν Ἀντιβασιλείας. Ἐγὼ σᾶς λέγω καὶ πάλιν αἱ Ἀγγλικαὶ Βουλαὶ δὲν διώρισαν Ἀντιβασιλέα, διώρισαν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία νὰ παρίσταται κατὰ τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ τεθῇ ἡ μεγάλη σφραγὶς παρὰ τοῦ Βασιλέως. Οἱ Ἄγγλοι, γνωρίζετε, πόσον εἶναι προσκεκολλημένοι εἰς τοὺς τύπους, διότι οἱ τύποι πολλάκις ἀσφαλίζουν τὴν οὐσίαν. Αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν παρουσιάζετο μετὰ τοῦ ὑπουργείου ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως διὰ νὰ βεβαιώσῃ μόνον τὴν συναίνεσιν τοῦ Βασιλέως, καὶ δὲν διωρίσθη μέχρι τινὸς Ἀντιβασιλεία· ὅταν πάλιν προώδευσαν τὰ πράγματα ἔτι μᾶλλον καὶ ἀνετέθη ἡ Βασιλεία εἰς τὸν Διάδοχον, τότε τὰ νομοθετικὰ σώματα δὲν τοῦ ἔδωσαν ὁλόκληρον τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν, τὴν περιώρισαν. Βλέπετε λοιπὸν πόσαι περιστάσεις, καὶ πόσαι ἀνάγκαι παρουσιάζονται, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία πρέπει νὰ κανονίσῃ αὐτό. Πῶς θέλετε λοιπὸν ὑμεῖς στερεοτύπως εἰς τὸ Σύνταγμα νὰ τὰ κανονίσητε; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὔτε πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ Κ. Παπαδιαμαντόπουλος, διότι τὸ βλέπω ὅλως διόλου ἄτοπον, προκειμένου περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως, πάντῃ διάφορον ἐκείνης τῆς περιπτώσεως, τὴν ὁποίαν ἐκανονίσαμεν διὰ τῆς παραδοχῆς τῶν ⅔, ἀλλὰ γενικῶς καὶ πολὺ ἀορίστως νὰ διατάξωμεν περὶ τῆς Ἀντιβασιλείας εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν, ἀφίνοντες τὴν ἐφαρμογὴν τούτου εἰς τὰς Βουλάς. Αὕτη εἶναι ἡ πεποίθησίς μου, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι ἀκολουθῶ ἓν πρόσφατον παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἓν μέγα ἔθνος, ὅπερ διακρίνεται διὰ τὴν σοφὴν κυβέρνησίν του.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σαρίπολος ἔχει τὸν λόγον.

