1864.09.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 318.

Τῆς 12 Σεπτεμβρίου 1864

(Σάββατον).

Ὥρα 9 π. μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Ἀντύπας.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ προέδρου ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως Κ. Μεσσηνέζης.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐπέλθῃ ἡσυχία, Κύριοι πληρεξούσιοι. Παρὰ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως ἔλαβον ἔγγραφον, τοῦ ὁποίου τὸ ἐμπεριεχόμενον ὀφείλω νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Ἀναγγέλλεται, ὅτι τὴν προσεχῆ δευτέραν περὶ τὴν 11 ὥραν π. μ. θέλει ἀνακηρυχθῆ ἐν τῷ ἐθν. Πανεπιστημείῳ ἡ ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος πονήματος εἰς τὸ Νικοδήμειον διαγώνισμα κρίσις τῶν ἀγωνοδικῶν, καὶ παρακαλοῦνται οἱ Κ. Κ. πληρεξούσιοι νὰ παρευρεθῶσι. Γνωστοποιῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι αὔριον 13 τοῦ μηνὸς λήγει ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας τοῦ προεδρείου, καὶ παρακαλῶ αὐτὴν κατὰ συνέπειαν νὰ ὁρίσῃ τὴν ἡμέραν τῆς ἀνανεώσεώς του.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν τρίτην.

§6ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν τετάρτην.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν τρίτην μετὰ τὰ τμήματα δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογήν. Ἡ τετάρτη εἶναι ἡμέρα τοῦ Συντάγματος.

§8ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς θέλετε νὰ ἐργασθοῦν τὰ τμήματα καὶ δὲν τοῖς ἀφίνετε καιρόν.

§9ΓΙΟΛΔΑΣΗΣ. Τόσον περισσότερον πρέπει νὰ ἀφεθοῦν ἐλεύθεροι, καθόσον τὸ Σάββατον πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις.

§10ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Τὴν πέμπτην.

§11ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ ἡ Συνέλευσις ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς καιρὸν νὰ ἐργασθοῦν καὶ νομίζει, ὅτι πλέον κατεπείγει παρὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προεδρείου, τότε πρέπει νὰ μὴ τοὺς πάρῃ τὸν καιρὸν αὐτόν· ἐὰν ὅμως ἀποφασίσῃ ἢ τὴν τρίτην ἢ τὴν πέμπτην διὰ τὴν ἐκλογὴν, τότε δὲν ἠξεύρω πότε θὰ ἐργασθῇ· ἑπομένως φρονῶ τὴν τετάρτην ὡς καταλληλοτέραν.

§12ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προτείνω τὴν Κυριακήν.

§13ΖΕΡΒΑΣ. Μία ἡμέρα εἶναι, δὲν θὰ χαθῇ ὁ κόσμος.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε νὰ σᾶς ἐρωτήσω.

§15ΔΑΓΡΕΣ. Συμπίπτει νὰ ἦναι ἑορτὴ τὴν δευτέραν, ἀλλὰ πρέπει νὰ διαψεύσωμεν, ὅ,τι διαδίδεται, ὅτι ὑπάρχουν τινὲς πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ σκοποῦ δὲν θέλουν νὰ ἐργασθοῦν, πρέπει νὰ μάθουν καὶ αὐτοὶ καὶ ἡ κοινωνία, ὅτι ἡ Συνέλευσις αὐτὴ χωρὶς νὰ ψηφίσῃ τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους δὲν ἠμπορεῖ νὰ κηρύξῃ τὰς ἐργασίας της περαιωμένας. Λοιπὸν τὴν δευτέραν νὰ ἐργασθοῦν αἱ ἐπιτροπαὶ καὶ τὴν τρίτην νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογή.

§16ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ συνέλθῃ τὴν δευτέραν, προτείνω νὰ συνέλθῃ ἡ Συνέλευσις διὰ τὸ Σύνταγμα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἀρκοῦν τὰ λεχθέντα.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, ὅλοι ἡμεῖς, ἐγὼ δὲ καὶ ὡς πληρεξούσιος καὶ ὡς ὑπουργὸς, νομίζομεν ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει ἀναπόφευκτον καθῆκον καὶ πρέπει νὰ τελειώσῃ τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους. Κάθε ἄλλη ἰδέα εἶναι ματαία, κάθε ἄλλη ὑπόνοια, κατ’ ἐμὲ, εἶναι μωρία, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ παρ’ αὐτό. Ἑπομένως ἐν πλήρει πεποιθήσει καὶ ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐκπεραιοῦντες τὰ ἔργα μας· διότι, Κύριοι, αὐτὸ τὸ οὐσιῶδες ζήτημα ἀφορᾷ ὅλους μας καὶ ὅλοι ἐνδιαφερόμεθα, καὶ ἴσως ἐγὼ περισσότερον ἀπὸ πολλούς, διότι ἐγὼ ὅ,τι εἶμαι, τὸ χρεωστῶ εἰς αὐτὸ τὸ βῆμα. Λοιπὸν φρονῶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν μὲ ὅλην τὴν πεποίθησιν.

§19ΚΑΛΟΣ. Κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐνθυμηθῇ καὶ ἄλλα ἐπίσης σπουδαῖα καὶ τὸ τῆς ἀφομοιώσεως καὶ τὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§20ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἓν ἐκ τῶν σπουδαίων νομοθετημάτων εἶναι καὶ τὸ τῶν ἀγωνιστῶν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ προεδρείου ἐξεφράσθησαν διάφοροι γνῶμαι. Μερικοὶ προτείνουν τὴν δευτέραν, ἄλλοι τὴν τρίτην, ἄλλοι τὴν τετάρτην, ἄλλοι τὴν πέμπτην καὶ ἄλλοι τὴν Κυριακήν. Ὑποβάλλω λοιπὸν ἀλληλοδιαδόχως ὅλας αὐτὰς τὰς προτάσεις εἰς τὴν ψῆφόν σας.

§22ΤΙΝΕΣ. Τὴν τετάρτην, διότι τὴν τρίτην θὰ ἐργασθοῦν αἱ ἐπιτροπαί.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν θέλῃ, ἠμπορεῖ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν νόμων νὰ συνέρχεται καθ’ ἑκάστην, καθὼς ἡ ἐπὶ τῆς ἀφομοιώσεως, ἥτις συνῆλθε καὶ χθὲς καὶ προχθὲς καὶ θὰ συνέλθῃ καὶ αὔριον. Λοιπὸν ἔχει καιρὸν νὰ ἐργασθῇ τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα, οὕτως εἰπεῖν, εἶναι λελυμένα διὰ τὴν Ἑλλάδα. Λοιπὸν ἀπωτέρα πρότασις εἶναι τῆς Κυριακῆς. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις αὕτη;

§24ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν δεύτερον ζήτημα τῆς πέμπτης. Ὑποστηρίζεται;

§26ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§27ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τετάρτην νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη (θόρυβος ἀριστερά). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τρίτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Παρεδέχθη. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ λύσητε καὶ ἕτερον ζήτημα σχετιζόμενον μὲ τὰς συνεδριάσεις. Τὴν δευτέραν θὰ ἔχωμεν ἢ δὲν θὰ ἔχωμεν συνεδρίασιν; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν (θόρυβος).

§29ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§30ΖΕΖΟΣ. Παρακαλῶ νὰ συγκαλέσητε τὰς ἐπιτροπὰς τὴν δευτέραν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, τοῦ νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τοῦ προεδρείου, νομίζω, ὅτι δὲν ματαιόνει καὶ δὲν δύναται νὰ ματαιώσῃ τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως τοῦ νὰ συνέλθουν τὴν τρίτην τὰ τμήματα· θὰ τὰ προσκαλέσω νὰ συνέλθωσι τὴν 8ην ὥραν ἢ τὴν 9ην· μέχρι τῆς 10ης ἢ τῆς 11ης δύνανται νὰ τελειώσωσι τὰ ἔργα των καὶ μετὰ τοῦτο προβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ προεδρείου.

§32ΣΧΙΝΑΣ. Τὴν Δευτέραν ἔχομεν συνεδρίασιν;

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. — Ὑποβάλλεται πρότασις τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, ἀφορῶσα τὸ Σύνταγμα, τὸ ἄρθρον 58. «Οὐδὲν νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν, ἂν δὲν ψηφοφορηθῇ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον τρὶς κατ’ ἐπανάληψιν κατὰ τρεῖς διαφόρους ἡμέρας.» Ἡ πρότασις θέλει τυπωθῆ καὶ συζητηθῆ συνάμα μὲ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις ἐνδιαφέρεται νὰ μάθῃ τί γίνεται περὶ τῆς Τραπέζης τοῦ Κ. Βαλτατζῆ, κατ’ αἴτησίν τινων πληρεξουσίων, παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν, νὰ δώσῃ πληροφορίας.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, ἠξεύρει ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἡ σύμβασις ὅπως ἔγεινε μεταξὺ τοῦ ὑπουργείου καὶ τοῦ Κυρίου Βαλτατζῆ δὲν ἐψηφίσθη τοιαύτη, ἀλλ’ ἐπῆλθον μεταβολαί τινές· ὑπὲρ τῶν μεταβολῶν αὐτῶν ἔχομεν τὴν συναίνεσιν ἢ τὴν συγκατάθεσιν τῶν Κυρίων Βαλτατζῆ, λείπει ἀκόμη ἡ συγκατάθεσις τοῦ ἑτέρου μέρους, ἡ ὁποία περιμένεται ὥρᾳ τῇ ὥρᾳ, ἢ ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ. Ἰδοὺ διατί δὲν ἐκυρώθη αὐτὸς ὁ νόμος ἀκόμη καὶ δὲν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλονται τροπολογίαι ἐκ μέρους τοῦ πληρεξουσίου Κ. Βλαντῆ. Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τῶν τροπολογιῶν,

§36ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθοῦν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ τυπωθοῦν, διότι εἶναι ἐκτεταμέναι;

§38ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὑπάρχει ἐκκρεμὴς μία πρότασις, ἀφορῶσα πίστωσιν 1500 δραχμῶν διὰ τὴν ἐπιδιόρθωσιν τῆς ὁδοῦ Φαλήρου, ἡ ὁποία εἶναι ἀδιάβατος. Πρόκειται μόνον καὶ μόνον περὶ μεταθέσεως κεφαλαίων, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις.

§40ΜΠΟΥΣΚΟΣ ΚΑΙ ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ὑπάρχει.

§41ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Προχθὲς, κατὰ πρότασιν τοῦ Κυρίου Πετιμεζᾶ, ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις νὰ συζητήσῃ κατὰ προτίμησιν τὴν πρότασιν περὶ τῶν 5 ἀνθυπασπιστῶν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ δὲν ἀντιλέγει κἀνείς· δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις.

§43ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα· πῶς λοιπὸν δὲν προτιμᾶται;

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν θὰ γίνῃ συζήτησις. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ζητουμένην πίστωσιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§45ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Μὰ ἔχω ἀντίῤῥησιν. Κύριοι, ἡ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Φαλήρου ὁδὸς δὲν εἶναι δημοσία, εἶναι τῶν δύο δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς· γνωρίζετε, ὅτι τὸ δημόσιον συνεισφέρει διὰ τὴν πρωτεύουσαν πολλὰ, ὀλίγην προσοχὴν δίδει εἰς τὰς ἐπαρχίας· ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι εἰς βάρος τοῦ δήμου Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, οἱ ὁποῖοι ὠφελοῦνται ἀπὸ τὰ λουτρά. Τὸ δημόσιον ἐξώδευσε διὰ τὰ νερὰ τῶν Ἀθηνῶν ἄλλοτε 50,000 δραχμῶν· τὸ δημόσιον ἐξοδεύει διὰ τὰς πλατείας, τὰς ὁδοὺς, δι’ ὅλα διὰ τὸν δῆμον τῶν Ἀθηνῶν. Παρατηρήσατε τί ἔξοδα κάμνει, καὶ διὰ τὰ ἄλλα μέρη οὐδόλως φροντίζει· πρέπει λοιπὸν νὰ ῥίψητε ἓν βλέμμα καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας. Λέγω λοιπὸν, ὅτι οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ δὲν ἔπρεπε νὰ μᾶς φέρουν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου τὴν ἐπιδιόρθωσιν τῆς ὁδοῦ, ἀλλ’ εἰς βάρος τῶν δήμων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Προτείνω λοιπὸν νὰ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις, ἡ δὲ ἐπιδιόρθωσις νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς δύω δήμους.

§46ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδόθη πίστωσις 50,000 δραχμῶν διὰ τὸν καλλωπισμὸν τῶν Ἀθηνῶν καὶ διὰ τὴν διατήρησιν τῶν ὁδῶν. Ὁ ὑπουργὸς λοιπὸν δὲν ζητεῖ ἄλλο τι, εἰμὴ νὰ ἐπεκτείνῃ καὶ τὴν χρῆσιν αὐτὴν εἰς τὴν ὁδὸν Φαλήρου. Εἶναι ἓν ποσὸν, τὸ ὁποῖον προβλέπει ὁ προϋπολογισμός.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ζητηθεῖσαν πίστωσιν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§48ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω δύω λέξεις διὰ μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ θέσητε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δὲν θέλω διὰ ταύτης νὰ διακωλύσω οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν τῆς Συνελεύσεως. Πρὸ μιᾶς στιγμῆς ἐψηφίσατε πίστωσιν ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς μιᾶς ὁδοῦ καὶ ἐν ῥοπῇ ὀφθαλμοῦ ἐπεψηφίσθη νὰ δοθῇ ἐκ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου· ἂν οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν σᾶς ἐζήτουν τὴν ἄδειαν νὰ φορολογηθῶσιν αὐτοὶ καὶ νὰ ἐργασθῶσιν οἱ ἴδιοι, νομίζω, ὅτι μὲ περισσοτέραν ἔτι προθυμίαν ἠθέλετε δώσει τὴν πίστωσιν. Πρὸ ἓξ μηνῶν ὑπέβαλον πρότασιν περὶ καθαρισμοῦ τοῦ λιμένος Σπετσῶν. Ἐζήτησα, Κύριοι, τὸν καθαρισμὸν τοῦ λιμένος, διότι γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι ἡ ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύω, εἶναι καθαρῶς ναυτικὴ καὶ οὐδεμίαν ἄλλην ἐργασίαν ἔχουν οἱ κάτοικοι, εἰμὴ τὴν θάλασσαν. Ἡ θάλασσα εἶναι τὸ πεδίον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐργάζονται. Εἰς τὸν λιμένα αὐτὸν, ἀπὸ τῆς κοσμογονίας ἴσως, οὐδεὶς εἰργάσθη, ὥστε σχεδὸν κατεχώσθη, κατήντησεν ὥστε 350 πλοῖα νὰ μὴ δύνανται νὰ ἀράξωσι. Ζητοῦν λοιπὸν οἱ κάτοικοι, ὥστε νὰ γίνῃ νόμος καὶ νὰ φορολογηθῶσι, διότι ἄνευ νόμου δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία. Ζητῶ λοιπὸν νὰ τεθῇ ἡ πρότασίς μου αὕτη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§49ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§50ΖΕΖΟΣ. Τὴν παραδεχόμεθα ἀμέσως.

§51ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶμαι, Κύριοι, ἐναντίος τῆς προτάσεως αὐτῆς, θέλω τὴν ἐπιψηφίσει καὶ ἐγὼ μὲ τὴν αὐτὴν ταχύτητα, μὲ τὴν ὁποίαν καὶ ὁ εἰσαγαγὼν αὐτήν· ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ μὴ γίνηται σύγχυσις ὡς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ.

§52ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐθεωρήθη κατεπείγουσα ἡ πρότασις.

§53ΑΘ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου, διότι τότε γεννᾶται ἡ ἔνστασις, ὥστε πᾶς τις νὰ ζητῇ τὴν προτίμησιν τοῦ ἰδικοῦ του.

§54ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις λοιπὸν, ἂν δὲν συζητηθῇ σήμερον, θέλει τεθῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§56ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Μετὰ τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν, τὸ περὶ φυτειῶν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ περὶ φυτειῶν νομοσχεδίου.

§58ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν ἀνθυπασπιστῶν.

§59Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ἡ Συνέλευσις εἰκοσάκις ἀπεφάσισεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ πάλιν πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ. Προχθὲς ἀπεφασίσθη νὰ τεθῇ ὡς πρώτη πρότασις. Ἐτέθη 15 φορὰς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ οὐδέποτε ἠθελήσατε νὰ δώσητε πέρας.

§60ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις· ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ τὸ παραδεχθῇ ἀμέσως.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ ἄφησα εἰς τὴν συζήτησιν, διότι αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως συγκρούονται κατὰ πᾶσαν στιγμήν· ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ συζητήσῃ αὐτὸ ὡς πρῶτον, ἀλλὰ κατόπιν ἀπεφάσισε νὰ συζητήσῃ τὸ περὶ φυτειῶν.

§62ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἴσως δὲν ἠννοήθη καλῶς τὸ ζήτημα· τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ἐκάμομεν περὶ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, τοῦ νὰ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς ἀνθυπασπισταὶ, ἔχει μίαν ἔλλειψιν τύπου, δηλαδὴ, ἐπειδὴ δὲν διετυπώθη εἰς εἶδος ψηφίσματος, ὁ ὑπουργὸς εὕρισκεν ἐμπόδια· ἦλθε λοιπὸν ὁ ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν πρότασιν, διατυπώσας αὐτὴν ἐν εἴδει ψηφίσματος· ἡ πρότασις λοιπὸν αὕτη δὲν χρήζει συζητήσεως. Ἰδοὺ ἡ πρότασις. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει· Ἄρθρον μόνον. Δὲν ὑπάγονται εἰς τοὺς ὅρους τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου ὑπὸ στοιχ. ΟΣΤʹ. νόμου οἱ παρὰ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ πολῖται ὡς ἀνθυπασπισταὶ βαθμολογηθέντες Ντερέκας Κωνσταντῖνος, Κίσαβος Γεώργιος, Δημητρίου Χρῆστος, Ζίκος Ἀπόστολος, Βλαχιᾶς Πέτρος καὶ Συναδινὸς Χρῆστος· κατὰ συνέπειαν δὲ οὗτοι ἐκ νέου εἰς τοὺς ἐλέγχους τοῦ στρατοῦ ἀναγράφονται μὲ τὸν παρὰ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἀπονεμηθέντα αὐτοῖς βαθμόν. Δὲν μένει λοιπὸν, εἰμὴ νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα τοῦτο.

§63ΜΕΛΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν παρουσιάσθη ἑτέρα πρότασις τοῦ νὰ ἀνακληθῇ ἐν γένει τὸ ψήφισμα.

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὐδεμία πρότασις δύναται νὰ παρουσιασθῇ· ἔρχεται μόνον ἤδη μία πρότασις τοῦ νὰ μεταβάλλῃ ἡ Συνέλευσις τὴν ἀπόφασίν της εἰς ψήφισμα, ἵνα δυνηθῇ τὸ ὑπουργεῖον νὰ τὴν ἐκτελέσῃ, οὐδεμίαν δ’ ἄλλην πρότασιν ὑποστηρίζω. Ἡ Συνέλευσις ἔχει ἤδη παραδεχθῆ ἓξ ὀνόματα.

§65ΔΑΓΡΕΣ. Εὑρίσκομαι πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραβιάζητε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε σήμερον νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ ζήτημα περὶ τῶν φυτειῶν· δὲν δύναται λοιπὸν νὰ παρουσιασθῇ ἄλλη πρότασις. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς προτάσεως, ἡ πρότασις ὅμως αὕτη θὰ γεννήσῃ συζήτησιν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ πρότασις αὕτη καὶ νὰ συζητηθῇ τὸ περὶ φυτειῶν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου γίνεται συζήτησις περὶ τοῦ ποία πρότασις πρέπει νὰ προταχθῇ, ἡ περὶ φυτειῶν, ἢ ἡ περὶ ἀνθυπασπιστῶν, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἔχει ὁ Κ. Ῥοντήρης τὸν λόγον.

§67ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως, πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ὁ τύπος τῆς ἀποφάσεως.

§68ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχω προσθήκην.

§69ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν δέχεται προσθήκην.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὲν λέγετε, ὅτι θὰ γίνῃ συζήτησις, ἄλλοι προτείνουν προσθήκας, ἄλλοι λέγουν ἄλλα· προτείνετε χίλια δύο πράγματα (θόρυβος).

§71ΑΡΤΕΜΗΣ. Ἡ πρότασις εἶναι ἀποφασισμένη.

§72ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Νὰ καταστρέψωμεν τὸ ψήφισμα, ὥστε νὰ μὴ γίνηται πλέον λόγος.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν λοιπὸν ἂν θέλῃ νὰ προταχθῇ τὸ ζήτημα περὶ τῶν 6 ἀνθυπασπιστῶν, ἢ τὸ περὶ φυτειῶν. (θόρυβος).

§74ΗΛΙΑΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἐρωτήσητε, ἂν δὲν γίνῃ συζήτησις.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥοντήρης ἔχει τὸν λόγον.

§76ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἡ Συνέλευσις γνωρίζει τὰ περὶ τῶν ἀνθυπασπιστῶν αὐτῶν, ἐπειδὴ ὅμως οἱ Κύριοι Ἑπτανήσιοι ἀγνοοῦν πολλὰ πράγματα.....

§77ΒΕΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν ἀγνοοῦμεν τίποτε.

§78ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω δύο λέξεις. Εἶναι 8 ἢ 10 ἢ 12 μῆνες, καθ’ οὓς τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἐκκρεμές· πρὶν εἰσαχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς εἰσήχθη τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἀπεφασίσθη· καὶ τότε ὁ Κ. πρόεδρος τὸ παρημέλησε, παρῆλθεν ὁ προϋπολογισμὸς καὶ πάλιν τὸ παρημέλησεν ὁ Κ. Πρόεδρος, ἦλθε πάλιν τὸ ζήτημα δὲν ἠξεύρω ποσάκις. Τὸ ζήτημα αὐτό, κύριοι, δὲν εἶναι σπουδαῖον ὑπὸ ἐθνικ. ἔποψιν, εἶναι σπουδαῖον ὑπὸ τὴν ἠθικήν· διωρίσθησάν τινες ἀνθυπασπισταί, οἱ ὁποῖοι ἦσαν πολῖται, ὡς ἐπαναστάται, καὶ κατόπιν καθῃρέθησαν· ἡ καθαίρεσις ὑπὸ τοὺς κειμένους νόμους καὶ κατὰ τὰ στρατιωτικὰ ἤθη εἶναι μία ἀτίμωσις· τοῦτο ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα ταῦτα, καὶ ταῦτα εἶπον διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι τὸ ζήτημα ἂν καὶ δὲν ᾖναι ἐθνικόν, μεγάλης περιωπῆς, ἀφορᾷ ὅμως τὴν τιμὴν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, ὑπηρετήσαντες κατὰ τὴν δύναμίν των τὴν πατρίδα, ἡ ὁποία ἐπεφυλάχθη νὰ τοὺς τιμωρήσῃ διὰ καθαιρέσεως, διότι ἡ καθαίρεσις εἶναι ἀτίμωσις· ὁσάκις τις ζητεῖ δικαιοσύνην, ὡς ζητοῦσιν αὐτοί, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὴν δικαιοσύνην, διότι ἄρνησις τῆς δικαιοσύνης εἶναι κακόν. Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ζητοῦν ἀπόδοσιν τῆς δικαιοσύνης. Ἡ Συνέλευσις πρόκειται ἤδη νὰ κάμῃ μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἐρχομένη πολὺ ἀργὰ δὲν χρησιμεύει τίποτε. Ἀλλὰ διατὶ φέρομεν τὸ ζήτημα πάλιν ἐκ νέου εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀφοῦ ἅπαξ ἀπεφάνθη; διότι ὅτε ἡ Συνέλευσις τὸ καθιέρωσεν, ἦτο σκοτεινόν· ἔλεγεν ὅσοι ἀπὸ πολῖται ἔγειναν ἀνθυπασπισταί ἀλλὰ ἡ Συνέλευσις, Κύριοι, δὲν ἠννόησε πολίτας τοὺς στρατιώτας τῆς ἐπαναστάσεως (θόρυβος) καὶ κατόπιν ἦλθε διὰ ψηφισμάτων, 3 ἢ 4, καὶ εἶπεν, οἱ δεῖνα ἢ δεῖνα δὲν ὑπάγονται εἰς τὸ ψήφισμα· ἤδη λοιπὸν ἔμεινάν τινες, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ ὑπουργὸς δὲν δύναται ν’ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην, διότι διστάζει περὶ τὴν ἑρμηνείαν, διότι τὸ γράμμα εἶναι σκοτεινόν. Πολλοὺς, Κύριοι, ὅμως ἐπανέφερεν ἡ Συνέλευσις, τοὺς πλείστους ὅμως ἐπανέφερον τὰ μέσα· οἱ ἰσχυροὶ ὅσοι κατὰ καιροὺς ὑπῆρξαν ὑπουργοὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἔφερον τοὺς υἱούς των καὶ τοὺς συγγενεῖς των, (ἐπιδοκιμασίαι), οἱ δὲ πραγματικῶς πολεμήσαντες καὶ ὑπηρετήσαντες, αὐτοὶ οὔτε ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν· καὶ αὐτοὶ, Κύριοι, δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ἦσαν τὰ πρῶτα νεῦρα τῆς ἐπαναστάσεως. Αὐτὸ τὸ ζήτημα, Κύριοι, ἀφορᾷ τὴν ἐπανάστασιν, δὲν ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα αὐτά. Ἄν, Κύριοι, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τόσα ὑποστάντες, μόνον ἕνα βαθμὸν ἔλαβον δι’ ὅλα ταῦτα, καὶ οὗτος τοῖς ἀφαιρῆται, εἶναι ὡς νὰ τοὺς πτύσητε εἰς τὸ πρόσωπον καὶ νὰ τοὺς ἀτιμάζητε· τοῦτο εἶναι καὶ μία πλαγία ἀποδοκιμασία αὐτῆς ταύτης τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ ὑπ’ αὐτὴν μόνον τὴν ἔποψιν, ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν τὸ θεωρῶ ἐθνικόν. Τὸ νὰ ἀποφεύγωμεν τὴν συζήτησιν, το νὰ ἀρνώμεθα δικαιοσύνην, εἶναι ἄδικον καὶ σκληρὸν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα συνετέλεσαν, εἰς τὸ νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις. Τὴν σήμερον δὲν ἔχει ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις ἀνάγκην ν’ ἀποφανθῇ, ἀπεφάνθη προχθὲς κατ’ αἴτησιν τοῦ Γεωργ. Πετιμεζᾶ, καὶ προκαλῶ τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους νὰ τὸ ἀνακαλέσωσιν εἰς τὴν μνήμην των· ὁ Κ. Πετιμεζᾶς ἔκαμε πρότασιν, καὶ ἡ Συνέλευσις κατ’ ἐρώτησιν τοῦ Κ. Προέδρου παρεδέχθη σήμερον νὰ ἔλθῃ τὸ ζήτημα τὸ περὶ τῶν ἀνθυπασπιστῶν. Κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρόκειται περὶ πράξεως ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσατε ἐδῶ· κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, εἶναι ἀποφασισμένον οὐχὶ διὰ τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος, εἶναι ἀποφασισμένον, διότι ἀπεφασίσθη διὰ πολλῶν ψηφισμάτων, ὅτι οἱ πολῖται, ὅσοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Ναυπλίου καὶ ὅσοι συνετέλεσαν καὶ διεκρίθησαν εἰς τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 8βρίου, ἐξαιροῦνται· καὶ ἐγένετο ψήφισμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐξῃρέθησαν ὁ Κ. Μωραϊτίνης, ὁ Βρατσάνος, ὁ Φλαγκιᾶς (θόρυβος). Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ γείνῃ διάκρισις μεταξὺ 8βριανῆς ἐπαναστάσεως καὶ Ναυπλιακῆς. Εἰς τὸν κατάλογον ὑπάρχουν 60, οἱ ὁποῖοι ἐκ πολιτῶν ἐγένοντο ἀνθυπασπισταί· ἐδόθησαν οἱ βαθμοὶ εἰς τοὺς 50, δὲν μένουν, παρὰ ὀλίγοι· διὰ τοῦτο σᾶς λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν προνόμια, τὰ προνόμια εἶναι κακά· ἂν δὲν ἐγίνετο καμμία ἐξαίρεσις, κᾀνεὶς δὲν παρεπονεῖτο, ἐπειδὴ ὅμως ἐξῃρέθησαν 50, ἔμειναν ὀλίγοι καὶ ἑπομένως εἶναι ἄδικον νὰ μείνουν αὐτοί.

