1864.07.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 276.

Τῆς 15 Ἰουλίου 1864.

(Τετάρτη).

Ὥρα 9 Π. Μ. Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου καὶ τῆς Συνελεύσεως πλήρους γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐγένετο ἔνστασις κατὰ τῆς ἐκλογῆς· περὶ ταύτης λοιπὸν πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις. Ἐγκαταλείπει τὴν ἕδραν του.

§4ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθήσατε, Κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν θέσιν σας. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀληθές........

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο ἡ ἔνστασις, ἡ Συνέλευσις πρέπει ν’ ἀποφανθῇ. Ἐπειδὴ αἱ ἐνστάσεις ἀφοροῦν ἐκλογὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξελέχθην ἐγὼ, διὰ τοῦτο θ’ ἀποχωρήσω. Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ πρώην ἀντιπρόεδρος Κ. Κωνστ. Πετσάλης.

§6ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι προχθὲς ἐγένοντο ἐνστάσεις τινές· αἱ ἐνστάσεις αὐταὶ δὲν ὑπεστηρίχθησαν παρ’ οὐδενός· κατὰ τὸν κανονισμὸν δὲ, ὁσάκις ὑποβάλλεται πρότασις, πρέπει νὰ ὑποστηρίζεται καὶ ὑπὸ 10 πληρεξουσίων, καὶ ἐπειδὴ σήμερον δὲν ὑπάρχει τις, ὥστε νὰ τὰς ὑποστηρίξῃ, καί τινες εἶναι ἀνυπόστατοι κατ’ οὐσίαν καὶ μὴ ἀληθεῖς, διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ὁ Κ. Πρόεδρος δύναται νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Συνέλευσιν.

§7ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Αὐτὰς τὰς ἐνστάσεις τὰς ὑπέβαλον πρόσωπά τινα· πρέπει νὰ ἐρωτηθῶ ἂν σήμερον τὰς ὑποστηρίζουν.

§8ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἵνα ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις εἶναι ἀνάγκη νὰ ᾖναι ἀπηρτισμένη. Φέρω τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις· διότι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου πολλοὶ ἀνεχώρησαν. (θόρυβος)

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλω τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν, τὸ παρεμπῖπτον περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς διαλογῆς τῆς ψηφοφορίας.

§10ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Προηγεῖται τὸ ἄλλο (θόρυβος), ἤτοι τὸ ἂν ἤμεθα πλήρεις. Τὸ ζήτημα ἂν ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ παρ’ ἑνὸς ἂν προταθῇ, πάντοτε λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ μὴ καινοτομῇ.

§11ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. (ἐξ ἀριστερῶν). Θέλετε νὰ ματαιώσητε τὴν συνεδρίασιν.

§12ΑΘ. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἤκουσα, ὅτι γίνεται λόγος ἐξωτερικῶς, ὅτι πολλάκις ἡ Συνέλευσις προβαίνει εἰς ἀποφάσεις, χωρὶς νὰ ἔχῃ νόμιμον ἀπαρτίαν. Τοῦτο προσβάλλει τὴν ὑπόληψιν τῆς Συνελεύσεως· ὡς πληρεξούσιος δὲ ἐνδιαφέρομαι ὑπὲρ τῆς ὑπολήψεως τῆς Συνελεύσεως.

§13ΑΧΟΛΟΣ. Διὰ τὴν Συνέλευσιν ἐνδιαφέρεσθε Κ. Φρούραρχε;

§14Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἂν ἦμαι φρούραρχος, εἶμαι συγκαταθέσει τῆς Συνελεύσεως· δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀξιοῦν ἐναντίον τῆς θελήσεως τῆς Συνελεύσεως νὰ ἔχουν θέσεις.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ λείψουν τὰ προσωπικά.

§16ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ διασύρεται ἡ ὑπόληψις τοῦ Σώματος, διὰ τοῦτο κάμνω τὴν ἔστασιν, ὅτι τὸ Σῶμα δὲν εἶναι πλῆρες· πρὸς τιμήν του δὲ ἀπαιτῶ νὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις ἵνα ἀποδειχθῇ ἡ ἀπαρτία σύμφωνα μὲ τὸν νόμον.

§17ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἂν ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ποῖος μᾶς δίδει τὴν ἐγγύησιν, ὅτι πολλοὶ ἕτεροι δὲν θὰ κάμουν τὴν ἔνστασιν ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις; τότε τί θὰ κάμωμεν;

§18ΖΕΡΒΑΣ. Ἀπαντῶ εἰς ἕνα λόγον τοῦ προλαλήσαντος Κ. Πετιμεζᾶ, εἶπεν ὅτι ἡ Συνέλευσις διασύρεται ἔξω, ὅτι δῆθεν μὴ οὖσα ἐν ἀπαρτίᾳ, προχωρεῖ εἰς ἐργασίας· δὲν διασύρεται ἀπὸ τοῦτο, διασύρεται ἀπὸ τὸν φενακισμὸν, τὸν ὁποῖον πολλοὶ κάμνουν εἰς αὐτὴν, ἐρχόμενοι ἐνταῦθα καὶ ἀναχωροῦντες ἵνα παραλύωσι τὰς συνεδριάσεις, καὶ πολὺ περισσότερον ὁ ἔχων τὰ χρέη τοῦ φρουράρχου, ὁ ὁποῖος ἀπεδίωκε προχθὲς τοὺς ἐρχομένους πληρεξουσίους· αὐτὸ διασύρει τὴν ὑπόληψιν τῆς Συνελεύσεως.

§19Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι πολὺ μακρὰν τῆς ἀληθείας ὁ ἀγορεύων.

§20ΖΕΡΒΑΣ. Διασύρεται ἕνεκα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προδίδουν τὸ καθῆκόν των· δὲν θέλουν νὰ συνέλθουν εἰς ἐργασίαν διὰ τὰ σπουδαιότερα ἔργα.

§21Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶπεν ὁ Κ. Ζέρβας ἐντεῦθεν, ὅτι διασύρεται ἡ ὑπόληψις τῆς Συνελεύσεως ἐκ τῆς διαγωγῆς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται καὶ φεύγουν. Ἐγὼ εἶπον μόνον ὅτι τοιοῦτόν τι κυκλοφορεῖ ἔξω. Δεύτερον εἶπεν, ὅτι παρεμπόδισα πληρεξούσιον εἰσερχόμενον· τὸ πρᾶγμα φαίνεται προσωπικὸν, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ μὲ ἀρνηθῆτε τὸν λόγον νὰ ὑπερασπίσω τὸν ἑαυτόν μου, χρεωστῶ νὰ σᾶς εἴπω ἐν συνειδήσει, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε Συνέλευσις, δὲν ἐλάβατέ ποτε τοιοῦτον παράδειγμα παρ’ ἐμοῦ. Προχθὲς ἐξῆλθον μέχρι τῆς πύλης· κατὰ συγκυρίαν δὲν ἔμεινα ἐκεῖ παρὰ ἓν λεπτόν. Τί βλέπω; Βλέπω τὸν υἱὸν τὸν μικρὸν τοῦ Κυρίου Κανάρη, τοῦ ὁποίου σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν ἠξεύρω οὔτε τὸ ὄνομα.

§22ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ὁ Λυκοῦργος.

§23ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Συρόμενον ἀπὸ δύο ἢ τρεῖς καὶ φωνάζοντα ὅτι παραβιάζεται καὶ σύρεται ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Ἠρώτησα τί τρέχει· μοὶ εἶπεν, ὅτι μὲ φέρουν νὰ μὲ εἰσαγάγουν εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ τῆς βίας. Εἶπον εἰς αὐτούς, ποίαν ἐντολὴν ἔχετε νὰ παραβιάζετε σεῖς τὸν πληρεξούσιον; Αὐτοὶ μοὶ εἶπον, ὅτι πληρεξούσιοί τινες, ἀπαντήσαντες τὸν Κ. Κανάρην, μᾶς εἶπον νὰ τὸν πάρωμεν καὶ νὰ τὸν φέρωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐγὼ εἶπον εἰς τὸν Κανάρην, πήγαινε εἰς τὴν δουλειά σου.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§25Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν θέλετε νὰ μὲ ἀκούσητε; καταβαίνω τοῦ βήματος.

§26ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπετρέψατε Κ. Πρόεδρε τῷ Κ. Ζέρβᾳ νὰ προσβάλῃ τὸν Κ. Πετιμεζᾶν, δὲν ἐπιτρέπετε εἰς αὐτὸν ν’ ἀπαντήσῃ; (θόρυβος)...

§27Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁ Κ. Κανάρης ἔφυγεν· εἰσῆλθον εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§28ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Διατί δὲν ἐψηφοφορήσατε;

§29Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὴν ψῆφόν μου τὴν χρεωστῶ ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἔδωσαν τὴν ἐντολήν· δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ μοὶ ἐπιβάλλῃ τὸ ἐναντίον καθῆκον.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκετὰ ἀπελογήθητε. (θόρυβος).

§31Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες τρέχουν δεξιὰ καὶ ἀριστερά, τοὐλάχιστον ἐγκαυχῶμαι εἰς τοῦτο· αὐτὸ εἶναι τὸ περιστατικόν, ὅπερ σᾶς ἐδιηγήθην. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔνστασιν, ἐπιμένω λέγων, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ σῶμα δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀνάγκη νὰ γένῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι περαιωμένη· ἐπειδὴ οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἔνστασιν περὶ τῆς ἀπαρτίας δὲν εἶναι δέκα κατὰ τὸ ἄρθρον 22 δὲν θὰ τὸ θέσω εἰς ψηφοφορίαν.

§33Α. Β. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως ἡ πρότασίς μου μὲ ἐκείνας τὰς ὁποίας περιλαμβάνει τὸ ἄρθρον 22.

§34ΚΑΛΟΣ ΚΑΙ ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Παραβιάζει τὸν κανονισμόν.

§35ΣΑΡΑΒΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, Κύριε πρόεδρε.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν σοὶ τὸν δίδω.

§37ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ ζητεῖται ὁ λόγος καὶ δὲν τὸν δίδετε;

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε κάτω. Ἰδοὺ τὸ ζήτημα.

§39ΣΑΡΑΒΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ (θορυβώδεις συζητήσεις μεταξὺ Ἀχόλου καὶ Πετιμεζᾶ).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι αἱ ἐνστάσεις εἶναι ἀνυπόστατοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη.

§41ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Σᾶς ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ κανονισμοῦ (ἀποδοκιμασίαι)· ἂν δὲν μοὶ δοθῇ διαμαρτύρομαι καὶ ἀναχωρῶ, καὶ λέγω, ὅτι ἡ φαυλοτάτη πασῶν τῶν τυραννικῶν εἶναι ἡ τῆς πλειονοψηφίας μιᾶς Συνελεύσεως φατριαζούσης (θόρυβος παρατεταμένοι). Ὁ κύριος Δεληγεώργης καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι· ὁ Κ. Σαράβας ἐζήτησε τὸν λόγον.

§43ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι, ἐννοῶ τὰ δικαιώματα τῆς πλειονοψηφίας· τῆς πλειονοψηφίας αἱ ἀποφάσεις πρέπει νὰ ᾖναι πάντοτε σεβασταί, οὐχ ἧττον ὅμως καὶ ἡ μειονοψηφία ἔχει μερικὰ δικαιώματα τόσον ἱερὰ καὶ ἀπαραβίαστα ὥστε ὁσάκις ἡ πλειονοψηφία τὰ παραβιάσῃ καταβιβάζεται εἰς τὴν θέσιν τοῦ τυράννου. Ἡ πλειονοψηφία δὲν πρέπει οὐδέποτε νὰ ᾖναι τυραννική.

§44ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ περισσότερον ἡ μειονοψηφία.

§45ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἡ πλειονοψηφία λοιπὸν δὲν δύναται νὰ ἀνατρέψῃ τὰ ἀναλλοίωτα ἐκεῖνα δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἀπονέμονται εἰς τὴν μειονοψηφίαν. Ἓν τῶν ἱερωτέρων δικαιωμάτων τῆς μειονοψηφίας, δυνάμενον νὰ ἐξασκηθῇ ὑπὸ ἑνὸς μόνου μέλους, εἶναι νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἀπὸ μέρους τοῦ προέδρου ἐξέλεγξιν ἂν ᾖναι πλήρης ἡ Συνέλευσις. Χιλιάκις, Κύριοι, μέχρι τοῦδε εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διαλυθῶμεν ἄπρακτοι, διότι ἓν τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως ἔκαμε τὴν ἀντίῤῥησιν ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τοῦτο πρὸ πολλοῦ εἶναι λελυμένον καὶ ἂν θέλῃ ἡ πλειοψηφία σήμερον νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ, ἀμφισβητεῖ τὸ μᾶλλον ἀναμφισβήτητον τῶν δικαιωμάτων. Συλλογισθῆτε ὅτι σήμερον εἶσθε ἐν πλειοψηφία, αὔριον ἐνδεχόμενον νὰ ἦσθε ἐν μειονοψηφία, καὶ νὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πάθητε τὰ αὐτά· θὰ φωνάζητε τότε καὶ ἐγὼ θὰ γελῶ, καθὼς ἐγέλασα πάντοτε ὁσάκις ἤκουσα παραπονουμένους ἐκείνους οἵτινες ἔκαμαν κατάχρησιν τῆς ἰσχύος των. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν λέγων νὰ μὴ θέσητε εἰς συζήτησιν τὸ ζήτημα αὐτό, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος ὅστις εἰς προηγηθεῖσαν συνεδρίασιν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ κάμῃ τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ προτάσεως πρέπει νὰ ᾖναι δέκα οἱ ὑποστηρίζοντες, ὅταν δὲ πρόκηται περὶ ἀπαρτίας καὶ εἷς ἀρκεῖ, θέλει ἔλθει εἰς ὑποστήριξίν μου· ἂν θέλετε, δώσατε ἐναντίαν ἑρμηνείαν, ἀλλὰ σεῖς θὰ τὸ μετανοήσητε μίαν ἡμέραν. Προτείνω λοιπὸν, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης, καὶ ζητῶ, Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος. Πρὶν βεβαιωθῇ τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς ἀπόφασιν, διότι ἡ πλειοψηφία πρέπει νὰ ἀποτελῆται ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ.

§46ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ λύπην καὶ ἀπορίαν μου, Κύριοι, ἀναγκάζομαι νὰ ἀντικρούσω τὸν ἔντιμον πληρεξούσιον Οἰτύλου, διότι οὐδέποτε προσεδόκων παρὰ τοιούτου ἀνδρὸς τοιαύτας ἐνστάσεις ἀξίας ἄλλης τάξεως ἀνθρώπων. Θέλω μεταχειρισθῆ τὰ ἴδια ὅπλα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη ἵνα πολεμήσῃ τὴν πλειονοψηφίαν. Τῷ ὄντι ἡ μειονοψηφία εἶναι ἱερά· ἡ γνώμη ἑκάστου εἶναι ἀπαραβίαστος· ποτὲ δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλληται ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας αὐθαιρέτως καὶ παρανόμως· ἀλλὰ εἶναι συγχωρημένον διὰ τοῦτο εἰς τὴν μειονοψηφίαν νὰ θέλῃ νὰ τυραννῇ τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ ἀποφεύγῃ τὰς συνεδριάσεις, καὶ νὰ παραλύῃ ἓν Σῶμα πρὸ τριῶν μηνῶν;

§47Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αὐτὰ εἶναι ἀνεξάρτητα τοῦ ζητήματος. Σὺ ἤσουν εἰς τὴν πατρίδα σου.

§48ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ αἰσχύνεσθε, διότι θέλετε νὰ καταστρέψητε οὕτω τὴν πατρίδα, διότι ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τρεῖς μῆνας μένει ἀργὴ, ἕνεκα τῆς λειποταξίας σας, ἐν ᾧ ὑπάρχουν τόσα σπουδαῖα νομοσχέδια ἐκκρεμῆ καὶ ἕτοιμα εἰς ψήφισιν· ἀντὶ νὰ αἰσχύνεσθε νὰ παρίστασθε ἐδῶ, ἀντὶ νὰ τρέχητε εἰς τὰς ἀγυιὰς καὶ ἐμποδίζητε τοὺς πληρεξουσίους, τολμᾶτε ἄνευ συστολῆς νὰ ἐμποδίζητε καὶ τὰς συνεδριάσεις, αἵτινες μετὰ τόσου κόπου κατορθοῦνται, νὰ χαρακτηρίσητε τὸ Προεδρεῖον ὡς πλαστογράφον, ἀλλὰ πρὸ ὀλίγου ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος· ἡ ἔνστασις πολὺ θὰ εἶχε κῦρος μετὰ μίαν ὥραν.

§49Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι δικαίωμα ἀναφαίρετον.

§50ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μέσον στρεψοδικίας, κακῆς πίστεως, εἶναι μέσον δόλιον, τὸ ὁποῖον προτείνουν ὀλίγοι ἄνθρωποι νὰ παραλύσουν τὰς συνεδριάσεις.

§51ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ ἐντρέπεσθε σεῖς· ἡμεῖς ἐπικαλούμεθα τὸν κανονισμόν· ὁ κατάλογος ἐτελείωσε πρὸ δύω ὡρῶν.

§52ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τῶν πληρεξουσίων τῶν ὑποστηριξάντων, ὅτι μία μόνη ψῆφος δύναται νὰ παραλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἕνας προφανὴς παραλογισμός· διότι εἶναι ἀδύνατον ἕνας νομοθέτης φρονίμως σκεφθεὶς νὰ κάμῃ τοιαύτην διάταξιν, ὥστε εἷς μόνον νὰ δύναται νὰ παραλύσῃ τὰς νομίμους ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ῥητὸν ἄρθρον ἐν τῷ κανονισμῷ, λέγον, ὅτι εἰς οἱανδήποτε περίστασιν δύναται εἷς μόνος πληρεξούσιος νὰ κάμῃ τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει νόμιμος ἀπαρτία· τότε πᾶσα ἐργασία τῆς Συνελεύσεως ἤθελε σταματήσει, καὶ παρατηρήσατε τὸ ἄτοπον, ὅτι μία Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ, διότι ἀντιπολίτευσις, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἔχῃ συμφέρον, καὶ δὲν ἐννοῶ μίαν ἀντιπολίτευσιν λογικὴν, ἀλλ’ ἔκκεντρον, ἠδύνατο εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ προτείνῃ, ὅτι δὲν εἶναι εἰς νόμιμον ἀπαρτίαν· νὰ ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος καὶ μετὰ 10 λεπτὰ πάλιν νὰ γίνεται ἡ ἰδία ἔνστασις, ὥστε, οὕτως αὐτὴ ἡ πρότασις εἶναι, ὡς βλέπετε, ἐντελῶς παράλογος καὶ ποτὲ φρόνιμος ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι εἷς νομοθέτης παραλογίζεται, ὁ νομοθέτης εἰκάζεται ἐν τῷ νόμῳ ὅτι ἐμφρόνως διατάττει. Ὑπάρχει ἐξαιρετικὴ διάταξις ἐν τῷ νόμῳ; ὄχι· πρέπει νὰ ὑπάγωμεν εἰς τὸν γενικὸν κανόνα, ὅτι πᾶσα πρότασις πρέπει νὰ ὑποστηρίζεται ὑπὸ 10 πληρεξουσίων· καὶ βλέπετε, ὅτι ὁ νομοθέτης ἐζήτησε πάντοτε 10 πληρεξουσίους· καὶ ἂν ἡ πρότασις ἦναι σπουδαία ἢ μὴ, ἤθελεν εἶσθαι αὐτόχρημα παραλογισμὸς νὰ ζητήσῃ ὁ νομοθέτης, ὥστε εἷς νὰ κάμῃ τὴν ἔνστασιν μόνον. Ἐπειδὴ δὲ τοιαύτη παράλογος διάταξις δὲν ὑπάρχει δὲν δυνάμεθα παρὰ κατὰ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου ν’ ἀναφέρωμεν τὸ ζήτημα εἰς τὴν γενικὴν διάταξιν καὶ νὰ τὸ λύσωμεν κατὰ τὰς γενικὰς διατάξεις λογικῶς καὶ φρονίμως καὶ οὐχὶ παρανόμως, καὶ μὲ τοῦτο δὲν θέλω νὰ μεμφθῶ τὴν ἀντιπολίτευσιν. Ἔρχομαι εἰς τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου Σαράβα, ὅστις εἶπεν ὅτι αὔριον θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν μὲ ἡμᾶς· νομίζω ὅμως, ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ μειονοψηφία πρέπει νὰ ἔχῃ μερικὰς ψήφους 10, 15, ἄλλως δὲν πρέπει νὰ λαμβάνηται κἂν ὑπ’ ὄψιν μειονοψηφία, ἥτις δὲν ἔχει παρὰ μίαν μόνον ψῆφον (θόρυβος)· ὥστε δὲν ὑπάρχει ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον σᾶς παρέστησαν ἐνώπιόν σας, καὶ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γενικὴν ἀρχὴν, καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ποίαν ἐποχὴν ἀναφέρεται ἡ πρότασίς σας;

§54ΣΑΡΑΒΑΣ. Εἰς τὴν παροῦσαν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Πετμεζᾶς τὸ ἴδιον;

§56ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔκαμα τὴν ἔνστασιν πρὶν ἢ ἡ Συνέλευσις προβῇ εἰς ἀπόφασιν. Ἐπειδὴ προέβητε εἰς ἀπόφασιν....(θόρυβος). Ἂν ἔχητε πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἀπαρτία ὑπάρχει, διὰ τί ἀρνεῖσθε ἓν δικαίωμα εἰς ἕνα πληρεξούσιον; (θόρυβος).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πετμεζᾶ, ἰσχυρίζεσθε, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγένετο ἡ ἀπόφασις, ἢ ὅτι δὲν ὑπάρχει τώρα;

§58ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Ἐξακολουθῶ φρονῶν ὅ,τι ἐφρόνουν (θόρυβος).

§59ΚΑΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ αὐτὰ, ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις.

§60ΓΛΑΡΑΚΗΣ. Προσβάλλεται ὁ προκάτοχός σας, Κύριε Πρόεδρε, ἂν ἐπανέλθητε εἰς τὰ αὐτά.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Ἀπεφάνθη τὸ σῶμα, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔγκυρος.

§62ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος μίαν λέξιν.

§63Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔκλεισεν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§64ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀφ’ οὗ ὁ Κ. Πετιμεζᾶς δὲν ἠθέλησε νὰ συγχωνεύσῃ τὴν πρότασίν του μὲ τὴν πρότασίν μου......

§65ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶπα, ὅτι ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω καὶ διὰ τοῦτο τὴν συγχωνεύω.

§66ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἰδοὺ τί θέλω νὰ εἴπω· ἐὰν τεθῇ ἰδιαιτέρως εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, περὶ τοῦ ἂν ἦτο πλήρης ἡ Συνέλευσις πρότερον, καὶ θὰ τεθῇ βεβαίως, τότε ἐννοεῖται, ὅτι προηγεῖται ἡ πρότασίς μου· διότι πρέπει νὰ βεβαιωθῇ πρότερον, ἂν ἡ Συνέλευσις ᾖναι πλήρης αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐγὼ λοιπὸν προτείνω ὅτι τόρα δὲν εἶναι πλήρης· ἑπομένως διὰ νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ βεβαιωθῇ πρῶτον, ἂν ᾖναι ἐν ἀπαρτίᾳ· ἰδοὺ διὰ τί ἡ πρότασίς μου προηγεῖται τῆς τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Πετιμεζᾶς λέγει, ὅτι συγχωνεύει τὴν πρότασίν του μὲ τὴν ἐδικήν σας· ἑπομένως θέλω προχωρήσει εἰς ἀπαρίθμησιν τῶν ψήφων σύμφωνα μὲ τὸν κανονισμόν.

§68ΚΑΛΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν δύνασθε νὰ θέσητε πρότασιν εἰς ψηφοφορίαν μὴ ὑποστηριζομένην ὑπὸ δέκα (θόρυβος).

§69ΖΕΡΒΑΣ. Ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως ἔχω ἄλλην ἔνστασιν· Κύριοι, ἐγένετο ἔνστασις ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις. Κατὰ τῆς ἐνστάσεως αὐτῆς ἐγὼ προτείνω μίαν ἄλλην, καὶ λέγω, ὅτι διὰ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἔνστασις τοῦ προλαλήσαντος πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἕν τι ἀντικείμενον διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν, δηλ. νὰ συζητῆται ἓν ἀντικείμενον, καὶ κατόπιν ἂν ὁ Κύριος πληρεξούσιος νομίζῃ, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης, εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ ἀντικειμένου ἐρχόμεθα εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, καὶ φαίνεται ἂν ᾖναι πλήρης ἢ ὄχι, εἰ δὲ μὴ, εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ λέγωμεν δὲν εἴμεθα πλήρεις, ἀφ’ οὗ δὲν συζητεῖται τι οὐδὲ πρόκειται νὰ ἀποφασισθῇ! Αὕτη ἡ ἔνστασις γίνεται ὁσάκις ἔχει ἐπιῤῥοὴν εἰς μίαν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ὅταν ὅμως δὲν ὑπάρχῃ τι νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις, ἡ ἔνστασις εἶναι ἀπαράδεκτος καὶ ἀνυπόστατος.

§70ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Νομίζω, ὅτι δεδικασμένον εἶναι ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ὅτι πᾶσα πρότασις, ἥτις γίνεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, οἱαδήποτε, πρέπει νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ δέκα πληρεξουσίων διὰ νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι αὐτὴ εἶναι λογικὴ καὶ ἐμβριθής. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Πετιμεζᾶ ἢ τοῦ Κυρίου Σαράβα, διὰ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, πρέπει νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ δέκα. Ἀλλὰ πρὸς χάριν τῶν Κυρίων πληρεξουσίων ἐγὼ δέχομαι, ὅτι δὲν ἀπεφασίσθη καὶ νὰ ἀποφασισθῇ ἐκ νέου. Κάμνω λοιπὸν πρότασιν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Σαράβα καὶ Πετιμεζᾶ, ὅτι δὲν εἴμεθα εἰς νόμιμον ἀπαρτίαν, δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, δὲν δύναται νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ἂν δὲν ὑποστηριχθῇ ὑπὸ δέκα πληρεξουσίων.

§71ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐννοῶ ὅτι δυσχερὴς εἶναι ἡ θέσις μου· βλέπω τὸν ἐρεθισμὸν τῆς πλειονοψηφίας, κατανοῶ ἀκριβῶς, ὅτι ἡ κατάστασις, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ πνεύματα, δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μοὶ παρέχῃ τὸ ἐνδόσιμον, ὅτι εἰσὶ καλῶς διατεθειμένοι, ὅπως ἀποφύγωσι τὴν ψυχρὰν ἔννοιαν καὶ ἑρμηνείαν τοῦ νόμου. Καὶ ὅμως, ὅπως μὴ παραλείψω τὰ καθήκοντά μου, παρακαλῶ, δι’ ὀλίγων λέξεων, νὰ μοὶ συγχωρήσῃ ἡ Συνέλευσις, νὰ ἐκφρασθῶ. Ἰσχυρίσθησαν οἱ ΚΚ. Σαράβας καὶ Πετιμεζᾶς, ὅτι δὲν ἦτο καὶ δὲν εἶναι ἡ Συνέλευσις ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ. Ὁ προεδρεύων πρὸ ὀλίγου ἤγειρεν αὐθαιρέτως τὸ ζήτημα, ὅτι πρέπει ἡ πρότασις αὕτη νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ δέκα. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἡ παροῦσα περίστασις ἐκείνη, ἣν προβλέπει τὸ ἄρθρ. 21 τοῦ κανονισμοῦ, διότι διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ κανονισμὸς, ὑποτίθεται, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ Συνέλευσις, καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ Συνέλευσις προαπαιτεῖται νόμιμος αὐτῆς ἀπαρτία. Μὴ ὑπαρχούσης λοιπὸν Συνελεύσεως, καὶ δὲν ὑπάρχει, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀπαρτία αὐτῆς, δὲν εἶναι ὁ κανονισμὸς ἐν ἰσχύϊ. Τὸ πρῶτον λοιπὸν πρᾶγμα, ὅπερ ἔχει ἀνάγκην ὁ ἐπικαλούμενος τὸν κανονισμὸν εἶναι ἡ βεβαίωσις ἂν ὑπάρχῃ ἐν ἀπαρτίᾳ νομίμῳ ἡ Συνέλευσις, διότι ἄλλως δύνανται δέκα, εἴκοσιν, ἢ πεντήκοντα, συνεννοούμενοι, νὰ συγκρατήσωσι συνεδρίασιν κηρύττοντες τὴν Συνέλευσιν ἐν νομίμῳ ἀπαρτίᾳ καὶ νὰ προβῶσιν εἰς ἐπιψήφισιν νόμων, εἷς δὲ καὶ μόνος νὰ ἐγερθῇ κατὰ τοιαύτης παρανομίας· διότι λοιπὸν ἐννέα ἄλλοι δὲν εὑρέθησαν παρόντες νὰ τὸν ὑποστηρίξωσιν, ἡ παρανομία τῶν πολλῶν θέλει καλυφθῆ; Διὰ νὰ ὑπάρξῃ λοιπὸν κανονισμὸς, ἐπαναλέγω, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ Συνέλευσις ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη καὶ τὰς τοῦ κανονισμοῦ διατάξεις, ὅπως ἴδωμεν, ἂν ἐφαρμόζωνται αὗται εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν. Τὸ ἄρθρον 21 τοῦ κανονισμοῦ ἐφαρμόζεται; Τὸ λέγει αὐτὸς ὁ κανονισμὸς εἰς τὰς προτάσεις ἐκείνας, αἵτινες ὑποβάλλονται, ὅπως περιβληθῶσι κῦρος νόμου, ἐκείνας αἱ ὁποῖαι σκοποῦσι νὰ γίνωσι νομοθετήματα τοῦ Κράτους· συνομολογῶ, ὅτι ὁ κανονισμὸς λίαν σαφὴς διατάττει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὅτι παντὸς πληρεξουσίου πρότασιν, ὅπως ἀξιωθῇ τῆς τιμῆς νὰ συζητηθῇ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, εἶναι ἐπάναγκες νὰ τὴν ὑποστηρίξωσι καὶ ἄλλοι δέκα τοὐλάχιστον πληρεξούσιοι, ἵνα μὴ πρότασις ματαία ἐπασχολήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἐφ’ ὥραν πολλήν. Τοῦτο ἐννοεῖ ὁ κανονισμὸς, τοὐτέστι νὰ μὴ δαπανᾶται ἐπὶ ματαίῳ ὁ χρόνος πρὸς συζήτησιν προτάσεως, ἥτις ἴσως δὲν εἶναι, εἰμὴ κυοφόρημα φλεγμαίνοντος ἐγκεφάλου ἑνὸς πληρεξουσίου. Ὡσαύτως δέκα πρέπει νὰ ὑποστηρίξωσι τὸν ἰσχυριζόμενον, ὅτι δὲν τηρεῖται ἡ ἡμερησία διάταξις. Ἀλλ’ ἡμεῖς οὐδέτερον τούτων ἰσχυριζόμεθα, ἀλλ’ ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι πλήρης.

§72ΤΙΝΕΣ. Παρακάτω τί λέγει;

§73ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἢ ὅτι παραβιάζονται αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος κανονισμοῦ.

§74ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος θὰ τὰ ἀποφασίσῃ αὐτά;

§75ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὁ κανονισμὸς διέπει ἐργασίας καλῶς συγκεκροτημένου σώματος· ὅταν λοιπὸν εἷς πληρεξούσιος ἰσχυρίζηται, ὅτι δὲν ὑπάρχει νόμιμος ἀπαρτία, πρέπει πρῶτον νὰ βεβαιωθῇ ἡ ὕπαρξις αὐτῆς, ἡ νόμιμος τοῦ σώματος συνεδρίασις, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ λυθῇ πᾶν ἄλλο ζήτημα, οἷον τὸ τῆς προτάσεως, ἥτις πρόκειται νὰ περιβληθῇ κῦρος νομοθετικόν. Κύριοι, ἀπὸ δύω σχεδὸν ἐτῶν συνεδριάζομεν· ἐπικαλοῦμαι τὴν συνείδησιν πάντων ὑμῶν, ἐπικαλοῦμαι τὰ ἄπειρα καὶ σχεδὸν καθημερινὰ προηγούμενα ἡμῶν, τὰ ὁποῖα, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὦσιν ἡμῖν σεβαστὰ, ἐὰν πάντοτε, ὁσάκις εἷς καὶ μόνος πληρεξούσιος ἠμφισβήτησε τὴν ἀπαρτίαν τῆς Συνελεύσεως, δὲν ἔπαυσε πᾶσα περαιτέρω ἐργασία τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἂν δὲν προηγήθη πάντοτε τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἡ ἀνάγνωσις· ἐγένετο μάλιστα πολλάκις κατὰ στιγμὰς, καθ’ ἃς εἴμεθα εἰς τὸ τέλος μακρᾶς καὶ πολυμόχθου συζητήσεως, εἰς στιγμὰς, καθ’ ἃς ἔπρεπε νὰ περιορίσωμεν νομοθετικὰ ἔργα· ἐρωτῶ, καθιερώθη, ποτὲ ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ τοιαύτη πρότασις ὑπὸ δέκα πληρεξουσίων;

§76ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, ὄχι, ποτέ.

§77ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι καὶ αὐτὴν τὴν συνείδησιν τοῦ ἐντίμου νῦν Προέδρου, τέταρτον ἤδη προεδρεύοντος τῆς Συνελεύσεως, ἄν ποτε ἐφήρμοσε τὸν κανονισμὸν, ὅπως ἐννοεῖ σήμερον ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλὰ καὶ ἂν κακῶς μέχρι τοῦδε ἡρμηνεύθη τοῦ κανονισμοῦ ἡ διάταξις, ἡ αἰδὼς ὅμως καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Συνελεύσεως ἀπαιτοῦσιν, ὅπως μὴ δοθῇ τοιαύτη στενὴ ἑρμηνεία ἐν φλεγμονῇ παθῶν πιεζομένης ἀτόπως τῆς ἀσθενοῦς μειονοψηφίας, ἡ ἀπόφασις τῆς πλειονοψηφίας ταύτην τὴν στιγμὴν δὲν εἶναι ἀμερόληπτος.

§78ΒΑΣΟΣ. Νὰ μᾶς εἴπητε, ἄν ποτε μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐγένετο τοιαύτη ἔνστασις.

§79ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ναὶ, ἀλλὰ καὶ οὐδέποτε ἤρξατο ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου περὶ τὴν 9 π. μ. ὥραν, καὶ παρετάθη ὡς σήμερον μέχρι τῆς 1 μ. μ. οἱ πλεῖστοι τῶν πληρεξουσίων ἦλθον καὶ ἀπεχώρησαν ἐν τῷ μεταξύ. Ἐστὲ εἰλικρινεῖς, ῥίψατε τὰ βλέμματά σας περὶ ὑμᾶς, καὶ εἴπατέ μοι, ἂν ταύτην τὴν στιγμὴν οἱ παρόντες ὑπερβαίνωμεν τοὺς πεντήκοντα. Καταλήγων τὸν λόγον σᾶς λέγω, Κύριοι, ὅτι ἀποστρέφομαι τὸν δεσποτισμὸν ὡς τὸ οἰκτρότατον πρᾶγμα ἐν τῷ κόσμῳ, ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ τι καὶ αὑτοῦ τοῦ δεσποτισμοῦ τοῦ ἑνὸς φαυλότερος, τοῦτο πάντως εἶναι ὁ δεσποτισμὸς ἤτοι ἡ τυραννία καὶ ἡ αὐθαιρεσία τῶν πολλῶν. Τὴν τυραννίαν ταύτην δυστυχῶς μετέρχεται ἡ Συνέλευσις κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην.

§80ΚΑΛΟΣ. Κύριοι! μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκαν οἱ δύο προαγορεύσαντες πληρεξούσιοι, τῆς Σπάρτης καὶ ὁ τῆς Θράκης, ἐπίστευον ὅτι ὁ Κ. Σαρίπολος, καθηγητὴς τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου, δὲν ἤθελεν ἐπαναφέρει τὸ ζήτημα, καὶ ἤθελε σεβασθῆ τὰ δόγματα, τὸν Βένθαμ, τὸν ὁποῖον παρὰ πάντα ἄλλον πρέπει νὰ σέβηται. Ἓν ἔργον κύριον τῶν συντακτῶν τῶν κανονισμῶν εἶναι νὰ λαμβάνωσι πρόνοιαν, πῶς νὰ ἀναγκάζωσι τοὺς ἀποτελοῦντας τὰ νομοθετικὰ ἢ συντακτικὰ σώματα, νὰ παρίστανται πάντοτε εἰς τὸ καθῆκόν των· οὐδέποτε δὲ νὰ παρέχουν αὐτοῖς τὰ μέσα τῆς ἀναβολῆς τῶν ἐργασιῶν, τῆς καταστροφῆς τῶν Συνεδριάσεων. Καὶ ὅμως, Κύριοι, οἱ χθὲς ζητήσαντες νὰ παραλύσωσι τὸ Σῶμα, καὶ σήμερον ἐπιδιώκουσι τοῦτο, καὶ τὸ ἐπιδιώκουσιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅταν πρὸ ὀλίγου ἀνεγνώσθη ὁ κατάλογος πρὸς καταρτισμὸν τοῦ Σώματος ἐν ἀπαρτίᾳ, τουτέστι φέρουσι καὶ πάλιν τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία! εἷς καὶ μόνος δὲν πρέπει νὰ παραλύῃ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως καὶ καλήτερον νὰ δεσπόζουν οἱ πολλοὶ παρὰ εἷς καὶ μόνος, διότι οἱ πολλοὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὰ συμφέροντα τοῦ μεγαλειτέρου μέρους (χειροκροτήματα). Ἔρχεσθε σήμερον, Κύριοι, σεῖς οἱ ἐνιστάμενοι, νὰ γίνετε ὄργανα ἄλλων, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ παραλύσουν τὴν Συνέλευσιν, καὶ σεῖς δὲ οἱ νομιμόφρονες θέλετε παρανόμως ἐνεργοῦντες νὰ εἰσαγάγητε τὴν ἀταξίαν, καὶ προκαλεῖτε σπουδαίας ἐπικρίσεις κατὰ τῆς Συνελεύσεως εἰς τὸ ἐξωτερικόν· φωνάζετε ἀκόμη, ὅτι δεσπόζεσθε ἐνταῦθα· ὄχι, δὲν δεσπόζεσθε, ἀλλ’ ὑποβάλλεσθε εἰς τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας, φέρετε λογικὰς ἀντιῤῥήσεις, καὶ ὅταν ταύτας ὑποστηρίξωσι τοὐλάχιστον 10 πληρεξούσιοι, τότε ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητῆτε τὴν συζήτησιν αὐτῶν, καὶ τὴν ψήφισίν των· δείξατέ μοι διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ, ὁρίζουσαν, ὅτι εἷς καὶ μόνος δύναται νὰ κάμῃ ἐνστάσεις, καὶ νὰ ἀρκῇ ἡ τοιαύτη τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου ἔνστασις νὰ ἀναβάλῃ ἢ νὰ διεκθέτῃ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως; Ἐὰν ἔγινε τοῦτο εἰς τὸ παρελθὸν, ἔγινε κακῶς, καὶ δὲν ἔγινε ποτὲ ὡς σήμερον.

§81ΣΑΡΑΒΑΣ. Πῶς δὲν διεμαρτυρήθητε;

§82ΚΑΛΟΣ. Διεμαρτυρήθην πολλάκις ἢ μᾶλλον πάντοτε, τώρα δὲ βλέπω 157 Πληρεξουσίους ὁμοφώνως ἐνεργοῦντας καὶ θέλοντας τὰς Συνεδριάσεις, καὶ μόνον 7 ἀντιλέγοντας καὶ ζητοῦντας τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐργασιῶν. Ἀποβλέπετε ὅμως εἰς ἄλλους σκοπούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπιτυγχάνονται, ἀπεκλείσθητε. Διὰ τοῦτο, Κύριε Πρόεδρε, φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ παραδεχθῇ ἔνστασιν, μὴ ὑποστηριζομένην ἀπὸ δέκα, οὐδὲ ὑμεῖς δικαιοῦσθε νὰ ζητήσητε τὴν ἀπόφασιν τοῦ Σώματος χωρὶς νὰ διακριθῇ πρότερον ἡ τοιαύτη ὑποστήριξις.

§83ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν.

§84ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε.....

§85ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν. (ἐγείρονται συγχρόνως οἱ περισσότεροι).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τῆς ἐνστάσεως τοῦ Κ. Παντολέοντος, ὅτι πᾶσα ἔνστασις εἶναι ἄκυρος, δὲν δύναται νὰ γίνῃ, ἐὰν δὲν ὑποστηρίζηται ἀπὸ δέκα· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην, νὰ ἐγερθῶσιν· (Ἀνίστανται οἱ περισσότεροι)· ἐγένετο δεκτή.

§87ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ ΚΑΙ ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἰδοὺ, Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἴμεθα ἐδῶ δέκα τώρα (ἐγείρονται ἑπτά).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ σημειωθοῦν τὰ ὀνόματα τῶν δηλωσάντων. Σαρίπολος, Ἀθ. Β. Πετιμεζᾶς, Σαράβας, Σωτηρόπουλος, Ν. Καΐρης, Κατσικαπῆς καὶ Τριτάκης· τὸ ὅλον ἑπτά.

§89ΣΤΑΜ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ, Κ. Πρόεδρε.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὅλον ὀκτώ. Μεταβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὸ πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§91ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐλπίζω, Κ. Πρόεδρε, ὅτι αὐτὸ θέλει ἰσχύει τοῦ λοιποῦ.

§92ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! πρὸ καιροῦ ἡ Συνέλευσις στερεῖται φρουράρχου, διότι ὁ Κ. Ζυμβρακάκης ἀνέλαβεν ἄλλα χρέη, τὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ μένῃ εἰς τὸ ἑξῆς ἄνευ φρουράρχου. Προτείνω διὰ τοῦτο ν’ ἀντικατασταθῇ ὁ Κ. Ζυμβρακάκης διὰ τοῦ Κ. Δημ. Γρίβα, πληρεξουσίου Βονίτσης.

§93ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα δι’ ἀναστάσεως.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν......

§95ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ εἶναι προσωπικὸν, ἂν καὶ θὰ γίνῃ ὁ Κ. Γρίβας, ἀλλὰ νὰ γίνῃ διὰ ψηφοφορίας.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν θέλῃ, εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν πρὸς οἰκονομίαν τοῦ χρόνου, νὰ μὴ γίνῃ διὰ ψηφοφορίας......

§97ΣΑΡΑΒΑΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν, Κ. Πρόεδρε, ὅτι ὅταν γίνεται μία πρότασις ἐναντίον ῥητῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν πρέπει ὁ Πρόεδρος, οὔτε κἂν νὰ τὴν φέρῃ εἰς ψηφοφορίαν. Καὶ ἐπειδὴ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν κάμνετε, Κ. Πρόεδρε, ἀντιβαίνει εἰς ῥητὴν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ, ὅστις δὲν ἐπιτρέπει ἐκλογὴν δι’ ἀναστάσεως, λέγω νὰ μὴ ἐρωτηθῇ κἂν ἡ Συνέλευσις περὶ τούτου· ἐκτὸς ὅταν τροποποιηθῇ ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ· ἀλλὰ τοιαύτη περὶ τροποποιήσεως τοῦ κανονισμοῦ πρότασις δὲν ὑπεβλήθη. Ἐννοῶ, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως θὰ κάμῃ, ὅ,τι καὶ πρότερον, ἀλλ’ ἂς χρησιμεύσωσι τὰ λεχθέντα ὡς μία διαμαρτυρία κατὰ τῶν παρανομιῶν.

§98ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κανονισμὸς δὲν εἶναι παρὰ ἡ ἔκφρασις τῆς θελήσεως τῆς Συνελεύσεως, ἥτις τὸν τροποποιεῖ καὶ τὸν ἐτροποποίησε πολλάκις. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ὁ Κουμουνδοῦρος ὑπουργὸς ἐξελέχθη δι’ ἀναστάσεως. Δὲν εἶναι ὁ πρῶτος ὁ καθιερόνων τοιαύτην ἀρχὴν, ὑπάρχει προηγούμενον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔλαβε μέρος καὶ αὐτὸς ὁ ἐνιστάμενος ὑπὲρ τῆς δι’ ἀναστάσεως ἐκλογῆς τοῦ φίλου του Κουμουνδούρου· ὅταν θελήσῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀκολουθήσῃ αὐτὸ τὸ προηγούμενον, τίς δύναται νὰ τὴν ἐμποδίσῃ;

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν, ἂν παραδέχηται νὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ τοῦ φρουράρχου διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη.

§100ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ συνεδριάσωμεν εὐσχήμως καὶ ἐννόμως. Ἐκλογὴ προσωπικὴ γίνεται διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας καὶ δι’ ἀναστάσεως! Τὸ ἄρθρον 49 τοῦ κανονισμοῦ λέγει ῥητῶς «ἡ περὶ ἀρχαιρεσιῶν καὶ πάσης ἐκλογῆς προσώπων ψηφοφορία γίνεται μυστικὴ καὶ διὰ ψηφοδελτίων.» Ἀκούετε, Κύριοι, μυστικὴ καὶ διὰ ψηφοδελτίων, οὐχὶ δέ ποτε δι’ ἀναστάσεως. Κύριε Πρόεδρε, ἀνέγνων πολλὰς ἱστορίας, ἴσως ὅλας τὰς ἱστορίας τῶν Συνελεύσεων, ἀλλ’ οὐδαμοῦ εἶδον τοιοῦτον κρημνὸν αὐθαιρεσίας ὡς τὸν πρὸς ὃν φέρεται ἡ παροῦσα Συνέλευσις διὰ τῶν ἀλλεπαλλήλων παραβιάσεων τοῦ Κανονισμοῦ της (θόρυβος).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν, ἂν παραδέχηται τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Βαλασσοπούλου, καθ’ ἣν ἐκλέγει ἡ Συνέλευσις, πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ Κ. Ζυμβρακάκη, φρούραρχον τῆς Συνελεύσεως, τὸν πληρεξούσιον Κ. Δημήτριον Γρίβαν. Οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Ἐγένετο δεκτόν. Αʹ. Ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ἡ συζήτησις τοῦ ψηφίσματος περὶ ἀμοιβῆς τῶν ἀγωνιστῶν.

§102ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ζητῶ τὸν λόγον. Εἶναι ἓν νομοσχέδιον συντομώτατον.

§103ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§104ΤΙΝΕΣ. Ἂς ὁμιλήσῃ.

§105ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δύο λέξεις περὶ προτιμήσεως ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαιτεῖ καμμίαν συζήτησιν, διότι πρόκειται περὶ τῆς παρατάσεως ἰσχύος ἑνὸς νόμου περὶ τῶν ἐπὶ ἐθνικῆς γῆς γενομένων οἰκοδομῶν. Τόσον εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον εἶναι σπουδαῖον, καθόσον δύο......

§106ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, νὰ προτιμηθῇ.

§107ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δύο ἐκ τῶν πρώην ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ΚΚ. Δρόσος καὶ Κουμουνδοῦρος, εἷς πρώην γενικὸς γραμματεὺς ὁ Κ. Παππαμιχαλόπουλος ὑπέβαλον αὐτὴν τὴν πρότασιν, διότι τὴν ἐθεώρησαν λίαν ἀναγκαίαν. Χιλιάδες πολλοὶ εἶναι εἰς τὰ δικαστήρια, διότι ᾠκοδόμησαν καλύβας εἰς τοὺς ἀγρούς των, καὶ τὸ δημόσιον δαπανᾷ πολὺ περισσότερα.

§108ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα νὰ προτιμηθῇ.

§109ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Τὸ κατεπεῖγον ἡ ἀνάγκη πάντοτε τὸ χαρακτηρίζει. Φρονῶ, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κατσικαπῆ δὲν εἶναι ποσῶς κατεπείγουσα, διότι ὅσοι κατέχουν ἐθνικὰ γήπεδα, καὶ ἔχουν οἰκοδομήσει ἐπ’ αὐτῶν, εἶναι ὑπὸ στέγην, καὶ ἔχουν ψωμὶ καὶ τρώγουν, ἐν ᾧ οἱ πεινῶντες ἀγωνισταὶ δὲν ἔχουν οὔτε στέγην, οὔτε τίποτε. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Κατσικαπῆ, καὶ νὰ προηγηθῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ ἱκανοποιήσεως τῶν ἀγωνιστῶν.

§110ΚΑΣΤΑΝΑΚΟΣ. Τὸν λόγον, Κύριε Πρόεδρε.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται μόνον περὶ προτιμήσεως.

§112ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἀπαιτεῖται καμμία συζήτησις.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω λοιπὸν ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προτιμηθῇ πρὸ παντὸς ἄλλου ἀντικειμένου, καὶ αὐτοῦ τοῦ προταθέντος παρὰ τοῦ Κ. Κατζικαπῆ, τὸ Νομοσχέδιον τῶν ἀγωνιστῶν, νὰ ἐγερθῶσιν (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι)· ἔγινε δεκτόν. Προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν.

§114ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Μίαν ἐρώτησιν, Κ. Πρόεδρε· τὸ περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς ἐτελείωσε;

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐργάζεται ἡ ἐπιτροπή. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἀρχῆς;

§116ΖΕΡΒΑΣ. Ἠρωτήθη τὸ Προεδρεῖον εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ἐπειδὴ ἀποτελῶ μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, εἶχα ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου, ὅπου ἔχω σκοπὸν νὰ φέρω καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ, καὶ θέλω νὰ ἐπιφέρω τὴν γνώμην μου.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ἀγῶνος Νομοσχεδίου πρόκειται ν’ ἀποφανθῆτε, ἂν παραδέχεσθε, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις περὶ τῶν στρατιωτικῶν, ναυτικῶν καὶ πολιτικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ζητεῖτε λοιπὸν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, εἶσθε ὑπὲρ ἢ κατά;

§118ΖΕΡΒΑΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς θὰ κάμω λόγον.

§119ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Σᾶς παρατηρῶ, Κ. πρόεδρε, ὅτι δὲν δύναται οὐδεὶς ζητῶν τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ἑνὸς ὑπὸ συζήτησιν ψηφίσματος νὰ ὁμιλῇ de omnibus rebus, ἀλλὰ πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ θέμα.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαιότατα. Ὁρίστε, Κ. Ζέρβα, ἐν συντόμῳ καὶ ἐντὸς τοῦ θέματος.

§121ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, ἡ ἀπαίτησις τοῦ ἀγῶνος εἶναι 40ετὴς, μὲ ἄλλους λόγους, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐγεννήθη ὁ ἀγὼν, ἐγεννήθησαν καὶ τὰ δικαιώματά του· ἐὰν ὅμως ζητήσῃ τις νὰ μάθῃ τὴν σημασίαν τῆς λέξεως ἀγὼν, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι μόνον αἱ λέξεις αἱ ἀναφερόμεναι εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὑπάρχουν πολλαὶ, ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐννοοῦμεν ὅλοι, ἀποτελοῦν τὸν ἀγῶνα. Ὁ ἀγὼν, Κύριοι, εἶναι μία λέξις ἰδανική· ἐξομοιουμένη ὅμως ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἀποβλέπει πρόσωπα· ὥστε προφέροντες τὴν λέξιν ἀγὼν, ἐννοοῦμεν τὰ δικαιώματα τῶν ἀτόμων ἐκείνων, ὅσα ἦσαν εἰς κατάστασιν, ἐντὸς τῆς περιφερείας ἐκείνης, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐξηγέρθη ὁ κατὰ τῶν ἐχθρῶν πόλεμος. Ἑπομένως ἐντὸς τῆς λέξεως ἀγὼν ἐμπεριέχεται ἅπας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ δυνάμενος ν’ ἀντισταθῇ κατὰ τοῦ ἐχθρικοῦ πυρὸς, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἀγῶνος. Ἔγεινε δὲ διάκρισις εἰς τὸν ἀγῶνα, ἡ ὁποία στηρίζεται εἰς τὰ διάφορα δικαιώματα τῶν ἀτόμων· ἀναλόγως τῶν ἐκδουλεύσεων ἑκάστου, γίνεται καὶ ἡ διάκρισις· καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε στρατιώτας, ἀξιωματικοὺς, ἀρχηγοὺς, Γενικοὺς ἀρχηγοὺς καὶ πολιτικοὺς κτλ. Λοιπὸν ὑπάρχει εἰς τὸν ἀγῶνα μία διαίρεσις τῶν δικαιωμάτων κατὰ βαθμούς· ἐκτὸς δὲ τῶν ἐκδουλεύσεων αὐτῶν, ὁ ἀγὼν διακρίνεται κατὰ τὰ δικαιώματα, καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν· τὸ πρῶτον δικαίωμα τοῦ ἀγωνιστοῦ τοῦ ἀριστεύσαντος δίδεται εἰς τὸν πεσόντα εἰς τὴν μάχην, ὅταν ἐμάχετο κατὰ τοῦ ἐχθρικοῦ πυρός. Τὸ πρῶτον δικαίωμα τῶν ἀγωνιστῶν, τὸ ἔχουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχυσαν τὸ αἷμά των, καὶ δὲν ὑπάρχουν πλέον, παρὰ ἔπεσαν εἰς τὸ πεδίον τῆς μάχης. Αὐτοὶ ἔχουν τὰ πρωτεῖα, ἐὰν ἦσαν στρατιῶται, ὡς στρατιῶται, ἐὰν ἦσαν ἀξιωματικοὶ, ὡς ἀξιωματικοὶ, καὶ ἐὰν ἦσαν ἀρχηγοὶ ὡς ἀρχηγοί. Δεύτερον ἔχουν τὰ πρωτεῖα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φέρουν πληγὰς τοῦ ἀγῶνος, διότι ἐπίσης ἠγωνίσθησαν καὶ αὐτοὶ ὡς οἱ ἄλλοι· οὐχ ἧττον ὅμως περιπλέον ὑποφέρουν τὰς πληγὰς, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἀπέναντι τοῦ ἔθνους. Εἰς τρίτον βαθμὸν προτιμήσεως ὑπάρχουν ἐκεῖνοι, ὅσοι ἀποκαλύπτονται ἀπὸ τὴν ἱστορίαν αὐτήν· ὅσοι εἶναι κατὰ τὴν κοινὴν λέξιν τῶν νομικῶν, αὐταπόδεικτοι, γνωστοὶ, π. χ. ὅστις εὑρέθη εἰς τὸ δεῖνα μέρος, καὶ ἔκαμεν αὐτὸ τὸ ἐξαιρετικὸν ἀνδραγάθημα, τὸ ὁποῖον ἄλλος δὲν ἠμπόρεσε νὰ τὸ κάμῃ, εἴτε διότι δὲν εἶχε τὴν γενναιότητα, εἴτε διότι δὲν εἶχε τὴν θέσιν αὐτήν. Λοιπὸν, βλέπετε, εἰς πόσους διαφόρους βαθμοὺς διαιρεῖται· καὶ διακρίνεται ὁ ἀγών. Ἤλθομεν λοιπὸν ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τοῦ ἀγῶνος· ἐὰν λοιπὸν θέλετε νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν.....

§122ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι εἰς τὰ καθέκαστα.

§123ΖΕΡΒΑΣ. Εἶναι εἰς τὸ γενικόν. Ἑπομένως λέγω, ὅτι ἂν θέλετε νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀγῶνα, καὶ ν’ ἀνταμειφθῶσι κατ’ ἀρχὴν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ ἐκείνων πρῶτον, οἱ ὁποῖοι ποσῶς δὲν ἀντημείφθησαν· αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὅλαι αἱ Συνελεύσεις, Κύριοι, ὁσάκις συνηθροίσθησαν εἰς διάφορα μέρη, ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, δὲν εἶχον τίποτε ἄλλο εἰς τὸ στόμα, παρὰ τὴν ἀνταμοιβὴν τοῦ ἀγῶνος· ὅλοι συνέστησαν ὡς ἀνταμοιβὴν τοῦ ἀγῶνος τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς, διότι βεβαίως δι’ αὐτὴν τὴν γῆν ἠγωνίσθημεν 400 ἔτη· ὑπέπεσεν ὑπὸ τὴν δουλείαν τοῦ ἐχθροῦ ἡ γῆ ἡ Ἑλληνικὴ, δὲν ἦτο κτῆμα τῶν Μουσουλμάνων, δὲν ἦτο κτῆμα τῶν Ὀθωμανῶν καὶ ἄλλων ἀγάδων· ἦτο κτῆμα τῶν Ἑλλήνων. Ἦλθον αὐτοὶ οἱ ἐχθροὶ ἀπὸ τὰ μέρη τῆς Ἀσίας, ὑπεδούλωσαν τοὺς Ἕλληνας, καὶ συγχρόνως ἀφήρπασαν τὸ κτῆμά των, τὴν γῆν, καὶ τὴν ὠνόμασαν γῆν Τουρκικήν. Δὲν τὴν ἐξηγόρασαν, Κύριοι, διὰ χρημάτων, τὴν ἥρπαξαν διὰ τῆς μαχαίρας. Ὁ Ἕλλην διὰ τοῦ αὐτοῦ μέσου, ὕστερον μετὰ πολλοὺς ἀγῶνας, ἀνέκτησε τὴν γῆν αὐτήν· ἤδη δὲ θεωρεῖται ἰδιοκτησία ἰδική του, καὶ περὶ τούτου ἐφρόντισαν ὅλαι αἱ Συνελεύσεις διὰ νὰ δοθῇ καὶ ἕνας τίτλος εἰς τοὺς κυρίους τῆς γῆς αὐτῆς, καὶ ὁ τίτλος αὐτὸς ἦτο τὸ μέτρον τῆς διανομῆς, διότι διὰ τῆς διανομῆς αὐτῆς τίποτε ἄλλο δὲν ἠμποροῦσε νὰ προκύψῃ, παρ’ ὅτι ἐμετρήθη ἡ γῆ, ὅτι ἐδόθησαν τόσα στρέμματα εἰς τὸν τάδε· καὶ αὐτὸ πλέον ἤθελε χρησιμεύσει διὰ παντὸς ὡς τίτλος τῆς ἰδιοκτησίας του εἰς ἐκεῖνον, ὅστις εἶχε τὴν γῆν πρὸ αἰώνων, καὶ τῷ ἀφηρπάσθη ἀπὸ ξένων τυράννων. Ἔχω λοιπὸν τὴν ἰδέαν, ὅτι διὰ νὰ ἀνταμειφθῇ πρεπόντως ὁ ἀγὼν, εἶναι, ἐὰν θελήσωμεν διὰ χρηματικῶν μέσων ν’ ἀνταμείψωμεν αὐτόν· καὶ 3–4 φορὰς ἐὰν πωλήσωμεν τὴν Ἑλλάδα δὲν φθάνει ν’ ἀνταμείψωμεν χρηματικῶς τοὺς ἀγωνιστάς. Τί θὰ γίνῃ λοιπόν; Θ’ ἀνταμείψωμεν αὐτὸν διὰ τοῦ πράγματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ αἵματος ἀνεκτήθη, διὰ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς· ὥστε ἡ ἰδέα μου εἶναι, ὅτι ἡ ἀνταμοιβὴ ἡ μόνη εἶναι ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς γῆς κατὰ βαθμούς. Ἐὰν ὑπῆρξε στρατιώτης, νὰ πάρῃ τὸ μέρος του ὡς στρατιώτης· ἐὰν ὑπῆρξεν ἀξιωματικὸς, νὰ πάρῃ τὸ μέρος του ὡς ἀξιωματικός· ἐὰν ὑπῆρξεν ἀρχηγὸς, ὡς ἀρχηγός· καὶ νὰ πάρῃ μόνον ἐκεῖνος, ὅστις δὲν ἐπῆρε μέχρι σήμερον. Ἕως σήμερον, Κύριοι, παρατηρεῖτε ἓν ἔκτακτον μέρισμα τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ἦλθεν ἕνας ἄρχων, ἔδωσε 800–1000 στρέμματα εἰς τὸν τάδε, ἦλθεν ἕνας ἄλλος δεσπότης ἔδωσε 1500 εἰς τὸν τάδε—ἐξαιρέσεις, Κύριοι, προσωπικαί· ὅλος δὲ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐπῆρε τίποτε· γνωρίζω, Κύριοι, πολλὰ χωρία ὁλόκληρα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν οὔτε γῆν νὰ ταφοῦν, καὶ ὅμως ἐκεῖνοι οἱ ἄνθρωποι ἦσαν οἱ πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι ἠμύναντο ὑπὲρ τῆς πατρίδος των. Ὑπάρχει ὁλόκληρον χωρίον ἀπὸ 150 οἰκογενείας τοῦ Δαμαλᾶ τῆς Τροιζῆνος, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἔγεινε καὶ ἡ Συνέλευσις, καὶ οὔτε τῆς κότταις δὲν ἠμποροῦν νὰ βγάλουν ἀπὸ τὰ σπήτια τους, διότι πέντε ἄνθρωποι κατέκτησαν τὸ χωρίον ἐπὶ ψιλῷ ὀνόματι. Ἔκαμαν εἰκονικὰς ἀγορὰς ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ ὅλαι αἱ Συνελεύσεις τὰς ἠκύρωσαν, καὶ εἶπον, ὅτι ἡ ἀγορὰ αὕτη εἶναι ἄκυρος· καὶ ὅμως αἱ κατὰ καιροὺς κυβερνήσεις ἐτυφλώθησαν, καὶ ἤθελον τὸν ἑλληνικὸν λαὸν δουλοπάροικον, καὶ δὲν ἐφρόντισαν νὰ ἐφαρμόσουν τὴν ἀκύρωσιν αὐτῶν τῶν ἀγορῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀμοιβὴ τοῦ ἀγῶνος, νὰ γίνῃ ἡ διανομὴ τῆς γῆς εἰς ὅλας τὰς οἰκογενείας, ὅσαι εὑρέθησαν εἰς τὸν ἀγῶνα· διότι ὁ καθεὶς ἀνέκτησε τὴν γῆν του μὲ τὸ αἷμά του, τὸ αἷμα τοῦ πατρός του, τοῦ ἀδελφοῦ του καὶ τοῦ υἱοῦ του.

§124ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καὶ τοῦ ἐξαδέλφου του.

§125ΖΕΡΒΑΣ. Ποῦ εἶναι ἡ ἀμοιβὴ τόσων ἀγωνιστῶν πεσόντων εἰς τὰς μάχας καὶ λησμονηθέντων; Βλέπω τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πάλιν εἰς τὰς ἐξαιρέσεις ἔρχεται, καὶ πάλιν πλοῖα καὶ δίκτυα, καὶ ἄγρα οὐδαμοῦ. Τί παρατηρῶ εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό; ἓν μέρος ἀνθρώπων νὰ κηρυχθοῦν διαρκεῖς στρατιῶται, οἱ εὑρεθέντες εἰς πολιορκίας, οἱ εὑρεθέντες εἰς μάχας· καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν ἐπὶ 10 ἔτη εἰς τὰς μάχας, δὲν ἦσαν διαρκεῖς στρατιῶται; καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν πολιορκίαν τοῦ Ἄργους καὶ ξιφήρεις ἐξῆλθον ἀπὸ τοῦ Κεχαγιάμπεη τὸν στρατὸν, δὲν εἶναι διαρκεῖς στρατιῶται; καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ποτὲ εὑρέθησαν εἰς τὸν πόλεμον, διότι δὲν ἔτυχον νὰ εὑρεθοῦν εἰς τὸ τελευταῖον στάδιον τῆς μάχης, δὲν εἶναι διαρκεῖς στρατιῶται; Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὅπως ὑπάρχει, δὲν εἶναι πλῆρες, εἶναι ἐλλειπές. Τὸ θέλω πολὺ περισσότερον περιεκτικὸν, τὸ θέλω γενικόν· δὲν θέλω νὰ κάμω ἐξαίρεσιν, νὰ δώσωμεν εἰς ἐκεῖνον ὅπου ἐπῆρε, πάλιν πίσω, τὸ δὲ ὅλον τῶν ἀγωνιστῶν, ν’ ἀφήσωμεν νὰ ψοφήσῃ ἐπὶ τῆς ψάθης. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, πρέπει νὰ ἑνωθῇ μὲ τὸ ἄλλο, τὸ περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς· καὶ τὰ δύο αὐτὰ νομοσχέδια πρέπει ὁμοῦ νὰ συζητηθοῦν, καὶ νὰ θεωρηθοῦν ἓν πρᾶγμα· καὶ ὅ,τι καὶ ἂν γίνῃ νὰ γίνῃ συνάμα διὰ μιᾶς ἀποφάσεως. Ὄχι ὅμως νὰ δώσωμεν σήμερον εἰς τὸν Ταγματάρχην, ὁ ὁποῖος ἐπῆρε πρὸ τόσων ἐτῶν τὸ δικαίωμά του, καὶ δὲν εἰξεύρω, ἐὰν εἶχε δικαίωμα, διότι εἰς τοὺς πολλοὺς ὑπάρχουν καὶ φαῦλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον δικαίωμα, καὶ διὰ πλαστῶν ἀποδεικτικῶν ἔλαβον βαθμούς. Λοιπὸν τί κάμνομεν σήμερον; Ἐρχόμεθα νὰ δώσωμεν ἐκ νέου εἰς ἐκείνους, καὶ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν, οἱ ὁποῖοι ψωφοῦν τῆς πείνης, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν γῆν νὰ ταφοῦν, νὰ τοὺς ἀφήσωμεν. Ὄχι, πρέπει νὰ πρωτεύῃ ὁ λαός· διότι 100 καὶ 10 ἄνθρωποι δὲν ἔκαμαν τὸν ἀγῶνα, τὸν ἔκαμαν 100 καὶ 200 χιλιάδες ἀνθρώπων. Λοιπὸν πρέπει ν’ ἀνταμειφθῇ ὁ λαὸς ὁ ἀγωνισθείς, καὶ ὄχι νὰ δίδωμεν ἀκόμη καὶ ἄλλα εἰς τοὺς δυνατοὺς τῆς ἡμέρας, καὶ εἰς τὸν λαὸν νὰ μείνῃ μία νοῦλα νὰ μοιράσῃ. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀγῶνος πρέπει νὰ συμβαδίσῃ καὶ νὰ συζητηθῇ ὁμοῦ μὲ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, διότι δὲν εἰμποροῦμεν νὰ διαιρέσωμεν τὸν ἀγῶνα εἰς δύο μέρη καὶ νὰ εἴπωμεν, σὺ λαὲ, ὁ ὁποῖος εἶσαι ἀδύνατος, μένε κατὰ μέρος, ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ἤμην ἀξιωματικὸς, ἐγὼ, ὁ ὁποῖος εὑρέθην εἰς τὴν τελευταίαν μάχην, ἢ εἰς τὴν τάδε πολιορκίαν, θὰ προτιμηθῶ· καὶ ἀφ’ οὗ δὲν μείνῃ τίποτε, ἔλα καὶ σὺ νὰ πάρῃς τὸ μηδέν. Εἶναι λοιπὸν ἀναντίῤῥητον δικαίωμα, ὅτι ὁ ἀγὼν δὲν πρέπει νὰ διαιρεθῇ, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀποφασισθῇ σύσσωμος καθ’ ὁλοκληρίαν. Δὲν θέλω νὰ κατακρίνω οὐδένα, σέβομαι τὸν ἀγῶνα ὡς οὐδεὶς ἄλλος, διότι ὁ ἀγὼν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι αἴτιος νὰ ἤμεθα ἐδῶ, καὶ ν’ ἀναβαίνωμεν εἰς τὸ βῆμα, νὰ λέγωμεν τόσα καὶ τόσα. Ἀλλὰ τόσον πολὺ τὸν σέβομαι, ὥστε δὲν θέλω νὰ παραλειφθῇ οὔτε τρίχα ἀπὸ τὸν ἀγῶνα, καὶ νὰ γίνῃ ἴση διανομὴ, διότι πᾶν ὅ,τι δὲν εἶναι ἴσον εἶναι τυραννικὸν, εἶναι παράνομον. Συνιστῶ λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν ἕνωσιν τῶν δύο τούτων νομοσχεδίων, καὶ ἄν τις εἶχε μεγαλειτέραν θέσιν, βεβαίως δὲν θέλω νὰ ἐξομοιωθῇ μὲ τὸν στρατιώτην. Ἐὰν ἐσκοτώθη εἰς τὸν πόλεμον, δὲν θέλω νὰ ἐξομοιωθῇ μὲ τὸν ζῶντα, διότι τότε θὰ πράξωμεν ἀδικίαν, καὶ θὰ ᾖναι ἡ ἐσχάτη πλάνη χείρων τῆς πρώτης.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, παρατηρῶ, ὅτι ὁ Κύριος Ζέρβας κατέληξεν εἰς τοῦτο τὸ συμπέρασμα, νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Ἐντοσούτῳ πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἡ Συνέλευσις ἀπεφάνθη καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐπομένως, νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ πρότασις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§127ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν εἶναι ἀναβολή. Εἶπον, ὅτι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου δὲν στηρίζεται ἐν γένει εἰς τὸν ἀγῶνα, καὶ θέλω τὴν ἕνωσιν.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε θέλετε τὴν ἀναβολήν. Εἰ μὲν ζητεῖτε τὴν ἕνωσιν, εἶναι ζήτημα ἀναβολῆς, εἰ δὲ πολεμεῖτε τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, εἶσθε κατὰ τῆς ἀρχῆς. Ὁ Κ. Θεοχάρης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§129ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κύριοι, ἀπορῶ, πῶς ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Ἑρμιονίδος κατώρθωσεν, ὑποσχεθεὶς ἐκ προοιμίων εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι θὰ ὁμιλήσῃ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἀναβὰς τὸ βῆμα, καὶ ὁμιλήσας ἐπὶ μίαν ὥραν, νὰ καταλήξῃ κατὰ τῆς ἀρχῆς. Εἶπε, Κύριοι, ὅτι ὁ ἀγὼν πρέπει ν’ ἀμειφθῇ, ὅτι πρέπει ν’ ἀμειφθῶσιν ὅλοι οἱ συνετελέσαντες καὶ θυσιασθέντες, ἵνα ἐλευθερωθῇ τὸ ἔθνος τοῦτο. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους κατέληξεν, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀμειφθῶσι, διότι πρέπει προηγουμένως νὰ γίνῃ μία σύζευξις δύο νομοσχεδίων.

§130ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ Κύριος πληρεξούσιος πρέπει νὰ ὁμιλῇ ἐπὶ θετικῶν πραγμάτων. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀνταμειφθῇ ὁ ἀγών.

§131ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, Κ. Ζέρβα, καὶ θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει. Εἶπεν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει προηγουμένως νὰ γίνῃ ἡ σύζευξις δύο νομοσχεδίων, δὲν ὥρισεν ὅμως καὶ τὴν ἡμέραν τῆς συζεύξεως, διὰ νὰ παρευρεθῶμεν εἰς τοὺς γάμους, (γέλως), τὰ συζευχθησόμενα δὲ δύο νομοσχέδια εἶναι τὸ περὶ τῆς ἀμοιβῆς τοῦ ἀγῶνος, καὶ τὸ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς. Θὰ καταδείξω τώρα εἰς τὸν Κ. Ζέρβαν, πῶς κατέληξε, μὴ θελήσας ν’ ἀμειφθῇ ὁ ἀγών. Κύριοι, ὅταν συντάσσηται ἕνας νόμος τοσοῦτον γενικὸς, περιέχων διατάξεις ἀδυνάτους, εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ μὴ συντάσσηται· μάτην δηλαδὴ ἐκοπίασαν οἱ συντάξαντες αὐτόν. Ἂν ἡ Συνέλευσις ψηφίζῃ σήμερον ἓν ψήφισμα, τὸ ὁποῖον διὰ ῥητῆς διατάξεως ἀμείβει ἕκαστον ἀγωνιστὴν, ἀνὰ 100 χιλ. δραχμῶν, διὰ τὰς μεγάλας αὐτοῦ ἐκδουλεύσεις, τὸ ψήφισμα τοῦτο εἶναι ἀνεφάρμοστον, ἄρα ἡ Συνέλευσις, ψηφίζουσα ἀδύνατα, ψεύδεται ἐπισήμως· τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἔχει κατὰ νοῦν ὁ Κ. Ζέρβας νὰ ὑποβάλλῃ, ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖ ν’ ἀμείψῃ τὸν ἀγῶνα, εἶναι τρόπος ἀνεφάρμοστος, ἄρα δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν πραγματικὴν τοῦ ἀγῶνος ἀμοιβὴν, ἀλλ’ ὑπεκφεύγει αὐτήν. Ἡ ἀμοιβὴ τοῦ ἀγῶνος πρέπει νὰ χωρισθῇ ἀπὸ τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς, διότι πρῶτον τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς δὲν λύεται ἐκ τοῦ προχείρου, εἶναι ἐκ τῶν δυσκολωτέρων κοινωνικῶν ζητημάτων, καὶ δεύτερον μέχρις ὅτου κατορθωθῇ ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς γῆς οὐδὲ τοὺς ἀπογόνους τῶν ἀγωνιστῶν δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ διακρίνωμεν. Εἰς τὸν ἀγῶνα, Κύριοι! καὶ ὅταν λέγω ἀγῶνα, ἐννοῶ τὸν πόλεμον, δὲν ἔλαβε μέρος ὅλη ἡ Ἑλλάς· εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν, ὅτι ὡρισμέναι στρατιωτικαὶ ἐπαρχίαι ἀνέλαβον καὶ διεξήγαγον τὸν κατὰ ξηρὰν πόλεμον, καὶ ὡρισμέναι νῆσοι ἀνέλαβον τὸν κατὰ θάλασσαν.

§132ΖΕΡΒΑΣ. Ποῖαι ἐπαρχίαι δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα;

§133ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τὰς γνωρίζεις.

§134ΖΕΡΒΑΣ. Σ’ ἐπλήρωναν καὶ ἐμίσθωνες στρατιώτας.

§135ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Καλλίτερον νὰ σὲ φορολογήσω ἐγὼ ὁ ὑπὲρ ἐλευθερίας ἀγωνιζόμενος ἢ ὁ Τοῦρκος; — περιορίζομαι λοιπὸν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτι, ἐὰν θέλῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀμείψῃ τὸν ἀγῶνα, νὰ δώσῃ εἰς τὸ ψήφισμα τοῦτο περιοριστικωτέρας διατάξεις, διὰ νὰ ἀμειφθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ ἀμειφθῶσι πραγματικῶς. Ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς γῆς εἶνε ἀνεξάρτητος τοῦ ζητήματος τῆς ἀμοιβῆς τοῦ ἀγῶνος, καὶ θὰ διανεμηθῇ, κανεὶς δὲν θὰ μᾶς τὴν πάρῃ. Ὄχι ὅμως νὰ ὑποσχεθῶμεν σήμερον εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς τὴν ἐθνικὴν γῆν, ἥτις μέχρις ὅτου κατορθωθῇ νὰ διανεμηθῇ θὰ ἀποθάνωσιν· εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ δίδωμεν εἰς αὐτοὺς τὸν ἀέρα ἢ τὴν θάλασσαν. Εἶμαι λοιπὸν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου, ὑπὲρ τῆς πραγματικῆς ἀμοιβῆς τοῦ ἀγῶνος, καὶ ὅλους τοὺς παραλογισμοὺς ἐκείνους ἀποκρούω, οἱ ὁποῖοι ἐκφέρονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ν’ ἀμείψωμεν δῆθεν τοὺς ἀγωνιστὰς μὲ πράγματα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των εἶναι δύσκολον νὰ διαχειρισθῶμεν· νὰ περιορισθῇ δὲ τοιουτοτρόπως τὸ ψήφισμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν, ὥστε νὰ ᾖναι ἐφαρμοστέον· αὕτη εἶναι ἡ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ παρόντος ψηφίσματος ἰδέα μου· ἐπιφυλάσσομαι δὲ εἰς τὰ καθέκαστα νὰ προτείνω τοὺς περιορισμούς.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Κατσικαπῆς ἔχει τὸν λόγον.

§137ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Ἔρχομαι, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω ἀπ’ εὐθείας κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ συζητουμένου Νομοσχεδίου· καὶ δὲν φοβοῦμαι νὰ παρεξηγηθῶ, διότι εἶμαι υἱὸς ἀγωνιστοῦ, καὶ μάλιστα ἀγωνιστοῦ ἠδικημένου, διότι ὁ χιλίαρχος τοῦ 23 εἶνε ἤδη ἁπλοῦς λοχαγὸς τῆς προικοδοτημένης φάλαγγος· ὅταν, Κύριοι, ἀπὸ περάτων μέχρι περάτων τῆς Ἑλλάδος ἠκούσθη, ὅτι πρόκειται ν’ ἀνταμειφθοῦν αἱ ἐκδουλεύσεις τοῦ ἀγῶνος, αἱ καρδίαι τῶν ἀγωνιστῶν ἐσκίρτησαν καὶ τὰ χείλη αὐτῶν ἐμειδίασαν, νομιζόντων, ὅτι πραγματικῶς τοιοῦτόν τι πρόκειται. Ὑπὲρ τοὺς 500 ἀγωνιστὰς ἀπήντησα ἐν διαστήματι ὀλίγων ἡμερῶν, οἱ ὁποῖοι ἐρωτοῦν, πότε θὰ ἔλθῃ αὐτὴ ἡ εὐτυχὴς ἡμέρα νὰ ἀνταμειφθῇ ὁ ἀγὼν τοῦ 21, νὰ ἴδωμεν καὶ ἡμεῖς ἀμειβομένους τοὺς κόπους καὶ πόνους ἡμῶν· γλυκυτάτη ἔκφρασις, ὡραιοτάτη ἰδέα, ὅτι πρόκειται περὶ ἀμοιβῆς τῶν ἀγωνιστῶν τοῦ 21. Ἂς ἐξετάσωμεν, ἤδη ἐάν τοῦτο τῳόντι πρόκειται, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀνταμειφθῇ ὁ ἱερὸς ἀγὼν, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀνακουφισθῇ ἡ δυστυχία τῶν λειψάνων αὐτοῦ, ἐὰν πρόκειται ἡ Ἑλλὰς εὐγνωμονοῦσα ν’ ἀμείψῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὴν ἔσωσαν καὶ τὴν ἀνέδειξαν κράτος ἐλεύθερον. Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, καὶ πιστεύω, ὅτι μαζύ μου θὰ συμφωνήσουν πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, ὅτι οὐδόλως περὶ τούτου πρόκειται, καὶ μὴ φενακίζωμεν τὴν κοινωνίαν, μὴ ἀπατῶμεν τὸν κόσμον, μὴ δίδωμεν ψευδεῖς παρηγορίας καὶ ἐλπίδας εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ὀφείλεται ἄπειρος εὐγνωμοσύνη. (εὖγε) δὲν ἐννόησα ποσῶς, μελετήσας ἐσκεμμένως τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ, πῶς ἀμείβεται ὁ ἀγωνιστὴς τοῦ 21 διὰ τῶν διατάξεων τοῦ προκειμένου Νόμου, ἀπεναντίας μὲ πολλήν μου θλίψιν παρετήρησα, ὅτι μετὰ μίαν Μεταπολίτευσιν κατὰ τὸ 64 ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ κατάστασις τῶν πραγμάτων, ἡ ὁποία ἦτον κατὰ τὰ 33, ἡ ὁποία ἦτο κατὰ τὰ 36, ἤτοι ἀντὶ νὰ ἀνταμειφθῇ ὁ ἀγὼν, ὁ ὁποῖος ἦτο πρόσφατος, ἀντὶ νὰ ἀνταμειφθοῦν οἱ ἀγωνισταὶ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν αἱματόφυρτοι, ἀπεναντίας ἠμείφθησαν οἱ κόλακες, οἱ δουλοπρεπεῖς, ἐν γένει ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἄλλα μέσα μετήρχοντο διὰ νὰ ἀνταμειφθῶσι. Δὲν ἦλθον διὰ νὰ πείσω τὴν Συνέλευσιν, διότι ἡ Συνέλευσις εἶνε ἴσως προαποφασισμένη εἰς ὅ,τι μέλλει νὰ πράξῃ, ἦλθον νὰ ἐξαγάγω τῆς πλάνης τὸ κοινὸν, τὸ ὁποῖον φρονεῖ, ὅτι πραγματικῶς περὶ τοιούτου τινὸς πρόκειται· πῶς ἀμείβεται, Κύριοι, ὁ ἀγωνιστὴς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, πίπτων εἰς τὴν μάχην, ἔδιδεν εἰς τὸν σωζόμενον τὸ φέσι του ἢ τὸ παποῦτσι του ἢ ὅ,τι ἄλλο εἶχε, διὰ νὰ τὸ προσφέρῃ εἰς τὴν οἰκογένειαν του, διὰ νὰ οἰκονομήσῃ τὸν ἄρτον τῆς ἡμέρας; περὶ τοιαύτης ἀμοιβῆς οὐδόλως πραγματεύεται τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§138ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ εἶνε εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα.

§139ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν εἶνε εἰς τὰ καθ’ ἕκαστα. Πρόκειται ἀπεναντίας, Κύριοι, ν’ αὐξήσωμεν τὰ πλούτη, ν’ αὐξήσωμεν τὰς μισθοδοσίας, ν’ αὐξήσωμεν τὰς συντάξεις ἐκείνων τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι πολλοὶ κακῶς τὰ ἀπέκτησαν, καὶ νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν δυστυχίαν, ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἀπελπισίαν, ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἀνυπαρξίαν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς ἠγωνίσθησαν καὶ τίποτε δὲν ἀπήλαυσαν. Εἶμαι λοιπὸν κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι ὡς ἀρχὴν θέτει, ὅτι ἀμείβονται οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ στρατιῶται, οἱ συσσωματωθέντες περὶ τὰ τέλη τῆς ἐπαναστάσεως· τίς ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι ὁ μόνιμος Ἑλληνικὸς στρατὸς περὶ τὰ τέλη τῆς ἐπαναστάσεως ἀπηρτίζετο ἀπὸ τοὺς ἀγωνιστὰς τοῦ 21; καὶ ὅμως τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ ἔρχεται νὰ ἀμείψῃ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος μαθὼν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἠλευθερώθη, ἔσπευσεν ἐδῶ νὰ ἀποκτήσῃ πόρον ζωῆς, δὲν ἀμείβει, τὸν στρατιώτην ἐκεῖνον τῆς ἐπαναστάσεως, ὁ ὁποῖος δράξας τὰ ὅπλα ἀπὸ τοῦ 21 καὶ κρατήσας αὐτὰ ἐπ’ ὤμων μέχρι τοῦ 28, μετὰ τὴν εὐτυχῆ ἀπελευθέρωσιν τῆς Πατρίδος, ἀπῆλθεν οἴκαδε νὰ κτίσῃ μίαν καλύβην, νὰ καλλιεργήσῃ ἕνα ἀγρὸν, ἐφρόντισε τέλος νὰ ἀποκατασταθῇ.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσητε ἴσως ματαίως, νὰ ἀναγνωσθῇ ἀπὸ τὸν Κύριον Γραμματέα ἓν μέρος........

§141ΛΟΝΤΟΣ. Ἂς ἐξαντληθῇ τὸ θέμα, Κ. Πρόεδρε.

§142ΤΙΝΕΣ. Παραδέχεσαι τὴν ἀρχὴν, Κ. Κατσικαπῆ;

§143ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Μ’ ἐρωτοῦν, ἐὰν παραδέχωμαι τὴν ἀρχὴν τῆς ἀμοιβῆς τοῦ ἀγῶνος τοῦ 21, δὲν εἰξεύρω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ δέχηται αὐτό.

§144ΛΟΝΤΟΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ οὐδόλως ἀμείβεται ὁ ἀγὼν τοῦ 21. Διὰ τοῦτο θεωρῶ τὸ ὑπάρχον νομοσχέδιον ἀκατάλληλον καὶ προτείνω νὰ συνταχθῇ ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ τείνῃ πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ τῆς ἱκανοποιήσεως καὶ τῆς ἀμοιβῆς τῶν ἀγωνιστῶν τοῦ 21. Κύριοι, προβλέπω ὁποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ὃ εἶναι συντεταγμένον, θὰ ἐπιψηφισθῇ. Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπον, τὰ εἶπον, ἵνα ἐλαφρώσω τὴν συνείδησίν μου, καθ’ ὅσον εἶμαι βέβαιος ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι θὰ ἐπιψηφισθῇ καὶ ὅτι οἱ πραγματικῶς ἀγωνισθέντες θὰ μείνουν ἐν τῇ ἀδικίᾳ, καὶ ὅτι ἡ ἀμοιβὴ θὰ δοθῇ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον.

§145ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ Κύριος πληρεξούσιος τῶν Σπετζῶν προσέβαλλεν ἐπαρχίας, ὅτι δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα, νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον, διότι εἶναι προσβολὴ κατὰ τοῦ ἔθνους.

§146ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἔρχομαι ἐν ὀλίγοις ν’ ἀντικρούσω τὸν Κύριον Ζέρβαν καὶ τὸν Κύριον Κατσικαπῆν. Ὁ Κύριος Ζέρβας θέλων νὰ μηδενίσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν μίαν πρᾶξιν, τῆς ὁποίας τὴν ἐκτέλεσιν συναισθάνεται τὸ ἔθνος, ἀναχωρῶν ἀφ’ ἑτέρου ἀπὸ μίαν ἄλλην ἰδέαν, ἡ ὁποία ἀπησχόλησε πάντοτε τὸ ἔθνος, λέγει, ὅτι πρέπει νὰ ἑνωθῇ τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς μὲ τὸ ζήτημα τοῦ ἀγῶνος. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ἂν ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος δὲν ἤθελε τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ, ἡ Νέα Ἑλλὰς δὲν ἤθελεν ὑπάρξει, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθέστερον, ὅτι ἂν δὲν ὑπῆρχον ἄνθρωποι νὰ διαδώσωσι τὰς ἰδέας ταύτας, νὰ προτάξωσι τὰ στήθη αὐτῶν ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ, ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἤθελεν εἶσθαι μέχρι σήμερον δοῦλος, ἀναμένων τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ. Κύριοι, ἡ ἱστορία ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου ἀποδεικνύει τοῦτο, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξωσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ σύρωσι τοὺς λαοὺς, νὰ τοὺς καταδείξωσι τὴν ἀνάγκην νὰ σηκωθῶσι, καὶ τότε ὁ λαὸς ἐγείρεται, αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους πρέπει νὰ ὀνομάσωμεν ἀγωνιστὰς καὶ οὐχὶ τοὺς λαοὺς (Θόρυβος). Μία ἰδέα διὰ νὰ ὑπάρξῃ, διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς πραγματοποίησιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρξωσιν ἄνθρωποι, ἐντὸς τῆς κεφαλῆς τῶν ὁποίων νὰ γεννηθῇ ἡ ἰδέα, καὶ νὰ ὁπλίσωσι τοὺς βραχίονας αὐτῶν καὶ νὰ προτάξωσι τὰ στήθη των. Αὐτοὶ εἶναι οἱ στρατιῶται οἱ πραγματικοὶ, καὶ αὐτοὶ πρέπει πάντοτε ν’ ἀνταμείβωνται, ὅταν ἐπιζητῆτε τὴν ἀμοιβὴν τοῦ ἀγῶνος. Θέλετε, Κύριοι, αἴφνης, ἂν ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ ἀμοιβὴ διὰ τὴν μεταπολίτευσιν, θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι ὅλον τὸ ἔθνος εἶναι ἄξιον τῆς ἀμοιβῆς ταύτης; ἀνθίσταμαι, Κύριοι· τὸ αὐτὸ ὑπάρχει καὶ εἰς τὸν ἀγῶνα ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ 1821· ὅπως διδάσκει τοὺς νεωτέρους ἡμᾶς ἡ ἱστορία, τὴν ὁποίαν μετεβίβασαν οἱ γεροντότεροι, οἱ καθ’ ἡμέραν μεταβαίνοντες εἰς τὸν τάφον, ὑπῆρξαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐβίασαν τὸν λαὸν εἰς πολλὰ μέρη, ἵνα ὑψώσῃ τὴν κεφαλήν του· ἡ ἱστορία τοῦ γέροντος Κολοκοτρώνη μαρτυρεῖ ἀληθῶς τοὺς λόγους μου, — καὶ ἐπροσπάθησαν εἰς πλεῖστα μέρη καὶ νὰ ἐνοχοποιήσουν τοὺς λαοὺς, διὰ νὰ ὑψώσουν τὴν κεφαλήν των καὶ ὁπλίσωσι τοὺς βραχίονάς των. Ἤδη ἔρχεται ὁ Κ. Ζέρβας καὶ λέγει ὅτι, ἂν πρέπῃ νὰ ἀμειφθῇ ὁ ἀγὼν τοῦ 21, πρέπει νὰ ἀμειφθῇ ὅλον τὸ ἔθνος. Καὶ μίαν στιγμὴν ἂν ἠθέλαμεν σταματήσει εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην, ἠθέλαμεν τὴν ἰδεῖ ναυαγοῦσαν, διὸ ἠθέλαμεν ἔλθει εἰς τὴν ἀμφιβολίαν νὰ εὕρωμεν, ποῖοι τῶν σημερινῶν Ἑλλήνων ὑπῆρχον εἰς τὰ 1821· διότι θὰ εὑρεθῶσι καὶ ἄνθρωποι, εἴτε εἰς τὴν Εὐρώπην, εἴτε εἰς ἄλλα μέρη κατοικοῦντες ἄλλοτε, οἵτινες θὰ ἐπιζητήσωσι μερίδιον εἰς τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς· ἄρα τὸ πᾶν θέλει εἶσθαι ἴσον μὲ τὸ μηδέν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σταματήσωμεν εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην, δηλαδὴ ἀμοιβὴν τῶν στρατιωτικῶς διαρκῶς ὑπηρετησάντων εἰς τὸν ἀγῶνα· ἡ λέξις διαρκῶς δὲν σημαίνει ὅ,τι εἰς τοὺς Εὐρωπαϊκοὺς στρατούς, διότι ὁ μόνιμος στρατὸς τὴν σήμερον κατέστη ἐπάγγελμα· ἀλλ’ εἰς τὸν ἀγῶνα τοῦ 21 διαρκῶς πολεμοῦντα ἕνα στρατὸν πρέπει νὰ τὸν παραδεχθῶμεν, ὅταν ἔχῃ τὰ ὅπλα πάντοτε ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ· ὁσάκις ὁ Τοῦρκος εἰσέβαλεν εἰς τὴν Ἑλλάδα εὗρεν ἀπέναντι αὑτοῦ οὐχὶ τὸν λαὸν ὁλόκληρον, ἀλλ’ ἄνδρας ἐνόπλους διαρκῶς μένοντας, οἵτινες ἀπετέλουν τὸν στρατὸν τῆς ἐπαναστάσεως. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κύριος Κατσικαπῆς ἀπὸ τοῦ βήματος, περὶ τῆς ἀρχῆς δηλαδὴ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἔχω νὰ εἴπω πολλά· ἔρχεται ὁ Κύριος Κατσικαπῆς ν’ ἀμφισβητήσῃ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ ἀγῶνος ἀπέκτησαν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐβαθμολογήθησαν, καὶ τὰ ἀμφισβητεῖ διὰ παραδόξου ἐνστάσεως. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, λέγει, ἠδικημένοι. Καὶ ἂν ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι, δὲν πρέπει νὰ τοὺς περιφρονήσητε. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω τι περὶ τοῦ ζητήματος, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διανομὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς, διότι ἄν ποτε ἐπέλθῃ τοῦτο, ὅπερ δὲν πιστεύω, διότι ἴσως εἶναι χίμαιρα, δὲν γνωρίζομεν πόσην ἐθνικὴν γῆν ἔχομεν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐπασχολήσουν σήμερον· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἰδέαν τοῦ Κ. Κατσικαπῆ, καὶ αὐτὴ δύναται νὰ εὕρῃ τόπον ἐντὸς τοῦ σχεδίου, καθ’ ὃ δικαία.

§147ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὅσον ἱερὰ εἶναι ἡ ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ πραγματοποιήσωμεν, τόσον πρέπει νὰ ᾖναι σοβαρὰ καὶ ἡ συζήτησις· δὲν πρέπει ποσῶς νὰ βιασθῶμεν, πρέπει νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ ζήτημα ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐπόψεις, καὶ πρέπει νὰ προσέξωμεν, ὥστε τὰ ἔργα νὰ ᾖναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ γείνουν καὶ ἀποδεκτὰ ἀπὸ τὸ ἔθνος, καὶ τὸ ἔθνος δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ νὰ δώσῃ τὴν ἱκανοποίησιν καὶ εἰς τὸν ἱερὸν ἀγῶνα. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι 40 ἔτη παρῆλθον, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ὁ ἀγὼν ἐφενακίσθη, ὡς σᾶς εἶπεν εἷς τῶν προλαλησάντων, ἐχρησίμευσεν ἡ λέξις μόνον εἰς τὴν περιποίησιν προσώπων τινῶν, καὶ εἰς τὴν πραγματικὴν ἱκανοποίησιν ὀλίγων ἀτόμων· τὸ πλεῖστον μέρος τῶν ἀνδρῶν τῆς ἐπαναστάσεως οἱ μὲν ἀπέθανον εἰς τὴν ψάθην, αἱ δὲ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ αὐτῶν πεινῶσιν· ἴσως εἶναι ἡ τελευταία φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος ἐπιλαμβάνεται τοῦ σπουδαίου ζητήματος, πρέπει νὰ προσέξωμεν πολύ· ἡ συζήτησις πρέπει νὰ ᾖναι ἐκτενὴς, καὶ εἰς αὐτὴν πρέπει νὰ συμμεθέξῃ ὅλον τὸ ἔθνος· διότι ἐγένοντο ἀδικήματα καὶ ἐφενακίσθη ὁ ἀγὼν, καὶ πρέπει ἕκαστος ἡμῶν νὰ φέρῃ τὰς παρατηρήσεις του ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος. Ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάσθη ἐπὶ τούτου, συγκειμένη παρὰ προσώπων σεβαστῶν, καὶ συνέταξε τὸ ψήφισμα τοῦτο· ἀλλὰ γνωρίζετε, ὅτι τὰ ἀνθρώπινα ἔργα εἶναι πάντοτε ἀτελῆ, ὥστε ἂν ἡμεῖς ἤλθομεν νὰ φέρωμεν παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν θέλομεν ποσῶς δυσαρεστήσει τοὺς συντάξαντας τὸ νομοσχέδιον, τοὐναντίον θέλουσιν εὐχαριστηθῆ, διότι εὑρέθησαν καὶ ἕτεροι νὰ φέρωσι παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Πρόκειται, Κύριοι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, πρῶτον νὰ κανονισθῇ ὁ τρόπος τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἀγωνιστῶν, καὶ δεύτερον νὰ ἐξακριβωθῶσι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῶσι. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις σήμερον δὲν ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀσχοληθῇ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἀγωνιστῶν, διότι διάφορα ψηφίσματα, διάφοροι νόμοι ἐκδοθέντες ἐκανόνισαν τὸν βαθμὸν ἢ τὴν ἱκανοποίησιν, τὴν ὁποίαν ἕκαστος τῶν ἀγωνιστῶν θέλει λάβει, πρόκειται νὰ ἐξακριβώσωμεν τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἱκανοποιήθησαν καὶ πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῶσιν ὡς καὶ ἄλλοι. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τοῦ παρόντος, προκειμένου ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, κηρύττομαι ὑπὲρ αὐτῆς· ἐπιφυλάσσομαι δὲ εἰς τὰ καθέκαστα νὰ φέρω τροποποιήσεις ἐπὶ διαφόρων ἄρθρων. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ, ὡς προεῖπον, εἶναι σπουδαῖον, ἐπειδὴ παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἡ ὥρα παρῆλθε, καὶ ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν πλήρης, δὲν περιέχει τὸ ὅλον τῶν πληρεξουσίων, προτείνω, ὥστε ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ἀρχὴν· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ καθέκαστα νὰ μὴ ἀποφασίσωμεν σήμερον, ἀλλὰ καὶ αὔριον, ἂν καὶ ᾖναι ἡμέρα ἐξῃρημένη, νὰ συνέλθωμεν, καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὰ καθέκαστα.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν θέλετε νὰ μὴ προχωρήσῃ πλέον ἡ συζήτησις ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν, τότε θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν.

§149ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Νὰ προχωρήσῃ (θόρυβος).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Παλαμήδης ἔχει τὸν λόγον.

§151ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Κύριοι, ἡ Συνέλευσις οὐχὶ σήμερον ἀλλὰ πρὸ μηνῶν πολλῶν, καὶ ἂν εἴπω ἀπ’ ἀρχῆς δὲν σφάλλω, ἤγειρε φωνὴν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τοῦ ἀγῶνος, ἐννοοῦσα πάντοτε τὰ ἀποφασισθέντα ἄλλοτε κατ’ ἔκτασιν ἀπὸ τὸ ἔθνος διὰ ψηφισμάτων, καὶ τὰ ὁποῖα εἰς τὴν παρελθοῦσαν δυναστείαν δὲν ἐπραγματοποιήθησαν ἅπαντα, ἢ καὶ ἐσφαλμένως ἐπραγματοποιήθησαν, Ὡμίλησε δὲ πολλάκις ἡ Συνέλευσις περὶ τῆς διανομῆς τῆς Ἐθνικῆς γῆς, καὶ τοῦτο εἶναι ἐπίσης σπουδαῖον διὰ τὴν Συνέλευσιν, ἥτις καὶ διώρισεν ἐπιτροπὴν καὶ περὶ ταύτης, ὡς καὶ ἐγὼ εἶμαι μέλος αὐτῆς, πρὸς δὲ καὶ τῆς ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος ἐπιτροπῆς· δὲν ἠδυνήθη ὅμως ἡ τῆς διανομῆς νὰ φθάσῃ εἰσέτι εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, διότι κατεγινόμεθα εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ τῶν τοῦ ἀγῶνος, ὥστε ἕπεται νὰ ᾖναι δύο νομοσχέδια καὶ ἔπρεπε νὰ ᾖναι δύο κατὰ τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας παρεδέχθη καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ ἀγῶνος· οὐχ ἧττον ὅμως ὡς βάσις ὑπάρχει ἡ ἀνταμοιβὴ τοῦ ἀγῶνος, καὶ διὰ νὰ γνωρίσητε, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐλανθάσθη εἰς αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως, σᾶς ἀναγινώσκω τὰ πρακτικά της «Γενομένης τῆς συζητήσεως ἀπεφασίσθη νὰ συνταχθῇ ἄρθρον ὅπερ νὰ κηρύξῃ ἀγωνιστὰς πάντας τοὺς ὑπερεκκαιδεκαετεῖς κατὰ τὸν ἀγῶνα Ἕλληνας, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ πραγματοποιηθῇ περὶ μόνου τοῦ μονίμου στρατοῦ, οἱ δὲ λοιποὶ νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν τῆς ἐθνικῆς γῆς διανομὴν». — Τὸ ἄρθρον, τοῦτο ἔπρεπε νὰ ᾖναι τὸ πρῶτον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν ἔλαβε χώραν· διότι ὑπῆρξεν ἡ βάσις τοῦ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰ περὶ μονίμου, ὅπου ἡ κυρία διαφορὰ ὑπῆρξεν ὁ ἀποκλεισμὸς πολλὰ περισσοτέρων τοιούτων ἀγωνιστῶν κατὰ τὸ διαγραφόμενον ἐν τῷ αὐτῷ νομοσχεδίῳ σύστημα καὶ κατὰ τοὺς λόγους τοὺς ἐπὶ τούτῳ ἐκτεθειμένους εἰς τὰ αὐτὰ πρακτικά. Δὲν εἶναι ἀμφιβολία, ὡς εἷς τῶν συναδέλφων μας εἶπεν, ὅτι πᾶν ἔργον ἔχει προεξάρχοντας τινὰς εἰς τὰς ἰδέας, οὕτως εἶχε καὶ ἡ ἐπανάστασις, ὁ λαὸς εἶχεν ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι εἶχον καὶ παιδείαν καὶ κοινωνίαν μὲ ὅλον τὸν ἄλλον κόσμον, καὶ ἀνατροφὴν καλλιτέραν, διότι ὁ λαὸς δυστυχῶς ἦτον ὑστερημένος τοιούτων πλεονεκτημάτων καὶ κατὰ τὸ μέγα μέρος ἦτο θήτης. Ὁ λαὸς λοιπὸν ἐχειραγωγήθη ἀληθῶς ὑπὸ τῶν ἐκλεκτῶν του, πᾶν ἔργον ὅμως ἔχει καὶ βαθμίδας· ἀλλὰ καὶ οἱ προεξάρχοντες αὐτοὶ ἐβασίσθησαν εἰς τοὺς βραχίονας τοῦ λαοῦ. Καὶ ὁ Ὑψηλάντης, καὶ ὁ Κολοκοτρώνης, καὶ ὁ Μαυρομιχάλης καὶ ὁ Ζαήμης, καὶ ὅλοι οἱ τοιοῦτοι ἐξέχοντες ἄνδρες, εἶχον τὴν εὐγενῆ ἰδέαν, τὰ εὐγενῆ ὑπὲρ τῆς πατρίδος αἰσθήματα, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἀπὸ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ἠγέρθη ἡ ἐπανάστασις συνεκινδύνευσαν μὲ τὸν λαὸν, τοῦτο δὲ ἀναφέρει ἡ ἱστορία, καὶ εἰς αὐτοὺς χρεωστεῖται βέβαια καὶ περισσοτέρα χάρις, διὰ τοῦτο καὶ διὰ τῶν διαφόρων ψηφισμάτων ὡρίσθησαν καὶ διάφοροι ἰδιότητες διὰ τῶν λέξεων ἀγωνισθέντες, διακριθέντες, θυσιάσαντες, καὶ πτωχεύσαντες Συμφώνως δὲ μὲ ταῦτα πάντα ὑπέβαλον κἀγὼ πρὸ πολλοῦ, εἰδικὴν γνώμην ἐν τῇ Συνελεύσει, ἀλλὰ τοὺς ἐγκαταλείψαντας πτωχὰ ὀρφανὰ καὶ χήρας ἔθεσα εἰς ἀνωτέραν τινὰ βαθμίδα. Εἰς μίαν δὲ τῶν βαθμίδων τῆς κλίμακος τοῦ μεγάλου τούτου ἔργου ἔθεσα καὶ τὸν λαὸν συμπεριλαμβανόμενον εἰς τὰς οἰκογενείας αὑτοῦ καὶ ὅσους ἔλαβον τὰ ὅπλα καὶ ἠγωνίσθησαν ὡς στρατιῶται. Ἔπρεπεν ἡ διαίρεσις αὕτη νὰ γείνῃ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς περὶ ὅλων τούτων συνάμα, ἀλλ’ ἔδοξεν εἰς αὐτὴν καταλληλοτέρα εἰς περισσότερα τοῦ ἑνὸς ψηφίσματα, καὶ διὰ τοῦτο ὠνόμασε τὸ προκείμενον ψήφισμα, πρῶτον, ἀφορῶν τὰς προσωπικὰς ἐκδουλεύσεις τῶν στρατιωτικῶν, ναυτικῶν καὶ πολιτικῶς μονίμως πως γενομένας, ἐπιφυλαχθεῖσα διὰ τοὺς ἐκτάκτους καὶ ἐξόχους ἐκδουλεύσεις προσφέροντας ὡς καὶ διὰ τὸ χρηματικὸν μέρος καὶ τὰς θυσίας ὡς καὶ ἔγινεν. Ὑπάρχει δὲ πρὸς ταῦτα καὶ μειονοψηφία εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ αὕτη, νομίζω, ἡ γνώμη πρέπει ν’ ἀκουσθῇ, ὁ καθεὶς πρέπει νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του ἐλευθέρως, καὶ ἡ Συνέλευσις θέλει ἀποφασίσει. Ἡ Συνέλευσις σήμερον θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα διὰ ψηφισμάτων αἱ ἄλλαι Συνελεύσεις διώρισαν, τοὺς διαφόρους νόμους καὶ τὰς προτάσεις· θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν καὶ τοὺς βαθμοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐδόθησαν, ὡς καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐσφαλμένως ἐδόθησαν· διότι εἰς πολλοὺς ἔδωσαν ἕνα χαρτὶ, ἐπτώχευσαν, τὸ ἐπώλησαν, ὥστε πάλιν ἐν τῇ πτωχείᾳ μένουσι. Καὶ εἰς τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ ἐσκέφθη, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ μία δικαιοσύνη. Ἡ συζήτησις θέλει προσθέσει τὸ ἐλλεῖπον καὶ ἀφαιρέσει τὸ ὑπερβάλλον. Εἶναι, μοὶ φαίνεται, ἡ τελευταία ἐποχὴ, καθ’ ἣν πραγματευόμεθα περὶ τοιούτου τινὸς ἔργου. Πρέπει καὶ εἰς τὴν νέαν δυναστείαν νὰ ὑποδείξωμεν τὰς σκέψεις ταύτας, διότι ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία δίδει κῦρος εἰς τοὺς νόμους. Περιοριζόμενος δὲ ἤδη νὰ εἴπω, ὅτι καὶ τὸ προκείμενον ψήφισμα ἐπὶ τῶν τοῦ ἀγῶνος πραγματεύεται, καὶ δὲν θεωρεῖται ἀπομεμακρυσμένον τῆς ἀρχῆς ταύτης, εἰς τὰ καθέκαστα δύναται νὰ γίνῃ πᾶσα ἡ δέουσα μεταῤῥύθμισις, καὶ πᾶσα ἑπομένως συμπλήρωσις, ὅτε καὶ ἐπὶ τούτων ἐπιφυλάττομαι κἀγώ.

§152ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§153ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§154ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς. Κύριοι, πᾶν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον φέρει διακρίσεις, καὶ μάλιστα ἐπὶ ἀντικειμένων, τῶν ὁποίων ἡ ἀπόδειξις εἶναι δυσχερεστάτη ἢ μᾶλλον ἀδύνατος, πρέπει ν’ ἀποῤῥίπτηται, διότι ἀνοίγεται ἡ θύρα τῶν καταχρήσεων, τοῦ δόλου καὶ τῆς διαρπαγῆς, ἀνοίγεται ἡ θύρα τῶν εὐνοιῶν, τῶν συμπαθειῶν, ἀντιπαθειῶν καὶ ἐν γένει παντὸς κακοῦ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον τοιοῦτόν τι εἶναι, διότι διακρῖνον τοὺς κατὰ τὸν ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας ἀγῶνα πολίτας Ἕλληνας εἰς ἀγωνιστὰς καὶ μὴ ἀγωνιστὰς, ὁρίζει, τίνι τρόπῳ εἶναι ἀμειπτέοι οἱ ἀγωνισταὶ ἀποκροῦον τοὺς ἄλλους. Διὰ τοιαύτης διακρίσεως, ὀρθῆς μὲν κατὰ τὴν βάσιν, ἀδυνάτου δὲ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν, φρονεῖτε, ὅτι θέλετε ἀμείψει τοὺς ἀγωνιστὰς, δὲν λαμβάνετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θέλετε ἀνοίξει πᾶσαν θύραν καταχρήσεως. Ἐκ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ἥτις θέλει συστηθῆ πρὸς ἐξέτασιν τῶν ἀπαιτήσεων, ἐξαρτᾶται τὸ πᾶν, αὐτὴ δὲ βεβαίως θέλει πράξει κατὰ τὰς συμπαθείας της καὶ ἀντιπαθείας. Τρεῖς μέχρι τοῦδε ἀπὸ τοῦ 1833 ἐπιτροπαὶ συνεστήθησαν· ὁποῖα δ’ ἦταν τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐργασιῶν της, γινώσκετε πάντες. Ἦσαν ταῦτα λυπηρά· ἐὰν δὲ νῦν συστηθῇ ἑτέρα ἐπιτροπὴ, θέλετε ἰδεῖ αὖθις ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα, ν’ ἀνταμειφθῶσι, τοὐναντίον δὲ νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὰς ὁδοὺς ἀπροστάτευτοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐθυσίασαν καὶ ζωὴν καὶ περιουσίαν καὶ ἐν γένει προεκινδύνευσαν ὑπὲρ τοῦ ὅλου. Σᾶς εἶπέ τις, ὅτι ἡ Ἑλλὰς διαιρεῖται εἰς ἀγωνιστὰς καὶ μὴ, καὶ ὅτι πολλοὶ ἐκινήθησαν κατὰ τοῦ Ὀθωμανικοῦ ζυγοῦ, ἐκβιασθέντες ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν δι’ αὐστηρῶν μέτρων· ὅστις σᾶς εἶπε τοῦτο ἀγνοεῖ τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος του.

§155ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐγὼ τὸ εἶπα.

§156ΣΠ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς λέγω λοιπὸν μετὰ θάῤῥους, ὅτι ὁλοσχερῶς ἀγνοεῖτε τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος σας. Ἀπὸ φόβον παρεκινήθησαν νὰ ὑψώσωσι τὰ ὅπλα κατὰ τοῦ Ὀθωμανικοῦ ζυγοῦ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὁρῶντες εἰς τὸ πλευρόν των τοὺς υἱούς των φονευμένους, τὴν περιουσίαν των διαρπαζομένην, τοὺς οἰκείους των αἰχμαλωτιζομένους, δὲν ἔκυπτον αὐχένα, ἀλλ’ ἔλαβον τὰ ὅπλα καὶ ἔτρεχον εἰς τὴν φωνὴν τῆς πατρίδος; ἐξεβιάσθησαν νὰ κινηθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπανειλημμένως προσκληθέντες ἀπὸ τὸν Ἰβραΐμην νὰ καταθέσωσι τὰ ὅπλα καὶ νὰ λάβωσιν ἁδρὰς ὠφελείας εἰς ἀντάλλαγμα, ἀντέταξαν τὰ στόμια τῶν πυροβόλων των; Ἀπὸ φόβον ἐκινήθησαν ἐκεῖνοι, οἵτινες μὴ ἔχοντες ὕδωρ, ἄρτον, ἐνδυμασίας, ἔφερον τὰς οἰκογενείας των εἰς τὰ ὄρη, αὐτοὶ δ’ ἔτρεχον αὐθόρμητοι εἰς τὰς μάχας, προτάττοντες τὰ στήθη των κατὰ τοῦ ἐχθροῦ; ὅστις λέγει λοιπὸν, ὅτι ἀπὸ φόβον ἐγέρθησαν πολλοὶ, ἀρνεῖται τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος του. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, τίς καί τοι ἀνῆλιξ τότε δὲν ὑπέφερεν; Τί; ὑπέφερον μόνοι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπὶ κεφαλῆς ἀνδρῶν εὑρισκόμενοι ἐλάμβανον χρήματα ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας διὰ νὰ τρέφωσι τοὺς στρατοὺς, τοὺς ὁποίους δὲν ἐπλήρωνον πολλάκις, ἢ μᾶλλον ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἀφίνοντες τὰς οἰκογενείας των ἀπροστατεύτους καὶ στερουμένας τοῦ παντὸς, ἔτρεχον εἰς τὸν πόλεμον; Ἀλλὰ τοὺς τελευταίους τούτους τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον θεωρεῖ ἀναξίους ἀμοιβῆς μὴ λαμβάνον αὐτοὺς ὑπ’ ὄψιν. Τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ ἀμοιβῆς τῶν κατατεταγμένων εἰς τὰς χιλιαρχίας, καὶ περὶ τῶν λαβόντων πιστοποιητικὰ ἀπὸ τοὺς κατὰ καιρὸν ὁπλαρχηγούς· ὅσοι δὲ ἔχασαν ἤδη ταῦτα, ἢ παρέλειψαν, ἢ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ λάβωσι πεσόντων τῶν ἀρχηγῶν των εἰς τὰς μάχας, ἢ ἀποβιωσάντων, δὲν ἔχουσι τὰ προσόντα νὰ ἀμειφθῶσι. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι εἶναι τὸ τρομερώτερον ἀδίκημα. Ἐὰν δὲ θελήσητε νὰ ἐπιτρέψητε νὰ ἐφοδιασθῶσι καὶ σήμερον διὰ πιστοποιητικῶν ἀρχηγῶν οἱ ἀπολέσαντες ἢ μὴ λαβόντες τοιαῦτα, θέλετε ἀνοίξει στάδιον εἰς τὰς τρομερωτέρας καταχρήσεις. Ἡ δὲ ἐπιτροπὴ κατὰ θέλησιν ἄλλας μὲν ἐκδουλεύσεις θέλει ἀποῤῥίψει, ἄλλας δὲ θέλει παραδεχθῆ ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν της. Ἡ Συνέλευσις ἐρχομένη σήμερον ν’ ἀνταμείψῃ τὸν ἀγῶνα, πρέπει νὰ τὸν ἀνταμείψῃ ὅπως πρέπει· πρέπει νὰ περιλάβῃ ὅλας τὰς κατηγορίας, νὰ μὴ κάμῃ διακρίσεις δικαιωμάτων, ἅτινα δὲν δύνανται νὰ ἐξερευνηθῶσι διὰ τὴν παρέλευσιν τοσούτου χρόνου ἀπὸ τοῦ ἀγῶνος, καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν τῶν στοιχείων· φθάνει δ’ ἡ Συνέλευσις εἰς τὸν σκοπόν της τοῦτον, ὅταν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔκαμον τὸ καθεστώς. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν ἀπαιτουμένην ἡλικίαν, καὶ ἠδύναντο νὰ φέρωσιν ὅπλα, πρέπει ν’ ἀνταμειφθοῦν. Πᾶσαι ἑπομένως αἱ οἰκογένειαι πρέπει ν’ ἀνταμειφθοῦν. Διὰ νὰ βεβαιωθῆτε δὲ μέχρι τίνος ἀδικίας θέλετε καταντήσῃ, ἐὰν πράξητε ἄλλως, ἐὰν δηλ. ψηφίσητε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον· ἀρκεῖ νὰ σᾶς κάμω λόγον περὶ Μεσσηνίας. Ἡ Μεσσηνία ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους τοῦ ἀγῶνος γενναῖον ἀντέταξε στῆθος κατὰ τοῦ Ἰβραΐμη, δὲν ἔπαυσε νὰ τὸν προσβάλῃ, τὸ πρῶτον διὰ τοῦ συστηματικοῦ καὶ ἔπειτα διὰ τοῦ λεγομένου κλεπτικοῦ πολέμου. Ἡ Μεσσηνία, ἀποκρούουσα ἐνόπλως τὰς περὶ ὑποταγῆς ἐπὶ ἁδροῖς ὠφελήμασι προτάσεις τοῦ Ἰβραΐμη εἶδε τὰ δένδρα της κεκομμένα, τὰς δὲ οἰκείας της πυρποληθείσας. Ἐὰν θελήσητε τὴν Μεσσηνίαν νὰ τὴν ὑποβάλητε εἰς τὴν κατηγορίαν, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, θέλετε πράξει τὸ μέγιστον ἀδίκημα. Οἱ Μεσσήνιοι, οἵτινες καλλιεργοῦσι γαίας ἐθνικὰς, καὶ δὲν ἔχουσιν ἰδιοκτήτους, θέλουσι καταστῆ εἵλωτες, ὁ ἐλεύθερος οὗτος λαὸς θέλει καταστῆ ἴσως δοῦλος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται μὲν νομίμων δικαιωμάτων ἀγωνιστοῦ, θέλουσι δὲ ἔχει τὸ εὐτύχημα νὰ εὐνοηθῶσιν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἀμειπτέοι. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ μοὶ εἴπῃ· ἂς ἀποδείξουν καὶ οἱ ἀγωνισταὶ Μεσσήνιοι τὰς ἀτομικὰς ἐκδουλεύσεις των. Ἀπαντῶ, ὅτι τοῦτο εἶναι πρὸς ἕνα ἕκαστον δύσκολον νῦν μετὰ παρέλευσιν 34 ἐτῶν, ἐν διαστήματι τῶν ὁποίων ἀπώλεσαν καὶ ὅσα εἶχον ἔγγραφα.

§157ΚΕΦΑΛΑΣ. Οἱ ἀρχηγοὶ τῆς Μεσσηνίας ὅλοι ἐσκοτώθησαν, καὶ δὲν ἔχουν ἀποδεικτικὰ, οὔτε δύνανται νὰ λάβωσι τοιαῦτα.

§158ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ Μανιάκιον ἔπεσαν ἡρωϊκῶς 1000 στρατιῶται Μεσσήνιοι, αἱ δὲ οἰκογένειαί των στεροῦνται ἀποδεικτικῶν· θέλετε παραβλέψει λοιπὸν ταύτας; Ἀλλὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀποστερεῖ ταύτας τῆς ἀμοιβῆς ὡς στερουμένας πιστοποιητικῶν. Ἐστὲ λοιπὸν δικαιότεροι· εἴπατε, «θέλομεν νὰ ἀνταμείψωμεν ὅλους τοὺς ἀγωνιστάς. Καὶ πῶς θέλετε κάμει τοῦτο; Ὅταν λάβητε γενικόν τι περὶ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων μέτρον κατὰ τὰς ἀποφάσεις τῶν Συνελεύσεων. Δὲν ἀγνοῶ, ὅτι γενικὸν μέτρον ἀδικεῖ ὀλίγους τινας, ἔχοντας ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας καὶ δικαιουμένους εἰς ἀνωτέραν ἀμοιβὴν, ἀλλ’ ἡ διάκρισις εἶναι δυσχερής· ὅταν δὲ πρόκειται νὰ γίνῃ μία μεγάλη κατάχρησις, ἓν μέγα ἀδίκημα, πρέπει ἐξ ἀνάγκης νὰ προτιμήσητε τὸ ὀλιγώτερον· κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀδικεῖτε διακοσίας χιλιάδας οἰκογενείας. Εἶναι λοιπὸν προτιμώτερον νὰ ἀδικήσητε ἐν μέρει μόνον τοὺς ὀλίγους, τουτέστι τοὺς κατ’ ἀνώτατον ὅρον χιλίους καὶ οὐχὶ τὰς διακοσίας χιλιάδας οἰκογενειῶν. Ἄλλως τε οἱ ἔχοντες ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας, ὑπαγόμενοι εἰς τὸ γενικὸν μέτρον θέλουσιν ἀδικηθῆ ἐν μέρει, στερούμενοι μόνον προσθήκης τινος, ἐν ᾧ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἀδικεῖτε ὁλοσχερῶς διακοσίας χιλιάδας οἰκογενειῶν· Διὰ ταῦτα, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θέλετε πράξει μέγα ἀδίκημα, ἄν σήμερον ἔλθητε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θέλει κάμει ἡ παραδοχή του χειρίστην ἐντύπωσιν εἰς τὸ κράτος, διότι, ἐφ’ ὅσον τὸ ἀδίκημα ὑπάρχει γενικὸν, καθίσταται ἀνεκτὸν διὰ τῆς ἐλπίδος τῆς θεραπείας· ὅταν ὅμως ἔρχεσθε νὰ θεραπεύσητε μερικῶς τὸ γενικὸν ἀδίκημα, οἱ μὴ συμπεριλαμβανόμενοι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν θεραπευθησομένων θέλουσι δυσανασχετήσει δικαίως, ἀπελπιζόμενοι καὶ θεωρούμενοι ὡς πάροικοι. Δι’ αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς λόγους κηρύσσομαι ἐναντίος τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου προτείνω νὰ ληφθῇ γενικὸν μέτρον περὶ ἀμοιβῆς τῶν Ἑλλήνων οἰκογενειῶν διὰ τῆς διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς.

§159ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ ἐννοήσω τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον οἱ ἔντιμοι συνάδελφοι ἔρχονται νὰ πολεμήσουν τὸ Νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὑπὸ συζήτησιν. Ἔρχεται εἷς συνάδελφός μας καὶ σᾶς λέγει, αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον μὴ τὸ ἐφαρμόσητε, διότι εἶναι ἄδικον εἰς τὴν οὐσίαν, διότι ἔπρεπε νὰ ᾖναι γενικὸν καὶ νὰ ἀνταμείψῃ ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ γίνῃ. Ἔρχεται δεύτερος καὶ σᾶς λέγει τὸ Νομοσχέδιον αὐτὸ εἶναι μάταιον· δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ δὲν ὑπάρχουν τὰ μέσα· λοιπὸν μὴ τὸ παραδέχεσθε. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι καὶ τὰ δύω αὐτὰ ἐπιχειρήματα εἶναι ἐντελῶς ἀσθενῆ καὶ ἀνάξια συζητήσεως. Ἐὰν ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ἔχοντες δικαιώματα, πρέπει καὶ αὐτοὶ νὰ συμπεριληφθῶσι. Δύω εἶναι οἱ ἔχοντες δικαιώματα· οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὸ 1821 ἔβαλον εἰς τὴν πλάτην των τὸ τουφέκι των καὶ τὸ ἐξεκρέμασαν μετὰ τὴν ἔνδοξον νίκην τῆς Πέτρας, καὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς περιστάσεις ἐλάμβανον τὰ ὅπλα ἀμυνόμενοι εἰς τὰς ἰδίας αὑτῶν πατρίδας. Λοιπὸν τὸ Νομοσχέδιον πολὺ δικαίως ἔλαβε κατὰ πρῶτον τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διαρκῶς ἦσαν στρατιῶται τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς πατρίδος. Ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἠγωνίσθησαν, ἀλλὰ τινὲς πολὺ καὶ ἄλλοι ὀλίγον. Ὁ μέγας ἀγὼν, ὁ ἱερὸς ἀγὼν τῆς ἐλευθερίας δὲν ἐπαγιώθη, εἰμὴ διὰ πολλῶν θυσιῶν. Ἄλλοι συνέλαβον τὴν ἰδέαν τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, τὴν ἐγνωστοποίησαν εἰς ἄλλους· ἀλλὰ μόνη ἡ ἰδέα δὲν ἠδύνατο νὰ πραγματοποιηθῇ· εὑρέθησαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι συνεισέφεραν τὰ μέσα διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς μεγάλης ταύτης ἰδέας· συνεισέφεραν χρήματα, πλοῖα, συνεισέφεραν πολεμοφόδια, τροφὰς, ἄνδρας ὑπὲρ τοῦ πολέμου. Ὁ ἀγὼν ἐξετέθη εἰς ὅλην τὴν ἐκτεταμένην ἐπικράτειαν τῆς τουρκίας, ἀλλὰ δυστυχῶς, καθὼς βεβαιοῦται ἐκ τῆς ἱστορίας, αὐτὸς ὀλίγον κατ’ ὀλίγον περιωρίσθη, ἀφοῦ οἱ ἐχθροὶ ἐκέρδησαν διαφόρους νίκας κατὰ τῶν Ἑλλήνων. Σημειώσατε ὅμως, Κύριοι, ὅτι οἱ μαχόμενοι στρατοὶ ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ 21 ἔβαλαν τὸ ὅπλον εἰς τὴν ὠμοπλάτην καὶ τὸ ἄφησαν μετὰ τὴν νίκην τῆς Πέτρας. Λοιπὸν ἐκεῖνοι ἦσαν οἱ μόνιμοι στρατιῶται. Ἀλλὰ προσέβαλλεν ὁ ἐχθρὸς μίαν ἐπαρχίαν Ἑλληνικήν· ὁ ἀγὼν τότε ἦτο ἀμυντικὸς, ὑπὲρ τῆς οἰκίας, ὑπὲρ τῶν ἱερῶν, καὶ ἔπρεπε τότε οἱ κάτοικοι νὰ ὑπερμαχήσωσι· διότι, Κύριοι, ἐὰν ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπολέμει ἀπὸ τῶν 1821–29, τότε ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἔπρεπε νὰ ὑπερβαίνῃ τὰς 200,000, καὶ κατὰ δυστυχίαν τοσοῦτος στρατὸς δὲν ἐδύνατο νὰ συγκεντρωθῇ· ὁ μεγαλείτερος στρατὸς, τὸν ὁποῖον συνεκέντρωσεν ἡ Ἑλλὰς, εἶναι τοῦ ἀειμνήστου Καραϊσκάκη, καὶ τῆς Ἀργολίδος, ὅταν εἰσέβαλεν ὁ Δράμαλης· καὶ τότε δὲν ἠμπόρεσε νὰ συγκεντρωθῇ πλέον τῶν 10 ἢ 12 χιλιάδων (θόρυβος). Δὲν ἔχω, Κύριοι, νὰ κατηγορήσω κανένα.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ἓν ζήτημα τοσοῦτον λεπτόν, πρέπει νὰ χωρίζῃ τις τὸ ζήτημα· τὰ ἐπιχειρήματα, ἀπὸ περιστάσεις, ἀπὸ ἐπιχειρήματα, ἀπὸ λόγους, οἱ ὁποῖοι ὅλως ἄσχετοι μὲ τὸ προκείμενον δὲν κάμουν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ προσβάλουν τὴν φιλοτιμίαν.

§161ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἐν καιρῷ τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος, ἄλλοι εἶχον τὸ τουφέκι τους ἐντὸς εἰς τὴν πατρίδα των, καὶ ἄλλοι ἀλλοῦ.

§162ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἠξεύρεις αὐτό;

§163ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θέλει νὰ ἀνταμείψῃ τοὺς ἀγωνιστὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀντημείφθησαν. Ἠξεύρετε, ὅτι ὅλαι αἱ Συνελεύσεις ἐψήφισαν τὴν ἀμοιβὴν τῶν ἀγωνιστῶν, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐπραγματοποιήθησαν τὰ ψηφίσματα τῶν ἐθνικῶν Συνελεύσεων. Ἠξεύρετε ὅτι ἐπὶ τῆς πεπτωκυίας Κυβερνήσεως δὲν ἀπεδόθη πλήρης δικαιοσύνη εἰς τοὺς ἀγωνιστάς· πολλοὶ ἀγωνισταὶ ἔμειναν χωρὶς νὰ λάβουν καμμίαν ἀμοιβήν· ὀλίγοι ἴσως ἐκ τῶν ἀγωνιστῶν ἀντημείφθησαν, ἀλλ’ οἱ περισσότεροι ἠδικήθησαν. Τί πρόκειται τὸ νομοσχέδιον νὰ κάμῃ; Ν’ ἀποκαταστήσῃ ἀδικίας; Εἶναι σήμερον ἡμέρα δικαιοσύνης, ὅλον τὸ ἔθνος ἀνέλαβε τὴν ἠθικὴν αὑτοῦ δύναμιν, ἀνέτρεψε μίαν Κυβέρνησιν, ἥτις ἐβάδισεν ἐπὶ τῆς ἀδικίας. Λοιπὸν τὸ Νομοσχέδιον θέλει νὰ δικαιώσῃ τοὺς ἀδικηθέντας, διότι πᾶς ἀγὼν πρέπει ν’ ἀντημείβηται εἴτε μικρὸς, εἴτε μέγας. Ἡ δευτέρα λοιπὸν πρᾶξις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ν’ ἀνταμείψῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδικαιώθησαν, εἰμὴ κατὰ μικρὸν μέρος. Ἡ τρίτη πρᾶξις εἶναι ν’ ἀνταμείψῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὐδόλως ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν. Ἐπομένως νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον στηρίζεται εἰς ὀρθὰς καὶ δικαίας καὶ ἐθνικὰς βάσεις, καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι αἱ ἐνστάσεις τῶν ἐντίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι θέλουν ν’ ἀποδείξουν ἀνεφάρμοστον τὸ νομοσχέδιον, ἢ τὸ δύσκολον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, νὰ δυνηθοῦν νὰ ἐπηρεάσουν τὴν πεποίθησίν σας. Ὅτι πρέπει ἡ ἐθνικὴ γῆ νὰ διανεμηθῇ εἰς ὅλους τοὺς Ἕλληνας, κανεὶς δὲν ἀντιλέγει· μάλιστα ὑπάρχει καὶ νομοσχέδιον περὶ τούτου καὶ ἐπιτροπὴ ἐργάζεται. Λοιπὸν διὰ τούτους τοὺς λόγους λέγω, αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ μὴ ἀναβληθῇ καὶ συγχωνευθῇ μὲ τὸ ἄλλο· νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι νόμιμον καὶ δίκαιον. Ἔπειτα βλέπετε, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀνελόγισε καὶ τὴν θυσίαν, τὴν ὁποίαν τὸ ἔθνος διὰ τελευταίαν φορὰν θέλει κάμει ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδικαιώθησαν ἢ ἠδικήθησαν. Κύριοι! νομίζω, ὅτι εἶναι ἄξιον τῆς μεγάλης ταύτης ἐθνικῆς Συνελεύσεως ν’ ἀποδώσῃ μίαν δικαιοσύνην, τὴν ὁποίαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη οἱ ἀδικούμενοι ἀπῄτησαν· εἶναι ἄξιον νὰ δώσῃ ἓν ἔνδοξον παράδειγμα δικαιοσύνης διὰ νὰ δικαιώσῃ σήμερον τοὺς ἀδικηθέντας, ἀλλὰ νὰ δώσῃ καὶ ἓν παράδειγμα ζήλου καὶ πατριωτισμοῦ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰς δεινὰς περιστάσεις ὑπηρέτησαν τὴν πατρίδα· ἑπομένως γνωμοδοτῶ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Λόντος εἶναι παρών;

§165ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν.

§166Α. Χ. ΛΟΝΤΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν, διότι δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν.

§167ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Αὔριον.

§168ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν Παρασκευήν.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 3 παρὰ ¼ μ.μ.

Ὁ Πρόεδρος

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Μιχαηλίδης, Νικολαΐδης, Ξυδάκτυλος.