1864.05.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 266.

Τῆς 16 Μαΐου 1864.

(Σάββατον)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, πλήρους γενομένης τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰδοποιῶ τὴν Συνέλευσιν, ὅτι σήμερον εἰργάσθησαν ὅλα τὰ τμήματα, δηλ. καὶ τὰ 10, ἐξαιρουμένου τοῦ 9, τὸ ὁποῖον παρακαλῶ, νὰ ἐργασθῇ. Ὑποβάλλεται εἰς τὴν Συνέλευσιν ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, περὶ ἀποκοπῆς τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς. Πρὸς τὴν Βʹ. ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Τμημάτων ἀνέβαλεν ἐπὶ πολὺν χρόνον, νὰ περαιώσῃ τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῇ ἐντολὴν τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ περὶ τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου Νομοσχεδίου, ὅπερ πρὸ πολλῶν μηνῶν εἶχεν ὑποβάλει ὁ πληρεξούσιος Πατρῶν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι, καθ’ ἃς ἔλαβεν ἐπισήμους πληροφορίας, ἔκτοτε ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νέαι προτάσεις ὑπὸ δύω ἑταιριῶν, τῆς μὲν τοῦ Κυρίου Λιγούνη καὶ συντροφίας, τῆς δὲ τοῦ Ἄγγλου Βὴλδ καὶ συντροφίας, καὶ νέαι ἐγένοντο διαπραγματεύσεις. Ἀποτέλεσμα τοῦ εἰρημένου διαγωνισμοῦ ὑπῆρξεν, ὅτι οἱ ὅροι τοῦ Νομοσχεδίου δύνανται ἤδη νὰ βελτιωθῶσιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, καὶ ὅτι ἐνισχύθη τὸ πιθανὸν τῆς ἐπιχειρήσεως τοῦ ἔργου διὰ τῆς ἐμφανίσεως δύω ἑταιριῶν. Ἕνεκα τούτου, καὶ ἵνα περιληφθῶσι καὶ ἄλλαι βελτιώσεις, αἵτινες ἐκρίθησαν ἀναγκαῖαι, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπήνεγκε πλείστας προσθήκας καὶ ἀφαιρέσεις εἰς τὸ ἀρχικὸν τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν Νομοσχέδιον, ὅπερ συνοδεύει μὲ τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις. Ἡ Ἐπιτροπὴ, ἀποβλέπουσα εἰς τὰς δυσκολίας τοῦ ἔργου καὶ εἰς τὴν ἐξ αὐτοῦ προσδοκωμένην ὠφέλειαν τῆς Ἑλλάδος, τὰς μὲν ἄλλας συγκαταβάσεις τῶν ἑταιριῶν παρεῖδε, μίαν δὲ μόνην βελτίωσιν τῶν ὅρων τοῦ ἀρχικοῦ Νομοσχεδίου προταθεῖσαν ἐδέχθη, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ πλάτος καὶ βάθος τῆς διώρυγος, οὖσαν σημαντικὴν, διότι ἀπὸ 34 μέτρων πλάτους ἡ διώρυξ γίνεται μέτρα 40, καὶ ἀπὸ μέτρων 6 βάθους γίνεται μέτρα ἕνδεκα. Ἡ ἑταιρία Βὴλδ, παρεκτὸς τῆς εἰρημένης συγκαταβάσεως, δὲν ἀπῄτησεν, ὡς ἡ τοῦ Κυρίου Λιγούνη καὶ συντροφίας, τὴν παραχώρησιν γαιῶν, αἵτινες θέλουσι κατασταθῆ μετὰ τὴν περαίωσιν τοῦ ἔργου οἰκόπεδα, εἰς τὰς δύω τῆς διώρυγος ἐκβολάς. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ περιέλαβε καὶ ταύτην τὴν παραχώρησιν, ὡς δικαίαν ἀμοιβὴν τῆς γενησομένης ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ μεγάλης δαπάνης ξένων κεφαλαίων, περιορίσασα τὸ ποσὸν εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ αἰτηθέντος, ἤτοι εἰς μέτρα 120 χιλιάδας, συμφώνως πρὸς τὸ ἀρχικὸν Νομοσχέδιον. Ὡς πρὸς τὰ διόδια, ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύω προτάσεων εἶναι ἀσήμαντος· ὅθεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη τὸν ἀνώτατον ὅρον, ὡς ὑπῆρχεν ἐν τῷ ὑποβληθέντι Νομοσχεδίῳ. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ προσέθηκε τὰ ἑξῆς· αʹ) ὥρισε ποινικὴν ῥήτραν δραχμὰς 100,000, καὶ βʹ) ἐπέβαλε τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κατασκευῆς μικρῶν λιμενίσκων ἐντὸς τῆς διώρυγος διὰ τοὺς ἑλιγμοὺς τῶν πλοίων. Τὸ μὲν ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαῖον, ὅπως μὴ δεσμευθῇ ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως μετὰ ἐργολάβου, ὅστις ἤθελεν ἀμελήσει ἐπὶ πολλὰ ἔτη νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτοῦ· τὸ δὲ, διότι καὶ ἀναγκαῖον ἐκρίναμεν αὐτὸ, καὶ ἐν τῷ ὑποβληθέντι παρὰ τῆς ἑταιρίας Βήλδ σχεδίῳ ὑπάρχει. Προσεθέσαμεν προσέτι τὸν ὅρον, ὅτι τὸ Δημόσιον θέλει παραχωρήσει δωρεὰν τῇ ἑταιρίᾳ καὶ αὐτὰς τὰς ἰδιωτικὰς γαίας, ἀφοῦ τὰς ἀγοράσῃ λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, ἐνῷ τὸ ὑποβληθὲν Νομοσχέδιον περιώριζε τὴν δωρεὰν ταύτην ἐπὶ μόνων τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ἐπὶ τέλους ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ἀναγκαῖον, νὰ δώσῃ τῇ Κυβερνήσει τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ προνομίου, ἢ νὰ ἀγοράσῃ τὸ ἔργον, ἢ νὰ ἀνανεώσῃ τὸ προνόμιον, ἂν δὲν συμφέρῃ αὐτῇ ἡ πληρωμὴ τῶν τεσσάρων ἑκατομμυρίων, ἣν τὸ ὑποβληθὲν Νομοσχέδιον εἶχεν ὁρίσει ὡς ἀντίτιμον τῆς διώρυγος. Τὸ ἔργον, κατὰ τὰς δοθείσας ἡμῖν παρὰ τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πληροφορίας, εἶναι κατορθωτὸν, ἡ δὲ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ δαπάνη ἔσεται σημαντικὴ, διότι τὸ μὲν ἔτος 1838 εἶχεν ὁρίσει αὐτὴν ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις εἰς 60 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ὁ δὲ Γάλλος μηχανικὸς Γριμὼ Δεκὼ ὥρισεν αὐτὴν ἐσχάτως εἰς 30 ἑκατομμύρια. Ἀποβλέποντες δὲ εἰς τὰς μεγάλας ὠφελείας, τὰς ὁποίας τὸ ἔργον θέλει προξενήσει τῇ Ἑλλάδι, ὀφείλομεν νὰ συστήσωμεν τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο στενῶς εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, καὶ, μᾶλλον πρὸς ἐπέκτασιν ἢ πρὸς περιορισμὸν τῶν παραχωρήσεων, νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν αὐτῆς. Νὰ δαπανηθῶσι τόσα κεφάλαια ἐντὸς τῆς ἡμετέρας ἐπικρατείας, νὰ προσγίνῃ τοσαύτη τῇ ναυτιλίᾳ, τῇ τε ἡμεδαπῇ καὶ τῇ ξένῃ, ὠφέλεια, νὰ ἐλαττωθῶσι σπουδαίως τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς, νὰ γενῇ ταχυτέρα ἡ μετακόμισις καὶ νὰ πολλαπλασιασθῶσι τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, εἶναι ἔργα ἄξια τῆς συντόνου προσοχῆς τοῦ Ἐθνικοῦ τούτου Συνεδρίου. Ἐν Ἀθήναις, τὴν 14 Μαΐου 1864.

Ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως

ΕΠ. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.

Ἡ Ἐπιτροπὴ Θ. Ῥέντης, Ἰω. Ν. Δηλιγιάννης, Ἰω. Κρίτζας, Δ. Σ. Μαυροκορδάτος. Γ. Καραβᾶς. Ὑπογράφων τὴν ἔκθεσιν ταύτην ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν παραδέχομαι, ἀφοῦ ὁ ἴδιος ἐργολάβος δὲν ἐζήτησε, τοῦ ν’ ἀγοράσῃ τὸ Δημόσιον τὰς ἰδιοκτήτους γαίας ὅσας ὁ χάνδαξ θὰ ἀπαιτήσῃ, ἢ θὰ εὑρεθῶσι παρὰ τὰς ὄχθας καὶ ἀναγκαιοῦσιν εἰς αὐτὸν, οὔτε ὡς ἰδιοκτησίαν αὐτοῦ τὰ δημόσια ἐδάφη, τὰ παρακείμενα κατὰ τὰς ἐκβολὰς τῆς διώρυγος, ἅτινα βεβαίως θὰ κατασταθῶσιν οἰκόπεδα ἄξια λόγου, ἐπειδὴ τὸ Δημόσιον ἐστὶ βεβαρυμένον μὲ τοσαῦτα χρέη, ὥστε πᾶσα θυσία, ἐκ γεναιοφροσύνης γενομένη, ἀποβαίνει ζήτημα πτωχαλαζωνίας. Ἀθήνῃσι, τῇ 16 Μαΐου 1864. Ἡρ. Πετμεζᾶς. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει. Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἐργολάβον ἢ Ἑταιρίαν ἀποκλειστικὸν δικαίωμα, ἢ προνόμιον, πρὸς διώρυξιν τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ παρόντος ψηφίσματος. Ἄρθρον 2. Ἡ διάρκεια τοῦ προνομίου δύναται νὰ ὁρισθῇ κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 99 ἔτη, ἀρχόμενα ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ περὶ παραχωρήσεως αὐτοῦ Β. Διατάγματος. Ἄρθρον 3. Ἡ Κυβέρνησις θέλει παραχωρήσει πρὸς τὴν ἑταιρίαν δωρεάν. ά) Τὰς ὑπὸ τῆς διώρυγος καταληφθησομένας γαίας ἐπὶ πλάτους, κατὰ μέσον ὅρον, μέτρων ἑκατόν. βʹ) Τὰ γήπεδα ἐκτάσεως κατὰ μέγιστον ὅρον 120 χιλιάδων τετραγωνικῶν μέτρων, τὰ κείμενα ἔνθεν καὶ ἔνθεν τῶν πρὸς τὰς δύω θαλάσσας ἐκβολῶν τῆς διώρυγος κατ’ ἴσας τέσσαρας μερίδας, μήκους μὲν 300 μέτρων, πλάτους δὲ 100. γʹ) Τὴν ἔκτασιν τῆς θαλάσσης, τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρία θέλει ἐπιχώσει, κατασκευάζουσα τὰ κατὰ τὰς ἐκβολὰς τῆς διώρυγος ἀπαιτούμενα κρηπιδώματα (quais) ἐπὶ βάθους θαλάσσης, τὸ ὁποῖον θέλει προτείνει ἡ Ἑταιρία, καὶ τὸ ὁποῖον ὑπόκειται εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ δημόσιον ὑποχρεοῦται, ν’ ἀγοράσῃ λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης τὰς ἰδιωτικὰς γαίας, αἵ τινες θέλουν συμπεριλαμβάνεσθαι εἰς τὰς ἐκτάσεις, περὶ ὧν διαλαμβάνουσι τὰ ἀνωτέρω ἐδάφια ά. καὶ βʹ. καὶ παραχωρήσῃ αὐτὰ τῇ Ἑταιρίᾳ δωρεάν. Ἄρθρον 4. Ἡ ἑταιρία ἀπαλλάσσεται παντὸς τελωνιακοῦ τέλους εἰσαγωγῆς μηχανῶν παντὸς εἴδους, ἐργαλείων καὶ ὑλικοῦ πρὸς οἰκοδομὴν χρησίμων εἴς τε τὴν σύστασιν καὶ εἰς τὴν χρῆσιν (exploitation) τοῦ ἔργου καὶ τῶν παραρτημάτων αὐτοῦ. Ἄρθρον 5. Αἱ κατὰ τοὺς παραγράφους βʹ. καὶ γʹ. τοῦ ἄρθρου 3 γενόμεναι πρὸς τὴν ἑταιρίαν παραχωρήσεις γαιῶν θεωροῦνται ὁριστικαὶ, καὶ δὲν ἐπανέρχονται εἰς τὸ δημόσιον αἱ παραχωρηθεῖσαι γαῖαι μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τῆς προθεσμίας τοῦ προνομίου, ἀλλὰ, μόνον μετὰ τὴν ἐντελῆ ἀποπεράτωσιν τῆς διώρυγος, ἡ ἑταιρία ἀποκτᾷ τὸ τῆς διαθέσεως αὐτῶν δικαίωμα, οἷον ὑποθήκης, ἀπαλλοτριώσεως κτλ. Ἐξαιροῦνται τὰ καταστήματα καὶ λοιπὰ ἱδρύματα, τὰ συστηθησόμενα καὶ ἀνεγερθησόμενα ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἐπὶ τῶν ἐν τοῖς παραγρ. ά. βʹ καὶ γʹ τοῦ ἄρθρου 3 ἀναφερομένων ἐκτάσεων, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τοῦ προορισμοῦ καὶ τῆς χρήσεώς των θέλουν εἶσθαι παραρτήματα τῆς διώρυγος, καὶ τὰ ὁποῖα παρακολουθοῦντα τὴν διώρυγα μεταβαίνουσιν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ δημοσίου, μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τοῦ προνομίου. Αἱ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου καὶ μετ’ αὐτὴν εὑρεθησόμεναι ἐν ταῖς παραχωρηθείσαις γαίαις ἀρχαιότητες ἀνήκουσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ δημόσιον. Ἄρθρον 6. Τὰ πρὸς τὴν Ἑταιρίαν πληρωνόμενα πορθμεῖα προσδιορίζονται κατὰ τὴν χωρητικότητα τῶν πλοίων καὶ κατ’ ἀνώτατον ὅρον ὡς ἐφεξῆς. 1) Διὰ τὰ ἀτμοκίνητα πάσης χωρητικότητος ἀνὰ 85 λεπ. δι’ ἕκαστον τόνον· 2) Διὰ τὰ ἱστιοφόρα, ἐὰν μὲν ἡ χωρητικότης αὐτῶν δὲν ὑπερβαίνῃ τοὺς 20 τόνους, ἀνὰ 45 λεπ. δι’ ἕκαστον τόνον, ἄνω δὲ τῆς χωρητικότητος ταύτης ἀνὰ 55 λεπ. τὸν τόνον· 3) Τὰ τοῦ πολεμικοῦ Ἑλληνικοῦ ναυτικοῦ οἱαδήποτε πλοῖα δὲν ὑπόκεινται εἰς πληρωμὴν πορθμείων, ὡς καὶ τὰ μικρὰ πλοῖα τῆς ἀτμοπλοΐας ἢ παροχθίου ἁλιείας χωρητικότητος οὐχὶ ἀνωτέρας τῶν 3 τόνων. Ἐκτὸς τῆς ἐν τῷ ἀνωτέρῳ παραγράφῳ ἐξαιρέσεως, οὐδεμία ἄλλη τοιαύτη ἐπιτρέπεται, ὑποκειμένων ἁπάντων τῶν πλοίων ἄνευ διακρίσεως ἔθνους εἰς τὰ αὐτὰ πορθμεῖα. Ἄρθρον 7. Μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τῆς διαρκείας τοῦ προνομίου, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ ἐκλεκτικὸν δικαίωμα, ἢ ν’ ἀνανεώσῃ τὴν παραχώρησιν τοῦ προνομίου, ἢ νὰ πληρώσῃ 4 ἑκατομμύρια δραχμῶν τῇ Ἑταιρίᾳ, ὑποχρεουμένῃ νὰ παραδώσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν διώρυγα μεθ’ ἁπάντων τῶν παραρτημάτων αὐτῆς ἐν καλῇ καταστάσει ὡς πρός τε τὰ ἄλλα καὶ τὴν στερεότητα τῶν ὀχθῶν καὶ τὸ πλάτος καὶ βάθος τῆς διώρυγος. Ἄρθρον 8. Ἡ ἑταιρία ὀφείλει, ἐπὶ ποινῇ ἀκυρώσεως τῆς συμβάσεως, νὰ προκαταβάλῃ ἐντὸς 3 μηνῶν ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως τῆς ἐγκρίσεως δρ. 100,000, λόγῳ ποινικῆς ῥήτρας. Ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τούτου, τὸ δημόσιον θέλει πληρόνει τόκον 5%, ἕως οὗ ἡ ἑταιρία ἐμπροθέσμως ἀρξαμένη τοῦ ἔργου, προβῇ σπουδαίως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ, ὅτε θέλει ἐπιστραφῆ πρὸς αὐτήν· ἄλλως τὸ κατατεθὲν ποσὸν θέλει μείνει εἰς ὄφελος τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἄρθρον 9. Ἐντὸς δύω ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ τῆς ἐγκρίσεως διατάγματος, ἡ ἑταιρία ὀφείλει νὰ κάμῃ ἔναρξιν τῶν πρὸς διώρυξιν τοῦ Ἰσθμοῦ ἐργασιῶν, καὶ ν’ ἀποπερατώσῃ αὐτὰς ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἡμερομηνίας. Ἐὰν ἡ ἑταιρία δὲν κάμῃ ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν, ἢ ἀρξαμένη αὐτῶν δὲν ἤθελεν ἀποπερατώσει αὐτὰς καὶ θέσει εἰς πλήρη ἐνέργειαν τὴν διώρυγα ἐντὸς τῶν ἀνωτέρω ταχθεισῶν προθεσμιῶν, θέλει κηρύττεσθαι δι’ ἀποφάσεως τῆς ἁρμοδίας διοικητικῆς ἀρχῆς ἔκπτωτος τοῦ παραχωρηθέντος αὐτῇ προνομίου. Εἰς ἀμφοτέρας τὰς ἀνωτέρω περιπτώσεις, αἱ πρὸς τὴν ἑταιρίαν ἐκ τοῦ δημοσίου γενόμεναι παραχωρήσεις γαιῶν, γηπέδων καὶ λοιπῶν, περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ ἀνωτέρω 3 ἄρθρον, ἀνακαλοῦνται αὐτοδικαίως, αἱ δὲ γαῖαι, γήπεδα κτλ. ἐπανέρχονται εἰς τὸ δημόσιον. Εἰς τὴν πλήρη κυριότητα τοῦ δημοσίου θέλουσιν ἐπίσης περιέλθει ὅλα τὰ μέχρι τῆς ἐκπτώσεως γενόμενα ἔργα, ἱδρύματα, καταστήματα καὶ οἰκοδομήματα, εἴτε τετελεσμένα, εἴτε οὔ. Ἄρθρον 10. Ἐὰν, μετὰ παρέλευσιν τῆς κατὰ τὸ ἀνωτέρω ἄρθρον πενταετοῦς προθεσμίας ἡ διώρυξ ἤθελεν εἶσθαι περαιωμένη κατὰ ¾, ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χορηγήσῃ πρὸς τὴν ἑταιρίαν συμπληρωτικὴν καὶ ἀνυπέρβλητον προθεσμίαν ἑνὸς μέχρι δύω ἐτῶν, ὅπως ἐντὸς αὐτῆς φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον. Μετὰ παρέλευσιν δὲ καὶ τῆς προθεσμίας ταύτης, ἐὰν ἡ διώρυξ δὲν ἤθελεν εἶσθαι περαιωμένη καὶ εἰς πλήρη ἐνέργειαν, θέλουν ἐφαρμόζεσθαι τὰ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ προβλεπόμενα περὶ ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρίας μέτρα· Εἰς τοιαύτην περίπτωσιν, ἡ ἑταιρία εἶναι ὑπόχρεως, πλὴν τῶν ἀπωλειῶν, περὶ ὧν διαλαμβάνει τὸ προηγούμενον ἄρθρον, νὰ κατασκευάσῃ ἰδίαις δαπάναις γέφυραν, κατὰ σχέδιον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐγκριθησόμενον, ὅπως συνδέσῃ τὰς δύω ὄχθας τῆς ἀνεῳγμένης διώρυγος. Ἄρθρον 11. Πρὸς ἀνέγερσιν ἀποθηκῶν διαμετακομίσεως καὶ ἄλλων ἀπαιτηθησομένων δημοσίων καταστημάτων, ἡ Κυβέρνησις θέλει καταλάβει τὰς ἀναγκαίας ἐκτάσεις ἐκ τῶν γαιῶν, αἵτινες θέλουσι παραχωρηθῆ τῇ ἑταιρίᾳ κατὰ τὸ ἐδ. βʹ καὶ γʹ τοῦ ἄρθρου 3, ἐκλέγουσα αὐτὰς πρὸ τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου. Αἱ ἐκτάσεις αὗται ὁρίζονται κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 10,000 τετραγ. μέτρα. Ἄρθρον 12. Ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται νὰ κατασκευάσῃ δι’ ἰδίων αὐτῆς ἐξόδων δύω γεφύρας ἐπὶ τῆς διώρυγος, ὅπως μὴ διακοπῇ ἡ μεταξὺ Πελοποννήσου καὶ Στερεᾶς Ἑλλάδος διὰ ξηρᾶς συγκοινωνία. Τὰς δὲ θέσεις τῶν γεφυρῶν τούτων, τὸ εἶδος καὶ τὸ σχέδιον αὐτῶν θέλει προσδιορίσει ὁ ἁρμόδιος ὑπουργός. Ἐὰν ὅμως ἡ ἑταιρία προτιμήσῃ τὴν κατασκευὴν ὑπογείου διώρυγος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀντὶ δύω γεφυρῶν, ἡ ἑταιρία θέλει εἶναι ὑπόχρεως νὰ κατασκευάσῃ μίαν μόνον, ἐπὶ θέσεως, παρὰ τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ προσδιορισθησομένης. Ἡ ἑταιρία ὑποχρεοῦται, νὰ μὴ παρεμποδίσῃ διὰ τῶν ἔργων αὐτῆς, τὴν διὰ τοῦ Ἰσθμοῦ συγκοινωνίαν τῆς Πελοποννήσου μετὰ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν πρὸς διώρυξιν αὐτοῦ ἐργασιῶν. Ὑποχρεοῦται ὡσαύτως, νὰ διατηρῇ τὴν διώρυγα, μετὰ τῶν γεφυρῶν καὶ δι’ ἰδίων ἐξόδων, ἐν καλῇ καταστάσει, διαρκοῦντος τοῦ προνομίου. Ἄρθρον 13. Ἅπαντα ἐν γένει τὰ σχέδια τῆς τε διώρυγος καὶ τῶν παραρτημάτων αὐτῆς, ἤτοι γεφυρῶν, ὁδῶν, οἰκοδομῶν παντὸς εἴδους καὶ χρήσεως, κρηπιδωμάτων καὶ λοιπῶν, πραγματοποιοῦνται μετὰ τὴν ἔγκρισιν αὐτῶν παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Ἄρθρον 14. Τὸ πλάτος τῆς διώρυγος, κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, πρέπει νὰ ᾖναι, ἐν μὲν τῇ ἐπιφανείᾳ τοῦ ὕδατος (à la ligne de flottaison) μέτρων 40, ἐν δὲ τῷ ἐπιπέδῳ τῆς κοίτης (au plat fond) μέτρων 18. Τὸ δὲ βάθος μέτρων ἕνδεκα. Ἐντὸς τῆς διώρυγος, θέλουσι κατασκευασθῆ κατὰ τὸ ἐγκριθησόμενον σχέδιον, οἱ ἀναγκαῖοι λιμενίσκοι διὰ τοὺς ἑλιγμοὺς τῶν πλοίων. Ἄρθρον 15. Ἡ Κυβέρνησις, θέλει διαπραγματευθῆ μετὰ τῆς ἀναδεχθησομένης τὴν ἐπιχείρησιν ἑταιρίας καὶ ὁρίσει ἀπὸ κοινοῦ μετ’ αὐτῆς· 1) τὴν γραμμὴν τῆς διώρυγος· 2) τὰ πορθμεῖα, τὰ κατ’ ἀνώτατον ὅρον προσδιοριζόμενα ἐν τῷ ἀνωτέρω ἄρθρῳ 6· 3) τὰς σχέσεις τῆς ἐργολαβίας πρὸς τὴν στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν διοίκησιν καὶ πρὸς τὴν Ἀστυνομίαν· 4) τὰ ἀφορῶντα τὸ ἐφορευτικὸν τῆς Κυβερνήσεως δικαίωμα· καὶ 6) τὰ περὶ πλήρους ἐξασφαλίσεως τοῦ διάπλου διὰ τῆς φωταψίας τῶν ἀκτῶν, ἅτινα εἰσὶν εἰς βάρος τῆς Ἑταιρίας. Ἄρθρον 16. Αἱ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἑταιρίας ἐγερθησόμεναι τυχὸν διαφοραὶ θέλουν διαλύεσθαι δικαστικῶς μὲν, ἐὰν ἡ διαφορὰ ἐγερθῇ μετὰ τὸ πέρας τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἔργου καὶ τῶν παραρτημάτων αὐτοῦ, διαιτητικῶς δὲ καὶ κατὰ τὰς σχετικὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἐὰν ἡ διαφορὰ ἐγερθῇ πρὸ τῆς ἐνάρξεως, ἢ διαρκούσης τῆς ἐκτελέσεώς του. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ· τὸ δὲ νομοσχέδιον θέλει καταλάβει τὴν οἰκείαν θέσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὑπεβλήθησαν διάφοροι προτάσεις, ἔχουσαι ὡς ἑξῆς. Πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Κύριοι! «Πρό τινος ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ προκατόχου μου εἰς τὴν ὑμετέραν ἐπιψήφισιν αἴτησις πιστώσεως δραχμῶν 4,749 32 0/0 διὰ πληρωμὴν καθυστερουμένης ἀπὸ 24 Ἰανουαρίου 1853 συντάξεως εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ τῆς φάλαγγος Ἰω. Πετιμεζῆ πρὸς δραχμὰς 44,33 0/0 κατὰ μῆνα. Ἐπειδὴ δὲν ἐγένετο ὀρθῶς ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ ὀφειλομένου ποσοῦ, ἐντεῦθεν δὲ προέκυψε ζημία εἰς τοὺ δικαιούχους, συνέταξα νέον σχέδιον προτάσεως, ὅπερ ὑποβάλλω εἰς τὴν ἐπιψήφισίν σας, διὰ τὰ περαιτέρω.» Ἐν Ἀθήναις, τὴν 16 Μαΐου 1864. Ὁ πληρεξούσιος καὶ

Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν

Ζ. Ι. ΒΑΛΒΗΣ.

Ἄρθρον μόνον. «Χορηγεῖται εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐπὶ τῆς τρεχούσης χρήσεως, ἐπὶ μὲν τοῦ Κεφ. 9, ἄρθρ. 1 «ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων» δραχ. 2,127:84 Ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ αὐτοῦ Κεφαλαίου «Ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων» δραχ. 3,156:25 Τὸ ὅλον δραχ. 5,284:09 πρὸς πληρωμὴν καθυστερουμένων συντάξεων εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ Ἰω. Πετιμέζη.» Ἑτέρα πρότασις. Πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Κύριοι! «Διὰ τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας συναφθείσης ἐν Λονδίνῳ κατὰ τὴν 17/29 Μαρτίου Ε. Ε. Συμβάσεως, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε πρὸς τοῖς ἄλλοις τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώνῃ ἐτησίως πρὸς τὸν ἐν Ἀθήναις Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας εἰς δύο δόσεις τὸ ὅλον λίρας στερλίνας 3,272 σελ. 12 καὶ ἐφ’ ἅπαξ λίρας 430 δι’ ἀποζημιώσεις προσώπων διατελεσάντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Ἰονίων Νήσων ἕνεκα ἀπωλείας τῆς θέσεώς των. Ἐπικειμένης ἑπομένως τῆς ἐν λόγῳ πληρωμῆς, λαμβάνω τὴν τιμὴν, νὰ ἐξαιτήσω τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀπαιτουμένης πιστώσεως ἐκ δραχ. 104,117: 11/00 κατὰ τὸ ἐγκλείστως ὑποβαλλόμενον σχέδιον Νόμου, συνιστῶν τὴν ταχεῖαν παραδοχήν του.» Ἐν Ἀθήναις τὴν 15 Μαΐου 1864 Ὁ Πληρεξούσιος καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

Ζ. Ι. ΒΑΛΒΗΣ.

Ἄρθρον μοναδικόν. «Χορηγεῖται εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχ. ἑκατὸν τεσσάρων χιλιάδων ἑκατὸν δέκα ἑπτὰ καὶ λεπτ. ἕνδεκα ἀριθ. 104,117, 11/00 καταλογιζομένη εἰς τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ αὐτοῦ ὑπουργείου ὑπὸ τὸ Κεφ. 2. «Χρέος ἐξωτερικὸν» καὶ ὑπὸ εἰδικὸν ἄρθρον 3. «Ἀποζημιώσεις Ἄγγλων ὑπαλλήλων κατὰ τὴν ἀπὸ 17/29 Μαρτίου Σύμβασιν.» Ἑτέρα πρότασις. Πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Βʹ. ἐθνικὴν τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν Κύριοι πληρεξούσιοι! «Ἡ ἐν Μεσολογγίῳ ἐπαναστατικὴ ἐπιτροπή, λαβοῦσα ἀπόλυτον ἀνάγκην χρημάτων κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐπαναστάσεως καὶ μετ’ αὐτὴν, πρὸς διατήρησιν τῆς τάξεως καὶ ἡσυχίας καὶ πρὸς συντήρησιν τοῦ τακτικοῦ καὶ ἀτάκτου στρατοῦ, καὶ μὴ θέλουσα νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς πολίτας δι’ ἐράνων, ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ μέσον τῆς ἐκποιήσεως δημοσίων ἁλάτων ἐκ τῆς ἄσπρης ἁλικῆς Μεσολογγίου. Συνεννοηθεῖσα πρὸς τοῦτο μετὰ τῶν ἐμπόρων ἀδελφῶν Μπαρμπαρέσου καὶ Περιβολαροπούλου, ἐπώλησε πρὸς αὐτοὺς ἑκατὸν εἴκοσι χιλιάδας ὀκάδας ἅλατος πρὸς 1½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προκαταβάλωσιν αὐθωρεὶ οἱ ἀνωτέρω ἔμποροι τὸ ἀντίτιμον ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ, ὅπερ καὶ ἔπραξαν. Ἀμέσως μετὰ τὴν πώλησιν παρέλαβον οἱ ἀγορασταὶ μόνον 43,395 ὀκάδας, ἔμεινε δὲ ὑπόλοιπον πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ὅλου ποσοῦ ὀκάδες 76,605, τὸ ὁποῖον ἐσκόπευον νὰ παραλάβωσιν οὗτοι, ἅμα ἤθελε παρουσιασθῆ ἡ εὐκολία τῆς μεταφορᾶς, καθόσον ῥητῶς ὑπεχρεοῦντο διὰ τῆς πράξεως τῆς ἐπαναστατικῆς ἐπιτροπῆς νὰ τὸ μεταφέρωσιν ἐκτὸς τοῦ Μεσολογγίου. Μετά τινας ἡμέρας, παρουσιασθέντων τῶν ἀγοραστῶν εἰς τὸν ἁλαταποθηκάριον νὰ παραλάβωσι καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἠρνήθη οὗτος τὴν παράδοσιν, λόγῳ ὅτι δὲν δύναται νὰ παραδώσῃ αὐτὸ ἄνευ ῥητῆς διαταγῆς τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Παραπονεθέντων δὲ τούτων κατόπιν ἐνώπιον τοῦ Νομάρχου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἀνέφερεν οὗτος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐξαιτούμενος τὰς διαταγάς του. Τὸ ὑπουργεῖον, μὴ δυνάμενον νὰ παραβῇ τὸ γράμμα τοῦ Νόμου, τοῦ ὁρίζοντος τὴν τιμὴν τοῦ ἅλατος εἰς 8 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, διέταξε τὸν Νομάρχην νὰ κοινοποιήσῃ εἰς αὐτοὺς, ὅτι δὲν δύναται νὰ τοῖς παραδοθῇ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἅλατος μὲ τὴν τιμὴν τῶν λεπτῶν 4 καὶ ½ κατ’ ὀκᾶν, καὶ δύνανται, ἐὰν θέλωσιν, ἀφοῦ προκαταβάλωσι τὸ περιπλέον τοῦ ἀντιτίμου, νὰ παραλάβωσι τοσοῦτον μ’ ὅσον ποσὸν ἀντιστοιχεῖ τὸ προκαταβληθὲν παρ’ αὐτῶν ἀντίτιμον, ὑπολογιζομένου ὅμως πρὸς 8 λεπτὰ κατὰ τὸν Νόμον. Μὴ εὐχαριστηθέντες οἱ ἀνωτέρω ἔμποροι ἐκ τῆς ἀποφάσεως ταύτης τοῦ ὑπουργείου, ἐζητήσαντο δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ὑπὸ τῆς ἐπαναστατικῆς ἐπιτροπῆς γενομένην πώλησιν, καὶ νὰ διατάξῃ τὴν παράδοσιν εἰς αὐτοὺς τοῦ ὑπολοίπου ἅλατος, καθόσον αὐτοὶ ἐφάνησαν πρόθυμοι νὰ συνδράμωσι διὰ παντὸς μέσου τὴν ἐπανάστασιν καὶ θεραπεύσωσι τὰς κατεπειγούσας αὐτῆς ἀνάγκας. Τὸ Ὑπουργεῖον, καί τοι ἀναγνωρίζον τὸ δίκαιον τῶν παραπόνων των, δὲν ἠδύνατο διοικητικῶς νὰ ἐνεργήσῃ τι ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Συνελεύσεως, διὸ εἶχεν ἑτοιμάσει σχέδιον ψηφίσματος, ὅπερ ἔμελλε νὰ ὑποβάλῃ εἰς αὐτήν, καὶ τὸ ὁποῖον ἕνεκα ἴσως τῶν ἀλλεπαλλήλων περιπετειῶν, δι’ ὧν διῆλθεν ἡ πατρίς, παρημελήθη μέχρι τοῦδε. Νομίζω, ὅτι ἐκπληρῶ καθῆκον ἀπαραίτητον οὐχὶ μόνον ὡς ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς πληρεξούσιος Μεσολογγίου καὶ ὡς μέλος τῆς ἐπαναστατικῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ὑμετέραν ἐπιψήφισιν τὸ συνημμένον νομοσχέδιον, ὅπως ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς ἀνθρώπους προθύμως καὶ εὐγενῶς συνδραμόντας τὴν πατρίδα ἐν ὥρᾳ κρισίμῳ.» Ἀθῆναι, τὴν 14 Μαΐου 1864. Ὁ πληρεξ. Μεσολογγίου

καὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομ. ὑπουργὸς

Ζ. Ι. ΒΑΛΒΗΣ.

«Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις Ψηφίζει. Ἄρθρον μοναδικόν. «Ἐγκρίνει τὴν ὑπὸ τῆς ἐν Μεσολογγίῳ ἐπαναστατικῆς ἐπιτροπῆς γενομένην πώλησιν ἑκατὸν εἴκοσι χιλιάδων ὀκάδων ἅλατος πρὸς τοὺς ἐμπόρους ἀδελφοὺς Μαρπαρέσου καὶ Ἀθαν. Περιβολαρόπουλον, ἐπὶ τῇ συμπεφωνημένῃ τιμῇ τῶν 4 καὶ ½ λεπτῶν κατ’ ὀκάν.» Ἑτέρα πρότασις τοῦ Κ. Κατσικαπῆ. Πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴν τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. «Εἰς τοὺς στρατιωτικῶς ὑπηρετήσαντας τὴν πατρίδα κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα τοῦ 1821 μὲ βαθμὸν ἀξιωματικοῦ ἢ ὑπαξιωματικοῦ, καὶ ἐγγεγραμμένους ἐν τοῖς μητρώοις τοῦ 1833 καὶ 1836, μήπω δὲ βαθμολογηθέντας, ἀπονέμεται ὁ βαθμὸς τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ τῆς προικοδοτημένης φάλαγγος. Αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀποβιωσάντων τούτων στρατιωτικῶν ἀγωνιστῶν λαμβάνουσι τὸ ἀνῆκον φαλαγγιτικὸν γραμμάτιον.» Ἐν Ἀθήναις, τὴν 16 Μαΐου 1864.

Οἱ πληρεξούσιοι Δωρίδος

ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ

ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ παραπεμφθῇ ἡ πρότασις αὕτη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διὰ νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν;

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑτέρα πρότασις. Πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. «Οἱ κτηματίαι καὶ προὔχοντες τῆς Ἐπαρχίας Γυθείου, σκοποῦντες νὰ εὐεργετήσωσι τὴν Ἐπαρχίαν, καὶ ἰδίως τὴν πρωτεύουσαν αὐτῆς, τὸ Γύθειον, προσέφερον κατὰ καιροὺς εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ἁγίου Γεωργίου διάφορα ἀκίνητα κτήματα, ὅπως ἐκ τῶν εἰσοδημάτων διαπραχθῶσιν ἔργα φιλάνθρωπα καὶ εὐεργετικά. Ἐπειδὴ μέχρι σήμερον οἱ Καλόγηροι οὐδεμίαν περὶ τούτου κατέβαλον μέριμναν, ἀλλὰ καὶ ἐναντίαν ἐποιήσαντο χρῆσιν τοῦ σκοποῦ, παρὰ τὰς προσδοκίας τῆς Ἐπαρχίας· Ἐπειδὴ ἡ πόλις Γύθειον εἶναι ἡ ἐμπορικωτέρα τοῦ Νομοῦ Λακωνίας, ἔνθα πλεῖστοι ἐπιθυμοῦν νὰ οἰκοδομήσουν καὶ δὲν δύνανται, καθόσον τὸ πλεῖστον τῶν οἰκοπέδων μέρος ἀνήκει εἰς τὴν εἰρημένην Μονήν·» Διὰ ταῦτα προτείνω. «Ἄρθρ. 1. Τὰ περὶ οὗ ὁ λόγος κτήματα, τὰ διατελοῦντα εἰς τὴν κατοχὴν τῆς διαληφθείσης Μονῆς, νὰ περιέλθωσι τοῦ λοιποῦ εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δήμου καὶ νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἰδία αὐτοῦ περιουσία. Ἄρθρ. 2. Ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων τούτων, νὰ συγχωρηθῇ ὁ συνοικισμὸς τῶν ἐπιθυμούντων ν’ ἀποκατασταθῶσιν ἐν Γυθείῳ. Ἄρθρ. 3 Τὰ δὲ λοιπὰ ἀκίνητα κτήματα οἷον ἀγροὶ, οἰκίαι, ἄμπελοι, κτλ. νὰ ἐκποιηθῶσι πρὸς ὄφελος τοῦ δημοτικοῦ Ταμείου.» Ἐν Ἀθήναις τὴν 13 Μαΐου 1864.

Ὁ προτείνων πληρεξούσιος

Η. Β. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ.

Ἑτέρα πρότασις. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις «Ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρ. 1 τοῦ ΧΝΒʹ. νόμου περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἀφίνουσιν ἀμφιβολίαν, ὡς πρὸς τὴν ἔκτασιν τοῦ περιορισμοῦ τοῦ πρὸς σύνταξιν δικαιώματος τῶν παραιτουμένων ὑπαλλήλων.» Ψηφίζει. «Ἡ σύνταξις τῶν ἐχόντων 25ετῆ ὑπηρεσίαν ὑπαλλήλων, ὅσων ἡ παραίτησις δὲν προῆλθεν ἕνεκα ὑποβιβασμοῦ, ἄρχεται ἀπὸ τῆς συμπληρώσεως τοῦ 60 ἔτους τῆς ἡλικίας των.

Ν. ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω, ὅτι αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐκκρεμῆ συζήτησιν μιᾶς ἄλλης τοιαύτης προτάσεως.

§8ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἐκκρεμῆ ταύτην πρότασιν· νομίζω, ὅτι δύναται νὰ θεωρηθῇ κατεπείγουσα.

§9ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§10ΚΑΛΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν Κ. Παπαμιχαλόπουλον ὅτι, ὅταν ἐγένετο συζήτησις τῆς προτάσεως περὶ τροποποιήσεως τῶν συντάξεων, εἰσήχθη τοιαύτη πρότασις, καὶ εἶναι ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ Προεδρείου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ προτείνων νομίζει, ὅτι δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ συγχρόνως.

§12ΠΑΠΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ ὅμως, Κ. Πρόεδρε, νὰ συζητηθῇ αὐτὸ τὸ Νομοσχέδιον τὸ ἐκκρεμές.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς πρὸς τὰς ἄλλας προτάσεις, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, θέλουν παραπεμφθῆ εἰς τὰ τμήματα.

§14ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ πίστωσις τῆς χήρας τοῦ Πετιμέζη εἶχε τεθῆ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, κηρυχθεῖσα κατεπείγουσα, καὶ εἶχεν ἀρχίσει ἡ συζήτισις αὐτῆς. Ἐπειδὴ ὅμως κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ὑπῆρχον ἄλλα ἀντικείμενα, ὁ Πρόεδρος Κύριος Μεσσηνέζης εἶπε νὰ τὴν ἀφήσωμεν εἰς ἄλλην συζήτησιν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι αὕτη δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα.

§15ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§16ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται, παρὰ νὰ δεχθῆτε μίαν μικρὰν πίστωσιν 3, 4 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφανθῇ ἀμέσως περὶ αὐτῆς· ἐπειδὴ ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς ἐζήτησε μίαν πληροφορίαν, ἐνόμισεν ὁ Κύριος Μεσσηνέζης, ὅτι θὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν δέχηται τὴν πρότασιν τοῦ κατεπείγοντος.

§18ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον ἐκηρύχθη κατεπείγουσα, ἀλλ’ ἐτέθη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ παρακαλῶ νὰ συζητηθῇ τώρα.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν ν’ ἀποφανθῇ, ἂν δέχηται νὰ συζητήσῃ ἀμέσως τὴν πρότασιν ταύτην.

§20ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Τοιαύτας προτάσεις διὰ καθυστερουμένας καὶ κεκλεισμένας χρήσεις ἔχομεν πολλάς.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἡ παροῦσα τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι περὶ πληρωμῆς καθυστερουμένων συντάξεων εἰς τὴν χήραν τοῦ Πετιμέζη. Θέλω λοιπὸν ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Χρηστοπούλου, περὶ τῆς ἀμέσου συζητήσεως τῆς προτάσεως ταύτης, νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Δὲν ἔγεινε δεκτή.

§22ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (θόρυβος). Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅταν ἐρχώμεθα ἐδῶ, θὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ γενικὸν συμφέρον, νὰ μὴν ἀδικῆται κανείς· ὅσοι θέλουν ν’ ἀναβάλουν τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτων προτάσεων, παρουσιάζονται ἀμέσως καὶ λέγουν, ὅτι δὲν εἶναι κατεπείγουσαι, νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰ τμήματα, καὶ πρῶτος ὁ Κύριος Νικολαΐδης. Ἐγὼ, λοιπὸν λέγω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐθεωρήθη ὡς κατεπείγουσα καὶ ἐτέθη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἤρξατο ἡ συζήτησις. Ἔκαμα λοιπὸν προηγουμένως τὴν πρότασιν νὰ συζητηθῇ σήμερον, ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις δὲν ἐδέχθη· ἤδη λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ τμήματα, ἀλλὰ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις......

§25ΠΟΛΛΟΙ. Οὐδεμία.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζήτησαν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, πρῶτος ὁ Κ. Σουΐδας, δηλ. θέλει τὴν προτίμησιν μιᾶς ἐκ τῶν ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων.

§27ΣΟΥΪΔΑΣ. Εἶναι ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, καὶ παρακαλῶ ν’ ἀκούσητε ἐν ὀλίγοις τί θέλω νὰ εἴπω. Εἶναι τῳόντι πολὺ τολμηρὸν, ὕστερον ἀπὸ τόσα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν χθὲς περὶ τῆς Τραπέζης τοῦ Κ. Μπαλταζῆ, καὶ τῆς δικαίας ἀνυπομονησίας τῆς συζητήσεως τῆς σπουδαίας καὶ ἐθνικῆς αὐτῆς ὑποθέσεως ἀπό τε τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸ κοινὸν, νὰ ἔρχωμαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ νὰ σᾶς παρακαλῶ, νὰ μοὶ χαρίσητε στιγμάς τινας πρὸς συζήτησιν ἄλλης ὑποθέσεως. Πιστὸς ὅμως, Κύριοι, εἰς τὸ καθῆκόν μου, καὶ τὰς ἀρχάς μου, νὰ προστατεύω πάντοτε τοὺς ἀδυνάτους καὶ τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην δικαιοσύνης ἀπὸ τὸ Συνέδριον τοῦτο, εὐελπίζομαι, ὅτι θέλετε εὐμενῶς μὲ ἀκροασθῆ. Κύριοι! Ἡ ἐθνικὴ αὕτη Συνέλευσις πρό τινος καιροῦ, κατὰ συνέπειαν προτάσεών τινων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ἀπό τινας πληρεξουσίους, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι καὶ ἐγὼ, περὶ τῆς ἀποδόσεως βαθμοῦ τινος, τὸν ὁποῖον τὸ ἔθνος ἐπαξίως (θόρυβος).... Πρόκειται, Κύριε Ἀφεντούλη, περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν, καὶ ἐγέννησαν αὐτὴν τὴν μεταβολήν. Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐπανάστασις αὕτη δὲν ἔγινεν ἐξ αὐτομάτου. Ὑπῆρξαν πρωτόβουλοι τῆς ἐπαναστάσεως, οἵτινες συνέλαβον αὐτὴν τὴν τρομερὰν ἰδέαν, ἀλλὰ μεγαλεπήβολον καὶ ὠφέλιμον εἰς τὸ ἔθνος, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάσισαν νὰ ῥίψωσι τὸν κῦβον, καὶ προῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα νὰ ἔχωμεν μίαν ὡραίαν Βασιλείαν μὲ τὴν προσάρτησιν τῆς Ἑπτανήσου, ἴσως καὶ ἄλλων μερῶν. Τοὺς πρωτοβούλους αὐτοὺς πάντοτε τοὺς ἐκηρύξαμεν σωτῆρας τοῦ Κράτους, καὶ ἀφοῦ ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις, ἀναγνωρίζουσα τὰ δικαιώματά των, τοῖς ἔδωκε κἄτι τι δεῖγμα ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης, μικρά τις παρεξήγησις, ἥτις ἔγεινεν εἰς τὸ σῶμα τοῦτο, ἀφῄρεσε τοὺς βαθμοὺς τῶν ἀνθρώπων. Δὲν ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτι ὅταν εἷς πολίτης, μάλιστα μὴ συνειθισμένος εἰς τὰ στρατιωτικὰ, μεταβαίνῃ νὰ τάσσηται μεταξὺ τῶν γραμμῶν τοῦ στρατιώτου καὶ πολεμεῖ μετ’ αὐτοῦ, συμπάσχει μετ’ αὐτοῦ, τὸ ὅπλον ἔχων ἐπὶ τῶν ὤμων του, δὲν ἐννοῶ, διατὶ ὁ πολίτης αὐτὸς νὰ στερῆται τῶν στρατιωτικῶν δικαιωμάτων του. Πρώτην φορὰν ἀκούω νὰ λέγηται, ἐπειδὴ εἶναι ἀξιωματικὸς, νὰ μὴ βραβευθῇ. Διατὶ ὁ δεκανεὺς, ὅστις ὑπῆρχε πρὸ ἑνὸς ἔτους πολίτης, λαμβάνει τὸν μισθόν του· καὶ ἔπειτα ὁ πολίτης ὁ Βλαχιᾶς, ὁ Ντερέκας, ὁ Ζίκος, ὁ Κίσσαβος καὶ λοιποὶ, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν καὶ ὑπέφεραν τόσα καὶ τόσα, καὶ ἄλλοι κατὰ τὴν Σεπτεμβριανὴν ἐπανάστασιν, οἵτινες ἐτίμησαν τὸν στρατὸν καὶ τοὺς ὁποίους αἱ κατὰ καιρὸν κυβερνήσεις ἀντήμειψαν διὰ βαθμῶν καὶ τιμῶν. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν, νὰ ἐρχώμεθα τώρα νὰ πραγματοποιῶμεν τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι εἴμεθα ἄνθρωποι ζηλόφθονοι, καὶ δὲν θέλομεν νὰ ἀνταμείψωμεν τοὺς ἀγωνιστάς; Διὰ τοῦτο, Κύριοι, πεπεισμένος ὢν ὅτι θέλετε ἀναγνωρίσει τὰ δικαιώματά των, παρακαλῶ, νὰ ἐγκρίνητε αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§28ΤΙΝΕΣ. Τὰ ὀνόματά των.

§29ΣΟΥΪΔΑΣ. Κ. Ντερέκας, Δ. Χρήστου. Γ. Κίσσαβος, Ζίκος, Συνοδινὸς, Βλαχιᾶς καὶ Α. Φραγκιᾶς.

§30ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Εἶναι καὶ ὁ Μαυρογένης.

§31ΣΟΥΪΔΑΣ. Δὲν ἐτελείωσα, λάβετε ὑπομονήν. (Πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων ζητοῦσι τὸν λόγον). Σεῖς εἶσθε οἱ ἁρμόδιοι ν’ ἀποφασίσητε. Αὐτοὶ εἶναι, Κύριοι, τῶν ὁποίων τὰ δικαιώματα οὐδεὶς δύναται νὰ διαφιλονεικήσῃ, ὅλοι τοὺς γνωρίζομεν καὶ προσωπικῶς. Κατόπιν, Κύριοι, ἔχω τοὺς ὅσοι κατὰ τὴν Ὀκτωβριανὴν ἐπανάστασιν συνέπραξαν, καὶ ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις ἐπαξίως τοὺς ἐβράβευσεν. Αὐτοὶ εἶναι ὁ Α. Μαυρογένης, ὁ Κοκώσης τοῦ Πυροβολικοῦ, περὶ οὗ ἐγένετο καὶ ἄλλοτε λόγος ἀπὸ τὸν Κ. Γλαράκην, ὁ Γ. Μακρῆς, ὁ Γ. Ῥοντήρης, ὁ Ν. Μαυρομιχάλης, ὁ ἀδελφὸς τοῦ Λεωτσάκου, ὁ Τριτάκης, καὶ ὁ Καβαλάρης.

§32ΣΑΡΑΒΑΣ. Ποῖοι μένουν τότε;

§33ΣΟΥΪΔΑΣ. Δὲν ἠξεύρω. Ἂν μ’ ἐρωτήσητε, φρονῶ, ὅτι δικαίως πρέπει νὰ ἔλθουν ὅλοι· ἂν ὅμως δὲν ἔχετε αὐτὴν τὴν διάθεσιν τότε διακεκριμμένους νομίζω αὐτούς· εἶναι δὲ πάντες ὑπαξιωματικοί.

§34ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ λόγος εἶναι, ἂν θὰ γείνῃ συζήτησις.

§35ΠΑΛΑΜΙΔΗΣ. Εἰς τοῦτο θὰ περιορισθῶ κ’ ἐγώ. Ὑποστηρίζω τοὺς λόγους τοῦ Κ. Σουΐδα περὶ τῶν ἐν Ναυπλίῳ ἀγωνισθέντων. Προσθέτω ὅμως κ’ ἕνα συμπατριώτην μου, τὸν ὁποῖον ἐλησμόνησε. (Γέλως). Διατί ὄχι; (θόρυβος).

§36ΡΗΓΑΣ ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Δὲν ἐπεμβαίνω, Κύριοι, εἰς συζήτησιν τῆς οὐσίας, ἀλλ’ ἔχω τὸ δικαίωμα, νὰ προσθέσω ὀνόματα τινά (θόρυβος)· διότι εἶμαι Ναυπλιώτης καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ λησμονήσω τὸν Ταμπακόπουλον, ὁ ὁποῖος ἐπληγώθη, δὲν ἠμπορῶ νὰ λησμονήσω ἕνα δάσκαλον, τοῦ ὁποίου τὰ ἔργα δὲν γνωρίζω, ἀλλὰ βλέπω τὴν χεῖρα του κομμένην (θόρυβος).

§37ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν· εἷς ἐκ τῶν πληρεξουσίων ἔκαμε τὴν πρότασιν νὰ ἐξάξῃ ἐκ τῶν ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων μίαν καὶ νὰ τεθῇ πρὸς συζήτησιν εἰς ὡρισμένην ἡμέραν ἡ πρότασίς του. Τινὲς ἐζήτησαν τὸν λόγον· ὁ λόγος δύναται νὰ δοθῇ, ἀλλὰ μόνον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· θέλω δώσει λοιπὸν τὸν λόγον εἰς τοὺς θέλοντας νὰ ὁμιλήσουν ἐναντίον αὐτῆς τῆς προτιμήσεως.

§39ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν θέλῃ νὰ ἀρχίσωμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§41ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ μεταβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ κατόπιν νὰ γείνῃ λόγος περὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς, νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι) ἔγεινε δεκτόν. Παρακαλῶ καθίσατε εἰς τὰς θέσεις σας.

§43ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Δύο λέξεις, Κύριε Πρόεδρε.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βενετσάνε, σᾶς κάμνω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἐγὼ δὲν θέλω ποτὲ ἀκολουθήσει τὸ σύστημα τοῦ ν’ ἀρνοῦμαι τὸν λόγον, ἀλλ’ ὅταν τὸ πρᾶγμα εἶναι φανερὸν, καὶ βλέπετε ὅτι ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τότε δὲν εἶναι δυνατόν.

§45ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι, ἡ ἀπάντησις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν περὶ συστάσεως νέας Τραπέζης ἐπερώτησιν· ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ζητεῖ νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἀπόντος τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν· εἶναι δὲ ἐγγεγραμμένοι 8 κατὰ τὸ παρὸν οἱ Κ. Κ. Σαρίπολος, Καλὸς, Κουμουνδοῦρος, Κόκκινος, Κεχαγιᾶς, Χρηστόπουλος, Πανούσης, Ῥοντήρης.

§47ΚΑΛΛΙΓΑΣ. (ὑπουργὸς ἐξωτερικῶν) Κύριοι, ἐπὶ τῆς σοβαρᾶς ὑποθέσεως τῆς συστάσεως Τραπέζης κτηματικῆς πίστεως, κατὰ τὴν ὁποίαν δικαίως δεικνύομεν ὅλοι τὸ ἴσον ἐνδιαφέρον, ἀναγκάζομαι, νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀντὶ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν ἐσωτερικῶν, ἐξ αἰτίας ἀπασχολήσεως σπουδαίας, ἥτις σήμερον ἀπομακρύνει αὐτὸν τῆς Συνελεύσεως.

§48ΣΧΙΝΑΣ. Λείπει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ τὰς Ἀθήνας;

§49ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Λείπει, ἀλλ’ ἀναπληροῦται ἀπὸ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§51ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐλανθάσθημεν ζητήσαντες ἀναβολὴν πάσης συζητήσεως ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, πρὶν παραδοθῇ εἰς τὴν δημοσιότητα ἁπαξάπασα ἡ διαπραγμάτευσις καὶ ὅλα τὰ ἔγγραφα, ὅσα ἔλαβον χώραν εἰς αὐτὸ τὸ μεταξὺ μέχρι τοῦ πέρατος αὐτῆς. Δύναται τοιουτοτρόπως ἕκαστος, ἐν γνώσει σήμερον, νὰ ἐπιβεβαιώσῃ καὶ νὰ ἐπιμαρτυρήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν αὐτὰς ἐκείνας τὰς προτάσεις, τὰς ὑποβληθείσας παρὰ τοῦ Κ. Βαλτατζῆ, καὶ ἀφοῦ ἀπεδέχθημεν αὐτὰς ἐκείνας τὰς προτάσεις τοῦ Κ. Βαλτατζῆ, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι κατ’ αὐτὰς σήμερον πᾶσα συζήτησις ἀποβαίνει ἄσκοπος, διότι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπισυνάπτεται εἰς τὴν ἀπάντησιν πρὸς τὸν Κ. Βαλτατζῆν, κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν αὐτοῦ, ἀναβάλλεται μέχρις οὗ προσέλθουν καὶ οἱ Ἑπτανήσιοι. Ὁ Κ. Βαλτατζῆς ἐζήτησε νὰ συνδέσῃ ἀναποσπάστως τὴν ἐπιχείρησιν τραπέζης κτηματικῆς πίστεως μετὰ τῆς συστάσεως τραπέζης προεξοφλητικῆς ἐν ταῖς Ἰονίοις Νήσοις, ἀπαιτῶν προνόμια διαφέροντα καὶ κατὰ τὸ εἶδος καὶ κατὰ τὸν χρόνον, δὲν ἠθέλησε νὰ διαχωρίσῃ τὰς δύο ἐπιχειρήσεις, καὶ διαχωρίζων αὐτὰς νὰ διευκολύνῃ τὴν ἀπὸ τῆς σήμερον παραδοχὴν ἐκείνου τοῦ μέρους, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα πρὸ τῆς ἑνώσεως τῶν Ἰονίων Νήσων. Ἐὰν τῳόντι συγκατένευεν εἰς τοῦτο, ἐὰν παρεῖχεν αὐτὰς τὰς εὐκολίας, καὶ ἔδιδε τὰ πιστὰ, ὅτι ἡ ἐπιθυμία τῶν πληρεξουσίων τῆς Ἑπτανήσου δὲν δύναται ποσῶς ν’ ἀπέχῃ τῶν προσφορῶν, τὰς ὁποίας ὑπόσχεται ὁ Κ. Βαλτατζῆς, τότε βεβαίως ἠδυνάμεθα ἀπὸ τῆς σήμερον νὰ ἐνασχοληθῶμεν εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν αἱ προτάσεις αὗται, ὠφέλιμοι οὖσαι διὰ τὴν ἐπιχείρησιν, εἶναι συγχρόνως ὠφέλιμοι καὶ διὰ τὸ ἔθνος, καὶ, ἂν ᾖναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ἄλλη τις προφύλαξις, ὥστε εἰς τὸ ἑξῆς νὰ μὴν ἀναφανῇ οἱαδήποτε ἀπρόοπτος βλάβη. Ἐν τούτοις, ὁ ὑποβαλὼν τὰς προτάσεις θεωρεῖ, ὅτι ἴσως δὲν ἔχει τοσαύτην ὠφέλειαν ἐκ τῆς μιᾶς σειρᾶς τῶν ἐργασιῶν, ὅσον προσδοκᾷ ἐκ τῆς ἄλλης, καὶ θέλει τὸ κέρδος τοὐλάχιστον ν’ ἀντιζυγισθῇ, καὶ ἂν ἐλαττωθῇ κατὰ μίαν ἐπιχείρησιν, ν’ ἀναπληρωθῇ ἐκ τῆς ἄλλης. Ἐπιμένει λοιπὸν εἰς τὸ νὰ ὑπάρχουν αὐταὶ αἱ προτάσεις συνδεδεμέναι, καὶ ν’ ἀποτελοῦν ἓν σῶμα ἀδιαίρετον. Τοιούτων οὐσῶν τῶν προτάσεων, δὲν βλέπω ποίαν ἀφορμὴν δύνανται νὰ παρέξουν οἱαιδήποτε συζητήσεις. Ἡμεῖς ἐδώκαμεν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Κ. Βαλτατζῆν· ὁ Κ. Βαλτατζῆς ἀνεχώρησεν ἐντεῦθεν, διότι, ὡς βλέπετε ἐκ τῶν ἐγγράφων, δὲν εἶχε πληρεξουσιότητα νὰ ὑπογράψῃ ἐξ ὀνόματος τοῦ συνεταίρου του, ἀλλ’ εἶχεν ἀνάγκην τοιαύτης πληρεξουσιότητος καὶ ἀνεχώρησεν, ἐλπίζων καὶ ὑποσχόμενος, νὰ ἐπιστρέψῃ μετ’ ὀλίγον, διὰ νὰ δοθῇ ἓν πέρας πάντοτε προπαρασκευαστικῶς. Σήμερον δὲν πρόκειται ἄλλο, παρὰ νὰ προπαρασκευάσωμεν· θὰ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως, τῆς ὁποίας καὶ τότε θέλομεν ἐξετάσει ἐμβριθῶς τὰ καθέκαστα, καὶ μάλιστα φρονῶ, ὅτι ὠφελούμεθα πολὺ, διότι παρέρχεται ὁ χρόνος, ὥστε νὰ καταγίνωμεν ἕκαστος κατὰ τὰς δυνάμεις του εἰς τὴν μελέτην τοιούτου σπουδαίου καὶ μεγάλου κοινωνικοῦ προβλήματος. Γνωρίζετε σήμερον, ὅτι τὴν πρώτην τάξιν κατέχουν τὰ τοιαῦτα οἰκονομικὰ ζητήματα, διότι αἱ κοινωνίαι προάγονται διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἰδίων πόρων, καὶ αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξιν παρέχουν τὰ πιστωτικὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα ἐμψυχώνουν πᾶσαν ἐνέργειαν καὶ πᾶσαν δραστηριότητα τοῦ ἀνθρώπου. Πιστεύομεν λοιπὸν, ὅτι αὐτὸς ὁ χρόνος θέλει συντελέσει εἰς τὸ νὰ σχηματίσωμεν ὅλοι γνώμας ἀκριβεστέρας περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἁπλοῦν, ἀλλ’ ὑπόκειται εἰς μεγάλας περιπλοκάς. Τοιούτων ζητημάτων ἡ μελέτη δὲν εἶναι στιγμιαία. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι εὑρίσκει τις πολλὰ συγγράμματα, πραγματευόμενα περὶ τῆς ἐφευρέσεως τραπεζῶν κτηματικῆς πίστεως, τὰς ὁποίας χρεωστοῦμεν εἰς τὴν τελευταίαν ἐποχὴν, τὴν φωτεινοτέραν ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα. Ἔχομεν πολλὰ τοιαῦτα συγγράμματα, ἐκ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν φῶς, ἀλλ’ ὅστις ῥίψει βλέμμα ἐπ’ αὐτῶν, παρατηρεῖ συστήματα, τὰ ὁποῖα περιέχουν περιπλοκὰς οὐχὶ τυχαίας. Ὑπόσχονται μὲν πολλὰ, ἀλλ’ αὐταὶ αἱ ὑποσχέσεις προϋποθέτουν προσόντα καὶ συνηθείας, καὶ ὅρους, καὶ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται πανταχοῦ, καὶ πρέπει νὰ ᾖναί τις προσεκτικὸς, ὁσάκις παραδέχεται τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῶν, νὰ ἐξετάζῃ προηγουμένως, ἐὰν μέλουν τὰ μεταφυτευόμενα νὰ βλαστήσωσι, καὶ νὰ δώσωσι καρπούς· καὶ εἰς τὸ ἴδιον αὐτὸ ἔδαφος, ἐὰν ᾖναι τοῦτο, τοὐτέστι προπαρασκευασμένον νὰ δεχθῇ τοιαύτην μεταφύτευσιν, ἢ ἐὰν ἐξ αὐτῆς μέλῃ νὰ προκύψῃ τὸ ἐναντίον, ὥστε αὐτὸς μὲν νὰ ἀπασχολήσῃ ματαίως τὰς δυνάμεις του, νὰ βραδύνῃ ἴσως καὶ τὴν φυσικὴν ἀνάπτυξιν τῆς κοινωνίας. Βραδύτερον λοιπὸν δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν τοιαύτης ἐρεύνης, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν ἐπ’ ἀκριβῶς ἕκαστον αὐτῶν τῶν ὅρων. Σήμερον, νομίζω, ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον ἀρκεῖ, τὸ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἡ πρότασις ἔγεινε δεκτὴ, καὶ ἐὰν δὲν ματαιοῦται ἡ προτεινομένη ἐπιχείρησις. Ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν, καὶ εἰς τοῦτο εἰργάσθημεν, ὥστε νὰ λάβῃ τὴν ὕπαρξίν της, νὰ πραγματοποιηθῇ ἐν Ἑλλάδι ἡ Τράπεζα τῆς κτηματικῆς πίστεως. Εἰς τοῦτο δὲν ἠσχολήθημεν ἡμεῖς μόνον. Τὸ ὑπουργεῖον προσεκάλεσεν ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἐξ ἀνδρῶν νοημόνων καὶ εἰδικῶν περὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γνωμοδοτήσεώς των δὲν ἔπραξεν ἄλλο, εἰμὴ νὰ δώσῃ ἐκείνην τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἡ πλειονοψηφία αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς ἐνέκρινε. Θέλουν ἴσως παρατηρήσει τινὲς, ὅτι ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἐδώκατε, καὶ οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους βλέπετε ἐπισυνημμένους εἰς αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν, δὲν εἶναι ἐντελῶς σύμφωνοι πρὸς τὰς δεῖνα ἢ τὰς δεῖνα παρατηρήσεις, καὶ ἑπομένως ἴσως δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσα, ὅτι ἀπεδέχθημεν τὰς προτάσεις. Ὅταν, Κύριοι, ἐξετάσητε μετ’ ἐπιστασίας, καὶ διατρέξητε τὰ ἔγγραφα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὑπάρχουν πολλὰ συστήματα προτάσεων, ὅτι δὲν εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν ἓν καὶ μόνον σύστημα, ὅτι ἐξ ἄλλου σημείου ὡρμήθη ὁ προτείνων αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησιν, καὶ εἰς ἄλλο σημεῖον ἐφαίνετο, ὅτι ἔτεινε νὰ φθάσῃ. Τὸ ὑπουργεῖον δὲν ἠδύνατο νὰ παραδεχθῇ, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ τις ὅλας τὰς τοιαύτας προτάσεις συχνάκις μεταβαλλομένας. Ἐνῷ ἐγίνετο σκέψις περὶ παραδοχῆς τῶν πρώτων, ὑπεβάλλοντο δεύτεραι, ἀποτελοῦσαι νέον σῶμα προτάσεων, τὸ ὁποῖον στηρίζεται εἰς διαφόρους βάσεις. Τὸ ὑπουργεῖον λοιπὸν ἦτον ἠναγκασμένον νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τούτων, καὶ ὡς βλέπετε ἐκ τῶν ἐγγράφων καταδεικνύομεν εἰς τὸν προτείνοντα, ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι πρὸς ἐκεῖνο τὸ σύστημα, τὸ ποῖον ἀρχῆθεν ὑπέβαλε καὶ τὸ ὁποῖον ῥητῶς ἐδήλωσεν, ὅτι ζητεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ. Δὲν ἐξήλθομεν οὔτε κεραίαν ἐξ αὐτῶν τῶν προτάσεων, καὶ νομίζω, περιττὸν νὰ καταδείξω ποῦ ἴσως ἠμπορῇ νὰ φαίνηται αὐτὴ ἡ διαφορά· θέλω ὅμως συνδέσει ὅλα ταῦτα, μετά τινων παρατηρήσεων. Ὅταν, Κύριοι, ἐκλήθημεν νὰ δεχθῶμεν τὸ βαρὺ φορτίον τοῦ ὑπουργείου, εὕρομεν ἐκκρεμεῖς τὰς συζητήσεις μετὰ τοῦ Κυρίου Βαλτατζῆ, καὶ εὕρομεν γνωμοδοτήσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἀπεφαίνετο, ὅτι αἱ προτάσεις, ὠφέλιμοι κατ’ οὐσίαν, εἶναι κατά τι ἄξιαι τροποποιήσεως, τοὐτέστι κατὰ τὸ μέτρον τοῦ τόκου· μόλις εἶχε καιρὸν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐνασχοληθῇ περὶ τῶν προτάσεων καὶ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτε νέον ἔγγραφον ἐπεδίδετο, περιέχον ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον περιελάμβανε πρώτην φορὰν καὶ περὶ Τραπέζης ἐν Ἑπτανήσῳ προεξοφλητικῆς. Ἀναδεχόμενος νὰ καθιδρύσῃ τῆς κτηματικῆς πίστεως τὴν Τράπεζαν, ὁ Κύριος Βαλτατζῆς παραδέχεται τὰς παρατηρήσεις περὶ τοῦ μέτρου τοῦ τόκου, ἀλλὰ νομίζει, ὅτι θ’ ἀναπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν τοῦ κέρδους ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου, διὰ προνομίου, περὶ προεξοφλητικῆς Τραπέζης ἐν τοῖς Ἰονίοις Νήσοις, ἐκ τοῦ ἐγγράφου δὲ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τῷ ὄντι αὐτὰ τὰ δύω συσχετίζονται, ὅτι κατὰ τὴν ἰδέαν του ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου ἔχει ὡς συσχετικὴν καὶ ὡς μέσον ἀναπληρώσεως τῆς ἐλλείψεως τοῦ κέρδους, τὴν σύστασιν τῆς προεξοφλητικῆς Τραπέζης, ἐχούσης τὰ αὐτὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνει ἐν Ἑλλάδι ἡ ἐθνικὴ Τράπεζα· Προέβημεν τότε εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῆς τῆς νέας τροποποιήσεως τῶν προτάσεων, καὶ κατὰ τὴν ἐξέτασιν ταύτην πάλιν νέα παρίσταται φάσις, καὶ γεννῶνται νέα ζητήματα ἀπροσδόκητα, τὰ ὁποῖα μεταβάλλουν ἐντελῶς τὴν ἀρχικὴν πρότασιν τῆς Τραπέζης. Φρονεῖ λοιπὸν, ὅτι δυσκόλως δύναται νὰ προμηθευθῇ χρήματα, ἅμα παρέξῃ αὐτὰ εἰς τὴν τάξιν τῶν κτηματιῶν ἀνὰ 8%, λαμβάνων καὶ 1% εἰς ἔξοδα διοικήσεως, καὶ δὲν πιστεύει, ὅτι θέλει ὑπάρχει δι’ αὐτὸν περίσσευμα κέρδους. Ζητεῖ ἑπομένως κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ εὕρῃ αὐτὸ τὸ κέρδος, Ἐνῷ ἠσχολεῖτο τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς δευτέρας σειρᾶς τῶν προτάσεων, ἐν ὥρᾳ τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, λαμβάνομεν νέον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον μετέβαλε πάλιν τὰς δευτέρας προτάσεις. Ἐὰν χρονολογικῶς ἐξετάσητε πότε ἐλάβομεν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὸ ἐλάβομεν, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως, γενομένης ἐν τῇ Ἐθνικῇ Συνελεύσει. Ἡ ἐπερώτησις ἐκείνη, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς ποῖον εἶχε σκοπὸν, ἐφαίνετο ὅμως, κατὰ τὸν ἐπερωτῶντα, ὅτι ἁπλῶς εἶχε τὸν σκοπὸν νὰ ἐκφράσῃ τὸν πόθον τοῦ νὰ μὴ ματαιωθῇ ἡ διαπραγμάτευσις, πόθον, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἀποδώσῃ εἰς ἑαυτὸν μόνον ὁ ἐπερωτήσας, διότι ἦτο κοινὸς, καὶ ἐκ τοῦ ἰδίου πόθου κατειχόμεθα πάντες, καὶ τὸ ὑπουργεῖον.

§52ΔΙΑΛΕΤΗΣ. Ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ συστηθῇ τράπεζα, νὰ πάρωμεν χρήματα, εἶναι ἁπλούστατον.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι κάτι περιπλοκώτερον.

§54ΔΙΑΛΕΤΗΣ. Ἔχομεν ἀνάγκην εἰς τὰς ἐπαρχίας ἀπὸ χρήματα (χειροκροτήματά τινα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σιωπή.

§56ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Ἐντοσούτῳ τὸ σύγχρονον τῆς παρεμπεσούσης ἐπερωτήσεως καὶ τῆς ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει συζητήσεως, καὶ τῆς μεταβολῆς αὐτῶν τῶν προτάσεων, δὲν δύναται νὰ διαφύγῃ, μοῦ φαίνεται, οὐδενὸς τὴν προσοχὴν, καὶ ὑποστηρίζει τὴν γνώμην, ὅτι δὲν συντελεῖ εἰς τὴν εὐόδωσιν διαπραγματεύσεων, ὄχι μόνον περὶ διπλωματικῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ οἰκονομικῶν πραγμάτων, ὅταν παρεμβαίνουν τὰ νομοθετικὰ σώματα, ἢ παρεμβαίνῃ ἐν γένει τὸ κοινὸν ἐν ἀγνοίᾳ τῶν διατρεχόντων, διὰ νὰ δώσουν ὁποιανδήποτε ῥοπὴν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις. Ἀναπόφευκτον ἀποβαίνει, ὅτι προστίθενται δυσχέρειαι παραβλάπτουσαι τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν ἄνεσιν τῶν διαπραγματεύσεων, διότι δὲν ἠξεύρει πρὸς ποῖον πρῶτον ν’ ἀπαντήσῃ. Πρόκειται διὰ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα πρέπει τις νὰ βασανίσῃ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον, κατὰ τοὺς ἀνθρωπίνους ὑπολογισμοὺς, καὶ τὰ ὁποῖα οὐδέποτε πρέπει νὰ παραδεχθῇ τυφλοῖς ὄμμασι, νὰ εὐχαριστήσῃ τὴν στιγμιαίαν διάθεσιν τῶν πνευμάτων. Μοὶ φαίνεται, Κύριοι, ὅτι πολὺ τολμῶμεν, πολὺ κινδυνεύομεν, ὅταν πρόκηται νὰ παραχωρήσωμεν πεντηκονταετὲς προνόμιον ὑπείκοντες εἰς τοιαύτην στιγμιαίαν διάθεσιν τῶν πνευμάτων, καὶ μὴ ἐξετάζοντες διὰ πάσης σκέψεως καὶ διὰ συλλογισμοῦ τὰ πράγματα. Πάντες, Κύριοι, ὁποιονδήποτε ὑπάρχει σῶμα νομοθετικὸν, ἢ ὁποιονδήποτε ὑπουργεῖον, οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, νομίζω ὅτι ἐμπνέονται ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας νὰ ἐπεκτείνωσι τὰ πιστωτικὰ καταστήματα, καὶ νὰ εἰσαγάγωσιν ὅσον ἔνεστι περισσότερα κεφάλαια εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν πρέπει τις νὰ διστάσῃ ποτὲ, ὅτι πρότασις ἔχουσα τοιοῦτον σκοπὸν, καὶ τῷ ὅτι διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα καταδεικνύει ὑποσχομένη τὴν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ, ὅτι δὲν θέλει πείσει καὶ τὸν ἄνθρωπον τὸν πλέον δύσνουν. Διὰ τῆς πειθοῦς λοιπὸν διεξάγονται τοιαῦται διαπραγματεύσεις, καὶ διὰ τῆς ἀμοιβαίας ἐξηγήσεως εὑρίσκεται τὸ κοινὸν συμφέρον, πᾶς δὲ ἄλλος τρόπος εἰς οὐδὲν συμβάλλει. Ἀλλὰ τελευταῖον δὲν ἀπόκειται εἰς τὸ ὑπουργεῖον ν’ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς. Τὸ ὑπουργεῖον, μόνον χρέος ἔχει αὐτὴν τὴν διαπραγμάτευσιν ὅσον ἔνεστι νὰ διατηρήσῃ, διὰ νὰ εἰσαγάγῃ ἔπειτα ὑπὸ τὸ σχῆμα προτάσεων ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλει περιβληθῆ μὲ τὸ κῦρος τοῦ νόμου. Ἡμεῖς προπαρασκευάζομεν, διὰ ν’ ἀποφασισθῇ τελευταῖον εἰς τὸ νομοθετικὸν τοῦτο σῶμα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι προτιμότερον εἶναι ν’ ἀποφύγωμεν σήμερον πᾶσαν πρόωρον συζήτησιν, πρὶν λάβωμεν ἀκόμη καὶ τὴν ἀπάντησιν ἐκείνου, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐξεφράσαμεν τὴν ἀποδοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ συνεπείᾳ αὐτῆς τῆς ἀπαντήσεως, θέλομεν καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν, ὥστε οὐδόλως νὰ ματαιωθῇ τὸ κοινωφελὲς ἔργον τῆς συστάσεως τῆς τραπέζης, καὶ δὲν ἀμφιβάλλομεν, ὅτι ἐγκαίρως, ἅμα ἡ Ἐθνοσυνέλευσις συμπληρωθῇ διὰ τῶν πληρεξουσίων τῆς Ἑπτανήσου, ὁ καταστατικὸς νόμος αὐτῆς τῆς τραπέζης μέλλει νὰ ἐπιψηφισθῇ.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κατόπιν ζητήσας τὸν λόγον εἶναι ὁ Κύριος Σαρίπολος. (Ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸ ἀκροατήριον). Παρατηρῶ εἰς τὰ δύο τελευταῖα ἀκροατήρια, ὅτι ἔδωκαν σημεῖα ἐπεμβάσεως εἰς τὰς συζητήσεις τοῦ Σώματος· ἐὰν δείξωσι καὶ ἐκ δευτέρου, θέλω ἀναγκασθῆ νὰ στείλω ὅλην τὴν φρουρὰν, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ διαθέσω, ὅπως προσέξωσι καὶ συλλάβωσι πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀσχημίζουν τοὺς λοιπούς· οἱ παραβάται ἠμποροῦν νὰ σταλῶσιν εἰς τὰς φυλακὰς, διότι εἶναι ἀνάξιοι νὰ κατέχουν αὐτὴν τὴν θέσιν. Τὰ μεγαλείτερα συμφέροντα τοῦ τόπου δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀποφασισθῶσιν ὑπὸ 10 ἀνθρώπων, οὔτε ὑπὸ 20, οὔτε ὑπὸ 50 μόνον, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ὅλου.

§58ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἤθελον ἐννοήσει τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν, ἀναδεχθέντος ν’ ἀναπληρώσῃ καὶ τὸν προσωρινῶς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διευθύνοντα, καὶ τὴν περὶ τῆς μὴ περαιτέρω συζητήσεως γνώμην αὐτοῦ ἀσπασθῆ εἰ προὔκειτο σήμερον νὰ συζητήσωμεν τὸν νόμον· ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα. Ἡ σημερινὴ συζήτησις σκοπὸν ἔχει πολὺ διάφορον ἐκείνου, ὃν ὑπέδειξεν ὁ Κύριος ὑπουργός· ἢ μᾶλλον ἔχει ἴσα ἴσα σκοπὸν αὐτὴν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Κυρίου ὑπουργοῦ, αὐτὸ τὸ ἐντέχνως ἐξυφανθὲν ἀμφίβληστρον πρὸς ἄγραν τῶν ἁπλουστέρων, αὐτὴν τὴν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ὑπουργοῦ ἐκφρασθεῖσαν ἀμφιβολίαν, τὴν συγκεφαλαιουμένην ἐνταῦθα εἰς τὰ «καὶ φημὶ κ’ ἀπόφημι, κ’ οὐκ ἔχω τί φῶ.» Ὡς ἱστὸν ἀράχνης θέλω διασχίσει τὸ περικάλυμμα τοῦτο· θέλω, ὁ ἥλιος τῆς ἀληθείας νὰ διαλύσῃ τὴν πάχνην τοῦ ψεύδους, ἐν ᾗ τὰ χαμαίζηλα βόσκουσι συμφέροντα· θέλω ἀκολουθήσει αὐτὸν τὸν δρόμον, καὶ ἀποδείξει πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ἡ σημερινὴ συζήτησις, εἶναι ἡ συζήτησις ἐκείνη, καθ’ ἣν πρέπει νὰ τεθῶσιν αἱ βάσεις τῆς κτηματικῆς πίστεως· ἡ σημερινὴ συζήτησις εἶναι ἐκείνη, ἥτις θέλει φωτίσει καὶ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸ κοινὸν, καὶ διδάξει, ὅτι ἡ κτηματικὴ πίστις δὲν εἶναι ὄνειρον, ἀλλ’ εἶναι ἀλήθεια, εἶναι ἀλήθεια ἀνεγνωρισμένη, καὶ διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων της δεδοκιμασμένη ἐν τῇ ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ, τούτων δ’ ἕνεκα πρέπει ν’ ἀνοιχθῶσιν αὐτῇ καὶ τῆς Ἑλλάδος αἱ πύλαι. Ἰδοὺ ὁποῖον εἶναι κατ’ ἐμὲ τὸ προκείμενον σήμερον ζήτημα, θέλω δώσει δ’ εἰς αὐτὸ τὰς ἀληθεῖς αὐτοῦ διαστάσεις, διότι λίαν πρόσφορον θεωρῶ τὸν καιρὸν, οὐδὲ βλέπω, ὡς ὁ Κύριος ὑπουργὸς, ὁποῖαι δυσχέρειαι δύνανται νὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς σημερινῆς συζητήσεως, οὐδ’ ἐννοῶ ὁποῖα κωλύματα δύνανται νὰ παρεμβληθῶσιν, ὅπως ἡ Συνέλευσις μὴ λάβῃ γνῶσιν ἀκριβῆ τῶν πραγμάτων. Ἡ ἀλήθεια φιλεῖ τὸ φῶς, τὸ δὲ ψεῦδος ἐν τῷ σκότει τεκταίνεται καὶ μεγεθύνεται. Τίνα σκοπὸν ἡ κτηματικὴ τράπεζα ἔχει; τίς ὁ προορισμὸς αὐτῆς; ποῖα δὲ τὰ εὐεργετήματα, ἃ ὑπόσχεται εἰς τὸν τόπον τοῦτον; Ἰδοὺ τὸ θέμα ἐφ’ οὗ θέλω λαλήσει, θέμα εἴπερ τι καὶ ἄλλο ἐνδιαφέρον τὴν πατρίδα. Ὁ Κύριος Βαλτατζῆς, ὡς λέγει ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μετέβαλε τοσάκις τὰς προτάσεις του, ὥστε ἀμηχανεῖ ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν γνωρίζει ἐπὶ τίνος προτάσεως δυνάμεθα ἡμεῖς τε καὶ αὐτὴ νὰ δώσωμεν βάσιν, ἐπὶ τίνος δ’ αὐτῶν θέλομεν συζητήσει. Σᾶς παρέστησε, Κύριοι, τὸν προτείνοντα οὐχὶ ὡς κεφαλαιοῦχον, τῶν ἐπισημοτάτων μάλιστα, οὐχὶ ὡς ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος μετὰ τῶν συνεταίρων του προτίθεται νὰ καταβάλῃ κεφάλαια ἁδρὰ, καὶ νὰ ἐπιχειρήσῃ κολοσσιαίαν ἐπιχείρησιν, τῶν λόγων δὲ τούτων ἕνεκα μεμελετημένον ἀκριβέστατα, καὶ εἰδότα λίαν καλῶς τί ἦλθε νὰ κάμῃ, ἀλλ’ ὡς ἄνδρα παλίμβουλον καὶ ἀμφιῤῥεπῆ. Ὄχι, Κύριοι, τοιοῦτος βέβαια δὲν εἶναι ὁ Κύριος Βαλτατζῆς, ὅστις καὶ τί σκοπεῖ γινώσκει, καὶ προτείνων σπουδάζει· ἀλλὰ Κύριοι, ὁ προτείνων εἶναι καὶ Ἕλλην, εἶναι καὶ ὁμογενής. Εἰ καὶ ἀποσκοπεῖ πρὸς τὸ ἴδιον αὑτοῦ συμφέρον, ἀλλὰ καὶ τὸ καλὸν τῆς κοινῆς πατρίδος δὲν περιορᾷ, εἰ δὲ μετέβαλέ τινας τῶν προτάσεών του ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον, ἔπραξε τοῦτο, διὰ νὰ δείξῃ, ὅτι δὲν κερδοσκοπεῖ ἁπλῶς, ἀλλ’ ὅτι σκοπεῖ σπουδαίαν ἐπιχείρησιν, καὶ ὅτι ὅταν ἡ ἄγαν περίφροντις Κυβέρνησις, ἢ αἱ λίαν δειμαλέαι ἐπιτροπαὶ ἃς διώρισεν αὕτη, ἤγειρον ἀντιῤῥήσεις πρὸς τὰς προτάσεις του, ἢ ἀνέφυον δυσχερείας, ὁ Κύριος Βαλτατζῆς τὰς μὲν αἴρων, πρὸς τὰς δὲ δ’ ἐνδίδων, ἤθελε νὰ δώσῃ δείγματα τοῦ εὐσυμβιβάστου τοῦ χαρακτῆρός του, ἀφίνων εἰς τὸν χρόνον καὶ εἰς τὴν πεῖραν νὰ τὸν δικαιώσῃ. Ἀλλά, Κύριοι, ἂς ἐξετάσωμεν ἡμεῖς κατ’ οὐσίαν τὸ πρᾶγμα, ἂς εἰσέλθωμεν θαῤῥαλέως εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, ἂς μὴ λάβωμεν ποσῶς ὑπ’ ὄψιν σήμερον τίς ὁ προτείνων, διότι δὲν ἔχομεν προτάσεις, τὰς ὁποίας ἐκλήθημεν νὰ συζητήσωμεν, τὰς ὁποίας ἔχομεν νὰ περιβάλωμεν μὲ ἰσχὺν νόμου· ἄλλως τε καταλαβὼν ἐγὼ πρῶτος τὸ βῆμα δὲν ἤκουσα τῶν ἀντιδοξούντων, ὅπως τὰς ἐσφαλμένας αὐτῶν ἀναιρέσω γνώμας· ἂς ἐξερευνήσωμεν λοιπὸν ἀκαδημαϊκῶς, οὕτως εἰπεῖν, τὸ προκείμενον ζήτημα, ἵνα σαφῆ τούτου λάβωμεν γνῶσιν, ὅπως τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν τὰ ἐπὶ τούτου νομοθετικὰ ἡμῶν καθήκοντα θέλομεν μετέλθει, μὴ εὑρεθῶμεν ἀπαρασκεύαστοι. Ἔχομεν προτάσεις ἀρχικάς· αὐτὰς κατ’ οὐσίαν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν. Συμφέρει ἡ Τράπεζα τῆς κτηματικῆς πίστεως, ἢ δὲν συμφέρει; καὶ ἂν συμφέρῃ, ἐπὶ τίσιν ὅροις κυρίοις νὰ ἐπιτραπῇ ἡ σύστασις αὐτῆς πρέπει;

§59ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Κανεὶς δὲν λέγει, ὅτι δὲν συμφέρει.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται ἡ παρατήρησις, ὅτι θεωροῦσι περιττὸν νὰ ἐνδιατρίψητε εἰς τὸ ζήτημα, διότι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ὅτι δὲν συμφέρει ἡ τράπεζα.

§61ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀκούω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τὸ ἂν συμφέρῃ ἢ ὄχι, ἀλλ’ ἀρκεῖ ἆρά γε τοῦτο; Ἐγὼ λέγω, ὅτι ὀλίγιστοι τῶν Κυρίων πληρεξουσίων σαφῆ περὶ αὐτῆς γνωρίζουσιν, ἐπικαλοῦμαι ὅπως ἡ μεγάλη μερὶς τῆς Συνελεύσεως ἀποφανθῇ, ἂν γνωρίζῃ, ὁποῖαι αἱ ἐργασίαι, ὁποῖοι οἱ πόροι, ὁποῖος ὁ μηχανισμὸς τῆς κτηματικῆς Τραπέζης. Ἂν πάντες γνωρίζωσι τὶ ἐστὶ κτηματικῆς πίστεως Τράπεζα, τὸ παρὰ Γάλλοις crédit foncier, καταβαίνω ἀμέσως τοῦ βήματος, διότι ἡ ἀλήθεια εἶναι ἀποδεδειγμένη, καὶ περιττὸς πᾶς ἄλλος περὶ αὐτῆς λόγος. Νομίζω ὅμως, ὅτι πάντες δὲν τὸ γνωρίζουσιν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ ν’ ἀποφανθῶσιν οἱ συνάδελφοί σας, ὅτι θεωροῦν τὴν ὕπαρξιν τῆς Τραπέζης ἀναγκαίαν, σημαίνει, ὅτι γνωρίζουν τὸν μηχανισμὸν, γνωρίζουν τὰς ἐργασίας, καὶ ἑπομένως συνάγουσι τὸ συμπέρασμα.

§63ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δὲν τὸ πιστεύω· ὀλίγιστοι μάλιστα ζητοῦσι νὰ μὴ προβῇ ἡ συζήτησις, διότι ἔχουσιν ἴσως τοὺς πρὸς τοῦτο λόγους των.

§64ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις διὰ νὰ φωτισθῶμεν.

§65ΚΟΚΚΙΝΟΣ. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, ἔχει ἀνάγκην ἀναπτύξεως καὶ ἀναπτύξεως σπουδαίας, διότι καὶ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις συνέκειτο ἀπὸ ἐμβριθεῖς ἀνθρώπους, πολλοὶ ἐξωμοίωσαν τὰς κτηματικὰς ὁμολογίας μὲ τὰ φαλαγγιτικὰ γραμμάτια.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γίνεται ἀντίῤῥησις ὡς πρὸς τοῦτο. Θέλουν μόνον τινὲς νὰ ἐμποδίσουν τὰς θεωρητικὰς διδασκαλίας, ὁ ῥήτωρ δύναται νὰ ὁμιλήσῃ ἐλευθέρως. Ἐγὼ τὸν εἰδοποίησα μόνον, δὲν εἶναι δὲ ὑποχρεωμένος.

§67ΖΕΡΒΑΣ. Ἡ σημερινὴ συζήτησις ἦτο ν’ ἀπαντήσῃ ὁ Κύριος ὑπουργὸς, πληροφορῶν τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸ κοινὸν, ἂν ἔφθασεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ τέλος τῶν διαπραγματεύσεων.

§68ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτό.

§69ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Ὁ ῥήτωρ πρέπει νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του, ὅπως θέλει.

§70ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Μακαρίζω τὴν Ἑλλάδα, μακαρίζω αὖθις τὴν Ἑλλάδα, καὶ τρίτον μακαρίζω τὴν Ἑλλάδα, ἂν χωρὶς νὰ σπουδάσῃ, χωρὶς νὰ γνωρίσῃ, πρακτικῶς τοὐλάχιστον, τί ἐστὶ κτηματικὴ πίστις, ἐξ οἱονεί τινος ὁρμεμφύτου ἐμπεπλησμένη σοφίας, γινώσκει ἤδη αὐτήν. Ἐν Γαλλίᾳ ὅμως, Κύριοι, οἱ βραδύνοες! ἡ κτηματικὴ πίστις εἰ καὶ συνέστη κατὰ τὰ 1852, παρῆλθον ὅμως ἑπτὰ ὁλόκληροι ἐνιαυτοὶ πρὶν ἢ κατανοηθῇ ὁ μηχανισμὸς τῆς πίστεως ταύτης. Ἐν αὐτῇ λοιπὸν τῇ σοφῇ Γαλλίᾳ μέχρι τοῦ 1857, ἐχαρακτηρίζετο ὡς ὄνειρον. Εἶσθε σεῖς πολυπειρότεροι τῶν Γάλλων; ἐὰν ἔχητε σεῖς οἰκονομικὰς γνώσεις μεγαλητέρας, εἴπατέ το φανερὰ, ἐγὼ δ’ ἀμέσως ἐγκαταλιμπάνω τὸ βῆμα.

§71ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι, ὄχι.

§72ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Νομίζετε, ὅτι ἡ κτηματικὴ πίστις εἶναι ἁπλῶς αὐτὸ τὸ ἐπὶ ὑποθήκῃ δάνειον; καὶ διότι ἔτυχεν, ἢ ὡς δανεισταὶ ἢ ὡς δανειζόμενοι νὰ συνάψητε ἅπαξ ἢ πολλάκις συμβόλαιον ὑποθηκικοῦ δανείου, φαντάζεσθε, ὅτι ἐπίστασθε τί ἐστὶ κτηματικὴ πίστις, καὶ τί ἐστὶν ἡ Τράπεζα ἡ μέλλουσα νὰ συσταθῇ; Σᾶς λέγω ἀπροκαλύπτως, καὶ μὴ κατακρίνατέ μου τὴν εἰλικρίνειαν, ὅτι μεγάλως ἀπατᾶσθε, χαρίσατέ μου ὀλίγην προσοχὴν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι μάλα σπουδαῖον, εἶναι ζήτημα ζωῆς ἢ θανάτου διὰ τὴν ἰδιοκτησίαν, ἡ ἀπόφασις ὑμῶν, οἵα ποτ’ ἂν ᾖ, θέλει ἠχήσει καὶ εἰς αὐτὴν τὴν πλέον πενιχρὰν τοῦ γεωργοῦ καλύβην, εἴτε θυμήρης, εἴτε γοερά.

§73ΖΕΡΒΑΣ. Δὲν ἤλθομεν νὰ μάθωμεν γράμματα, ἤλθομεν νὰ πληροφορηθῶμεν.

§74ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὁ περὶ σπουδαίων σπουδαίως λέγων, Κ. Ζέρβα, κἂν ἡμέραν ὅλην κατατρίψῃ ἀγορεύων, εἰς μάτην δὲν ἀπησχόλησε τοὺς ἀκούοντας, ὁ δὲ ζερβὰ λαλῶν κἂν ἐπὶ δέκα μόνα λεπτὰ τῆς ὥρας ὁμιλήσῃ, πολύτιμον χρόνον τῶν ἀκουσάντων αὐτοῦ εἰς μάτην κατηνάλωσεν. Θέλω σᾶς ἀποδείξει, Κύριοι, ὅτι αἱ προτάσεις τοῦ Κυρίου Βαλτατζῆ, ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας μέχρι σήμερον δὲν μετέβαλον χαρακτῆρα, ἀλλ’ εἰσὶν αὐτοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὅροι τῆς ἐν Γαλλίᾳ Τραπέζης τῆς κτηματικῆς πίστεως. Θέλω ἀκούσει τοὺς διαδεξομένους με εἰς τὸ βῆμα, θέλω τοὺς ἀκούσει μετὰ προσοχῆς, διὰ νὰ ἴδω ποῖαί εἰσιν αἱ ἀντιφάσεις, ποῖαί εἰσιν αἱ μεταβολαὶ ποῖαι δ’ αἱ τροποποιήσεις ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν, καὶ ποῖαι αἱ πρὸς τὴν ἐν Γαλλίᾳ συστημένην Τράπεζαν διαφοραὶ, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ὁ Πρωτεὺς οὗτος, ὡς τὸν παρέστησεν ὁ καταβὰς τοῦ βήματος τούτου Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἡ κτηματικὴ πίστις, Κύριοι, εἶναι εὕρημα ὅλως νέον, δὲν εἶναι δὲ, ὥς τινες νομίζουσιν, ἁπλῶς τὸ ἐπὶ ὑποθήκῃ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς πλέον προκεχωρημένης ἀρχαιότητος ἦτο γνωστὸν καὶ ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἐν Ῥώμῃ, εἶναι ἄλλο τι· εἶναι τὸ στοιχεῖον τὸ ζωοποιοῦν τὴν ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν, εἶναι τὸ σωστικὸν τῆς γαιοκτημοσύνης, εἶναι τὸ διὰ τῆς ὑποθήκης τεῖνον πρὸς ἀπόσβεσιν αὐτῆς τῆς ὑποθήκης, ἐνῷ δὲ φαίνεται ὅτι τὸ δάνειον γίνεται ἐπὶ ὑποθήκῃ, τοῦτο τοὐναντίον σκοπεῖ ν’ ἀπαλλάξῃ τὸ κτῆμα τῆς ὑποθήκης, καὶ νὰ ἐξαλείψῃ αὐτὴν, ν’ ἀποσβέσῃ ἐν ὡρισμένῳ χρόνῳ τὸ χρέος, καὶ νὰ ἐλευθερώσῃ τὸν ἰδιοκτήτην, νὰ ζωοποιήσῃ δὲ τὴν ἐργασίαν τοῦ γαιούχου. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῶν ὀλίγων τούτων λόγων ἐνοήσατε ἀμέσως, ὅτι ἄλλο τι εἶναι ἡ κτηματικὴ πίστις, καὶ ἄλλο τὸ ἐπὶ ὑποθήκῃ δάνειον. Τὸ μυστήριον, ὅπερ ἔγκειται εἰς τὸν μηχανισμὸν τῆς κτηματικῆς πίστεως, εἶναι ὁ συνεταιρισμὸς, ἡ ἀκαταλόγιστος αὕτη δύναμις ἡ πρὸς τὰς νέας προόδους ἀκατασχέτως ὠθοῦσα τὰς κοινωνίας, ὁ συνεταιρισμὸς, ὁ πολλαπλασιάζων τὰς κατὰ μέρος δυνάμεις, καὶ δίδων εἰς αὐτὰς πολλαπλασίονα δύναμιν, δύναμιν κατὰ γεωμετρικὴν πάντοτε αὔξουσαν ἀναλογίαν, διότι οὐδὲν κεφαλαίου μέρος μένει νεκρὸν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐλάχιστα κερμάτια ἀλλήλοις συντιθέμενα, μέγαν συναποτελοῦσιν ὄγκον, οὕτω δὲ τὰ κατὰ μέρος σμικρὰ καὶ διὰ τοῦτο ἀνεπαρκῆ πρὸς τὸ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ὄργανα παραγωγικὰ πλούτου, διὰ τῆς εἰς ἓν ἐπιπροσθήκης αὐτῶν κατασκευάζουσι πηγὴν ἀένναον πλούτου. Καὶ ὁ μὲν συνεταιρισμὸς τηλικαύτας δίδει εἰς τὰ κεφάλαια δυνάμεις, αἱ δ’ ἀπ’ αὐτοῦ ὠφέλειαι πολλαπλαῖ· καὶ πρῶτον, διότι τὰ κεφάλαια τοποθετοῦνται πρὸς παραγωγὴν οὐχὶ διὰ τῆς ἑκάστοτε ὑπὸ τοῦ δανείζοντος ἀναζητήσεως τοῦ δανειζομένου, ἢ ἐναλλάξ, ἀλλὰ διότι ὁ μὲν ἔχων κεφάλαια διαθέσιμα, ἔστω καὶ ἐλάχιστα, εὑρίσκει πρόχειρον ὀφειλέτην ἀξιόχρεον, εἰς τὸν ὁποῖον δίδει τὰ κεφάλαια του ταῦτα, ὁ δὲ ὀφειλέτης εἶναι ἡ κτηματικὴ τράπεζα ἧς ἐκεῖνος ἀγοράζει τὰ κτηματόγραφα, ὁ δὲ δανειζόμενος εὑρίσκει δανειστὴν ἐπιεικῆ, ὅστις δανείζει αὐτῷ τὰ κεφάλαια ταῦτα ἐπὶ μετρίῳ τόκῳ, πρὸς αὐτὸν δ’ ἐπίσης ἡ αὐτὴ τῆς κτηματικῆς πίστεως Τράπεζα εἶναι ὁ δανειστής. Ὁ δανειζόμενος δὲν γίνεται οὕτω τὸ ἕρμαιον τοῦ κεφαλαιούχου, ὅστις ἀναλόγως τῆς ζητήσεως τῶν κεφαλαίων αὐξάνει τὰς ἀπαιτήσεις του καὶ βαρυτέρας ἐπιβάλλει τὰς ὑποχρεώσεις εἰς τὸν ὀφειλέτην, ἀλλ’ ἀντικατασταίνει τὸν κεφαλαιοῦχον τοῦτον ἡ Τράπεζα, ἥτις συνεχομένη ὑπὸ τοῦ νόμου δὲν δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ μείζονα τόκον παρὰ τοῦ ὀφειλέτου, οὐδ’ ἐπαχθεστέρας δύναται νὰ τῷ ἐπιβάλῃ τὰς ὑποχρεώσεις· ὁ δὲ κεφαλαιοῦχος ἀφ’ ἑτέρου, κερδίζει τὸν χρόνον, τὸ πολυτιμότατον τοῦτο χρῆμα, times is money, διότι, ἀντὶ νὰ δαπανᾷ τὸν χρόνον πρὸς ἀνεύρεσιν ὀφειλέτου καὶ λῆψιν πληροφοριῶν καὶ ἀσφαλείας, ἐπασχολεῖ τὰς στιγμάς του εἰς ἄλλα ἐπωφελῆ ἔργα, καὶ οὕτω ὁ χρόνος, ὅστις εἶναι ἐπίσης ἓν κεφάλαιον καὶ διὰ τὸν δανειστὴν καὶ διὰ τὸν δανειζόμενον, δαπανᾶται εἰς ἐργασίαν, ἡ δ’ ἐργασία αὐξάνει, πολλαπλασιάζεται, καὶ ὁ πλοῦτος τῶν ἐπικρατειῶν συναύξει τῇ ἰδιωτικῇ εὐπορίᾳ. Ἡ τῆς κτηματικῆς λοιπὸν πίστεως Τράπεζα δὲν εἶναι ἄλλο, εἰμὴ ἑταιρία ἔργα μεσίτου μετερχομένη, εἶναι ἡ γέφυρα ἐφ’ ἧς συναντῶνται ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις τῶν κεφαλαίων, καὶ καταρτίζεται τὸ συνάλλαγμα τῆς μισθώσεως τῶν κεφαλαίων· ὅθεν ἡ τῆς κτηματικῆς πίστεως Τράπεζα, εἶναι ἐκείνη, ἥτις χρησιμεύει ὡς μεσίτης μεταξὺ τοῦ δανείζοντος καὶ τοῦ δανειζομένου. Ὁ δὲ μεσίτης οὗτος ἀποβαίνει καὶ ἄλλως ὠφέλιμος εἴς τε τὸν δανείζοντα καὶ τὸν δανειζόμενον· εἰς μὲν τὸν δανειστὴν, διότι παρέχει τὴν εὐκολίαν πρὸς τοποθέτησιν τῶν κεφαλαίων αὑτοῦ ἄνευ περαιτέρω φροντίδος, διότι ὁ δανειστὴς οὗτος δὲν εἶναι δανειστὴς τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος ἀτόμου, ἀλλὰ δανειστὴς τοῦ καταστήματος· ὁ δανειστὴς δι’ αὐτῆς ἀπασχολεῖ ἐπωφελῶς καὶ τὸ ἐλάχιστον κερμάτιόν του, διότι τὸ κτηματόγραφον εἶναι ὁμόλογον εἴτε μετριωτάτου, εἴτε μεγαλητέρου ποσοῦ, ὁ δανειστὴς δὲν ἔχει πρὸς τούτοις νὰ ἐξερευνήσῃ διόλου, ἂν τὸ κτῆμα, τὸ ὁποῖον θέλει ἀσφαλίζει τὸ κεφάλαιόν του, ἦναι τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, ἂν ᾖναι ἱκανὸν ἢ ἀνεπαρκὲς, ἂν οἱ τῆς ἰδιοκτησίας τοῦ δανεισαμένου τίτλοι εἰσὶ τέλειοι ἢ ἀτελεῖς καὶ ἀβέβαιοι, διότι τὸ ἐν χερσὶν αὑτοῦ κτηματόγραφον εἶναι συμβόλαιον, ἀδιαίρετον ἔχον ὑποθήκην ἐφ’ ὅλων τῶν πρὸς τὴν κτηματικὴν Τράπεζαν εἰς ὑποθήκην δεδομένων κτημάτων, καὶ πραγματοποιεῖται οὕτως ὁ περὶ ὑποθήκης κανὼν τοῦ δικαίου tota in toto, et tota in qualibet parte. Ἔχει προσέτι ὁ δανειστὴς πρὸς ταύτην καὶ ἄλλην οὐκ εὐκαταφρόνητον ἀσφάλειαν, διότι δὲν εἶναι τὰ εἰς πρώτην ὑποθήκην διδόμενα τῇ Τραπέζῃ, διπλασίας τοὐλάχιστον πάντοτε ἀξίας, κτήματα, τὰ μόνα ὅπερ εἶναι ἡ ἀσφάλεια αὐτοῦ, ἀλλ’ εἶναι καὶ τὰ κεφάλαια τοῦ καταθέτου, ἤτοι τοῦ ἑταίρου, ὅ ἐστὶ μετόχου τῆς κτηματικῆς Τραπέζης, ἐν ἄλλοις λόγοις, αὐτὸ τὸ κεφάλαιον τῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ πάλιν δὲν εἶπον τὸ ὅλον τῶν ἀσφαλειῶν, διότι ἐκτὸς τοῦ εἰς χρήματα καταθεμένου κεφαλαίου τῆς κτηματικῆς Τραπέζης, ἐκτὸς αὐτῆς τῆς ἀπὸ τῆς διπλασίας ἀξίας τῶν ἐνυποθήκων τῇ Τραπέζῃ κτημάτων ἐγγυήσεως, προσγίνεται τῷ κατόχῳ τοῦ κτηματογράφου ὑπέγγυος καὶ ἡ πίστις τῆς κτηματικῆς Τραπέζης, ἡ πίστις, ἥτις καὶ αὐτὴ, κατὰ τοὺς οἰκονομολόγους, εἶναι ἐπίσης ἓν κεφάλαιον, ἀόρατον μὲν καὶ ἀσώματον, ἀλλ’ οὐδὲν ἧττον πραγματικὸν, πραγματικώτατον. Ὁ δὲ δανειζόμενος, ὡς προεῖπον ὑμῖν Κύριοι, δὲν γίνεται τὸ ἕρμαιον τοῦ δανειστοῦ· δὲν ἀναγκάζεται νὰ τρέχῃ πρὸς ἀναζήτησιν τοῦ κεφαλαιούχου ἵνα τὸν δανείσῃ· εὑρίσκει τὸ δάνειον πρόχειρον, καὶ οὐ μόνον πρόχειρον ἀλλὰ καὶ εὐπρόσιτον, καὶ οὐ μόνον εὐπρόσιτον ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ὅροις προδιαγεγραμμένοις καὶ προεγνωσμένοις αὐτῷ, τῷ ἀνάγκην ἔχοντι αὐτοῦ, κυρίῳ τοῦ ἀκινήτου κτήματος. Ἀλλὰ τὸ πάντων κράτισον, Κύριοι εἶναι, ὅτι τὸ δάνειον δὲν γίνεται ἐπὶ συνεσταλμένῳ χρόνῳ ἐπὶ βραχείᾳ προθεσμίᾳ, ὅπως συνάπτεται τὸ ἐπὶ ὑποθήκῃ δάνειον παρὰ τοῦ ἰδιώτου, ὅστις σπανίως δίδει τὰ χρήματά του ἐπὶ χρῆσιν μακροτέραν τῶν 4 ἢ 5 ἐτῶν· εἶναι δὲ καὶ τοῦτο μέγα πλεονέκτημα τῆς κτηματικῆς πίστεως, ἡ μακρὰ λέγω προθεσμία πρὸς ἀπότισιν τοῦ δανείου. Πρὸ πολλοῦ ἐγένετο γνωστὸν ὁποίαν ὠφέλειαν παρέσχον αἱ τράπεζαι εἰς τὸ ἐμπόριον τῆς Εὐρώπης, τῶν ὠφελειῶν τούτων πεῖραν ἔλαβεν ἤδη καὶ ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς παρ’ ἡμῖν Ἐθνικῆς Τραπέζης· ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἡ ἡμετέρα, ἂν ἐγένετο ὠφελείας πρόξενος εἰς τὸ ἐμπόριον, οὐδεμίαν ὅμως ἀντίληψιν ἔδωκεν εἰς τὴν γεωργίαν, προσεπάθησε μάλιστα διὰ παντὸς τρόπου, καὶ ἐπὶ τέλους τὸ κατώρθωσε νὰ καταργήσῃ τὰ ἐπὶ χρεωλυσίῳ εἰς μακρὰς προθεσμίας ἐνυπόθηκα δάνεια, καὶ, προτιμῶσα διαφερόντως τοὺς ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς, νὰ μετατραπῇ κυρίως εἰς ἐμπορικὴν Τράπεζαν, τὴν ἀσφάλειαν αὑτῆς στηρίζουσαν οὐχὶ εἰς ἀσφαλῆ ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν, ἀλλ’ εἰς μόνην τὴν κινητὴν καὶ εὐμετάβλητον ἀξίαν ἣν παρέχει ἡ πίστις δύω ὑπογραφῶν ἐμπόρων· καὶ τοῦτο κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸν κανόνα τοῦ δικαίου, plus cautionis in re est, quam in persona. Καὶ τῆς μὲν προτιμήσεως ταύτης λόγος τὸ ἀπὸ τῶν ἐμπόρων ἀποφερόμενον μεῖζον τῇ Τραπέζῃ κέρδος, ἀπό τε τοῦ ἀνωτέρου τόκου καὶ τοῦ μᾶλλον βραχυπροθέσμου τοῦ δανείου· τῆς δ’ ὠφελείας, ἧς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐγένετο τῇ ἐμπορίᾳ παροχεὺς, αἰτία εἶναι, ὅτι ἀντιστρόφως ἢ τῷ γεωργῷ συμφέρει τῷ ἐμπόρῳ τὸ δανείζεσθαι ἐπὶ βραχείᾳ ἀποτίσεως προθεσμίᾳ. Τίς δ’ ὁ κεκρυμμένος τῆς διαφορᾶς ταύτης λόγος; Τίνος ἕνεκεν ἀπὸ τοῦ βραχυπροθέσμου ὁ μὲν ἔμπορος ὠφελεῖται, ὁ δὲ κτηματίας βλάπτεται, ὡς δ’ εἰπεῖν, καταστρέφεται; Ναὶ, Κύριοι, εἰ καὶ ἀμφότεροι δανεισθῶσιν ἐπὶ ἴσοις ὅροις πρὸς διάφορα ὅμως ἑκάτερος αὐτῶν ἀποσκοπεῖ, διότι ὁ μὲν ἔμπορος δανείζεται ἵνα προμηθεύσῃ εἰς ἑαυτὸν ἐμπορεύσιμον ὕλην, ἣν σκοπεῖ νὰ μεταπωλήσῃ ἐν βραχεῖ χρόνῳ, καὶ ἐν τῷ βραχεῖ τούτῳ χρόνῳ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ κεφάλαιά του μετὰ τοῦ κέρδους· ὁ δὲ δανειζόμενος κτηματίας, καὶ ἰδίως ὁ γεωργὸς, πολὺ μακρὰν τῆς διανοίας του ἔχει τὸ νὰ ἐκποιήσῃ τὸ κτῆμα του, ἵνα κερδίσῃ καὶ πραγματοποιήσῃ ἐν βραχεῖ χρόνου διαστήματι τό τε κεφάλαιον, τὰς δαπάνας καὶ τὰς ἐργασίας του. Τούτου ἕνεκα, τὸ ἐπὶ μακρὸν χρόνον δάνειον, καὶ μόνον τοῦτο, ἀντιλαμβάνεται ἐπωφελῶς τοῖς ἀκινήτοις κτήμασιν, αὐτὸ δ’ εἶναι ὅπερ σκοπεῖ ἡ κτηματικὴ πίστις, αὐτὴ εἶναι ἡ εὐεργεσία, ἣν θέλει παράσχει, αὐτὴ ἡ ὠφέλεια, ἣν θέλει ἀποφέρει. Ἀλλ’ ἡ τῆς κτηματικῆς πίστεως τράπεζα πῶς θέλει μορφωθῇ, πῶς θέλει ἐπιχειρεῖ τὰς συναλλαγάς της, ποίας δίδει ἐγγυήσεις, ὅπως τῇ δοθῇ τὸ προνόμιον; Ἡ ἐγγύησις ἣν παρέχει συνίσταται πρῶτον εἰς τὰ κεφάλαια, ἃ θέλουσι καταβάλει τοῖς μετρητοῖς οἱ μέτοχοί της, ἀναβαίνοντα εἰς εἴκοσι περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν, δεύτερον δὲ εἰς τὴν διπλασίαν ἀξίαν τῶν ἀκινήτων ἐφ’ οἷς θέλει δανείζει. Ἀλλὰ ζητεῖ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδίδῃ κτηματόγραφον (lettre de gage). Ἐδῶ εἶναι ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου, καὶ τούτου ἐπελήφθη τεχνηέντως ἡ διαβολὴ, ἵνα τοὺς ἁπλουστέρους πλανήσῃ, σοφῶς δὲ περὶ τῆς διαβολῆς εἶπεν ὁ Λουκιανὸς «δεινόν γε ἡ ἄγνοια, καὶ πολλῶν κακῶν τοῖς ἀνθρώποις αἰτία, ὥσπερ ἀχλύν τινα καταχέουσα τῶν πραγμάτων, καὶ τὴν ἀλήθειαν ἀμαυροῦσα καὶ τὸν ἑκάστου βίον ἐπισκιάζουσα. Ἐν σκότῳ γοῦν πλανωμένοις ἐοίκαμεν. ... Ἀλλ’ οἴχοιτο, οἴχοιτο φεύγουσα εἰς τὸ βάραθρον ἡ διαβολὴ, χώραν οὐκ ἔχουσα, ὅποι ἂν τὰ πράγματα φωτίζοιντο διὰ τῆς ἀληθείας.» Τὸ σκάνδαλον τοῦτο τὸ περιβομβοῦν εἰς τὰς ἀκοὰς πάντων, ἔρχομαι νὰ καταστρέψω τὴν δᾷδα τῆς ἀληθείας προσάγων. Καὶ συκοφαντοῦσι μὲν οἱ ἐναντίοι τὸ χαρτὶ τὸ χαρτὶ τῆς τραπέζης, καὶ κακοβούλως ἐν γνώσει ἀφομοιοῦσιν αὐτὸ πρὸς τὰ φαλαγγιτικὰ γραμμάτια, διότι ἴσως μέγα εὑρίσκουσι τὸ κέρδος εἰς τὸ νὰ παραταθῇ ἡ κατάστασις αὕτη, διότι οἱ μὲν τούτων τὴν ἀπόλυτον αὐτῶν μοναρχίαν τοῦ πιστωτικοῦ μόνου καταστήματος τῆς Ἑλλάδος θέλουσιν ἀπολέσει, οἱ δὲ τοκογλύφοι τὰ μεγάλα αὐτῶν κέρδη, ἅπερ ἀπὸ τῆς σπάνεως τῶν κεφαλαίων πορίζονται, θέλουσι στερηθῆ· θέλω ὅμως ἐγὼ, θέλω ἀφαιρέσει τὴν προσωπίδα καὶ καταδείξει τοὺς σκοπούς των, θέλω ὑψώσει τὸ παραπέτασμα καὶ καταδείξει ἡλίου φαεινότερον, ὅτι τὸ κτηματόγραφον δὲν εἶναι χαρτὶ ὅμοιον τοῖς φαλαγγιτικοῖς γραμματίοις· ἐπέμεινα νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις διότι δὲν θέλω νὰ δώσω καιρὸν ν’ ἀναπτυχθῇ αὐτὴ ἡ διαβολὴ, ἥτις κατὰ τὸν ἰταλὸν κωμικὸν la calunnia è un venticello ἐν ἀρχῇ πνέει ὡς αὔρα λεπτοτάτη, εἶτα ὑφέρπουσα ἡδέως, προβαίνει come un colpo di canon καὶ τέλος ἐκρήγνυται τὴν καταστροφὴν περὶ αὐτὴν ποιοῦσα.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Εὖγε, εὖγε.

§76ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τὸ κτηματόγραφον, Κύριοι, εἶναι τὸ μέγα σκάνδαλον, εἶναι τὸ φόβητρον δι’ οὗ ἀγωνίζονται νὰ φυγαδεύσωσι τὴν κτηματικὴν πίστιν· τὸ κτηματόγραφον εἶναι ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζουσι πάσας τὰς ἐλπίδας των, οἱ μὴ τολμῶντες δημοσίᾳ τοὺς σκοπούς των νὰ ἐκφέρωσι, καὶ ζητοῦντες, κόπτοντες τὸν ἀχίλλειον τοῦτον τένοντα τῆς κτηματικῆς πίστεως, νὰ ἐμποδίσωσι τὴν σύστασιν τῆς Τραπέζης τῶν Κυρίων Βαλτατζῆ καὶ Ὀππενχάϊμ, τοῖς δ’ ἑαυτῶν σκοποῖς ὑπηρετοῦντες οὕτω, ν’ ἀξιωθῶσι καὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τῶν γαιούχων, ὧν δῆθεν προστατεύουσι τὰ συμφέροντα. Ἀλλὰ τὸ κτηματόγραφον εἶναι, Κύριοι, ἀναγκαῖον, εἶναι ὁ ἀναπόσπαστος ἐπίκουρος, εἶναι ὁ μοχλὸς τῆς κτηματικῆς πίστεως, εἶναι χάρτης ναὶ, ἀλλὰ χάρτης ἀσφαλέστερος τῶν Τραπεζικῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἂν τοῦτο ἀποδείξω, κατέβαλον ἐντελῶς τὴν διαβολήν. Ὅτε κατὰ τὸ 1852 συνεστήθη κατὰ πρῶτον ἡ κτηματικὴ Τράπεζα ἐν Γαλλίᾳ, τότε πρώτην φορὰν εἰς πρώτην ἐπικράτειαν ἐσυσταίνετο ἑταιρία κτηματικῆς πίστεως ἐπὶ μεγάλαις διαστάσεσιν. Ὑπῆρχον, ναὶ, ὑπῆρχον καὶ πρότερον τοιοῦτοι τινὲς συνεταιρισμοὶ κατὰ μέρος, καὶ ἐν Γερμανίᾳ, καὶ ἐν Δανίᾳ, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ, ἀλλ’ οὐδεὶς τούτων ἐξεπλήρου, οὐδ’ ἐπραγματοποίει τὸ μέγα θεώρημα τῆς κτηματικῆς πίστεως. Ἐδάνειζον καὶ ἐδανείζοντο, ἀλλ’ ἡ κτηματικὴ πίστις ἦτο καὶ εἶναι ἄλλο τι παρὰ τὸ δανείζειν καὶ δανείζεσθαι, ἡ ἐπὶ ὑποθήκῃ κτηματικὴ πίστις σκοπεῖ εἰς τὸ νὰ λύσῃ τὸ ἑξῆς οἰκονομικὸν πρόβλημα «νὰ κατασταθῇ κινητὸν ἡ ἀξία τῶν ἀκινήτων», τοὐτέστι νὰ κυκλοφορῇ ἡ ἀξία τῶν ἀκινήτων ὡς κυκλοφορεῖ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον καὶ ἡ συναλλαγματικὴ, ἅτινα ἐκπροσωποῦσι τὴν ἀξίαν τῶν ἐμπορευμάτων. Ἡ κτηματικὴ λοιπὸν πίστις εἶναι αὐτὸ τὸ κτηματόγραφον, ἀπαραλλάκτως ὅπως ἡ ἐμπορικὴ πίστις σύμβολον ἔχει τὴν συναλλαγματικήν. Ὡς δὲ οὐδεὶς ἔμπορος ἤθελε προοδεύσει, οὐδεὶς ἔμπορος ἤθελε κατορθώσει νὰ κάμῃ μεγάλας ἐπιχειρήσεις, ἂν ὅλας τὰς ἐπιχειρήσεις του ἔπρεπε νὰ κάμνῃ τοῖς μετρητοῖς, οὕτω καὶ ἡ κτηματικὴ Τράπεζα δὲν δύναται νὰ τύχῃ τοῦ σκοποῦ αὐτῆς ἄνευ κτηματογράφου. Τὸ κτηματόγραφον, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι πρὸς τὴν κτηματικὴν πίστιν, ὅ,τι εἶναι τὸ γραμμάτιον πρὸς τὸν ἔμπορον ἢ τὸ γραμμάτιον τῆς Τραπέζης, ὅπερ οὐδὲν ἄλλο εἶναι, εἰμὴ μία συναλλαγματικὴ προνομιούχου καταστήματος πληρωτέα εἰς τὴν ἐμφάνισιν. Ἂν κωλύσητε τὴν ἔκδοσιν τοῦ κτηματογράφου, καὶ τὴν δι’ αὐτοῦ ἐνέργειαν τῆς Τραπέζης, ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τοῦ κτηματογράφου τὴν πίστιν, ἀποστερεῖτε τὸ κατάστημα, οὗ εἶναι τὸ σύμβολον, τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, καὶ πρὸς τῇ δυνάμει, τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ· ἄνευ δ’ αὐτοῦ ἀνέφικτον ἀποβαίνει νὰ προοδεύσῃ ἡ Τράπεζα, ὡς εἶναι ἀδύνατον νὰ προοδεύσῃ ἔμπορος, ἂν ἀφαιρέσητε ἀπ’ αὐτοῦ τὸ ἐμπορικὸν γραμμάτιον, ὅπερ εἶναι τὸ βαρόμετρον τῆς ἐμπορικῆς πίστεως, ἧς ἀπολαύει πρὸς ἐνέργειαν τῶν ἐπιχειρήσεών του. Ἐν Γαλλίᾳ προὔτεινον ὡσαύτως τὰς αὐτὰς κατὰ τοῦ κτηματογράφου ἐνστάσεις· καὶ ἐκεῖ ὡς καὶ παρ’ ἡμῖν διετείνοντο, ὅτι ὁ δανειζόμενος ἔχει ἀνάγκην χρημάτων, καὶ ὅτι ἂν λάβῃ ἀντ’ αὐτῶν χαρτὶ, ὁ χάρτης οὗτος δὲν ἤθελε ποσῶς τῷ χρησιμεύσει πρὸς τὸν σκοπὸν δι’ ὃν ἐδανείζετο ἐπὶ ὑποθήκῃ τοῦ κτήματός του. Οἱ δὲ ἱδρυταὶ τῆς ἐν Γαλλίᾳ κτηματικῆς πίστεως, τὰς ὑπὸ τῶν τοιούτων Ζωΐλων τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης ἐγειρομένας ἀντιλογίας ἐκποδὼν θέλοντες νὰ θέτωσι, καί τοι τὴν ἀκαταμάχητον τοῦ θεωρήματός των ἀρχὴν συνειδότες, ὅπως γνωρίζουσι τὴν ἀλήθειαν πάντες οἱ ἔχοντες τὴν πεποίθησιν μιᾶς μαθηματικῆς ἢ φυσικῆς ἐφευρέσεως, ὅπως ἐγνώριζεν ὁ Φούλτων τὴν ἀξίαν τοῦ ἀτμοῦ, καὶ ὁ Ἀρχιμήδης τὴν δύναμιν τῶν μηχανῶν του, καὶ ὁ Γαλιλαῖος τὴν κίνησιν τῆς γῆς περὶ τὸν ἥλιον, καὶ ὁ Νεύτων τὴν ἀλήθειαν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἀνακαλυφθέντων φυσικῶν νόμων, ἐνέδιδον ὅμως καὶ οἱ Wolowski, καὶ οἱ Germiny καὶ οἱ Fremy, καὶ ἐδέχοντο τοὺς βαρεῖς ὅρους διότι ἤλπιζον ὅτι δὲν ἤθελε βραδύνει ἡ ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ θεωρία αὐτῶν ἤθελε καταδειχθῇ ὀρθὴ, καὶ ἤθελεν ἀρχίσει ἡ ζήτησις τοῦ κτηματογράφου. Ἤρξαντο λοιπὸν τῶν ἐπιχειρήσεων τῆς Τραπέζης δανείζοντες τοῖς μετρητοῖς. Αὐτὸ τοῦτο σᾶς λέγω καὶ ἐγὼ ἐξ ὀνόματος τῆς Τραπέζης τῆς κτηματικῆς πίστεως ἥτις πρόκειται νὰ συσταθῇ· ἰδοὺ ΔΕΧΟΜΑΙ νὰ δανείζω τοῖς ΜΕΤΡΗΤΟΙΣ, τοῦτο δὲ μόνον ζητῶ παρ’ ὑμῶν, ἄφετε ἐλεύθερον, ἄφετε ἐλεύθερον τὸν δανειζόμενον νὰ δανείζηται ὡς βούλεται, εἴτε τοῖς μετρητοῖς, εἴτε διὰ κτηματογράφων, ἂν ἔχῃ πίστιν εἰς τὰ ὁμόλογα τῆς Τραπέζης, ἂν εὑρίσκῃ τὸ συμφέρον του νὰ μὴ λάβῃ ἀμέσως εἰς μεταλλικὸν τὸ ὅλον ἢ μέρος τοῦ δανείου του. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι μεῖζον θέλει εὑρίσκει ἡ Τράπεζα συμφέρον νὰ δανείζῃ τοῖς μετρητοῖς, διότι εἰς ἀνώτερον δικαιοῦται τόκον, τὸν 8%, παρὰ ἐπὶ κτηματογράφοις, ἐφ’ οἷς δανείζουσα 7% μόνον θέλει λαμβάνει τόκους, ἔστω αὐτὴ ἡ ὑπὸ τὸν ἀριθ. 10 ἐν σελ. 14 τῶν διαμειφθέντων μεταξὺ τοῦ Κ. Βαλτατζῆ καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐγγράφων πρότασις τοῦ Κ. Βαλτατζῆ ἔχουσα ὡς ἑξῆς· «Ἡ Τράπεζα τῆς κτηματικῆς πίστεως δανείζει εἴτε τοῖς μετρητοῖς 8%, εἴτε διὰ κτηματογράφων 7% κατ’ ἐκλογὴν τοῦ δανειζομένου, μὴ δυναμένου τούτου νὰ ζητήσῃ κτηματόγραφα ἀντὶ μετρητῶν, ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Τραπέζης». Ἀλλ’ οἱ ἀντιλέγοντες αὐτόκλητοι κηδεμόνες τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων ἐνίστανται. Ἀπὸ ποίας ὅμως ἐποχῆς ἐν Ἑλλάδι, ἐρωτῶ ἐγὼ αὐτοὺς, ἀπὸ ποίας ποτ’ ἐποχῆς ἐν Ἑλλάδι, ὁ ἰδιώτης, ὁ πολίτης ἐτέθη ὑπὸ τὴν διηνεκῆ κηδεμονίαν τῆς Κυβερνήσεως; ἀπὸ ποίας ἐποχῆς θεωρεῖται οὗτος εἰς κατάστασιν ἀπηγορευμένου, καὶ ἐγένεσθε ὑμεῖς οἱ τοῦ ἀσώτου τούτου ἀντιλήπτορες; Σεῖς λέγετε εἰς τὸν δανειζόμενον κτηματίαν, δὲν σοὶ ἐπιτρέπω νὰ ἔχῃς πίστιν, εἰμὴ εἰς τὸ σεσημασμένον μέταλλον, δὲν σοὶ ἐπιτρέπω νὰ δώσῃς πίστιν εἰς τὴν κτηματικὴν Τράπεζαν. Πρόβητε, Κύριοι, πρόβητε, καὶ εἴπατε καὶ εἰς τὸν ἔμπορον, δὲν σοὶ ἐπιτρέπω κατὰ τὰς συναλλαγάς σου νὰ δέχησαι συναλλαγματικὰς ὡς καὶ οἱαδήποτ’ ἄλλα γραμμάτια ἐμπορικῆς ἀξίας σύμβολα, μόνον τοῖς μετρητοῖς θέλεις διεξάγει τοῦ λοιποῦ πᾶσαν κερδοσκοπικήν σου ἐπιχείρησιν. Ὤ! τοῦτο, Κύριοι, εἶναι ἀφόρητον, εἶναι καθαρὰ παλινδρόμησις εἰς τὸν ἔσχατον βαρβαρισμόν! Ἡ κτηματικὴ Τράπεζα λέγει, ἄφετε τὸν δανειζόμενον νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν θέλῃ χρήματα, τῷ δίδω χρήματα, ἂν θέλῃ κτηματόγραφα, τῷ δίδω, ἂν μοὶ συμφέρῃ, κτηματόγραφα· πλὴν ἐγὼ ἐπιφυλάττομαι εἰς ἐμαυτὴν τὴν ἐκλογὴν, ἂν ὁ δανειζόμενος προτιμᾷ τὰ κτηματόγραφα, νὰ τῷ δώσω τοιαῦτα, ἐπιφυλάττομαι δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο, διότι ἴσως εὑρίσκω τὸ συμφέρον μου νὰ μὴ τῷ δώσω εἰμὴ μετρητά. Ὁ δανειζόμενος ἐχέτω τὸ δικαίωμα νὰ μὲ ὑποχρεοῖ νὰ τῷ δώσω μετρητὰ, δὲν θέλω ποτὲ τῷ τὰ ἀρνηθῆ, ἂν ὅμως προτιμᾷ τὰ ὑφ’ ὑμῶν, ὦ μεγάλοι τῆς Ἑλλάδος οἰκονομολόγοι, περιφρονούμενα κτηματόγραφά μου, ἐγὼ, καὶ μόνη ἐγὼ θέλω κρίνει ἂν μοὶ συμφέρῃ νὰ τῷ δώσω τοιαῦτα, ἅπερ ἴσως δὲν εὑρίσκω συμφέρον νὰ τὰ δώσω αὐτῷ εἰς τὴν ὀνομαστικήν των ἀξίαν, ἀλλὰ νὰ τὰ πωλήσω εἰς τὰ χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης ὑπερτετιμημένα (θόρυβος εἴς τινα θρανία). Ὑποτονθορύζουσί τινες, πλὴν μόνον ἐπὶ τῶν θρανίων, οὐδέποτε δὲ πιστεύω θέλουσι λάβει τὴν τόλμην νὰ ὁμιλήσωσι καθαρὰ ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐννοῶ διατὶ ταράττονται· διότι βλέπουσιν ὅτι αἱ ἀκτῖνες τοῦ ἡλίου τῆς ἀληθείας ἤρξαντο διασχίζουσαι τὴν ἀχλὺν ἣν περὶ αὐτοὺς διέχυσαν, ἐννοοῦσιν ὅτι ὡς ἐχθρὸς τολμηρὸς μετήγαγον τὴν μάχην εἰς τὰ τελευταῖα καὶ ἰσχυρότατα αὐτῶν χαρακώματα. Ποῖος εἶναι λέγετε ἀνόητος τοσοῦτον, ὥστε νὰ προτιμήσῃ τὸ κτηματόγραφον τῶν χρημάτων; Ὄχι, ὄχι δὲν εἶναι ἀνόητος ἐκεῖνος, ὅστις θέλει προτιμήσῃ τὸ κτηματόγραφον, καὶ διότι θέλει πληρόνει 1% ὀλιγώτερον, καὶ διότι ἐν αὐτῷ πλήρης ἀσφάλεια ὑπάρχει καὶ πίστις· δέχεται δὲ τὸ κτηματόγραφον, διότι ἐν αὐτῷ εὑρίσκει τὸ συμφέρον του καὶ ἄλλως. Ἓν παράδειγα θέλει καταδείξει σαφέστατα τοὺς λόγους μου. Ὑποθέσατε, ὅτι ἔχω ἀνάγκην 50,000 δραχμῶν, διὰ νὰ φέρω μίαν μεγάλην καλλιέργειαν εἰς τὸ κτῆμά μου, διὰ νὰ προμηθευθῶ μηχανὰς τελειοτέρας, ἀλλὰ τοῦ ὅλου τῶν δραχμῶν τούτων ποσοῦ δὲν ἔχω ἀμέσως τὴν ἀνάγκην, διότι ἀλληλοδιαδόχως θέλουσι μοὶ χρησιμεύσει, τὸ δ’ ὅλον ποσὸν δὲν θέλω ἀπασχολήσει εἰμὴ ἐν διαστήματι 2, 3, 4 ἢ 5 ἐτῶν. Μὲ συμφέρει λοιπὸν ἀφοῦ κατὰ μῆνα δὲν ἔχω εἰμὴ ἀνάγκην μόνον 2,000 δραχμῶν διὰ τὴν καλλιέργειαν, νὰ ἔχω 48 ἄλλας δραχμῶν χιλιάδας ἀργὰς ἐπὶ 23 μῆνας; μὲ συμφέρει νὰ ἔχω 46,000 δραχμῶν ἐπὶ 22 ἄλλους μῆνας ἀργὰς, καὶ οὕτως ἐφεξῆς ἐπὶ δύω ὅλα ἔτη; ὄχι δὲν μὲ συμφέρει ποσῶς, ἀλλὰ τί μοι τὸ συμφέρον; μὲ συμφέρει νὰ λάβω τοῖς μετρητοῖς μὲν τόσα ὅσων ἔχω ἀνάγκην, νὰ λάβω δὲ εἰς κτηματόγραφα τὰ λοιπὰ, εἰς κτηματόγραφα, λέγω, διότι καὶ ταῦτά εἰσιν ἀσφαλῆ εἰς χεῖράς μου, ἀσφαλέστερα μάλιστα παρὰ τὰ μετρητὰ, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι καθ’ οἱανδήποτε στιγμὴν λάβω αὐτῶν ἀνάγκην, δύναμαι νὰ ἐξαργυρώσω ὅσον χρήζω ποσόν· οὕτω δὲ καὶ ὁ τόκος τῶν 50,000 δραχμῶν θέλει εἶσθαι δι’ ἐμὲ σχεδὸν ἀνεπαίσθητος, διότι τὰ κτηματόγραφα θέλουσι μοὶ ἀποφέρει τόκον, ἐφ’ ὅσον δὲν προσεδαπανήθησαν εἰς τὸ μήπω εἰσέτι προσοδοφόρον καταστᾶν κτῆμά μου. Δὲν εἶναι ὡς τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἅπερ οὐδὲν προσπορίζουσι τῷ κομιστῇ αὐτῶν κέρδος, τοὐναντίον εἶναι ὁμόλογα φέροντα τόκον μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐξοφλήσεως, τὴν δ’ ἡμέραν, καθ’ ἣν ἀναλαμβάνει αὐτὰ ἡ Τράπεζα, δὲν τὰ λαμβάνει εἰς ὑποτίμησιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὀνομαστικὴν καὶ συνάμα πραγματικὴν αὐτῶν ἀξίαν, πληρόνει δὲ τακτικῶς καὶ τὸν τόκον αὐτῶν. Ἂν λοιπὸν ἀφαιρέσητε τὴν βάσιν τῆς Τραπέζης, τὸ κτηματόγραφον, τίποτε δὲν θέλετε ἔχει ἄλλο, εἰμὴ μίαν ὑποθηκικὴν Τράπεζαν ἁπλῶς καὶ τίποτε περισσότερον. Ὅτι δὲ τὸ κτηματόγραφον εἶναι ἡ ζωὴ τῆς Τραπέζης, εἶναι ἡ ὕπαρξις, ἡ βάσις τῆς κτηματικῆς πίστεως, ἀκούσατε, οὐχὶ ἐμοῦ, ἀλλὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπουργοῦ τῆς Γαλλίας, ὅστις ἐν τῇ συνοδευούσῃ τὸ αὐτοκρατορικὸν διάταγμα τῆς 5ης Ἰουλίου 1854 ἐκθέσει του, λέγει τὰ ἑξῆς· «Le crédit foncier ne sera complétement fondé qui le jour où l'emprunteur pourra recevoir en lettres de gage le montant intégral du prêt qui lui sera fait et trouver facilement à les négocier». Ἰδοὺ ὑμῖν μεταφράζω τὰς ῥήσεις ταύτας, ἃς ὡς χρησμοὺς ἀποδέχομαι, διότι ἀληθῶς περὶ οἰκονομικῶν χρησμοδοτοῦσιν οἱ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Γαλλίας ὑπουργοὶ, ἄλλως τε καὶ ἡ δεκαετὴς πεῖρα ἀπέδειξε τὴν ἐνάργειαν τῶν ἀληθειῶν τούτων. «Ἡ κτηματικὴ πίστις δὲν θέλει πραγματοποιηθῆ ἐντελῶς, εἰμὴ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὁ δανειζόμενος θέλει λαμβάνει εἰς κτηματόγραφα τὸ ὅλον τοῦ δανείου, ὅπερ θέλει παραχωρήσει αὐτῷ ἡ Τράπεζα, καὶ θέλει εὑρίσκει εὐκόλως νὰ τὰ πραγματοποιῇ εἰς χρήματα.» Ἀλλὰ, σᾶς λέγουσιν οἱ ἐναντίοι, τὸ κτηματόγραφον τοῦτο εἶναι εὐμετάβλητον, δὲν εἶναι δὲ ὡς τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐσωτερικὴν ἀξίαν, ἀξίαν ἐκ φύσεως ἀμετάβλητον. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ τοῖς εἴπω, ὅτι ἢ ὅλως ἀστοιχείωτοί εἰσι περὶ τὴν οἰκονομικὴν ἐπιστήμην, καὶ διὰ τοῦτο πλανῶνται, ἢ τοὐναντίον ὅτι εἰδότες τἀναντία προσπαθοῦσι νὰ πλανήσωσιν. Ἐγὼ θέλω ἀποδείξει, ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ ὁποῖον φρονοῦσιν, ἢ τοὐλάχιστον λέγουσι, διὰ τὸ κτηματόγραφον, ὑπάρχει κατὰ τὸν αὐτὸν, ἴσως δὲ καὶ μείζονα λόγον, διὰ τὸ μεταλλικόν. Πότε τὸ κτηματόγραφον θέλει ὑποτιμηθῆ; θέλει ὑποτιμηθῆ τότε μόνον, ὅταν λείψωσι τὰ κεφάλαια· τοὐτέστιν ὅταν ἡ ζήτησις θέλει εἶσθαι ἀνωτέρα τῆς προσφορᾶς. Ὁ Νόμος λοιπὸν τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως ἐφαρμόζεται καὶ ἐνταῦθα· ἀλλ’ αὐτὸς ὁ Νόμος δὲν ἐφαρμόζεται ἆρά γε καὶ εἰς τὸ μεταλλικόν; Ἐξηγοῦμαι· εἶσθε ἄνθρωποι τῶν ἐπαρχιῶν καὶ γνωρίζετε, ὅτι ἐν Ἀθήναις εὑρίσκει τις νὰ δανεισθῇ ἐπὶ μετριωτέρῳ τόκῳ παρὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ποία δ’ ἡ αἰτία; διότι ἐν Ἀθήναις ὑπάρχουσι περισσότερα κεφάλαια, ὑπάρχει δηλονότι προσφορὰ μεγαλητέρα, ἐνῷ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις πολλῷ μεγαλητέρα τῆς προσφορᾶς εἶναι ἡ ζήτησις· τοῦτο δὲ, διότι ἐν Ἀθήναις ὑπάρχει ὁπωσδήποτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἥτις ἐν μέρει ἐνεργεῖ καὶ ὡς ὑποθηκικὴ Τράπεζα, δύναται δὲ διὰ μικρῶν ἐξόδων νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἀξίαν τοῦ ἐν Ἀθήναις προσφερομένου κτήματος, διὰ νὰ δώσῃ ἐπ’ αὐτοῦ χρήματα· ἐπειδὴ λοιπὸν ἡ Τράπεζα αὕτη διαγωνίζεται πρὸς τὸν τοκογλύφον κεφαλαιοῦχον, καὶ εὐκολίαν μείζονα παρέχει, καὶ τὸν τόκον ἐλαττόνει, ἐνῷ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις εἶσθε παραδεδομένοι εἰς τὴν διάκρισιν τῶν τοκογλύφων· ἀλλὰ καὶ ἐν Ἀθήναις ἅμα ἡ Τράπεζα εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχει χρήματα διὰ νὰ δανείσῃ ἐπὶ ὑποθήκῃ, ἀμέσως ἀναβιβάζεται ὁ τόκος, καὶ διατί; διότι παύει ὁ διαγωνισμὸς, διότι ὁ κολοσσὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ἔρχεται εἰς διαγωνισμὸν μετὰ τοῦ τοκογλύφου, οὗτος δ’ ἐλεύθερος μένων δανείζει τότε πρὸς 12 καὶ πρὸς 15 τοῖς ἑκατόν. Ἐὰν δὲ τοὐναντίον ἡ Τράπεζα ἔχῃ χρήματα, ἀναγκάζεται τότε καὶ ὁ ἰδιώτης νὰ δανείζῃ πρὸς 7 ἢ 8%. Αὐτὸ τοῦτο θέλει συμβαίνει, Κύριοι, καὶ μὲ τὰ κτηματόγραφα· δὲν εἶναι κίνδυνος μὴ ἐκπέσῃ ἡ ἀξία αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον ἡ προσφορὰ δὲν εἶναι κατωτέρα τῆς ζητήσεως· μάλιστα δὲ διὰ τὸ εὐμετακόμιστον τοῦ κτηματογράφου θέλει μεταβαίνει τοῦτο εἰς τὰς ἀγορὰς καὶ εἰς τὰ χρηματιστήρια ἐκεῖνα ὅπου εὑρίσκει προσφορὰν μεγαλητέραν, καὶ τοῦτο οὐ μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ ἐν Παρισίοις, καὶ ἐν Λονδίνῳ, καὶ ἐν Βιέννῃ, καὶ ἐν Φραγκοφουρτίῳ, καὶ ὁπουδήποτε ἀλλαχοῦ. Ἀντιτάττουσιν ὅμως, φροῦδα ὅσα λέγω, διότι ἡ Τράπεζα, καίτοι ἀναδεξαμένη νὰ δανείζῃ, εἴτε τοῖς μετρητοῖς, εἴτε διὰ κτηματογράφων, θέλει μὲν κρατεῖ τὰ μετρητὰ, ἐξαναγκάζει δὲ τὸν λήπτην νὰ δέχηται ἀντὶ μετρητῶν κτηματόγραφα. Ἀντιπαρατηρῶ ἐγὼ, ὅτι πρώτη ἐγγύησις πάσης συναλλαγῆς, πρώτη βάσις πάσης πίστεως, εἶναι ἡ αἰδὼς, δευτέρα δὲ ἀσφάλεια, τὸ συμφέρον. Ἂν ὑποθέσητε λοιπὸν, ὅτι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀνεγνωρισμένοι ὡς μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι καταβάλει ἑκατομμύρια εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην, θέλουσι δωρεὰν διακινδυνεύσει οὐ μόνον αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἰδίαν αὑτῶν ὑπόληψιν· ἂν ὑποθέσητε, ὅτι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι θέλουσι καταπατήσει καὶ αἰδὼ καὶ συμφέρον, καὶ κρατήσει νεκρὰ τὰ κεφάλαιά των, ἐκδίδει δὲ κτηματόγραφα ἄνευ συνομολογήσεων νέων δανείων, ὅπως πληρόνωσιν ἐπ’ αὐτῶν τόκον χωρὶς νὰ λαμβάνωσιν ἀπὸ τῶν δανείων ἃ πρέπει πάντως καὶ πάντοτε νὰ ἐκπροσωπῶσι τὰ κτηματόγραφα· καὶ ὅτι τοσοῦτον ἀληθῶς μωρὸς ἔσται ἐκεῖνος, ὅστις θέλει μετὰ τοιοῦτον παράδειγμα προσφύγει εἰς τοιοῦτον δανειστὴν, καὶ ταῦτα πάντα ὅπως ὁ συνάψας χρέος 500 ἢ 1,000 δραχμῶν ἐξαναγκασθῇ νὰ λάβῃ ἀντὶ μετρητῶν τὰ κτηματόγραφα τῆς Τραπέζης, ὤ! τότε πλέον ὁμολογῶ ἐμαυτὸν ἡττημένον. Ἄλλως τε τί θέλουσιν εἰπεῖ οἱ μέτοχοι; τί θέλει κάμνει ὁ παρὰ τῇ Τραπέζῃ ταύτῃ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος; Δὲν εἶναι τῶν πρωτίστων αὐτοῦ ἔργων ἡ παρὰ τῆς Τραπέζης ἀκριβὴς τήρησις τοῦ Νόμου καὶ τῶν ὅρων τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς, πᾶσα τῶν ὁποίων παράβασις φέρει ἀναγκαίως εἰς τὴν ἀποστέρησιν τοῦ προνομίου της; Πᾶς λοιπὸν κίνδυνος, ὃν παριστῶσιν οἱ ἐναντίοι, εἶναι ὅλως φαντασιώδης· τὰ κτηματόγραφα ἀδύνατον νὰ ἐλαττωθῶσι τὴν ἀξίαν των, καὶ ἀπόδειξις ἔστω, ὅτι τὰ κτηματόγραφα, ἅπερ ἀποφέρουσι τόκον ἐν Γαλλίᾳ 5% εἶναι ὑπερτετιμημένα, ἤτοι τὰ κτηματόγραφα τῶν 500 φράγκων ἀγοράζονται τοῖς μετρητοῖς 540–545 φράγκα. Θέλετε δὲ νὰ ἴδητε πόσον ἡ τῆς κτηματικῆς πίστεως Τράπεζα αὕτη, ἡ ὁποία κατ’ ἀρχὰς συνήντησεν ἐχθροὺς, καὶ ἐχθροὺς μάλιστα πολλῷ μεγαλητέρους καὶ σπουδαιοτέρους παρὰ τοὺς πυγμαίους, οὓς ἐμποδὼν ἔχει ἡ ἐν Ἑλλάδι (γέλως), ἐξέτεινε τὰς ἐπιχειρήσεις της καὶ συνετέλεσεν εἰς τὸ εὖ εἶναι τῆς Γαλλίας; ἰδοὺ τίνα, ἀπὸ τῆς ἐκθέσεως ἣν ὑπ’ ὄψιν ἔχω τῆς καταστάσεως αὐτῆς κατὰ τὸ 1863, ἐξάγω· εἶπον ὑμῖν, ὅτι ἡ Τράπεζα αὕτη δὲν ἤρξατο κυρίως τῶν ἐπὶ κτηματογράφοις ἐπιχειρήσεών της εἰμὴ ἀπὸ τοῦ 1857· μέχρι τέλους λοιπὸν τοῦ 1859, οὗ τὸν ἰσολογισμὸν ἔχω, ἔχομεν μίαν περίοδον τριῶν μόνων ἐτῶν, καὶ ὅμως εἰς τὸ βραχὺ τοῦτο χρονικὸν διάστημα ὁποία καταπληκτικὴ πρόοδος! Τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1857 ἡ κίνησις τοῦ ταμείου της μόλις ἔφθασεν εἰς 73,251,953 φράγκων, καὶ ὅμως ἦτο συστημένη ἀπὸ τῆς 28 Μαρτίου 1852, ἤτοι μετὰ ἓξ ὅλα ἔτη δὲν ἠδυνήθη νὰ δώσῃ τῷ ταμείῳ της εἰμὴ κίνησιν 73 ἑκατομμυρίων. Ἔρχεται τὸ 1858 ὑπερτριπλασιάζεται ἡ κίνησις αὕτη καὶ ἀναβαίνει ἀμέσως εἰς 241,853,504, ἔρχεται τὸ 1859 καὶ φθάνει εἰς 1,200,000,000, ἤτοι ἑξαπλασιάζεται ἡ τοῦ 1858 καὶ ὀκτωκαιδεκαπλασιάζεται ἡ τοῦ 1857. Ἀλλ’ ἡ πρόοδος τῶν δανείων της εἶναι ἔτι καταπληκτικωτέρα· τὸ 1855, ἤτοι τρία ἀπὸ τῆς συστάσεώς της ἔτη ὅτ’ ἐδάνειζεν ἐπὶ μετρητοῖς, δὲν εἶχε δανείσει εἰμὴ 12½ ἑκατομμυρίων φράγκων, τὸ δὲ 1856 8½ ἑκατομμύρια φράγκων, τὴν δὲ πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1857 μόλις 2 ἑκατομμύρια φράγκων, τὴν δὲ δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἀρξαμένου τοῦ κτηματογράφου, 6 ἑκατομμύρια φράγκων, τὸ ὅλον 8 διὰ τὸ ἔτος 1857, τὸ ἔτος 1858 ἀναβαίνει τὸ ποσὸν τῶν δανείων της ἀμέσως εἰς.............. φράγ. 30,000,000 Τὸ δὲ 1859..................» 33,687,800 Τὸ δὲ 1860..................» 60,000,000 Τὸ δὲ 1861..................» 87,772,234 Τὸ δὲ 1862..................» 86,788,700 Τὸ δὲ 1863..................» 108,527,400!! ὥστε μέχρι τῆς 31 δεκεμβρίου 1863 ἡ τῆς κτηματικῆς πίστεως Τράπεζα τῆς Γαλλίας εἶχε δεδανεισμένα ἐπὶ ὑποθήκῃ ἐν ὅλῳ φρ. 471,234, 164. Ἰδοὺ Κύριοι, τὶς ἡ τοῦ κτηματογράφου δύναμις! Ἐλθέτωσαν νὰ μ’ ἀναιρέσωσι, δι’ ἴσων ὅμως ἐπιχειρημάτων, οἱ ἀντιλέξοντες. Τοὺς περιμένω.

§77ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Εὖγε, εὖγε!

§78ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἀλλὰ μακρὰν εἰμὶ τοῦ νὰ ἐξαντλήσω πάντα τὰ ἀπὸ τῆς κτηματικῆς Τραπέζης ὠφελήματα· Εἶπον ἤδη ὅτι τὸ νὰ δίδῃ δάνεια ἐπὶ μακρᾷ προθεσμίᾳ εἶναι μέγα εὐεργέτημα. Πάντες γνωρίζετε, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ὁ νόμιμος τόκος εἶναι 5% κατὰ τὸν λογαριασμὸν ὃν εὑρίσκω ἐν τῇ ἀνὰ χεῖράς μου ἐκθέσει, ἠξεύρετε εἰς πόσον πράγματι ἀναβαίνει ὁ λόγῳ μόνον εἰς 5% διομολογούμενος τόκος τῶν ἐπὶ ἀκινήτων κτημάτων δανείων; εἰς 7 ἕως 9%, καὶ τοῦτο βεβαιοῦται διὰ τῶν δύω τούτων ἐκθέσεων τῆς ἐπὶ τοῦ περὶ κτηματικῆς Τραπέζης τῆς Γαλλίας Νόμου, τοῦ τότε ὑπουργοῦ Κ. Dumas, καὶ τῆς ἐν τῷ νομοθετικῷ Σώματι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ Νόμου ἐκθέσεως τοῦ εἰσηγητοῦ Κ. Chegaray, τουτέστι τὰ πρόσθετα ἔξοδα, προμήθειαι, κτλ. σχεδὸν διπλασιάζουσιν ἐν Γαλλίᾳ τὸν νόμιμον τόκον· ἐν Ἑλλάδι δὲ, ἔνθα ὁ νόμιμος τόκος εἶναι 12%, ἀφίνω ἕκαστον ὑμῶν ν’ ἀποφανθῇ, οἱ μὲν ἐν γνώσει, οἱ δὲ κατ’ ἰδέαν, ἂν δὲν φθάνῃ οὗτος εἰς 18 καὶ 20%, ὕστερον δι’ ἐν συνειδήσει ἂς εἴπῃ ἂν ἡ σύστασις τῆς κτηματικῆς πίστεως παρ’ ἡμῖν δὲν θέλει εἶσθαι ἀληθῶς εὐεργέτημα. Δάνειον βραχυπρόθεσμον πληρόνει τόκον 7–9%, καί τοι ὁ φαινόμενος νόμιμος τόκος εἶναι μόνον 5% διότι προστίθενται τὰ τῆς ἀνανεώσεως ἔξοδα καὶ ἄλλα ἔκτακτα, ὥστε κατὰ τοὺς ἐπισήμους τῆς Κυβερνήσεως ὑπολογισμοὺς ὁ ἀποτιόμενος πρὸς τὸν ἰδιώτην κεφαλαιοῦχον τόκος, καὶ ὁ πρὸς τὸ δημόσιον εἰσφερόμενος φόρος ἀποῤῥοφῶσι τὰ ⅖ τοῦ ὅλου εἰσοδήματος τοῦ κτήματος· ἀλλὰ μήπως μένουσι τὰ ὑπόλοιπα ⅗ καθαρά; ὄχι· ἐπ’ αὐτῶν βαρύνουσιν αἱ πρὸς καλλιέργειαν τοῦ κτήματος δαπάναι, ὁ σπόρος καὶ ἡ ἐργασία τοῦ ἰδιοκτήτου. Ὥστε διόλου παράδοξον, Κύριοι, ἂν ἐντὸς ὀκταετίας, καὶ ὀκταετίας εἰρηνικῆς καὶ εὐδαίμονος διὰ τὴν Γαλλίαν, ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1840 τὸ ὑποθηκικὸν αὐτῆς χρέος ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῇ ηὐξήθη κατὰ 1,310,832,820 ἐνῷ πρότερον ἦν δέκα μόνον δισεκατομμύρια, ἤτοι ηὔξησε κατὰ ⅐. Ἀποῤῥοφᾷ εἶπον ἡμῖν, Κύριοι, τὰ ⅖ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος ὁ φόρος καὶ ὁ τόκος· διὰ τί δὲ τοῦτο; διότι ὁ δανειζόμενος ἐπὶ βραχείᾳ προθεσμίᾳ ὀφείλει ν’ ἀποτίσῃ τὸ δάνειόν του ἐντὸς τῆς προθεσμίας ταύτης, μὴ ἀποτίων δὲ ἀναγκάζεται ἢ νὰ τὸ παρατείνῃ δι’ ἀνανεώσεως ἢ νὰ ἴδῃ τὸ κτῆμα του ἐκποιούμενον ἀναγκαστικῶς. Ἀλλ’ οἱ πάντες γινώσκετε, ὅτι ὁ γεωργὸς, ὁ κτηματίας δὲν δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ κέρδη ἐν συντόμῳ χρόνῳ ὡς ὁ ἔμπορος, διότι ὁ ἔμπορος πωλεῖ καὶ τὸ κεφάλαιόν του καὶ τοῦτο μεταβάλλει ἀεννάως, ἀδιακόπως· εἶχε σῖτον ἐν παραδείγματι, τὸν μεταφέρει, τὸν πωλεῖ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἀγοράζει ἐκεῖ ἀπὸ τῶν χρημάτων ὑφάσματα· φέρει τὰ ὑφάσματα ἐδῶ, πωλεῖ αὐτὰ, λαμβάνει πάλιν χρήματα καὶ δι’ αὐτῶν ἀγοράζει βαμβάκια· μεταφέρει καὶ ταῦτα εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὰ πωλεῖ, καὶ οὕτως ἐφεξῆς· τοιουτοτρόπως δὲ πραγματοποιεῖ ἐν ἑκάστῃ πωλήσει καὶ τὸ κέρδος του καὶ τὰ κεφάλαιά του. Ἡ γῆ ὅμως δὲν ἀποδίδει οὐδὲ τοσαῦτα, οὐδὲ τόσον ταχέως τὰ κέρδη ὅσον τὸ ἐμπόριον· διότι ὁ δανειζόμενος ἐπὶ τῆς κτηματικῆς αὑτοῦ περιουσίας δανείζεται οὐχὶ μὲ σκοπὸν ν’ ἀνανεώσῃ τὸ κεφάλαιόν του, καὶ διὰ τῆς πωλήσεως αὑτοῦ νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ κέρδος του, ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον μάλιστα, δανείζεται ἵνα τῷ μείνῃ ἡ γῆ του, ἡ οἰκία, τὸ βιομηχανικόν του κατάστημα ἐλεύθερα καὶ ὅλως ἑαυτοῦ. Τὰ βραχυπρόθεσμα λοιπὸν δάνεια ἢ ἐξαναγκάζουσιν εἰς θυσίας ἐκ μέρους τοῦ ὀφειλέτου, ἵνα τῷ μείνῃ τὸ κεφάλαιόν του, ἡ γῆ του δηλονότι, ἢ ὀφείλει οὗτος περίλυπος νὰ ἴδῃ ἀναγκαστικῶς ἐκποιούμενον ὑπὸ τοῦ δανειστοῦ τὸ κτῆμά του, πρὸς διάσωσιν τοῦ ὁποίου εἰς τηλικαύτας ὑπεβλήθη θυσίας καὶ στερήσεις ἄνευ ἀποτελέσματος. Αὐτὴ ἡ ἐθνικὴ τράπεζα τῆς Ἑλλ. πόσα κτήματα ἐξεποίησε διὰ τοῦ πλειστηριασμοῦ; πόσα δὲ καθ’ ἑκάστην ἐκποιεῖ; διότι κακῶς ὑπελόγισαν οἱ δανεισθέντες παρ’ αὐτῆς ὅτι ἤθελον δυνηθῆ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ νὰ πραγματοποιήσωσι κέρδη τοσαῦτα ἀπὸ τοῦ κτήματός των ὥστε νὰ πληρώσωσι τὸ πρὸς τὴν τράπεζαν χρέος των· ἐξέπεσαν τῶν ἐλπίδων των, διότι ἐν τῷ βραχεῖ μεσοχρόνῳ τῷ μεταξὺ τῆς ἡμέρας τῆς συνάψεως τοῦ χρέους των καὶ τῆς ἡμέρας τῆς λήξεως τῆς ἀποτίσεως τοῦ ἐνιαυσίου ἐνοικίου τοῦ κεφαλαίου ὃ ἐδανείσθησαν, ἤτοι τοῦ τόκου, δὲν κατώρθωσαν νὰ πληρώσωσι τοὺς τόκους τοῦ δευτέρου ἔτους, ὅθεν ἠναγκάσθησαν διὰ νὰ πληρώσωσι τοὺς καθυστεροῦντας τοῦ πρώτου ἔτους τόκους, καὶ τοὺς ἤδη ὀφειλομένους τοῦ δευτέρου, νὰ εὕρωσιν ἄλλον δανειστὴν ἐπὶ βαρυτέρῳ τόκῳ καὶ δόσει δευτέρας ὑποθήκης, διότι ἡ τράπεζα οὔτ’ ἐδάνειζε περισσότερα ἐπὶ τοῦ κτήματος, οὐδὲ νὰ περιμείνῃ ἤθελεν· οὕτω δὲ καὶ τὸ τρίτον καὶ τὸ τέταρτον ἔτος ἔπραξεν, ὅπως ἑκάστοτε ἱκανοποιῇ τὸν ἐπὶ μετριωτέρῳ τόκῳ προγενέστερον δανειστὴν δι’ ἄλλου μεταγενεστέρου ἐπὶ τόκῳ ἐπαχθεστέρῳ, μεχρισοῦ κατήντησε νὰ μὴ εὕρῃ πλέον οὐδένα δανείσοντα αὐτόν, ἔσπευδε δὲ καὶ ἡ λῆξις ἁπάντων τῶν ἀλλεπαλλήλων τούτων χρεῶν, ὥστε ἐγένετο ὁ πλειστηριασμός, καὶ ὁ δυστυχὴς ὀφειλέτης ἔχασε καὶ τὸ κεφάλαιον αὑτοῦ. Οὕτω λοιπὸν τὸ βραχυπρόθεσμον δάνειον ἐπὶ τοῦ κτήματος, ἀφοῦ ἠνάγκασε τὸν ὀφειλέτην νὰ κάμῃ θυσίας ἀλλεπαλλήλους, ἔφερεν αὐτὸν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν τοῦ κτήματός του, διότι διὰ τοῦ βραχυπροθέσμου δανείου συνήθως αὐξάνει, σπανιώτατα δ’ ἐλαττοῦται τὸ ὑποθηκικὸν χρέος. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἱστορία ἣν ἔκαμα ὑμῖν ἤδη, εἶναι δυστυχῶς ἡ ἱστορία ὅλων τῶν κτηματιῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅσοι ἐδανείσθησαν ἐπὶ τῶν κτημάτων των, ταῦτα εἶχον ἐν ἀρχῇ ἰδικά των, ἀλλ’ αὐξανομένου τοῦ χρέους των κατήντησαν νὰ μείνωσι γυμνοὶ καὶ τετραχηλισμένοι. Ὡς δ’ εἶπον ὑμῖν, δὲν εἶναι μόνον οἱ κτηματίαι τῆς Ἑλλάδος οἱ τοιαῦτα παθόντες δεινά, ἀλλὰ καὶ οἱ τῆς Εὐρώπης, ἔθεσα ἤδη ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν ἐπισήμους στατιστικὰς πληροφορίας, καθ’ ἃς ἀπέδειξα, ὅτι καὶ ἐν Γαλλίᾳ τὸ ὑποθηκικὸν χρέος, ὅπερ ἀνέβαινεν εἰς 10 δισεκατομμύρια κατὰ τὸ 1833, μέχρι τοῦ 1840 οὐ μόνον δὲν ἐλαττώθη ἀλλὰ καὶ τοὐναντίον ηὔξησε κατὰ 1,400,000,000 περίπου. Τίς ἡ αἰτία τοῦ τοιούτου; Ἀλλ’ ἐπιλείψει με ὁ χρόνος ἂν ὅλα τὰ ἀπὸ τοῦ βραχυπροθέσμου δανείου διὰ τὸν γαιοῦχον κακὰ καταλέξω· ἀλλ’ ἔτι ὀλίγα, διότι τὸ ἀντικείμενον εἶναι ἄξιον πάσης σπουδῆς καὶ μερίμνης. Τὸ διὰ τοὺς κεφαλαιούχους γλίσχρον ἀπὸ τῶν ἐπὶ ὑποθήκῃ δανείων ἀποφερόμενον κέρδος, αἱ δυσκολίαι τῆς ἐν τῷ ὡρισμένῳ χρόνῳ εἰσπράξεως τῶν ἐπιτόκων κεφαλαίων των, ἡ ἐπὶ χρόνον κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον μακρὸν νέκρωσις αὐτῶν, τὰ ἀπὸ ἄλλων ἐπασχολήσεων τῶν κεφαλαίων ταχύτερα καὶ ἀφθονώτερα κέρδη, ἔτεινον εἰς τὸ νὰ φυγαδεύσωσι τὰ κεφάλαια ἀπὸ τῆς γεωργίας καὶ τῆς λοιπῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας, εἰ δὲ δὲν εὑρίσκετο τὸ μυστήριον τῆς κτηματικῆς πίστεως ἐγκαίρως, ἠξεύρετε ποῦ ἐν ὀλίγοις ἔτεσιν ἤθελε καταντήσει ἡ γεωργία; ἤθελεν ἀφανισθῆ, διότι ὁ κεφαλαιοῦχος βλέπων ὅτι τὰ δάνειά του ἐπὶ τοῦ κράτους, ἂν ἠγόραζε δημόσια χρεώγραφα, βλέπων ὅτι ἂν ἐδάνειζεν εἰς βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις, ἤθελε λάβει ἐντὸς ὀλίγου τὸ κεφάλαιον καὶ τοὺς τόκους, πρὸς τούτοις δὲ καὶ ὅτι ἤθελε πραγματοποιήσει καὶ κέρδη τινά, ἤθελε φεύγει τὴν γεωργίαν, ἥτις δὲν τοῦ ἀπέφερεν εἰμὴ 5%, πλείονας δὲ κόπους καὶ φροντίδας, καὶ δίκας ἀτελευτήτους ἐπὶ κατασχέσεσιν, ἀνακοπαῖς καὶ ἀναβολαῖς πλειστηριασμῶν, καὶ ἄλλοις μυρίοις, ὧν οἱ πάντες ἔχετε γνῶσιν ἀκριβῆ. Ποῦ λοιπὸν ἤθελε προσφύγει ὁ γεωργός, ὅστις ὅπου ἂν ἔστρεφε τὸ βλέμμα του ἤθελεν εὑρίσκει ἀνταγωνιστὴν αὐτὸν τὸν κεφαλαιοῦχον, τὸ βιομηχανικὸν κατάστημα, τὸ κράτος μὲ τὰ χρεώγραφα, τὴν ναυτιλίαν μὲ τὰ ναυτικὰ δάνεια, τὰς ἐμπορικὰς ἐπιχειρήσεις, τὰς παντοίας κερδοσκοπικὰς ἑταιρίας; ἡ κτηματικὴ λοιπὸν πίστις ἦλθε πρὸς ἀντίληψιν τοῦ γαιοκτήμονος, ἀνεπλήρωσε δὲ τὸ μέγα κενὸν ὅπερ ἐγίνετο περὶ τὴν ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν, καὶ ἐζωογόνησεν αὐτὴν, ἢ μᾶλλον ἐκ νεκρῶν τὴν ἀνέστησεν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο Κύριοι! νομίζετε, ὅτι ὁ δανειζόμενος παρὰ τῆς Τραπέζης τῆς κτηματικῆς πίστεως δανειστὴν θέλει ἔχει τὴν Τράπεζαν; Ἀπατᾶσθε· ἡ Τράπεζα δὲν εἶναι εἰμὴ ἁπλοῦς μεσίτης· ὁ ἀληθὴς δανειστὴς ἔσται ὁ κατέχων τὸ κτηματόγραφον. Ποῖον δὲ κίνδυνον διατρέχει ὁ ἰδιώτης, ὅστις ἔχων 5000 δραχμὰς διὰ νὰ δανείσῃ, ἀντὶ νὰ τὰς δανείσῃ ἀμέσως πρὸς τὸν χρείαν ἔχοντα αὐτῶν τὰς δανείζει εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ ὁ χρείαν ἔχων τὰς λαμβάνει παρὰ τοῦ μεσίτου τούτου; Μήπως δὲν ἐδάνεισεν ἐπὶ πραγματικῇ ὑποθήκῃ τὰς 5,000 δραχμὰς αὑτοῦ; οὐ μόνον δὲ πραγματικὴν ἔσχεν ὑποθήκην πρώτην ἐπὶ κτήματος διπλασίας τοὐλάχιστον ἀξίας, ἀλλὰ καὶ ἔτι πρός· δὲν ἔχει ξηρὸν κεφάλαιον εἰς χεῖράς του, ἀλλ’ ἔχει ζῶν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον εἰς πᾶσαν στιγμὴν δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ εἰς νόμισμα· ἐρωτήσατε τοὺς δανειστὰς, ἐρωτήσατε ἡμᾶς τοὺς δικηγόρους, οἵτινες γνωρίζομεν, τί εἶναι τὰ ἐπὶ ὑποθήκῃ συμβόλαια, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς οἵτινες τοιαῦτα ἐκάμετε, εἶσθε ἆρά γε κατὰ πᾶσαν στιγμὴν κύριοι νὰ πραγματοποιήσητε εἰς χρήματα τὸ συμβόλαιόν σας ἐκεῖνο; ἴσως μοὶ εἴπητε, ναὶ, καὶ ὅτι δύνασθε νὰ τὸ ἐκχωρήσητε· ἀλλ’ ὁποίας θυσίας θέλετε κάμει πρὸς τοῦτο; ὁ ἀγοράζων τὸ συμβόλαιόν σας ἐκεῖνο, ὁποίας θυσίας θέλει ἀπαιτήσει παρ’ ὑμῶν; εἰς ποῖα δικαιώματα προεξοφλήσεως θέλει σᾶς ὑποβάλει; γνωρίζετε πάντες Κύριοι, ὅσοι ἐζήσατε ἐν Ἑλλάδι τὰς θυσίας ταύτας. Οὐδὲν τῶν τοιούτων συνοδεύει τὸ κτηματόγραφον, ὅπερ εἶναι αὐτὸ τὸ ἐπὶ ἀσφαλεῖ ὑποθήκῃ συμβόλαιον κυκλοφοροῦν ὡς τὰ γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, μὲ μόνην τὴν διαφοράν, ὅτι ταῦτα μὲν οὐδένα ἀποφέρουσι τόκον, τὸ δὲ κτηματόγραφον ἀποφέρει, καὶ μεταβιβάζεται ἀπὸ χειρὸς εἰς χεῖρα, ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως συμβολαιογράφου πρὸς σύνταξιν τοῦ τῆς ἐκχωρήσεως συμβολαίου, ἄνευ ὀπισθογραφήσεώς τινος, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκ μέρους τοῦ μεταβιβάζοντος τὸ κτηματόγραφον ἐγγυήσεως. Ἐξεταστέον ἤδη συγκριτικῶς ὁποῖα τὰ ὑπὲρ τὸ ἁπλοῦν ἐπὶ ὑποθήκῃ δάνειον πλεονεκτήματα τοῦ κτηματογράφου, δι’ οὗ ἐν χρόνῳ μακρῷ ἀποσβέννυται τὸ χρέος. Ὅστις παρὰ τοῦ ἰδιώτου δανεισθῇ πρὸς 12, 10, 8% ἐξακολουθεῖ νὰ πληρόνῃ τοὺς τόκους ἐπὶ εἴκοσιν, ἐπὶ τριάκοντα ἔτη, καὶ ὅμως τὸ κεφάλαιον μένει ζωντανὸν, δὲν νεκροῦται ποτὲ, εἶναι γάγγραινα, εἶναι φάγαινα, ἥτις καταβιβρώσκει τὴν περιουσίαν του. Δανειζόμενος ὅμως παρὰ τῆς Τραπέζης τῆς κτηματικῆς πίστεως τί ἔχει νὰ πληρώσῃ κατ’ ἔτος; ὀλιγωτέρους μὲν τόκους τῶν συνήθων, οὓς θέλει πληρόνει πρὸς τὸν ἁπλοῦν ἐπὶ ὑποθήκῃ δανειστὴν, διὰ χρόνου δ’ ἀνεπαισθήτως θέλει ἐξοφλήσει καὶ τὸ κεφάλαιον. Ἐδῶ ἔχω μίαν συγκριτικὴν ἀντιπαράθεσιν δανείου ὑποθηκικοῦ πρὸς 7%, καὶ δανείου τῆς κτηματικῆς πίστεως ἀποσβεννυμένου ἐν διαστήματι 46 ἐτῶν. Τὸ δάνειον εἶναι τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ καὶ διὰ τὰ δύο εἴδη τοῦ χρέους, εἴκοσι χιλιάδες δραχμῶν. Ἐν διαστήματι εἴκοσιν ἐτῶν πόσον θέλει ἀποτίσει πρὸς τὸν δανειστὴν τῆς πρώτης κατηγορίας; 84,400 δραχμάς. Πόσον δὲ θέλει πληρώσει εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς κτηματικῆς πίστεως; 53,738 δραχμὰς καὶ 20/100. Τουτέστιν ἐνῷ τὸ αὐτὸ ποσὸν ἐδανείσθη παρά τε τῆς κτηματικῆς Τραπέζης καὶ παρὰ τοῦ ἰδιώτου, πρὸς μὲν τὸν ἐπὶ τῇ συνήθει ὑποθήκῃ δανειστὴν ἐν 46 ἔτεσι κατεβλήθησαν πλέον ἢ 84 χιλιάδες, πρὸς δὲ τὴν κτηματικὴν Τράπεζαν διὰ τὸ αὐτὸ ποσὸν καὶ εἰς τὸν αὐτὸν χρόνον μόνον δραχμὰς 55,738, ἤτοι καὶ τὸ χρέος ἀπεσβέσθη καὶ ὁ ὀφειλέτης ὠφελήθη δρ. 28,662. Εἶναι ἀριθμοὶ αὐτοὶ, εἶναι πίνακες, ἀντιλογίαν δὲν ἐπιδέχονται. Ποῖον δὲ καὶ τοῦ μηχανισμοῦ τούτου τὸ μυστήριον; Πῶς γίνεται ἡ ἀπόσβεσις αὕτη; Διὰ τοῦ συνθέτου τόκου. Τὸ δὲ πάντων περιεργότατον εἶναι, ὅτι καὶ εἰς τὴν Τράπεζαν συμφέρει ὡς καὶ εἰς τὸν ὀφειλέτην, νὰ ᾖναι τὸ δάνειον ὅσον τὸ δυνατὸν μακροχρονιώτερον, ἐνῷ εἰς τὰ ἰδιωτικὰ δάνεια ἀντίθετον ἔχει συμφέρον ὁ δανειστὴς παρὰ ἐκεῖνο τοῦ ὀφειλέτου, διότι εἰς μὲν τὸν δανειστὴν συμφέρει νὰ δώσῃ τὸ δάνειον ἐπὶ ὅσον οἷόν τε συντομωτέρᾳ προθεσμίᾳ, ἵνα μὴ δεσμεύσῃ, καὶ δεσμεύσας καταστήσῃ σχεδὸν νεκρὸν τὸ κεφάλαιόν του, εἰς δὲ τὸν ὀφειλέτην τὸ βραχυπρόθεσμον, ὡς τὸ ἀπέδειξα ἤδη, ἐπιφέρει τὴν καταστροφήν. Ἀλλὰ μήπως ὁ ἰδιώτης ὀφειλέτης μόνον διὰ τοῦ ὁρισθέντος ἐν τῷ συμβολαίῳ χρόνου ἀποσβέννυσι τὸ πρὸς τὴν κτηματικὴν Τράπεζαν χρέος του; Εἶπον ὑμῖν Κύριοι, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν εἶναι εἰμὴ ὁ μεσίτης, ὅστις ὅπως δανείσῃ τῷ χρείαν ἔχοντι ἐδανείσθη παρὰ τοῦ κεφαλαιούχου, καὶ κατέστη ἡ ἰδία ὀφειλέτις, ὀφείλει λοιπὸν καὶ αὐτὴ ἰσοχρόνως τῇ ἀποσβέσει τοῦ χρέους τοῦ ἰδιώτου, νὰ συναποσβέσῃ καὶ τὸ πρὸς τὸν κάτοχον τοῦ κτηματογράφου δανειστὴν αὐτῆς χρέος της, διότι ἐπαναλέγω, δανειστὴς δὲν εἶναι ἡ Τράπεζα, ἀλλ’ ὁ κάτοχος κτηματογράφων. Διὰ τῆς κληρώσεως λοιπὸν, ἥτις καθ’ ὡρισμένας γίνεται περιόδους, ἐξοφλοῦνται τόσα γραμμάτια, ὅσα ἀντιστοιχοῦσι πρὸς τὰ ἀποσβεννύμενα τῶν παρ’ αὐτῆς δανεισθέντων χρέη. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ἡσύχως καὶ ἄνευ τῆς ἐλαχίστης συνταράξεως γίνεται ἡ ἀπόσβεσις ἀμφοτέρων τῶν χρεῶν. Ἀλλὰ μήπως μέχρι τῆς παρελεύσεως ὅλου τοῦ συμπεφωνημένου χρόνου, ὁ δανεισθεὶς παρὰ τῆς Τραπέζης ὀφείλει νὰ μένῃ ὀφειλέτης αὐτῆς καὶ δίκην δουλοπαροίκου νὰ ὑπομένῃ τὴν ἐπὶ τοῦ κτήματός του ὑποθήκην κἂν εὐνοηθῇ ὑπὸ τῆς τύχης, κἂν μία κληρονομία τύχῃ αὐτῷ, ἢ αἱ ἐπιχειρήσεις του προοδεύσωσιν; Ὄχι· ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ ἰδιώτης νὰ προεξοφλήσῃ, δίδων μικρόν τι ποσὸν δι’ ἀμοιβὴν τῆς Τραπέζης, ἥτις θέλει τῷ κάμει τὴν προεξόφλησιν· καὶ δέχεται ἡ Τράπεζα νὰ προεξοφλῇ ἐνῷ τοὐναντίον ἂν ἐδανείσθη τις ἐπὶ τοῦ κτήματος του ἐπὶ 5 ἔτη, καὶ θελήσῃ τὴν ἐπιοῦσαν νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος του, ὁ ἰδιώτης δανειστὴς ἀρνεῖται τὴν πληρωμὴν, διότι κατὰ τὸν νόμον οὐδεὶς ὑποχρεοῦται πρὸ τῆς λήξεως νὰ δεχθῇ τὴν πληρωμὴν ἀσφαλῶς τετοποθετημένων κεφαλαίων του. Ἔρχομαι τώρα νὰ ἐξετάσω, ἂν οἱ κάτοχοι κτηματογράφων ζημιοῦνται· καὶ σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι ἐδῶ δὲν προτίθεμαι νὰ λαλήσω πλέον περὶ τῆς προκειμένης Τραπέζης, διότι ὡς εἶπον ὑμῖν οἱ προτείνοντες παρ’ ἡμῖν τὴν σύστασιν τοιαύτης λέγουσιν, ἀφήσατε τὸν ἰδιώτην ἐλεύθερον νὰ λάβῃ παρ’ ἐμοῦ ἢ χρήματα, ἢ ἂν θέλῃ, καὶ θέλω, κτηματόγραφα, μὴ γίνεσθε ὁ κηδεμὼν αὐτοῦ· ἀλλὰ σκοπῶ νὰ ἐξετάσω τοῦτο διὰ τὰς Τραπέζας τῆς κτηματικῆς πίστεως, ὡς τὴν τῆς Γαλλίας, ὅπου εἶναι ὑποχρεωτικὸν τὸ κτηματόγραφον, καὶ ἡ Τράπεζα δὲν δίδει εἰμὴ κτηματόγραφα· ἐννοεῖται ὅμως ὅτι, ἂν θέλῃ ὁ ἰδιώτης νὰ πραγματοποιήσῃ ἀμέσως εἰς χρήματα τὸ κτηματόγραφον αὑτοῦ, ἀναλαμβάνει τοῦτο αὐτὴ ἡ Τράπεζα μὲ πληρωμὴν ἀμοιβῆς ¼ ἢ ⅓%· ἄρα οὐδ’ οὕτως ζημιωθήσεται ὁ ἰδιοκτήτης, μάλιστα δὲ ἐν Ἑλλάδι, ἔνθα ὁ ἐπὶ κτηματογράφῳ δανεισόμενος θέλει πληρόνει τόκον 1% ὀλιγώτερον τοῦ ἐπὶ χρήμασι δανεισαμένου. Ἄλλο ἔτι συμφορώτερον διὰ τὸν ὀφειλέτην. Ὑποθέτατε ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτησις ἀνάλογος τῇ προσφορᾷ, τότε ὡς εἰκὸς ἐλαττοῦται ὀλίγον ἡ ἀξία τοῦ κτηματογράφου, μεγάλην ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὠφέλειαν δύναται νὰ περιποιήσῃ εἰς ἑαυτὸν ὁ ἰδιώτης, διότι δύναται ἴδια ἔχων, ἢ προμηθευόμενος κεφάλαια, νὰ στρέψῃ αὐτὰ ἐξ ἄλλων ἐπιχειρήσεων, καὶ δι’ αὐτῶν ν’ ἀγοράσῃ κτηματόγραφα τῆς Τραπέζης, δι’ ὧν νὰ προεξοφλήσῃ τὸ χρέος του, καθόσον ἡ Τράπεζα εἶνε πάντοτε ὑπόχρεως νὰ δέχηται τὰ κτηματόγραφα ἃ ἐξέδοτο εἰς τὴν ὀνομαστικὴν αὐτῶν ἀξίαν. Εἰ δ’ εἶναι ἐπιζήμιος ἡ ἔκδοσις κτηματογράφων, πάντως ἡ Τράπεζα δὲν θέλει ἐκδίδει τοιαῦτα· ἄλλως τε οἱ δανεισταί, οἱ ὁποῖοι μεταχειρίσθησαν αὐτὸν τὸν μεσίτην, τὴν τῆς κτηματικῆς πίστεως Τράπεζαν, διὰ νὰ τοποθετήσωσι τὰ χρήματά των, εἶναι πάντοτε ἕτοιμοι νὰ σώσωσιν αὐτὴν, ὅπως μὴ ἀπολέσωσι τὰ κεφάλαιά των· αὐτοὶ οὗτοι λοιπὸν θέλουσιν ἐνεργεῖ ὑπὲρ αὐτῆς, διότι ἐνδιαφέρονται, ἵνα μὴ ἐκπέσῃ ἡ ἀξία τοῦ κτηματογράφου καὶ ζημιωθῶσιν. Ἀλλά, Κύριοι, καὶ τίς ὑπάρξει ποτὲ λόγος, ὅπως αὐτὸ τὸ κτηματόγραφον ἐκπέσῃ, ἐλαττωθῇ τὴν ἀξίαν; ἐὰν τὸ ἐπὶ ὑποθήκῃ συμβόλαιον, ὅπερ ἔχετε ὑμεῖς, ὁ ἁπλοῦς ἰδιώτης, τὸ θεωρῆτε ἀσφαλὲς, μήπως τὸ κτηματόγραφον, ὅπερ ἔχει ἡ Τράπεζα, δὲν εἶναι ἀσφαλέστερον; πάντως εἶναι· πρῶτον μὲν, διότι εἶναι ἐπὶ ὑποθήκῃ ἠσφαλισμένον ὡς τὸ ὑμέτερον, δεύτερον δὲ, διότι τὸ δάνειον ἐδόθη ἐπὶ τῇ ἡμισείᾳ ἀξίᾳ τοῦ κτήματος, πλεονέκτημα ὅπερ ἴσως δὲν ἔχει τὸ ὑμέτερον, τρίτον δὲ, διότι ἔχει προνόμια, καὶ τέταρτον, διότι ἂν ὁ ὀφειλέτης δὲν πληρώσῃ τὸν ἐτήσιον τόκον, ἔχει ἡ Τράπεζα τὸ δικαίωμα νὰ στείλῃ μεσεγγυοῦχον καὶ νὰ εἰσπράξῃ τὰ εἰσοδήματα πρὸς ἰδίαν αὐτῆς ὠφέλειαν, ἤτοι εἰς λογαριασμὸν τοῦ τόκου, πέμπτον δὲ, ἂν γίνῃ ἀνάγκη ἐξαναγκαστικῆς τοῦ κτήματος ἐκποιήσεως, ὑμεῖς μὲν εὑρίσκεσθε ἐκτεθειμένος εἰς ὅλας τὰς πολυειδεῖς στρεψοδικίας τοῦ ὀφειλέτου, εἰς ὅλας τὰς πολυπλόκους διατυπώσεις καὶ τοὺς μυρίους τῆς ἀκυρότητος λόγους τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὧν ἁπάντων ἀπηλλαγμένη εἶναι ἡ Τράπεζα. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα οὐδεὶς ἰδιώτης τὰ ἔχει. Πᾶς λοιπὸν κεφαλαιοῦχος ἔχει συμφέρον νὰ διαθέτῃ τὰ κεφάλαιά του εἰς ἀγορὰν τῶν τῆς Τραπέζης τοιούτων κτηματογράφων παρὰ νὰ δανείζῃ αὐτὰ αὐτὸς ὁ ἴδιος, καὶ διότι τῷ ἀποφέρουσι τόκον ἀσφαλέστερον καὶ τακτικῶς πληρονόμενον, καὶ διότι τὰ χρήματα αὐτοῦ εἰσιν ἀσφαλέστερα, καὶ ἐν παντὶ καιρῷ δύναται νὰ ἐκποιήσῃ τὰ κτηματόγραφά του, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου προμηθευθῇ χρήματα, διότι ὡς εἶπον ὑμῖν, διὰ τοῦ κτηματογράφου κατασταίνεται κινητὴ ἡ τῶν ἀκινήτων ἀξία. Ἄλλοι δὲ σᾶς εἴπωσιν ἴσως, ὅτι αὐτὰ τὰ ὑπέρογκα προνόμια, ἅπερ ζητεῖ ἡ Τράπεζα, καὶ τὰ ὁποῖα ὑπέδειξεν ὑμῖν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, θέλουσι βλάψει. Οἱ τοιοῦτοι ἴσως εἶναι ὀπαδοὶ τῆς καταργήσεως παντὸς προνομίου. Καί τοι τὸ ζήτημα περὶ προνομίων, διὰ τὰς μεγάλας ἐπιχειρήσεις τοὐλάχιστον, διχοτομεῖ τὰς γνώμας τῶν μεγάλων τῆς Εὐρώπης οἰκονομολόγων, πάλιν λέγω, ὅτι τὸ προνόμιον εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον προσὸν διὰ τὴν ὕπαρξιν μιᾶς κτηματικῆς Τραπέζης, διότι πᾶσα τοιαύτη δεσμεύει τὰ κεφάλαιά της ἐπὶ χρόνον μακρὸν, ἐπὶ μίαν καὶ δύο πολλάκις γενεὰς, ἄρα ἀδύνατον αὐτῇ νὰ ἐνεργήσῃ τι ἂν μὴ ἔχῃ διὰ προνομίου ἠσφαλισμένον τὸ μέλλον της. Οἱ οἰκονομικοὶ νόμοι, κἂν ὑποτεθῶσιν ὡς οἱ ἀριθμητικοὶ ἀληθεῖς καὶ ἀλάνθαστοι, δὲν εἶναι ὅμως ἐπίσης καὶ ἀμετάβλητοι, πολλὰ αἴτια ἐξωτερικὰ συμπίπτοντα ἀναστέλλουσι τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν. Τὸ δὲ περὶ ἀκριβείας τῶν τίτλων προνόμιον, δι’ οὗ ἡ Τράπεζα θέλει ἐκκαθαρίζει καὶ μονιμοποιεῖ τὸν τίτλον, ἐξουδετεροῖ δὲ πᾶσαν λανθάνουσαν τρίτου ἀπαίτησιν, καὶ τοῦτο μᾶλλον πρὸς ὄφελος τοῦ ἰδιώτου δύναται νὰ μεταστραφῇ, διότι θέλει ἐξαναγκάσει τὸν ἰδιώτην εἰς τακτοποίησιν τῶν τίτλων τῆς ἰδιοκτησίας του. Ἤκουσα ἐντίμου πολίτου δανεισθέντος παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, νὰ ὁμολογῇ αὐτῇ χάριν, διότι ἠναγκάσθη, ἐκεῖνο ὅπερ ἐπὶ τοσοῦτον παρημέλησε χρόνον, τὸ νὰ τακτοποιήσῃ τὰ ἔγγραφα τῆς ἰδιοκτησίας του, νὰ πράξῃ ὅπως ἐπὶ τίτλοις ἀσφαλέσι τῷ δανείσῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἄρα καὶ ἄλλου οὐ μικροῦ ἀγαθοῦ παροχεὺς τοῖς ἰδιώταις γενήσεται ἡ τῆς κτηματικῆς πίστεως Τράπεζα, ἐξαναγκάζουσα τοὺς ἀμελεστέρους αὐτῶν νὰ τακτοποιήσωσι τὰς ἰδιοκτησίας των, καὶ νὰ μὴ ἀφίνωσι περιπλοκὰς καὶ δίκας εἰς τοὺς κληρονόμους των· καὶ τοῦτο οὐ μόνον θέλει συμβῆ παρ’ ἡμῖν, οἱ ὁποῖοι χθὲς μόλις ἀνεκύψαμεν τοῦ ζυγοῦ, καὶ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι μόλις ἀρχόμεθα σχηματίζοντες τῆς ἐγγείου ἡμῶν ἰδιοκτησίας τοὺς τίτλους, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Γαλλίαν συνέβη, καὶ ἡ ἐκεῖ σύστασις τῆς Τραπέζης τῆς κτηματικῆς πίστεως τὸ ἀπέδειξεν, ὅτι μόλις τὸ ⅕ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα τῇ ὑπεβλήθησαν πρὸς χορήγησιν δανείων ἐκρίθησαν ἀσφαλεῖς καὶ ἀκέραιοι τίτλοι ἀναμφισβητήτου ἰδιοκτησίας, διότι καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἡ μεταγραφὴ εἰσήχθη λίαν βραδέως. Βεβαίως καὶ παρ’ ἡμῖν, μετ’ ὀλίγα ἔτη, ὅταν ἡ μεταγραφὴ καὶ ἡ παραγραφὴ θέλωσιν ἀσφαλίζει, ἐπικρατέστερον, καὶ ἡ κτηματικὴ πίστις θέλει κατασταθῆ μεγαλῃτέρα καὶ ἑδραιοτέρα ἐν Ἑλλάδι. Ἡ ἐξουδετέρωσις λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ἡ Τράπεζα, δὲν εἶναι βαρύτατον προνόμιον, ὅπως δύνανται νὰ τὸ παραστήσωσιν οἱ ἐκμεταλλευόμενοι τὴν διαβολήν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν, ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, ἔνθα μόλις μία ἐκποίησις ἔλαβε χώραν ἐπὶ πεντακισχιλίων δανείων.

§79ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ καθέκαστα, Κ. Πρόεδρε (Θόρυβος.)

§80ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δίκαιον ἔχει ὁ διακόπτων με, ὅτι ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὰ καθέκαστα. Τελειόνω λοιπὸν Κύριοι, διότι πλέον βέβαια ἢ ὅσον ὑμεῖς ἐκουράσθητε ἀκούοντές μου, ἐξηντλήθην ἐγὼ ἐπὶ τοσοῦτον τὸν λόγον μηκύνας. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι μεταλλεῖον πλούσιον, ἀλλὰ κεκρυμμένους θησαυροὺς περιέχον, εἶναι γῆ γόνιμος, ἀλλὰ γῆ ἥτις χρειάζεται ζωογόνησιν, εἶναι Δανάη, ἥτις περιμένει τὸν Δία νὰ καταβῇ ἐπ’ αὐτῆς ἐν βροχῇ χρυσῇ. Ἡ κτηματικὴ πίστις θέλει λοιπὸν φέρει ἐκεῖνο, οὗπερ στερούμεθα ἐν Ἑλλάδι, θέλει μᾶς φέρει ἐξωτερικὰ κεφάλαια διὰ νὰ ζωοποιήσωμεν τὴν πατρίδα. Τοῦτο ἐξηγεῖ ὅλην αὐτὴν τὴν σπουδὴν, ἥτις περικυκλοῖ ἡμᾶς, διότι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι νοήμων, καὶ ποῦ τὸ συμφέρον του ἔγκειται ἀκριβῶς διορᾷ· ὅταν ἀκούετε τὸν λαὸν φωνάζοντα πανταχόθεν, θέλω Τράπεζαν Γεωργικὴν, τὴν θέλει, διότι αἰσθάνεται τὰς ἀνάγκας του. Μακάριος ἂν ἀπέδειξα ὑμῖν, Κύριοι, ἔστω καὶ ἀτελῶς, τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰς ὠφελείας ἃς ὑπόσχεται ἡ Τράπεζα αὕτη, καὶ ὅτι ὅσοι ζητοῦσι νὰ ἐκφοβήσωσιν ἡμᾶς εἰσὶν οἱ ἐκμεταλλευόμενοι τὴν ἄγνοιαν ἡμῶν καὶ ἐπ’ αὐτῆς κερδοσκοποῦντες. Τὸ πολλαπλασιάζον σήμερον τὰ κεφάλαια, τὸ παράγον τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον, τὸ κατορθοῦν τὰ κολοσιαῖα ἔργα, δὲν εἶναι τὸ μέταλλον, ἀλλ’ ἡ πίστις, καὶ μάλιστα ἡ κτηματική. Δὲν πιστεύω λοιπὸν, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ ἔλθῃ ἄλλος νὰ μὲ ἀντικρούσῃ καὶ ἐπιχειρήσῃ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ὅσα εἶπον ὑμῖν δὲν εἶναι ἀληθῆ· διαψεύδω ἀπὸ τοῦδε πᾶσαν τοιαύτην θεωρίαν· ἄλλως τε εὔκολον κατὰ τῶν τοιούτων θέλουσιν ἄρει τὴν νίκην ἄλλοι διαδεξόμενοι καὶ ἐμὲ καὶ τοὺς ἀντιφρονοