1864.09.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 317.

Τῆς 11 Σεπτεμβρίου 1864.

(Παρασκευή.)

Ὥρα 9 Π. Μ.

Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος Κύριος Ἀντύπας.

Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα ἐγκρίνονται. Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως Κ. Ι. Μεσσηνέζης.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταλάβετε τὰς θέσεις σας, Κύριοι πληρεξούσιοι. Γνωστοποιῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ ἐπὶ τῆς ἀφομοιώσεως ἐπιτροπή, ἡ τοσοῦτον κατακριθεῖσα χθὲς, ἀφοῦ εἶχε συνέλθει χθὲς καὶ εἰργάσθη ἐπὶ πολλὰς ὥρας, συνῆλθε καὶ σήμερον καὶ εἰργάσθη ἐπὶ 3 σχεδὸν ὥρας, ἔφθασε δὲ εἰς τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα· ἔμεινε σύμφωνος καθόσον ἀποβλέπει τὸν διοικητικὸν ὀργανισμόν. Τὸ σχέδιον θὰ ἀντιγραφῇ, θὰ ὑπογραφῇ τὴν Κυριακὴν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν, τὴν δὲ Δευτέραν δημοσιεύεται διὰ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Παρατηρῶ ὅμως μὲ λύπην μου, ὅτι ἡ ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν νόμων ἐπιτροπὴ χωλαίνει. Προσεκλήθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τρίτην καὶ ἔπρεπε νὰ συνέλθῃ, διότι εἶχεν ἀποφασισθῆ κατ’ αἴτησιν τῆς ἐπιτροπῆς ἡ τρίτη νὰ μὴν ἦναι ἡμέρα συνεδριάσεως διὰ νὰ συνέλθῃ ἡ εἰρημένη ἐπιτροπή, προσεκλήθη ἐν τούτοις, ἀλλὰ δὲν συνῆλθε. Τὸ ἔργον τῶν ἐκλογικῶν Νόμων εἶναι πολὺ πλέον κατεπεῖγον ἀπὸ τὸ ἔργον τῆς ἀφομοιώσεως, συνδέεται μὲ τὸ Σύνταγμα Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ σπουδαίου τούτου ἔργου.

§5ΖΕΖΟΣ. Ἡ Συνέλευσις παρακαλῶ νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της (θόρυβος).

§6ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκούσατε πρῶτον, Κύριοι. Εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐκλογικῶν νόμων. Οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι δὲν εἶναι βεβαίως ἀντικείμενον ἐνασχολήσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ μίαν ἢ καὶ δύω μόνον ἡμέρας, ἐπιτροπῆς ἐνασχολουμένης ἀκόμη καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος μεθ’ ἡμῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τούτοις προῆλθεν ἱκανῶς εἰς τὰς ἐργασίας, προετοιμάσασα τὸν δημοτικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον θέλει φέρει ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἀφ’ οὗ κάμῃ μίαν ἢ δύω ἰδιαιτέρας συνεδριάσεις πρὸς συζήτησίν του. Ὅθεν ἡ μομφὴ ἡ ἀποδιδομένη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν δὲν ἔχει κᾀμμίαν ὑπόστασιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ προχθὲς προσεκλήθη νὰ συνέλθῃ καὶ συνῆλθον μέλη τινὰ, ἀλλ’ ἦτον ἀδύνατον νὰ προβῶσι ταῦτα εἰς ἔργον χωρὶς νὰ γίνῃ ἡ τύπωσις ὅλων τῶν συνταχθέντων μερῶν τοῦ νόμου, τὰ ὁποῖα εἶχον δοθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον πρὸς τύπωσιν. Ἐκ τούτων κατανοεῖτε, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐξεπλήρωσε καὶ ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν της καὶ δὲν ἔλλειψε ποσῶς τῶν ἔργων της.

§7ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς δὲν εἶναι νὰ συντάξῃ, ἀλλὰ νὰ ἀντιγράψῃ ὅ,τι ἡ πεῖρα παρουσίασε μέχρι σήμερον. Προχθὲς τὴν τρίτην ἦτο πραγματικῶς ἡμέρα προσδιωρισμένη νὰ συνέλθῃ ἡ ἐπιτροπὴ, τῆς ὁποίας εἶμαι μέλος, ἀλλὰ δυστυχῶς συνήλθομεν μόλις ἓξ ἑπτὰ μέλη. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν Κύριον Πρόεδρον καὶ τὸν Κύριον Ζέζον νὰ ἀπευθύνουν τὰς παρατηρήσεις των ὄχι κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς ὁλοκλήρου, ἀλλὰ κατὰ τῶν μελῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν συνῆλθον.

§8ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν, ὁσαδήποτε μέλη καὶ ἂν συνῆλθον νὰ μᾶς ὑποβάλλουν ἓν οἱονδήποτε σχέδιον διὰ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν ἐρχομένην ἑβδομάδα τὴν συζήτησιν, ἄλλως δὲν εἶναι τόσον σπουδαῖον, καθὼς εἶπεν καὶ ὁ Κύριος Καραγιαννόπουλος, αὐτὸ τὸ ἔργον. Οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι καὶ αἱ περιστάσεις τῶν ἐκλογῶν εἶναι τόσον γνωσταὶ καὶ τόσον ὥριμοι εἰς τὰς κεφαλὰς ὅλων ἡμῶν, ὥστε πιστεύω, ὅτι ἡμισείας ἡμέρας ἐργασία, ἀλλ’ ἐργασία δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν σύνταξιν καὶ τῶν δύω νόμων.

§9ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ὁσαδήποτε μέλη τῆς ἐπιτροπῆς συνέλθουν νὰ θεωρῆται πλήρης ἡ ἐπιτροπή.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ παραδέχεται αὐτὸ ἡ Συνέλευσις;

§11ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται ἔκθεσις τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐπιτροπῆς ἀφορῶσα τὴν διαχείρισιν τοῦ προκατόχου μου. Πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴν τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. Ἡ ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς χρηματικῆς διαχειρίσεως τοῦ προεδρείου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπιτροπὴ λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν της τὸ λογιστικὸν ἔγγραφον τῆς χρηματικῆς διαχειρίσεως τοῦ πρώην Προέδρου αὐτῆς Κυρίου Ε. Δεληγεώργη ὡς πρὸς μόνον τὴν πληρωμὴν τῶν ἀποζημιώσεων τῶν Κυρίων Κυρίων πληρεξουσίων, καὶ διελθοῦσα αὐτὸ μετ’ ἐπιστασίας ἐξῆξεν, ὅτι παρέλαβεν οὗτος παρὰ τοῦ προκατόχου του Ι. Μεσσηνέζη εἰς μετρητὰ κατὰ τὸ πρωτόκολλον τῆν παραδόσεως καὶ παραλαβῆς καὶ κατὰ τὴν ἀπὸ.... Ἀπριλίου ἔκθεσιν τῆς ὑπογεγραμμένης ἐπιτροπῆς

Μένει νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς Προεδρείας ὁ Κ. Δελιγεώργης, τὰς ὁποίας ὁ διαχειριζόμενος ἤδη τὸ ταμεῖον τοῦτο Κύριος Ι. Μεσσηνέζης θέλει πληρώσει, καὶ θέλει πιστώσει τὴν διαχείρισίν του μὲ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου θέλει χρεώσει τὴν διαχείρισίν του μὲ τὰς ἀνωτέρω δραχ. 1,264 25, τὰς ὁποίας θέλει ἐν καιρῷ ἀποδώσει εἰς τοὺς κατασχετάς. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲ λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσῃ εἰς τὸ σῶμα τοῦτο, ὅτι πολλὰς προσπαθείας κατέβαλεν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐν λόγῳ λογαριασμῶν τῆς διαχειρίσεως τοῦ Μ. Δελιγεώργη, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξακριβώσῃ καὶ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς Προεδρείας ταύτης τὴν πραγματικὴν ἀπουσίαν τῶν Κ. Κ. πληρεξουσίων ἀρκεσθεῖσα μόνον εἰς τὴν προφορικὴν δήλωσιν καὶ διαβεβαίωσιν αὐτῶν τούτων. Περαίνουσα τὴν παροῦσάν της ἔκθεσιν ἡ ἐπιτροπή σας προτείνει εἰς τὸ σῶμα τοῦτο τὴν ἔγκρισιν ταύτης καὶ τῆς ὡς καλῶς ἐχούσης χρηματικῆς διαχειρίσεως τοῦ πρώην Προέδρου Κυρίου Ἐπαμινώνδα Δελιγεώργη. Ἐν Ἀθήναις, 7 7βρίου 1864.

Ἡ ἐπιτροπὴ

Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ, Β. ΜΠΟΥΤΟΥΝΑΣ, Ε. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ,

Δ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ, Α. ΣΩΜΑΚΗΣ.

§13ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνομεν νὰ τυπωθῇ, διότι πρέπει νὰ τυπωθῇ, ἐπειδὴ πρέπει νὰ λάβουν γνῶσιν ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις περὶ τυπώσεως;

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§16ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐννοῶ τὸν σκοπὸν τῆς τυπώσεως καὶ ἐπιθυμῶ νὰ τὸν μάθω.

§17ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Διὰ νὰ φανῇ ἡ διαχείρισις.

§18ΠΟΛΛΟΙ. Κἀνεὶς δὲν ἀμφιβάλλει.

§19ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς δὲν φαίνεται τίποτε, δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ ἀπασχολῶμεν καθ’ ἡμέραν τὸ τυπογραφεῖον, μὲ τυπώσεις ἄνευ λόγου.

§20ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλομεν νὰ τυπωθῇ διὰ νὰ ἴδουν οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι τὴν διαχείρισιν τοῦ Κυρίου Δεληγεώργη, διότι ἀπέδωσαν κακὴν διαχείρισιν (θόρυβος).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐπιμένετε εἰς τὴν τύπωσιν;

§22ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοῦ δίδετε τὴν πίστωσιν τῶν 4,670 δραχμῶν;

§24ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§25ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ ζητήσητε πίστωσιν, διότι ἀπὸ τὴν τρέχουσαν πίστωσιν ἠμπορεῖ νὰ πληρωθῇ αὐτὸ τὸ ποσόν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἐπαρκῇ, δὲν θέλω πίστωσιν.

§27ΤΙΝΕΣ. Ἐδόθη.

§28ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι δὲν ἐπαρκεῖ, διατί δὲν ζητεῖτε;

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Ἡλιόπουλος, ὁ ὁποῖος εἶναι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, λέγει, ὅτι ἐπαρκεῖ.

§30ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἰδού, Κύριοι, διατὶ ζητεῖται πίστωσις· τὸ ταμεῖον κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας εἶχεν εὑρεθῆ εἰς πολλὰ δύσκολον θέσιν, καὶ ἴσως γνωρίζετε, ὅτι εἶχε γραφῆ ἐκτὸς τοῦ ταμείου ἐπί τινας ἡμέρας, ὅτι δὲν γίνονται πληρωμαί, ἐντοσούτῳ πολλοὶ συνάδελφοι ἐπίεζον καὶ πολλοὶ δικαίως, διότι ὑπῆρχον ἀνάγκαι. Ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθη ὁ Πρόεδρος νὰ δώσῃ καὶ ἓν ποσὸν ἐξ ἰδίων του 4,000 ἕως 5,000. Τώρα ζητεῖται νὰ ἐγκρίνῃ ἡ Συνέλευσις νὰ δοθῇ αὐτὸ τὸ ποσόν.

§31ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ ἐνέκρινε.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται τροπολογία ἐκ μέρους τοῦ Κ. Γλαράκη ἀφορῶσα τὸ 118 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος (ἀναγινώσκεται). Τροπολογία τοῦ ἰδίου πληρεξουσίου ἀφορῶσα τὸ 40 ἄρθρον. «Τὰ παράσημα καταργοῦνται καὶ ἀπαγορεύεται εἰς πάντα πολίτην Ἕλληνα νὰ φέρῃ τοιαῦτα, διὰ νόμων ὅμως μετὰ πᾶσαν μεγάλην ἐθνικὴν πρᾶξιν καθιεροῦται εἰδικὸν ἀριστεῖον, ὅπερ ἀπονέμεται παρὰ τοῦ Βασιλέως εἰς τοὺς διακριθέντας κατ’ αὐτήν.» Τροπολογία ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τοῦ Κ. Ζέρβα. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονέμῃ παράσημα εἰς ξένους, ἀπαγορεύεται δὲ εἰς πάντα πολίτην Ἕλληνα νὰ φέρῃ τοιαῦτα εἴτε Ἑλληνικὰ εἴτε ξένα, τὰ δὲ μέχρι τοῦδε πρὸς πολίτας Ἕλληνας ἀπονεμηθέντα καταργοῦνται. Τροπολογία τοῦ Κ. Ἰακωβάτου ἐπὶ διάφορα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Τροπολογίαι τοῦ Συντάγματος. Ἄρθρον 40. Νὰ διαγραφῇ. Ἄρθρον 45. Διαγραφομένων τῶν λέξεων, «προτιμωμένων τῶν ἀῤῥένων,» νὰ προστεθῇ, «αἱ γυναῖκες ἀποκλείονται τῆς διαδοχῆς.» Ἄρθρον 46. Ἀντὶ τοῦ «διὰ τῆς ψήφου τῶν δύω τρίτων,» νὰ τεθῇ «διὰ τῆς ψήφου τῶν τριῶν τετάρτων.» Ἄρθρον 55. Ἀντὶ τοῦ «τὴν πρώτην τοῦ Νοεμβρίου μηνός,» νὰ τεθῇ «τὴν πρώτην Κυριακὴν μετὰ τὸ Πάσχα τῆς Ἀναστάσεως.» Ἄρθρον 65. Μετὰ τὴν λέξιν «κακουργήματα» νὰ προστεθῇ «ἀλλ’ ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς συλλήψεως ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει περὶ τῆς προφυλακίσεως τοῦ Βουλευτοῦ.»

Ὁ πληρεξούσιος

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΥΠ. ΙΑΚΩΒΑΤΟΣ.

Τροπολογία τοῦ Κ. Ἀννίνου ἐπὶ διαφόρων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. (Ἐνταῦθα ὁ Ἄννινος ἀναγινώσκει τὰς τροπολογίας του). Σύνταγμα. — Προτάσεις. Ἄρθρ. 42. Νὰ ἐξαλειφθοῦν αἱ λέξεις· «ὅστις δὲν δύναται νὰ τροποποιηθῇ εἰμὴ μετὰ δεκαετίαν.» Ἄρθρ. 43. Ἐξαλειφθῶσιν αἱ λέξεις τοῦ ὅρκου, «τὴν ἐπικρατοῦσαν θρησκείαν τῶν Ἑλλήνων», καὶ μεταῤῥυθμισθῶσι, «τὴν ἐπικρατοῦσαν ἀνατολικὴν ὀρθόδοξον τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν.» Ἀναμέσον δὲ τῶν λέξεων «ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀκεραιότητα» προστεθῇ ἡ λέξις «Πρόοδον.» Ἄρθρ. 43. Εἰς τὸ τέλος προστεθῇ ἡ λέξις «δευτεροτόκων.» Ἄρθρ. 49. Ἀφαιρεθοῦν αἱ λέξεις «δέκατον ὄγδοον» καὶ τεθῇ «εἰκοστὸν πρῶτον.» Ἄρθρ. 50. Ἐξαλειφθοῦν «μετὰ τὴν δεκάτην» καὶ τεθῇ «δεκάτην πέμπτην.» Ἄρθρ. 51. Ἀντὶ «ἐπίτροπον» τεθῇ «τριμελῆ ἐπιτροπήν.» Ἄρθρ. 52. Ἀφαιρεθοῦν αἱ λέξεις, «ἀντιβασιλέα πολίτην Ἕλληνα», καὶ ἀντικατασταθῶσι· «Τριμελῆ ἐπιτροπὴν πολιτῶν Ἑλλήνων πρεσβευόντων τὸ Ἀνατολικὸν τοῦ Χριστοῦ Ὀρθόδοξον δόγμα». Ἄρθρ. 53. Ἐξαλειφθοῦν ἀπὸ τὸ τέλος, «διορίζων ἀντιβασιλέα καὶ χρείας τυχούσης ἐπίτροπον», καὶ ἀντικατασταθῶσι· «Διορίζων τριμελῆ ἐπιτροπήν.» Ἄρθρ. 58. Ἀναμέσον τῶν λέξεων, «ἂν δὲν ψηφοφορηθῇ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον» προστεθῶσι· «ἂν δὲν ψηφοφορηθῇ κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν τὸ ἐν ἀρχῇ καὶ κατὰ τὰς ἀκολούθους τὰ καθέκαστα ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, ἐκτὸς ἐπειγούσης καὶ γνωστῆς ἀνάγκης τοῦ Κράτους.» Ἄρθρ. 66. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου προστεθῶσι· «Κατὰ τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐντολήν.» Ἄρθρ. 70. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου προστεθῶσι· «Συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν μελῶν τῆς προσαρτωμένης Ἑπτανήσου, καὶ μέχρις ὅτου τὸ Βασίλειον ἔσεται ἐντὸς τῶν σημερινῶν ὁρίων· οὐδέποτε ὅμως ὁ ἀριθμὸς ἐλάσσων τῶν ἑξῆντα.» Ἄρθρ. 71. Ἡ λέξις «τριετίαν» μεταλλαχθῇ, «πενταετίαν.» Ἄρθρ. 72. Αἱ λέξεις «εἰκοστὸν πέμπτον», μεταλλαχθῶσι μὲ τὸν «τριακοστόν.» Ἄρθρ. 77. Μεταῤῥυθμισθῇ οὕτω πως· Οἱ ἀποροῦντες Βουλευταὶ δύνανται νὰ ζητοῦν καὶ λαμβάνουν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν εἰς τὰς Βουλευτικὰς Συνόδους ἀπὸ τὰ δημοτικὰ ταμεῖα τῆς Ἐπαρχίας, ὁποίαν ἀντιπροσωπεύουν, καὶ σχετικῶς μὲ τὰς ἀνάγκας αὑτῶν. Ἄρθρ. 92. Μεταῤῥυθμισθῇ οὕτω πως· Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορῇ ἕνα ἢ καὶ πάντας τοὺς ὑπουργοὺς ἐνώπιον δικαστηρίου συγκειμένου ἐκ τοῦ Ἀρείου Πάγου, τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας καὶ 6 μελῶν ἐκλεχθέντων διὰ πλειοψηφίας παρὰ τῆς Βουλῆς. Εἰδικὸς νόμος ὁρίσει τὴν διαδικασίαν δημοσίᾳ συζητήσει. Ὁμοίως ὁρίσει καὶ τὰ περὶ εὐθύνης τῶν ὑπουργῶν. Ἄρθρ. 93 Ἀντὶ ἡ Γερουσία νὰ τοὺς δικάζῃ, εἴπωμεν· Τὸ εἰδικὸν δικαστήριον νὰ τοὺς δικάζῃ. Ἄρθρ. 94. Ἀντὶ καταδικασθέντα ὑπὸ τῆς Γερουσίας κλπ. εἴπωμεν· Καταδικασθέντα ὑπὸ τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου τῇ ὁλομελεῖ αἰτήσει αὐτοῦ. Ἄρθρ. 96. Μεταῤῥυθμισθῇ οὕτω πως· Ἅπαντες οἱ δικασταὶ καὶ τὰ μέλη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐντὸς διετίας μετὰ τὸ κῦρος τοῦ Συντάγματος κατασταθῶσιν ἰσόβιοι. Μετὰ τριετία δὲ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος ἅπασα ἡ ὑπαλληλία καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποκαθίσταται ἰσόβιος. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἐξωσθῇ ἢ παυθῇ ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως. Εἰδικὸς νόμος ὁρίσει τὰ προσόντα ἑνὸς ἑκάστου τῆς ὑπαλληλίας καὶ τὰ καθήκοντα αὐτῶν. Ἄρθρ. 97. Ἀντὶ τριετίας εἰπῶμεν. «Ἐντὸς τοῦ ἔτους». Ἄρθρ. 98. Ἐξαλειφθῇ ἡ λέξις. «Εἰρηνοδίκαι». Ἄρθρ. 103. Εἰς τὸ τέλος προστεθῶσιν αἱ λέξεις· «Ὁποῖα ὑπάγονται πάντοτε εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια.» Ἄρθρ. 104. Ἐξαλειφθῶσιν αἱ λέξεις «ἐκτὸς τῆς τοῦ καθηγητοῦ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ». Ἄρθρ. 110. Ἀφαιρεθοῦν αἱ λέξεις «περὶ διαθέσεως καὶ διανομῆς.» Ἄρθρ. 114. Προστεθοῦν αἱ λέξεις· «Ἐντὸς τοῦ ἔτους μετὰ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος Συντάγματος, διοργανισθῇ καὶ σχηματισθῇ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος». 11 Σεπτεμβρίου 1864 κλπ.

Οἱ πληρεξούσιοι Κεφαλληνίας

ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΑΒΒΑ ΑΝΝΙΝΟΣ.

ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ ΣΑΒΒΑ ΑΝΝΙΝΟΣ.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουν τυπωθῆ ὅλα ταῦτα. Ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου.

§34ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Δύω λόγους, Κύριε Πρόεδρε.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ Συντάγματος· δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου.

§36ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ μοὶ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον. Χθὲς ἡ Συνέλευσις δὲν ἠθέλησε νὰ τυπωθῶσι 3 ἔγγραφα καὶ νὰ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους· ἤκουσά τινας νὰ εἴπωσιν, ὅτι καθὸ πλούσιος δύναμαι νὰ τὰ τυπώσω ἐξ ἰδίων μου.

§37ΤΙΝΕΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ Συντάγματος.

§38ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ λοιπὸν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τυπωθῶσι ταῦτα, διότι ὑπάρχει μεγάλη ἀνάγκη νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρ. 29 τοῦ Συντάγματος.

§40ΔΑΓΡΕΣ. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι χθὲς μοὶ ἐδώσατε τὴν ἄδειαν νὰ κάμω μίαν ἐπερώτησιν, μίαν ἁπλῆν παρατήρησιν.

§41ΕΥΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπαιτῶ νὰ ἐρωτήσητε τὴν Συνέλευσιν περὶ τῆς τυπώσεως τῶν ἐγγράφων, ἄλλως διαμαρτύρομαι ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἵνα ὑποβάλω πρότασιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, πρέπει νὰ φέρητε ἔγγραφον πρότασιν· πῶς ἠμπορῶ σήμερον, ὅταν πρόκηται περὶ Συντάγματος, νὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Συνέλευσιν τοιαύτην πρότασιν!

§43ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 9 Μαΐου ἡ Συνέλευσις προέβη εἰς μίαν ἀπόφασιν, ἢ μίαν σύστασιν πρὸς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, συνεπείᾳ ἀναφορᾶς τῆς χήρας τοῦ ἀποβιώσαντος τότε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν πληρεξουσίου καὶ ὑποστρατήγου Κ. Μακρυγιάννη, τοῦ ἀνδρὸς, τοῦ ὁποίου τὰς ἐκδουλεύσεις καὶ κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα, καὶ κατὰ τὴν 3 7βρίου, εἶναι περιττὸν νὰ ἐξηγήσω· ὅλοι γνωρίζετε τὰ δικαιώματά του. Ἐξεδόθη ἀπόφασις συνεπείᾳ τῆς αἰτήσεως τῆς χήρας καὶ τῶν ὀρφανῶν τοῦ Μακρυγιάννη διὰ τοὺς καθυστερουμένους μισθούς του, δὲν ἐδόθη δὲ καὶ ἡ σύνταξις ἡ νενομισμένη. Ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε τότε νὰ συστήσῃ στενῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ Ὑπουργεῖον εὑρέθη εἰς δισταγμούς τινας, παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ συστήσῃ καὶ αὖθις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἔλθῃ μὲ μίαν πρότασιν ἐξασφαλίζουσαν καὶ χορηγοῦσαν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς αὐτὴν τὴν οἰκογένειαν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν σύστασιν;

§45ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Μάλιστα.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρ. 39. Ἄρθρον 39. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χαρίζῃ, μεταβάλλῃ καὶ ἐλαττώνῃ τὰς παρὰ τῶν Δικαστηρίων καταγινωσκομένας ποινὰς, ἐξαιρουμένων τῶν περὶ Ὑπουργῶν διατεταγμένων, πρὸς δὲ καὶ νὰ χορηγῇ ἀμνηστείαν ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τοῦ ὑπουργείου. Ὑπάρχει πρότασις τοῦ Κ. Σαράβα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 39 ἔχουσα οὕτω· «Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο νὰ προστεθῇ ὁ καὶ ἐν τῷ ἤδη καθεστῶτι ὑπάρχων περιορισμός, ἤτοι νὰ προστεθῇ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου τὸ ἑξῆς· «οὐδέποτε ὅμως δύναται νὰ ἀπονεμηθῇ ἀμνηστεία ἐπὶ ἐγκλημάτων μὴ καθαρῶς πολιτικῶν.» Ὑπάρχει ἑτέρα τοῦ Κ. Διομ. Κυριακοῦ. Ἐπὶ τοῦ 39 ἄρθρου προτείνω τὴν ὁλοσχερῆ ἀπάλειψιν τῆς τελευταίας διατάξεως, ἤτοι τῶν λέξεων «πρὸς δὲ νὰ χορηγῇ ἀμνηστείαν ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τοῦ ὑπουργείου» νὰ προστεθῶσι δὲ ταῦτα. «ἀλλ’ ἀποκατάστασις τοῦ καταδίκου εἰς τὰ πρότερα αὐτοῦ δικαιώματα μόνον διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ δύναται νὰ γίνῃ.» Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Σαράβας.