§214ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. (Εἰσηγητής). Καὶ πάλιν, καὶ πάντοτε ὁ προαγορεύσας προβαίνει μὲ τὴν Ἀγγλίαν εἰς τὸ μέσον, ἡ δοκητισοφία ἀνίατος τῳόντι ἀσθένεια! ἀλλὰ λησμονεῖ τὴν στοιχειωδεστάτην ἐκείνην ἀρχὴν, ἣν ἔπρεπε νὰ μάθῃ πρὶν ἀρχίσῃ νὰ σπουδάζῃ τὴν Ἀγγλικὴν ἱστορίαν· ὅτι δηλαδὴ κατὰ τὸ Ἀγγλικὸν σύστημα ὁ Βασιλεὺς καὶ τὸ παρλαμέντον ἐνασκοῦσι πάντοτε τὴν συντακτικὴν τοῦ ἔθνους ἐξουσίαν· τούτου τεθέντος, ἐννοεῖ ἕκαστος, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπικαλούμεθα τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας ἀνὰ πᾶσαν περίστασιν. Ἡ συντακτικὴ ἐξουσία ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι πάντοτε ἐνεργὸς, παρ’ ἡμῖν δὲ δὲν ὑπάρχει ἐν ἐνεργείᾳ, εἰμὴ κατὰ τὴν συγκρότησιν τῶν ἐθνικῶν Συνελεύσεων, καί τοι μένει ἀείποτε ἐν τῷ ἔθνει, ὅπερ ἁπλῶς γρηγορεῖ ἐποπτεῦον μὴ αἱ καθεστηκυῖαι διὰ τοῦ πολιτεύματος ἀρχαὶ ὑπερβῶσι τὴν ἐντεταλμένην αὐταῖς ἐξουσίαν. Οὕτω λοιπὸν τὰ μετὰ ταῦτα νομοθετικὰ Σώματα δὲν ἔχουσιν εἰμὴ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν· καὶ δὲν δύνανται οὐδὲ κατὰ κεραίαν νὰ μεταβάλωσι τὴν συντακτικὴν περὶ τὰς ἐξουσίας διάθεσιν, ἣν τὸ ἔθνος διὰ τοῦ πολιτεύματος, ὃ συνέγραψεν, ἐξεδήλωσε καὶ καθίδρυσεν. Ἀφοῦ λοιπὸν δεχθῆτε αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν δέχεσθε βεβαίως, Κύριοι, διότι συντάσσετε τὸ πολίτευμα, ἐννοεῖται, ὅτι ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἱστορίαι δὲν ἔχουσι πλέον τὸν τόπον των. Δὲν ἐνόησεν ἡ ἐπιτροπή σας διὰ τοῦ πολιτεύματος νὰ κανονίσῃ καὶ ὁρίσῃ ἐκ τῶν προτέρων ποίας δοθείσης περιπτώσεως θέλει παρουσιασθῆ ἡ ἀνάγκη τοῦ διορισμοῦ τῆς τοιαύτης ἀντιβασιλείας. Τοῦτο ἔσται ἔργον ἐκτιμήσεως ἀπὸ τῶν συμβησομένων καὶ τοῦ εἴδους τῆς νόσου τοῦ Βασιλέως ἐξαρτώμενον· ἡμεῖς κανονίζομεν ἁπλῶς τὸ πῶς θέλει διαῤῥυθμισθῆ ἡ ἀντιβασιλεία αὕτη, ἡ μέλλουσα νὰ διαχειρίζηται τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν, εἴτε κατὰ τὴν διάλειψιν τῶν διανοητικῶν δυνάμεων τοῦ Βασιλέως, εἴτε κατ’ ἄλλην χρονίαν καὶ ἀνίατον αὐτοῦ νόσον. Πότε δὲ θέλει παρουσιασθῆ ἡ ἀνάγκη τῆς τοιαύτης ἀντιβασιλείας, τοῦτο εἶναι ἔργον νομοθετικὸν, πρὸ πάντων μάλιστα ἔργον ἰατρικὸν, διότι ποικίλαι αἱ νόσοι, πολυειδεῖς δὲ καὶ πολύτροποι αἱ ἐξ αὐτῶν ἀνικανότητες, ἄφετε λοιπὸν τὸ ἐλεύθερον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ὑπουργεῖον, τῆς οἰκτρᾶς ἀνάγκης ἐπιστάσης νὰ λάβωσι τὰ προσφορώτατα κατὰ τὰς περιστάσεις μέτρα. Ὑποστηρίζω ὅμως τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Παππαδιαμαντοπούλου, διότι εἶναι καλλίτερον ἐκπεφρασμένη, παρ’ ὅτι ἐν τῷ σχεδίῳ, καὶ μάλιστα ὡς πρὸς τὸ λεκτικόν. Δὲν δέχομαι ὅμως βέβαια τὴν ἄλλην γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν στενὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου, καὶ εἰς τὸ ἱκανῶς ἀστεῖον παλαιὸν σύστημα, ὅπερ εἶχον οἱ Ῥωμαῖοι. Κατὰ τὸ παλαιὸν σύστημα, ἅμα τὸ παιδίον ἠδύνατο ν’ ἀρθρώσῃ τὰς λέξεις αὐτοπροσώπως ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν δικαστικῶν πράξεων καὶ τοὺς δικανικοὺς νὰ προσφέρῃ τύπους, ὁ δὲ ἐπίτροπος ἦτο μόνον διὰ νὰ ἐπιθέσῃ τὸ κῦρος auctoritatem prae stare· αὐτὸ δὲ γελοῖον πάντως ἤθελεν εἶσθαι τὴν σήμερον, ἵνα καὶ νοσῶν ὁ Βασιλεὺς καὶ τοῦ ἔργου μηδεμίαν γνῶσιν ἔχων ἅμα βάλῃ τὴν σφραγῖδά του, ἢ μηχανικῶς τὴν ὑπογραφήν του θέσῃ, ἢ τοὺς λόγους ἄνευ συνειδήσεως τῆς ἐννοίας αὐτῶν ἐκφράσῃ, νὰ θεωρῆται, ὅτι καὶ τὴν θέλησίν του ἐξεδήλωσεν· ἡ τοῦ Βασιλέως θέλησις ἢ πρέπει νὰ ᾖναι θέλησις μετὰ σκέψιν σπουδαίαν καὶ ὥριμον καὶ ἐν πλήρει συνειδήσει ἐκφραζομένη, ἢ θέλησις δὲν εἶναι.

§215ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα;

§217ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ Κ. Παπαδιαμαντοπούλου ἔχει ὡς ἀκολούθως. «Ἡ δὲ Βουλὴ, ἐὰν διὰ πλειοψηφίας τῶν ¾ ὑπαρχόντων παρόντων, ἀναγνωρίζῃ τὴν ἀνάγκην, ἐκλέγει Ἀντιβασιλέα, καὶ χρείας καλούσης ἐπίτροπον». Ἀλλὰ δὲν ὁρίζει διὰ ποίας πλειοψηφίας.

§219ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς συνήθους.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τὸ ἐννοήσῃ ἡ Συνέλευσις.

§221ΤΙΝΕΣ. Εὑρίσκεται εἰς τὰ πρακτικά.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ τὸ σχέδιον λέγει, ὅτι γίνεται ἡ ἐκλογὴ διὰ τῶν ⅔, ὥστε ἐδῶ εἶναι μεταβολὴ σπουδαία.

§223ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς τὸν ἐκλέγει ἡ Βουλὴ δὲν λέγει, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι θὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὴν γενικὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν θὰ ψηφίσωμεν κατόπιν, καὶ ἡ ὁποία λέγει, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ ἄνευ παρουσίας τοῦ ἡμίσεως τουλάχιστον καὶ ἑνός. Αὐτὸς εἶναι ὁ κανὼν, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι θὰ ἐφαρμόζηται, ὅπου δὲν ὑπάρχει ἄλλη διάταξις.

§224ΛΟΥΖΗΣ. Μὰ τὸ παραδέχθημεν περὶ ἀντιβασιλείας.

§225ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Παπαδιαμαντοπούλου. Τὴν ἀναγινώσκω καὶ πάλιν, «Ἡ δὲ Βουλὴ, ἐὰν διὰ πλειοψηφίας τῶν ¾ τῶν ὑπαρχόντων παρόντων ἀναγνωρίζῃ τὴν ἀνάγκην, ἐκλέγει τὸν Βασιλέα, καὶ χρείας καλούσης ἐπίτροπον διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μίαν παρατήρησιν κάμνω, Κύριοι. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν χωρεῖ ἡ περίπτωσις, περὶ τῆς ὁποίας προενοήσαμεν εἰς τὰ προηγούμενα ἄρθρα, ἡ περίπτωσις τῆς Βουλῆς τῆς ληξάσης ἢ τῆς διαλελυμένης.

§227ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκω λοιπὸν τὸ ἄρθρον. Ἄρθρον 53. Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς ἕνεκεν ἀποδημίας ἢ νόσου κρίνῃ ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν Ἀντιβασιλείας, συγκαλεῖ πρὸς τοῦτο τὴν Βουλὴν καὶ προκαλεῖ διὰ τοῦ Ὑπουργείου περὶ τούτου εἰδικὸν Νόμον. Ἐὰν ὁ Βασιλεὺς δὲν ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ βασιλεύῃ, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον συγκαλεῖ τὴν Βουλήν· ἡ δὲ Βουλὴ, ἐὰν διὰ τῆς πλειοψηφίας τῶν τριῶν τετάρτων τῶν ψηφοφορησάντων ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην, ἐκλέγει ἀντιβασιλέα καὶ χρείας καλούσης ἐπίτροπον διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Παρεδέχθη.

§229ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί γίνεται ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου;

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνῆλθε προχθὲς καὶ ἀπεφάσισεν ὁριστικῶς περὶ τῶν δήμων. Πρόκειται νὰ συνέλθῃ καὶ αὔριον, καὶ προσεκλήθη ἤδη διὰ νὰ ἀποπερατώσῃ τὸ ἐκλογικὸν ἔργον. (Ἐνταῦθα ἐγείρονται διὰ νὰ ἀναχωρήσωσιν οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι).

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, ὁ Κ. Βελινιάτης ἔχει μίαν προσθήκην, ὅτι ὁ Ἀντιβασιλεὺς, ἢ ὁ ἐπίτροπος θὰ δώσῃ τὸν κανονισμένον ὅρκον εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν.

§232ΠΟΛΛΟΙ. Ἐννοεῖται.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικά. Παρακαλῶ δὲ διὰ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνεται εἰς ἕκαστον ἄρθρον ἡ λέξις (διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας), νὰ τεθῇ ἓν ἐδάφιον εἰς τὸ τέλος «ἡ ἐκλογὴ τοῦ Βασιλέως, τοῦ Ἀντιβασιλέως, τοῦ ἐπιτρόπου καὶ ὅλα γίνονται διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας».

§234ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 4 παρὰ 25.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Α. ΜΗΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Σ. Λογιωτατίδης Γ. Πετρούλιας