§79ΤΡΙΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὸ Κ. Ῥοντήρην νὰ μᾶς εἴπῃ ποίους προστάτας εἶχον αὐτοὶ οἱ ἓξ οἱ ἀνακτήσαντες τοὺς βαθμούς των, διότι πολλάκις μᾶς τὸ ἐπαναλαμβάνει τοῦτο. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶχον ἄλλους εἰμὴ τὸ Παλαμήδιον, τὸν Προφήτην Ἡλίαν, τὴν Ἄρειαν καὶ τὰ ἄλλα μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπολέμησαν· ἀπ’ ἐναντίας αὐτοὶ οἱ ὑποστηριζόμενοι σήμερον παρὰ τοῦ Ῥοντήρη ἔχουν αὐτὸν τὸν ἴδιον καὶ πολλοὺς ἄλλους ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οἵτινες πολλάκις μᾶς ἔφερον πρότασιν, ὅπως ἀνακτήσωσι τοὺς ἀπολεσθέντας βαθμούς των.

§80ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἕνεκα αὐτῶν ὅμως ἔχετε τὸν λόγον σήμερον.

§81ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ μετεβάλλετο ὁ Ὑμητὸς εἰς ὄρος χρυσοῦν καὶ ὁ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς νὰ ἐξήρχετο εἰς τὸν ἐξώστην, καθὼς ὁ ὑπὸ ἀπείρων ἀπαιτήσεων στενοχωρούμενος ἐκεῖνος Βασιλεὺς τῆς Ἱσπανίας, ἵνα κηρύξῃ τὸ ὡραῖον ἐκεῖνο λόγιον, Τόδος Καβαλιέρος, διότι τότε ἤθελεν εἶσθαι ἡ καλλιτέρα δικαιοσύνη τοῦ κόσμου. Ἀφοῦ, Κύριοι, ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις ἐστενοχωρήθη ἀπὸ τὰς πολλὰς ἀπαιτήσεις καὶ δικαίας καὶ ἀδίκους, ἐβαθμολόγησεν ὅλους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους τὸ ψήφισμα ΟΣΤʹ. καθῄρεσεν· ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις κατόπιν παρατηρήσασα, ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἐβαθμολογήθησαν ἀδίκως, δὲν μετεχειρίσθη μέτρον δίκαιον ἀλλ’ ἔλαβε τὸ ἀντίθετον μέτρον, ἀποφασίσασα τὴν ἐν γένει τῶν βαθμῶν κατάργησιν. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου εἶχον προτείνει μίαν δικαίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον θέλω ἐπαναλάβει, καὶ ἐλπίζω ἡ Συνέλευσις νὰ τὴν ἐπιψηφίσῃ, εἶχον ζητήσει, Κύριοι, νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ ἀπολύτως τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο, ἀλλὰ νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ ἐξ ἀνδρῶν ἐπαναστατῶν, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν, ὑπὸ εὐθύνην των, τὰς ὑπηρεσίας τῶν βαθμοφόρων καὶ ἀναλόγως αὐτῶν νὰ βαθμολογήσῃ, ἢ ἄν τινες οὐδὲν ἔπραξαν, νὰ τοὺς εἴπῃ ὑπάγετε εἰς τὸ καλόν· τὴν πρότασιν ταύτην προτείνω καὶ σήμερον καὶ ἐλπίζω νὰ τὴν ἐπιψηφίσητε. (μάλιστα, μάλιστα)

§82Α. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, Κύριοι, καθὸ ἐντελῶς προσωπικὸν, δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐπιφέρῃ θόρυβον καὶ νὰ κινήσῃ προσωπικὰς αἰτιάσεις ἑκατέρωθεν. Διὰ ταῦτα, Κύριοι, ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὴν κατηγορίαν τῶν βαθμοφόρων αὐτῶν καὶ τὰς ἐξαιρέσεις αἱ ὁποῖαι κατὰ καιρὸν ἔγειναν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν καὶ αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνωσι, καὶ ἐπειδὴ σήμερον ἐπιλαμβανομένη ἡ Συνέλευσις τοῦ ζητήματος τούτου, τοῦ ὁποίου ὁποιαδήποτε λύσις θὰ μᾶς ἐπαναφέρῃ πάλιν καὶ ἄλλην συνεδρίασιν, προτείνω ἡ συζήτησις τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ σήμερον νὰ ἀναβληθῇ, συγχρόνως δὲ συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος καθ’ ἣν περίστασιν οἱ ζητοῦντες τὴν ἀνάκλησιν πολλῶν βαθμοφόρων δὲν συνενοήθησαν μεταξὺ των, ὥστε νὰ ἔλθῃ πρότασις φέρουσα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα πραγματικῶς ὑπηρέτησαν τὸ ἔθνος καὶ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Ναυπλίου καὶ τοῦ 8βρίου, τὰ ὁποῖα ἡ Συνέλευσις νὰ ἀναγνωρίσῃ· ἄλλως, Κύριοι, (θόρυβος), ἀντιπροσωπεύω τὰς ἰδέας μου. Ἐννοῶ ὁποία εἶναι ἡ θέσις τοῦ ζητήματος, γνωρίζω περὶ τίνος πρόκειται, ὅτι πρόκειται περὶ τῶν ἕξ, ὅτι περὶ αὐτῶν ἐγένετο ἄλλοτε ἀπόφασις καὶ δὲν ἐξετελέσθη, διότι δὲν ἔφερε τύπον ψηφίσματος. Ἀλλὰ πιστεύσατε, ὅτι ἡ λύσις αὐτοῦ τοῦ ζητήματος δὲν ἐννοεῖ τύπους, δὲν ἔχει ἄλλο παρὰ νὰ γεννήσῃ νέα καὶ δίκαια παράπονα τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἵτινες ἐπίσης δικαιοῦνται. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι, καὶ συνεπείᾳ τῆς τελευταίας ἀποφάσεως τοῦ Σαββάτου, νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Συνέλευσις ἐν γένει τοῦ ζητήματος τούτου. Προτείνω τὴν ἀναβολὴν, ὁ καιρὸς δὲ θὰ μᾶς διδάξῃ ἅπαξ διὰ παντὸς ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος.

§83ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Κύριοι, οὐδεὶς δύναται νὰ μοὶ ἀποδώσῃ μεγάλην ἐπιθυμίαν εἰς τὸ νὰ δίδω πολλοὺς βαθμούς, ἀπεναντίας πάντοτε εἶμαι ἐναντίος τῶν προβιβασμῶν καὶ τοσοῦτον αὐστηρός, ὥστε μὲ κατηγόρησαν, ὅτι ἠθέλησα νὰ διαλύσω τὸν στρατόν. Ἤμην ὑπουργὸς πολλάκις αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἦλθον νὰ ζητήσουν τὸ δίκαιόν των, καὶ ἔχουν δίκαιον, ἀλλὰ διὰ νὰ κλείσω τὴν πληγὴν, ἥτις ἠνοίχθη εἰς τὸν στρατὸν, ποτὲ δὲν ἔδωσα· καὶ ἐντὸς αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως μὲ κατηγόρησαν, ὅτι δὲν ἐπροβίβασα αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους· καὶ ποῖος μὲ κατηγόρησεν; ἐκεῖνος, ὅστις κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν κατέβη τοῦ βήματος. Σήμερον ὅμως, Κύριοι, ὅτε ὑπάρχει μία ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου τούτου, ἔρχομαι νὰ ἐκπληρώσω ἓν καθῆκον ἱερὸν πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, εἰς τοὺς ὁποίους, ὡς εἶπον, μόνον διὰ νὰ κλείσω τὴν πληγὴν δὲν ἔδωκα· σήμερον θέλετε κάμει διπλῆν ἀδικίαν, διότι αὐτοὶ ὑπάρχουν ἤδη, καὶ θέλετε τοὺς ἀφήσει εἰς τοὺς δρόμους· εἶναι καὶ δὲν εἶναι ἀνθυπασπισταί· ἀκούσατε τὴν ἀπόφασιν.

§84ΣΑΡΑΒΑΣ. Ὅπως μὴ γίνῃ σύγχυσις, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῶσιν ἐκ νέου τὰ ὀνόματα.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδού· Ντερέκας Κωνσταντῖνος, Κίσσαβος Γεώργιος, Δημητρίου Χρῆστος, Ζίκος Ἀπόστολος, Βλαχιᾶς Πέτρος, Συναδινὸς Χρῆστος. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται σχεδὸν ἅπαντες). Παρεδέχθη. Πρόκειται λοιπὸν σήμερον τὴν πρότασιν ταύτην, ἥτις δὲν ὑπάρχει εἰς τύπον ψηφίσματος, νὰ τὴν διατυπώσητε κατ’ αὑτὸν τὸν τρόπον. Θέλετε νὰ μὴ γίνῃ αὐτὸς ὁ τύπος;

§86ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι! Ἐφωτίσθημεν, Κύριε Πρόεδρε.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι ἐφωτίσθησαν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§88ΗΛΙΑΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἔχω νέαν πρότασιν.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε πλέον, ἔκλεισεν ἡ συζήτησις. Ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἡ πρότασις ἡ εἰσαχθεῖσα παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ ἓξ ἀνθυπασπιστῶν.

§90ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθησαν ὅμως διάφοροι προτάσεις.

§92ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἠμποροῦν αὗται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν. Ἐρωτήσατε περὶ τῆς πρώτης μόνον διὰ τοὺς ἕξ.

§93ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Νὰ μετατραπῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως εἰς ψήφισμα.

§94ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ ἐρωτήσω καὶ ὡς πρὸς τὰς προσθήκας;

§96ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι!

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκω λοιπὸν τὴν πρότασιν. «Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει· Ἄρθον μόνον. Δὲν ὑπάγονται εἰς τοὺς ὅρους τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου ὑπὸ στοιχ. ΟΣΤʹ. νόμου οἱ παρὰ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ πολῖται ὡς Ἀνθυπασπισταὶ βαθμολογηθέντες Ντερέκας Κωνσταντῖνος, Κίσσαβος Γεώργιος, Δημητρίου Χρῆστος, Ζίκος Ἀπόστολος, Βλαχιᾶς Πέτρος καὶ Συναδινὸς Χρῆστος, κατὰ συνέπειαν δὲ οὗτοι ἐκ νέου εἰς τοὺς ἐλέγχους τοῦ στρατοῦ ἀναγράφονται μὲ τὸν παρὰ τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως ἀπονεμηθέντα αὐτοῖς βαθμόν.

Ὁ Πληρεξούσιος

Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ.

Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι) Παρεδέχθη. — Μεταβαίνομεν εἰς τὸ περὶ φυτειῶν. Ἔχει τὸν λόγο ὁ Κ. Καλλιγᾶς. Παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν διὰ τὸν συνοικισμὸν τῶν Σουλιωτῶν νὰ συνέλθῃ τὴν δευτέραν, διότι ἔχομεν τὰ ἔγγραφα καὶ θέλω τὰ ὑποβάλει εἰς αὐτήν.

§98ΖΕΡΒΑΣ. (Στρατηγ.) Ἐπειδὴ ἀπεφασίσθη τὸ Σάββατον νὰ γίνῃ ἡ διανομὴ τῶν Σουλιωτῶν, καὶ βλέπω ἡμέραν μὲ τὴν ἡμέραν ὅτι δὲν γίνεται, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὴν παραίτησίν μου.

§99ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἡ σπουδαία καὶ λογικωτάτη ἀνάπτυξις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν...

§100ΤΙΝΕΣ. Προσκαλέσατε, Κύριε Πρόεδρε, τοὺς πληρεξουσίους· δὲν εἶναι Συνέλευσις.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, Κ. Πληρεξούσιοι, καθήσατε· τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον καὶ ἄξιον τῆς προσοχῆς σας.

§102ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἡ σπουδαία, λέγω, καὶ λογικωτάτη ἀνάπτυξις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καθιστᾷ περιττὸν νὰ χρονοτριβήσῃ τις εἰς τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι δικαιολογοῦν καὶ ὑποστηρίζουν τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον. Ἠξεύρετε ποία ἦτον ἡ θέσις τῶν πολιτῶν, στερουμένων γῆς, ἥτις εὑρίσκετο εἰς χεῖρας τοῦ δημοσίου; ἄγονος καὶ ἄχρηστος, νεκρὸς πλοῦτος.

§103ΖΕΡΒΑΣ. Πέντε πληρεξούσιοι εἴμεθα· θὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει διάθεσιν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου ὅσοι θέλουν ἀκούουν· ὅταν πρόκηται νὰ ψηφοφορήσουν ἔρχονται.

§105ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ὑπάρχει Συνέλευσις.

§106ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἔνστασις, ὅτι δὲν εἶναι πλήρης ἡ Συνέλευσις, καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν ζητεῖται ἡ ψῆφος αὐτῆς· ἄλλως τε παρατηρῶ εἰς τὸν Κ. Ζέρβαν, ὅτι προχθὲς τὸ αὐτὸ ἔκαμεν εἰς τὸ περὶ Γερουσίας καὶ ἔλεγεν, ὅτι ἕκαστος ἔχει ἐσχηματισμένην τὴν πεποίθησίν του.

§107ΖΕΡΒΑΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἂν 5 ἄνθρωποι ἠμποροῦν νὰ κάμουν συνεδρίασιν.

§108ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὑποθέτω, Κύριοι...

§109ΖΕΡΒΑΣ. Ἔκαμον ἔνστασιν, Κ. Πρόεδρε· δὲν εἶναι συνεδρίασις, πρέπει νὰ ἐρωτήσητε ἂν ὑποστηρίζηται ἡ πρότασίς μου.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προκαλεῖτε σκάνδαλα.

§111ΖΕΡΒΑΣ. Ὀφείλετε νὰ ὑποβάλητε τὴν πρότασίν μου· ἂν ὑπάρχῃ Συνέλευσις, νὰ ἐρωτήσητε, ἂν δὲν ὑπάρχῃ, νὰ φύγωμεν.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἐξέλθουν οἱ Κ.Κ. πληρεξούσιοι ἀπὸ τὰ δωμάτια, διὰ νὰ παύσῃ ὁ Κ. Ζέρβας.

§113ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Θὰ μᾶς κάμῃ ὁ Κ. Ζέρβας τὴν εὐταξίαν τῆς Συνελεύσεως.

§114ΖΕΡΒΑΣ. Εἶναι πλαστὴ ἡ συζήτησις αὐτή.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, λάβετε παρακαλῶ, μίαν θέσιν.

§116ΔΑΓΡΕΣ. Ἄν καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν θέλει ὁ Κ. Ζέρβας, δὲν θὰ γίνῃ ποτὲ συνεδρίασις.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν καθιεροῖ καμμίαν ἀρχήν.

§118ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν δύναμαι τῷ ὄντι νὰ ἐννοήσω τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἀπαντῶ διὰ νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ τὸ ὀνομάσω τὸ ζωτικώτερον ὅλων ἴσως, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Πολλαὶ γαῖαι εὑρίσκονται νεκραὶ εἰς χεῖρας τοῦ Δημοσίου, καὶ ἄγονος πλοῦτος, καὶ πολλοὶ πολῖται ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς Βασιλείας ἐν Ἑλλάδι στεροῦνται γῆς διὰ νὰ ἐνασχολήσουν τὴν φιλοπονίαν των. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν πόθεν προέρχονται τὰ προσκόμματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ παρατείνουν τοιαύτην οἰκτρὰν κατάστασιν, ὥστε ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ὑπάρχῃ νεκρὰ ἡ γῆ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἄνθρωποι ἐργατικοὶ νὰ μὴν εὑρίσκουν ἐνασχόλησιν. Συνειργάσθην καὶ ἐγὼ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὡς ἐκ τούτου τολμῶ νὰ φέρω τὸν λόγον καὶ δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ παρεκταθῶ εἰς πολλὰς ἀναπτύξεις. Δὲν θέλω ἐπαναλάβει ὅσα τόσον εὐστόχως εἶπεν ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα δικαιολογοῦν τὸ μέτρον τὸ προτεινόμενον καὶ ἀποδεικνύουν, ὅτι ὄχι μόνον ἦλθεν ὁ καιρὸς, ἀλλ’ ὅτι πρὸ πολλοῦ παρῆλθε, καθ’ ὃν ὤφειλεν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ προβλέψῃ παύουσα αὐτὴν τὴν ὀλεθρίαν κατάστασιν, ἥτις παρατείνει τὴν πενίαν ἐν μέσῳ πολυαρίθμων πληθυσμῶν. Ἠκούσατε, ὅτι τὸ δημόσιον δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκποιήσῃ τὴν ἐθνικὴν γῆν καὶ ὅτι τὰ λοιπὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἀπὸ τοῦ 33, εἶναι τόσον ἐλλιπῆ καὶ παρέχουν τόσα προσκόμματα, ὥστε καταστρέφουν ἐκεῖνον, ὅστις νομίζει, ὅτι δυνάμει ἑνὸς φαλαγγιτικοῦ ἢ οἱουδήποτε ἄλλου γραμματίου προικοκτησίας δύναται νὰ γίνῃ μίαν ἡμέραν ἰδιοκτήτης, καὶ σᾶς ἀπέδειξε κάλλιστα ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι συμφέρει περισσότερον νὰ ἀγοράσῃ τις τὴν γῆν εἰς πολὺ ἀνωτέραν ἀξίαν, ἂν λάβῃ αὐτὴν ἀμέσως, ὥστε νὰ ἐνασχοληθῇ εἰς καλλιέργειαν, παρὰ νὰ ἀπαντᾷ ὅλας ἐκείνας τὰς μακρὰς διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν ἀποδεικνύονται, ὅτι εἶναι ῥιζικῶς ἀτελεῖς. Ἴσως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ σᾶς ὑποδείξῃ ἄλλο τι πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον ἔγκειται εἰς τὰ πράγματα καὶ περὶ τοῦ ὁποίου δὲν προέβλεψεν ἀποχρώντως ὁ Νόμος καὶ τὸ ὁποῖον, κατὰ τὴν κρίσιν μου εἶναι τὸ κυριώτερον πρόσκομμα, δι’ ὃ δὲν δύνανται ἐγκαίρως καὶ ὅπως ἦτο σήμερον νὰ γίνωνται αἱ ἐκποιήσεις τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, καὶ εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι πρὸ πάντων ὁ πόθος, ὅστις ὑπάρχει εἰς ἕκαστον κάτοικον νὰ μεθέξῃ καὶ αὐτὸς τῆς ἰδιοκτησίας τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν ἠλευθέρωσεν αὐτὸς, ἢ διὰ τῶν γονέων του, δὲν ἀφίνει αὐτὸν νὰ ἀνεχθῇ ἄλλον τινὰ ἐρχόμενον νὰ κατασταθῇ ἰδιοκτήτης· γεννῶνται λοιπὸν πάντοτε δυσαρέσκειαι καὶ ὑποβάλλονται εἰς τὰς ἁρμοδίους ἀρχὰς ἀναφοραὶ, αἱ ὁποῖαι παριστῶσι τὰ πράγματα οὐχὶ ὡς ὑπάρχουσιν ἀληθῶς, ἀλλὰ διὰ τοιούτων παραμορφώσεων, ὥστε οὐδεὶς Ὑπουργὸς ἀναδέχεται τὴν εὐθύνην νὰ περιφρονήσῃ αὐτὰς τὰς ἀναφορὰς καὶ νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου. Ἐφθάσαμεν λοιπὸν εἰς μίαν τοιαύτην ἐποχὴν, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπομείνῃ ὁ γεωργὸς ἀπέναντι τῆς γῆς μὲ ἐσταυρωμένας χεῖρας. Τὰ κτήματα ταῦτα, εἰς ἃ κατέβαλε κόπους καὶ δαπάνας διὰ νὰ τὰ ἐμφυτεύσῃ, τί θέλομεν τὰ πράξει; Θέλομεν οἰκειοποιηθῆ ὡς δημόσια κτήματα καὶ θέλομεν ἀποβάλει ἐκεῖνον, ὅστις τὰ καλλιέργησε; Τὸ νομίζετε, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ πρέπον νὰ ἀναβάλλητε τὴν συζήτησιν, ἥτις παρατείνει αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἥτις δὲν ἀφίνει αὐτὸν τὸν γεωργὸν νὰ ἐνασχοληθῇ σπουδαιότερον καὶ καταβάλῃ ὅσα δύναται καὶ ἀπαιτοῦνται πρὸς τελείαν καλλιέργειαν τοῦ κτήματος, διότι πάντοτε ἐπικρέμαται αὐτῷ τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους ἐπὶ τῆς κεφαλῆς του; Ἀλλὰ τάχα τολμᾷ νὰ πράξῃ τι τὸ δημόσιον, ἐνῷ πρόκειται ν’ ἀδικήσῃ πολυάριθμον τάξιν ἀνθρώπων, καὶ νὰ ἐξεγείρῃ τοιαύτην ἀγανάκτησιν, τὴν ὁποίαν ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς ἀδυναμίαν νὰ κατασβέσῃ; Εἶναι λοιπὸν καιρὸς νὰ ληφθῇ μέτρον, καὶ διαφωνοῦμεν μόνον περὶ τοῦ μέτρου τούτου. Θέλω περιορισθῆ λοιπὸν εἰς τοῦτο καὶ μόνον, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ Νομοσχεδίου, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι οὐδεμίαν περιέχει ἀδικίαν, καὶ ὅτι οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει νὰ τροποποιήσωσι τὸ κείμενον τοῦ Νομοσχεδίου κατὰ τὴν πρότασιν, ἣν ὡς πληρεξούσιος καὶ οὐχὶ θέλων νὰ φέρῃ ὑπουργικὸν ζήτημα προτείνει ὁ Κύριος Σωτηρόπουλος.

§119ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι παλαιὰ ἡ τροπολογία.

§120ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν μεταβάλλουν λοιπὸν ἰδιότητας ἐπὶ τοῦ προκειμένου αἱ προτεινόμεναι παρατηρήσεις τοῦ Κ. Σωτηροπούλου, ἐὰν ᾖναι ὑπουργὸς ἢ ὄχι, διότι σας εἶπε τὰς ὑπέβαλε πρὸ πολλῶν μηνῶν.

§121ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὡς ὑπουργὸς καὶ ὡς πληρεξούσιος ἔχω τὴν αὐτὴν ἰδέαν.