§47ΣΑΡΑΒΑΣ. Θέλω εἶσθαι, Κύριοι, λίαν σύντομος, οὐχὶ διότι τὸ ἀντικείμενον δὲν εἶναι ἄξιον σπουδαίας μελέτης καὶ μακρᾶς συζητήσεως· τὸ κατ’ ἐμὲ τὸ ἐθεώρησα πάντοτε καὶ ἐξακολουθῶ νὰ τὸ θεωρῶ ὡς ἓν τῶν σπουδαιοτέρων· ἀλλὰ διότι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο δὲν εἶναι νέον διὰ τὴν Συνέλευσιν, συνεζητήθη καὶ ἄλλοτε πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ὁρισθῶσι τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὁριστικοῦ Συντάγματος. Καὶ τότε, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰσήγαγον καὶ ὑπεστήριξα τὴν αὐτὴν πρότασιν, καὶ ἡ Συνέλευσις διὰ μεγάλης πλειοψηφίας τὴν παρεδέχθη· εἶναι ὅμως ἀνάγκη ἀναπτύξεών τινων χάριν τῶν ἐκ τοῦ Ἰονίου συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν παρόντες κατὰ τὴν τότε γενομένην συζήτησιν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 39 τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ κατὰ λέξιν ἀντιγραφὴ τοῦ ἄρθρου 32 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, παρεκτὸς τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος, εἰς τὸν Βασιλέα χορηγεῖται καὶ τὸ τῆς ἀμνηστείας· ἡ δὲ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔφερον, σκοπὸν ἔχει ὄχι νὰ περιορίσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας, ἀλλὰ νὰ τὸ διασαφηνίσῃ καὶ νὰ θέσῃ τὴν ἐξάσκησιν αὐτοῦ ἐντὸς τῶν ἀληθῶν ὁρίων· ἡ τροπολογία μου σκοπὸν ἔχει νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν ἀοριστίαν, ἥτις ὑπάρχει ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 1844, καὶ ἡ ὁποία ἀοριστία μετέβη καὶ εἰς τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος, ὁρίζουσα ἀκριβέστερον τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου, ὅπως προληφθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι τὰ πολλὰ καὶ ἄπειρα ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ ἀοριστίᾳ τῆς ἐκφράσεως ἐγέννησε κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἄρθρου τούτου. Κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦ 1844 ἐχορηγεῖτο, ὡς προεῖπον, τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας εἰς τὸν Βασιλέα ἀπολύτως, χωρὶς νὰ γίνηται δηλονότι ἡ διάκρισις, τὴν ὁποίαν σήμερον διὰ τῆς τροπολογίας μου ὑποβάλλω· ἠδύνατο ἑπομένως ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, χωρὶς νὰ παραβιάζῃ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, νὰ δίδῃ ἀμνηστείαν ἐπὶ οἵων δήποτε ἐγκλημάτων, καὶ ἡ τοιαύτη ἐφαρμογὴ οὐδόλως ἠδύνατο θεωρηθῇ ὡς ἂν ἀντισυνταγματικὴ, ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα ἐχορήγει εἰς τὸν Βασιλέα τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας ἀπολύτως, ἄνευ τινὸς διακρίσεως. Κύριοι! ἡ ἀναστολὴ τῶν νόμων εἶναι κακὸν, τὸ μεγαλείτερον κακὸν, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἔν τινι κοινωνίᾳ· διὰ νὰ ἀναγκασθῇ ἡ Πολιτεία νὰ εἴπῃ, ἂς σιγήσωσιν οἱ νόμοι, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία λίαν ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, πρέπει νὰ τὸ ἀπαιτῇ ἓν μέγα κοινωνικὸν συμφέρον. Ἡ ἀμνηστεία εἶναι ὁμολογουμένως ἓν μέτρον ἔκτακτον, τὸ ὁποῖον ὡς πρὸς ὡρισμένας πράξεις καθιστᾷ ἀργοὺς τοὺς ποινικοὺς νόμους· ἡ ἱστορικὴ ἀρχὴ τῆς ἀμνηστείας, ὡς τὸ ὄνομα αὐτὸ δηλοῖ, ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνηται χρῆσις αὐτῆς εἰμὴ ὁσάκις ἡ ἐκ τῶν ἐμφυλίων σπαραγμῶν συνταραχθεῖσα Πολιτεία, ὅπως ἐπαναφέρῃ τὴν γαλήνην εἰς τὰ πνεύματα καὶ τὴν συνδιαλλαγὴν εἰς τὰ συγκρουσθέντα πάθη, εὑρίσκῃ προτιμώτερον νὰ λησμονήσῃ τὰ γενόμενα κακὰ, παρὰ νὰ τιμωρήσῃ τοὺς παραιτίους· ἀπαραλλάκτως, ὅπως ὁ ἀδικηθεὶς, συγχωρῶν τὸν ἀδικήσαντα, σταματᾷ τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαιοσύνης. Καὶ ἐνῷ, Κύριοι, τοιοῦτος εἶναι ὁ χαρακτὴρ τῆς ἀμνηστείας, τουτέστιν ἡ λήθη τῶν κατὰ τῆς Πολιτείας ἀδικημάτων, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἐν τῷ παρελθόντι οὐδόλως περιωρίσθη εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματος ἐντὸς τῶν ὁρίων τούτων. Ὑπάρχουσι παραδείγματα, Κύριοι, ἀμνηστειῶν δοθεισῶν εἰς τοὺς ὠμοτέρους λῃστάς, εἰς τοὺς μυσαρωτέρους δολοφόνους! χάριν ἑνὸς καὶ μόνου ἀτόμου, δὲν θὰ τὸ πιστεύητε καὶ ὅμως εἶναι ἀληθὲς, ἐξεδόθη διάταγμα ἀμνηστείας, ὅπως ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς δικαιοσύνης! εἰς ἐποχὰς, συνδεομένας μὲ τὰς πλέον λυπηρὰς τῆς πατρίδος περιστάσεις, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία μετεχειρίσθη τὸ μέσον τοῦτο ἵνα πνίξῃ πᾶσαν κατ’ αὐτῆς ἀντίστασιν. Δύω τοιαύτας περιστάσεις, δύω διατάγματα ἀμνηστείας ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς ὑπομνήσω, καὶ θέλετε πεισθῆ ὁποία ὀλεθρία χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου ἐγένετο ἐν τῷ παρελθόντι· ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1848 τὸ ἔθνος σχεδὸν ὁλόκληρον διεμαρτύρετο ἐνόπλως κατὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον τότε ἤρχισε νὰ ῥίπτῃ τὰς ῥίζας του εἰς τὸν τόπον. Εἰς τὴν πάλην ταύτην τὸ ἔθνος ὑπέκυψε τότε, καὶ ἐφάνη δεχόμενον τὸν νόμον τοῦ νικητοῦ· ἀλλὰ πόσον οἰκτρῶς ἠπατήθη ἡ τότε ἐξουσία, πιστεύσασα εἰς τὴν νίκην της! Διάταγμα ἀμνηστείας ἐξεδόθη τότε ὑπὲρ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνέπραξαν τὴν ἐξουσίαν ὅπως καταβάλῃ τὴν ἔνοπλον αὐτὴν διαμαρτύρησιν τοῦ ἔθνους. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ διάταγμα τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1848. «Ἐπιθυμοῦντες νὰ μὴ μένωσιν ἀμέτοχοι τῆς Βασιλικῆς Ἡμῶν ἐπιεικείας ὅσοι, ὑποπεσόντες ἄλλοτε εἰς ἀξιοποίνους πράξεις, ἐφάνησαν πρόθυμοι νὰ πολεμήσωσιν ὑπὲρ τῆς δημοσίας τάξεως, εὐαρεστούμεθα ν’ ἀπονείμωμεν ἀμνηστείαν, πρὸς ἐκείνους, οἵτινες παρεκτραπέντες εἰς ἀξιοποίνους πράξεις, προσῆλθον διὰ τὸ τρέχον ἔτος εἴς τινα στρατιωτικὴν τοῦ Κράτους ἀρχὴν καὶ ἐτέθησαν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν διὰ νὰ συμπράξωσιν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς δημοσίας τάξεως.» Ὅταν, Κύριοι, μία Κυβέρνησις ἔχῃ ἀνάγκην τῆς χειρὸς τοῦ ἐγκληματίου διὰ νὰ διατηρήσῃ τὴν τάξιν, ἀλλοίμονον εἰς αὐτήν· ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἔπαυσε νὰ στηρίζηται εἰς τὴν ἀγάπην καὶ τὰς πεποιθήσεις τοῦ ἔθνους.

§48ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ποῖοι ἦτον ὑπουργοί;

§49ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ προσώπων. Ἐπίσης εἰς μίαν ἄλλην ἐγγυτέραν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀντίστασις κατὰ τῆς ἐξουσίας δὲν ἦτο μεμονωμένη, ἡ ὁποία ὅσον ὀδυνηρὰς καὶ ἂν ἐπήνεγκε διὰ τὸ ἔθνος θυσίας, ἦτον ἀναγκαία, ἀναγκαιοτάτη, διὰ νὰ προπαρασκευάσῃ τὴν εὐτυχῆ ἡμέραν τῆς 10 8βρίου, καὶ τότε ἐνεθυμήθη ἡ ἐξουσία τὸ αὐτὸ μηχάνημα καὶ τότε εἰς τὸ αὐτὸ στρατήγημα κατέφυγε· ἀφοῦ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὰ περὶ ἀμνηστειῶν ἀλλεπαλλήλως ἐκδοθέντα διατάγματα ἔκαμεν ἐξαιρέσεις ἐπὶ ἐξαιρέσεων καὶ ἑρμηνείας ἐπὶ ἑρμηνειῶν, μόνον εἰς ἓν πρᾶγμα δὲν ἔκαμεν ἐξαίρεσιν, ἐκεῖ ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ᾖναι γενικὴ, εἰς τοὺς συμπράκτοράς της κοινοὺς ἐγκληματίας! Τὸ Διάταγμα τῆς 20 Μαΐου τοῦ 62 ἔλεγεν· «Ἀπονέμομεν ἀμνηστείαν εἰς τοὺς ἕνεκα οἱασδήποτε ἀξιοποίνου πράξεως καταδιωκομένους, τοὺς εἴτε ἀποφυλακισθέντας, εἴτε φυγοδίκους ὄντας κατὰ τὸ στασιαστικὸν κίνημα, ὅσοι πρὶν ἢ γίνῃ γνωστὴ ἡ παράδοσις τῶν φρουρίων Ναυπλίας ἐνεφανίσθησαν εἰς ἀρχήν τινα τοῦ Κράτους, ἢ εἴς τινα τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιτετραμμένων νὰ στρατολογήσωσι καὶ προσεφέρθησαν νὰ ὑπηρετήσωσι πρὸς στήριξιν τῆς τάξεως.

§50ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο διάταγμα τοῦ 51.

§51ΣΑΡΑΒΑΣ. Ναὶ, ἀλλ’ εἶναι ἡ μόνη περίστασις ἴσως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πεπτωκυῖα ἐξουσία ἔκαμε καλὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματός της. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὁποία χρῆσις τοῦ δικαιώματός της ἐγένετο ἐν τῷ παρελθόντι. Δὲν εἶμαι δύσπιστος πρὸς τὴν νῦν ἐξουσίαν· ἐκ τοῦ παρελθόντος δὲν θέλω νὰ συμπεράνω περὶ τοῦ μέλλοντος· ὑποθέτω, ὅτι τὸ ἔθνος δὲν θέλει ποτὲ λάβει ἀφορμὴν νὰ παραπονεθῇ κατὰ παρομοίας κακῆς χρήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας· οὐχ ἧττον ὅμως ἔργον προνοίας εἶναι, ἔχοντες ἓν παρελθόν, τὸ ὁποῖον μᾶς δεικνύει πόσον ἡ κατάχρησις τοῦ δικαιώματος τούτου εἶναι ἐνδεχομένη, νὰ θέσωμεν φραγμόν, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ ἐξασφαλίζει τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ ἐντὸς τῶν καλῶν ὁρίων, προλαμβάνει συνάμα πᾶσαν ἐνδεχομένην κατάχρησιν ἐν τῷ μέλλοντι. Καὶ ἠξεύρετε, Κύριοι, ὁποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα μιᾶς τοιαύτης οἰκτροτάτης καταχρήσεως διὰ τὴν δημοσίαν ἠθικήν; Ἐξέλιπεν ἀπὸ τὴν κοινωνίαν ὁ φόβος τῶν νόμων, ἔπαυσεν ὁ ποινικὸς νόμος νὰ ἔχῃ τὴν πρωτίστην του ἀρετήν, τὴν προληπτικήν· διότι ὁ Ποινικὸς Νόμος δὲν εἶναι κατὰ τοῦτο καλὸς, καθ’ ὅσον ἐπιβάλλει ποινάς, ἀλλ’ καθ’ ὅσον διὰ τῆς ἀπειλῆς ἐκφοβίζει τοὺς μέλλοντας νὰ κακουργήσωσι καὶ προλαμβάνει τὰ ἐγκλήματα· ἡ ἀρετὴ αὕτη ὅμως ἐξέλιπεν ἀνεπιστρεπτὶ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα· πάντες ὅσοι διαπράττουσι ἐγκλήματα ἐλπίζουσιν, ὅτι θέλει ἔλθει μία ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ γίνῃ μία γενικὴ σεισάχθεια τῶν ἐγκλημάτων. Θέλετε, Κύριοι, προχείρους ἀποδείξεις, πρακτικὰς ἀποδείξεις, κατὰ πόσον ἐπηρέασε τὴν δημοσίαν ἠθικὴν ἡ τοιαύτη κατάχρησις τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας; Σᾶς ἀναφέρω τὰ γενόμενα κακουργήματα ἐπὶ τῆς μεσοβασιλείας, ἀναφέρομαι εἰς τὴν συνείδησίν σας καὶ ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, ἂν τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως καὶ ἐντεῦθεν, ἤθελον εἶσθαι τόσα, ἐὰν εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἐγκληματιῶν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἐλπίς, ὅτι ἤθελεν ἔλθει ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ πάντα θέλουσιν ἀμνηστευθῆ.

§52ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα.

§53ΣΑΡΑΒΑΣ. Τοιαύτας συνεπείας ὀφείλετε, Κύριοι, νὰ προλάβητε ἐν τῷ μέλλοντι. Συλλογισθῆτε εἰς ποίαν θέλει εὑρεθῆ θέσιν ἡ κοινωνία, ἂν ποτε, ὅπερ ἀπεύχομαι, συνταραχθῇ καὶ δευτέραν φοράν. Συλλογισθῆτε, ὅτι ὕστερον ἀπὸ τὰς ἀντιστάσεις τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν δύο ἤδη ἔτη, τοῦ νὰ μὴν ἔλθωμεν εἰς συνδιαλλαγὴν μετὰ τῶν ἐγκληματιῶν, καὶ εὐτυχῶς τὸ κατωρθώσαμεν, ἐὰν ἤδη τείνωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν χεῖρα, ἀδύνατον εἶναι, ἐν περιπτώσει νέας συνταράξεως τῆς πολιτείας, ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὴν μίαν εἰς τὴν ἄλλην ἄκραν νὰ μὴ παραστήσῃ τὸ θέατρον τῶν τρομερωτέρων ἐγκλημάτων. Ἠξεύρετε ποῖα ἄλλα κακὰ παρηκολούθουν τὴν ἀμνηστείαν τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων; Ἡ πολιτεία ἐσυγχώρει, ἀλλ’ οἱ ἀδικηθέντες δὲν ἀνεγνώριζον εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ συγχωρήσῃ τὰ κατ’ αὐτῶν ἀδικήματα· ἀνελάμβανον οἱ ἴδιοι, οἱ συγγενεῖς αὐτῶν, τὸ δικαίωμα νὰ πράξωσι ὅ,τι ὤφειλεν ἡ πολιτεία· ἐντεῦθεν αἱ ἀντεκδικήσεις, αἱ αὐτοδικίαι καὶ ὁ εἰς καταπληκτικὸν ἀριθμὸν πολλαπλασιασμὸς τῶν ἐγκλημάτων· Ἂν, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, ἐπρόκειτο νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας, ἠδύνατο ἴσως τις μ’ ὅλα τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο εἰς τὴν κοινωνίαν, νὰ μὴ παραδεχθῇ τὴν ὁποίαν προτείνω τροπολογίαν· ἀλλ’ αὕτη, ἐνῷ δίδει πλῆρες, πληρέστατον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα, ἐξασφαλίζει τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τὰ ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐγέννησεν τῆς ἀμνηστείας ἡ κακὴ χρῆσις· καὶ τόσῳ εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι ἀμνηστεία ἐπὶ τῶν κοινῶν ἐγκλημάτων δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ, ὥστε παρὰ πολλῶν ἤκουσα τὴν ὄντως πολλὰ σπουδαίαν ἀντίῤῥησιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη τῆς ὑπὸ συζήτησιν τροπολογίας, διότι ἀμνηστεία τοῦτο θὰ εἴπῃ ἀμνηστεία ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων· καὶ ἀληθῶς, θέλει ἀπορήσει ὁ Εὐρωπαϊκὸς κόσμος ὅταν μάθῃ, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἡ ἀμνηστεία ἐφηρμόσθη ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐπὶ τῶν μὴ πολιτικῶν ἐγκλημάτων, διότι, Κύριοι, εἰς κἀνὲν Εὐρωπαϊκὸν κράτος δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἀμνηστεία ἐπὶ ἐγκλημάτων μὴ πολιτικῶν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν δὲν εἶναι μὲν καθιερωμένον διὰ νόμου, ἀλλ’ ὅλοι οἱ συγγραφεῖς, ἐξ ὧν ἀρκοῦμαι ν’ ἀναφέρω μεταξὺ τῶν ἀρχαιοτέρων τὸν De Lolme καὶ μεταξὺ τῶν νεωτέρων τὸν Fischel καὶ Franqueville, παραδέχονται, ὅτι ὁ Βασιλεὺς οὐδέποτε δύναται νὰ δώσῃ ἀμνηστείαν ἐπὶ ἐγκλημάτων ἰδιωτικῶν. Ὁ De-Lolme μάλιστα πηγαίνει πολὺ μακρύτερα, ὑποστηρίζει, ὅτι ἐὰν δοθῇ τοιαύτη ἀμνηστεία, δὲν ἔχει κᾀμμίαν ἰσχύν. Le pardon du roi au meurtrier est absolument sans effet. Καὶ τόσον περισσότερον πρέπει νὰ φανῶμεν ἐγκρατεῖς περὶ τὴν παραχώρησιν τούτου τοῦ δικαιώματος, καθόσον ἐν αὐτῷ τῷ λίαν προσφάτως ψηφισθέντι 35 ἄρθρῳ τοῦ Συντάγματος, καθιερώσαμεν τὴν ἀρχὴν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἐκδίδει τὰ ἀναγκαῖα διατάγματα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, οὐδέποτε ὅμως δύναται νὰ ἐκδώσῃ διάταγμα ἀναστέλλον τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Ἡ δὲ ἀμνηστεία τί ἄλλο εἶναι εἰμὴ ἡ ἀναστολὴ τοῦ ποινικοῦ νόμου; Ἑπομένως ὡς ἐξαίρεσις τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 35 θεμελιώδους ἀρχῆς ἡ ἀμνηστεία πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς στενώτατα ὅρια. Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, ὑπεστήριξα καὶ ἄλλοτε, ὑποστηρίζω καὶ σήμερον, καὶ, οἵα δήποτε καὶ ᾖναι ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, μολονότι δὲν πιστεύω διόλου νὰ ᾖναι διαφορετικὴ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν παρεδέχθη, ὅταν πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους ἐσυζητήθη ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ τὸ ψήφισμα, δι’ οὗ ἐκανονίσαμεν τὰ δικαιώματα τοῦ Ἡγεμόνος, θέλω ὑποστηρίξει πάντοτε, ὅτι ἀδύνατον εἶναι ἐν Ἑλλάδι νὰ παγιωθῶσιν αἱ ἐλευθερίαι, ἂν δὲν παύσωμεν νὰ ἐρχώμεθα ἀπὸ καιρὸν εἰς καιρὸν εἰς συνδιαλλαγὴν μὲ μίαν τάξιν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν κεκηρυγμένον τὸν πόλεμον κατὰ τῆς κοινωνίας. Δὲν πρόκειται, ἂς τὸ ἐννοήσωμεν καλῶς, περὶ χάριτος· τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος εἶναι τόσῳ σύμφυτον μὲ τὰς προνομίας τὰς ἡγεμονικὰς, ὥστε οὐδεὶς τὸ ἀμφισβητεῖ, οὐδεὶς διανοεῖται νὰ τὸ περιορίσῃ· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας, τὸ ὁποῖον εἰς Κράτη εὐνομούμενα καὶ συνταγματικὰ, καθὼς π. χ. εἰς τὸ Βέλγιον, δὲν ἀνεγνωρίσθη ὡς ἀνῆκον εἰς τὸν Βασιλέα· διότι εἶναι δικαίωμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναστέλλεται ἡ ἐνέργεια τῶν νόμων καὶ, ὡς πολὺ ὀρθῶς ὑποστηρίζει καὶ ὁ Κύριος Διομήδης, ἡ ἀναστολὴ τῶν νόμων δὲν δύναται νὰ γίνῃ εἰμὴ ἐπίσης διὰ νόμου. Ὥστε βλέπετε, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας δὲν εἶναι καθὼς τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι τόσον σύμφυτα μὲ τὴν Βασιλικὴν ἐξουσίαν, ὥστε νὰ εἴπωμεν, ὅτι περιορίζοντες αὐτὸ περιορίζομεν τὰς προνομίας τῆς Βασιλείας· διότι, ὡς προεῖπον, εἰς τὰ μᾶλλον φιλελεύθερα Κράτη ἀμφισβητεῖται ἂν ἡ ἀμνηστεία δύναται νὰ ἀπονέμηται ἀπὸ τὸν Βασιλέα ἢ ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν· εἰς τὴν Γαλλίαν ἀπὸ τοῦ 1814–1830, ὅπου δὲν ἦτον ὡρισμένον τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐλέγετο εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος, ἡ ἀμνηστεία ἐδίδετο ὁτὲ μὲν διὰ διατάγματος καὶ ἄλλοτε διὰ νόμου. Ἐξήγησα, Κύριοι, τοὺς λόγους, οἵτινες μὲ παρεκίνησαν νὰ εἰσαγάγω τὴν ὑπὸ συζήτησιν τροπολογίαν· συνιστῶ αὐτοὺς εἰς τὴν αὐστηρὰν ὑμῶν ἐκτίμησιν καὶ πέποιθα, ὅτι θέλετε τοὺς εὑρεῖ ἀποχρῶντας, ὅπως παραδεχθῆτε τὴν προτεινομένην τροπολογίαν. Μίαν τελευταίαν παρατήρησιν προσθέτω, ὅτι πρὸς ἀποφυγὴν ἐπαναλήψεων μετέβαλον τὴν ἔκφρασιν ὡς ἑξῆς. «Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χαρίζῃ, μεταβάλλῃ τὰς παρὰ τῶν δικαστηρίων καταγινωσκομένας ποινὰς, ἐξαιρουμένων τῶν περὶ ὑπουργῶν διατεταγμένων, πρὸς δὲ καὶ νὰ χορηγῇ ἀμνηστείαν μόνον ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων τῇ εὐθύνῃ τοῦ ὑπουργείου»

§54ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐννοεῖτε, ὅτι ἡ ἀμνηστεία ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων δίδεται ἀνεξαρτήτως τῶν προσώπων; δηλαδὴ θέλω, σύμφωνα μὲ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν δίδετε, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν τὸ ἐκφράζει ἡ τροπολογία σας καθαρὰ, ἐπὶ τῆς κατηγορίας, εἰς ἣν ὑπάγονται πρόσωπα πολλὰ, νὰ μὴ γίνηται ἐξαίρεσις προσωπική.

§55ΠΟΛΛΟΙ. Βεβαιότατα. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος Κύριος Ἀντύπας.

§56ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι εἶναι συγγραφεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀμφισβητοῦν εἰς τὸν ἀνώτατον Ἄρχοντα τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος, ἑπομένως καὶ τῆς ἀμνηστείας. Ὁ Βένθαμ φρονεῖ, ὅτι εἰς μίαν καλῶς διωργανισμένην πολιτείαν δὲν πρέπει οὔτε πρὸ τῆς ἀποφάσεως, οὔτε μετὰ τὴν ἀπόφασιν νὰ δίδωται χάρις. Τὴν διάκρισιν ὅμως, τὴν ὁποίαν εἰσάγει ὁ Κύριος Σαράβας, δὲν τὴν ἀπήντησα οὔτε εἰς νόμον κείμενον, οὔτε εἰς συγγραφέα τινά! Τί ἐστὶ χάρις; Εἶναι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Βασιλεὺς, ὅταν ἐκδοθῇ καταδικαστικὴ ἀπόφασις νὰ ἀπονείμῃ ἢ πλήρη χάριν, τοὐτέστιν ὁλόκληρον τὴν ποινὴν, ἢ νὰ τὴν ἐλαττώσῃ καὶ τὴν μεταβάλῃ· αὐτὸ τὸ δικαίωμα δύναται ἡ ἀμνηστεία νὰ τὸ μεταχειρισθῇ πρὶν ἐκδοθῇ ἀπόφασις. Διὰ ποῖον λόγον νὰ ἔχῃ ἡ ἐξουσία τὸ δικαίωμα μετὰ τὴν ἀπόφασιν καὶ νὰ μὴ τὸ ἔχῃ πρὸ τῆς ἀποφάσεως; Βεβαίως ἐὰν ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ἦτο σύμφωνος μὲ τὸν νόμον καὶ τὸν ὅρκον του, ἤθελεν εἶναι μέχρι σήμερον Βασιλεύς· ὁ κυριώτερος δὲ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἔπεσεν, ἦτο, διότι ἔπραττε πράγματα ἐναντίον τῶν νόμων· τῷ ὄντι διήγειρον ἀγανάκτησιν αἱ ἀμνηστεῖαι, τὰς ὁποίας ἔδιδε τῆς ληστείας· (θόρυβος) ἀλλὰ δὲν πρέπει ἐὰν ἔκαμε τοῦτο ἡ ἐξουσία τοῦ Ὄθωνος, νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ δεῖνα δικαίωμα. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν λοιπὸν ἂν ὑπάρχῃ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἀμνηστεία πρέπει νὰ συγχωρηθῇ (θόρυβος). Καθὼς σᾶς εἶπεν ὁ ἴδιος Κυρ. Σαράβας, οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν οὔτε εἰς τὸ Βέλγιον, οὔτε εἰς ἄλλο Κράτος δὲν ὑπάρχει ἐγγεγραμμένον τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας. Ἰδοὺ, Κύριοι, ἡ ἱστορία τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ· ὅταν συνετάχθη τὸ ἄρθρ. 39, τὸ ὁποῖον μοῦ φαίνεται τὸ πρῶτον ἦτο 35, ἐκφράζεται τοιουτοτρόπως «Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χαρίζῃ, μεταβάλλῃ καὶ ἐλαττώνῃ τὰς παρὰ τῶν δικαστηρίων καταγινωσκομένας ποινὰς, ἐξαιρουμένων τῶν περὶ Ὑπουργῶν διατεταγμένων, πρὸς δὲ καὶ νὰ χορηγῇ ἀμνηστείαν ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τοῦ ὑπουργείου.» Ὁ Κύριος Διομήδης λέγει εἰς τὸ σύγγραμμά του, ὅτι οἱ συντάκται τοῦ νέου Συντάγματος ἐπηρεάσθησαν ἀπὸ τὴν Νομολογίαν· ἀπατᾶται (θόρυβος). Τότε ἔγεινεν ἓν ὑπόμνημα ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, δι’ οὗ ἐζήτει νὰ τῇ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας· κεκλεισμένων τῶν θυρῶν ἐσυζητήθη τὸ διάγγελμα καὶ ἐνεκρίθη νὰ προστεθοῦν ἐντὸς αἱ λέξεις «Πρὸς δὲ νὰ χορηγῆται ἀμνηστεία ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργείου». Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Βασιλεὺς ἀνεξαιρέτως ἐφ’ ὅλων τῶν ἐγκλημάτων νὰ δίδῃ ἀμνηστείαν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ ὁλοκλήρου τοῦ ὑπουργείου. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου. Διόλου δὲν ἐπηρεάσθησαν οἱ συντάκται ἀπὸ τὴν Νομολογίαν τὴν Γαλλικήν. Ἐννοεῖται, ὅτι ἕνας ὑπουργὸς ἐξ ἐπιμονῆς δὲν θέλει νὰ ὑπογράψῃ· μία κυβέρνησις αἰσθάνεται, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσῃ ἀμνηστείαν, διότι ἐὰν δὲν τὴν δώσῃ ἠμπορεῖ νὰ βλαφθῇ ἡ κοινωνία, εἷς ὑπουργὸς δυστροπεῖ, πρέπει νὰ τὴν ἐμποδίσητε; Τὸ σπουδαῖον ζήτημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ὁ Κ. Διομήδης. Νομίζω, ὅτι κατὰ γενικὸν κανόνα δὲν θὰ ἀπονέμηται ἀμνηστεία, εἰμὴ εἰς πολιτικὰ ἐγκλήματα.

§57ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι νομίζεις.