§122ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, ὅστις καὶ ὡς Ὑπουργὸς ὑποστηρίζει αὐτὴν τὴν πρότασιν, εἶπεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὸ ἑξῆς, ὅτε τὸν διέκοψα παρὰ τὴν συνήθειάν μου, ἐκφράζων τὰς ἀμφιβολίας μου, ὅτι, ἐὰν σήμερον τὸ δημόσιον εἶχε τὴν θέλησιν νὰ τὸ πράξῃ, ἠδύνατο νὰ ἀποβάλῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς γεωργοὺς, θεωρουμένους ὡς κατὰ παράκλησιν κατόχους. Ἐξέφρασα τὴν ἀμφιβολίαν εἰς τοῦτο, διότι μοὶ συνέβησαν δίκαι, καθ’ ἃς ὑπεστήριξα τὸ ἐναντίον, καὶ δὲν ἀπέτυχον, καὶ ἰδοὺ διατί· ἐννοῶ κάλλιστα, ὅτι, ὅταν τις καταλαμβάνῃ τὴν ξένην γῆν ἐν κακῇ πίστει, γνωρίζων τὸν ἰδιοκτήτην, καταβάλῃ δαπάνας οἰκοδομῆς ἢ φυτείας, ὅτι οὗτος κατὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναται νὰ ἀποβληθῇ καὶ νὰ στερηθῇ ὅλων ἐκείνων τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας κατέβαλεν. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἡ θέσις τοῦ γεωργοῦ ἀπέναντι τοῦ δημοσίου· τὸ δημόσιον ἀνέχεται αὐτὸν τὸν γεωργὸν καὶ τὸν φορολογεῖ. Μοὶ λέγεται, ὅτι εἶναι προσβολή, ὅτι τὸν ἀνέχεται, καὶ σᾶς ἐρωτῶ ἂν, ἀγνοοῦντος τοῦ δημοσίου, ὑπάρχῃ αὐτὸς κάτοχος καὶ μοὶ εἴπατε ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ὑπουργείου· σᾶς λέγω, ἂν ἔχωμεν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν....

§123ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἐφύτευσαν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ὑπουργείου.

§124ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Εἶναι ἀδιάφορον· τί ἔπραξε τὸ δημόσιον, ἀφοῦ ἐφυτεύσατε; δὲν ἐρωτᾶται μόνον ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν καταβάλλεται ἡ δαπάνη, ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται ἡ οἰκοδομή, ἀλλὰ καὶ τὰ μετὰ ταῦτα. Ὅταν ἐγὼ ἔρχωμαι ἐντὸς τοῦ κτήματός μου, ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀποβάλω ὅποτε θέλω, ἀλλ’ ὅταν σᾶς ἐπισκέπτωμαι καθ’ ἡμέραν καὶ σᾶς ἐρωτῶ τί κάνετε, πῶς ἔχετε εἰς τὴν ὑγείαν σας, καὶ πηγαίνω καὶ τρώγω καὶ σῦκα, τὰ ὁποῖα ἐφυτεύσατε, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀδιάφορον. Ἐδῶ ὑπάρχει σχέσις σιωπηρὰ ἐπὶ 10, 20, 30 ἔτη, καθ’ ἃ τὸ δημόσιον φορολογεῖ καὶ λαμβάνει ἐπικαρπίαν κατὰ τὰ στελέχη τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων. Δύναται πλέον νὰ θεωρηθῇ κακῆς πίστεως ὁ ἀποδίδων μέρος τῆς ἐπικαρπίας; Δὲν συνιστᾶται ἐμφύτευσις καὶ διὰ παραγραφῆς; Αὗται αἱ ἰδέαι, ἐπ’ ὀνόματι τῶν ὁποίων μὲ διέκοψαν, βεβαίως ὑπάρχουν εἰς τὰ γραφεῖα καὶ πολλάκις τὰς ἐπολέμησα καὶ πολλάκις εἶδον τοιαύτας διατάξεις, αἱ ὁποῖαι διαιωνίζουν τὴν κακὴν πίστιν καὶ λέγουν, ὅτι, ἐπειδὴ ἐν ἀρχῇ ὑπάρχει κακὴ πίστις, ἄρα ὑπάρχει πάντοτε, καὶ τὸ εἶπον καὶ ἐντὸς τῶν νόμων. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι, ἐὰν ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προχθὲς εἶπεν, ὅτι ὑπάρχουν πολλαὶ ἀδικίαι, μία ἀπὸ τὰς μεγάλας εἶναι αὐτὴ, ἡ ὁποία δὲν ἀναγνωρίζει τὸν κάτοχον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἐν τοσούτῳ κατ’ ἔτος φορολογεῖ καὶ λαμβάνει παρ’ αὐτοῦ ἐπικαρπίαν, ὡς καλλιεργοῦντα κτήματα τοῦ δημοσίου. Λέγω λοιπόν, ὅτι τὸ δημόσιον σήμερον, ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει δικαιοσύνη, ὅτι τὰ δικαστήρια ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀνεξάρτητα, καὶ ὅτι δύνανται νὰ ἐφαρμόσωσι τοὺς ἰσχύοντας ἐν Ἑλλάδι νόμους, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ ἀποβάλῃ τοιοῦτον γεωργὸν, ὡς κάτοχον κακῆς πίστεως· τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ πράξῃ, εἶναι νὰ φιλονεικήσῃ μετ’ αὐτοῦ περὶ ἰδιοκτησίας· δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἀπώλεσε τὴν ἰδιοκτησίαν τὸ δημόσιον, ἀλλ’ ἡ κατοχὴ ἀπωλέσθη καὶ αὐτὸς ἔπαυσε πλέον ἀπὸ τοῦ νὰ ᾖναι κακῆς πίστεως κάτοχος, ἀλλ’ εἶναι καλῆς πίστεως κάτοχος. Προβαίνω ὅμως περαιτέρω καὶ παραδέχομαί τι, τὸ ὁποῖον ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν φρονεῖ, ἀλλὰ καί τοι παραδεχόμενος τοῦτο, ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω ἂν περιέχῃ τι ἄδικον ἡ πρότασις, ἡ ὁποία περιέχει τὴν ἑξῆς διάταξιν, ὅτι τὸν κάτοχον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐκαλλιέργησε κτῆμα καὶ τὸ ἐσχημάτισεν, αὐτὸν τὸν κάτοχον δὲν θέλομεν νὰ τὸν ἀποβάλωμεν, ἀφοῦ ἔφερεν εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα καὶ ηὔξησε τὸν δημόσιον πλοῦτον, ἀλλὰ δὲν θέλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν καὶ τὸ δικαίωμα τῆς κατακτήσεως, ὅτι ἔγεινε κατάκτησις τῶν γαιῶν τοῦ δημοσίου. Λοιπὸν νὰ εὕρωμεν δίκαιον μέτρον καὶ κατ’ αὐτὸ νὰ διαχωρίσωμεν τὰ συμφέροντα, ὥστε νὰ λάβῃ ἕκαστος τὸ ἴδιον. Τί προτείνει λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον; Αὐτὸ λέγει, ὅτι τὸ κτῆμα τὸ χωρίζω εἰς δύο ἴσα μέρη καὶ ὡς πρὸς τὸ ἥμισυ τὸ δωρῶ ἀντὶ τῆς καλλιεργείας· δὲν περιορίζεται ὅμως εἰς αὐτὴν τὴν δωρεάν, τὸ ἄλλο ἥμισυ ἐβελτιώθη, ἔλαβεν ἀνωτέραν ἀξίαν, καὶ δύναται τὸ δημόσιον νὰ εἴπῃ τοὐλάχιστον νὰ λάβῃ ἕκαστον τὸ ἥμισυ, ὅτε δὲν ἠμπορεῖ ὁ ἄλλος νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐβλάφθη. Ὄχι, ἡ πρότασίς μας εἶναι ἔτι ἐπιεικεστέρα. Λέγομεν, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν καλλιεργητὴν καὶ αὐτὸ τὸ ἥμισυ, ἀλλὰ θέλομεν νὰ τὸ λάβῃ, πληρόνων τὴν ἀξίαν του, καὶ ζητοῦμεν τὴν ἀνεύρεσιν αὐτῆς. Αὐτὴ εἶναι λοιπὸν ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου. Πᾶς λοιπὸν, ὅστις ἐσχημάτισε κτῆμα διὰ φυτειῶν, αὐτὸς κατὰ τὸ ἥμισυ ἀμέσως γίνεται ἰδιοκτήτης, κατὰ τὸ ἄλλο ἥμισυ ἀγοραστὴς ἐπὶ τιμήματι ὁρισθησομένῳ δι’ ἐκτιμήσεως. Ἠξεύρω τώρα, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλο σύστημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἴσως ὁμιλήσω τελευταῖον. Ὁ Κ. Σωτηρόπουλος λέγει, ὅτι αὐτὴ ἡ πρότασις εἶναι ἄδικος· διότι λέγει, ἐὰν ἐξετάσητε τὰς ἀξίας, ποία εἶναι ἡ ἀξία τῆς γῆς, καὶ ἂν ἐξετάσητε ποῖαι εἶναι αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι κατεβλήθησαν ἐπ’ αὐτῆς, θέλετε εὑρεῖ, ὅτι αἱ δαπάναι ὑπερβαίνουν τὴν ἀξίαν τῆς γῆς καὶ ἀφοῦ τὴν ὑπερβαίνουν, ἡ κατὰ τὸ ἥμισυ διανομὴ δὲν εἶναι ἐπιεικής· καὶ αὐτὸ, νομίζω, εἶναι τὸ κυριώτερον θεμέλιον τοῦ συλλογισμοῦ του, ἀλλ’ ἀναπτύσσει αὐτὸν καὶ διὰ παραδειγμάτων, ἔρχεται συγκεκριμμένως νὰ ἐξετάσῃ ποῖαι εἶναι αἱ γενόμεναι δαπάναι, καὶ ἐξετάζει αὐτὰς εἰδικῶς ὡς πρὸς τὰς σταφιδοφυτείας, καὶ λέγει, ἔχει τοσαύτας δαπάνας· ἡ ἀξία τῆς γῆς πρὶν τῆς φυτείας ἦτο τοιαύτη, ὥστε αἱ δαπάναι εἶναι ἀνώτεραι τῆς ἀξίας, ἄρα δὲν εἶναι ἐπιεικὲς νὰ γίνῃ τοιαύτη διανομή· τί πράττει λοιπόν; τίνος λέγει ἐστερήθη τὸ δημόσιον; ἐστερήθη τῆς γῆς· ἄρα νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ἀξία τῆς γῆς· καὶ ὁ γεωργὸς νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ δημόσιον τὴν ἀξίαν αὐτὴν τῆς γῆς. Ἐὰν θέλητε, θεωρητικῶς καὶ ἀφηρημένως εἶναι ἁπλούστερον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ἀξία τῆς γῆς πρὸ τῆς φυτείας, εἶναι πολὺ ἁπλούστερον ἀπὸ τοῦ νὰ ἔλθητε εἰς διανομὴν τοῦ ἡμίσεως καὶ ἐκτίμησιν ἔπειτα τοῦ ἄλλου ἡμίσεως, ἀλλ’ ὅταν ἔλθητε εἰς τὴν ἐφαρμογὴν, διστάζω, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν ποτε νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι πρῶτον δὲν πρόκειται μόνον περὶ σταφιδοφυτειῶν· βλέπετε, ὅτι ὁ νόμος συμπεριλαμβάνει γαίας, κατὰ τὰς ὁποίας ἐφυτεύθησαν συκαῖ, ἐλαῖαι, ἀμυγδαλέαι καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Τὸ παράδειγμα λοιπὸν, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἐκ τῆς σταφιδοφυτείας, εἰς τί συντελεῖ; εἰς τὸ νὰ εἴπῃ τις τί ἠμπορεῖ νὰ συμβαίνῃ εἰς τοιαύτας μόνον φυτείας, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας τὸ παράδειγμα αὐτὸ δὲν ἐφαρμόζεται. Ἐὰν ἐρωτήσητε ποῦ μέλλει νὰ ἐφαρμοσθῇ, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν Μεσσηνίαν, καθ’ ὑπόθεσιν, ἡ γῆ εἶναι ἐθνικὴ καὶ πολλὰ ὀλίγη εἶναι ἰδιόκτητος, ἐπίσης καθ’ ὅλην τὴν Λακεδαίμονα ὑπάρχει ἐθνικὴ γῆ, ἀλλ’ ἀμφιβάλλω ἐὰν εὕρητε σταφιδοφυτείας, θὰ εὕρητε μωρεοφυτείας, συκᾶς, ἄλλα δένδρα προσοδοφόρα, ἐνῷ τὴν σταφιδοφυτείαν εὑρίσκετε κατὰ τὴν Ἠλείαν, τὴν παραλίαν τῆς Κορινθίας· εἰς τὴν Παρνασσίδα πάλιν εὑρίσκετε ἐλαιοφυτείαν, εἰς τὸ βορειότερον ὅμως τῆς Ἑλλάδος ἀμφιβάλλω ἂν ἐφαρμόζηται. Ἔχομεν καὶ ἐδῶ εἰς τὴν Ἀττικὴν, ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ δήμου Φυλῆς δὲν εὑρίσκεται τοιοῦτόν τι, διότι δὲν ὑπάρχει ἐθνικὴ γῆ, ἢ, ἐὰν ὑπάρχῃ, δὲν ἐφυτεύθη. Πρέπει λοιπὸν νὰ λάβητε παράδειγμα τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἀπὸ κοινοῦ, ὄχι ὡς τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μόνον περὶ σταφιδοφυτειῶν· ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι καὶ αὐτὸ ἤθελεν εἶναι ὀρθὸν· καὶ πάλιν λέγω, πῶς θέλομεν ἐξεύρει τὴν ἀξίαν τῆς γῆς; Γνωρίζομεν, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀξία τῆς γῆς μεταβάλλεται καθ’ ἡμέραν, τὸ πλέον εὐμετάβλητον πρᾶγμα, ἐὰν θέλητε μεταξὺ τῶν πολλῶν ἄλλων, εἶναι καὶ ἡ ἀξία τῆς γῆς, καὶ ποίας γῆς; σημειώσατε τῆς χέρσου γῆς. Γνωρίζετε κάλλιστα, ὅτι ὅλοι οἱ οἰκονομολόγοι, ὅταν θέλουν νὰ λάβουν μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὡς ἔγγιστα σταθερὸν, λαμβάνουν καθ’ ὑπόθεσιν τὸ ἡμερομίσθιον, ἀλλὰ ποτὲ δὲν λαμβάνουν ὡς μέτρον διὰ νὰ ἀνεύρουν τὴν ἀναλογίαν τῶν ἀξιῶν, ποτὲ δὲν λαμβάνουν τὴν ἀξίαν τῆς γῆς· ἡ ἀξία τῆς χέρσου γῆς, λέγω, ὅτι μεταβάλλεται καὶ εἶναι ὅλως ἄστατος, διότι ἐξαρτᾶται στιγμιαίως ἀπὸ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ἡ γεωργία. Ὑποθέσατε π. χ. τί ἦτον ἡ γῆ ἐν Λεβαδείᾳ πρὸ δύω ἐτῶν; ἐκεῖ ἠδύνασθε νὰ ἀγοράσητε μὲ 20 καὶ 30 δραχμὰς τὸ στρέμμα τὴν γῆν πρώτης ποιότητος καὶ σήμερον δὲν ἀγοράζετε οὔτε μὲ 500 οὔτε 1000. Μὴ σᾶς φαίνηται παράδοξον, διότι ἀποδεικνύεται ἐκ συμβολαίων. Σᾶς φέρω παράδειγμα, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, ἑνός, ὅστις ἐλάμβανεν ἐκ τῆς γῆς του τακτικὸν ἐνοίκιον 12 χιλ. δραχμῶν καὶ σήμερον συνῆψε συμβόλαιον 60 χιλ. διὰ τὴν ἰδίαν γῆν. Σᾶς ἐρωτῶ, μετεβλήθη ἐδῶ ἡ ἀξία τῆς γῆς ἢ ὄχι; Λοιπὸν, ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι ἠθέλομεν δεχθῇ ὅ,τι λέγει ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἰδοὺ ποῦ ἠθέλομεν εὑρεθῆ· ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὸ χάος, ἠθέλομεν προσκαλέσει πραγματογνώμονας καὶ ἠθέλομεν εἰπεῖ εἰς αὐτοὺς, ἐκτιμήσατε τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, ποίας γῆς; πρὸ τῆς φυτείας; ἀνεξαρτήτως τῆς φυτείας; ποίας ἐποχῆς; λοιπὸν θέλομεν εὑρεῖ τοιούτους πραγματογνώμονας, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπάγονται εἰς κἀνένα ἔλεγχον, διότι ἐὰν ἐρωτήσητε τοὺς πραγματογνώμονας περὶ τῆς ἀξίας τῆς γῆς, καθ’ ἣν κατάστασιν ἔχει σήμερον, κατὰ τὴν ἀγοραίαν ἀξίαν της, κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν ἐποχὴν, ὑπόκειται εἰς ἔλεγχον ἡ κρίσις, διότι ὑπάρχουν πολλὰ συμβόλαια ἀποδεικνύοντα αὐτήν. Ἀλλ’ ἅμα ἀνατρέξητε εἰς ἐποχὴν προγενεστέραν, τίς ἦτον ἡ ἀξία πρὸ πέντε πρὸ δέκα ἐτῶν, ἅμα πρόκειται νὰ εὕρητε τὴν ἀξίαν διὰ τοιαύτης πράξεως, ἡ ὁποία συγχρόνως ἀπαιτεῖ καὶ ἀφαίρεσιν, δηλαδὴ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἀξίας τῆς φυτείας, ἡ ὁποία σήμερον ὑπάρχει, εἴπετέ μοι ἐν συνειδήσει τότε, ποία εἶναι ἡ ἀξία τῆς γῆς;

§125ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρέκει εἶναι γῆ, πεφυτευμένη.

§126ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐὰν δὲν ᾖναι;

§127ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἓν χωρίον, εἰς ἕνα δῆμον, δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ᾖναι καὶ γαῖαι, πεφυτευμέναι· ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας αὐτῶν λοιπὸν κανονίζεται ἡ ἀξία καὶ τῶν ἄλλων. Αὐτὸ σᾶς λέγω διὰ νὰ μὴ ματαιοπονῆτε.

§128ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, διότι ἐγὼ πραγματικῶς δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀνακαλύψω ποία ἀξία θέλετε νὰ ἐκτιμηθῇ.

§129ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ μ’ ἐρωτήσητε τοὐλάχιστον.

§130ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπίστευον, ὅτι ἡ πρότασις πρέπει νὰ ᾖναι τόσον σαφὴς, ὥστε νὰ μὴν ᾖναι ἀνάγκη ἐρωτήσεως, διότι ἐὰν ἔλθωμεν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ νόμου, δὲν πρέπει νὰ περιμένητε καθ’ ἑκάστην νὰ σᾶς ἐρωτοῦν. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ὑποθέσει, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια, ἐννοεῖται, ὅτι θὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ἀξία τῆς πεφυτευμένης γῆς ἀναλόγως τῆς ἀξίας γαιῶν μὴ πεφυτευμένων, αἱ ὁποῖαι παράκεινται, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἶσθαι σαφέστερον, ἐὰν ἤθελεν ἐκφρασθῆ τοιουτοτρόπως. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι καὶ τοῦτο δὲν μὲ παρηγορεῖ πολὺ, διότι πάλιν σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁσάκις παρατηρήσητε, καὶ ἐκ πείρας παρετηρήσατε, τὶ γίνεται κατὰ τὰς ἐκτιμήσεις....

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρακαλεῖται ν’ ἀποσυρθῇ εἰς ἓν δωμάτιον.

§132ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐπὶ ἐκτιμήσεως, λέγω, τὰ στοιχεῖα πρέπει νὰ ᾖναι ἁπλᾶ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξελέγξητε τὴν εἰλικρίνειαν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐκτιμᾷ δι’ ἀφαιρέσεως. Καὶ σᾶς λέγω, ὅτι τὰ στοιχεῖα δὲν εἶναι ἁπλᾶ, ὁσάκις δὲν ἀποβλέπητε εἰς τὴν ἀγοραίαν τιμὴν τῶν πραγμάτων· μόνον αὐτὴ εἶναι εὐδιάγνωστος καὶ ἔχει γνώμονα, ὁ ὁποῖος δυσκόλως λανθάνει, καὶ δυσκόλως δύναται νὰ κρυφθῇ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἀπατήσῃ. Ὅταν ὅμως πρόκηται νὰ ἐκτιμήσητε πεφυτευμένην γῆν, λαμβάνητε δὲ ὡς παράδειγμα ἄλλην παρακειμένην χέρσον, σᾶς λέγω, ὅτι καὶ αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ ἀγοραία ἀξία, διότι ἡ γῆ τοῦ δημοσίου δὲν πωλεῖται. Ἡ καλλιέργεια, ἡ ὁποία ἔγεινεν, ἡ ὁποία δύναται νὰ γίνῃ, προσδιορίζει τὴν ἀξίαν. Ὑποθέσατε τρία στρέμματα πεφυτευμένα, ἐὰν ἐρωτήσητε ποίαν ἀξίαν ἔχουν, ὅλοι τὸ γνωρίζουν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ λανθάνωνται, διότι ἡ ἐκτίμησις γίνεται ἁπλούστατα ἐκ τοῦ εἰσοδήματος. Καὶ ἔπειτα λέγω καὶ ὡς πρὸς τὰ παραδείγματα τάχα θὰ διϊσχυρισθῆτε ποτὲ, ὅτι αἱ αὗται δαπάναι κατεβλήθησαν διὰ ν’ ἀποκατασταθῇ σταφιδάμπελος; καὶ αἱ αὑταὶ διὰ νὰ φυτευθοῦν συκαῖ; Ἡ συκῆ ἅμα ἐφυτεύθη καὶ ἐβλάστησε, δὲν ἔχει ἀνάγκην ἄλλης τινὸς καλλιεργείας, τῆς ὁποίας ἔχουν ἀνάγκην οἱ ἀμπελῶνες. Λοιπὸν θὰ ἔχητε τοὺς αὐτοὺς κανόνας καὶ διὰ τὰ μὲν καὶ διὰ τὰ δὲ; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα πολλὰ προσεκτικοὶ, ὅταν ἐρχώμεθα νὰ διανέμωμεν τὸν δημόσιον πλοῦτον νὰ μὴ ἀποκλίνωμεν εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον. Εἴμεθα πολὺ αὐστηροὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε, ὅπως παρετήρησα, κατεπατήσαμεν τὸ δίκαιον, κατεπατήσαμεν αὐτὸν τὸν νόμον καὶ δὲν σεβόμεθα τὰ δικαιώματα τῆς κατοχῆς ἐκείνου, τὸν ὁποῖον φορολογοῦμεν καὶ ὅστις μᾶς δίδει ἐπικαρπίαν. Ἀλλ’ ἂς μὴ φθάσωμεν τώρα εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον, ν’ ἀποσβέσωμεν τὰ δικαιώματα τοῦ δημοσίου, καὶ θέλομεν φθάσει ἐκεῖ, ἂν παραδοθῶμεν εἰς τοιοῦτον χάος ἀορίστου ἐκτιμήσεως, ὥστε νὰ ἦναι ἀδύνατον νὰ εὕρωμεν ἔλεγχον, ὥστε νὰ εἴπωμεν ἂν αὗται αἱ ἐκτιμήσεις ἦναι δίκαιαι· δὲν εἶναι κατ’ αὐστηρὸν δίκαιον, ἀλλὰ τοὐλάχιστον δὲν ἀπομακρύνεται τῆς ἐπιεικείας. Θέλετε ἰδεῖ πολλὰ σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα θὰ γεννηθοῦν, καὶ πολὺ μεγαλειτέρας δυσαρεσκείας, διότι θὰ ἐπιτύχουν ἄνθρωποι νὰ λάβουν τὴν γῆν ἴσως ἐπ’ οὐδενὶ τιμήματι, καὶ ἄλλοι πάλιν θὰ τὴν πληρώσουν δι’ ἁδροτάτης δαπάνης, καὶ ὅταν γίνῃ ἡ σύγκρισις αὐτῶν τῶν δαπανῶν, τότε θέλετε ἰδεῖ, ὅτι θέλουν ἐξεγερθῆ μεγάλαι δυσχέρειαι καὶ θέλουν γίνει μεγάλοι γογγυσμοὶ κατὰ τοῦ νόμου.

§133ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει τὸ αὐτὸ καὶ κατὰ τὴν ὑμετέραν ἐκτίμησιν;

§134ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Τώρα ἔρχομαι νὰ ὑπερασπίσω τὸ νομοσχέδιον· Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, βλέπετε, ἀνεχώρησεν ἐκ μιᾶς ἀφῃρημένης ἰδέας καὶ εἶπε· τινος ὑστερήθη τὸ δημόσιον; ὑστερήθη τῆς γῆς, ἄρα νὰ πληρωθῇ ἡ γῆ· καὶ δεύτερον ἐζήτησε νὰ εὕρῃ ἕνα ἁπλούστερον τρόπον καὶ δι’ αὐτοῦ κατήργησε πᾶν μέσον ἐλέγχου· ἀλλ’ αὐτὰ, Κύριοι, ἀποφεύγει τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἀναχωρεῖ ἀπὸ ἀφῃρημένην ἰδέαν, δὲν ἀναχωρεῖ τοιουτοτρόπως ἀπὸ τοιαύτην θεωρίαν νὰ εἴπῃ ἐκ τῶν προτέρων, ὁ εἷς ὑστερήθη τῆς γῆς, ὁ ἄλλος συνεισέφερε τὴν καλλιέργειαν, τὸ νομοσχέδιον στηρίζετε εἰς τὴν κοινὴν πεῖραν; τί πράττει ὁ ἰδιώτης; τὸ αὐτὸ πρέπει νὰ πράξῃ τὸ δημόσιον εἰς τοιαύτην περίστασιν· δὲν πρέπει νὰ πράξωμεν ἄλλο ἡμεῖς, εἰμὴ ὅ,τι πράττει ὁ ἰδιώτης· τί πράττει ὁ ἰδιώτης; συμφωνεῖ πάντοτε περὶ τοῦ ἡμίσεως (μεσιακά) (θόρυβος) Μοὶ λέγετε, ὅτι ὁ ἰδιώτης, δίδει χρήματα ἄλλος λέγει δίδει καὶ οἰκοδομὴν, ὁ τρίτος λέγει, δίδει καὶ βόας, ὁ τέταρτος δὲν ἠξεύρω τί. Κύριοι, εἶδον πολλὰ συμβόλαια καὶ ἔτυχε νὰ συντάξω τινὰ, κατὰ τὰ ὁποῖα οὔτε χρήματα ἐδόθησαν, οὔτε οἴκημα, οὔτε βόες, καὶ συνεφωνήθησαν μεσιακὰ, καὶ ὁ γεωργὸς ἦτον ὑπερβολικὰ εὐχαριστημένος· καὶ ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω ἓν περίεργον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον εἶδον ἐσχάτως, ὅταν ἐπεσκέφθην τὸν Πύργον· ἀπὸ Κατακώλου μέχρι τοῦ Πύργου ἐπὶ τῆς ὁδοῦ εἶδον ὡραίαν ἁψῖδα, πολυτελεστάτην ἠρώτησα καὶ μοὶ εἶπον, ὅτι τὴν ἀνήγειρεν ἰδιώτης, ὁ ὁποῖος εἶναι κοινὸς γεωργὸς, μοὶ εἶπον.....

§135ΤΙΝΕΣ. Εἶναι μεγαλέμπορος.

§136ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Πῶς ἀπέκτησε τὴν περιουσίαν, ἠρώτησα· μοὶ εἶπον ἀπὸ τὰ μεσιακά. (θόρυβος.)

§137ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Καλλιγᾶ, δείξατέ μοι ἕνα ἰδιώτην εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα νὰ ἔχῃ χρηματικὴν περιουσίαν, διὰ νὰ ἀναγνωρίσω, ὅτι λέγετε τὴν ἀλήθειαν.

§138ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μετ’ ὀλίγον θὰ ἔλθητε νὰ ἀνασκευάσητε ὅλα αὐτά. (θόρυβος.)

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§140ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Σᾶς εἶπον αὐτὸ τὸ παράδειγμα, ὅτι μοὶ τὸ εἶπον οἱ κάτοικοι τοῦ Πύργου· ἂν εἶχον αὐτοὶ σκοπὸν νὰ μὲ ἀπατήσουν, εἶναι ἄλλος λόγος.

§141ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν σὲ ἠπάτησαν, ἀλλ’ εἶναι μεγαλέμπορος.

§142ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἀφοῦ ἀπέκτησεν αὐτὰς ὅλας τὰς γαίας, ὥστε ἴσως σήμερον ἔχει 150 ἢ 200 στρέμματα σταφίδος, βεβαίως κάμνει καὶ ἐμπόριον σταφίδος· αὐτὸ θέλετε νὰ εἴπητε· αὐτὸ τὸ γνωρίζω, καὶ μοὶ τὸ εἶπον καὶ αὐτό.

§143ΖΕΖΟΣ. Χιλιάδας στρέμματα γῆς δὲν ἔχει κἀνένας.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν εἶσθε ἐγγεγραμμένος, κ. Ζέζε.

§145ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ὅλαι αἱ ἀρνήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται πρὸς διακοπὴν τῆς συζητήσεως, συνήθως ἀποδεικνύουν συμφέρον, διότι συνήθως οὐδεὶς διακόπτει διὰ νὰ προφυλάξῃ τὸν ἄλλον ἀπὸ λάθος, ἀλλὰ διακόπτει κινούμενος ἀπὸ συμφέρον, ἄλλως δύναται νὰ περιμείνῃ νὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ ν’ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον ἀπὸ τοῦ βήματος.

§146ΖΕΖΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω συμφέρον, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀκούω βλασφημίας· (γέλως).

§147ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐγώ, Κύριοι, θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν γνώμην μου καὶ ἠμπορεῖτε νὰ μὲ διακόπτητε ὁσάκις θέλετε, δὲν θὰ σᾶς ἐνδώσω ποτὲ, ὅτι δὲν συνέταξα συμβόλαια, τὰ ὁποῖα εἶναι μεσιακὰ καὶ ὅτι δὲν ηὐχαριστήθησαν οἱ συμβαλλόμενοι καὶ ὅτι καθ’ ἡμέραν γίνονται τοιαῦτα καὶ σᾶς λέγω.....

§148ΖΕΖΟΣ. Διακόπτει (θόρυβος).

§149ΠΟΛΛΟΙ ΑΛΛΟΙ. Μὴ διακόπτετε.

§150ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ δημόσιον πρέπει νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πράττει ὁ ἰδιώτης, τί πράττει; λέγετε φέρετε παραδείγματα· ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν μᾶς ἠρνήθη προχθὲς, ὅτι ἔγειναν μεσιακὰ μεταξὺ τῶν ἰδιωτῶν, τὸ ἐβεβαίωσε μάλιστα. Τώρα ὅμως ἔρχομαι καὶ εἰς ἄλλα τινὰ, τὰ ὁποῖα λέγονται. Λέγουν, ὁ ἰδιώτης δίδει χρήματα, μὴ νομίζετε, ὅτι θὰ τὸ παραλείψω, δὲν θέλω ποτὲ νὰ ἐνδώσω νὰ μοὶ καταστρέψητε τὴν ἰδέαν μου, ἀλλὰ δὲν ἀποφεύγω ν’ ἀπαντήσω καὶ εἰς τὴν ἐναντίαν· ὁ ἰδιώτης λέγετε, ὅτι δίδει χρήματα, δίδει βόας, δίδει οἰκοδομὰς· δὲν δίδει βόας, ὑποθέτω, διὰ σταφιδαμπέλους, οὐδὲ σεῖς τὸ ἰσχυρίζεσθε, οὔτε χρήματα δίδει διὰ σταφιδαμπέλους, ἀλλ’ οὔτε οἰκοδομὰς. Τοιαῦτα δίδονται πρὸς καλλιέργειαν γεννημάτων· τοῦτο μάλιστα τὸ γνωρίζω καὶ ἐγὼ καὶ γίνεται πανταχοῦ, ἀλλ’ ὄχι ὅταν θυσιάζῃ τις τὴν γῆν του. Ἐδῶ ὅμως παρατηρήσατε τί πράττει τὸ νομοσχέδιον, προσθέτει νέαν θυσίαν τοῦ δημοσίου, τὸ δημόσιον τουτέστι κατὰ τὴν πρότασιν αὐτὴν δὲν πρόκειται μόνον νὰ πράξῃ ὅ,τι πράττει ὁ ἰδιώτης, τὸ δημόσιον προβαίνει περαιτέρω, διότι ὁ ἰδιώτης λέγει·— ναὶ μοῦ ἐκαλλιέργησες τὴν ἰδιοκτησίαν μου, ἀλλὰ θὰ ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ ἥμισυ,— ἀλλὰ τὸ δημόσιον κατὰ τὴν ἀρχικὴν πρότασιν, καὶ τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὸ μέρος τοῦτο, τὸ δημόσιον δὲν ἀφαιρεῖ καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ ἀπὸ τὸν ἰδιώτην, ἀλλὰ λέγει, σὲ τὸ πωλῶ· καὶ πῶς; σὲ τὸ πωλῶ, μὴ ἀπαιτοῦν ἀμέσως νὰ μοὶ δώσῃς τὴν ἀξίαν του· νομίζετε πῶς εἶναι μικρὰ ἡ θυσία αὐτή; καὶ σὲ τὸ πωλῶ ἐπὶ ἐκτιμήσει καὶ νὰ μοὶ προκαταβάλῃς μόνον τὸ πέμπτον αὐτῆς τῆς ἀξίας καὶ τὸ ὑπόλοιπον νὰ μοὶ τὸ πληρώσῃς εἰς 10 ἴσας δόσεις καὶ νὰ μοὶ τὸ πληρώσῃς μὲ τόκον 4%, καὶ μόνον ὅταν ἤθελες καθυστερήσει ἐπέρχονται βαρύτεραι συνέπειαι. Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι τὸ δημόσιον ἐδῶ προσφέρει εἰσέτι καὶ ἐκείνην τὴν ἄλλην ὄχι μικρὰν θυσίαν, τὴν ὁποίαν λέγετε, ὅτι ἴσως κάμνει ὁ ἰδιοκτήτης, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι εἰς γενικὰς περιστάσεις κάμνει, ἀλλ’ ὄχι γενικῶς. Τί θὰ μὲ εἴπητε; ὅτι διὰ νὰ φυτευθοῦν συκαῖ—ὅλη ἡ Μεσσηνία τὶ ἄλλο εἶναι παρὰ τοῦτο;—ὅτι ἀπαιτοῦνται μεγάλα ἔξοδα καὶ μεγάλαι δαπάναι; ποῦ εἶναι ἀναγκαῖαι αὗται, ποῦ εἶναι ἀνάγκη καὶ οἰκοδομῶν καὶ χρημάτων καὶ βοῶν; ὅταν λοιπὸν τὸ δημόσιον ἔρχηται καὶ σᾶς λέγῃ τὸ ἄλλο ἥμισυ λάβετέ το μὲ τοιαύτην εὐκολίαν ὥστε νὰ μὴν ὑποχρεωθῆτε νὰ προκαταβάλητε ἀμέσως, νομίζετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λογισθῇ ἡ τοιαύτη θυσία καὶ ἡ ὁποία δὲν εἶναι κατὰ τὸ αὐστηρὸν δίκαιον; Ἀλλὰ τὸ κατακρίνει ὡς νομοσχέδιον ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατ’ αὐτὸ τὸ μέρος, λέγων, πολλάκις ἐπροτάθη καὶ δὲν ἠθέλησαν οἱ γεωργοὶ νὰ τὸ ἀποδεχθοῦν· μὲ συγχωρεῖ ὁ Κ. Σωτηρόπουλος νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1837 δὲν δίδει καὶ τὸ ἄλλο ἥμισυ εἰς τὸν γεωργὸν· λέγει, ὅτι μόνον τὸ ἥμισυ δίδει, τὸ ἕτερον ἥμισυ μένει εἰς τὸ δημόσιον· ἕνας, ὁ ὁποῖος ἐφύτευσεν ἓν μόνον στρέμμα, αὐτὸς θέλει εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ ἥμισυ τοῦ 1 στρέμματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλαχίστης τιμῆς, νὰ τὸ ἀφήσῃ εἰς τὸ δημόσιον· αὐτὸ ἦτον ὁ νόμος τοῦ 1837, καὶ, ὁσάκις ἔγεινε πρότασις, ἔγεινεν οὕτω πως, ὥστε νὰ μείνῃ κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς τὸν γεωργὸν, κατὰ τὸ ἄλλο δὲ ἥμισυ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ δημόσιον καλλιεργούμενον τὸ κτῆμα· οὐδεμία ὅμως ἐφάνη τοιαύτη πρότασις τοσοῦτον γενναία πρὸς διάλυσιν σχέσεων μεταξὺ δημοσίου καὶ γεωργοῦ. Ἔπειτα, Κύριοι, ἂν θελήσητε νὰ φθάσητε εἰς τὴν ἄκραν δικαιοσύνην, ὅπως προτείνεται διὰ τῆς τροπολογίας, σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακριβώσητε τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, ὅταν πρόκηται νὰ ὑπολογίσητε ὅλας τὰς καταβληθείσας δαπάνας, ἀφαιροῦντες τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὁ κύριος διὰ νὰ εὕρητε τὴν ἀρχικὴν ἀξίαν τῆς γῆς, ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι σήμερον, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι αὐτὴ ἡ γῆ σήμερον ἤθελεν εἶσθαι χέρσο· καὶ πῶς δὲν θέλετε λανθάσει κάμνοντες τόσας ἀφαιρέσεις καὶ προσθήκας ἕως ὅτου νὰ εὕρητε τὴν διαφοράν; Εἶναι εἰς κατάστασιν ὁ Κύριος Σωτηρόπουλος εἰς τὴν Ἠλείαν, εἰς τὴν Μεσσηνίαν, εἰς τὴν Λακεδαίμονα, εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν ὑπολογισμὸν του καὶ νὰ δείξῃ, ὅτι ἡ ἀξία ὡρισμένης γῆς, οὐχὶ ὁποία εἶναι σήμερον, ἀλλ’ ἂν ἦτο χέρσος, ἔπρεπε νὰ ᾖναι ἀκριβῶς τοιαύτη; Ἀπεναντίας κατὰ τὸ ἄλλο σύστημα λαμβάνομεν ἁπλῶς τὴν ἀγοραίαν τιμὴν τῆς πεφυτευμένης γῆς, ὅπως σήμερον πωλεῖται, καὶ εὐχαριστούμεθα εἰς τὸ ἥμισυ. Μὲ φαίνεται, ὅτι διὰ νὰ ὁμιλήσῃ τις κατὰ προτάσεως αὐστηρῶς καὶ νὰ τὴν ὀνομάσῃ ἄδικον, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ μεγάλους λόγους καὶ σπουδαίους, δεικνύων ἄλλον τρόπον, δι’ οὗ νὰ εὐεργετήσῃ τὴν γεωργικὴν τάξιν, ἥτις καὶ μεγάλους φόρους παρέχει καὶ ἄλλας ὠφελείας, καὶ ὀφείλει νὰ δείξῃ τὴν διαφορὰν καὶ νὰ εἴπῃ ὡς ἐν κατόπτρῳ, ἰδοὺ ἡ διαφορά, εἶναι ἓν πρὸς 2, 1 πρὸς 4.

§151ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. .... (θόρυβος).

§152ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λέγω, ὅτι ἀριθμητικῶς δὲν ἀπεδείχθη, καὶ κατ’ ἐκεῖνο τὸ παράδειγμα, ἂν θέλητε, τὸ ὁποῖον πρὸς διασάφησιν ἐξεθέσατε, ἀποδεικνύεται, ὅτι εἴτε ἐφαρμόσητε τὸ ἓν σύστημα, εἴτε ἐφαρμόσητε τὸ ἄλλο, πάντοτε εἰς τὸ αὐτὸ φθάνετε· οὔτε ὑπάρχει ἀριθμητικῶς διαφορά, διότι γῆ, ἡ ὁποία εἶναι σήμερον πεφυτευμένη π. χ. ἀπὸ συκᾶς, ἀπὸ ἄμπελον, ἔχει ὡρισμένην ἀξίαν ἀγοραίαν. Ἅμα ἐξέλθητε εἰς τὰς ἀγοραίας ἀξίας, πᾶν ὅ,τι ἄλλο παραδεχθῆτε εἶναι πρᾶγμα ἰδανικὸν, εἶναι πλάσμα, διότι ἅμα ἐξέλθωμεν τῆς ἀγοραίας ἀξίας, φαντασιοκοποῦμεν. Τὸ νὰ εἴπητε, ὡς εἶπεν ὁ ὑπουργὸς, ὅτι λαμβάνομεν ὡς κανόνα τὰς παρακειμένας χέρσους γαίας, οὐδὲν προσθέτει, διότι αἱ παρακείμεναι γαῖαι δὲν ἔχουν ἀγοραίαν ἀξίαν, διότι τὸ δημόσιον δὲν πωλεῖ, καὶ τῶν χέρσων γαιῶν ἡ ἀξία εἶναι ἄδηλος. Αὕτη σχηματίζεται ἐκ τῆς πιθανότητος προσόδου καὶ ἀναλόγως τῆς ἐνδεχομένης καλλιεργείας· ἀκόμη νὰ σᾶς τὸ κάμω ἁπλούστερον· εἶπον ἀναλόγως τῆς ἐνδεχομένης καλλιεργείας, δηλ. τῆς εὐκολίας, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ὁ ἀγοραστὴς νὰ εὕρῃ γεωργοὺς νὰ τὴν καλλιεργήσουν, διὰ νὰ δώσουν πρόσοδον. Ἂν δὲν εὑρίσκωνται χεῖρες γεωργικαὶ, οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν ἡ γῆ οἱασδήποτε ποιότητος, καὶ τῆς ἀρίστης. Διὰ τοῦτο αἱ γαῖαι αἱ κείμεναι μεταξὺ πληθυσμῶν ἀραιῶν δὲν ἔχουν ἀξίαν μεγάλην, μεταξὺ ὅμως πληθυσμῶν πυκνῶν ἡ χειροτέρα γῆ ἔχει ἀξίαν. Ἡ ἀξία λοιπὸν ἡ ἀγοραία εἶναι ὁ μόνος γνώμων ὁ ἀκριβὴς, ὁ ὁποῖος ὑπόκειται εἰς ἔλεγχον· πᾶσα ἄλλη ἀξία εἶναι ἰδανική. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ ὑποβαλὼν τὴν τροπολογίαν θέλει παραδεχθῆ, ὅτι δὲν προσγίγνεται βλάβη εἰς τὴν γεωργίαν, ἂν παραδεχθῶμεν τὸ κείμενον ὅπως ὑπάρχει.

§153ΔΑΓΡΕΣ. Οὔτε δυνάμεις ἔχω, οὔτε ἡ ἀνοχὴ ὑμῶν θέλει μοῦ ἐπιτρέψει νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅλας τὰς λεπτολογίας καὶ νὰ καταβῶ εἰς ἀντίκρουσιν τοῦ προαγορεύσαντος· διότι, κύριοι, αἱ λεπτολογίαι μόνον εἰς Ἑβραίους ἐπιτρέπονται· εἰς ἀνθρώπους, ἀντιπροσωπεύοντας τὰ δημόσια, καὶ πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι ἦλθον καὶ ἔχουν τὴν ἀπόλυτον ἐντολὴν νὰ προνοήσωσι περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, δὲν ἐπιτρέπονται. Λοιπὸν λέγω, Κύριοι, ὅτι εἰς ἄνθρωπον, τοῦ ὁποίου ἡ ἀποστολὴ εἶναι νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξαντλῇ τὸν χρόνον εἰς τοιαύτας λεπτολογίας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι συγχωρημέναι οὔτε εἰς τὸ δημόσιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ὁ λαὸς, καὶ ἡ εὐημερία αὐτοῦ εἶναι εὐημερία τοῦ δημοσίου. Ἂς μοῦ φέρῃ ὁ Κύρ. Καλλιγᾶς, ὅτι εἷς μέγας ἰδιοκτήτης ἔδωσε γαίας εἰς ἐμφύτευσιν μὲ τοὺς ὅρους, οὓς ὑποστηρίζει, ἤγουν νὰ τὰς ἐκχερσώσῃ ὁ ἐμφυτευτὴ, καὶ νὰ τὰς καλλιεργῇ, ἂς μᾶς φέρῃ ἕνα τοιοῦτον ἰδιοκτήτην, καὶ τότε θέλω ἀναγνωρίσει τὸ σφάλμα μου καὶ τότε θέλω εἰπεῖ εἰς τὸν Κύριον Δεπάσταν, ὅτι ἔπταισα, δός μοι ἐλεημοσύνην. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ Κυρ. Σωτηροπούλου ὡς πληρεξουσίου καὶ ὑπουργοῦ· ὁ Κ. Σωτηρόπουλος ὡς πληρεξούσιος καὶ ὑπουργὸς ἔχει καθῆκον νὰ προνοήσῃ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου, καὶ ἂν ἔβλεπεν ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου προσβάλλονται, πιστεύω, ὅτι ἤθελε παραιτήσει τὴν πρότασιν αὐτήν. Ἠξεύρετε, Κύριοι, ὁ ἰδιοκτήτης δίδων εἰς ἐκχέρσωσιν καὶ ἐμφύτευσιν γαίας τὸν ἀφίνει ἀφορολόγητον τὸν ἐμφυτευτὴν, ἀλλὰ τοῦ χορηγεῖ καὶ τὰ μέσα, τοῦ χορηγεῖ βόας, χρήματα, οἰκίαν κτλ. σᾶς ἐρωτῶ, δὲν θέλετε νὰ χορηγήσητε εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν εὐκολίας; Πρέπει, Κύριοι, νὰ δώσητε δικαιοσύνην εἰς αὐτὴν, σᾶς ἐξορκίζω εἰς τὸν ὅρκον, τὸν ὁποῖον ἐδώσατε, μὴν ἐπηρεασθῆτε ἀπὸ συμφέροντα ἐπιτόπια ἀπὸ τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας σας ἕκαστος τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύετε, εἴτε ἀπὸ ἀτομικὰ συμφέροντα, συλλογισθῆτε, ὅτι ἀντιπροσωπεύετε τὰ συμφέροντα τοῦ ὅλου ἔθνους, συλλογισθῆτε, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἡ ἐθνικὴ τῆς 10 8βρίου ἦλθε νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἀποφάσεις ὅλων τῶν προηγουμένων Συνελεύσεων τῆς ἐπαναστάσεως. Σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, ποῖος ἐξ ὑμῶν ἔδωσεν ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους γαίας πρὸς ἐκχέρσωσιν καὶ ἐμφύτευσιν, ἵνα παραδεχθῶμεν τὸν ὅρον καὶ τὰς προτάσεις τοῦ Κ. Καλλιγᾶ; ἀφοῦ, Κύριοι, ὁ ἰδιοκτήτης εἶναι ἄτομον, καὶ ὡς ἄτομον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ αὐξήσῃ τὰ συμφέροντά του, πῶς θέλετε τὸ δημόσιον νὰ τὸ θέσητε εἰς τὴν αὐτὴν παράλληλον καὶ νὰ τοῦ εἴπητε τιμώρησε ἐκεῖνον ὅστις διὰ πολλῶν κόπων καὶ μόχθων ἐπηύξησε τὴν περιουσίαν καὶ τὰ εἰσοδήματά σου; Ἄλλως τε, Κύριοι, συλλογισθῆτε, ὅτι ἔχετε ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ὀφείλετε νὰ ἐκπληρώσητε, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν ἐπιζώντων ἀγωνιστῶν διὰ τὴν ἐλευθερίαν· ἓν ἐκ τῶν ἐλατηρίων, τὰ ὁποῖα ἐχρησίμευσαν εἰς ἐξέγερσιν τοῦ λαοῦ, ἦτο καὶ ἡ ἀπόκτησις τῆς ἰδιοκτησίας· ὅτι, Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς ἐπικαλοῦμαι οὐχὶ τὴν μαρτυρίαν τῶν πρακτικῶν ὅλων τῶν Συνελεύσεων, αἵτινες ἀπεφάσισαν περὶ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, τὸ ὁποῖον καὶ ἡ Συνέλευσις τῆς 3 Σεπτεμβρίου ἐψήφισε, δὲν κατωρθώθη ὅμως τίποτε· διατί, Κύριοι; διότι οὐδόλως αἱ παρελθοῦσαι Κυβερνήσεις ἐσκέφθησαν περὶ ἀναπτύξεως τοῦ πλούτου τοῦ δημοσίου, διότι οὐδόλως ἠννόησαν, ὅτι ἀνάπτυξις τοῦ δημοσίου εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῆς παραγώγου τάξεως, εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῆς γεωργικῆς τάξεως· γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1821 ὁ ἐχθρὸς τῆς Ἑλλάδος οὐχὶ μόνον δὲν ἐφείσθη τῆς ζωῆς, οὐχὶ μόνον δὲν ἐφείσθη τῆς περιουσίας τοῦ Ἕλληνος, ἀλλὰ καὶ ὅπου, Κύριοι, ἦτο ἀδύνατον νὰ φονεύσουν, ἐκεῖ ἤρχισαν νὰ κόπτουν τὰ δένδρα καὶ νὰ πυρπολοῦν τὰς κώμας καὶ τὰ χωρία· καὶ ἠξεύρετε, Κύριοι, ποῖα ἦσαν τὰ βάρη τῶν κατόχων τῶν ἐθνικῶν κτημάτων πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως; ἁπλούστατα, ἓν στρέμμα ἀμπέλου ἐπλήρονε μόνον 40 παράδες· καὶ πόσον, Κύριοι, πληρόνει τὴν σήμερον; τὸ γνωρίζετε· ἂν διστάζητε, Κύριοι, ἐρωτήσατε τοὺς ἐπιζῶντας γέροντας, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὴν φορολογίαν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Συνέλευσιν νὰ δώσῃ περισσοτέραν προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο· πρόκειται περὶ τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύετε, καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν σᾶς ζητεῖ ἢ δικαιοσύνην, ἔχετε ἀπαραίτητον καθῆκον νὰ τὸν ἀποδώσητε, διότι εἰς τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1821 μετεχειρίσθητε τὴν ἰδιοκτησίαν ὡς ἐλατήριον, τοῦ εἴπατε, ἐξεγέρθητι διὰ νὰ ἀποκτήσῃς ἐλευθερίαν καὶ ἰδιοκτησίαν. Ἔχετε λοιπὸν ἐθνικὴν ὑποχρέωσιν, καὶ μολαταῦτα δὲν σᾶς λέγομεν σήμερον νὰ τὴν χαρίσητε, σᾶς λέγομεν νὰ χορηγήσητε τὴν γῆν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς αὐτὸς ἀπὸ δάση καὶ ἕλη κατέστησεν εἰς περιβόλια, σᾶς λέγει νὰ σᾶς πληρώσῃ ὅ,τι σᾶς ἀφῄρεσε, καὶ ὅ,τι σᾶς ἀφῄρεσεν δὲν θὰ σᾶς τὸ πληρώσῃ τέλειον, διότι τὴν σήμερον ἔχει μεγάλην ἀξίαν, ἐνῷ πρὸ 15 ἐτῶν δὲν εἶχον οὐδεμίαν. Βλέπετε, Κύριε Καλλιγᾶ, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου δὲν χαρίζει τὸ δημόσιον τίποτε, ἐξεναντίας ἀπολαμβάνει περισσότερον, ἐνῷ ἂν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Κουμουνδούρου, νὰ διανείμωμεν τὸ κτῆμα, τὴν φυτείαν, θὰ κάμητε μέγα ἄτοπον, διότι θὰ τοῦ ἀφαιρέσητε τὰ ⅔, τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον κατέβαλεν ἵνα καταστήσῃ τὴν γῆν τὴν ἄχρηστον προσοδοφόρον· ἐκτὸς δὲ τοῦ ὅτι εἶναι ἄδικος ἔγκειται καὶ δυσκολία εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, διότι θὰ ἀπαντήσητε δυσκολίας εἰς τὴν ἐκτίμησιν, εἰς τὴν ἐκποίησιν ἂν ὁ ἰδιοκτήτης δὲν τὸν συμφέρῃ νὰ πάρῃ τὸ τοῦ δημοσίου μερίδιον· καὶ εἶναι ἐνδεχόμενον, διότι ἡ ἐκτίμησις ἀνήκει εἰς τὸ δημόσιον κατὰ τὰ ⅔ καὶ οὐχὶ εἰς τὸν ἐμφυτευτήν. Κύριοι, ἠξεύρετε, ὅτι ἐξεδόθη καὶ νόμος, μοὶ φαίνεται, κατὰ τὰ 1862.

§154ΤΙΝΕΣ. Εἰσήχθη μόνον.

§155ΔΑΓΡΕΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς τοῦ ὑπουργείου, τὸν ὁποῖον ἡ ἐπανάστασις καὶ ἡ Συνέλευσις κατεδίκασεν, ἔθετε τὴν αὐτὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ Κ. Καλλιγᾶς· ὅλοι ἐνθυμεῖσθε τὸν γογγυσμὸν, ὁ ὁποῖος ἀνεπτύχθη εἰς τὰς ἐπαρχίας διὰ τὸν νόμον, αὐτὸν, διότι, τὸ λέγω μετὰ πάσης θετικότητος, ἂν οἱ ἐμφυτευταὶ ἐγνώριζον ὅτι ἤθελεν ἐλθεῖ ἐποχὴ νὰ τοὺς μοιράσουν τὴν φυτείαν, οὐδόλως ἤθελον προβῆ εἰς ἐμφύτευσιν, ἤθελον μάλιστα ἀναθεματίσει τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον προβῆ εἰς ἐμφύτευσιν. Ἐκτὸς τοῦ δικαίου, τὸ ὁποῖον ὀφείλετε νὰ δώσητε πρὸς τὸν λαὸν αὐτὸν, ὀφείλετε νὰ δώσητε καὶ ὠφέλειάν τινα χάριν τῆς μεταβολῆς, διὰ νὰ καταστήσητε αὐτὴν προσφιλῆ εἰς τὸν λαόν. Ἠξεύρετε τί πρὸ δύω ἡμερῶν μοῦ ἔλεγε εἷς ἐκ τῶν Ὀθωνιστῶν συνομιλῶν μετά τινος πληρεξουσίου, ἔχων τὰς ἰδέας τοῦ Κυρίου Καλλιγᾶ ὡς κάτοχος ἐθνικῶν γαιῶν; ὑπεστήριξε τὴν πρότασιν ὡς Ὀθωνιστὴς, ὅτι τὸ ἥμισυ πρέπει νὰ λαμβάνῃ τὸ δημόσιον καὶ τὸ ἥμισυ ὁ ἐμφυτευτὴς, ὡς ἄνθρωπος δὲ τοῦ ἀγῶνος μᾶς εἶπεν, ὅτι κατ’ οὐδένα λόγον δὲν θεωρεῖ δίκαιον τοῦτο, ἀλλὰ τὴν πληρωμὴν τῆς ἀξίας τοῦ ἐδάφους. Ἡ ἐπανάστασις δὲν εἶχε κανένα σκοπὸν, δὲν εἶχε τὸν κύριον σκοπὸν νὰ ἀπολυτρώσῃ τὸ ἔθνος καὶ νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν, αὐτὰ ἔλεγε, Κύριοι, ἄνθρωπος ἀνήκων ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν παρελθοῦσαν ἐποχήν· οὐχὶ μόνον, Κύριοι, ὀφείλετε νὰ ἐξασφαλίσητε τοὺς ἐμφυτευτὰς κατ’ ἐμὲ, ἀλλὰ καὶ πρέπει νὰ διανείμητε καὶ τὴν ἐθνικὴν γῆν εἰς τοὺς κατόχους αὐτῆς, διότι καὶ αὐτοὶ τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἔχουν. Εἶναι βέβαιον, ὅτι οἱ κάτοχοι τῶν ἐθνικῶν γαιῶν δὲν κατέβαλον τοσούτους κόπους πρὸς ἐκχέρσωσιν καὶ ἐμφύτευσιν τῶν γαιῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτοὺς εἶναι δίκαιον νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἰδιοκτησία. Ὁ Κύριος Καλλιγᾶς σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐλανθάσθη ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς του, διότι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν μόνον τὴν δαπάνην τὴν τακτικὴν, ἀλλ’ ὁ Κύριος Καλλιγᾶς ἠδύνατο ἴσως νὰ παραδώσῃ λαμπρὰ μαθήματα προκειμένου περὶ πολιτικοῦ ἢ συνταγματικοῦ δικαίου, προκειμένου ὅμως περὶ καλλιεργείας, ἂς καταδεχθῇ νὰ λάβῃ καὶ ἀπὸ ἐμὲ μάθημα. Ἐξετάσατε τὰς δαπάνας τῆς ἐμφυτεύσεως διὰ νὰ ἐννοήσητε πόσον κοστίζει ἡ συκῆ ἕως οὗ ἀναπτυχθῇ καὶ κάμῃ καρπόν.

§156ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ συκέας καὶ γνωρίζω.

§157ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν τὰς καλλιεργεῖτε, ὑμεῖς εἶσθε μόνον μεγαλοκτηματίας. Καὶ εἶναι περίεργον, Κύριοι, ὅτι οὐδεὶς κτηματίας μέχρι τοῦδε ἔγεινεν ἔμπορος, ἢ κεφαλαιοῦχος, πολλοὶ ὅμως κεφαλαιοῦχοι ἀπέκτησαν κτήματα, διότι αἱ δαπάναι, Κύριοι, τῆς καλλιεργείας, τὰ βάρη, οἱ φόροι κάμνουσιν, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἀνθέξῃ· καὶ ἐνῷ δὲν δύναται νὰ ἀνθέξῃ αὐτὸ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνθέξῃ ἡ γεωργικὴ τάξις καὶ νὰ συντηρηθῇ; Ἀλλὰ τὸ λυπηρὸν εἶναι, ὅτι, ἐνῷ πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ζήτημα ἐνδιαφέρον τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἡ ὁποία συντηρεῖ τὸ ἔθνος, μερικοὶ ἀπαρέσκονται· καὶ δὲν μεριμνῶμεν, Κύριοι, σκεφθῆτέ το καλὰ, περὶ τῶν μεγάλων γαιοκτημόνων, οὐδεὶς μεριμνᾷ, μεριμνῶμεν μόνον περὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἡ ὁποία ποτὲ δὲν κατέχει πλέον τῶν 10 στρεμμάτων, ἡ τάξις αὕτη θέλει νὰ σᾶς πληρώσῃ ὅ,τι σᾶς ἀφῄρεσε· δὲν θὰ χαρίσητε εἰς τὸν κάτοχον ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν τίποτε, θέλει νὰ πληρώσῃ τὴν ἀξίαν, διότι ἡ γῆ, τὴν ὁποίαν μετέβαλεν εἰς φυτείαν, πρὶν εἶχε 10 δραχμὰς, σήμερον ὅμως ἔχει 50 καὶ 100, διότι καλλιεργήθη, καὶ ὅσον καλλίτερον καλλιεργεῖται ἡ γῆ, τόσον περισσότερον αὐξάνει ἡ ἀξία της. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πολεμήσω καὶ ἑτέραν ἰδέαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπενεργήσῃ εἰς τὴν ψῆφόν σας. Εἶπον, ὅτι ὑπάρχει φόβος μὴ δὲν πληρώσουν οἱ κάτοικοι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὀφείλουν· ὑπάρχει ὅμως ἕτερον ἄρθρον, τὸ ἄρθρον 11, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀναγινώσκω «Μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ τίτλου καὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ πεμπτημορίου, ἡ φυτεία ὑποβάλλεται εἰς ἐπικαρπίαν· κατὰ τὸν φορολογικὸν νόμον δικαίωμα ἐπικαρπίας θέλει ἐξακολουθεῖ νὰ πληρόνῃ ἐπίσης κατ’ ἔτος ἡ ὅλη φυτεία. Ἐὰν ὁ ἐμφυτεύσας δὲν ἀποδείξῃ διὰ γραμματίου ἐκδιδομένου παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ταμείου, ὅτι ἐπλήρωσε τὴν ἐτησίαν δόσιν, καθυστερήσῃ δὲ δύο δόσεις κατὰ συνέχειαν, τὸ κτῆμα ἐπανέρχεται εἰς ἣν ἦτο κατάστασιν πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ παραχωρητηρίου, δύναται ὅμως ὁ ἐμφυτευτὴς, ἐνόσῳ τὸ δημόσιον δὲν διέταξε κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον τὴν διανομὴν καὶ ἐκποίησιν τοῦ εἰς αὐτὸ ἀνήκοντος μεριδίου, νὰ ζητήσῃ τὴν εἰς αὐτὸν παραχώρησιν αὐτοῦ, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ παρόντος νόμου.» Βλέπετε, ὅτι ἐλήφθη πρόνοια νὰ μὴ κινδυνεύουν τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου (θόρυβος). Βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν κρύπτεται αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, διότι ἔχω συμφέρον ἐγὼ ὁ γείτων νὰ σὲ καταγγείλω. Κύριοι, σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὅτι μόνον διὰ τὰς σταφιδαμπέλους χρειάζονται 150 δραχ. διὰ νὰ κατασταθῇ κτῆμα· καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω, καὶ σᾶς τὸ ἀποδεικνύω μαθηματικῶς, πρακτικῶς, ὅτι διὰ νὰ ἐκχερσώσητε ἓν στρέμμα καὶ ἐμφυτεύσητε αὐτὸ σταφιδάμπελον, τὸν ά. χρόνον θέλετε μόνον 100 δραχ. τὸν βʹ. 40 τὸν γʹ. 30 τὸν δʹ. θέλετε τουλάχιστον 50, καὶ τὸν ἑ. 50–60 δρ. καὶ σημειώσατε, ὅτι τὸν ἑ. ἢ ϛʹ. χρόνον θὰ ἀρχίσητε νὰ λαμβάνητε μικρόν τι εἰσόδημα ἀπὸ τὴν συκῆν, τὴν μωρέαν, εἰς τὸ ἄλλο δένδρον θὰ ἀρχίσητε τὸν 12 χρόνον καὶ ἡ ἐμφύτευσις αὐτῶν ἀπαιτεῖ τὸν πρῶτον χρόνον 70 δραχμὰς τουλάχιστον· ἔχω φυτεύσει ἀπὸ ὅλα τὰ εἴδη καὶ εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς δώσω ἀκριβεστάτας πληροφορίας. Ἓν στρέμμα λοιπὸν σταφιδαμπέλου διὰ νὰ φθάσῃ εἰς παραγωγὴν θὰ κοστίσῃ 250–300 δρ. ἔξοδα καλλιεργείας καὶ ἐμφυτεύσεως, ἕως οὗ σᾶς δώσῃ 100 λίτρας τὸ στρέμμα, καὶ ἂν θελήσητε σήμερον νὰ τὰς ἐκποιήσητε, δὲν λαμβάνετε οὔτε 200, διότι ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος ἐξέπεσε, καθότι εἶναι ὑποκειμένη εἰς μυρίας ἀτμοσφαιρικὰς περιπετείας. Ἠξεύρετε, Κύριοι, διὰ τί ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος σᾶς ἐπρότεινε διανομήν; διότι εὑρέθη εἰς μίαν θέσιν ἐξαιρετικὴν, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς εἰσήγαγε νόμον περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας τῶν συκοδένδρων. Εἰς τὰ 56, ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, εἰσήγαγε μίαν πρότασιν καὶ κατήργησε τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως ἀντικαταστήσας αὐτὸ διὰ τοῦ φόρου πληρονομένου ἐπὶ τῶν ῥιζῶν. Τότε ἐξηγέρθη ὁ κόσμος ὅλος καὶ εἶπεν, ὅτι ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος τὸ ἔκαμε διὰ νὰ ὠφελήσῃ τὴν Μεσσηνίαν, κατήργησε τὸ σύστημα τῆς ἐνοικιάσεως καὶ τὸ ἀντικατέστησε μὲ τὸ διὰ τῶν ῥιζῶν Ἠξεύρετε ποίας βλάβης ἐγένετο πρόξενος ὁ Κύριος Κουμουνδοῦρος, θέλων νὰ δικαιολογηθῇ ἀπέναντι τοῦ κόσμου καὶ τοῦ Βασιλέως; Ἠναγκάσθη λοιπὸν νὰ ἐπιμείνῃ. Τί ἔγινεν; ἐξέπεσε τὸ προϊὸν τῶν σύκων καὶ κατήντησαν οἱ κάτοχοι νὰ μὴ εἰσπράττουν μήτε τὸν φόρον. Εἰς τοιαύτην θέσιν φρονῶ, ὅτι εὑρέθη ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῇ, διότι ἐν Μεσσηνίᾳ ὑπάρχουσι φυτεῖαι διαφόρων εἰδῶν (θόρυβος). Ἄλλως πιστεύω, ὅτι ἐν πεποιθήσει πολεμεῖ αὐτὴν τὴν ἰδέαν ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, διότι εἶναι ἄδικος. Κύριοι, συμπεραίνων ὑποστηρίζω ἀπολύτως ἐν συνειδήσει καὶ πεποιθήσει τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Σωτηροπούλου, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ συμπεριληφθοῦν καὶ αἱ φυτεῖαι αἱ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, τὸ ὁποῖον τὸ ἔχει καὶ ἡ ἐπιτροπή. Κύριοι, μὴ διστάσητε νὰ ψηφήσητε τὴν πρότασιν αὐτὴν, ὅπως τὴν προτείνει ὁ Κ. Σωτηρόπουλος, μὴ στοχάζεσθε, ὅτι θὰ ζημιωθῇ τὸ δημόσιον, διότι ἡ ἀνακάλυψις τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν θέλει εἶσθαι εὔκολος, ἄλλως, ἂν καθιερώσητε τὸ σύστημα τῆς διανομῆς, θὰ συμβῇ μεγάλη καταπλάκωσις. Ἐρωτήσατε τὰς ἁρμοδίους ἀρχὰς καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι ἐπειδὴ τὸ δημόσιον ἀναβάλλει νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ, κατ’ ἔτος καταπλακόνονται ἐθνικὰ κτήματα, καὶ ἐὰν εἰσέτι δὲν σπεύσητε νὰ λύσητε αὐτὸ τὸ ζήτημα, βεβαιωθῆτε, ὅτι αἱ συζητήσεις αὗται θέλουν χρησιμεύσει εἰς τὸ νὰ καταπλακώσουν καὶ φυτεύσουν ὅλας τὰς ἐθνικὰς γαίας, καὶ τότε θὰ χαθοῦν τὰ ¾ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου πλούτου.

§158ΔΡΟΣΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι πολλοὶ συμπολῖταί μας διὰ τῆς μεγάλης φιλοπονίας των μετέβαλον εἰς ὡραίας καὶ ἀξιολόγους φυτείας ἀπεράντους ἐκτάσεις ἐθνικῶν γαιῶν καὶ ηὔξησαν δι’ αὐτῶν τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον· δὲν εἶναι ὅμως ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις αὕτη δὲν ἦτον ὠφέλιμος εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς, ἀπεναντίας τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσι τὸ ἐναντίον· διὰ τοῦτο ἀπέναντι ῥητῆς ἀπαγορεύσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέναντι πολλῶν προσκομμάτων, τὰ ὁποῖα παρενέβαλε, ἀπέναντι τῶν βανδαλικῶν καταστροφῶν, τὰς ὁποίας ὑπάλληλοί τινες ἐνήργησαν ἐπὶ τῶν φυτειῶν τούτων, ἐξηκολούθουν ἐπὶ 35 ὅλα ἔτη νὰ γίνωνται φυτεῖαι ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν καὶ ἐγίνοντο ὑπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι καλῶς γνωρίζουν τὰ συμφέροντά των· καὶ ἐὰν ὑπάλληλοί τινες εὑρέθησαν, οἵτινες αὐθαιρέτως κατέστρεψαν φυτείας, εὑρέθησαν ὅμως καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι βανδαλικώτερον κατέστρεψαν ἐθνικὰς σταφιδαμπέλους, ἐθνικὰ μωρεοπερίβολα διὰ νὰ τὰ μεταφυτεύσουν καὶ νὰ τὰ καταστήσουν ἐθνικοϊδιόκτητα, καὶ ταῦτα συνέβησαν εἰς τὸ Αἴγιον, εἰς τὴν Σπάρτην καὶ εἰς ἄλλα μέρη. Ἀλλ’ ὅ,τι καὶ ἂν ἔγινεν, ἡ ὑπόθεσις πρέπει νὰ τελειώσῃ χωρὶς ζημίαν τῶν ἐμφυτευτῶν καὶ χωρὶς ζημίαν τοῦ Δημοσίου. Εἰς τὰς ἐπὶ ἰδιοκτήτων γαιῶν ἐμφυτεύσεις γενικὸς κανὼν ἐν Ἑλλάδι, μὲ ὅσας καὶ ἂν ἔκαμον ἀντιῤῥήσεις, ἦτον ἡ μετὰ παρέλευσιν ὡρισμένων ἐτῶν ἐξ ἴσου διανομὴ τῶν φυτειῶν. Ὅ,τι λοιπὸν ἀπολαμβάνει ὁ ἰδιώτης ἰδιοκτήτης, εἶναι δίκαιον νὰ ἀπολαύσῃ καὶ τὸ Δημόσιον, τοῦ ὁποίου αἱ γαῖαι ἐμφυτεύθησαν ἄνευ ἀδείας καὶ παρὰ τὴν θέλησίν του. Εἰς τὸν ἐμφυτευτὴν λοιπὸν τὸ ἥμισυ τῆς φυτείας, εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἕτερον ἥμισυ· τὸ ἀνῆκον εἰς τὸ Δημόσιον ἦτο δίκαιον νὰ τὸ διαθέσῃ κατὰ τὸν συμφερώτερον εἰς αὐτὸ τρόπον, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν ἐμφυτευτῶν παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ προτείναντος τὸ Νομοσχέδιον καὶ τῆς ἐπιτροπῆς νὰ παραχωρηθῇ εἰς αὐτοὺς κατ’ ἐκτίμησιν, διότι ὁ τρόπος τῆς ἀπαλλοτριώσεως κατ’ ἐκτίμησιν εἶναι πολὺ ὠφέλιμος εἰς αὐτούς. Ἕως ἐδῶ δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὰς παραχωρήσεις. Ἡ πρότασις ὅμως τοῦ Κυρίου Σωτηροπούλου, νὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἡ γῆ εἶχε κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς καταλήψεώς της, οὔτε δικαία, οὔτε συμφέρουσα εἰς τὸ Δημόσιον εἶναι.

§159ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ ἐπρότεινε κἀνείς.

§160ΔΡΟΣΟΣ. Ἁρπάζουν ξένην περιουσίαν, φυτεύουν αὐτὴν, στεροῦν τὸν ἰδιοκτήτην ἐπὶ 6, 12, 15 ἔτη τῆς προσόδου αὐτῆς, τῆς περιουσίας, καὶ ἔπειτα προτείνουν νὰ λάβῃ τὴν ἀξίαν τῆς γῆς τὸ δημόσιον, ἐνῷ ἐν διαστήματι 10–15 ἐτῶν ἡ ἀξία τῆς γῆς ἐτριπλασιάσθη καὶ εἴς τινα μέρη ἐδεκαπλασιάσθη· εἰς τὴν Λεβαδείαν σήμερον τὸ καθαρὸν ἐτήσιον εἰσόδημα τῆς γῆς εἶναι ἀνώτερον τῆς ὅλης ἀξίας, τὴν ὁποίαν πρὸ 15 ἐτῶν εἶχεν ἡ αὐτὴ γῆ. Νὰ ἀφαιροῦν ξένην ἰδιοκτησίαν, ξένην γῆν καὶ νὰ τὴν διαθέτουν καὶ ἔπειτα νὰ λέγουν, νὰ πληρώσωσι τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἡ γῆ εἶχεν, ὅτε κατελήφθη, εἶναι δικαιοσύνη, ἥτις δὲν ὑπάρχει εἰς κἀνὲν μέρος τοῦ κόσμου. Νομίζω περιττὸν νὰ ἐκταθῶ περισσότερον, διότι ἀρκούντως ἀνεπτύχθη τὸ ζήτημα τοῦτο, ὑποστηρίζω δὲ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§161ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὅλοι ἀνεγνωρίσαμεν τὴν ἀνάγκην νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα περὶ τῶν φυτειῶν ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν, καὶ ὅλοι συμφωνοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπιεικῶς πως. Ὡς ἐπιεικέστερον δὲ πάντων καὶ ὡς σύμφωνον πρὸς τὸ δίκαιον ἔκρινεν ὁ Κύριος Καλλιγᾶς καὶ ἡ ἐπιτροπή σας τὸ μέτρον νὰ διανεμηθῶσιν αἱ τοιαῦται φυτεῖαι εἰς δύω ἴσα μέρη, καὶ τὸ μὲν ἓν τούτων νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς ἰδιοκτησία τοῦ ἐμφυτευτοῦ, τὸ δὲ ἕτερον νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν κυριότητα τοῦ αὐτοῦ ἐμφυτευτοῦ διὰ τῆς πληρωμῆς τοῦ ἀντιτίμου κατ’ ἐκτίμησιν. Ἀλλ’ ἆρά γε, Κύριοι, τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ἐπιεικές; οὐχὶ, πολλοῦ γε καὶ δεῖ, τοὐναντίον μάλιστα εἶναι τὸ καταστρεπτικώτερον πάντων· τοιοῦτον μέτρον φέρει τοὺς ἐμφυτευτάς της εἰς θέσιν πολλῷ χείρονα ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν σήμερον εὑρίσκονται. Κύριοι, αἱ φυτεῖαι αὗται ἐπὶ γαιῶν ἐθνικῶν, τὰς ὁποίας ὁ λαὸς αὐτὸς ἀνέκτησε διὰ τῶν αἱμάτων του, διὰ τῶν αἱμάτων τῶν πατέρων του, τὰς ὁποίας εἶχεν πρότερον ἰδιοκτησίαν, καὶ ὁ τύραννος διαφοροτρόπως ἀπ’ αὐτῶν ἀφήρπασεν, ἐγένοντο διὰ θυσιῶν μεγίστων. Οἱ κάτοικοι εἰς ἐμφύτευσιν τούτων ἠναγκάσθησαν νὰ πολεμήσωσιν ἐναντίων δυσκολιῶν, ἐναντίον ἐμποδίων μεγίστων, παρεμβαλλομένων ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως. Καὶ πῶς νομίζετε ὅτι ἔγειναν αἱ φυτεῖαι αὐταί; ἐπὶ ὑπερόγκοις τόκοις διὰ δανείων. Πάντες, κύριοι, γνωρίζετε τί ἐστὶ Μεσσηνία· πάντες φρονεῖτε καὶ λέγετε, ὅτι ἡ Μεσσηνία εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνθηροτέραν κατάστασιν, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ὅλοι ὑπάρχουν καταχρεωμένοι καὶ αἱ ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν φυτεῖαι μεγάλως ἐπιβεβαρημέναι. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Κ. Σκαραμαγκᾶς ὡς πρεσβύτερος. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐὰν ἔλθητε σήμερον καὶ εἴπητε πρὸς τοὺς Μεσσηνίους, σᾶς δίδομεν τὸ ἥμισυ τῶν ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν φυτειῶν σας ὡς ἰδιοκτησίαν τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ ὀφείλετε νὰ ἀγοράσητε κατ’ ἐκτίμησιν, τότε θέλετε τοὺς καταστήσει δυστυχεστέρους παρ’ ὅ,τι σήμερον εὑρίσκονται, θέλετε κάμει αὐτοὺς εἵλωτας καὶ οὐχὶ ἰδιοκτήτας· διότι τὸ ἥμισυ τῶν φυτειῶν, ὅπερ θέλει περιέλθει πρὸς αὐτοὺς ὡς ἰδιοκτησία θέλουσιν ἁρπάσει, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐδάνεισαν τὰ κεφάλαια δι’ ὧν ἐγένοντο αἱ φυτεῖαι. Τοιοῦτον εἶναι τὸ ἐπιεικὲς μέτρον, τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνουν νὰ λάβητε. Αἱ γαῖαι δ’ αὐταὶ τίνος ἦσαν; ἦσαν τῶν Ὀθωμανῶν δι’ ἀγοροπωλησίας καὶ ὡς τοιαῦται περιῆλθον εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου; ὄχι· ἀλλ’ οἱ ἀποτελοῦντες τὰς κοινότητας τῶν πεδιάδων ἰδιοκτῆται αὐτῶν, καταπιεζόμενοι ἀπὸ τοὺς διερχομένους ἑκάστοτε ὀθωμανοὺς, εὗρον τὸ μέσον νὰ προσφεύγωσιν εἰς τὴν παροστασίαν ἰσχυροῦ τινος Ὀθωμανοῦ διὰ τῆς ἐτησίας χορηγίας ὡρισμένου τινὸς ποσοῦ οἷον 50 ἢ 100 ὀκάδες βουτύρου, ἢ 200 κοιλῶν γεννήματος κλ. Οἱ δὲ Ὀθωμανοὶ προστάται ἐλέγοντο ἰδιοκτῆται τοῦ χωρίου καὶ οἱ ὁμόθρησκοί των ἀπέφευγον νὰ πιέζουν τοὺς κατοίκους διερχόμενοι· οὕτως εἶχον εἰς πολλὰ τοῦ κράτους μέρη τὰ περὶ τῶν λεγομένων ἰδιοκτήτων τῶν Ὀθωμανῶν χωρίων, ὅταν δὲ ἦλθεν ἡ ἀντιβασιλεία, ὑπήγαγε ταῦτα εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ἐπὶ τοιούτων γαιῶν οἱ πολῖται κατέβαλον τόσα κεφάλαια, ὑπέστησαν τόσας στενοχωρίας λαβόντες τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ὑλικῆς προόδου ἑαυτῶν, καὶ τῆς αὐξήσεως τῶν δημοσίων προσόδων Δι’ αὐτὰς λοιπὸν τὰς ἀξιεπαίνους προσπαθείας των θέλετε σήμερον νὰ τοὺς καταστρέψητε, ὑποβάλλοντες αὐτοὺς εἰς βαρυτάτους ὅρους; Καὶ πότε πάντα ταῦτα; Ὅταν ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἐθνικὰ φθαρτὰ κτήματα, οἷον ἐλαιῶνες, περιβόλια, ἄμπελοι καὶ σταφιδῶνες κατεστράφησαν· διότι τὸ δημόσιον δὲν ἠδυνήθη νὰ τὰ διατηρήσῃ; Ὑπῆρχον, Κύριοι, πολλὰ ἐθνικὰ φθαρτὰ κτήματα εἰς τὸ Αἴγιον, εἰς τὴν Ἠλείαν, εἰς τὸ Ναύπλιον καὶ ἀλλαχοῦ· τί ἔγεινον ταῦτα; Κατεστράφησαν, διότι τὸ δημόσιον δὲν ἠδύνατο νὰ τὰ καλλιεργῇ καὶ τὰ ἐπιτηρῇ δεόντως. Ἄλλως δ’ ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν ἀρχὴν νὰ διατηρῇ τὸν τόπον ἐν δυστυχίᾳ, νὰ θέτῃ προσκόμματα εἰς πᾶσαν πρόοδον τοῦ ἔθνους, καὶ ἐκ τοῦ πνεύματος τούτου ὁρμωμένη παρενέβαλε τόσας δυσκολίας εἰς τὴν ἐμφύτευσιν τῶν γαιῶν· ἕνεκα τούτου τὸ δημόσιον ἀπεῖχε νὰ λάβῃ μέτρον περὶ τῶν ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν ἐμφυτεύσεων, ἀλλ’ ἄφινε τὰ περὶ τούτου ἐκκρεμῆ, μὴ θέλων νὰ καταστήσῃ τοὺς Ἕλληνας ἰδιοκτήτας, καὶ νὰ χορηγήσῃ τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεως ἐλευθέρων λαῶν· διότι, ὡς οἴδατε, ἡ ἰδιοκτησία εἶναι ἡ βάσις τῆς ἀνεξαρτησίας, ἡ ἔλλειψις δὲ τῆς ἰδιοκτησίας ἐπάγει τὴν στέρησιν τῆς κυρίας βάσεως τῶν πραγματικῶν ἐλευθεριῶν τῶν πολιτῶν. Ἀλλά, Κύριοι, τί σᾶς λέγουν; Τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τουτέστι νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ γῆ καὶ πληρωθῇ τὸ ἀντίτιμον ταύτης ὑπὸ τῶν ἐμφυτευτῶν, εἶναι κακόν, διότι ἔρχεται νὰ ἀφαρπάσῃ τὴν περιουσίαν τοῦ δημοσίου· ὄχι, Κύριοι, ὅταν εἴχετε κτήματα ἐθνικὰ καὶ τὰ ἐχάσατε, μὴ θελήσητε νὰ τὰ ἀντικαταστήσητε δι’ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ φιλοπονία τῶν πολιτῶν κατέστησε τοιαῦτα, μὴ θελήσητε νὰ ὠφεληθῆτε διὰ τῆς δυστυχίας τῶν ἐμφυτευτῶν. Τὸ δημόσιον δὲν πρέπει νὰ κρίνῃ ὡς ὁ κερδοσκόπος ἰδιοκτήτης, ἀλλὰ μὲ ἐπιείκειαν πρέπει νὰ κάμῃ πᾶσαν θυσίαν ὑπὲρ τοῦ ἐμφυτευτοῦ. Τὸ δημόσιον δύναται δικαίως καὶ ἐλλόγως ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν ἀξίαν τῶν γαιῶν, ἐφ’ ὧν ἐγένοντο αἱ φυτεῖαι, δὲν ἔχει δὲ δίκαιον νὰ ἀπαιτῇ νὰ διανείμῃ καὶ τὰ κεφάλαια τὰ καταβληθέντα εἰς τὰς ἐμφυτεύσεις. Ὅταν τὸ δημόσιον ἀπαιτῇ ἀπὸ τὸν ἐμφυτευτὴν νὰ μοιράσῃ ἐξ ἡμισείας τὰ ὑπὸ τούτου καταβληθέντα ἰδιωτικὰ κεφάλαια, προσφέρῃ δὲ εἰς ἀνταλλαγὴν τὸ ἥμισυ τῆς ἐμφυτευθείσης γῆς, τῆς ὁποίας ἡ ἀξία εἶναι πολλῷ ἧττον τῶν καταβληθέντων εἰς τὴν ἐμφύτευσιν κεφαλαίων, πράττει ἀδικίαν, πράττει αὐθαιρεσίαν. Τί σᾶς κατεπάτησαν, Κύριοι; τὴν γῆν. Ἀπαιτήσατε λοιπὸν, ἂν θέλητε νὰ κρίνητε ἐπιεικῶς, τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, καὶ οὐχὶ τὴν ἐξ ἴσου διανομὴν τῶν εἰς ἐμφύτευσιν καταβληθέντων ἰδιωτικῶν κεφαλαίων. Καὶ τί νομίζετε, Κύριοι; ἡ ἀξία τῆς γῆς εἶναι ἴση, ὡς καὶ ἡ εὐεργεσία αὕτη εἰς ὅλους τοὺς πολίτας; Ὄχι· αἱ ποιότητες τῆς γῆς δὲν εἶναι αἱ αὐταὶ, οὔτε τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης τὸ καταβαλλόμενον ἐφ’ ὅλων τῶν ποιοτήτων ἐστὶ τὸ αὐτό. Ἡ ἐμφύτευσις εἰς ἓν μέρος ἀπαιτεῖ δαπάνην πεντήκοντα δραχμῶν κατὰ στρέμμα, εἰς ἄλλο ἑκατὸν, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ γῆ εἶναι κατωτέρας ποιότητος ἐπὶ τοσοῦτον αἱ πρὸς ἐμφύτευσιν δαπάναι εἶναι ἀνώτεραι. Ἐὰν λοιπὸν λάβητε τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ Κ. Καλλιγᾶς καὶ ἡ ἐπιτροπὴ, τότε ἐκεῖνος, ὅστις εἶχε τὴν τύχην νὰ ἐμφυτεύσῃ ἐπὶ γῆς καλῆς ποιότητος, ἐκτάσεως πεντήκοντα π. χ. στρεμμάτων θέλει ὠφεληθῆ ἀντὶ τῶν μικρῶν δαπανῶν τῶν πρὸς ἐμφύτευσιν γενομένων ὑπ’ αὐτοῦ τὴν κυριότητα τῶν 25 στρεμμάτων, ἐχόντων ἀξίαν μεγάλην· ὁ δὲ ἄλλος, ὅστις ἔτυχε νὰ ἐμφυτεύσῃ ἐπὶ γαιῶν κατωτέρας ποιότητος καὶ ἔκαμε πολλῷ μεγαλειτέρας δαπάνας, θέλει ὠφεληθῆ ἐπίσης τὴν κυριότητα στρεμμάτων 25, ἀλλὰ ταῦτα, ὡς ἐκ τῆς ποιότητός των εἶναι ἀξίας πολλῷ ἐλάσσονος τῆς τοῦ ἄλλου.

§162ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Θὰ πληρώσῃ τὴν ἀξίαν τῶν 25.

§163ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξηγοῦμαι. Ὑποθέτω, ὅτι ἔχω 50 στρέμματα γῆς ἐθνικῆς, καλλίστης ποιότητος· διὰ τὴν φυτείαν αὐτῆς τῆς γῆς θέλω δαπανήσει ὀλιγώτερον, παρὰ τὰς δαπάνας τὰς ἀπαιτουμένας διὰ μίαν ἄλλην γῆν χειρίστης ποιότητος· κατὰ τὸ ἰδικόν σας τὸ σύστημα καὶ εἰς τὴν μίαν καὶ εἰς τὴν ἄλλην περίστασιν θὰ λάβω εἰς τὴν κυριότητά μου 25 στρεμμάτων γῆς ἀντὶ τῶν δαπανηθέντων ὑπ’ ἐμοῦ εἰς τὴν ἐμφύτευσιν τῶν πεντήκοντα στρεμμάτων. Ἀλλ’ οὕτως ἐγὼ, ὅστις ἔχω τὴν καλὴν γῆν ἐδαπάνησα 250 δραχμὰς, ἐν ᾧ ὁ ἄλλος, ὅστις ἔχει τὴν κακὴν ἐδαπάνησε 500. Ἡ δὲ ἀξία τῶν 50 στρεμμάτων τῆς γῆς τῆς ἐδικῆς μου εἶναι δραχ. 10000, ἡ δὲ τῆς ἐδικῆς σας 5000. Γινομένης λοιπὸν τῆς διανομῆς τοῦ ἐμφυτευθέντος κτήματος κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἐπιτροπῆς, τότε ὁ δαπανήσας εἰς ἐμφύτευσιν δραχ. 250, λαμβάνει εἰς τὴν κυριότητά του τὰ 25 στρέμματα ὠφελούμενος τὴν ἀξίαν αὐτῶν οὖσαν δραχ. 5000, ἐνῷ ὁ ἄλλος ὁ δαπανήσας δραχ. 500 εἰς τὴν ἐμφύτευσιν, λαμβάνει τὴν κυριότητα τῶν 25 στρεμμάτων ἐκ τῶν ἐμφυτευθέντων ὑπ’ αὐτοῦ, ἥτις ἀνέρχεται εἰς δραχ. 2500. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ εἶναι ἄδικον εἰς τὴν βάσιν του, ἐν ᾧ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἐπιεικὲς καὶ ἴσον πρὸς πάντας. Τὸ μέτρον τοῦ Κ. Σωτηροπούλου εἶναι τὸ δικαιότερον πάντων. Κατ’ αὐτὸ δὲν γίνεται ἡ διανομὴ τῶν καταβληθέντων κεφαλαίων εἰς ἐμφύτευσιν τῆς γῆς, ἀλλὰ πληρόνεται ἡ ἀξία τῆς ὅλης ἐμφυτευθείσης ἐθνικῆς γῆς. Κατ’ αὐτὸ ἐάν τις ἔλαβε καὶ ἐφύτευσεν ἐθνικὴν γῆν ἀξίας 100 δραχμῶν, θέλει πληρώσει δραχ. 100, ὅστις δ’ ἐφύτευσεν ἐθνικὴν γῆν ἀξίας 50 δραχ. θέλει πληρώσει 50 καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Τοιοῦτον μέτρον, Κύριοι, εἶναι ὡς ἐννοεῖτε καὶ ἐπιεικὲς καὶ δίκαιον καὶ ἴσον πρὸς πάντας. Ἀλλ’ ὁ Κ. Κεχαγιᾶς ἀπὸ τῆς θέσεώς του ψιθυρίζει, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἔκθεσίν της παρενείρει, ὅτι τὸ μόνον κατάλληλον μέτρον εἶναι εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἡ ἐξ ἴσου μετὰ τοῦ δημοσίου διανομὴ τῶν φυτειῶν, καὶ ἡ διὰ δημοπρασίας ἐκποίησις τῆς μερίδος τοῦ δημοσίου. Ἀλλὰ μέτρον τοιοῦτον εἶναι τὸ καταστρεπτικώτερον πάντων, καὶ οὐδεμία Κυβέρνησις θέλει δυνηθῆ νὰ τὸ πραγματοποιήσῃ, ἄνευ μεγάλων ἐσωτερικῶν περισπασμῶν, διότι οὐδείς, Κύριοι, δύναταί ποτε ν’ ἀνεχθῇ μὲ ἀπαθὲς ὄμμα νὰ ἴδῃ ἕτερον λαμβάνοντα τὴν κυριότητα κτήματος ἐμφυτευθέντος ὑπ’ αὐτοῦ μετὰ δανείων καὶ μετὰ πολλῶν μόχθων καὶ κόπων, καὶ στοχασθῆτε ὅτι εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην ὑπάγονται χιλιάδες κατοίκων, δυναμένων νὰ ἐξωθηθῶσιν καὶ εἰς στάσεις. Ἀλλ’ ὑποτεθείσθω, ὅτι πάντα ταῦτα δὲν θέλουσι λάβει χώραν, καὶ ὅτι θέλετε δυνηθῆ νὰ διαθέσητε διὰ δημοπρασίας τὴν μερίδα τοῦ δημοσίου, ὁποῖον θέλει εἶσθαι τὸ ἀποτέλεσμα; Τὸ κτῆμα, τὸ ὁποῖον ἀξίζει 500 δραχμὰς, θέλει τεθῆ δημοπρασία διὰ δραχμὰς χιλίας· ἡ συνείδησίς σας ἠμπορεῖ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸ Δημόσιον νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ τοιαύτην ἀδικίαν, ἀπὸ τὴν ἔξαψιν τῶν ἀτομικῶν παθῶν, ἀπὸ τὸν ἐρεθισμένον συναγωνισμόν; Ἔχετε ὅλοι ὑπ’ ὄψιν σας τὰ ἀποτελέσματα τῶν δημοπρασιῶν ἐπὶ τῆς ἐνοικιάσεως δημοπρασίας διὰ φόρων, ἐπὶ τῶν τῆς ἐκποιήσεως διαφόρων ἐθνικῶν γαιῶν. Ὁποῖα δ’ εἰσὶ ταῦτα; αἱ γαῖαι αὗται ἐπωλήθησαν εἰς λίαν ὑπερόγκους τιμὰς, καὶ περιῆλθον μὲν εἰς τὴν κυριότητα τῶν πλειοδοτησάντων πολιτῶν, ἀλλὰ εἰς τὸ δημόσιον καθυστερεῖται ἡ κατὰ δόσεις ἀπότισις τοῦ ἀντιτίμου, διότι ἡ γῆ, ἡ ὁποία εἶχε πραγματικὴν ἀξίαν 200 δραχμῶν, εἰς τὴν δημοπρασίαν ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ, ἐκ τῆς ἐξάψεως, ἐκ τοῦ ἐρεθισμοῦ, ἐκ τῶν φιλοτιμιῶν ἐπωλήθη δι’ 800 καὶ 1000 δραχμὰς, οἱ δὲ ἀγορασταὶ δὲν ἦταν καὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀποτίσωσιν ὑπερόγκους τιμάς. Σημειωτέον ὅτι τὸ Δημόσιον ἀναγνωρίσαν ἐπὶ τέλους τὸ ἄδικον, ἠθέλησε νὰ χορηγήσῃ εὐκολίας διὰ νόμων εὐεργετικῶν, ἀλλὰ καὶ οὗτοι ἐναυάγησαν. Τὸ αὐτὸ λοιπὸν θέλετε νὰ γίνῃ καὶ περὶ τῶν ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς φυτειῶν; Ἐὰν εἰς τὰς γαίας τὰς ἁπλᾶς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν πεφυτευμέναι, ἔγεινεν αὐτὸς ὁ συναγωνισμὸς, δὲν ὑποθέτετε ὅτι θέλει γίνει σφοδρότερος εἰς τὰς γαίας, αἱ ὁποῖαι εἰσὶ πεφυτευμέναι ἀπὸ τοὺς πολίτας; Ἐὰν τὸ τοιοῦτον λάβητε μέτρον, θέλετε φέρει τὸν λαὸν εἰς συγκρούσεις αἱματηρὰς, ἢ θέλει ἀναγκασθῆ ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴν ἐκτελέσῃ τὸν νόμον, διότι ποτὲ δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ κάμῃ τοῦτο ἄνευ λυπηρῶν συνεπειῶν ἀκαταλογίστων. Κύριοι, ἐὰν πραγματικῶς ἡ συνείδησίς σας, ἐὰν ἡ καρδία σᾶς ἀπαγορεύῃ νὰ ἔλθητε εἰς βοήθειαν τῶν ἐμφυτευτῶν, νὰ καταστήσητε αὐτοὺς ἰδιοκτήτας, πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τὸ μέτρον τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Τοὐναντίον δὲ ἀφίνετε τὰ πράγματα εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκονται, καὶ ἀπόσχετε τοῦ νὰ γενῆτε ἐξ ἀγνοίας πρόξενοι συμφορῶν μεγίστων τῇ πατρίδι.

§164ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ ἐφωτίσθημεν.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ζέρβας. Ἐνταῦθα συμβαίνει θόρυβός τις ἐν τοῖς ἄνω θρανίοις καὶ ὡς ἐκ τούτου καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος Κ. Ι. Μεσσηνέζης.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ἀφήσατε τοὺς διαπληκτισμούς.

§167ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ ἀπότομος τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον φέρονται οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἔχουν τόσον δίκαιον, διότι ὅποιος στηρίζεται εἰς τὸ δίκαιον ἔχει καὶ τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσῃ καὶ τὸν ἄλλον. Κύριοι, περὶ τίνος πρόκειται σήμερον; εἰς τί ἀποβλέπει ἡ σημερινὴ συζήτησις; πρόκειται ἆρά γε περὶ ἀνακτήσεως τῆς περιουσίας, τὴν ὁποίαν οἱ προπάτορες ἡμῶν πρὸ 400 ἐτῶν ἀπώλεσαν διὰ τῆς κατακτήσεως τῶν Ὀθωμανῶν, ἢ πρόκειται σήμερον περὶ ἐθνικοῦ τινος συμφέροντος, ἰδιαιτέρου ὅλως διόλου, τοῦ λαοῦ; Ἐὰν πρόκηται περὶ τοῦ ὅλου, διότι ἤκουσα τοὺς προλαλήσαντας εἰς πᾶσαν φράσιν νὰ φέρουν ἐν τῷ στόματί των, «ὁ λαὸς ἔχυσε τὸ αἷμά του, πρόκειται περὶ τοῦ λαοῦ»· ἢ μήπως ἆρα πρόκειται περὶ μιᾶς εὐαρίθμου ὁμάδος καταχραστῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπρόλαβον καὶ κατέκτησαν ὅλην τὴν γῆν, ἀφήσαντες τὸν λαὸν ἀκτήμονα; ἐὰν πρόκηται περὶ τοῦ λαοῦ εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος νὰ δοθοῦν δωρεάν, νὰ μὴ γίνῃ καμμία ἐκτίμησις· ἐὰν πρόκηται ὅμως περὶ λῃστῶν τῆς δημοσίας ἰδιοκτησίας, πρέπει νὰ τοὺς τὰ πάρωμεν ὀπίσω. Ἐν γένει ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος πάσχει καὶ ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀνακτήσῃ τὴν πατρῴαν γῆν· ἀλλ’ αὐτὴ εἶναι μία ἰδέα γενική, καὶ τὴν ὁποίαν ἐν συνόλῳ πρέπει νὰ τὴν ἀποφασίσωμεν, εἶναι ἡ πρότασις ἡ πάντοτε φερομένη καὶ ἡ πάντοτε ὑπερασπιζομένη καὶ ὑπ’ οὐδενὸς πολεμουμένη, εἶναι ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς γῆς· ἐὰν τοῦτο τὸ ζήτημα ἔλθῃ εἰς τὸ βῆμα, εἴμεθα σύμφωνοι, ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται περὶ ὀλίγων ἀτόμων, καὶ ἰδίως περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἦλθον κατόπιν κατὰ τὰ 1835 καὶ κατὰ τὰ 1838 εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ κατέκτησαν μέγα μέρος τῆς ἐθνικῆς γῆς, τὴν ἅρπαξαν καὶ ἐφύτευσαν, καὶ πρόκειται σήμερον νὰ τὴν σφετερισθῶσιν, ὁ λαὸς δὲ τῆς Ἑλλάδος δὲν ὠφελεῖται τίποτε· θὰ ἔχῃ 12, 13, 15 τὸ πολὺ στρέμματα· ὅσοι ἐνδιαφέρονται ὅμως, ἠκούσατε ἐδῶ, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἅρπαξαν διὰ τῆς βίας ἀπὸ τὸν λαὸν τὸν μικρὸν, ὡς ἰσχυροὶ τοῦ τόπου, καὶ ἔχουν 200, 500 στρέμματα γῆς· καὶ ποίας γῆς; γῆς, ἡ ὁποία ἀξίζει 500 δραχ. τὸ στρέμμα, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐξώδευσαν οὔτε λεπτὸν πρὸς ἐκχέρσωσίν της· ἐκχέρσωσις τὶ θὰ εἰπῇ; ὅταν ᾖναι ἓν δασῶδες μέρος, βγάζουν τὰ κούτζουρα λεγόμενα, καὶ τὰς ῥίζας καὶ φυτεύουσιν. Ἀλλ’ ἠξεύρετε, αἱ γαῖαι περὶ ὧν πρόκειται λόγος, ποῖαι εἶναι; εἶναι αἱ παχύτεραι γαῖαι τῆς Ἑλλάδος, εἶναι τὰ λεγόμενα βαλτώδη μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἔγειναν σταφίδες καὶ ἄμπελοι. Ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ, κατὰ τὰ 1849 ἤμουν εἰς τὸ Ναύπλιον, εἶχα σπῆτι, ἤμουν κάτοικος Ναυπλίου, ἐφύτευσα 50 στρέμματα ἐθνικὴν γῆν, ἀπ’ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχουν καὶ ἄλλοι· ἠξεύρετε τί ἐξώδευσα; μόλις 10. δραχ. τὸ στρέμμα, διότι μόνη της καλλιεργεῖται. Καὶ τοιαύτη εἶναι ὅλη. Καὶ ἐπειδὴ ὕστερον μετῴκησα εἰς τὸ Κρανίδι, ἠναγκάσθην νὰ τὴν πωλήσω, καὶ τὴν πωλῶ 250 δραχ. τὸ στρέμ. ὡς ἐθνικοϊδιόκτητον, καὶ σήμερον ἔχει 500. Καὶ τοιαῦται εἶναι αἱ γαῖαι, τὰς ὁποίας ἐξεχέρσωσαν οἱ Κύριοι, καὶ ἀποκατέστησαν σταφίδας καὶ ἀμπέλους, ἀλλὰ τώρα δὲν πρόκειται νὰ τοὺς κατηγορήσω διὰ τὴν ἐμφύτευσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμον, διότι παραδεχόμεθα, ὅτι ὅσοι ἔκαμον ἐμφυτεύσεις, βεβαίως οἱ μὲν ἐπρόλαβον ἄλλοτε μὲ ἄδειαν, κατόπιν ὅμως, ἐπειδὴ δὲν ἐπέτρεπε, τὸ δημόσιον, διότι ἐπρόβλεπε αὐτὰ, καὶ προσέτι ἦτο ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ πῶς θὰ τὴν διανέμωμεν τώρα, ἐὰν ὁ ἄλλος τὴν ἔκαμε σταφίδα· λοιπὸν, ἐπειδὴ τὸ δημόσιον, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν καὶ αὐτὰ, ἔκαμε νόμον καὶ ἀπηγόρευσε τὴν ἐμφύτευσιν, μέχρις ὅτου γίνῃ ἡ γενικὴ διανομὴ, καὶ εἶχε δίκαιον· ἀλλ’ ἔγειναν τώρα, δὲν ἀπογίνονται. Δὲν πρέπει λοιπὸν σήμερον οὔτε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νὰ ἀδικήσωμεν, οὔτε τὸ δημόσιον, ὥστε ὁ λόγος εἶναι, ὅτι δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τοῦ λαοῦ, ὅπως ἐξεφράσθησαν, διὰ νὰ πτοήσουν, οὗτος εἰπεῖν, τὰ ὦτα τῶν κ. κ. πληρεξουσίων· πρόκειται περὶ μιᾶς ὁμάδος πολλὰ μικρᾶς, ἡ ὁποία, ἀπὸ συμφέρον κινουμένη, ἐπῆγε καὶ κατέκτησε αὐθαιρέτως τὰς γαίας αὐτὰς, καὶ σήμερον πρόκειται νὰ δικάσωμεν τί πρέπει νὰ γίνῃ δι’ αὐτὰς τὰς ἐμφυτεύσεις, ὥστε νὰ μὴν ἀδικήσωμεν οὔτε αὐτὸ τὸ μέρος τὸ ὀλίγον, οὔτε τὸ δημόσιον· ἀδικοῦμεν τὸν λαόν! ἐκεῖ εἶναι ὁ λαός! Ὁ λαὸς πληρόνει ὅλα τὰ ἔξοδα τοῦ δημοσίου· καὶ ὅταν λέγητε λαὸς, νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν τὴν μεγάλην μερίδα τοῦ ἔθνους. Ἔρχομαι λοιπὸν εἰς τοὺς λόγους τῆς ἐμφυτεύσεως· ἀφίνομεν κατὰ μέρος τὸ αὐθαίρετον καὶ τὸ τῆς καλῆς πίστεως. Ἐγὼ, Κύριοι, ἀνήκω εἰς ἕνα τόπον, τοῦ ὁποίου ἡ γῆ εἶναι ἡ μᾶλλον λεπτόγαιος τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐκεῖ οἱ περισσότεροι κτηματίαι δίδουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δικαιώματι ἐμφυτεύσεως τοὺς ἀγρούς των· ὁ ἕνας ἔχει τὴν γῆν, ὁ ἄλλος καταβάλλει τὴν ἐργασίαν, δὲν δίδει ὁ ἰδιοκτήτης τῆς γῆς οὐδὲ ἓν λεπτόν, καὶ τί ἀξίζει νομίζετε αὐτὴ ἡ γῆ; 30 δραχ. τὸ στρέμμα, τὸ πολὺ 50· σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἡ πλέον ἄγονος, καὶ μολαταῦτα τοῦ συμφέρει νὰ τὴν ἐμφυτεύσῃ ἐξ ἡμισείας.