§58ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ὁ ὀρθὸς λόγος ἀπαιτεῖ τοῦτο. Καὶ βεβαίως, ὅταν τις ἀνατρέξῃ εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἀμνηστείας, θέλει ἰδεῖ, ὅτι πάντοτε σχεδὸν ἀπεδόθη ἡ ἀμνηστεία ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ἡ λέξις αὐτὴ εἶναι ἰδική μας, καὶ εἶναι τοῦ πράγματος λέξις, Ἑλληνική. Ἡ πρώτη ἀμνηστεία, ἥτις μνημονεύεται εἰς τὰ χρονικὰ, εἶναι ἡ ἀμνηστεία τὴν ὁποίαν ὁ Θρασύβουλος ἔδωκεν, ὅτε εἰσῆλθεν ἐνταῦθα καὶ ἔῤῥιψε τοὺς 30 τυράννους. Ὁσάκις ἡ Ῥώμη ἠθέλησε νὰ κάμῃ ἀμνηστείαν ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων, τὴν ἔκαμεν. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ διὰ τί νὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ περιορισμός· ἀνήκει εἰς τὴν φρόνησιν τῆς κυβερνήσεως· ὑποθέσατε, ὅτι ἕνας ἀνὴρ μεγάλων ἐκδουλεύσεων κατηγορεῖται δι’ ἓν ἰδιωτικὸν ἔγκλημα· συμφέρει εἰς τὴν κοινωνίαν ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος νὰ καθήσῃ εἰς τὴν ἕδραν τοῦ κατηγορουμένου; (θόρυβος). Ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς τὸ οὐσιῶδες, εἰς τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ Κ. Διομήδης, ὅστις φρονεῖ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνηται διὰ διατάγματος, ἀλλὰ διὰ νόμου. Αὐτὴ ἡ τροπολογία μοὶ φαίνεται ὅλως διόλου ἐπιβλαβής. Ποῖος εἶναι, Κύριοι, ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον δίδεται ἡ ἀμνηστεία; Ἡ εἰρηνοποίησις. Ὑποθέσατε, ὅτι μία Κυβέρνησις, ἥτις βλέπει, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν πρέπει νὰ δώσῃ ἀμνηστείαν εἰς μίαν φατρίαν (θόρυβος). Τί πρέπει νὰ γίνῃ τότε; Νομίζετε, ὅτι μία κυβέρνησις θὰ τολμήσῃ νὰ ζητήσῃ ἀμνηστείαν, ὅταν μία μερὶς τῇ λέγῃ, ὅτι εἶσαι ἀδύνατος, δὲν ἔχεις τὰ μέσα νὰ καταστείλῃς αὐτὴν τὴν ταραχὴν; Διὰ τοῦτο εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν παρουσιάζεται εἰμὴ ἓν μόνον παράδειγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδόθη ἀμνηστεία διὰ νόμου· εἶναι κατὰ τὸ 1826· ἀλλὰ τὸ παράδειγμα αὐτὸ ἴσα, ἴσα πρέπει νὰ ἐμποδίσῃ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν νὰ γίνηται διὰ νόμου, καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος. Ἐπειδὴ τότε τὰ πάθη ἦσαν ζωηρὰ, διὰ τῆς ἀμνηστείας ἐξῄρεσαν τὸν στρατάρχην Niel, 18 ἄλλους ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς, ὅλας ἐν γένει τὰς ὑποθέσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐπιληφθῇ ἡ δικαιοσύνη (θόρυβος). Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ παράδειγμα αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ πολυμελῆ σώματα δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δίδουν ἀμνηστείαν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν φέρει ὁ Κ. Διομήδης, νὰ γίνηται διὰ νόμου, διότι ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ μία στιγμὴ, καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχει Βουλή. Ἀλλὰ προτείνει ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω πῶς τοῦ διέφυγεν· ὅταν δοθῇ μία ἀμνηστεία, ἡ ἀποκατάστασις νὰ γίνηται.

§59ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι περὶ ἀμνηστείας, ἀλλὰ περὶ χάριτος.

§60ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Ἂν τὸ περιορίζητε, ἄλλο πρᾶγμα. Τελειόνω, Κύριοι, μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι μόνον ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ τοιουτοτρόπως ἂν μείνῃ, νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ποία εἶναι ἡ ἔννοια.

§61ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ἡ Συνέλευσις, πιστεύω, ὅτι εἶναι κουρασμένη, καὶ θὰ εἴπω δύο λέξεις μόνον. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, εἶναι περισπούδαστον, ἂν πρέπῃ νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, δηλ. εἰς τοὺς ὑπουργοὺς, νὰ δίδουν ἀμνηστείας ὄχι μόνον διὰ τὰ κοινὰ ἐγκλήματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδόθησαν σκανδαλωδῶς πολλαὶ ἀμνηστεῖαι εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὰ τὰ πολιτικά. Διὰ τοῦτο ἐγὼ προτείνω, ὄχι ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ ἡ ἀμνηστεία, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ δίδηται διὰ νόμου· διότι διὰ τῆς ἀμνηστείας ἀναστέλλεται ἡ ἐκτέλεσις τῶν Νόμων. Τὸ Σύνταγμα συνέστησεν ἰσότητα δικαιωμάτων· ὅλοι πρέπει νὰ ὑποκείμεθα εἰς τοὺς νόμους καὶ νὰ ἤμεθα ὑπεύθυνοι διὰ τὰς πράξεις ἡμῶν, καὶ ὁρίζεται ἀπὸ τὸν ποινικὸν Νόμον ἡ εὐθύνη, ἀπὸ τὸν Ἀστικὸν κτλ. ἐν τούτοις προτείνεται μία διάταξις, ἡ περὶ ἀμνηστείας, διὰ τῆς ὁποίας εἶναι δυνατὸν ἡ ἐξουσία ἡ ἐκτελεστικὴ νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν Νόμων. Ἄλλο δὲ ἐστὶν ἡ Β. χάρις. Ἡ χάρις δίδεται ἐπὶ κατηγορουμένου, ὅστις κατεδικάσθη ἤδη, ἐνῷ ἡ ἀμνηστεία πρέπει νὰ δίδηται ἐπὶ κολασίμου πράξεως, ἥτις δὲν ἐδικάσθη εἰσέτι. Λοιπὸν νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ ἀφεθῇ εἰς τοὺς ὑπουργοὺς ἡ ἐξουσία ν’ ἀποφαίνωνται, ὅτι τὸ δεῖνα γεγονὸς, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνεπλέχθησαν ὡς ἔνοχοι 10, 20, 50 ἄνθρωποι ὡς κατηγορούμενοι, ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ γεγονότος δὲν πρέπει νὰ γίνῃ οὐδεμία καταδίωξις; Οἱ ὑπουργοὶ θὰ εὑρίσκωνται εἰς μεγάλην ἀμηχανίαν ἀπέναντι τῶν πολιτικῶν φίλων των, ἢ καὶ ἀπέναντι ἄλλων, τοὺς ὁποίους θέλουν νὰ κάμουν φίλους· συμβαίνει μία ληστεία, ἢ καὶ ἄλλη πρᾶξις οὐχὶ ἰδιωτικοῦ ἐγκλήματος, ἀλλ’ ἔχουσα χαρακτῆρα πολιτικὸν, κατακρίνεται δὲ τὸ ὑπουργεῖον ἐν ταῖς Βουλαῖς, ὅτι ἐξ ὀλιγωρίας ἢ ἀνικανότητος δὲν ἐπρόλαβεν ἐν καιρῷ τὴν πρᾶξιν ταύτην. Νομίζετε, ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ παρουσιασθοῦν τοιαῦται περιστάσεις, ὥστε καὶ ἐξ ἰδίου συμφέροντος τὸ ὑπουργεῖον νὰ προτείνῃ εἰς τὸν Βασιλέα τὸ μέτρον τῆς ἀμνηστείας (θόρυβος); Εἶναι ἆρά γε ἀδύνατον νὰ περιπλεχθοῦν εἰς τοιαύτας πράξεις καὶ Βουλευταὶ ἢ φίλοι τοῦ ὑπουργείου; Πρὸς τί λοιπὸν νὰ ἐμπερδεύωμεν εἰς τὰ τοιαῦτα τὴν Βασιλείαν καὶ νὰ δίδωται ἐκ τούτου ἀφορμὴ εἰς παρεξήγησιν τῆς ἀπαθοῦς καὶ ἀμερολήπτου διαγωγῆς της; Διὰ τί νὰ μὴ λάβωμεν τὸ ἄλλο μέτρον, τὸ ὁποῖον παραδέχεται καὶ τὸ Βέλγιον, ὅταν δηλαδὴ γεννηθῇ ἡ ἀνάγκη, τὸ ὁποῖον θὰ ᾖναι σπάνιον, νὰ ῥίψῃ ἡ κοινωνία πέπλον λήθης ἐπί τινος συμβάντος, νὰ εἰσάγηται νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, συγκείμενον ἐκ δύω ἄρθρων καὶ λέγον, ὅτι, ἐπειδὴ αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις ἀπαιτοῦν νὰ παύσῃ ἡ καταδίωξις τῶν περιπλεχθέντων εἰς τὴν δεῖνα πρᾶξιν, ἀμνηστεύεται ἡ πρᾶξις αὕτη; Διατὶ εἰς τοιοῦτον βαρύτατον μέτρον, τὸ διαταράττον τὴν συνείδησιν τῶν πολιτῶν καὶ ἐλαττόνον τὴν ἰδέαν περὶ τῆς ὑποχρεωτικότητος τῶν ποινικῶν νόμων, διότι ἐξαλείφει πᾶν ἴχνος τοῦ ἐγκλήματος καὶ ἐπαναφέρει εἰς τὴν κοινωνίαν ὡς ἐντίμους πολίτας τοὺς καταπατήσαντας τοὺς νόμους καὶ τὴν δημοσίαν τάξιν, νὰ μὴ συμπράξῃ μετὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ ἡ νομοθετική;

§62ΚΥΠΑΡΙΣΣΗΣ. Τί λέγει τοῦτο; (Δεικνύει ἔντυπον ἔκθεσιν τοῦ Κ. Διομήδους).

§63ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Λέγει περὶ χάριτος, ὅτι δὲν συμπεριλαμβάνει καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ καταδίκου· ἀφορᾷ τοὺς καταδίκους ἡ πρότασις ἐκείνη. Δὲν ἐννοῶ, Κύριοι, νὰ καταργήσωμεν ὁλοτελῶς τὴν ἀμνηστείαν, ἀλλὰ νὰ τὴν δίδῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἥτις εἶναι καὶ μόνη ἁρμοδία ν’ ἀποφαίνηται πότε καὶ πῶς πρέπει νὰ ᾖναι ὑποχρεωτικοὶ οἱ νόμοι. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία θὰ ἐξετάσῃ προηγουμένως τὴν διαγωγὴν τοῦ ὑπουργείου, ἂν δηλαδὴ τὸ ὑπουργεῖον ἠδύνατο νὰ προλάβῃ τὸ κακὸν καὶ δὲν τὸ προέλαβεν, ἂν πρέπῃ νὰ ἐξαιρεθῇ ἐκ τῆς ἀμνηστείας πρόσωπόν τι καὶ διὰ τίνα λόγον καὶ τέλος, ἂν δὲν ᾖναι δυνατὴ ἄλλη θεραπεία παρὰ τὴν ἀμνηστείαν. Τὴν πρότασίν μου ταύτην στηρίζω εἰς τὴν γνώμην τοῦ γνωστοῦ νομοδιδασκάλου Δουπὼν, ὅστις ἀπεῖχε τοῦ νὰ ᾖναι λίαν φιλελεύθερος, καὶ ἄλλων Γάλλων συγγραφέων, οἵτινες κάμνουν μεγάλην διάκρισιν μεταξὺ χάριτος καὶ ἀμνηστείας καὶ ταύτην ἀποδίδουν εἰς μόνην τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἡ χάρις πρέπει ν’ ἀνήκῃ εἰς τὸν Βασιλέα· ἀφορᾷ τοὺς καταδίκους καὶ τὴν διαγωγὴν τῶν ἐν τῇ φυλακῇ· καὶ τὴν μεταμέλειάν των θὰ ἐκτιμήσῃ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία προσέτι ὁ Βασιλεὺς διὰ τῆς χάριτος μετριάζει πραιτωρικῶς τὴν αὐστηρότητα τῶν ποινικῶν νόμων, οἵτινες ἐνδέχεται νὰ ᾖναι παλαιοὶ καὶ λίαν αὐστηροί, ὁ δὲ πολιτισμὸς ἀπαιτεῖ νὰ συμπροοδεύουν μετὰ τῆς κοινωνίας καὶ οἱ νόμοι. Ἐὰν π. χ. ἡ ἐλαχίστη ποινὴ τοῦ ποινικοῦ νόμου ἐπί τινος πράξεως ᾖναι βαρεῖα, οἱ δικασταὶ ἑκόντες ἄκοντες πρέπει νὰ τὴν ἐφαρμόσουν· ἄρα τὴν σκληρότητα ταύτην μόνος ὁ Βασιλεὺς δύναται καὶ ὀφείλει ὡς ἄλλος Πραίτωρ νὰ μετριάσῃ. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, τοὺς λόγους, οἵτινες συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς Βασιλικῆς χάριτος· ἀλλ’ οἱ αὐτοὶ λόγοι δὲν συνηγοροῦν καὶ ὑπὲρ τῆς Βασιλικῆς ἀμνηστείας. Ματαίως δὲ ἐπικαλοῦνταί τινες τὰς κοινὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, αἵτινες ἀποδίδουν καὶ τὴν ἀμνηστείαν εἰς τὸν Βασιλέα. Αὗται ἐσχηματίσθησαν ἐκ τοῦ ἐπικρατοῦντος ἐν τῇ Εὐρώπῃ ἐκ παλαιοτάτων χρόνων δεσποτισμοῦ, διότι μόνον ἀπὸ τοῦ 1815 καὶ ἐντεῦθεν ἤρχισαν νὰ εἰσάγωνται ἀτελῶς εἰς τὴν ἠπειρωτικὴν Εὐρώπην τὰ Συντάγματα. Ὁ ἀπόλυτος μονάρχης, τοῦ ὁποίου ἡ θέλησις ἀπετέλει νόμον, εἶχε βεβαίως καὶ τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ χάριν καὶ ἀμνηστείαν. Ἀλλ’ ἡμεῖς λαλοῦμεν περὶ τῆς ἀμνηστείας κατὰ τὸν νεώτερον πολιτισμὸν, δηλαδὴ κατὰ τὸ ὀρθὸν καὶ δίκαιον Συνταγματικῶς. Ἡ ἀμνηστεία δίδεται συνήθως εἰς ὑποδίκους, δηλαδὴ εἰς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα παρ’ οὐδεμιᾶς ἀρχῆς ἐβεβαιώθησαν, ὅτι παρεβίασαν τὸν νόμον. Ἐνθυμήθητε δὲ, ὅτι ἐσχάτως διάσημός τις ἀνὴρ τῆς Γαλλίας μετὰ φίλων του ἠρνήθησαν νὰ δεχθοῦν, τὴν ὁποίαν τοῖς ἔδωκεν ἀμνηστείαν ὁ νῦν Αὐτοκράτωρ Ναπολέων, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι δὲν ἐξηρτᾶτο παρ’ αὐτοῦ νὰ τοὺς κηλιδώσῃ ἱστορικῶς ὡς ἐνόχους, διὰ νὰ λάβῃ κατόπιν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ τοὺς ἀμνηστεύσῃ· ἐζήτουν νὰ παραπεμφθοῦν εἰς τὰ δικαστήρια, διότι ἦσαν βέβαιοι, ὅτι ἤθελον κηρυχθῇ ἀθῶοι καὶ μὴ ἔχοντες ἀνάγκην τῆς ἀμνηστείας. Βλέπετε λοιπὸν πόσον τρομερὸν δύναται νὰ ᾖναι τὸ μέτρον τῆς ἀμνηστείας διδόμενον εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἥτις ἐνδέχεται νὰ περιλάβῃ ἐπὶ τούτῳ μεταξὺ τῶν ἐνόχων καὶ ἀθώους πολίτας, ὅπως διὰ τῆς ἀμνηστείας κηλιδώσῃ τὴν ὑπόληψίν των. Παραλείπω τὰς σκανδαλώδεις ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας δύναται νὰ κάμῃ ἐκ τῆς ἀμνηστείας ἡ Κυβέρνησις, προσώπων μὴ εὐνοουμένων παρ’ αὐτῆς (θόρυβος). Διατὶ παίζετε μὲ τὰς λέξεις, Κύριε Κόκκινε; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ θεωρίαν ἡ ἀμνηστεία λογίζεται διδομένη εἰς τὰ πράγματα καὶ ὄχι εἰς τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς θεωρίας, μέχρι τῆς ἐφαρμογῆς ὑπάρχει διαφορὰ, ὡς ἡ ἡμέρα ἀπὸ τὴν νύκτα. Γνωρίζομεν ὡς δικηγόροι, ὅτι ἀπὸ τριάκοντα ἐτῶν οὐδὲν ἄλλο ἐγίνετο, ἢ νὰ δίδηται ἡ ἀμνηστεία εἴς τινα πρόσωπα καὶ νὰ ἐξαιρῶνται αὐτῆς ἄλλα· φοβοῦμαι δὲ, ὅτι ἂν δὲν κανονισθῇ ἄλλως τὸ πρᾶγμα, τοιαῦτα σκανδαλώδη παραδείγματα θὰ ἔχωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἂν ἡ Συνέλευσις παραδεχθῇ τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Σαράβα, ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος. Συνήθως τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα προκαλοῦν τὰς ἀμνηστείας, ἀλλὰ διὰ τοῦτο εἶναι καὶ μᾶλλον ἐπίφοβον νὰ ἀφεθῇ ἡ ἀμνηστεία εἰς χεῖρας τῶν ὑπουργῶν, δηλαδὴ μιᾶς πολιτικῆς μερίδος, ἡ ὁποία δύναται νὰ τὴν μεταχειρισθῇ διὰ νὰ βλάψῃ πολιτικοὺς τῆς ἐχθροὺς, ἢ διὰ νὰ προσελκύσῃ εἰς ἑαυτὴν νέους ὀπαδοὺς, ἔστω καὶ ἐξ ἐνόχων. Ὑποθέσατε ἐπὶ μίαν στιγμὴν, ὅτι γίνεται σήμερον μία στάσις κατὰ τῆς κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν παριστοῦν τὰ νῦν πρόσωπα τοῦ ὑπουργείου. Δὲν εἶναι τάχα ἐπικίνδυνον νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν νῦν κατέχουσαν τὴν ἐξουσίαν πολιτικὴν μερίδα νὰ δώσῃ τὴν ἀμνηστείαν; Δὲν εἶναι φόβος μὴ συμπεριλάβῃ καὶ πρόσωπα εἰς τὴν ἀμνηστείαν ὅλως ἀθῶα, διὰ νὰ ἐγκολάψῃ εἰς τὸ μέτωπόν των τὸ στίγμα, ὅτι ἦραν ὅπλα κατὰ τῆς πατρίδος; Δὲν εἶναι φόβος μὴ παρακινηθῇ εἰς τὴν ἀμνηστείαν ἐκ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ καλύψῃ τὴν ἀσύγγνωστον ἀδράνειάν της εἰς τὸ νὰ προλάβῃ τὸ κακὸν, ἢ εἰς τὸ νὰ ἐνδώσῃ εἰς δικαίας τῶν κατόπιν στασιαστῶν γενομένας ἀπαιτήσεις; Πρὸς τί δὲ νὰ περιπλέξωμεν καὶ τὴν βασιλείαν εἰς τοιαύτην δυσάρεστον ὑπόθεσιν; Πόσοι φιλήσυχοι πολῖται δὲν θὰ σκανδαλισθοῦν, ὅταν ἴδωσιν, ὅτι οἱ στασιασταὶ ἔμειναν ἀτιμώρητοι καὶ περιφέρονται νῦν ἐλεύθεροι ὡς καλοὶ οἰκοκυραῖοι; Ἀλλὰ συμβαίνει τῷ ὄντι σοβαρόν τι, τὸ ὁποῖον ἀνάγκη νὰ καταπαυθῇ διὰ τῆς ἀμνηστείας; ἂς ὑποβληθῇ τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Βουλὴν, ἂς ἐκτιμηθῶσιν αἱ περιστάσεις παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, καὶ ὅταν προκύψῃ ἐκ τῆς συζητήσεως ὅτι δὲν συμφέρει πολιτικῶς νὰ γείνῃ ἄλλο τι, ἂς δοθῇ ἡ ἀμνηστεία διὰ νόμου. Δὲν συμφωνῶ λοιπὸν ὅτι εἰς τοιαῦτα ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα συνέχονται καὶ μὲ πολιτικὰς συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας πρέπει νὰ κλείωμεν τὰ ὄμματα καὶ τὰ ὦτά μας, διότι οὕτω τὸ θέλει τὸ ὑπουργεῖον. Ἡ εὐθύνη του δὲν σημαίνει τίποτε ἀπέναντι τοῦ τελεσθέντος ἤδη κακοῦ διὰ τῆς ἀμνηστείας. Ὅπως δήποτε ἂς μὴ ἀφήσωμεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον μίαν ἀφορμὴν μεγάλης εὐθύνης, ἥτις ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι καὶ ἓν δέλεαρ δι’ αὐτό. Ὅπως δήποτε, Κύριοι, ἐπειδὴ πανταχόθεν ἀκούονται παράπονα, ὅτι ἐγένετο κατάχρησις εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἐξῃρέθησαν σκανδαλωδῶς πρόσωπα ἐκ τῆς ἀμνηστείας, ἐὰν γείνῃ παραδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Σαράβα πρέπει νὰ συνταχθῇ οὕτω τὸ ἄρθρον, ὥστε νὰ ἐννοῇ, ὅτι ἡ ἀμνηστεία θὰ δίδεται ἐπὶ τῶν πράξεων καὶ οὐχὶ ἐπὶ ὡρισμένων προσώπων. Συλλογισθῆτε τὸ σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον ἐπέρχεται ὅταν ἐπί τινος πολιτικῆς πράξεως, οἷον στάσεως, ἀμνηστεύωνταί τινες καὶ ἄλλοι καταδιώκωνται ποινικῶς. Ἐνθυμηθῆτε τί ἔγεινεν, ὅταν ἡ παρελθοῦσα κυβέρνησις ἠμνήστευσε τοὺς ἐν Ναυπλίῳ πολιορκουμένους στρατιώτας καὶ τοὺς ἐξελθόντας ἐκ τῶν φυλακῶν καταδίκους, καὶ ἐξῄρεσε τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικούς. Τοιαύτη ἀμνηστεία ἦτον στυγερὸν μέσον διὰ νὰ παραδώσωσιν εἰς τὴν κυβέρνησιν οἱ συνένοχοι στρατιῶται τοὺς ἀρχηγούς των. Τοιαῦτα μέσα ἀποκρούει ἡ ἠθικὴ καὶ ὁ πολιτισμός. Ἀμνηστεία σημαίνει λήθην τοῦ παρελθόντος, ἐντὸς τῆς ὁποίας περιλαμβάνονται καὶ ἀνίσχυροι καὶ ἰσχυροί· ἄλλως εἶναι καταχθόνιον ἄλλων αἰώνων κυβερνητικὸν μέσον διὰ ταῦτα ἐπιμένω εἰς τὸ νὰ δίδεται ἡ ἀμνηστεία διὰ νόμου ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ μόνον ἐπὶ πραγμάτων, οὐχὶ δὲ ἐπὶ προσώπων.

§64ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι! εἶμαι ἐναντίος καὶ τῶν δύω τροπολογιῶν, τῶν ὁποίων τὴν ἀνάπτυξιν ἠκούσατε, καὶ μάλιστα τῆς τελευταίας, τῆς τοῦ Κ. Διομήδους Κυριακοῦ, τὴν ὁποίαν θεωρῶ οὐσιωδῶς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος καὶ πλήρη ἀτοπημάτων ἐν τῇ πρακτικῇ. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὲ τιμήσῃ μὲ τὴν εὐμενῆ προσοχήν της, καθόσον εἶμαι βέβαιος, ὅτι κατανοεῖ πληρέστατα ὁπόσον σπουδαῖον εἶναι τὸ προκείμενον ζήτημα, τὸ ὁποῖον οἱ προαγορεύσαντες ἔθιξαν ἁπλῶς, χωρὶς νὰ τὸ πραγματευθῶσιν. Ἡ οἰκτρὰ πλάνη, τὴν ὁποίαν παρατηρεῖ τις παρ’ ἡμῖν περὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν βασιλικῶν προνομίων, παράγεται, κύριοι, ἐκ τούτου, ὅτι εἰς τὴν διάνοιαν τῶν πλείστων δὲν εἶναι ὀρθῶς καὶ ἀκριβῶς ὡρισμένη ἡ θέσις, τὴν ὁποίαν ὁ ἀνώτατος ἄρχων κατέχει ἐν τῇ πολιτείᾳ· (ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Κ. Μεσηνέζης). Ψευδῆ θέσιν ὁρίζουν οἱ πλεῖστοι καὶ ψευδῆ ἀποστολὴν δίδουσιν εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα τῆς πολιτείας· ἐντεῦθεν δὲ ψευδῶς κανονίζουν καὶ τὰ βασιλικὰ προνόμια, ἀρνούμενοι καὶ ἀμφισβητοῦντες ὅ,τι εἰς τὴν φύσιν του εἶναι ἀνεπίδεκτον ἀρνήσεως καὶ ἀμφισβητήσεως. Εὐχαριστοῦμαι, κύριοι, διότι μοὶ δίδετε διὰ τοῦ ζητήματος τούτου ἀφορμὴν νὰ ἐκθέσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁποίαν ἐννοοῦσιν ὅλοι οἱ διάσημοι συγγραφεῖς τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος τὴν θέσιν καὶ ἀποστολὴν τοῦ συνταγματικοῦ ἡγεμόνος ἐν τῇ πολιτείᾳ. Ὁ συνταγματικὸς βασιλεὺς, Κύριοι, δὲν εἶναι πρόσωπον ἀργὸν, μὴ ἔχον οὔτε θέλησιν, οὔτε καρδίαν, οὔτε διάνοιαν, οὔτε καμμίαν ἐνεργὸν δύναμιν, περιωρισμένον νὰ μένῃ νεκρὸν καίτοι ζῶν, μὴ ἔχον δὲ ἄλλην ἀποστολὴν, εἰμὴ νὰ δαπανᾷ ἓν μέρος τῶν ἐθνικῶν προσόδων, διὰ νὰ κατέχῃ ὡς ἄγαλμα τὴν ὑψίστην πολιτικὴν θέσιν, καὶ ἀφίνον τὰ πάντα νὰ κινῶνται καὶ διευθετῶνται ὑπὸ τὴν δεσποτικὴν καὶ ἐμπαθῆ διεύθυνσιν ἑνὸς πρωθυπουργοῦ, Ῥισιελιοῦ ἢ Μαζαρίνου. Τὴν περὶ βασιλείας ἀλλόκοτον ταύτην θεωρίαν, ἥτις διαδίδεται παρ’ ἡμῖν ὡς τύπος τελειότητος συνταγματικῆς, ἐξελέγχει γελοίαν εἷς λόρδος τῆς Ἀγγλίας, ὁ Brougham, μὲ τὴν ἀγγλικὴν ἐκείνην τραχύτητα τῆς ἐκφράσεως, τὴν χαρακτηρίζουσαν τοὺς λόρδους. Δὲν δύναμαι, οὔτε θέλω νὰ μεταφράσω τοὺς λόγους του ἀπὸ σέβας πρὸς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα καὶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Λέγω μόνον ὅτι οἱ ὀπαδοὶ τῆς θεωρίας ταύτης, συνεπεῖς πρὸς ἑαυτοὺς, θεωροῦν κατάκτησιν τῆς ἐλευθερίας πᾶν δικαίωμα ἀποσπώμενον ἀπὸ τῆς Βασιλείας. Οἰκτρὰ πλάνη, ἔχουσα ὀλεθρίας συνεπείας! Τοιαύτη δὲ εἶναι, δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἡ θέσις καὶ ἡ ἀποστολὴ τοῦ συνταγματικοῦ ἡγεμόνος ἐν τῇ πολιτείᾳ. Ὁ βασιλεὺς ὡς ἀνώτατος ἄρχων τῆς πολιτείας, δὲν ἔχει ἀποστολὴν νὰ ἀφίνῃ τὰς διαφόρους αὐτῆς ἐξουσίας, κινουμένας εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ νὰ ἐφορεύῃ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν, νὰ μετριάζῃ ἑκάστης τὸ ὑπερβάλλον, καὶ οὕτω νὰ τηρῇ τὴν μεταξὺ αὐτῶν ἁρμονίαν. Εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ὁ ὑπέρτατος ἔφορος τῆς συνταγματικῆς μηχανῆς, ὁ συγκρατῶν καὶ ἐπισκοπῶν ὅλας τὰς ἐξουσίας, τὴν νομοθετικὴν, τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ αὐτὴν τὴν δικαστικήν. Ἰδοὺ ὁ συνταγματικὸς Βασιλεὺς εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ θέσιν. Ἐντεῦθεν τὸ Σύνταγμα περιβάλλει αὐτὸν μὲ ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ἀναγκαῖα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ὑψηλῆς ταύτης ἀποστολῆς. Οὕτως ὅταν ὁ Βασιλεὺς βλέπῃ ὅτι ἡ Βουλὴ ἐξέρχεται τῆς νομίμου αὐτῆς τροχιᾶς παραβλάπτουσα τὴν ἁρμονίαν τῆς πολιτείας, διακόπτει μὲν τὰς ἐργασίας της, ἐὰν ἀποδίδῃ τὴν ἐκτροπὴν ἢ ἀταξίαν ταύτην εἰς προσωρινόν τι αἴτιον, τὴν διαλύει δὲ ἐντελῶς, ἐὰν ἀποδίδῃ τὴν ἐκτροπὴν εἰς αἴτιον διαρκές. Ἐπίσης ὅταν ὁ Βασιλεὺς, ὑπαρχούσης Γερουσίας, βλέπῃ τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς ἐκτρεπομένην καὶ χαλῶσαν τὴν ἁρμονίαν, δύναται νὰ ἐπαναφέρῃ ταύτην, μεταβάλλων τὴν μειονοψηφίαν εἰς πλειονοψηφίαν (θόρυβος ἀριστερά). Διατί θορυβεῖτε; ἂν διετηρεῖτε τὴν Γερουσίαν, δὲν ἠδύνασθε νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν Βασιλέα τὸ δικαίωμά του προσθέτειν Γερουσιαστάς. — Ἐπίσης ὅταν βλέπῃ ὁ Βασιλεὺς ὅτι τὸ ὑπουργεῖον δι’ ὑπερβολικῆς συγκεντρώσεως ἢ κατ’ ἄλλον τρόπον χαλᾷ τὴν ἁρμονίαν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπαναφέρῃ ταύτην, ἀποπέμπων τοὺς ὑπουργούς του· διότι οἱ ὑπουργοὶ πρέπει νὰ τυγχάνωσι τῆς ἐμπιστοσύνης ὄχι μόνον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀνωτάτου ἀρχηγοῦ τῆς πολιτείας τοῦ Βασιλέως.