§168ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί φυτεύουν ἐπάνω;

§169ΖΕΡΒΑΣ. Ἀμπέλια, καὶ τὸ ἡμερομίσθιον τοῦ ἐργάτου πληρόνεται ἕνα τάλληρον· διότι ἔχουν πέτρας, ἔχουν πολλὰ ἐμπόδια, αἱ δὲ γαῖαι, περὶ ὧν ὁ λόγος, εἶναι πεδιάδες ἀπέραντοι καὶ δὲν ἔχουν κᾀνὲν ἔξοδον, παρ’ ἕνας ἄνθρωπος φυτεύει ἕνα στρέμμα. Λοιπὸν λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητήσουν περισσότερον ἐκεῖνοι ἀφ’ ὅ,τι οἱ ἄλλοι ἰδιοκτῆται μὲ τοὺς ἐμφυτευτάς των κάμνουν. Ἐγὼ δὲν ἔχω γῆν καὶ πηγαίνω εἰς ἕνα ἰδιοκτήτην, ὁ ὁποῖος ἔχει, καὶ πέρνω τὸ ἥμισυ τῆς ἐμφυτεύσεως ἐπὶ καλῇ πίστει· ἂν δὲ ἐπὶ κακῇ πίστει ἐμφυτεύσῃς εἰς γῆν δεκαπλασίας ἀξίας, πέρνεις ὁλόκληρον. Αὐτὸ εἶναι τὸ καλὸν, τὸ ὁποῖον θέλουν νὰ προσφέρουν εἰς τὸν λαόν; Ποῦ εἶναι ὁ λαός; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν, διότι δὲν πρόκειται, καθὼς εἶπον, περὶ γενικοῦ συμφέροντος, πρέπει νὰ πᾶμε εἰς τὸ γενικὸν μέτρον, ὅπως γίνεται εἰς ὅλους, νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὸ δημόσιον, διότι αὐτὸ πρέπει ἔτι περισσότερον νὰ τὸ φεισθῶμεν, διότι εἰς τὸ δημόσιον ὅταν γίνηται τὸ ἀδίκημα, γίνεται εἰς ὅλον τὸ λαόν. Καὶ προκειμένου λόγου περὶ ζημίας, καλλίτερον νὰ ζημιωθῇ ὁ ἅρπαξ παρὰ ὁλόκληρος ἡ πολιτεία. Καὶ οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες καὶ οἱ σημερινοὶ ἀκόμη τὴν πολιτείαν θεωροῦν ἱερὰν· καὶ πολιτεία εἶναι τὸ σύνολον τοῦ λαοῦ, καὶ περιουσία καὶ ἄτομον. Λέγω λοιπὸν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς σταφιδαμπέλους, ὅτι νὰ μοιρασθῶσιν ἐξ ἴσου, χωρὶς πλέον ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἀξίαν τὴν μεγάλην τῆς γῆς, νὰ πάρῃ τὸ δημόσιον τὸ ἥμισυ καὶ οἱ ἐμφυτευταὶ τὸ ἄλλο, καὶ νὰ τὸ κάμουν ὅ,τι θέλουν, καθὼς καὶ τὸ Δημόσιον. Καὶ θὰ μοῦ εἴπητε, τί θὰ τὸ κάμῃ τὸ δημόσιον; Τί κάμνει τὰ ἄλλα κτήματα τὰ φθαρτά; Ὅ,τι κάμνει δι’ αὐτὰ πρέπει νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς διανομῆς θὰ πάρῃ. Τοῦτο καθόσον ἀφορᾷ τὰς σταφιδαμπέλους. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰς ἄλλας φυτείας, ἐλαιῶνας, μωρεῶνας καὶ συκεῶνας κτλ. δὲν εἶμαι σύμφωνος, διότι παρατηρῶ καὶ μίαν ἄλλην ἰδιότητα, εἶναι καὶ συκέαι καὶ ἐλαῖαι καὶ μωρέαι· ἐδῶ εἶναι ἄδικον· ἠξεύρετε τί θὰ εἴπῃ μωρεοφυτεία; Ἕνας ἄνθρωπος ἠμπορεῖ νὰ φυτεύσῃ 100 βέργας τὴν ἡμέραν.

§170ΔΑΓΡΕΣ. Ὄχι, χίλιαις.

§171ΖΕΡΒΑΣ. Μάλιστα, στοιχηματίζω σήμερον νὰ πάρω ἄνθρωπον νὰ φυτεύσῃ 100· (θόρυβος). Ἐγὼ ποῦ ὁμιλῶ ἔχω καὶ ἐλαιόδενδρα καὶ συκιαῖς, καὶ ἐφύτευσα καλλίτερον ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μοῦ κάμνουν τὴν ἀπάντησιν. Λοιπὸν σᾶς λέγω, ὅτι θὰ ᾖναι τὸ μεγαλείτερον ἀδίκημα διὰ τὸ δημόσιον, ἐὰν παραχωρήσωμεν τὴν γῆν δωρεὰν, διότι νὰ τὸ εἴπωμεν δι’ ἑνὸς νόμου, ὅτι οἱ φυτεύσαντες ἐλαίας, μωρέας καὶ συκέας νὰ πάρουν τὴν γῆν, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ εἴπωσιν, ὅσοι ἐπρόλαβον καὶ κατέκτησαν τὰς ἐθνικὰς γαίας, νὰ θεωρῶνται ἰδιοκτησίαι των· ἡ ἐμφύτευσις τῶν ἐλαιῶν, συκεῶν καὶ μωρεῶν εἶναι ἁπλῆ κατοχὴ, διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τὴν ἐφύτευσε σταφίδα, ἐξώδευσε 100 δραχμὰς τὸ πρῶτον ἔτος, 20 τὸ δεύτερον, 30 τὸ τρίτον καὶ οὕτω καθεξῆς· ἐκεῖνος ὅμως, ὁ ὁποῖος κατέλαβε 10 στρέμματα γῆς κ’ ἐπῆρεν ἕνα ἄνθρωπον καὶ ἐφύτευσε 50 βέργας μωρεῶν μέσα εἰς 10 στρέμματα, ἐξώδευσε μόνον 2 δραχμὰς δι’ ἓν ἡμερομίσθιον, καὶ ὅμως αὐτὸς ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ πάρῃ 10 στρέμματα γῆς μὲ 2 δραχμάς· καὶ ποίαν γῆν; τὴν καλλιτέραν, τὴν πολυτιμωτέραν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ διὰ τὰ ἐλαιόδενδρα. (Θόρυβος) Λοιπὸν, ποτὲ δὲν ἠμπορῶ νὰ συναινέσω, ὥστε μὲ δύω δραχμῶν ἡμερομίσθιον, ὅπερ ἐξώδευσεν εἰς φύτευσιν 10 στρεμμάτων, ἀφοῦ μάλιστα ἐξερίζωσε τὰ προϋπάρχοντα πολύτιμα δένδρα ἐκ τῆς ἐθνικῆς γῆς, διότι διὰ νὰ φυτεύσῃ 10 ῥίζας ἀγρίας ἐλαίας ἐξερίζωσε 30 ἥμεραις· ἐξερίζωσε τὰ μεγάλα δένδρα τὰ προσοδοφόρα καὶ ἐφύτευσε βεργούλαις, καὶ ἔρχεται τώρα νὰ σοῦ εἴπῃ, χάρισέ μου τὴν γῆν, τῆς ὁποίας τὴν πρόσοδον κατέστρεψα.

§172ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Πῶς ἐννοεῖς, ὅτι ἐξερίζωσε 50;

§173ΖΕΡΒΑΣ. Μεταβεῖτε εἰς τὸ ὑπουργεῖον νὰ μάθητε· προκαλῶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρουν τὰς ἐκθέσεις καὶ θέλετε φρίξει, ὅταν τὰς ἀναγνώσητε.

§174ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Καὶ τί ἐκέρδισαν;

§175ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἠξεύρω· ἐξώδευσαν νὰ δώσουν μίαν δραχμὴν καὶ νὰ σφετερισθοῦν τὰς γαίας· τὸ ἠξεύρετε, ἀλλὰ τὸ συμφέρον σας σᾶς κάμνει νὰ λέγητε, «τί ἐκέρδισαν»; Λοιπὸν λέγω, ὅτι αἱ ἄμπελοι καὶ αἱ σταφιδάμπελοι νὰ μοιρασθοῦν ἐξ ἴσου, αἱ δὲ ἄλλαι γαῖαι αἱ λεγόμεναι φυτεῖαι δένδρων νὰ μένουν ἐθνικαὶ, διότι δὲν ἔκαμον κἀνὲν ἔξοδον. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, πῶς ἔρχονται τοιαῦτα ζητήματα εἰς τὸ βῆμα καὶ ὑπερασπίζονται μὲ τόσην ἔμφασιν δημοσίᾳ; Αἴ! αὐτὴ εἶναι πάντοτε ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος. Ἠξεύρετε τί συμβαίνει εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἐὰν ἦλθέ τις Βουλευτὴς, ὅ,τι ἀπέβλεπεν εἰς τὸ ἰδιαίτερον αὑτοῦ συμφέρον, ἐκεῖνο ὑπεστήριζεν· ἐὰν ἦλθεν ὑπουργὸς, ὅ,τι ἀπέβλεπεν εἰς τὸ ἰδιαίτερόν του συμφέρον, ἐκεῖνο ὑπεστήριζεν· ἂν ἐγίνετο Γερουσιαστὴς, καὶ διὰ τοῦτο καταργήσαμεν τὴν Γερουσίαν, ὅ,τι ἔβλεπεν, ὅτι συνετέλει εἰς τὰ ἰδιαίτερα τοῦ τόπου του ἢ τοῦ ἑαυτοῦ του συμφέροντα, ἐκεῖνο ὑπεστήριζε· καὶ τοῦτο κατὰ δυστυχίαν συμβαίνει ἀενάως. Ποῖος ἔρχεται σήμερον καὶ σᾶς προτείνει τὸ παρὸν Νομοσχέδιον καὶ τὴν τροπολογίαν; δύω ὑπουργοὶ, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐρωτήσατε νὰ μάθητε ποῦ κατοικοῦν; ὁ ἕνας εἶναι κάτοικος εἰς τὴν Μεσσηνίαν καὶ ὁ ἄλλος τῆς Τριφυλίας. οἱ κάτοικοι τῶν ὁποίων μὲ τοιαύτας ἐμφυτεύσεις ἐπλάκωσαν ὅλας τὰς ἐθνικὰς γαίας καὶ τὰς σφετερίζονται μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἐμφυτεύσεως. Λοιπὸν ἔπρεπε νὰ ὑπερασπισθοῦν τὰ δικαιώματά των.

§176ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ψεῦδος. (Θόρυβος).

§177ΖΕΡΒΑΣ. Σᾶς λέγει ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ὑποστηρίζει τὴν τροπολογίαν μετὰ πεποιθήσεως καὶ ἐν συνειδήσει· ἀλλ’ ἐλησμόνησε νὰ εἴπῃ καὶ μίαν ἄλλην λέξιν, νὰ εἴπῃ καὶ ἐν συμφέροντι. Λοιπὸν λέγω, ὅτι, καθόσον ἀφορᾷ τὴν δενδροφυτείαν, δὲν τὴν ὑποστηρίζω. Τώρα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτίμησιν, ὑποστηρίζουν οἱ προτείναντες, ὅτι τὸ ἥμισυ, τὸ ὁποῖον θὰ μείνῃ διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου, δὲν συμφέρει νὰ ἐκτιμηθῇ πολὺ καὶ ἀδικοῦνται οἱ συμπατριῶται τῶν ὑπουργῶν. Ἀλλὰ τί νὰ γίνῃ; Νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ γῆ καὶ ὄχι αἱ ἄμπελοι. Ἐκτίμησις ἠξεύρετε τί θὰ εἴπῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα; δωρεά. Ἰδοὺ πῶς γίνεται αὕτη· ἕνας Ἔφορος, καὶ ἠξεύρετε πῶς διορίζονται σήμερον οἱ Ἔφοροι καὶ ποῖοι εἶναι, δὲν λέγω δι’ ὅλους, διότι μεταξὺ τῶν πολλῶν ὑπάρχουν ἴσως καὶ εὐσυνείδητοι, καὶ ἠξεύρετε πῶς διορίζονται οἱ ἔπαρχοι καὶ ὑπάλληλοι. Θὰ πάγῃ νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν Δήμαρχον, καὶ ὁ Δήμαρχος θὰ ἔχῃ γαίας ἢ τοῦ ἑαυτοῦ του, ἢ τοῦ γαμβροῦ του, ἢ τοῦ ἐξαδέλφου του, ἢ τοῦ κουμπάρου του ἢ τοῦ πενθεροῦ του, καὶ ὅλοι αὐτοὶ ὁμοῦ θὰ τὰ διορθώσουν, δηλαδὴ θὰ τὰ συμβιβάσουν!!!...... διὰ νὰ κλείσουν τὰ μάτια τοῦ Δημοσίου, καὶ γῆν ἀξίας 100 δραχμῶν θὰ τὴν ἁρπάξουν διὰ 5. Συνέβη, Κύριοι, εἰς ἐκτίμησιν, ἡ ὁποία ἔγεινε κατόπιν ἀναφορᾶς, νὰ ἐκτιμηθῇ γῆ ἀξίας 100 δραχ. διὰ 5. Ἂν ἀποφασίσητε αὐτὴν τὴν ἐκτίμησιν, θὰ πάθῃ τὸ Δημόσιον, ἂν τύχῃ μάλιστα κἀμμία ἐπαρχία νὰ ἔχῃ ὑπουργὸν, αὐτὸς θὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ἐκτίμησιν καὶ ἐκεῖ θὰ ἀποφασίσουν ὅλας τὰς γαίας αὐτοὶ καὶ τὸ Δημόσιον δὲν θὰ πάρῃ τίποτε. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν γίνῃ ἐκτίμησις, καὶ ἐκεῖ θὰ γίνουν πλεῖσται ὅσαι καταχρήσεις· ὁ γεωργὸς αὐτὸς θὰ πάρῃ τὸ ἥμισυ, τὸ ἕτερον ἥμισυ θὰ ᾖναι τοῦ Δημοσίου· τὸ Δημόσιον λοιπὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ὠφεληθῇ τὸ ὅλον μέρος αὐτοῦ, πρέπει νὰ τὸ κολοβώσωμεν. Καλλίτερον λοιπὸν εἶναι τὸ Δημόσιον νὰ τὸ βάλῃ εἰς τὸ σφυρὶ καὶ τότε μήτε τὸ Δημόσιον ἀδικεῖται μήτε ὁ ἐμφυτευτής.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκετά.

§179ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ Κ. Πρόεδρος, ἐπειδὴ ἐνδιαφέρεται, μὲ βιάζει νὰ παύσω τὸν λόγον. Ἡ εἰσαγωγὴ λοιπὸν καὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς τροπολογίας εἶναι καθαρὰ ὑπεράσπισις ἐκ μέρους τῶν ὑπουργῶν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν των καὶ προσβολὴ κατὰ τῆς Δημοσίου περιουσίας. Ἐγὼ λοιπὸν προβαίνω περαιτέρω καὶ λέγω νὰ ληφθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν γενικὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς· ὥστε ἂν θέλητε, τότε δυνάμεθα νὰ φέρωμεν καὶ τὴν πρότασιν, ὅτι οἱ κατέχοντες γαίας μέχρι τόσου ὡρισμένου ἀριθμοῦ νὰ τὰς λάβουν κατ’ ἐκτίμησιν ὡς ἰδιοκτησίαν (θόρυβος) καὶ ὄχι νὰ ἔρχωνται σήμερον, ἐπειδὴ εἶναι ὑπουργὸς ὁ Κύριος Σωτηρόπουλος....

§180ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔφερον τὴν πρότασιν ὅταν δὲν ἤμην ὑπουργός.

§181ΖΕΡΒΑΣ. Ἡμεῖς ὅμως δὲν ἔχομεν τίποτε, δικαιούμεθα λοιπὸν καὶ ἡμεῖς νὰ γίνωμεν ἰδιοκτῆται, πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος καὶ νὰ ἔλθῃ μία γενικὴ πρότασις, διὰ τῆς ὁποίας ὅλοι οἱ κατέχοντες ἐθνικὰς γαίας νὰ τὰς πάρουν κατ’ ἐκτίμησιν, καὶ τότε συμπεριλαμβάνομεν καὶ τὰς φυτείας τῶν ἀμπέλων, τῶν συκεῶν καὶ ὅλων τῶν δένδρων. Εἶμαι λοιπὸν ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν παραδεχθῇ αὕτη, τότε μόνον εἶμαι ὑπὲρ τῆς διανομῆς τῶν σταφιδαμπέλων καὶ τῆς ἀποδόσεως εἰς τὸ δημόσιον τοῦ ἡμίσεως· καθόσον ἀφορᾷ τὰς λοιπὰς δενδροφυτείας, δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν τίποτε, ἀλλὰ νὰ θεωρῶνται ὡς ἐθνικὴ περιουσία.

§182ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. (ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν) Ἠκροάσθην μετὰ πολλῆς προσοχῆς τῶν ἀγορεύσεων ὅλων τῶν ἐντίμων πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι ἀνέβησαν εἰς τὸ βῆμα τοῦτο ἵνα πολεμήσουν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, οἱ πλεῖστοι δὲ τὴν τροπολογίαν μου. Ἐγὼ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστήσεις μου πρὸς τὸν Κ. Καλλιγᾶν, διότι παρεδέχθη ὅλα ὅσα ἐγὼ προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐξέθεσα περὶ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν τοὺς ἐμφυτεύσαντας ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς νὰ προέλθουν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο τῆς αὐθαιρεσίας, διὰ τὸ ὁποῖον σήμερον κατακρίνονται. Ἀνεγνώρισε προσέτι ὁ Κ. Καλλιγᾶς, ὅτι διὰ τῆς πράξεως ἐκείνης οἱ συμπολῖται ἡμῶν οὐχὶ μόνον δὲν ἔβλαψαν τὸ δημόσιον, ἀλλὰ τὸ ὠφέλησαν πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ σήμερον τὰ ἴδια πράγματα· ὡς σᾶς εἶπον καὶ προχθὲς, ὅσοι ἐφύτευσαν τὰς ἐθνικὰς γαίας, ἀντὶ τῶν 4 δραχμῶν, τὰς ὁποίας πρὸ τῆς ἐμφυτεύσεως ἔδιδον εἰς τὸ δημόσιον δι’ ἔγγειον καὶ ἐπικαρπίας φόρον, μετὰ τὴν ἐμφύτευσιν ἔδιδον καὶ δίδουν 10 καὶ 15 περίπου δραχ. κατὰ στρέμμα, δηλαδὴ κατ’ ἔτος πληρόνουν εἰς τὸ δημόσιον τὴν ἀξίαν τῆς γῆς. Ἐὰν πρὸ τοῦ Κυρίου Καλλιγᾶ εἶχεν ὁμιλήσει ὁ Κ. Δρόσος, ὁ ὁποῖος σᾶς παρέστησεν, ὅτι οἱ ἐμφυτεύσαντες ἐθνικὰς γαίας ἔπραξαν τοῦτο καταδιωκόμενοι καὶ ὑποφέροντες βανδαλικὰς καταδιώξεις ἀπὸ τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ Κ. Καλλιγᾶς ἤθελε συμπαθήσει ἔτι μᾶλλον ὑπὲρ αὐτῶν. Ὁ Κ. Καλλιγᾶς σᾶς εἶπεν ἀκόμη, ὅτι οἱ ἐμφυτεύσαντες τὰς ἐθνικὰς γαίας δὲν θεωροῦνται πλέον κακῆς πίστεως κάτοχοι, διότι τὸ δημόσιον ἐλάμβανε δικαίωμα ἐπικαρπίας· ἑπομένως ἂν θελήσωμεν σήμερον νὰ τοὺς ἐξώσωμεν ἀπὸ τὰς φυτείας, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τοὺς πληρώσωμεν τὰ ἔξοδα τῆς ἐμφυτεύσεως· αὐτὸ τὸ παιγνίδι δὲν ἤθελον συμβουλεύσει τὸ δημόσιον νὰ τὸ πράξῃ, διότι καὶ ὡς ὑπάλληλος καὶ ὡς νῦν ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν γνωρίζω, ὅτι ὁσάκις τὸ δημόσιον ἠθέλησε νὰ ἀποβάλῃ τινὰ ἀπὸ γῆν, τὴν ὁποίαν ἐνόμιζεν, ὅτι εἶναι ἰδική του καὶ συνέβη νὰ κηρυχθῇ καλῆς πίστεως κάτοχος ὁ ἐμφυτευτὴς, ἐγένοντο τοιαῦται ἐκτιμήσεις καὶ παρουσιάσθησαν τοιοῦτοι λογαριασμοὶ, ὥστε τὸ Δημόσιον ἠναγκάσθη νὰ χαρίσῃ ὁλόκληρον τὴν φυτείαν χωρὶς νὰ πάρῃ τίποτε· ἔχω ὑπ’ ὄψιν εἰς τὸ Ναύπλιον περίστασιν, καθ’ ἣν ἐπαρουσιάσθη λογαριασμὸς, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει τὸ Δημόσιον νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἐμφυτευτὴν 700 δραχμὰς κατὰ στρέμμα δι’ ὅλων τῶν ἐμφυτεύσεων καὶ ἀποκαταστάσεων. Ὅλοι, Κύριοι, ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἐπειδὴ οἱ ἐμφυτευταὶ ἐβιάσθησαν ἕνεκα τῶν ἀσυνέτων καὶ ταμιευτικῶν μέτρων τῆς ἐξουσίας, δὲν συστέλλομαι νὰ τὸ εἴπω, νὰ φυτεύσωσι τὰς ἐθνικὰς γαίας, καὶ ἐπειδὴ ὠφέλησαν διὰ τῆς πράξεώς των ταύτης τὸ δημόσιον, ὅλοι, λέγω, ἀναγνωρίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ εὑρεθῇ εἷς τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κατασταθῶσιν ἰδιοκτῆται τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας κατέλαβον καὶ ἐφύτευσαν, χωρὶς νὰ ζημιωθῶσιν οὔτε αὐτοὶ, οὔτε τὸ Δημόσιον. Ὁ Κύριος Καλλιγᾶς εἶχε τὴν καλοσύνην ν’ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον περιέχει ἡ ἰδική μου τροπολογία, δηλαδὴ τοῦ νὰ ὑποχρεωθῶσιν αὐτοὶ νὰ πληρώσωσι τὴν ἀξίαν τῆς γῆς, εἶναι τὸ δικαιότερον, ἀλλ’ εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν θέλει ἀπαντήσει τοιαύτας δυσκολίας, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῇ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, δὲν βλέπω καθόλου εἰς τί συνίστανται αἱ δυσκολίαι. Πλησίον τῶν γαιῶν, αἵτινες κατελήφθησαν καὶ ἐφυτεύθησαν, ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι γαῖαι μὴ φυτευθεῖσαι. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν ἀξίαν τῶν μήπω φυτευθεισῶν γαιῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας αὐτῶν νὰ προσδιορίσωμεν καὶ τὴν ἀξίαν τῶν φυτευθεισῶν. Δὲν βλέπω ποίαν δυσκολίαν πρακτικὴν δύναται νὰ παρουσιάσῃ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο. Ἔπειτα, Κύριοι, νομίζετε, ὅτι, ὅταν ἔρχηται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ γενικόν τι μέτρον, πρέπει νὰ κάθηται νὰ λεπτολογῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ νὰ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ εὕρῃ τὸ ἀπόλυτον δίκαιον καὶ νὰ μὴ ζημιωθῇ, ἢ νὰ μὴ ζημιώσῃ 2, 3 καὶ 5 δραχμάς; Ὅταν ἐρχώμεθα νὰ λάβωμεν γενικὸν μέτρον, πρέπει ν’ ἀδιαφορῶμεν περὶ τῶν λεπτολογιῶν, καὶ ἂν συμβῇ, ὥστε τινὲς μὲν νὰ ὠφελῶνται, ἄλλοι δὲ νὰ ζημιῶνται. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι εἶναι πραγματικῶς δύσκολον νὰ εὕρωμεν τὴν ἀληθῆ ἀξίαν τῶν γαιῶν, δὲν ἔχομεν δίκαιον διὰ τοῦτο ν’ ἀδικήσωμεν ἐν γένει τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ φυτεία, ἡ ὁποία θεωρεῖται κοινὸν κτῆμα τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἐμφυτευτῶν, συνίσταται ἀπὸ τὴν γῆν τοῦ Δημοσίου καὶ ἀπὸ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα κατέβαλον οἱ ἐμφυτευταί. Ἡ ἀξία τῆς γῆς τοῦ Δημοσίου δὲν εἶναι ἴση μὲ τὰ ἔξοδα. Ὑπάρχει γῆ ἔχουσα ἀξίαν 10 δραχμῶν καὶ ἄλλη ἀξίζουσα 300 καὶ 400 δραχ.· ἀφ’ ἑτέρου ὑπάρχουσι φυτεῖαι, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ὁποίων ἀπαιτοῦνται 200 δραχμαὶ, καὶ ἄλλαι, δι’ ἃς ἀρκοῦσι μόνον 40. Ὅθεν ἐὰν ἐπὶ γῆς, ἐχούσης μικρὰν ἀξίαν, ἐγένετο φυτεία ἀπαιτοῦσα μεγάλην δαπάνην, διὰ τοῦ μέτρου τῆς διανομῆς ἀδικεῖται ὁ ἐμφυτευτὴς, ἐὰν δὲ τὸ ἀνάπαλιν, ζημιοῦται τὸ Δημόσιον, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τὴν ἀξίαν τῆς γῆς· διὰ τοῦτο δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ λάβωμεν τὴν μάχαιραν νὰ κόψωμεν τὰς φυτείας εἰς τὸ μέσον καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἐμφυτευτὰς, λάβετε τὸ ἥμισυ καὶ ἄφετε εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἕτερον ἥμισυ. Τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ ἐνδέχεται νὰ παρουσιάσῃ πολλὰς δυσκολίας τὸ μέτρον τῆς διανομῆς. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν ἕνεκα τῆς δυσκολίας τῆς ἐκτιμήσεως νὰ προβῶμεν εἰς μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι προφανῶς ἄδικον καὶ τὸ ὁποῖον, ἂν θέλητε, θέλει ἀποβῆ πρὸς ζημίαν καὶ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου, διότι, ὡς παρέστησεν ὁ Κύριος Ζέρβας, ὅλαι αἱ φυτεῖαι δὲν ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀξίαν· ἄλλα εἶναι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ σταφιδάμπελος, καὶ ἄλλα ἡ ἄμπελος, ἄλλα ἡ συκῆ κ.τ.λ. Ὁ Κ. Δρόσος, ἵνα σᾶς συγκινήσῃ περισσότερον, σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ φανῆτε περισσότερον ἐπιεικεῖς εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι χωρὶς νὰ σεβασθῶσι τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι δὲν εἶχον δικαίωμα ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς γῆς, τὴν ἥρπασαν καὶ τὴν διέθεσαν. Παρακαλῶ τὸν Κ. Δρόσον νὰ μὲ εἴπῃ τί τὴν ἔκαμαν, ἀφοῦ τὴν ἐπῆραν; Δύνασθε νὰ ὀνομάσητε ἁρπαγὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς τὴν μεταβολὴν αὐτῆς ἀπὸ ἀγροῦ ἁπλοῦ εἰς φυτείαν; Τοῦτο δὲν εἶναι σωστὸν. Τὴν γῆν αὐτὴν ὁ πολίτης ἐκεῖνος τὴν κατεῖχε καὶ εἶχε δικαίωμα νὰ τὴν κατέχῃ, (διότι εἰς κἀνένα δὲν ἀπηγορεύετο ἡ κατάληψις τῶν ἐθνικῶν γαιῶν), καὶ ἀντὶ νὰ τὴν καλλιεργῇ μὲ δημητριακοὺς καρποὺς καὶ νὰ δίδῃ 3 καὶ 4 δραχ. κατὰ στρέμμα, πολλάκις δὲ νὰ μὴ δίδῃ τίποτε, αὐτὸς κατέβαλε κεφάλαια καὶ σᾶς δίδει τὴν σήμερον 10 καὶ ἐπέκεινα δραχ. χωρὶς τὸ Δημόσιον νὰ στερηθῇ τῆς κυριότητός του. Εἰς τὴν ὁμιλίαν του ὁ Κ. Ζέρβας σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν πρόκειται ἢ περὶ εὐαρίθμων ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ἐφύτευσαν τὰς ἐθνικὰς γαίας· ἃς μοὶ συγχωρήσῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἔχει πολὺ κακὰς πληροφορίας. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Καλαμῶν, εἰς τὴν Μεσσήνην ὅλοι οἱ γεωργοὶ ἔχουν φυτεύσει μέρος τῶν κατοχῶν των· εἰς τὴν Κορινθίαν οἱ κάτοικοι τῆς Βόχας καὶ ὅλων τῶν παρακειμένων χωρίων εἶχον μεταβάλει τὰς πλείστας τῶν κατοχῶν των εἰς σταφιδαμπέλους· τὸ αὐτὸ συμβαίνει εἰς τὸ Αἰτωλικὸν, εἰς τὴν Ἠλείαν. Ἂς μάθῃ ὁ Κύριος Ζέρβας, ὅτι δὲν ὑπάρχει μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ κάτοικοι, εἴτε πρὸ, εἴτε μετὰ τὴν ἐπανάστασιν, νὰ μὴ ἐφύτευσαν ἀμπέλους ἵνα ἔχουν κρασὶ νὰ πίνουν. Ἀπορῶ δὲ πῶς ἔρχεται ὁ Κύριος Ζέρβας καὶ σᾶς λέγει, ὅτι δὲν πρόκειται ἢ περὶ ὀλίγων ἀτόμων· δὲν πρόκειται περὶ ὀλίγων ἀτόμων πρόκειται περὶ πολλῶν χιλιάδων, ἴσως περὶ μυριάδων οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουν φυτείας.

§183ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Τὰ ἐννέα δέκατα.

§184ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουρ. Οἰκονομ.). Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ Κ. Ζέρβας ἔπρεπε νὰ ὁμιλῇ μὲ περισσοτέραν φειδὼ, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν γεωργῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖαι ἐφύτευσαν τὰς ἐθνικὰς γαίας, ἀφοῦ γνωρίζῃ κάλλιστα, ὅτι τὸ χωρίον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον κατάγεται, ἢ ἡ σήμερον πόλις τοῦ Κρανιδίου, εἶναι ἐθνικὸν καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις συγκατετέθη νὰ παραιτηθῇ τῶν ἀξιώσεών της οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, παρὰ διότι κατέχουν πολλοὶ τὰς γαίας καὶ τὰς ἐφύτευσαν. (Ἱλαρότης).

§185ΖΕΡΒΑΣ (μετὰ θυμοῦ). Δὲν ἐκάμετε λοιπὸν τὸ καθῆκόν σας νὰ μὴν ἐνεργήσητε. (Θόρυβος) Εἶναι ἐντροπή σας νὰ λέγητε τοιαῦτα πράγματα.

§186ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι ψευδέστατον .... (θόρυβος). Διαμαρτύρομαι .... ὑβρίζει ὁλόκληρον τὸ Κρανίδι .... (θόρυβος).

§187ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἡ πόλις δὲν εἶναι ἐθνικὴ, ὁ κάμπος μόνον (γέλως).

§188ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ταράττησθε διὰ τοῦτο.

§189ΖΕΡΒΑΣ. Κατακρίνεις τὴν πατρίδα μου .... (θόρυβος) Δὲν ἀνέχομαι νὰ ὑβρίζηται ἀπὸ Ὑπουργὸν ἀπὸ τοῦ βήματος ....

§190ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον.

§191ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς εἶπον, Κύριοι, ὅτι πρόκειται νὰ πάρωμεν τὸ Κρανίδι. Ἰδοὺ τὶ τρέχει ....

§192ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἀκούσωμεν.

§193ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν ἄλλοτε ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νομίζω Κύριον Χρηστίδην, περιῆλθε τίτλος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεδεικνύετο .....

§194ΖΕΡΒΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον· ἀφοῦ θέλετε νὰ τὸ φέρητε εἰς συζήτησιν, νὰ τὸ συζητήσωμεν ....

§195ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν ἄλλοτε ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν Κύριον Χρηστίδην.

§196ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§197ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τούτοις μὲ διετάξατε. Πρὸ τοῦ 1853 περιῆλθεν εἰς χεῖρας τοῦ Δημοσίου τίτλος ἐπίσημος, ἐκ τοῦ ὁποίου προέκυπτεν, ὅτι τὸ Κρανίδι ὁλόκληρον ἦτο τσιφλίκι τῆς Σουλτάνας· παρεδόθησαν δὲ εἰς τὸν ὑπουργὸν καὶ διάφορα ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων προέκυπτεν, ὅτι κατὰ τὰ 1810 ἡ Σουλτάνα ἔστειλεν εἰς τὴν Πελοπόννησον ἕνα Σαλαχώρην (θαλαμηπόλον ἴσως), ὁ ὁποῖος νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸν Πασσᾶ, φέρων φερμάνι, διὰ τοῦ ὁποίου προσεκαλεῖτο ὁ Πασσᾶς νὰ τὸν ἀναγνωρίσῃ ὡς ἐπίτροπον τῆς Σουλτάνας καὶ νὰ τὸν συνδράμῃ νὰ εἰσπράξῃ τὰ νόμιμα δικαιώματα· ὁ ἀξιωματικὸς ὅμως αὐτὸς δὲν ἐπρόφθασε νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ Κρανίδι, διότι ἐρχόμενος εἰς τοὺς Μύλους ἀπέθανε. Μετὰ ταῦτα δὲν εὑρέθη νὰ σταλῇ ἕτερός τις, καὶ διὰ τοῦτο τὰ κτήματα αὐτὰ ἐξηκολούθουν νὰ τὰ νέμωνται οἱ κάτοικοι τοῦ Κρανιδίου. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων αὐτῶν τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐκίνησεν ἀγωγὴν κατὰ τῶν κατοίκων οὐχὶ ὅλων, ἀλλὰ κατά τινων, ἵνα ἴδῃ ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν δικῶν αὐτῶν. Ἐξεδόθη δὲ προδικαστικὴ ἀπόφασις ὑποχρεοῦσα τὸ Δημόσιον ν’ ἀποδείξῃ τὸ γνήσιον τῶν τίτλων καὶ τὴν κατοχὴν τῶν κτημάτων. Ἐγὼ τότε ἤμην οἰκονομικὸς Ἔφορος Ναυπλίας, ὁ δὲ Κύριος Χρηστίδης ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· ἐπειδὴ εἶχε τὴν καλοσύνην νὰ ἔχῃ περισσοτέραν ὑπόληψιν εἰς ἐμὲ, παρὰ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ἔφορον, μὲ διέταξε νὰ ἐξετάσω ἐπιτοπίως τὴν ὑπόθεσιν· ἐξήτασα, Κύριοι, καὶ ἀπὸ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον, εἶδον, ὅτι πραγματικῶς τὸ Κρανίδι, ὅτε κατεκτήθη ἡ Πελοπόννησος ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανοὺς, ἐπειδὴ ἦτο χωρίον καὶ οὐχὶ πόλις, ὅπως παρίσταται σήμερον, καὶ ὅπως ἦτο κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐπαναστάσεως, ὅτε εἶχε 560 οἰκογενείας, ἔγεινε μὲν τσιφλίκι, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχε γαίας ἀγόνους, ἡ Σουλτάνα δὲν ἐλάμβανε τὰ νόμιμα δικαιώματα, καὶ ὑπεχρέωσε τοὺς κατοίκους νὰ τῇ δίδουν μικρὸν δόσιμον πρὸς ἀναγνώρισιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας. Τοῦτο τὸ δικαίωμα ἐξηκολούθησε νὰ τὸ λαμβάνῃ ἐπὶ πολλὰ ἔτη· ἀφοῦ ὅμως ἐπροχώρησαν τὰ πράγματα καὶ ὁ τόπος προώδευσεν, ἐπῆγε κἄποιος εἰς τὴν Σουλτάναν ἀπὸ τοὺς ἰδίους κατοίκους, τοῦ ὁποίου δὲν θέλω ν’ ἀναφέρω τὸ ὄνομα, διότι εἶναι ἀποθαμμένος ......

§198ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ὁ πατὴρ τοῦ Ζέρβα. (γέλως).

§199ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς εἶπεν εἰς τὴν Σουλτάναν, ὅτι θὰ ἀπολαύσῃ περισσότερα εἰσοδήματα, ἂν οἱ κάτοικοι ὑποχρεωθῶσι νὰ πληρώνωσι φόρον ἐπικαρπίας, ὅπως καὶ οἱ κάτοικοι τῶν ἄλλων ὀθωμανικῶν τσιφλικίων. Ἐστάλη λοιπὸν ἐπίτροπος ἐκ μέρους τῆς Σουλτάνας πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ καθ’ ὁδὸν ἀπέθανε. Ἐξ ὅλων τούτων προκύπτει, ὅτι τὸ δημόσιον δύναται ν’ ἀποδείξῃ τὸ γνήσιον τῶν τίτλων του καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς ἀγωγάς του. Ἐγὼ ὅμως, ὁ ὁποῖος ἤμην ἐπιτετραμμένος νὰ διεξαγάγω τὴν ὑπόθεσιν, ἔγραψα εἰς τὸ ὑπουργεῖον διὰ μιᾶς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία σώζεται εἰς τὸ ἀρχεῖον, ὅτι δύναται τὸ δημόσιον νὰ ὑποχρεώσῃ τοὺς κατοίκους νὰ πληρώνωσι διὰ τὰς γαίας τοῦ Κρανιδίου δικαίωμα ἐπικαρπίας, ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ γαῖαι καὶ αἱ ὑπ’ αὐτῶν φυτεῖαι δὲν δίδουν παρὰ ἐλάχιστον εἰσόδημα, κατέχονται δὲ ἀπὸ χιλίας περίπου οἰκογενείας τοῦ Κρανιδίου, καὶ πολλὰς ἄλλας ἐκ τῶν κατοίκων τῶν Σπετσῶν, αἱ ὁποῖαι ἠγόρασαν αὐτὰς, ἀπαιτεῖται νὰ κινήσωμεν ἀγωγὰς ἐναντίον τοσούτων ἀνθρώπων, ἤτοι νὰ συνταράξωμεν τὸν κόσμον, νὰ φέρωμεν τὰ πράγματα ἄνω κάτω, ὅπερ δὲν ἀξίζει τὸν κόπον· ἐγνωμοδότησα ἑπομένως εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ παραιτήσῃ αὐτὸ τὸ κέρδος, καὶ νὰ ἀφήσῃ τοὺς ἀνθρώπους ἡσύχους. Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι καὶ πρὶν γίνω πληρεξούσιος καὶ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχον πάντοτε τὰς ἰδίας ἰδέας, ὅτι τὸ δημόσιον δὲν πρέπει νὰ φαίνηται ταμιευτικὸν καὶ νὰ παρενοχλῇ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὲ πολλὰ ἔξοδα καὶ δαπάνας, μὲ μεγάλους καὶ βανδαλικοὺς καταδιωγμούς, κατώρθωσαν νὰ κάμωσι κάτι τι. Αὐτὰς τὰς ἰδέας ἐξέθηκα πρὸ πολλοῦ καὶ εἴς τι φυλλάδιον, τὸ ὁποῖον ἐδημοσίευσα καὶ εἰς τὰ 1861, ὅταν ἀκόμη ἤμην ὑπάλληλος, καὶ δὲν ἀπεμακρύνθην, οὔτε θέλω ἀπομακρυνθῆ ἀπ’ αὐτὰς τὰς ἰδέας ποτέ. Ἢ μήπως θέλετε, ὥστε, ὅταν ἔρχηταί τις ὑπουργὸς, νὰ λέγῃ καὶ νὰ πρεσβεύῃ ἄλλα, παρ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλεγεν, ὅτε ἦτον ἐκτὸς τοῦ ὑπουργείου; Συμπεραίνων, Κύριοι, σᾶς λέγω, ὅτι, διὰ νὰ ἦσθε ἐντὸς τοῦ δικαίου, πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τὴν τροπολογίαν, καθ’ ἣν οἱ ἐμφυτεύσαντες ἐπὶ ἐθνικῶν γαιῶν πρέπει νὰ πληρώσουν τὴν ἀξίαν τῆς γῆς. Μὴ σᾶς τρομάζουν αἱ δυσκολίαι, τὰς ὁποίας σᾶς ἐπαρουσίασεν ὁ Κ. Καλλιγᾶς, διότι θὰ ἴδητε, ὅτι εἶναι πολὺ εὔκολον, ὅταν ἔλθητε εἰς τὰ πράγματα, νὰ εὑρεθῇ ἡ ἀξία τῆς γῆς.

§200ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἐφωτίσθημεν.

§201ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἀφίνω τὸν τόπον μου· θὰ ὁμιλήσω.

§202ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Πληροφοροῦμαι, Κ. ὑπουργὲ, ὅτι πολλοὶ ἐφύτευσαν 200 στρέμματα γῆς· πρέπει νὰ τὰ καταλάβουν ὅλα;

§203ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Καθ’ ὅσον γνωρίζω, ὀλίγιστοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν φυτεύσει πλέον τῶν 100 στρεμμάτων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον εἰς τὴν Τριφυλλίαν δὲν γνωρίζω κανένα, ὅστις νὰ ἔχῃ 100 στρέμματα. Ἀλλ’ ὑποθέσατε διὰ μίαν στιγμὴν, ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐφύτευσαν πλέον τῶν 100 στρεμμάτων, 200 ἢ 300· ἂν θελήσητε νὰ κάμητε μίαν ἐξαίρεσιν δι’ αὐτοὺς καὶ νὰ εἴπητε, ὅτι ἀφίνομεν μόνον τὰ 100, πρῶτον πρέπει νὰ προνοήσητε τὶ θὰ γίνουν τὰ ἄλλα.

§204ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἂς πλειστηριασθῶσι.

§205ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ. Θὰ τοὺς ἀφήσητε τὰ μισὰ, πολὺ καλά· ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχῃ τοῦτο κἀνὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα· διὰ τὰ ἐπέκεινα θὰ παρουσιάσῃ ὁ κάτοχος τὸν ἀδελφόν του, τὸν φίλον του. Καὶ εἰς 50 στρέμματα μόνον ἐὰν περιορισθῆτε, ὁ ἔχων τὴν μεγάλην αὐτὴν φυτείαν, θὰ τὴν ὑποδιαιρέσῃ εἰς 4, 5 κτλ. μέρη.

§206ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§207ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν εἴμεθα καὶ πλήρεις.

§208ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καθὼς γνωρίζετε, Κ. Ὑπουργὲ, ὑπέβαλον καὶ ἐγὼ πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας ζητῶ νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ οἱ ἐμφυτευταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπεπέμφθησαν ἐκ τῆς κατοχῆς τῶν φυτειῶν.

§209ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Ὑπάρχουσι τοιοῦτοι;

§210ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πέντε ἕως ἕξ.

§211ΥΠΟΥΡΓ. ΟΙΚΟΝΟΜ. Ἐὰν συνέβη ὥστε ἐμφυτευτής τις νὰ ἐναχθῇ εἰς τὸ δικαστήριον ἀπὸ τὸ δημόσιον καὶ τὰ δικαστήρια, κρίνοντα πολὺ αὐστηρῶς, τὸν ἐκήρυξαν ἔκπτωτον παντὸς δικαιώματος, ἐὰν τὸ δημόσιον ἐπῆρεν ὅλην τὴν φυτείαν καὶ τὴν ἔχει ἀδιάθετον δίκαιον εἶναι νὰ τὴν ἀποδώσῃ.

§212ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά. Ἐφωτίσθημεν.

§213Γ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἴμεθα πλήρεις. Κ. Πρόεδρε.

§214ΖΕΡΒΑΣ. Θέλω νὰ ἀπαντήσω· δὲν ἔχει κανεὶς τὸ δικαίωμα νὰ μ’ ἐμποδίσῃ. Κύριοι, ὅλοι γνωρίζετε τὴν κατάστασιν πρὸ τοῦ 1821, ὅλοι γνωρίζετε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκετο ὁ Ἕλλην πρὸ τοῦ 1821, ὄχι μόνον τὸ κτῆμά του, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς καὶ ἡ γυναῖκά του καὶ τὸ παιδί του ἦσαν κτῆμα τῶν Τούρκων. Οἱ μόνοι τόποι, οἱ ὁποῖοι, ὄχι διότι ἦσαν μᾶλλον φιλότιμοι τῶν ἄλλων Ἑλλήνων, ἀλλὰ διότι ἡ θέσις των... (θόρυβος). Ἔρχομαι νὰ ὑπερασπισθῶ τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος μου· κἀνεὶς δὲν θὰ μ’ ἐμποδίσῃ (θόρυβος). Ὅλοι, λέγω, γνωρίζετε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκοντο· καὶ τόποι τινὲς, ὠφελούμενοι ἀπὸ τὴν θέσιν, ἀντετάσσοντο κατὰ τοῦ τυράννου αὐτοῦ πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως. Μίαν μόνην ὑποχρέωσιν εἶχεν ὁ τόπος εἰς τὸ Κρανίδιον ἐπὶ τῆς τυραννίας αὐτῆς, νὰ βγάλωμεν τὰ ἅλατα τῆς Ἑρμιονίας· κἀνένα ἄλλον φόρον· ἀλλὰ τὸ πρῶτον ἔτος πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἀπειθήσαμεν· ἀπειθήσαμεν καὶ δὲν ἠθελήσαμεν μηδ’ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσφέρωμεν εἰς τὸν Σουλτάναν· ἐγκατελείψαμεν ὅλον τὸν τόπον καὶ μετέβημεν εἰς Σπέτζαις πανοικεὶ, ὁλόκληρος ἡ πολιτεία, διὰ νὰ μὴ ἐνδώσωμεν εἰς μίαν τοιαύτην δουλικὴν ὑποχρέωσιν.

§215ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἰς τὴν Σουλτάναν τί ἐδίδετε;

§216ΖΕΡΒΑΣ. Μήπως οἱ προδόται, οἱ κακοήθεις, ἔλειψαν καὶ μετὰ τὸ 21, διὰ νὰ μὴν ὑπῆρχον πρὸ τοῦ 21; Ὅμως μετὰ τὸ 21 ὑπῆρχον ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους προδόται, κακοήθεις ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι πότε μὲν ἐπρέσβευον τοῦτο, πότε δὲ ἐκεῖνο, καὶ κατέστησαν τὸν Ὄθωνα ὅπως τὸν κατέστησαν, τοιουτοτρόπως καὶ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ὑπῆρχον κακεντρεχεῖς ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπήγαινον καὶ ἔλεγον· Σουλτάνα ὁ τόπος αὐτὸς εἶναι κτῆμά σου· ἀλλὰ ἡ ἰδιοκτησία ποῦ ἔκειτο; διότι σὺ, καθήμενος 500 μίλια μακρὰν τοῦ τόπου, ἔλεγες εἰς τὴν Σουλτάναν, ὅτι εἶναι δικό της τὸ χωριὸ, καὶ ἐγὼ οὔτε σὲ ἐγνώρισά ποτε, εἶσαι λοιπὸν ἰδιοκτήτης τοῦ τόπου; Ἀπέδειξε τὸ δημόσιον ποτὲ, ὅτι τὸ Κρανίδι ὑπεχρεοῦτο εἰς δόσιμον; Τί σᾶς εἶπεν ὁ προλαλήσας; Τὰ δοσίματα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον τὰ δικαστήρια. Κύριοι, προκαλῶ τὸν Κύριον Κυπαρίσσην, ὅστις ἦτο δικηγόρος τοῦ τόπου μου, ἔγγραφα 200 ἐτῶν ἐπίσημα παρουσιάσθησαν εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ τὰ δικαστήρια ἀπέῤῥιψαν τὴν κακὴν αὐτὴν ἀγωγήν. Μᾶς ἐδικαίωσαν λοιπὸν τὰ δικαστήρια καὶ ὑπάρχουν ἀποφάσεις καὶ δὲν ἐτόλμησε πλέον τὸ δημόσιον (θόρυβος) Ἐν ᾧ ἠξεύρει, ὅτι ἦτο μία σκευωρία τινῶν συκοφαντῶν τοῦ τόπου μου, νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ τόπος εἶναι ἐθνικὸς, πολὺ περισσότερον ἀφοῦ γνωρίζει, ὅτι δὲν εἶναι! Αὐτὸς ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν εἶναι. Λοιπὸν τότε ἕνας ὑπουργὸς δὲν πρέπει νὰ ἔρχηται νὰ λέγῃ ψεύματα ἀπὸ τὸ βῆμα, διότι ἅμα ἀναφέρει, ὅτι τὸ Κρανίδι ἦτον ἐθνικὸν, ὅλος ὁ κόσμος ἔμαθεν ὅτι ἡ γῆ ἦτον ἐθνικὴ καὶ ἡμεῖς τὴν ἐκλέψαμεν. Ἀξίζει πολὺ ὁ λόγος τοῦ ὑπουργοῦ· ἐὰν ἦτο πληρεξούσιος δὲν ἤθελον καταδεχθῆ νὰ ἀπαντήσω· ἀλλὰ ὁ λόγος τοῦ ὑπουργοῦ εἶναι νόμος (θόρυβος). Μάλιστα εἶναι πρότασις νόμου. Τί ἄλλο εἶναι, ὅταν ἕνας πληρεξούσιος ἢ βουλευτὴς ἔρχηται καὶ προκαλῇ κατ’ ἐπερώτησιν ἕνα ὑπουργὸν καὶ τοῦ λέγῃ, θέλω νὰ μοὶ ἀπαντήσῃς εἰς τοῦτο; δὲν ἠμπορεῖ βέβαια νὰ παρεκκλίνῃ ὁ ὑπουργὸς τῆς ἀληθείας· ὥστε ὁ λόγος εἶναι πρότασις, εἶναι ἐπίσημος· δὲν εἶναι ἁπλοῦς πληρεξούσιος, ἀλλ’ εἶναι ὑπουργὸς καὶ ὑποτίθεται, ὅτι ὡς ὑπουργὸς γνωρίζει κάλλιστα, ὅτι ὁ τόπος αὐτὸς εἶναι ὅπως τὸ λέγει, καὶ ὅτι παραβλέπει δῆθεν ἀπὸ ἐπιείκειαν, καθὼς εἶπε. Δὲν θέλομεν κἀμμίαν ἐπιείκειαν· ἀποκρούομεν τοιαύτην ἐπιείκειαν· εἶναι ψεῦδος, εἶναι συκοφαντία.

§217ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά, ἀρκετά. Αὔριον. (Ἐγείρονται καὶ ἀναχωροῦσι).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρα 4 Μ. Μ.).

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Σ. Λογιωτατίδης, Γ. Πετρούλιας.