§65ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θέσατε καὶ τὸ ἐναντίον, ἂν βλέπῃ μίαν Βουλὴν ὀρθοφρονοῦσαν τὴν παραλύει, ἂν βλέπῃ ὑπουργεῖον ὀρθοφρονοῦν τὸ παραλύει.

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Θὰ σᾶς ὀφείλω μυρίας χάριτας, Κύριε Δελιγεώργη, ἂν κατορθώσητε νὰ μὲ ἐξαγάγετε τῆς πλάνης, λαμβάνοντες σεῖς τὴν ἀντίστροφον φάσιν, καὶ ἀναπτύσσοντες αὐτὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τελευταῖον ὁ Βασιλεὺς ὡς ἀκροτάτη κορωνὶς τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ἔχει τὸ δικαίωμα, ὅταν βλέπῃ ὅτι ἡ ἐνέργεια αὐτῆς δύναται νὰ παραβλάψῃ γενικὰ τοῦ Κράτους συμφέροντα, ἤτοι νὰ χαλάσῃ τὴν ἁρμονίαν τῆς πολιτείας, νὰ σταματήσῃ αὐτὴν διὰ τῆς ἀμνηστείας· ὅταν δὲ τὴν βλέπῃ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν νόμων εἴτε πλανηθεῖσαν εἴτε αὐστηρῶς ἐφαρμόσασαν αὐτοὺς, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακὸν διὰ τῆς χάριτος.

§67ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν μικρὰν ἐρώτησιν.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ κατόπιν. Εἶναι κρῖμα νὰ μὴν ἀναπτύξετε τὴν ἰδέαν σας ἀπὸ τοῦ βήματος (γέλως). Τί ἐξάγεται, Κύριοι, ἐντεῦθεν; Ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας εἶναι ἔμφυτον τῇ Βασιλείᾳ, ὅτι εἶναι οὐσιωδῶς βασιλικὸν προνόμιον. Ὅταν λοιπὸν μεταφέρετε τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου εἰς ἄλλην ἐξουσίαν, παραβιάζετε προφανῶς τὰς οὐσιώδεις, τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς τῆς συνταγματικῆς πολιτείας. Εἶνε δὲ, Κύριοι, περίεργον ὅτι ἐν τούτῳ, ὡς καὶ ἐν πολλοῖς ἄλλοις, ἐκτρέπονται τῶν ὑγιῶν συνταγματικῶν ἀρχῶν ἐκεῖνοι μάλιστα, οἱ ὁποῖοι παρ’ ἡμῖν καυχῶνται ὅτι φέρουν εἰς τὴν σημαίαν των τὴν κραταίωσιν τῶν ἀρχῶν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος.

§69ΠΟΛΛΟΙ. Καὶ σεῖς τί φέρετε εἰς τὴν σημαίαν σας;

§70ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡμεῖς; ἡμεῖς φέρομεν τὸ παρελθόν (γέλως.) Δὲν εὐτυχήσαμεν, βλέπετε, νὰ κάμωμεν τὰς πολυτίμους ἀνακαλύψεις τῶν νεωτέρων συνταγματικῶν θεωριῶν (γέλως.) Καὶ παρατηρήσατε, Κύριοι, εἰς ποῖα ἀτοπήματα περιπίπτετε, ἅμα ἐκφύγετε ἀπὸ τὴν ὀρθὴν ἀρχὴν, ἀπὸ τὴν ἀλήθειαν. Δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν βουλὴν νὰ χορηγῇ διὰ νόμου τὴν ἀμνηστείαν· ἀλλ’ ἠξεύρετε διὰ τοῦ μέτρου τούτου τί κάμνετε; Ἀκούσατε. Πολλάκις οἱ λόγοι, οἱ προκαλοῦντες τὴν ἀμνηστείαν, δὲν πρέπει νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς τὸ δημόσιον, εἴτε διότι ἐλέγχουσιν ἀδυναμίαν τῆς ἐξουσίας, εἴτε διότι προδίδουσι ἐθνικὰ σχέδια, εἴτε τέλος πάντων διότι ἀποκαλύπτουσιν ἠθικὰς καὶ κοινωνικὰς ἀσχημίας, αἱ ὁποῖαι φαρμακεύουσι τὴν δημοσίαν ἠθικὴν δημοσιευόμεναι. Εἰς τὴν περίστασιν ταύτην πῶς θέλετε προφυλαχθῆ ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῆς δημοσιότητος; Δὲν βλέπω τὸν τρόπον. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λοιπὸν θὰ γίνεται συζήτησις μακρὰ, θὰ ἀναπτύσωνται οἱ λόγοι οἱ ὑπὲρ καὶ οἱ κατὰ, ἕκαστος δὲ θὰ ἦναι ἐλεύθερος νὰ λέγῃ ὅτι φθάσῃ· καὶ ἐν τούτοις τὰ συμφέροντα τῆς πολιτείας θὰ ἐκτίθενται εἰς προφανῆ κίνδυνον! Τί δὲ πρὸς τούτοις; ἕκαστος τῶν βουλευτῶν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλλῃ πρότασιν περὶ ἀμνηστείας, διότι ἕκαστος τῶν βουλευτῶν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς εἰσηγήσεως τῶν νόμων· ἐπὶ ὅλων λοιπὸν τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων τὸ ἐν τῇ Βουλῇ ἐνδιαφερόμενον κόμμα θέλει φέρει πάντοτε πρότασιν περὶ ἀμνηστείας· καὶ ἰδοὺ τὸ σεμνότερον δικαίωμα δηλητηριαζόμενον ὑπὸ τῆς δυσώδους τοῦ κομματισμοῦ πνοῆς, ἡ δὲ πολιτεία συνταρασσομένη ἀείποτε.... (θόρυβος).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία παρακαλῶ.

§72ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἔχουν δίκαιον νὰ θορυβοῦν. Ὡμίλησα κατὰ τοῦ φατριασμοῦ (γέλως). Ἀλλὰ δὲν φθάνουν ταῦτα, ἀκούσατε καὶ ἄλλο ἀτόπημα. Ἡ Βουλὴ δὲν θὰ συνεδριάζῃ βέβαια διαρκῶς ἐπὶ 12 ὁλοκλήρους μῆνας· ὑποθέτω ὅτι θὰ συνεδριάζῃ 3, 4, ἢ 6 μῆνας. Ἐὰν κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ λείπῃ ἡ Βουλὴ, παρασταθῇ ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἀμνηστεία, τὶ πρέπει τότε νὰ γίνῃ παρακαλῶ; Νὰ συγκαλέσωμεν ἐκτάκτως τὴν Βουλήν; ἀλλ’ ἂν αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέψουν τὴν ἐλαχίστην ἀναβολὴν, τὶ θὰ γίνῃ τότε; Παρατηρεῖτε εἰς ποῖα ἀτοπήματα περιπίπτομεν, καὶ διατί; διότι θέλομεν νὰ ἐπέμβωμεν εἰς τὴν διοίκησιν, διότι θέλομεν νὰ ἀντιποιηθῶμεν δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν, καὶ ἰδίως εἰς τὸν ἀρχηγὸν αὐτῆς. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, ἡ ἐπισκοποῦσα διαρκῶς τὰς ἀνάγκας τῆς πολιτείας, αὐτὴ καὶ μόνη αὐτὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ πότε εἶναι ἀνάγκη νὰ χορηγῇ ἀμνηστείαν. Ἰδοὺ ἡ ἀλήθεια· ἐκτὸς αὐτῆς δὲν εὑρίσκετε εἰμὴ σύγχυσιν καὶ χάος (εὖγε). Ἀλλὰ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπαντῶ τὸ στερεότυπον ἐπιχείρημα τῶν καταχρήσεων. Σᾶς ἀνέπτυξαν, Κύριοι μετ’ ἐπιδείξεως, ὡς νὰ ἐπεδείκνυον τὰ κάλλη τῆς πατρίδος, ὁποίαν κακὴν χρῆσιν τοῦ προνομίου τούτου ἔκαμεν εἰς τὸ παρελθὸν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία· τινὲς μάλιστα ἐν τῇ παραφορᾷ τοῦ θριάμβου των, ἐζήτουν καὶ τὰ ὀνόματα τῶν ὑπουργῶν, οἵτινες εἶχον ἐκδώσει γνωστά τινα διατάγματα ἀμνηστείας. Καταχρήσεις, καταχρήσεις τοῦ παρελθόντος ἀκούω πάντοτε καὶ εἰς πᾶσαν στιγμὴν, ἀντιτασσομένας κατὰ τῆς ὀρθότητος τῶν θεσμῶν. Δὲν εἶναι ἰδικόν μου ἔργον, οὔτε ἀποστολὴν ἔχω νὰ δικαιολογήσω τοῦ παρελθόντος τὰς καταχρήσεις. Τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς Ἱστορίας, ἥτις θὰ τὸ ἐκτελέσῃ δικαίως, χωρὶς νὰ φοβηθῇ τοὺς θορύβους καὶ τὰς κραυγάς σας. Ἐγὼ σᾶς παρακαλῶ μόνον νὰ μοὶ εἴπητε, τίνος δικαιώματος δὲν ἐγένετο εἰς τὸ παρελθὸν κατάχρησις; Καὶ ἐπειδὴ ἐμμένετε πολὺ εἰς αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον εἶναι οὐσιωδῶς παράλογον, ἠμποροῦσα νὰ σᾶς εἴπω, ἂν ἠθέλετε, ὁποία χρῆσις ἐγένετο εἰς τὸ παρελθὸν τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος, λησμονεῖτε ὅτι κακοῦργοι καὶ λησταὶ ἀποτρόπαιοι ἀπεφυλακίσθησαν διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος; Ἀντιποιήθητε λοιπὸν καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν θὰ σταματήσητε ἐδῶ. Κακὴ χρῆσις ἐγένετο καὶ τοῦ Βασιλικοῦ προνομίου τοῦ διαλύειν τὴν Βουλήν. Κάτω λοιπὸν καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ διαλύειν τὴν Βουλήν. Ἀντιποιήθητε καὶ τοῦτο, εἰς ποῖον δὲ θὰ τὸ δώσητε; Ἴσως εἰς κἀνὲν κλούβ! (γέλως) Κατάχρησις ἐγένετο καὶ τῆς ἀπονομῆς τῶν παρασήμων καὶ βαθμῶν. Κάτω λοιπὸν καὶ τὰ δικαιώματα ταῦτα. Καὶ θὰ τὸ ἀκούσετε, Κύριοι, μετὰ μίαν στιγμήν. Τὸ ἰσχυρότερον ἐπιχείρημα κατὰ τῶν παρασήμων θὰ ᾖναι αἱ καταχρήσεις. Κάτω λοιπὸν ὅλα τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας.

§73ΤΙΝΕΣ. Ὅλα, ὅλα.

§74ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὅλα! Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, καταργήσετε ὅλα τὰ δικαιώματα ταῦτα, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ εἴπητε εἰς ποῖον πολίτευμα θὰ εὑρίσκεσθε τότε;

§75ΤΙΝΕΣ. Εἰς Συνταγματικόν.

§76ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐξαίρετα· ὅπως τὸ ἐννοεῖτε σεῖς. Ἐγὼ ὅμως σᾶς λέγω, ὅτι οὔτε εἰς δημοκρατικὸν θὰ εὑρίσκεσθε. Ἠξεύρετε διατί; διότι καὶ αὐτὸ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα τῆς Γαλλίας τοῦ 1848 ἀπένεμεν ὅλα ταῦτα τὰ δικαιώματα εἰς τὸν πρόεδρον, ἐκτὸς τοῦ δικαιώματος τοῦ διαλύειν τὴν Βουλήν.

§77ΚΑΛΟΣ. Ὄχι τῆς ἀμνηστείας. Εἰς τὴν Γαλλίαν κατὰ τὰ 1848....... (θόρυβος)

§78ΜΙΛΗΣΗΣ. Λησμονεῖτε, Κ. Καλὲ, ὅτι ἐπρόκειτο ἐκεῖ περὶ προέδρου τῆς δημοκρατίας. —Βλέπετε, Κύριοι, πόσον παράλογον εἶναι τὸ ἐκ τῶν καταχρήσεων τοῦ παρελθόντος παραγόμενον ἐπιχείρημα. Καὶ ἄλλοτε τὸ εἶπον, αἱ καταχρήσεις ἀποδεικνύουν μόνον τὴν ἔκλυσιν τῶν δημοσίων ἠθῶν, δὲν δίδουν δὲ ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς ὀρθότητος τῶν θεσμῶν. Ἱκανὰ, Κύριοι, θεωρῶ ταῦτα διὰ τὴν πρώτην τροπολογίαν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν δευτέραν, τὴν τοῦ Κυρίου Σαράβα. Αὕτη καθιεροῖ ἁπλῶς περιορισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας εἰς τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα, χωρὶς νὰ καταστρέφῃ τὴν πηγήν του· ἀλλὰ καὶ ὁ περιορισμὸς οὗτος δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθός. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Σαράβας ἔκαμε τῆς προτάσεώς του, ἂν δὲ ἀφαιρέσω τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον παρήγαγεν ἐκ τῶν γενομένων καταχρήσεων τοῦ παρελθόντος, μὰ τὴν ἀλήθειαν δὲν εὑρίσκω νὰ ἔφερε κἀνὲν σπουδαῖον ἐπιχείρημα. Τί σᾶς εἶπεν; «Ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων ἡ πολιτεία εἶναι παθοῦσα, ὅπως δὲ ὁ ἰδιώτης παθὼν δύναται νὰ ἀμνηστεύσῃ τὸν κατηγορούμενον, τοιουτοτρόπως καὶ ἡ πολιτεία δύναται νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων, ἐπὶ τῶν κοινῶν ὅμως δὲν ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα ἡ πολιτεία, διότι ἐπ’ αὐτῶν δὲν εἶναι παθοῦσαν. Λυποῦμαι, διότι ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω πρὸς τὸν φίλον μου Κύριον Σαράβαν, ὅτι δὲν ἔχει πολὺ ὀρθὴν ἰδέαν τῆς φύσεως τοῦ ἀδικήματος ἐν γένει. Τὸ ἀδίκημα, Κύριοι, τό τε κοινὸν καὶ τὸ πολιτικὸν, εἶναι φύσει δημόσιον, ἐνδιαφέρον τὴν πολιτείαν, ἥτις πάντοτε εἶναι παθοῦσα. Ὁ ἔνοχος, εἴτε τὸν ἰδιώτην προσβάλλει, εἴτε τὴν καθεστῶσαν πολιτικὴν τάξιν, προσβάλλει πάντοτε τὸ καθόλου δίκαιον, ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ ὁποίου ζῶσι καὶ συντηροῦνται καὶ τὰ ἄτομα καί ἡ δημοσία τάξις. Ἐπειδὴ δὲ τὸ καθόλου δίκαιον ἐκπροσωποῖ ἡ πολιτεία, διὰ τοῦτο αὕτη εἶναι πάντοτε καὶ κυρίως ἡ παθοῦσα, καὶ ἐντεῦθεν ἔχει το δικαίωμα νὰ τιμωρῇ τούς ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐκτρεπομένους ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου. Τὸ κύριον λοιπὸν καὶ μόνον ἐπιχείρημα τοῦ Κ. Σαράβα εἶναι, καθὼς παρατηρεῖτε, εἰς τὴν βάσιν του σφαλερόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὁ Κ. Σαράβας ἐλησμόνησε καὶ τὰ ἑξῆς, ὅτι τὸ πολιτικὸν ἔγκλημα δὲν παρουσιάζεται, τοὐλάχιστον κατὰ κανόνα, καθαρὸν καὶ ἀμιγὲς, ἀλλ’ ἐνσαρκοῦται συνήθως εἰς ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα, συνδεόμενον μὲ ἐπιθέσεις κατὰ προσώπων, μὲ φόνους, μὲ ἀναιρέσεις, μὲ ἐμπρησμοὺς καὶ τὰ τοιαῦτα. Πῶς θὰ κάμωμεν τότε τὴν διάκρισιν τῶν κοινῶν ἀπὸ τῶν πολιτικῶν ἐγκλημάτων; Ποῖος θὰ μᾶς δώσῃ τὸν κανόνα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ χωρίσωμεν τὰς πράξεις, ταύτας μὲν ὑπάγοντες εἰς τὴν ἀμνηστείαν, ἐκείνας δὲ ὄχι; Δὲν ἐμπίπτομεν προφανῶς εἰς τὸν κίνδυνον τῆς αὐθαιρεσίας, καὶ δὲν ματαιοῦμεν τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀμνηστείας, ἀφίνοντες ἀνοικτὴν μίαν θύραν, δι’ ἧς ἐξουσία ἐμπαθὴς, δύναται καί τοι δοῦσα τὴν ἀμνηστείαν, νὰ παραπέμπῃ εἰς τὴν λαιμοτόμον τοὺς ἀμνηστευθέντας; Βλέπετε εἰς εἰς ποίους πραγματικοὺς κινδύνους περιπίπτομεν, ζητοῦντες ν’ ἀποφύγωμεν κινδύνους ἰδανικοὺς καὶ φαντασιώδεις. Δὲν λέγω, Κύριοι, καὶ παρακαλῶ εἰς τοῦτο νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἡ Συνέλευσις, δὲν λέγω ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν πρέπει νὰ ᾖναι λίαν φειδωλὴ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου, καὶ ὅτι δὲν πρέπει μόνον εἰς λίαν ἐκτάκτους περιστάσεις ν’ ἀπονέμῃ ἀμνηστείαν ἐπὶ κοινῶν ἐγκλημάτων. Οὔτε ἐγὼ, οὔτε κἀνεὶς ἀρνεῖται τοῦτο· κἀνεὶς δὲν ἀρνεῖται, ὅτι κατὰ κανόνα ἡ ἀμνηστεία πρέπει νὰ δίδεται ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων, διότι ταῦτα εἶναι συγγνωστὰ, καὶ οὕτως εἰπεῖν ἐξευγενισμένα ἐγκλήματα, μὴ φέροντα τὸν μοχθηρὸν ἐκεῖνον χαρακτῆρα ὅστις διακρίνει τὰ κοινά. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν ἀπολύτως διὰ νόμου τὰ κοινὰ ἐγκλήματα τῆς ἀμνηστείας· διότι πολλάκις τὰ ἐγκλήματα ταῦτα, εἴτε διὰ τὴν σχέσιν των, ὡς εἶπον, πρὸς πολιτικὸν ἔγκλημα, εἴτε δι’ ἄλλας ἐκτάκτους περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ ἡ πολιτεία ἕνεκεν ἐπαναστάσεως, ἢ ἄλλου τινὸς πολιτικοῦ ἢ κοινωνικοῦ κλονισμοῦ, λαμβάνουσι τοιαύτην ἔκτασιν καὶ σπουδαιότητα, ὥστε ἡ πολιτεία πείθεται ὅτι τῇ συμφέρει ν’ ἀναστείλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ποινικοῦ νόμου. Διατί θέλετε νὰ τῆς δέσητε τότε τὰς χεῖρας; Ἀλλὰ, θὰ μὲ εἴπητε, καὶ ποίαν ἐγγύησιν ἔχει ἡ κοινωνία, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ κάμνῃ εἰς τὸ μέλλον προσήκουσαν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου; Ἐὰν τὴν ἀφήσωμεν ἐλευθέραν, θὰ ἔχωμεν πάλιν τὰ αὐτά· καὶ πάλιν λῃσταὶ καὶ κακοῦργοι θὰ ἐξέρχωνται τῶν φυλακῶν ὑπὸ τὴν σκέπην τοῦ σεμνοῦ τούτου βασιλικοῦ προνομίου πρὸς σκάνδαλον τῆς κοινωνίας καὶ ὕβριν τῆς δημοσίας ἠθικῆς. Ἐγγύησιν ζητεῖτε κατὰ τῆς μὴ προσηκούσης χρήσεως τοῦ δικαιώματος τούτου; Ἡ ἐγγύησις ὑπάρχει, καὶ εἶναι ἡ αὐτὴ ἐπὶ ὅλων τῶν δικαιωμάτων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ποῦ ὑπάρχει; Εἰς τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον θὰ ἐνασκῇ ἡ βουλὴ ἐπὶ τῆς πορείας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας.

§79ΔΑΓΡΕΣ. Ὡραία ἐγγύησις (θόρυβος).

§80ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἂν δὲν ἔχετε βουλὴν ἐννοοῦσαν τὴν ἀποστολήν της, τότε δὲν ἔχετε τίποτε. Μὴ λησμονεῖτε ποτὲ ὅτι ἡ ἀληθὴς κύρωσις τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφετε εἰς τὸ σύνταγμα, εἶναι ἡ ὕπαρξις βουλῆς ἔμφρονος, φιλοτίμου καὶ ἀνεξαρτήτου· αὐτὴ, ἀλλὰ μόνον αὐτὴ, ἐπιτηροῦσα ἀγρύπνως τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ᾖναι πάντοτε εἰς θέσιν νὰ τὴν ἐλέγχῃ ἐκτρεπομένην· αὐτὴ θὰ τῇ λέγῃ ἑκάστοτε· «ἐλθὲ νὰ μοὶ δώσῃς λόγον διατὶ ἀπένειμες εἰς τὸν δεῖνα λῃστὴν ἀμνηστείαν; διατὶ ἔκαμες κακὴν χρῆσιν τοῦ δεῖνος δικαιώματός σου;» ἰδοὺ ἡ μόνη, ἡ πραγματικὴ ἐγγύησις· πέραν αὐτῆς εἶναι φενακισμὸς καὶ ἀπάτη. Ἂς μείνωμεν, Κύριοι, αὐστηρῶς εἰς τὰ ὅρια τῆς νομίμου ἡμῶν ἐνεργείας, μὴ ἀντιποιούμενοι δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα δὲν μᾶς ἀνήκουν· μὴ ἐξερχώμεθα οὔτε ἓν βῆμα τοῦ κύκλου τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν, διότι ἐπεμβαίνοντες εἰς τὰ ἀλλότρια, δίδομεν ἀσυνέτως εἰς τοὺς ἄλλους τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβουν εἰς τὰ ἡμέτερα, καὶ εἰς τὴν δυστυχῆ ταύτην πάλην ἡμεῖς πρῶτοι θὰ ὑποκύψωμεν. Καὶ ἄλλοτε εἶπον, καὶ πάντοτε θὰ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ἀσφαλέστερον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ διατηρῶμεν ἀλώβητα τὰ δικαιώματά μας, εἶναι νὰ σεβώμεθα θρησκευτικῶς τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων (δεξιᾷ καὶ ἐν τῷ κέντρῳ ἐπιδοκιμασία).

§81ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δὲν εἴμεθα βουλή· εἴμεθα συνέλευσις.

§82ΚΑΛΟΣ. Τὰ δικαιώματα πάντα τὰ ἔσχεν τὸ ἔθνος, διότι εἶναι κυρίαρχον, ἡ Συνέλευσις δ’ αὕτη εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτοῦ. (Θόρυβος)

§83ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. (Εἰσηγητής). Ἠπόρησα πραγματικῶς ἀκούσας τοῦ φίλου μου Κ. Μίληση τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα περὶ τοσούτων εἰπόντος· καθόσον ἀνέμιξεν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του ποικίλα ζητήματα, ὅλως ἄσχετα πρὸς τὸ προκείμενον θέμα. Καὶ δὴ πρῶτον, πρὸς τίνα σκοπὸν ἔφερεν εἰς μέσον τὸ ζήτημα, ὅτι ὁ Βασιλεὺς βασιλεύει καὶ κυβερνᾷ, ἀλλὰ δὲν διοικεῖ; Καὶ ἐγὼ πρεσβεύω τὴν ἀρχὴν ταύτην, κατεκρίθην μάλιστα πολλάκις δημοσίᾳ διότι τὴν ἐπρέσβευον, καὶ πρῶτος ἐν Ἑλλάδι αὐτὴν ἐπολιτογράφησα, ἀλλὰ πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, οἵτινες τὸ πρῶτον μὲ κατέκρινον, εἶτα συνετάχθησαν πρὸς τὴν γνώμην μου, τινὲς δὲ καὶ πέραν αὐτῆς προέβησαν ἀφοσιωθέντες εἰς Βασιλέα οὐ μόνον βασιλεύοντα καὶ κυβερνῶντα, ἀλλὰ καὶ διοικοῦντα· ἄλλως τε καὶ ἡ ἱστορία, καὶ ἡ πρᾶξις τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, παρ’ ἅπασι τοῖς συνταγματικῶς πολιτευομένοις ἔθνεσιν ἀποδεικνύει τὸ ὀρθὸν τῆς θεωρίας ταύτης· πλὴν δὲν θέλω περὶ τοῦτο ἐνδιατρίψει, δὲν βλέπω ὁποίαν τοῦτο ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον. Εἶπε προσέτι ὁ Κ. Μίλησης, ὅτι ἡ διάκρισις τῶν ἐξουσιῶν, καὶ ὁ σεβασμὸς ἑκάστης ἐξουσίας πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς ἑτέρας, ἀποτελεῖ τὴν ἁρμονίαν, συσταίνει τὴν τάξιν καὶ ἐνισχύει τὸ Κράτος. Καὶ ταῦτα ἀναμφισβήτητα, οὐδεὶς δ’ ὁ ἀντιλέγων, πρὸς τίνα δ’ ὁ ἀγὼν, τίς δ’ ὁ ὑπὲρ τοῦ ἐναντίου κατελθὼν εἰς τὴν κονίστραν; Ὥστε οὐδὲ περὶ τούτου πρόκειται νῦν· ἀλλ’ ἡ συζήτησις εἶναι, Κύριοι, ἁπλῶς καὶ καθαρῶς περὶ ἀμνηστείας, πῶς δηλαδὴ καὶ παρὰ τίνος πρέπει νὰ δίδηται ἡ ἀμνηστεία· καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὁμολογῶ ὅτι περιέμενον τὸν ἔντιμον φίλον μου νὰ κάμῃ τὴν διάκρισιν μεταξὺ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμνηστείας, καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος· εἰ δ’ ἐπεχείρει νὰ ἐκθέσῃ τὴν διάκρισιν ταύτην, βεβαίως ἤθελεν αὐτὸς οὗτος ὑπὸ τῆς λογικῆς ὠθούμενος φθάσει εἰς ἐναντίον συμπέρασμα ἐκείνου ἐφ’ ᾧ κατέληξεν. Ἐπιτρέψατέ μοι λοιπὸν Κύριοι, δι’ ὀλιγίστων ν’ ἀναπληρώσω τὸν Κ. Μίλησην καὶ νὰ διακρίνω τὸ ἓν τῶν δικαιωμάτων τούτων τοῦ ἑτέρου. Καὶ δὴ τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος πλείονα ἑλκύει τὴν παρὰ τοῦ τυχόντος αὐτῆς εὐγνωμοσύνην παρὰ ἡ χορήγησις τῆς ἀμνηστείας παρὰ τοῦ ἀμνηστευθέντος, καὶ ὅμως πολλῷ σπουδαιότερον θεωρεῖται τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας· ἀφοῦ δὲ τοῦτο ἀποδείξω, θέλω καταντήσει εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίξω τὴν τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Σαράβα, διότι αὐτὸ τοῦτο ἐγὼ ὑπεστήριξα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ πολιτεύματος, ὡς δηλοῦται ἐν τῇ ἐκθέσει μου, καὶ πρὸ τοῦ Κ. Σαράβα καὶ πρὸ τοῦ ψηφίσματος τῆς 9 8βρίου 1863. Ἡ χάρις καταστρέφει, Κύριοι, ἀπόφασιν δικαστικὴν, εἶναι ἐπέμβασις τῆς ἡγεμονικῆς ἐξουσίας εἰς δικαιώματα αὐτοτελοῦς καὶ ἀνεξαρτήτου ἐξουσίας, τῆς δικαστικῆς· οὐ μόνον δὲ παύει τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ τὴν τιμωρίαν τοῦ ὡς ἐκ τοῦ νόμου βεβαιωθέντος δι’ ἀποφάσεως ἀδικήματος. Τὸ δὲ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας ὁποῖόν τί ἐστιν; Ἡ ἀμνηστεία εἶναι λήθη, ἀμνημοσύνη τοῦ παρελθόντος, δίδεται δὲ πρὶν ἤ τι βεβαιώσῃ ὅτι τὸ παρελθὸν ἐκεῖνο ἦτο ἀξιόποινον, πρὶν ἤ τι βεβαιώσῃ ἐπισήμως, ὅτι παρεβιάσθη ὁ νόμος· καὶ ὅμως μὲ ὅλην τὴν ἀβεβαιότητα τῆς παραβιάσεως τοῦ νόμου ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τούτου εἶναι πολὺ σπουδαία, διότι ἔρχεται ὁ Βασιλεὺς καὶ ἐπιτάττει ἡγεμονικῶς, οὐδεμία νὰ γίνῃ ἔρευνα περὶ τοῦ ἐγκλήματος, οὐδεμία κατηγορία, οὐδεμία περὶ τούτου νὰ γίνῃ συζήτησις, ἀλλ’ ὅ,τι συνέβη νὰ παραδοθῇ εἰς τὴν λήθην, καὶ πᾶσα τοῦ νόμου φωνὴ νὰ σιγάσῃ· ἐξαλείφω τὴν πρᾶξιν, λέγει ὁ Βασιλεὺς ἀντιποιούμενος ἓν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον—μὴ ἐκλάβητε ὡς βλασφημίαν τοὺς λόγους μου,—οὐδ’ αὐτὸς ὁ Θεὸς ἔχει, διότι οὐδ’ ὁ Παντοδύναμος δύναται νὰ ἐξαλείψῃ τοῦ ἅπαξ γεγονότος τὴν ὕπαρξιν. Ἡ πολιτικὴ ἐπιστήμη, Κύριοι, καὶ τὰ ταύτης ἀξιώματα, δὲν εἶναι ὡς τὰ μαθηματικὰ ἀξιώματα ἄκαμπτα καὶ ἀμετάβλητα· πρέπει ἑκάστοτε νὰ λαμβάνῃ ὁ πολιτικὸς ὑπ’ ὄψιν τὰ συμπίπτοντα, ἅτινα συντελοῦσιν εἰς τοῦ ἀξιώματος τὴν ἐφαρμογὴν, ὡς ἐντείνοντα ἢ μειοῦντα αὐτὸ, κατὰ τὰς περιπτώσεις· καὶ τοῦτο, Κύριοι, μὴ θαυμάσῃ ὑμᾶς, διότι καὶ εἰς τὴν ἐφηρμοσμένην μηχανικὴν, καί τοι καθαρῶς μαθηματικὴν ἐπιστήμην, τὰ συμπίπτοντα ἐπηρεάζουσιν, ἐνῷ ταῦτα ὑπὸ τοῦ ἀριθμητικοῦ, ὑπὸ τοῦ γεωμέτρου δὲν λαμβάνονται κατὰ τὴν ἀπόλυτον θεωρίαν ὑπ’ ὄψιν. Ποῖα δ’ εἰσὶ τὰ συμπίπτοντα ταῦτα; ἐδῶ εἶναι τὸ σημεῖον, ἐφ’ οὗ μένοντες πρέπει νὰ συζητήσωμεν, καὶ νὰ ἴδωμεν ἂν ἡ λίαν περιοριστικὴ πρότασις τοῦ Κ. Διομήδους, καὶ ἡ πρότασις ἡ λίαν βασιλικὴ τοῦ Κ. Μίληση, ἔχουσιν ὑπόστασιν, εἰσὶν ὀρθαί· ἀμφοτέρας πολεμῶ, καὶ θέλω καταλήξει εἰς τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον προϋπήνεγκα ὅτε ὑπεστήριξα καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ εὑρέθην ἐν μειονοψηφίᾳ, καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει, ἣν ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ πολιτεύματος συνέταξα καὶ οἱ πάντες ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. Ὁ Κύριος Διομήδης ὑποστηρίζει, ὅτι ἡ ἀμνηστεία πρέπει νὰ δίδηται διὰ νόμου, διότι ἄλλως πολὺς κατ’ αὐτὸν ὁ κίνδυνος μὴ πειράζωνται ὑπὸ τοῦ πειρασμοῦ τοῦ νὰ συντηρῶσιν ἢ αὐξάνωσι τὴν ἐπιῤῥοήν των οἱ Κύριοι ὑπουργοὶ, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιῤῥεπῶς ἔχωσιν εἰς τὸ νὰ δίδωσιν ἀμνηστείαν. Ὁ πειρασμὸς, Κύριοι, εἶναι τῷ ὄντι κακός· ἀλλ’ ὅταν παρὰ τῷ πειρασμῷ ὑπάρχῃ ἡ εὐθύνη τῆς ἁμαρτίας, τὴν ὁποίαν ὁ εἰς τὸν πειρασμὸν ὑποκύψας θέλει φέρει, ὁ πειραζόμενος νὰ πράξῃ τι, ὤ! βεβαιώθητε, ὅτι ἀντεπηρεάζεται κατὰ πολὺ ὑπὸ τῆς εὐθύνης, καὶ ὁ κολασμὸς τοῦ πειρασμοῦ παρ’ αὐτῷ τῷ πειρασμῷ ὑπάρχει· αὐτὴ δ’ αὕτη ἡ εὐθύνη εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο συνετέλεσε ν’ ἀναδείξῃ ὡς τῶν ἄλλων ὀρθότερον τὸ δόγμα τοῦ νὰ δίδηται ἡ ἀμνηστεία ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ ὅλου τοῦ ὑπουργείου, ὁ δὲ μὴ θέλων νὰ μετάσχῃ τῆς εὐθύνης ὑπουργὸς, δύναται νὰ δώσῃ τὴν παραίτησίν του· ὥστε δὲν εἶναι σπουδαία οὐδ’ ἡ περὶ τούτου παρατήρησις τοῦ Κυρίου Διομήδους. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου Κύριος Διομήδης, περιέπεσε καὶ εἰς ἄλλο ἔτι λάθος πολὺ περίεργον, διὰ νομικὸν ἄνδρα μάλιστα· εἶπεν, ὅτι ἀμνηστεία δὲν δύναται νὰ δοθῇ ἀκουσίως τοῦ λαμβάνοντος αὐτήν· συνομολογῶ, ὅτι χάρις δὲν δίδεται ἀκουσίως τοῦ λαμβάνοντος, ἀμνηστεία ὅμως δίδεται· τοῦτο δὲ, διότι ἡ ἀμνηστεία δὲν δίδεται ἁπλῶς πρὸς χάριν προσώπου, ἀλλὰ πρὸς πράξεις γεγονυίας, ὧν ἡ καταδίωξις δύναται τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ λόγου ἕνεκα νὰ διακινδυνεύσῃ τὴν συντήρησιν ἢ ἡσυχίαν τῆς κοινωνίας· κατέχοντος λοιπὸν τὴν προτεραιότητα τοῦ συμφέροντος τῆς κοινωνίας, δὲν δύναται ὁ τυχὼν ἀμνηστείας ν’ ἀντείπῃ, ἐνῷ ὁ πρὸς ὃν δίδοται ἡ χάρις, δύναται νὰ τὴν ἀρνηθῇ, ἅ τε δ’ ὑπὲρ τοῦ προσώπου διδομένη ὑπὸ τοῦ προσώπου καὶ ἀποκρούεται, ἐφ’ ᾧ καὶ οἱ ποινικολόγοι πάντες συναποφαίνονται, ὅτι χάρις ἀκουσία δὲν δύναται νὰ δοθῇ. Ἄλλως τε, Κύριοι, τῆς ἀμνηστείας πρὸς γενικώτερόν τι τοῦ Κράτους συμφέρον διδομένης, πῶς ἔσται δεκτὸν οἱονδήποτε ἄτομον νὰ ἔλθῃ καὶ εἴπῃ, δὲν θέλω τὴν ἀμνηστείαν, ἂς προβῇ ἡ κατηγορία· θέλω ἡ δίκη νὰ διεξαχθῇ· ποῖον δὲ συμφέρον ἔχει τὸ πρόσωπον, ἀφοῦ διὰ τῆς ἀμνηστείας πᾶν τὸ ἀξιόποινον τῆς πράξεως ἐξέλιπεν; Ἐδόθη ἡ ἀμνηστεία; σχολάζει ἡ κατηγορία· οὐδεὶς κατηγορεῖ; πρὸς τί ἡ ἀπολογία; ἡ κοινωνία δὲν θέλει τὴν περαιτέρω ἔρευναν; τὸ ἄτομον ὀφείλει ὑπακοὴν εἰς τῆς κοινωνίας τὴν θέλησιν, ὡς δὲν ἐπιτρέπεται οἱῳδήποτε μὴ κατηγορημένῳ πολίτῃ νὰ παρουσιασθῇ αὐτόκλητος εἰς τὸ κακουργοδικεῖον, καὶ νὰ εἴπῃ, θέλω νὰ δικασθῶ ἐπὶ φόνῳ, θέλω νὰ δικασθῶ ἐπὶ ληστείᾳ, διότι ἔχω ν’ ἀπαγγείλω ὃν παρεσκεύασα πρὸς ἀπολογίαν μου ἀξιόλογον λόγον. (γέλως). Ἴσως ὁ ἀξιότιμος φίλος μου περιέπεσεν εἰς τὴν πλάνην ἐκ τῆς πιθανότητος, ὅτι ἡ ἀμνηστεία δυνατὸν νὰ περιλαμβάνῃ καταδικασθέντας τε καὶ μήπω δικασθέντας· τότε ἀληθῶς συμβαίνει σύγχυσις ὀνομάτων, διότι ὁσάκις συμβῇ τοῦτο καὶ δοθῇ ἀμνηστεία πρὸς καταδικασθέντας, συνάμα δὲ καὶ πρὸς μήπω δικασθέντας, ὡς πρὸς μὲν τοὺς καταδικασθέντας, ἔχει αὕτη τὰ ἀποτελέσματα τῆς χάριτος, ὡς πρὸς δὲ τοὺς μήπω δικασθέντας τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀμνηστείας. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς τὸ ζήτημα ἂν συμφέρῃ νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῇ βασιλείᾳ, ὅπως ἐνασκῇ αὐτὸ διὰ τῶν ὑπουργῶν. Ναὶ, συμφέρει τῇ πολιτείᾳ ἕνεκα τῆς εὐθύνης, ἣν φέρουσιν οἱ ὑπουργοὶ, τοὐναντίον δὲ δὲν συμφέρει νὰ δίδηται διὰ νόμου. Πολεμῶ τὴν διὰ νόμου γνώμην καὶ δι’ οὓς λόγους ἱκανῶς ἀνέπτυξεν ὁ Κύριος Μίλησης, καὶ προσέτι, διότι ἀσύμφορον ἴσως τῇ πολιτείᾳ νὰ ἐκτεθῶσι δημοσίᾳ οἱ πείθοντες λόγοι, οἵτινες ἀπίθανον δὲν εἶναι νὰ στηρίζωνται εἰς τὴν ἀδυναμίαν, εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ Κυβέρνησις, ἀδυναμίαν ἣν σκοπεῖ νὰ κρύψῃ διὰ τῆς ἀμνηστείας· ἴσως ἡ ἀνάγκη ἐπείγει· ἴσως ἡ Βουλὴ ἀργεῖ, καὶ πᾶσα ἀναβολὴ ὀλεθρία· ἴσως ἡ δημοσία συζήτησις τοῦ νόμου ἔσται ἔναυσμα πρὸς τῶν φατριῶν τὰ πάθη. Ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς ὁ κίνδυνος, διότι ἂν τὸ ὑπουργεῖον ποιήσηται κακὴν χρῆσιν τοῦ ἡγεμονικοῦ τούτου δικαιώματος καὶ παράσχῃ ἀμνηστείαν, ἀκαίρως τῶν πραγμάτων μὴ φλεγμαινόντων, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον, τοῦ κινδύνου διὰ τῆς ἀμνηστείας ἐπαυξηθέντος, ἡ εὐθύνη τοῦ ὑπουργείου ἐγγυᾶται, καὶ ἄν τις παρέλθῃ ἐν τῷ μεταξὺ χρόνος, ἡ Βουλὴ οὐδὲν τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς ἀποβάλλει, δύναται δὲ ἀκινδύνως καὶ μετὰ ταῦτα νὰ συζητήσῃ ὅλας τὰς κακὰς ἐνεργείας, αἱ ὁποῖαι ὑπέκνισαν τὸ ὑπουργεῖον, καὶ νὰ φέρῃ εἰς τοὐμφανὲς τὰς κακὰς καὶ δολίας ἐριθείας, εἰς ἃς ἐνέδωκαν τὰ ὑπεύθυνα τῆς Βασιλείας ὄργανα. Ὁ Κύριος Μίλησης σᾶς εἶπεν, ὅτι ἀμνηστεία σημαίνει ἁρμονίαν.......

§84ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν τὸ εἶπον· ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ ἀνώτατος Ἄρχων ἔχει τὴν ὑπερτάτην ἐποπτείαν τῆς πολιτείας, καὶ διὰ τοῦτο κάμνει χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ διαλύειν τὴν Βουλὴν, τοῦ διακόπτειν καὶ ἄλλων τοιούτων δικαιωμάτων. Ἐπιτηρεῖ καὶ αὐτὴν τὴν δικαιοσύνην, καὶ ὡς ἐκ τούτου δύναται ν’ ἀπονέμῃ καὶ ἀμνηστείαν.

§85ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Πρὶν ἢ συμπληρώσω τὴν φράσιν μὲ διεκόψατε, αὐτὸ τοῦτο ἤθελον εἰπεῖ καὶ ἐγώ, ὅτι εἴπετε, ὅτι δηλαδὴ δίδοται τῷ Βασιλεῖ ἡ ἀμνηστεία ὡς γενικῷ ἐπόπτῃ τοῦ Κράτους καὶ ἐπαγωγεῖ τῆς ἁρμονίας, ὡς δέδοται αὐτῷ καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς ὑπουργούς, τοῦ διαλύειν καὶ συγκαλεῖν τὴν βουλήν. Ἐπαναφέρει, λέγετε, διὰ τούτων τῶν δικαιωμάτων τὴν ἁρμονίαν, καὶ τὸ ἀμνηστεύειν ἔχει ὁμοιότητα πρὸς τὰ δικαιώματα ταῦτα; Ἴσως ἐγὼ δὲν σᾶς ἐνόησα, ἴσως ἕνεκα τῆς βραδύτητος τῆς ἀντιληπτικῆς τοῦ νοός μου δυνάμεως, δὲν ἐννοῶ κατὰ τί ἡ πολιτικὴ ἁρμονία τῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους πάσχει καὶ ἐπίκειται κίνδυνος ἐκ τῆς συγκρούσεως αὐτῶν, ἐφ’ ᾧ ἐφίσταται ἡ καθ’ ὑμᾶς ἀνάγκη ὅπως ὁ Βασιλεὺς τῇ ἡγεμονικῇ αὑτοῦ προνομίᾳ ἐπαναφέρῃ τὴν ἁρμονίαν, ἐκτὸς ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει κατατολμήσει τὸ πολιτικὸν τόλμημα, καὶ θέλει γίνει ἀνάγκη νὰ δοθῇ ἡ ἀμνηστεία εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπάνοδον τῆς μεταξὺ Βουλῆς καὶ Βασιλέως ἁρμονίας· ἀλλ’ οὐδόλως σώματα πολυμελῆ δύνανται, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ἠθικῶν προσώπων, νὰ διαπράξωσιν ἀξιόποινον πρᾶξιν, καίτοι δὲ πρὸ τινων ἡμερῶν εἷς ἄλλος πληρεξούσιος ἔφερε πρότασιν ὅπως καθιερωθῇ συνταγματικῶς, ὅτι τὸ δημόσιον ὡς ἠθικὸν πρόσωπον δὲν πράττει ἀδίκημα, δὲν πιστεύω ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἀποῤῥίψασα μάλιστα τὴν πρότασιν ἐκείνην, ἐκράτησεν ἐν τῷ νῷ της ὅτι αὕτη περιεῖχε νομικὸν παραλογισμόν, διότι καὶ ἂν ὅλοι ἡμεῖς οἱ ἀποτελοῦντες τὸ σῶμα τοῦτο τῆς Συνελεύσεως, ἐκ συμφώνου συναποφασίσωμεν νὰ πράξωμεν λῃστείαν, δὲν θέλομεν εὐθυνθῆ ὡς Συνέλευσις, ἀλλ’ ὡς συστασιῶται, καὶ ἕκαστος ἡμῶν θέλει ἀτομικῶς εὐθύνεσθαι ὡς πράξας ἰδίᾳ τὸ ἀδίκημα. Ὅταν Κύριοι, δὲν ἔχωμεν ἰδέας εὐκρινεῖς περί τινος πράγματος δὲν πρέπει νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ νὰ ῥίπτωμεν μετὰ τοσαύτης τόλμης τὰς στρεβλὰς ἡμῶν ἰδέας εἰς συζήτησιν, καὶ νὰ σύρωμεν τὸ σῶμα τῆς Συνελεύσεως εἰς λαβύρινθον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἄλλοι μετὰ κόπου θέλουσι προσπαθήσει νὰ τὸ ἐξαγάγωσι. Καὶ ἐννοῶ μὲν, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος εἶναι καθαρῶς ἡγεμονικόν, διότι πράγματι πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐκλείψασα ἁρμονία· τίς δὲ αὕτη καὶ πῶς ἐξέλιπεν; Ἡ ὑπὲρ τὸ δέον αὐστηρότης τῆς ποινῆς κατ’ ἀνθρώπου, ὅστις διὰ τῆς καλῆς αὑτοῦ διαγωγῆς μετὰ τὴν καταδίκην, διαγωγῆς συνδυαζομένης πρὸς τὰ καλὰ αὑτοῦ προηγούμενα, κατέδειξεν ὅτι αὐστηρῶς ἐτιμωρήθη. Τότε ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος φέρει ἀληθῶς τὴν ἁρμονίαν μεταξὺ τοῦ νόμου καὶ τοῦ ἀδικήματος, καὶ πραγματοποιεῖ ὅσον ἔνεστι τὸ ἀπολύτως δίκαιον, φέρει τὴν ἀληθῆ ἀναλογίαν τῆς ποινῆς πρὸς τὸ ἔγκλημα. Ἡ ἀμνηστεία ὅμως τίνα τῶν λόγων τούτων ἔχει ὑπὲρ ἑαυτῆς; ἡ κοινωνία ἠδικήθη, καὶ ὅμως ἡ κοινωνία ἀνέχεται τὸ ἀδίκημα· ὁ νόμος ὑβρίσθη, καὶ ὅμως ὁ νόμος σιωπᾷ· ἡ τάξις τῆς πολιτείας συνεταράχθη, καὶ ὅμως οἱ ταράξαντες αὐτὴν οὐδόλως ζητοῦνται νὰ δώσωσι τῆς πράξεώς των λόγον. Εἶναι ἄρα ἓν δικαίωμα καθαρῶς, ῥιζικῶς διακεκριμένον τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος, καὶ ἀπέδειξα διατί πρέπει νὰ ᾖναι τὸ ὑπουργεῖον ὑπεύθυνον διὰ τὴν ἀπονομὴν ἀμνηστείας, καὶ τοῦτο οὐχὶ διότι οὕτως ἔδοξεν, ἀλλὰ διότι λογικῶς πρέπει νὰ ᾖ ὑπεύθυνον. Ὁ Κ. Μίλησης ἐξέφερε καὶ μίαν ἄλλην τετριμμένην ἀρχὴν, ὅτι πᾶν ἔγκλημα ἐνδιαφέρει τὴν πολιτείαν. Πᾶς ὅστις διήκουσε ποινικοῦ δικαίου ἐνθυμεῖται βέβαια, ὅτι ἀπὸ τοῦ πρώτου μαθήματος ἔμαθεν, ὅτι ἡ διδασκαλία τοῦ ποινικοῦ δικαίου ἀποτελεῖ κλάδον τοῦ δημοσίου καὶ οὐχὶ τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου. Τὸ ἀδίκημα, ἔστω, εἶναι δημοσία ὕβρις καὶ ἡ πολιτεία προασπίζει τοῦ δικαίου, ἀλλὰ ποῖον ἰδιάζοντα χαρακτῆρα λαμβάνει ἐκ τούτου ἡ ἀμνηστεία; Εἶπεν ἔτι ὁ Κ. Μίλησης, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ πολιτικὸν τόλμημα νὰ συνοδεύηται καὶ μὲ ἄλλα ἐγκλήματα· μάλιστα, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο διεκρίναμεν ἐν ἄρθρῳ 18 τὰ καθαρῶς πολιτικὰ ἐγκλήματα ἀπὸ τῶν συνθέτων, καὶ ἐπὶ ταῖς παρατηρήσεσί μου μάλιστα ἐτέθη ἡ διάκρισις, ὅτι ἐξαιροῦνται τὰ σύνθετα, ἤτοι ὅτι, ὅταν συμπέσῃ ἐκ συῤῥοῆς πολιτικὸν ἔγκλημα μετὰ ἰδιωτικοῦ ἐγκλήματος τοῦτο στερεῖται τοῦ εὐεργετήματος, ὃ παραχωρεῖ τὸ Σύνταγμα εἰς τὸ καθαρῶς πολιτικὸν ἔγκλημα, καὶ ὑποκύπτει ὁ τὸ σύνθετον πράξας εἰς ὅλην τὴν αὐστηρότητα τοῦ νόμου διὰ τὸ καθαρῶς ἰδιωτικὸν ἔγκλημα. Ἀντέκρουσα, ὡς νομίζω, Κύριοι, διὰ συντόμων ὅσα οἱ δύο προλαλήσαντες διὰ μακρῶν εἶπον· ἐπιτρέψατέ μοι δὲ διὰ συντόμων ἐπίσης νὰ ὑποστηρίξω τὴν τροπολογίαν, ἣν δι’ ἀκαταγωνίστων ἐπιχειρημάτων ὑποστηρίξας ὁ Κ. Σαράβας ὑπέβαλεν εἰς τὴν ψῆφον ὑμῶν. Πρῶτον καὶ πρώτιστον ἐπιχείρημα, ὅπερ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο θέλω ἐπικαλεσθῆ εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνητε εἰς τὰ ὑφ’ ὑμῶν ἀρτίως παραδεδεγμένα, ὑμεῖς πρέπει νὰ δείξητε πρῶτοι τὸν ὀφειλόμενον σεβασμὸν πρὸς τὰς ἀποφάσεις σας, ὀφείλετε φιλοτιμούμενοι νὰ μὴ δώσητε τὴν ἐλαχίστην λαβήν, ὅπως εἴπωσί ποτε περὶ ὑμῶν, ὅτι τὸ ψήφισμα τῆς 9 8βρίου 1863 συγγράφοντες ἐσκοπεῖτε νὰ περιστείλητε τὸ ἡγεμονικὸν τῆς ἀμνηστείας δικαίωμα ἐφ’ ὅσον ὑμεῖς ἠθέλετε εἶσθε παρόντες ἐνταῦθα, καὶ τούτου ἕνεκα δὲν ἐδώκατε τῷ Βασιλεῖ τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονέμῃ ἀμνηστείαν, εἰμὴ ἐπὶ καθαρῶς πολιτικοῖς ἐγκλήμασιν, συγγράφοντες δὲ τὸ Σύνταγμα, τὸν δεσμὸν τοῦτον ἐλύσατε, ὡς εἰ μὴ ἔμελεν ὑμῖν διὰ τὰ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως συμβησόμενα. Ὄχι, Κύριοι, πολὺ ἀναγκαῖον εἶναι τὸ νὰ ᾖ εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον δεδεσμευμένον τὸ Ὑπουργεῖον, καί τοι δ’ ὑπέχον εὐθύνας διὰ πᾶσαν ἀμνηστείας χορηγίαν, ν’ ἀδυνατῇ ὅμως πρὸς παροχὴν τοιαύτης διὰ ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα. Πρὸς Θεοῦ! μὴ τὸ ἀφήσητε ἐλεύθερον, περιορίσατε τὴν ἀμνηστείαν εἰς τὰ καθαρῶς πολιτικὰ ἐγκλήματα, καὶ μόνον εἰς αὐτὰ, διότι καὶ λογικῶς καὶ ἠθικῶς εἰς ταῦτα μόνον συντελεῖ πολιτικῶς ἡ ἀμνηστεία. Ἀλλὰ καὶ ἐρωτῶ, ἐν τίνι δικαιώματι θέλει ἔρχεσθαι ἡ πολιτεία ν’ ἀμνηστεύῃ τὸν δολοφόνον τοῦ πατρός μου; ν’ ἀμνηστεύῃ τὸν φθορέα τῆς θυγατρός μου; ν’ ἀμνηστεύῃ τὸν ὑβριστὴν τῆς συζυγικῆς μου τιμῆς; ἐν τίνι δικαιώματι θέλει ποτὲ τὸ Ὑπουργεῖον εἰπεῖ εἰς τὸν λῃστὴν, ἢ εἰς τὸν ἐμπρηστὴν, ὕπαγε εἰς τὴν χώραν τῶν κακουργημάτων σου, ζῆθι ἐκεῖ ἐν τῷ μέσῳ τῶν θυμάτων σου, ἐντρύφα ὑπὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐκείνων οὓς ἠδίκησας, οὓς ὕβρισας, οὓς ἐλῄστευσας; τρέφου ἀπὸ τῆς χώρας, ἣν ἐδῄωσας; ἀντὶ νὰ ἠθικοποιήσητε τὴν κοινωνίαν οὕτως, ἐκφαυλίζετε αὐτήν. Ἐν τίνι δὲ δικαιοσύνῃ, ἂν μετὰ ταῦτα ὁ λῃστευθεὶς πολίτης, ὁ ὑβρισθεὶς σύζυγος, ὁ ἀτιμασθεὶς πατὴρ ἐκεῖνος, ἢ ὁ ἀπορφανισθεὶς υἱὸς φονεύσῃ, ἢ ὁπωσδήποτε αἰκίσῃ τὸν λῃστὴν τῆς περιουσίας του, τὸν ὑβριστὴν τῆς συζύγου του, θέλει δικασθῆ καὶ καταδικασθῆ ὑπὸ τοῦ νόμου; Εἶναί ποτε ἀνεκτὸν, εἶναι ἠθικὸν, ὁ ἀρξάμενος χειρῶν ἀδίκων νὰ θεᾶται ἐλεύθερος ἕνεκα τῆς ἀμνηστείας, νὰ σύρῃ δὲ τὴν ἅλυσιν τῆς αἰσχύνης, ἢ καὶ νὰ καταστρέψῃ τὸ ζῇν ὑπὸ τὴν μάχαιραν τοῦ δημίου ὁ ἐκδικήσας τοῦ πατρός του τὸ αἷμα, ὁ ἐκδικήσας τὴν τιμήν του; Οἱ Ἱππίαι, καὶ οἱ Σέξτοι, καὶ οἱ Ἄππιοι Κλαύδιοι θέλουσιν ἀμνηστεύεσθαι, οἱ δ’ Ἁρμόδιοι, καὶ Ἀριστογείτονες, καὶ Κολατῖνοι, καὶ Βιργίνιοι καταδικάζεσθαι, καὶ αἱ σεμναὶ Λουκρητίαι καὶ αἱ ἁγναὶ Βιργινίαι τὴν αἰσχύνην αὐτῶν νὰ ἐκπλύνωσιν ἐν τῷ αἵματί των; Τί δ’ ἀπογίνεται ἡ ἠθικὴ, ὅταν τὰ κοινὰ ἐγκλήματα ἀμνηστεύωνται; δὲν ἀτιμάζετε αὐτὴν, καὶ δὲν ἐκφαυλίζετε αὐτήν; δὲν λέγει ἡ συνείδησις ὑμῶν, ὅτι οὕτω πράττετε τὸ πάντων ἀνοσιώτατον καὶ ἀληθῶς ἀκατονόμαστον ἀθεμιτούργημα; Λογίζομαι εὐτυχὴς, Κύριοι, διότι ἀπὸ τοῦ πανελληνίου τούτου βήματος ἠξιώθην νὰ πολεμήσω τὴν αἰσχύνην τοῦ παρελθόντος, τὴν αἰσχύνην τῶν Διαταγμάτων τοῦ Ὄθωνος τῶν 1848, τῶν 1854, τῶν 1862, τινὰ τούτων ἐπολέμησα ἀπὸ τῆς ἕδρας, ὅτε ἤμην καθηγητὴς τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, ἀλλ’ ἡ φωνή μου δὲν συνεκίνει τότε, εἰμὴ τὰς εὐγενεῖς καὶ ἁγνὰς τῶν νέων ψυχὰς, δὲν ἔφθανε δὲ μέχρι τῶν ὤτων τῶν κρατούντων· εἴθε τοὐλάχιστον ἀκουσθῇ ἐνταῦθα! εἴθε τὴν εὐχήν μου ἡ ψῆφος ὑμῶν μεταβάλῃ εἰς νόμον ἀμετάβλητον διὰ τὴν πολιτείαν τῆς πατρίδος ἡμῶν! Κηρύξατε, Κύριοι, τὸ διηνεκὲς διαζύγιον μεταξὺ τοῦ νόμου καὶ τοῦ ἐντίμου ἀνθρώπου ἀφ’ ἑνὸς, καὶ τοῦ φαύλου κακούργου ἀφ’ ἑτέρου· (εὖγε! εὖγε! χειροκροτήματα ἐκ τῶν πληρεξουσίων καὶ τοῦ ἀκροατηρίου). Οἱ Νέρωνες, ἂν καὶ εἰς τὸ μέλλον ὑπάρξωσιν, ἂς γνωρίζωσιν, ὅτι δὲν θέλουσι δύνασθαι ν’ ἀμνηστεύωσι τοὺς Σηϊανοὺς αὑτῶν· ἀνορθώσατε τοὺς νόμους τῆς πολιτείας, δείξατε, ὅτι θέλετε νὰ ἠθικοποιήσητε τὴν κοινωνίαν, δείξατε, ὅτι, ἐὰν ἀνάγκη τις παρουσιασθῇ, δύνασθε μὲν τὰ ἐξ εὐγενοῦς αἰσθήματος, πεπλανημένης δ’ ἴσως κρίσεως, κατὰ τῶν κειμένων νόμων τολμήματα ν’ ἀμνηστεύσητε, τὰ πάθη τὰ πολιτικὰ κατευνάζοντες, οὐδόλως ὅμως ἐπιτρέψετέ ποτε, ὥστε καὶ τὰ κοινὰ ἐγκλήματα, τὰ τὸν νόμον τοῦ Θεοῦ, τὰ τὴν λογικὴν φύσιν καὶ τὴν ἠθικὴν τοῦ ἀνθρώπου προσβάλλοντα, ν’ ἀμνηστεύωνται· (εὖγε! εὖγε! χειροκροτήματα ἐκ τῶν πληρεξουσίων καὶ τοῦ ἀκροατηρίου).

§86ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐφωτίσθημεν.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθησαν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὡς γνωρίζετε, δύο ἔχομεν τροπολογίας ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἄρθρου, τὴν τοῦ Κ. Σαράβα καὶ τὴν τοῦ Κ. Δ. Κυριακοῦ.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῶν 2 αὐτῶν τροπολογιῶν, νομίζω ὅτι ἀπωτέρα εἶναι ἡ τοῦ Κ. Σαράβα «πρὸς δὲ καὶ νὰ χορηγῇ ἀμνηστείαν μόνον ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τοῦ ὑπουργείου.»

§89ΜΙΛΗΣΗΣ. Ποῖα εἶναι τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα.;

§90ΣΑΡΑΒΑΣ. Θὰ γίνῃ νόμος.

§91ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι καλὸν νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ τοῦ Κ. Διομήδους;

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὶ λέγει ὁ Κ. Διομήδης. Ἐπὶ τοῦ 39 ἄρθρου προτείνομεν τὴν ὁλοσχερῆ ἀπάλειψιν τῆς τελευταίας διατάξεως, ἤτοι τῶν λέξεων «πρὸς δὲ νὰ χορηγῇ ἀμνηστείαν ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τοῦ ὑπουργείου» νὰ προστεθῶσι δὲ ταῦτα. «Ἀλλ’ ἀποκατάστασις τοῦ καταδίκου εἰς τὰ πρότερα αὐτοῦ δικαιώματα μόνον διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ δύναται νὰ γένῃ».

§93ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὸ εἶναι χωριστόν.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζήτησαν νὰ τὴν ἀναγνώσω καὶ τὴν ἀνέγνωσα. Θὰ θέσω λοιπὸν εἰς ψηφοφορίαν τὴν τοῦ Κ. Σαράβα, ἥτις λέγει «μόνον ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων» (θόρυβος.) Ἰδοὺ λοιπὸν θέτω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Διομήδους· οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρεται εἷς.) Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ Κ. Σαράβα ὑποστηριζομένην καὶ ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ Κυρίου Σαριπόλου, νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «μόνον ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων» νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται σχεδὸν ὅλοι.) Παρεδέχθη. Τὸ ἄρθρον λοιπὸν ἔχει ὡς ἀκολούθως. «Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χαρίζῃ, μεταβάλλῃ καὶ ἐλαττόνῃ τὰς παρὰ τῶν δικαστηρίων καταγινωσκομένας ποινὰς, ἐξαιρουμένων τῶν περὶ ὑπουργῶν διατεταγμένων, πρὸς δὲ καὶ νὰ χορηγῇ ἀμνηστείαν, μόνον ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων, ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τοῦ Ὑπουργείου. Οἱ παραδεχόμενοι αὐτὸ νὰ ἐγερθῶσι (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι.) Παρεδέχθη.

§95ΛΟΥΖΗΣ. Ἐνθυμηθῆτε, Κ. Πρόεδρε, τώρα τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Διομήδους, ἥτις ἀφορᾷ τὰ πολιτικὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς τῆς ἀμνηστείας· εἶναι ἰδιαιτέρα πρότασις αὐτὴ «δὲν ἀποκατασταίνεται εἰμὴ διὰ δικαστικῆς πράξεως».

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀποτελέσματα τῆς χάριτος αὐτά.

§97ΔΙΟΜΗΔΗΣ. Ὄχι, ὄχι, λανθάνεσθε.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, ὁ Κ. Διομήδης ἐπιμένει.

§99ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι περιττὴ ἡ πρότασίς του.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Διομήδους νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι τινές). Ἀπεῤῥίφθη.

§101ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ ὁ Κ. Διομήδης· ἐννοεῖ διὰ τοὺς καταδικασθέντας; τοῦτο μάλιστα ἀλλ’ ὄχι διὰ τοὺς ἀμνηστευθέντας διὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα.

§102ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὰ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν καταδικασθέντων ὁρίζονται ὑπὸ τοῦ Νόμου· θέλετε τώρα νὰ τροποποιήσωμεν τὸν Νόμον ἐν τῷ Συντάγματι;

§103ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§104ΑΛΛΟΙ. Εἶναι φόβος μὴ διαγραφῇ ὁ νόμος.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον μένει ὡς ἐπεψηφίσθη.

§106ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 40ον. Ἄρθρον 40. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπονέμῃ τὰ κανονισμένα παράσημα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ αὐτῶν Νόμου· δὲν δύναται ὅμως νὰ χορηγῇ τίτλους εὐγενείας καὶ διακρίσεως, οὐδὲ ν’ ἀναγνωρίζῃ τοιούτους ἀπονεμομένους παρὰ ξένου κράτους εἰς πολίτας Ἕλληνας.

§108ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ βʹ. μέρος νὰ ἐκλείψῃ, ἀπεφασίσθη πλέον.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσι διάφοροι τροπολογίαι ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, ἡ τῶν Κ. Ε. Μεταξᾶ, καὶ Ι. Τυπάλδου «Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπονέμῃ τὸ παράσημον τοῦ Σωτῆρος κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ αὐτοῦ νόμου, ἀλλὰ μόνον πρὸς τοὺς ξένους, οὐδέποτε δὲ πρὸς πολίτας τῆς Ἑλλάδος. Πολίτης Ἕλλην δὲν δύναται νὰ δεχθῇ παράσημον ξένης ἐπικρατείας», Ἡ τοῦ Κ. Σούϊδα προτείνοντος. Νὰ μεταβληθῇ τὸ 40 ἄρθρον οὕτως. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονείμῃ παράσημα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ αὐτῶν Νόμου, ἀλλὰ μόνον πρὸς ξένους ὑπηκόους· οὐδέποτε δὲ πολῖται Ἕλληνες δύνανται νὰ φέρωσι παράσημα τῆς ἑαυτῶν πατρίδος, ξένης δὲ, δι’ ὑπηρεσίαν πρὸς αὐτὴν, τῇ ἀδείᾳ ὅμως τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως. Δὲν δύναται ἐπίσης νὰ χορηγῇ τίτλους εὐγενείας καὶ διακρίσεως, οὐδὲ ν’ ἀναγνωρίζῃ τοιούτους ἀπονεμομένους παρὰ ξένου Κράτους εἰς πολίτας Ἕλληνας.

Ὁ Πληρεξούσιος

Χ. ΣΟΥΪΔΑΣ.

Ἡ τοῦ Κ. Ζέρβα προτείνοντος τὰ ἑξῆς. Τροπολογία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 40. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονέμῃ παράσημα εἰς ξένους, ἀπαγορεύεται δὲ εἰς πάντα πολίτην Ἕλληνα νὰ φέρῃ τοιαῦτα, εἴτε Ἑλληνικὰ, εἴτε ξένα, τὰ δὲ μέχρι τοῦδε πρὸς πολίτας Ἕλληνας ἀπονεμηθέντα, καταργοῦνται.

Λ. ΖΕΡΒΑΣ.

Ἄρθρον 40. Τὰ παράσημα καταργοῦνται καὶ ἀπαγορεύεται εἰς πάντα πολίτην Ἕλληνα νὰ φέρῃ τοιαῦτα· διὰ νόμου ὅμως μετὰ πᾶσαν μεγάλην ἐθνικὴν πρᾶξιν καθιεροῦται εἰδικὸν ἀριστεῖον, ὅπερ ἀπονέμεται παρὰ τοῦ Βασιλέως εἰς τοὺς διακριθέντας κατ’ αὐτήν.

ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ Γ. ΓΛΑΡΑΚΗΣ.

Ὁ Κ. Ἰακωβάτος προτείνει τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου.

§110ΚΑΛΟΣ. Ὁπαδὸς μᾶλλον τῶν δημοκρατικῶν ἀρχῶν τῆς ἄκρας ἰσότητος, καὶ ἐχθρὸς πάσης διακρίσεως, ἔρχομαι σήμερον νὰ ὑποστηρίξω μᾶλλον τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος ἢ τὰς δοθείσας τροπολογίας. Ἡ Ἑλλὰς κειμένη παρὰ τῇ Ἀνατολῇ καὶ ἐποφθαλμιῶσα τὸ μέγα μέλλον αὐτῆς, δὲν δύναται νὰ στερηθῇ πράγματος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ παράσχῃ μεγίστας ὠφελείας καὶ νὰ ἐξασκήσῃ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Κύριοι, ἂν ῥίψητε βλέμμα εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἐνεστώς, θέλετε ἰδεῖ ὁποία ὑπῆρξεν ἡ τῶν παρασήμων ὠφέλεια, καὶ ἂν λάβητε ὑπὸ σκέψιν τὸ μέλλον θέλετε κατανοήσει ὁποία ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἀνάγκη εἶναι νὰ ἀπονέμῃ ὁ Βασιλεὺς παράσημα. Δὲν εἶναι μόνον οἱ ξένοι, οἵτινες δύνανται νὰ προσφέρωσι μεγάλας πρὸς τὴν πατρίδα ἐκδουλεύσεις, καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ἡμᾶς ἡ ὑποχρέωσις νὰ ἀνταμείψωμεν αὐτοὺς, ἂν οὐχὶ δι’ ἄλλου, τοὐλάχιστον δι’ ἑνὸς παρασήμου, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ οἱ πολῖται Ἕλληνες, οἱ ζῶντες ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ προσφέροντες τοὺς θησαυρούς των, ἀποκτῶσι καὶ ζητοῦσι τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἀμοιβῆς. Ποίαν ἄλλην ἀμοιβὴν ἔλαβον δι’ αὐτό; Ἀπεφασίσθη νὰ ἀναγραφῶσι τὰ ὀνόματα τῶν ὑπηρετησάντων κατὰ τὸν ἀγῶνα καὶ τῶν εὐεργετῶν τῆς Ἑλλάδος εἰς μίαν στήλην, ἀλλὰ τίποτε δὲν ἐγένετο οὔτε θὰ γίνῃ. (θόρυβος). Ἑλλὰς ὑπῆρξε καὶ θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε, ὅσον μεγάλη ἐὰν γίνῃ, θὰ ὀνομάζηται Ἑλλὰς καὶ θὰ ἔχῃ πάντοτε τὸν σκοπὸν τὸν κατακτητικὸν πρὸς ἐξάπλωσιν τοῦ πολιτισμοῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Εἶσθε ὀπαδοὶ τῶν ἰδεῶν τοῦ Ἀλεξάνδρου καὶ δὲν δύνασθέ ποτε νὰ ἁρπάσητε ἀπὸ τὰς καρδίας τῶν Ἑλλήνων τὴν ἐπιθυμίαν ἐκείνου. Μὴ θελήσητε λοιπὸν, Κύριοι, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ ἐπιῤῥοὴν βασιλικὴν, ἀλλ’ ἐθνικὴν, νὰ τὸ στερήσητε εἰς τὸ ἔθνος. Ἓν καὶ μόνον γεγονὸς δύναται νὰ ἀναγκάσῃ τὴν Συνέλευσιν νὰ φέρῃ μεταβολήν τινα, ἡ κατάχρησις, ἥτις εἰς τὸ παρελθὸν ἐγένετο τῶν παρασήμων ἐν τῇ Ἑλλάδι. Ἐγὼ βεβαίως ἤθελον συμφωνήσει μετ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προτείνουν νὰ μὴ δίδηται τοῦτο εἰς πολίτας Ἕλληνας, ἀλλ’ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πολῖται Ἕλληνες εἶναι καὶ ἄνδρες ἀνεγνωρισμένοι εὐεργέται τοῦ ἔθνους καὶ ἔχοντες αὐτὸ τὸ παράσημον, δὲν εἶναι πρέπον, δὲν εἶναι ἠθικῆς τιμῆς ἄξιον νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπ’ αὐτοὺς τὰ παράσημα, ὡς ἀπὸ τὸν Σίναν, τὸν Βερναρδάκην, τὸν Ἀρσάκην καὶ τόσους ἄλλους πολίτας.

§111ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Διὰ τὸ παράσημον εὐηργέτησαν τὴν Ἑλλάδα;

§112ΚΑΛΟΣ. Μάλιστα, διὰ τὸ παράσημον· ἡ ἀπονομὴ ἑνὸς παρασήμου εἰς αὐτοὺς ἤξιζε περισσότερον ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην τιμήν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἡ Συνέλευσις νομίσῃ, ὅτι δὲν πρέπει ἡ ἀπονομὴ τῶν παρασήμων νὰ γίνηται πρὸς πολίτας Ἕλληνας, τοῦτο νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὸ μέλλον, οὐδέποτε δὲ διὰ τὸ παρελθὸν, καὶ σᾶς εἶπον τοὺς λόγους, ἕνεκεν τῶν ὁποίων δὲν πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ παράσημα· δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους κηρύττομαι μᾶλλον ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου ὅπως ἔχει. Καθόσον ἀφορᾷ τὰ παρὰ τῶν ξένων διδόμενα εἰς πολίτας Ἕλληνας παράσημα, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχὴν τῶν Ἄγγλων, ὅτι οὐδὲν παράσημον ξένης Δυνάμεως δύναται νὰ ἀπονεμηθῇ εἰς πολίτην Ἕλληνα, ἐὰν δὲν ἔχῃ οὗτος προσωπικὰς στρατιωτικὰς ἐκδουλεύσεις πρὸς τὸ ἔθνος ἐκεῖνο. Ὅ,τι καθιέρωσεν ἡ Ἀγγλία ἂς τὸ λάβωμεν καὶ ἡμεῖς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀποφεύγομεν τὰς κολακείας, τὰς ὁποίας οἱ πλεῖστοι ἐξασκοῦσι παρά τισιν ἐν τῇ αὐλῇ ἰσχυροῖς, ἢ παρὰ τοῖς ξένοις Πρέσβεσιν, ὅπως τύχωσιν ἑνὸς παρασήμου· προδίδουσι πολλάκις τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ ἐξευτελίζουσι τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν. Ὁ Κ. Σαρίπολος ἀναβαίνει ἐπὶ τοῦ βήματος.

§113ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§114ΕΤΕΡΟΙ. (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλὸν εἶναι νὰ ἀκούσωμεν καὶ ἕνα ἀντιλέγοντα τουλάχιστον.

§116ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. (Εἰσηγητὴς). Πιστεύω, ὅτι ἡ φωνή μου δὲν θέλει ἠχήσει εἰς τὰς καρδίας πολλῶν· ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ τοὐλάχιστον νὰ εἴπω τὸ ἐκ παιδικῆς μου ἡλικίας φρόνημα, ὅτι δὲν ἠννόησά ποτε αὐτὴν τὴν ματαιότητα τοῦ βαρβάρου Μεσαίωνος ἐν πλήρει ΙΘʹ. αἰῶνι ἀκμάζουσαν· οὕτω τὴν ὠνόμασα ἐν τῇ ἐκθέσει μου· οὕτως ὠνόμασα αὐτὴν ἐν τῇ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου Καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου πολιτικῇ μου ὁμολογίᾳ, καὶ ἐμμένω εἰς τὴν ἰδέαν μου, ὅτι τὰ παράσημα οὐδὲν ἄλλο εἰσὶν εἰμὴ μεσαιωνικῆς βαρβαρότητος ὑποστάθμη· καθαρᾶς δὲ οὔσης τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς λέπρας τῆς εὐγενείας, ὀφείλομεν νὰ καθαρίσωμεν αὐτὴν καὶ ἀπὸ τῶν παρασήμων (θόρυβος). Ἂν ἤμην Ἐδουάρδος ὁ Γʹ τῆς Ἀγγλίας, ἤθελον κρεμάσει εἰς τὸν τράχηλον ἢ εἰς τὴν κνήμην τῶν θορυβούντων κολλήσει τὸν καλτζοδέτην Δουκίσσης τινὸς τοῦ Σαλισβουρῆ ὅπως ἡσυχάσωσιν (γέλως). Ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ τῶν παρασήμων; Εἶχον λόγον ὅτε συνέστησαν πρὸς διάκρισιν τῶν ἱπποτικῶν ταγμάτων· ἐννοῶ πολὺ καλὰ τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν συνέστη τὸ τάγμα τῶν ἱπποτῶν τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τῆς Ἱερουσαλὴμ, διὰ νὰ περιθάλπῃ τοὺς ἀσθενεῖς καὶ τοὺς ξένους, καὶ νὰ πολεμῇ τοὺς ἐχθροὺς τοῦ χριστιανισμοῦ· ἡ ἱστορία του εἶναι ἔνδοξος, αἱ ὑπηρεσίαι του μεγάλαι...

§117ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὰ τὰ ἠξεύρομεν (θόρυβος).

§118ΧΑΝΤΖΕΡΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, Κ. Σαρίπολε, εἰς τὴν πολιορκίαν τῆς Τύρου ὁ Ἀλέξανδρος εἶπε. «Στέφανος χρυσοῦς δοθήσεται τῷ πρώτῳ ἐπὶ τὸ τεῖχος ἀναβάντι».

§119ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Θέλω φθάσει καὶ ἐκεῖ (θόρυβος).

§120ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Νὰ μᾶς εἴπῃ, Κ. Πρόεδρε, διὰ τί θεωρεῖ κακῶς τὰ παράσημα. Ἡ ἱστορία ἂς λείπῃ.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτοντες παρατείνετε τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Κ. Σαριπόλου.

§122ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Διότι, Κ. Βρατσάνε, τὰ λαμβάνουσιν ἄνθρωποι ὧν ἄγνωστοι, ἂν μὴ καὶ ἐπιζήμιοι, τῷ ἔθνει αἱ τὰς ὁποίας παρέσχον ὑπηρεσίαι καὶ μάλιστα πρὸς ξένους ἡγεμόνας. Τότε λοιπὸν, ὅτε συνεστήθησαν τὰ ἱπποτικὰ τάγματα, εἶχον τὸν τῆς ὑπάρξεώς των λόγον......

§123ΠΟΛΛΟΙ. (δεξιόθεν). Ἂς λείπῃ ἡ ἱστορία· ἀρκεῖ, ἀρκεῖ.

§124ΕΤΕΡΟΙ. (ἀριστερόθεν). Ὄχι, ὄχι· ἐξακολούθει, Κ. Σαρίπολε· (Θόρυβος· διαπληκτισμοὶ μεταξὺ Τριτάκη καὶ Γιολδάση).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι.

§126ΣΤΑΜ. ΜΑΚΡΗΣ. Ἡμεῖς, Κύριοι, θεωροῦμεν, ὅτι τὰ παράσημα εἶναι διὰ ξιππασμένους (θόρυβος).

§127ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὸ μέγα ἐπιχείρημα, ὅπερ φέρουσιν ὑπὲρ τῶν παρασήμων εἶναι, ὅτι ἐκφράζουσιν ἐθνικὴν ἀμοιβὴν ἐκ μέρους τοῦ ἔθνους, κεντοῦσι δὲ τὸν πατριωτισμὸν τοῦ πολίτου. Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι αἱ μικραὶ ἡγεμονίαι τῆς Γερμανίας, αἵτινες δίδουσιν, ἢ μᾶλλον πωλοῦσι παράσημα, ἔχουσι περισσοτέρους καὶ κρείττονας πατριώτας παρὰ τὴν Ἀμερικὴν, ἥτις ἔσχε τοὺς Βασιγκτῶνας καὶ Φραγκλίνους; τοὺς Ἰεφφερσῶνας καὶ Μαδισῶνας; Καὶ νομίζετε, ὅτι, ὅταν ὁ Κολοκοτρώνης ἐμάχετο, ὅταν ὁ Κανάρης κατεπυρπόλει τὰς ναυαρχίδας καὶ ἠπείλει τὸν ἐμπρησμὸν ὁλοκλήρου τοῦ Ὀθωμανικοῦ στόλου εἰς τὴν Χίον καὶ τὴν Ἀλεξάνδρειαν, ὁ Βότζαρης, ὅταν ὡς Λεωνίδας ἐπολέμει, ὁ Μιαούλης ὅταν κατεναυμάχει τοὺς στόλους τῶν τυράννων μας, ἐμάχοντο διά τινα ὑφεκατόμετρα πολυχρόου ταινίας, ἢ ἠγωνίζοντο διὰ τὸν ἀμάραντον στέφανον τῆς ἱστορίας, διὰ τὸν ὁποῖον μάχονται ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ οἱ μεγάλοι ἀληθῶς ἄνδρες; Οἱ νάνοι μόνοι νομίζουσιν ὅτι προσθέτουσί τι τὰ παράσημα εἰς τὸ ἀνάστημά των, ἀλλ’ ἄσημοι παρέρχονται. (Εὖγε). Ἠξεύρετε δὲ πῶς ὀνομάζονται γαλλιστὶ ἐκεῖνοι οἱ ἀργυροῖ ἀστέρες, οἵτινες ἀκτινοβολοῦσιν ἐπὶ τοῦ στήθους των καὶ θαμβόνουσι τῶν μωρῶν καὶ ματαίων τοὺς ὀφθαλμούς; Γαλλιστὶ λέγονται Crachats, ἤτοι ἐμπτύσματα. Λοιπὸν διὰ τὰ ἐμπτύσματα τοῖς τοιούτοις ὁ ἀγὼν; (γέλως) Ναὶ, ἐδίδοντο ἀμοιβαὶ, ἐψηφίζοντο στέφανοι διὰ τὸν Δημοσθένη, ἐξεδίδοντο ψηφίσματα διὰ τὸν Κιτιέα Ζήνωνα, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐθεάθη ὁ Δημοσθένης μὲ τὸν χρυσοῦν στέφανον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, καὶ τὸ ὑπὲρ τοῦ Ζήνωνος ψήφισμα ἡ ἱστορία ἀπεμνημόνευσεν (θόρυβος). Ὁ Καραϊσκάκης κατέβη εἰς τὸν τάφον χωρὶς νὰ λάβῃ παράσημον, ὡς καὶ ὁ Κυριακούλης καὶ ὁ Ἰωάννης Μαυρομιχάλης, ἐπίσης καὶ ὁ Ὀδυσσεὺς καὶ ὁ Διάκος καὶ ἄλλοι (θόρυβος). Ὅτι δ’ ὅλως ἀντιπαθητικὰ τὰ παράσημα ἐν Ἑλλάδι, ἀπόδειξις, ὅτι πάντες οἱ ταῦτα λαβόντες οὐδέποτε φέρουσιν αὐτὰ εἰμὴ παρουσιαζόμενοι εἰς τὰ ἀνάκτορα· τοῦτο, ἐπαναλέγω, ἐμφαίνει τὴν ἐθνικὴν ἀποστροφὴν τοῦ Ἕλληνος πρὸς τὴν μωρὰν ταύτην διάκρισιν· πολλοὶ δὲ καὶ τὰ ἔλαβον μὴ τολμήσαντες νὰ τ’ ἀποπέμψωσιν, ἐγὼ ὅμως, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ εἴπω, ἔσχον τὸ τοιοῦτον θάῤῥος. Ὅταν ὁ Ὄθων ἠθέλησεν ἐπὶ τῆς καθηγεσίας μου νὰ μοὶ δώσῃ παράσημον, ὑποβλέπων με ὡς ἐλευθερόφρονα, οὐδόλως ἐσκόπει νὰ μὲ τιμήσῃ, διότι μετ’ ὀλίγον μ’ ἔπαυσεν, ἀλλ’ ἐδοκίμαζε νὰ μὲ δελεάσῃ, εἶπον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸν ποιήσαντα τὴν πρότασιν, Κύριε Ὑπουργὲ, εἴπατε εἰς τὸν Βασιλέα, ὅτι πρέπει ν’ ἀνακληθῇ ἡ πρότασις, διότι ἐάν μοι στείλῃ τὸ παράσημον, θέλω ἀπαντήσει διὰ τῆς ἑξῆς λακωνικῆς ἐπιστολῆς· ἐπειδὴ δυστυχῶς δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ὀλίγων, εἰς οὓς τοιαύτη ἐθνικὴ ἀμοιβὴ ἀνήκει, εὐτυχῶς δὲ δὲν καταδέχομαι νὰ καταλογισθῶ ἐν τοῖς πολλοῖς, πρὸς οὓς ἐδόθη, δὲν τὸ δέχομαι· καὶ δὲν τὸ ἐδέχθην, (εὖγε), καὶ ἀπόφασιν ἔχω νὰ καταβῶ εἰς τὸν τάφον ἄνευ παρασήμων. Προτείνω λοιπὸν τοῦ ἄρθρου ὁλοκλήρου τὴν ἀπάλειψιν, διότι τῆς εὐγένειας τοὺς τίτλους ἀπηγόρευσεν ἤδη ἡ Συνέλευσις ψηφίζουσα τὸ ἄρθρ. 3 τοῦ Συντάγματος.

§128ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθησαν νὰ ἐγερθῶσι, (ἐγείρονται οἱ πλείονες) Παρεδέχθη.

§130ΠΟΛΛΟΙ (ἀριστερόθεν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς εἴκοσι)

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ ποίαν τροπολογίαν;

§132ΠΟΛΛΟΙ. Διὰ τὴν ἀπάλειψιν.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου, ἑπομένως τὴν κατάργησιν τῶν παρασήμων λέγουν Ναί (θόρυβος). Παρακαλῶ νὰ ἐννοήσω πῶς θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ θέσω τὸ ζήτημα. Ὁ Κ. Σαρίπολος ζητεῖ νὰ τεθῇ οὕτω πως· οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου λέγουσι Ναί (θόρυβος).

§134ΜΑΚΡΗΣ. Διὰ τοὺς πολίτας Ἕλληνας (θόρυβος).

§135ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Δι’ ὅσα ἐδόθησαν μέχρι τοῦδε, ὄχι μόνον διὰ τὰ μέλλοντα.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν παραδέχεσθε νὰ τεθῇ οὕτω πως τὸ ζήτημα; οἱ παραδεχόμενοι τὴν κατάργησιν τῶν παρασήμων καὶ πρὸς τοὺς πολίτας Ἕλληνας λέγουσι Ναί, οἱ δὲ μὴ λέγουσιν Ὄχι.

§137ΤΙΝΕΣ. (Ἀριστερόθεν) Διὰ τὸ μέλλον (θόρυβος).

§138ΛΑΠΑΣ. Ἂν γίνῃ διὰ τὸ μέλλον, νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὸ παρελθὸν (θόρυβος).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, τὸ ζήτημα ἔχει ὡς ἀκολούθως· οἱ παραδεχόμενοι τὴν κατάργησιν τοῦ παρασήμου ὡς πρὸς τοὺς πολίτας Ἕλληνας λέγουν ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουν ὄχι.

§140ΛΑΠΑΣ. Νὰ μᾶς ἐξηγήσῃς, Κύριε Πρόεδρε, ἂν καὶ διὰ τὸ παρελθὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον θὰ καταργηθοῦν.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ ὅταν καταργῆται, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει. Γίνεται ἡ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 245, 141 εἶπον ὄχι, 97 εἶπον ναὶ, 7 ἠρνήθησαν ψῆφον· ἄρα ἡ πρότασις ἡ ψηφοφορηθεῖσα ἀπεῤῥίφθη. Ἀποῤῥιφθείσης τῆς προτάσεως αὐτῆς, νομίζω, ὅτι θεωροῦνται ὡς ἀποῤῥιφθεῖσαι καὶ ὅλαι αἱ σχετικαὶ, ἐκτὸς τῆς προτάσεως τοῦ Κυρίου Καλοῦ, ἡ ὁποία λέγει· «Ξένον παράσημον ἐπιτρέπεται νὰ λάβῃ πολίτης Ἕλλην μόνον ἕνεκα προσωπικῶν στρατιωτικῶν ὑπηρεσιῶν προσενεχθεισῶν εἰς ξένον Κράτος.» (θόρυβος). Καθήσατε, Κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ σᾶς ἐρωτήσω. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἀκολούθως, «Ἄρθρ. 40. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπονέμῃ τὰ κανονισμένα παράσημα κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ αὐτῶν Νόμου· δὲν δύναται ὅμως νὰ χορηγῇ τίτλους εὐγενείας καὶ διακρίσεως, οὐδὲ ν’ ἀναγνωρίζῃ τοιούτους ἀπονεμομένους παρὰ ξένου Κράτους εἰς πολίτας Ἕλληνας», παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 41 ἄρθρον. Ἐνταῦθα πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος ἑτοιμάζονται ὅπως ἀναχωρήσωσι.

§143ΠΟΛΛΟΙ (δεξιόθεν). Ἐμπρός, Κύριε Πρόεδρε.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, νὰ τελειώσωμεν αὐτὴν τὴν σειρὰν. Ἀκούσατε τὸ ἄρθρον. «Ἄρθρον 41. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κόπτῃ νομίσματα κατὰ τὸν νόμον.» Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται πάντες). Παρεδέχθη. «Ἄρθρον 42. Ἡ Βασιλικὴ χορήγησις προσδιορίζεται διὰ νόμου, ὅστις δὲν δύναται νὰ τροποποιηθῇ εἰμὴ μετὰ δεκαετίαν.»

§145ΑΝΝΙΝΟΣ. Τὸν λόγον. Ἔχω μίαν τροπολογίαν.

§146ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Δὲν θέλομεν τροπολογίας.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία τοῦ Κυρίου Βαπτιστοῦ Ἀννίνου. «Ἡ Βασιλικὴ χορήγησις προσδιορίζεται διὰ νόμου συμπεριλαμβάνοντος καὶ τὰς 10,000 λίρας στερλίνας, ἀποφασισθείσας τῇ 7/19 Ὀκτωβρίου 1863 παρὰ τῆς ΙΓʹ. Βουλῆς τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας εἰς βάρος τοῦ Ἰονικοῦ ταμείου, ὅπερ συγχωνευθὲν μετὰ τοῦ γενικοῦ ταμείου τοῦ Βασιλείου, τοῦτο ἀναδέχεται εἰς ἓν καὶ τὸ βάρος ἐκεῖνο.

ΙΩ. ΣΑΒΒΑ ΑΝΝΙΝΟΣ,

ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ ΣΑΒΒΑΣ ΑΝΝΙΝΟΣ,

Πληρεξούσιοι Κεφαλληνίας.

§148ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Ἄννινος ἐμμένει εἰς τὴν τροπολογίαν του.

§150ΑΝΝΙΝΟΣ. Πρέπει νὰ ἀφήσωμεν λοιπὸν σπόρον ὁμοσπονδιακόν; (θόρυβος). Καθήσατε νὰ ἀκούσητε καὶ ἔπειτα ἀποφαίνεσθε. Κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1863 ἡ διπλωματία εἶπεν εἰς τὸ πρωτόκολλον, ὅτι νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Ἰόνιος Βουλὴ, καὶ ἀφοῦ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς ἑνώσεως καὶ συγκατατεθῶσιν αἱ Δυνάμεις, τότε ὁ Γραμματεὺς τῆς Α. Μ. τῆς Μεγάλης Βρετανίας θὰ συστήσῃ εἰς τὴν Ἰόνιον Κυβέρνησιν ὅπως χορηγῇ ἐτησίως 10 χιλιάδας λιρῶν στερλινῶν πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Γεώργιον. Τοῦτο ἦτο σπόρος ὁμοσπονδιακὸς, Κύριοι· ἡμεῖς τὸν κατεπολεμήσαμεν, δὲν ὑπεστηρίξαμεν, Κύριοι, τὴν ὁμοσπονδίαν (θόρυβος ἀριστερά). Ἀκούσατε πρῶτον, Κύριοι! Ἅμα ἐδημοσιεύθη τὸ πρωτόκολλον, καὶ εὐθὺς αἱ ἐφημερίδες τῆς Εὐρώπης ἐδημοσίευσαν ὅσα χρέη ἔχει ἡ Ἑλλάς. Ἐνῷ ποτὲ προλαβόντως δὲν ἀνέφερον διὰ τὰ χρέη αὐτὰ, ὡμίλησαν ἀφοῦ ἐδημοσιεύθη τὸ πρωτόκολλον, δι’ οὗ ὤφειλεν ἡ Ἑπτανήσιος Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ διὰ τὴν ἕνωσιν, καὶ τοῦτο διὰ τί; διὰ νὰ μᾶς εἰδοποιήσουν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει 300 ἑκατομμύρια χρέος.

§151ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὅσα καὶ ἂν ἔχῃ τὰ πληρόνει.

§152ΛΟΥΖΗΣ. Τὰ πληρόνομεν.

§153ΑΝΝΙΝΟΣ. Τὰ πληρόνομεν, ἀλλὰ ἀκούσατε. Τοῦτο τὸ ἔκαμον διὰ νὰ πτοήσουν ἡμᾶς τοὺς Ἑπτανησίους. Τί ἄλλο γίνεται; Κατὰ σύμπτωσιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Ἑλλάδος, μὲ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἠθέλομεν νὰ ἑνωθῶμεν συνέβη ἀδελφοσφαγὴ, ἄφθονος χύσις αἵματος! Τὸν Σεπτέμβριον εἰσήλθομεν εἰς τὴν Βουλὴν τῆς Κερκύρας· οὔτε τὸ αἷμα, τὸ ὁποῖον ἐχύθη μᾶς ἐπτόησεν, οὔτε αἱ ἐφημερίδες (θόρυβος). Ταῦτα εἶναι γεγονότα.— Οὔτε αἱ ἐφημερίδες, ἐπαναλέγω, αἵτινες ἐδημοσίευσαν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι καταβεβαρυμένη ἀπὸ χρέη, οὔτε τὸ αἷμα μᾶς ἐπτόησαν. Ἀλλ’ εἴπομεν Ναὶ, νὰ ἑνωθῶμεν ἐν μιᾷ καὶ ἀδιαιρέτῳ πολιτείᾳ, νὰ προσφέρωμεν καὶ ἡμεῖς τοὺς φόρους μας εἰς τοὺς ἀδελφούς μας Ἕλληνας, νὰ τοὺς βοηθήσωμεν ὅπως ἐξέλθωμεν αὐτῆς τῆς ὀδυνηρᾶς θέσεως τοῦ νὰ μᾶς λέγουν χρεωκόπους· μὲ ταύτην τὴν γνώμην, μὲ ταύτην τὴν ἀπόφασιν ἐψηφίσαμεν τὴν ἀπόλυτον ἕνωσιν, τὴν ὁλοσχερῆ ἕνωσιν.

§154ΤΙΝΕΣ (ἀριστερόθεν). Δὲν θέλετε τὴν ἀφομοίωσιν.

§155ΑΝΝΙΝΟΣ. Ἠθέλομεν καὶ τὴν θέλομεν, καὶ ἂν δὲν τὴν ἠθέλομεν, δὲν ἐψηφίζομεν τὴν ἀπόλυτον ἕνωσιν. Ὁ Ἁρμοστὴς μὲ τὸν λόγον του τὴν 21 Σεπτεμβρίου 1863 ἐ. ἔ. τί μᾶς λέγει σὺν τοῖς ἄλλοις; «Θέλω προτείνει εἰς ὑμᾶς ἐν ὀνόματι τῆς Α. Μ., ἵνα κατὰ τὴν παῦσιν τῆς πληρωμῆς τῶν ποσῶν, ἅτινα ἐπεφυλάττοντο μέχρι τοῦδε, οἷα ἡ συνεισφορὰ διὰ τὴν στρατιωτικὴν προστασίαν καὶ ἡ χορήγησις τοῦ λόρδου Μεγάλου Ἁρμοστοῦ, ἐπιφυλαχθῇ ὡς πρῶτον βάρος ἐπὶ τοῦ Ἰονίου εἰσοδήματος, τὸ ἐτήσιον ποσὸν Λ. Σ. 10,000 εἰς αὔξησιν τῆς χορηγήσεως τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως Γεωργίου.» Καὶ μὲ τὸ διάγγελμά του τῆς 6 Ὀκτωβρίου 1863 ἔ. ε. τὰ αὐτὰ ἐπαναλαμβάνει. Ἄρα δύω ταμεῖα· ἓν γενικὸν ταμεῖον εἰς Κέρκυραν, καὶ ἄλλο γενικὸν ταμεῖον εἰς Ἀθήνας.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν συνήλθομεν νὰ ἀναγνώσωμεν τὰς συνθήκας· ἀγορεύσατε ἂν θέλητε.

§157ΑΝΝΙΝΟΣ. Ναὶ, αὐτὸ κάμνω· ἀλλ’ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἐγγράφων θὰ ὑποστηρίξω τὴν τροπολογίαν μου.

§158ΠΟΛΛΟΙ. Τὰ ἠξεύρομεν αὐτά.

§159ΑΝΝΙΝΟΣ. Ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν 14 Ὀκτωβρίου ἔ. ν. ἀπήντησεν, ὅτι αὐτὰς τὰς 10 χιλιάδας λίρας στερλίνας νὰ τὰς πληρόνῃ τὸ Ἰόνιον ταμεῖον, ἕως οὗ ἀποκατασταθῇ ἐν μιᾷ πολιτείᾳ, δηλαδὴ ἕως οὗ ἐκτερκιωθῇ τὸ Σύνταγμα· ὁ δὲ λόρδος Μέγας Ἁρμοστὴς τί ἀποκρίνεται;

§160ΕΠ. ΜΕΤΑΞΑΣ. Αὐτὰ τὰ γνωρίζομεν.

§161ΑΝΝΙΝΟΣ. Ἀφοῦ ἀκούσῃς, θέλεις ἰδεῖ, ὅτι δὲν γνωρίζεις τίποτε.

§162ΤΙΝΕΣ. Μὰ τί τὰ θέλομεν αὐτά;

§163ΑΝΝΙΝΟΣ. Ὁ Ἁρμοστὴς τί λέγει, ἀφοῦ ἔλαβεν ἀπάντησιν τηλεγραφικῶς παρὰ τοῦ ὑπουργείου του, καὶ μᾶς ὑπεχρέωσε νὰ τὸ παραδεχθῶμεν χάριν τῆς ἑνώσεως; «Ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει διαμείνει τὸ πρῶτον βάρος τοῦ Ἰονίου εἰσοδήματος, ἐκτὸς ἂν κατάλληλος Συνταγματικὴ πρόνοια ληφθῇ διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς αὐτῆς αὐξήσεως ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος». Τώρα λοιπὸν, Κύριοί μου, εἰς σᾶς ἐναπόκειται, ἐὰν θέλητε, νὰ λάβητε πρόνοιαν, ὅπως τὰ δύω ταμεῖα γίνωσιν ἓν, διότι ἡμεῖς ὑπεχρεώθημεν οὕτω πως νὰ πράξωμεν, καθότι ὁ Ἁρμοστὴς εἰς τὰς ἀντιπροτάσεις, τὰς ὁποίας τῷ ἐστείλαμεν, μᾶς ἀπήντησε διὰ διαγγέλματος τῆς 18 Ὀκτωβρίου· δὲν δέχομαι ἄλλην τροπολογίαν, ἀλλ’ οὕτω πως πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῆτε. Ἡμεῖς, διὰ νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἕνωσιν τὸ παρεδέχθημεν, ἀλλὰ τώρα ἐναπομένει εἰς σᾶς, ὅπως φέρητε ἀπόφασιν τοῦ νὰ μὴν ὑπάρχουν δύω διακεκριμένα ταμεῖα, ἀλλ’ ἓν τοῦ Βασιλ. τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον θὰ δίδῃ τὴν χορήγησιν πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα. Καὶ τοῦτο πρέπει νὰ τὸ καθιερώσητε διὰ τοῦ Συντάγματος, διότι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς τῆς 7/19 Ὀκτωβρίου 1863 οὕτω πως λέγει, «Συνταγματικὴ πρόνοια νὰ ληφθῇ». (Θόρυβος) Τοῦτο εἶχον χρέος νὰ σᾶς τὸ καθυποβάλω. Τὸ καθῆκόν μου τὸ ἐξετέλεσα, σεῖς δὲ, ἐὰν ἔχητε Ἑλληνικὴν ψυχὴν, λάβετε τὴν κατάλληλον πρόνοιαν, ὅπως ἐξαλειφθῇ πᾶσα ἀμφιβολία σπόρου ὁμοσπονδιακοῦ.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Λόντος ἔχει τὸν λόγον.

§165ΛΟΝΤΟΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ ταύτην τὴν στιγμὴν, δὲν δυνάμεθα νὰ καινοτομήσωμεν, καὶ δὲν δυνάμεθα, διότι ἡ Συνέλευσις ἐπ’ αὐτοῦ ἀπεφάνθη. Τὸ σχέδιον τοῦ Συντάγματος συνετάχθη πρὸ τῆς 13 Σεπτεμβρίου τοῦ 1863, ὅτε τὸ σεβαστὸν τοῦτο σῶμα ἔδωκεν εἰδικὸν ψήφισμα, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀναπολήσω εἰς τὴν μνήμην σας. (Ἀναγινώσκεται τὸ ΞΓʹ. ψήφισμα.) Ἔχετε λοιπὸν ἤδη ἀπεφασισμένην ἀμετακλήτως τὴν Βασιλ. ἐπιχορήγησιν εἰς 840,000 δραχ. πρῶτον· κατόπιν γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι ὑπάρχει συνθήκη, διὰ τῆς ὁποίας ἐχορηγήθη εἰς τὸν Βασιλέα Γεώργιον ἓν ποσὸν 10,000 λιρῶν ἐκ τοῦ Ἰονίου ταμείου. Ἐπειδὴ σήμερον τὰ ταμεῖα αὐτὰ συγχωνεύονται, καθὼς εἰς ὅλα πρόκειται νὰ συγχωνευθῶμεν, ἐκεῖναι αἱ 10,000 λιρῶν πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ καὶ εἶναι ἀνάγκη εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ νὰ ὁρισθῇ ἡ Βασιλ. χορήγησις ἀποτελουμένη πρῶτον ἀπὸ τὰς 840,000 δραχμῶν καὶ δεύτερον ἀπὸ τὰς 10,000 λιρῶν.

§166Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργ. Ἐξωτερ.). Καὶ τρίτον ἀπὸ τὰς 12,000 λιρῶν κατὰ τὴν συνθήκην.

§167ΛΟΝΤΟΣ. Διὰ νόμου, μέλλοντος κατόπιν νὰ ἐκδοθῇ, ἔχομεν μόνον τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωμεν τὴν χορήγησιν, τὴν ὀφειλομένην εἰς τὸν διάδοχον τοῦ Βασιλ. Γεωργίου.

§168ΚΑΛΟΣ. Ποῖος τὸ λέγει;

§169ΛΟΝΤΟΣ. Τὸ λέγω ἐγὼ, ἂν δὲν τὸ λέγητε σεῖς.

§170ΚΑΛΟΣ. Τὸν λόγον, Κ. Πρόεδρε.

§171ΛΟΝΤΟΣ. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κανονίσωμεν καὶ ὑπὲρ ἐκείνου μίαν χορήγησιν· ἐν τοσούτῳ σήμερον, ἀποφασίζοντες περὶ τοῦ σήμερον Βασιλέως τῆς Ἑλλάδος, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἡ Συνέλευσις εἶναι δεδεμένη πρῶτον διὰ τοῦ ψηφίσματός της καὶ δεύτερον διὰ τῆς συνθήκης. Προτείνω λοιπὸν νὰ ἐμπεριλάβωμεν εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ῥητῶς τὰ δύο αὐτὰ ποσὰ, νὰ τὰ ἑνώσωμεν, διότι εἰς τὸ μέλλον τὸ ταμεῖον θὰ ᾖναι ἓν καὶ ἀδιαίρετον, καὶ νὰ θέσωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα διατάξεις, ὅτι διὰ νόμου θὰ κανονισθῇ ἡ χορήγησις τοῦ διαδόχου.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Λομβάρδος.

§173ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ προσέξητε εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καὶ θαυμάζω πῶς, ἐνῷ χθὲς ἐγένετο τοσοῦτος θόρυβος περὶ τῆς ἀμέσου, περὶ τῆς ἀστραπηδὸν συγχωνεύσεως, σήμερον προκειμένου λόγου περὶ μιᾶς διατάξεως, ἥτις πηγαίνει νὰ καταστρέψῃ διὰ πάντοτε τὴν συγχώνευσιν, φωνάζομεν, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρίσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι χρεία καμμιᾶς προνοίας. Ἐγὼ, ὁ θεωρούμενος ὡς ἐχθρὸς τῆς συγχωνεύσεως, σᾶς λέγω, ὅτι προσέξατε, διότι τοῦτο ἐὰν παραβλέψητε, θὰ γίνῃ ὁ αἰώνιος σκόπελος τῆς συγχωνεύσεως, συγχώνευσιν δὲν θὰ ἴδητε ποτέ. (θόρυβος ἀριστερά). Συγχώνευσιν δὲν θὰ ἴδητε ποτὲ εἶπον, διότι θὰ ἐπέμβουν οἱ ξένοι νὰ τὴν ἐμποδίσουν. Ἐὰν ἐνθυμῆσθε τὰ περασμένα, πρέπει νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ὅρος ῥητὸς εἰς τὴν παραδοχὴν τοῦ στέμματος τῆς Ἑλλάδος παρὰ τῶν τότε ἀντιπροσωπευόντων τὸν Βασιλέα μας ἐτέθη, ὅτι θὰ τοῦ ἦναι ἐγγυημένον τὸ εἰσόδημα 10,000 λιρῶν στερλινῶν ἀπὸ τὸ Ἰόνιον ταμεῖον (θόρυβος). Ἐνώπιον συνθηκῶν καὶ πρωτοκόλλων αἱ θελήσεις μας ὑποκύπτουν· ἐτέθη ῥητὸς ὅρος, ἐπαναλέγω, ὅτι θὰ ἦναι ἐγγυημένον εἰς τὴν Α. Μ. τὸ ποσὸν 10,000 λιρῶν ἀπὸ τὸ Ἰόνιον ταμεῖον, καὶ ὅσον καὶ ἂν ἐπροσπαθήσαμεν διὰ νὰ ἀποφύγωμεν αὐτὸν τὸν ὅρον, τοῦτο μόνον μᾶς παρεχώρησαν, ὅτι τότε θὰ λαμβάνῃ ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπὸ τὸ ταμεῖον τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἤγουν τότε μόνον θὰ θεωρηθῶσιν αἱ δύο ἐπικράτειαι εἰς ἓν συνερχόμεναι, ὅτι ἔχουν κοινὰ τὰ ταμεῖά των, ὅταν γίνῃ προσήκουσα Συνταγματικὴ πρόνοια. Ἐὰν λοιπόν, Κύριοι, παρατρέξωμεν τὴν στιγμὴν ταύτην, ἐὰν δὲν προβλέψωμεν ἐντὸς τοῦ Συντάγματος νὰ διασαφηνίσωμεν αὐτὸν τὸν, ἔστω, ἀμφίβολον ὅρον, εἴμεθα εἰς κίνδυνον αὔριον νὰ μᾶς εἴπουν, σταθῆτε, δὲν ἐμπορεῖτε νὰ συγχωνεύσητε τὰ ταμεῖα, πρέπει νὰ μείνητε κεχωρισμένοι (θόρυβος ἀριστερά). Αὐτὴ, Κύριοι, εἶναι ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία εἶναι μάλιστα, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ εἰς τὴν συνθήκην. «Τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 10,000 λιρῶν στερλινῶν......... ἐπὶ τοῦ Ἰονίου εἰσοδήματος». Ἰδοὺ ἐδῶ ἓν εἰσόδημα Ἰόνιον χωριστὸν ἀπὸ τὸ εἰσόδημα τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου, καὶ χαίρω, διότι βλέπω συναινοῦντα διὰ νεύματος εἰς τὴν γνώμην μου τὸν ἄλλοτε ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος διεπραγματεύθη τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἑνώσεως. Λοιπόν, Κύριοι, μὴ τρέχετε, πρόκειται νὰ ἐμποδίσητε διὰ πάντα τὴν συγχώνευσιν, ὄχι ὑμεῖς, ἀλλ’ οἱ ξένοι, ἂν δὲν λάβητε πρόνοιαν. Δὲν μακρηγορῶ περισσότερον· σᾶς ἔδειξα τὸν κίνδυνον· σκεφθῆτε ὅπως θέλετε. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι εἴμεθα ἀνώτεροι ἀπὸ τὰς συνθήκας καὶ τὰς εὐρωπαϊκὰς Δυνάμεις, τότε κάμετε ὅ,τι θέλετε (θόρυβος).

§174ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργ. τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ γνωρίζω ἐπακριβῶς τοὺς λόγους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ὑπηγόρευσαν τὴν ἀξίωσιν, ἥτις ἐδηλώθη εἰς τὸ Ἰόνιον κοινοβούλιον τὸ ΙΓʹ, τὴν ἀξίωσιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπῃτεῖτο ἵνα τὸ Ἰόνιον κοινοβούλιον ὁμολογήσῃ ὑποχρέωσιν πληρωμῆς 10,000 λιτρῶν ἐκ τοῦ Ἰονίου ταμείου, προηγουμένην πάσης ἄλλης, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο πρὸς συμπλήρωσιν τῆς χορηγήσεως τῆς ἀποδιδομένης πρὸς τὸν Βασιλέα Γεώργιον Αʹ. Ἐὰν ὅμως σταματήσω εἰς τὸ γράμμα τῆς δηλώσεως ἐκείνης, εἰς τὴν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν τὸ Ἰόνιον κοινοβούλιον ἔκαμεν, ἀπαντῆσαν εἰς τὴν δήλωσιν ἐκείνην, καὶ εἰς τὴν συνθήκην, ἡ ὁποία συνωμολογήθη κατόπιν, δὲν ἔχω ἀνάγκην πολλῶν λόγων διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ πολεμήσω κατ’ οὐσίαν πᾶσαν ὑπόνοιαν, ἥτις εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐγερθῇ, ὅτι πολλὰ πιθανὸν νὰ ἐθεωρήθη εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διακεκριμένη ἡ ὕπαρξις τοῦ Ἰονίου κράτους, ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ διαχείρισις. Ἐπειδὴ δὲ, ἂν μελετήσῃ τις ὅλας τὰς διατάξεις τῆς συνθήκης, ἂν ἐξετάσῃ ἱστορικῶς ὅλας τὰς ὑποθέσεις θέλει πεισθῇ ἀδιστάκτως, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὸν νοῦν τῶν μεγάλων Δυνάμεων εἰς τὸ μέλλον τοιαύτη διάκρισις, ἐξ ἐναντίας δὲ θέλει ἐξαγάγει πολλὰ ἐπιχειρήματα ἵνα πεισθῇ, ὅτι ὁ σκοπὸς ἦτο νὰ συγχωνευθῇ ἡ Ἑπτάνησος ἐν τῷ τότε Ἑλληνικῷ Κράτει καὶ ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Ἑπτάνησος ν’ ἀποτελέσωσιν ἓν ἀδιάῤῥηκτον καὶ αὐτοτελὲς Κράτος, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δύναται ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις σήμερον, ἥτις ἐπιλαμβάνεται τοῦ ζητήματος τῆς Βασιλικῆς χορηγίας, δύναται ν’ ἀποκρούσῃ πᾶσαν ὑπόνοιαν, τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ στηρίξῃ ἐπὶ τῆς δηλώσεως ἐκείνης τῆς γενομένης εἰς τὸ Ἰόνιον Κοινοβούλιον, νομίζω ὅτι ὄχι μόνον δύναται, ἀλλὰ καὶ ὅτι θέλει ἐνθυμίσει τὴν διάταξιν τὴν κανονίζουσαν τὴν Βασιλικὴν χορηγίαν· δὲν ἔχει λοιπὸν παρὰ νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἀκόμη ὑπὲρ τῆς ἑνότητος, ἥτις ὑπάρχει πάντοτε ἐν τῇ διανοίᾳ τοῦ σεβαστοῦ Συνεδρίου· ἂν δὲ ἡ Συνέλευσις εὐαρεστῆται νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην τοῦ προαγορεύσαντος ἐντίμου συναδέλφου μου ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, νομίζω, ὅτι ἀποκρούει ὁλοσχερῶς τὰς ὑπονοίας ἐκείνας, μεταβάλλουσα τὸ ἄρθρον τὸ κανονίζον τὴν Βασιλικὴν χορηγίαν ὡς ἑξῆς· «Ἡ πρὸς τὸν Βασιλέα Γεώργιον Αʹ. ἀποδοτέα ἐτησία χορηγία προσδιορίζεται εἰς ἓν ἑκατομμύριον καὶ ἑκατὸν εἴκοσι πέντε χιλ. δραχμῶν». Ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις σήμερον κανονίζουσα τὴν χορηγίαν, τὴν ὁποίαν θέλει ἀποδώσει τὸ ἔθνος εἰς τὸν Βασιλέα Γεώργιον Αʹ, ἀναγνωρίζει τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε διὰ τῆς συναλλαγῆς τῶν συνθηκῶν καὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν ὑποχρεώσεων, κανονίζουσα διὰ μιᾶς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὅλον τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος θέλει δίδει εἰς τὸν βασιλέα Γεώργιον.

§175ΛΟΥΖΗΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔκαμε. Βεβαίως, Κύριοι, εἶναι ἄξιον ἀπορίας, πῶς δύναται ἐπὶ τούτου τοῦ ἀντικειμένου νὰ ἀναφανῇ μία διαίρεσις· ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ἔμεινα ἐμβρόντητος καὶ δὲν ἠδυνάμην μὲ τὸν νοῦν μου ν’ ἀποδώσω τὴν ὑπάρχουσαν διχογνωμίαν εἰμὴ εἰς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη ἡ πρότασις· λέγω, ὅτι εἶναι ἀπορίας ἄξιον, καθότι καὶ ἡμεῖς καὶ ὑμεῖς ὑπάρχομεν συνδεδεμένοι διὰ μιᾶς συμβάσεως καὶ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προνοήσωμεν ὡς ἤδη προνοοῦμεν· καὶ τὸ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως τοῦ 63 κάμνει μνείαν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ ἐπιφυλάττεται· καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἰονίου Βουλῆς κάμνει μνείαν· καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Ἰονίου Βουλῆς κατὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀπόφασις αὐτῆς, εἶναι ἔγγραφον διπλωματικὸν, εἶναι ῥήτρα, τὴν ὁποίαν ὑπηγόρευσαν μέσα ἀπὸ τὸ ἀνακτοβούλιον τοῦ Ἁγ. Ἰακωβάτου εἶναι ῥήτρα, τὴν ὁποίαν ὑπηγόρευσεν οὐχὶ ἡ Ἀγγλία, ἀλλὰ καὶ ἡ Ῥωσσία καὶ ἡ Γαλλία, καὶ τοῦτο φαίνεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔλαβε τὴν καλοσύνην νὰ δημοσιεύσῃ διὰ τοῦ τύπου ὁ ἔντιμος Κύριος Τρικούπης. Ἀπορῶ πῶς ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀποκλείει σήμερον διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του, πᾶσαν ὑπόνοιαν δισταγμοῦ τυχὸν ἐγερθέντος κατὰ τῆς διαπραγματεύσεις ἐκείνας, καὶ ὀφείλω βεβαίως νὰ τὸ ἀποδώσω εἰς ἔλλειψιν μνημονικοῦ, καθότι ὑπάρχει ἓν ἔγγραφον, ὑπάρχει μία ἐπιστολὴ λίαν ἐκτεταμένη, λίαν σπουδαία, περιποιοῦσα μεγίστην τιμὴν εἰς τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν, διὰ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ὑπερησπίσθη, οὐχὶ τὰ δικαιώματα τῆς Ἑπτανήσου, ἀλλὰ τὰ τοῦ ἔθνους. Ὁπόταν ἠκούσθη ἡ ἀπαισία φωνὴ τῆς ἐξουδετερώσεως ὅλης τῆς Ἑπτανήσου, ἐνθυμεῖσθε τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ ὑπουργοῦ τὰ ὁποῖα ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν ἀπεσταλμένον ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὸ Συνέδριον τῶν Μεγάλων Δυνάμεων· ἂς ἐνθυμηθῶμεν τὶ ἔλεγε τότε καὶ τὰς ὑπονοίας, τὰς ὁποίας συνέλαβε καὶ ἔλεγεν, ὅτι δὲν εἶναι ἕνωσις πραγματικὴ ἡ ἐξουδετέρωσις τῆς Ἑπτανήσου. Ἔπειτα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ὁμολογίαν τοῦ ὑπουργοῦ......

§176ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν εἶναι ὁ ἴδιος.

§177ΛΟΥΖΗΣ. Πάντοτε ὑπάρχει εἷς ἔπαινος καὶ ὀφείλει πᾶς Ἕλλην, πᾶς Ἑπτανήσιος ν’ ἀπονείμῃ τιμὴν εἰς τὸν ἄνδρα, ὅστις ὑπερησπίσθη τὰ δίκαια τοῦ ἔθνους, καὶ τὰ ὑπερησπίσθη ὡς ἔπρεπε νὰ τὰ ὑπερασπισθῇ μετὰ παῤῥησίας καὶ λέγων τὴν ἀλήθειαν ὅλην εἰς τὰς ξένας Δυνάμεις, λέγων τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ μία ἕνωσις διὰ τῆς ἐξουδετερώσεως, μία ἕνωσις οὐχὶ πραγματικὴ, ἀλλὰ προσωπική. Ἀπορῶ, ὅταν σήμερον ὁ ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι ὂν ἠθικὸν, δὲν εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὰς πράξεις τοῦ προκατόχου του, τὰς πράξεις ὅμως, αἱ ὁποῖαι περιποιοῦσι τιμὴν, πρέπει νὰ τὰς ἐνσαρκοῦται, μᾶς λέγει σήμερον, ὅτι δὲν ὑπῆρξε καμμία ὑπόνοια προσωπικῆς ἑνώσεως. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι κατόπιν τῶν ἀμοιβαίων ἀποφάσεων διὰ τὴν ἐπιχορηγίαν τὴν Βασιλικήν. Ἓν ψήφισμα ἔκαμεν ἡ Ἑπτάνησος, τὸ ὁποῖον κατὰ τοῦτο ὑπηγορεύθη ἀπὸ τὴν διπλωματίαν, ὑπὸ ὅρον ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, καὶ προσέξατε, Κύριοι, τόσην βαρύτητα ἔδιδεν εἰς αὐτὸν τὸν ὅρον, ὥστε ἀκριβολόγει καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν λέξεων. Ἡ Ἰόνιος Βουλὴ εἶχε κατ’ ἀρχὰς παραδεχθῆ αὐτὰς τὰς ῥήσεις «ἕως οὗ ἐξακολουθῇ νὰ πληρώνηται ἡ χορηγία τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν στερλινῶν, συμπεριλαμβανομένων καὶ αὐτῶν εἰς τὸ ὅλον τῆς Βασιλικῆς χορηγίας». Διὰ τοῦ τηλεγράφου μετεβιβάσθη τὸ ὅλον ἔγγραφον εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἐπεστράφη διὰ τοῦ τηλεγράφου διορθωμένον, οὐχὶ «ἕως οὗ» ἀλλ’ «ἐκτὸς ἄν» καὶ ὁ Ἁρμοστὴς, ὅταν τὸ διεβίβασεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἶπεν, ὅτι ἦτον ὅρος ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ. Ἀπορῶ πῶς δύναται ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία. Ὅτε παρεδέχθημεν τοῦτο, τὸ παρεδέχθημεν ἀνεξαρτήτως τῆς βουλήσεώς μας. Ἂς αἰσθανθῶμεν τὴν θέσιν μας· ἡμεῖς σήμερον κάμνομεν ἕνα νόμον, θέτομεν ἄρθρον, τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἡ διπλωματία, ἡ ὁποία ἐνέκρινε τὴν ἕνωσιν καὶ ἡ ὁποία παρεδέχθη τὰς αἰτήσεις μας καὶ ἀνεγνώρισε τὰς θυσίας μας, αὐτὴ ἡ διπλωματία τὸ ἐπέβαλε, καὶ τὸ ἐπέβαλε κατόπιν ἀπαιτήσεως αὐτοῦ τοῦ Ἄνακτος τῆς Δανίας ὅστις ἐνήργει ἐν ὀνόματι τοῦ Γεωργίου. Ἡ διαφωνία λοιπὸν αὕτη, ἡ ὁποία ἐγείρεται, ἴσως εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη ἡ πρότασις. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δύναται νὰ παραδεχθῇ καὶ οὕτω νὰ ἐκλείψῃ ἀπὸ τοῦ ἀντικειμένου τούτου πᾶσα ἀμφιβολία.

§178ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριοι, οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπεν ὁ Κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς πρὸς τὰς ἐγερθείσας τότε ὑπονοίας, εἶναι αὐτοὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους σᾶς εἶπον καὶ ἐγώ. Ὁ Κ. Λούζης ἀνέφερεν ἔγγραφον διὰ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ὑπῆρχον τότε ὑπόνοιαι· δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ὑπῆρχον ὑπόνοιαι, βλέπω μόνον, ὅτι τώρα δὲν ὑπάρχουν. Ὅταν, Κύριοι, ἀναγνώσητε τὴν σειρὰν τῶν ἐγγράφων ἐκείνων, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι οὐδεὶς λόγος ὑπονοίας ὑπάρχει· θέλετε ἰδεῖ, ὅτι οὐδεμία τῶν Δυνάμεων ἐσκέφθη νὰ σχηματίσῃ ἐν Ἑλλάδι ὁμοσπονδίαν· θέλετε ἰδεῖ, ὅτι πᾶσα πρότασις εἶναι πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅτι ἡ ἕνωσις εἶναι πλήρης· δυσκολία τις ἀνεφάνη ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον τὸ ἀφορῶν τὴν πληρωμὴν τῶν 10 χιλιάδων λιρῶν ἐκ τοῦ Ταμείου τοῦ Ἑπτανησιακοῦ, ἀλλ’ ἡ δυσκολία αὕτη ἐπρολήφθη, διότι αἱ Δυνάμεις εἶχον ἀναλάβει ὑποχρεώσεις. Αἱ Δυνάμεις ἀναλαβοῦσαι τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας, ἤθελον τὰς ἐκπληρώσωσι πιστῶς, φοβούμεναι μὴ καὶ διὰ λέξεώς τινος, διότι ὁ Κ. Λούζης ἀποδίδει πολλὴν σπουδαιότητα καὶ εἰς τὰς λέξεις, φοβούμεναι μὴ τυχὸν διὰ τῆς παραλλαγῆς λέξεων δὲν φανῶσι πιστοὶ ἐκτελεσταὶ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνεδέχθησαν· ὥστε βεβαιωθῆτε, ὅτι οὐδεμία πρόθεσις ὑπῆρχε περὶ Ὁμοσπονδίας, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐτέθη οὕτω πως, διότι ἡ Ἰόνιος Βουλὴ τὸ εἶχε παραδεχθῆ, καὶ διότι ἐνόμιζεν, ὅτι δι’ αὐτῆς ἐξεπλήρου τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνεδέχθη. Συνάμα ἐγνώριζεν ἡ ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ὅτι ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων δὲν ἐπεθύμει τὸ ἄρθρον τοῦτο νὰ τεθῇ ἐν τῇ συνθήκῃ· ἡ Ἀγγλία ἐξέφρασε τὴν πρόθεσίν της νὰ μὴ τὸ θέσῃ. Ὑπῆρξαν δυσκολίαι τινὲς, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ὑπῆρξεν ἀνάγκη νὰ τεθῇ τὸ ἄρθρον ὅπως εἶχεν ἐν τῇ ἀποφάσει τῆς Ἰονίου Βουλῆς. Τώρα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀπέναντι τῶν Δυνάμεων, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον, εἶμαι πρόθυμος νὰ δεχθῶ τὴν πρότασιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ. Ἄλλως ὅμως καὶ τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἔχει καλῶς, διότι λέγει, ἡ Βασιλικὴ χορήγησις προσδιορίζεται διὰ νόμου, ὅστις δὲν δύναται νὰ τροποποιηθῇ εἰμὴ μετὰ δεκαετίαν· ἔπεται ἄρα, ὅτι ὁ νόμος εἶναι συνέπεια τοῦ Συντάγματος· ἡ λέξις συνταγματικὴ πρόνοια εὑρίσκεται ἐκπληρουμένη διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ. Ἀλλὰ θέλετε καὶ προσδιορισμὸν διὰ τοῦ νόμου τοῦ ποσοῦ, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα, εἶμαι ἕτοιμος νὰ τὸ ὑποστηρίξω. Ἡ λέξις λοιπὸν Συνταγματικὴ πρόνοια δὲν σημαίνει νὰ τεθῇ ἐντὸς τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ πρόνοια σύμφωνος πρὸς τὸ Σύνταγμα.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ προσθήκη τοῦ Κυρίου Λομβάρδου. Ἡ τοῦ Κυρίου Λόντου πρῶτον ἔχει ὡς ἑξῆς. «Ἡ πρὸς τὸν Βασιλέα ἀποδοτέα ἐτησία χορήγησις προσδιορίζεται εἰς 1 ἑκατομμύριον 125,000 δραχμάς». Ὁ Κύριος Λομβάρδος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. (Ἀναγινώσκεται).

§180ΛΟΥΖΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ταύτης μόνον νὰ γίνῃ μνεία εἰς τὰ πρακτικά.

§181ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τοῦτο προτείνω ἐγὼ νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα· ἂν δὲν τὸ θέλητε, καταψηφίσατέ το.

§182ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ Κυρίου Λομβάρδου δὲν εἶναι διὰ τὸ Σύνταγμα. Νομίζω, ὅτι λύεται πᾶσα ἀμφιβολία, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Λόντου.

§183ΛΟΥΖΗΣ. Συνταγματικὴ πρόνοια σημαίνει τὴν ἐγγραφὴν εἰς τὸ Σύνταγμα, καὶ οὐχὶ νὰ κάμωμεν ψήφισμα. (θόρυβος καὶ συνδιαλέξεις μεταξὺ τῶν πληρεξουσίων.)

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεννοηθῆτε λοιπὸν μεταξύ σας καὶ φέρετέ μοι μίαν πρότασιν.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ τροπολογία. «Ἡ πρὸς τὸν Βασιλέα Γεώργιον Αʹ. ἀποδοτέα ἐτησία χορηγία προσδιορίζεται εἰς ἓν ἑκατομμύριον 125,000 δραχμῶν».

§186ΚΑΛΟΣ. Καλὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν δευτέραν ἵνα φέρωμεν ἓν ψήφισμα· (ἐγείρονται πολλοὶ ἐξ ἀριστερῶν διὰ νὰ ἀναχωρήσωσι.)

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι πληρεξούσιοι.

§188ΚΑΛΛΙΓΑΣ. (Ἐκ τῆς ἕδρας του) Κατ’ ἐμὲ, προτιμῶ νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει καὶ νὰ γίνῃ ψήφισμα ἰδιαίτερον κανονίζον τὰ τῆς ἐπιχορηγήσεως. Ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ τοῦ κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας του δὲν λέγει τίποτε, διότι ζητεῖ νὰ γίνῃ διασάφησις καὶ προσδιορίζει διὰ τῆς τροπολογίας τὸ ποσόν· ὁ προσδιορισμὸς ὅμως τοῦ ποσοῦ δὲν περιέχει τὴν ἔννοιαν ἐκ ποίων στοιχείων σύγκειται τὸ ποσόν· ἂν θέλωμεν λοιπὸν ὥστε τὸ Σύνταγμα νὰ κάμῃ λόγον περὶ τούτου, πρέπει νὰ κάμητε καὶ προσθήκην.

§189ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§190ΛΟΝΤΟΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὴν προσθήκην, νομίζω ὅμως, ὅτι ὑπονοεῖται οἴκοθεν, ἀφοῦ ἐνταῦθα δὲν ὑπάρχομεν μόνον ἡμεῖς, ἀλλὰ καὶ οἱ ἀδελφοὶ Ἑπτανήσιοι, μετὰ τῶν ὁποίων σκεπτόμεθα· νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι πρόνοια πάρα πολὺ εἰς τὸ ἔπακρον ὠθισμένη νὰ λεπτολογῶμεν ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων. Ἂν νομίζητε, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ προσθήκη αὕτη, δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν νὰ τὴν παραδεχθῶ.

§191ΠΟΛΛΟΙ. (Ἐξ ἀριστερῶν) παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§192ΓΕΩΡΓ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν θέλητε νὰ κάμωμεν ψήφισμα τὸ κάμνομεν ἤδη, ἐντὸς ὅμως τοῦ Συντάγματος δὲν δύνανται νὰ συμπεριληφθῶσιν αὐτά.

§193ΚΑΛΟΣ. Δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν τὸ ζήτημα διὰ τὴν δευτέραν, ἵνα φέρωμεν ἓν ψήφισμα.

§194ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ᾖναι ὀρθὸν νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν πρὶν δώσωμεν πέρας εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα· ἔπειτα τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον, πρόκειται περὶ μιᾶς φρασεολογίας ἁπλουστάτης· ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι κατ’ οὐσίαν. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ῥητῶς εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅτι ἐδῶ συγχωνεύεται καὶ τὸ ποσόν.

§195ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§196ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Νὰ μὴ ὁρίσωμεν ὅμως ἐδῶ τὸ ποσὸν, διότι αὐτὸ μεταβάλλεται μετὰ 10 ἔτη, καὶ πρέπει νὰ μεταβληθῇ. Ἐλπίζομεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἔχῃ μόνον 20 ἑκατομμύρια· αὔριον θὰ ἔχῃ 50 ἑκατομμύρια. Διὰ τοῦτο λέγω νὰ σταθῶμεν νὰ δώσωμεν ἓν πέρας.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σταθῆτε, Κύριοι πληρεξούσιοι.

§198ΜΑΡΙΝΟΣ. Κύριοι, ἐμμένομεν ἰδιαιτέρως οἱ Ἑπτανήσιοι ἐπὶ τῆς διασαφίσεως ταύτης, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἐπιθυμοῦμεν ὅπως ἐκλείψῃ πᾶν εἶδος διαιρέσεως μεταξὺ τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῆς πρώην Ἑλλάδος. Εἶναι βέβαιον, ὅτι κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἰονίου Βουλῆς — (θόρυβος) μεταξὺ τῆς γνώμης τῶν θελόντων νὰ ἐκλείψῃ τὸ ποσὸν τοῦ ὀφειλομένου ὡς ἐκ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου... (θόρυβος). Λοιπὸν, Κύριοι, εἶναι βέβαιον, ὅτι κατὰ τὴν ῥήτραν, ἥτις κατεχωρίσθη εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἰονίου Βουλῆς τοῦ 8βρίου, ἀπόφασιν, ἥτις συνεπλήρωσε τὸ μέτρον τῆς ἑνώσεως, κατ’ αὐτὴν τὴν ῥήτραν, μέχρις οὗ μία συνταγματικὴ πρόνοια προνοήσῃ περὶ τῆς πληρωμῆς τῆς αὐξήσεως, αἱ 10,000 λίτραι ἀποτελοῦσι πρῶτον καὶ ἰδιαίτερον βάρος τοῦ Ἰονίου ταμείου. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη μιᾶς συνταγματικῆς ῥήτρας, τὸ ζήτημα ἀνάγεται εἰς τοῦτο· ἡ συνταγματικὴ ῥήτρα θὰ ἀναφέρῃ ῥητῶς τὸ ποσὸν τῆς πρώην χορηγήσεως, ἢ τὴν χορήγησιν θέλει τὴν ἀφήσει προσδιοριστέαν διὰ νόμου; Ὁπωσδήποτε πρόκειται νὰ ἐκπληρωθῇ σήμερον ὁ ὅρος ἐκεῖνος, ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου ἐκλείπει πᾶσα διαφορὰ μεταξὺ τοῦ Ἰονικοῦ ταμείου καὶ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος. Ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπρότεινε νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ Συντάγματι ἓν ὁλικὸν ποσὸν συμπεριλαμβάνον τὴν χορήγησιν, τὴν ψηφισθεῖσαν παρὰ τῆς Συνελεύσεως πρὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, καὶ ἐμπεριλαμβάνον προσέτι τὸ ποσὸν τῶν 10,000 λιτρῶν στερλινῶν. Ἐὰν λοιπὸν δυνάμεθα τὴν μὲν ά. χορήγησιν νὰ μὴ καταχωρίσωμεν ἐν τῇ συνταγματικῇ ῥήτρᾳ, περὶ δὲ τῆς ποσότητος τῆς προερχομένης ἐκ τῆς Ἑπτανήσου νὰ κάμωμεν μνείαν, συνεβιβάσαμεν πᾶσαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου διαφωνίαν. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συνταχθῇ τὸ ἄρθρον οὕτως· «Ἡ Βασιλικὴ χορήγησις προσδιορίζεται διὰ Νόμου· ἐμπεριλαμβάνει δὲ καὶ τὴν ὡς ἐκ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος αὔξησιν τῶν 10 χιλ. λιτρῶν στερλινῶν.

§199ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν σημαίνει τίποτε τοῦτο.

§200Α. ΛΟΝΤΟΣ. Θὰ εἴπῃ, ὅτι ἀναγνωρίζομεν ἀκόμη τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἰονικοῦ ταμείου (θόρυβος· διάφοροι διάλογοι).

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, ἔχω τὰς ἑξῆς τροπολογίας· τοῦ Κ. Χρηστίδου.

§202ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Πρὶν ἀναγνώσητε τὰς τροπολογίας ἔπρεπε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασίν μου· πρέπει νὰ γίνῃ ψήφισμα ἢ νὰ καταχωριθῇ ἐν τῷ Συντάγματι;

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται παρὰ τῶν ὑποφαινομένων πληρεξουσίων ἡ τροπολογία τοῦ 42 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. «Ἡ Βασιλικὴ χορήγησις προσδιορίζεται διὰ Νόμου συμπεριλαμβάνοντος καὶ τὰς 10,000 λίρας στερλίνας ἀποφασισθείσας τῇ 7/19 Ὀκτωβρίου 1863 παρὰ τῆς ΙΓʹ. Βουλῆς τῆς πρώην Ἰονίου Πολιτείας εἰς βάρος τοῦ Ἰονικοῦ Ταμείου, ὅπερ συγχωνευθὲν μετὰ τοῦ γενικοῦ ταμείου τοῦ Βασιλείου, τοῦτο ἀναδέχεται εἰς ἓν καὶ τὸ βάρος ἐκεῖνο. ΙΩΑΝΝΗΣ Ι. ΑΝΝΙΝΟΣ πληρεξούσιος Κεφαλληνίας. ΒΑΠΤΙΣΤΗΣ ΣΑΒΒΑ ΑΝΝΙΝΟΣ πληρεξούσιος Κεφαλληνίας. Νὰ ὑπάγητε εἰς ἓν δωμάτιον νὰ συγχωνεύσητε τὰς προτάσεις σας.

§204ΤΙΝΕΣ. Τὴν Δευτέραν.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα διὰ νὰ τὸ ἀναβάλωμεν. Ὁρίστε Κ. Μαρῖνε, Κ. Λόντε, Κ. Σαράβα, Κ. Χρηστίδη, εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ συγχωνεύσητε τὰς τροπολογίας σας. (Ἀπέρχονται, μετὰ 10 δὲ λεπτὰ συσκεψάμενοι ἐξέρχονται).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ ἡ πρότασις ἡ ἐκ τῆς συγχωνεύσεως τῶν λοιπῶν. «Ἡ Βασιλικὴ χορηγία προσδιορίζεται διὰ Νόμου, ἡ δὲ πρὸς τὸν Βασιλέα Γεώργιον Αʹ. ἐτησία χορηγία, ἐν ᾗ συμπεριλαμβάνεται καὶ τὸ παρὰ τῆς πρώην Ἰονίου Βουλῆς ψηφισθὲν ποσὸν, ὁρίζεται εἰς δραχ. 1,125,000. Τὸ ποσὸν τοῦτο δύναται ν’ αὐξηθῇ μετὰ δεκαετίαν διὰ Νόμου.»

§207ΠΟΛΛΟΙ. Καλὰ, καλά.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ταύτην νὰ ἐγερθῶσι. (Ἀνίστανται σχεδὸν ὅλοι) Παρεδέχθη. Πολλοὶ ἐγείρονται καὶ ἀναχωροῦσι.

§209ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Διαμαρτύρομαι, Κ. Πρόεδρε, διότι δὲν ἐψηφίσαμεν· εἶχον ζητήσει τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Δὲν πρέπει νὰ βιάζησθε τόσον.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔγεινε μίαν ὥραν συζήτησις. Κύριοι, καθήσατε μὴ φεύγετε, εἶναι ἓν ἄρθρον τὸ ἑπόμενον περὶ ὅρκου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαιτεῖ συζήτησιν.

§211ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἴμεθα πλέον πλήρεις.

§212ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν Δευτέραν, Κ. Πρόεδρε. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις (ὥρα 5 παρὰ 25).

Ὁ Προεδρεύων Ἀντιπρόεδρος,

ΕΥ. ΑΝΤΥΠΑΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Λ. Ζατουνίτης.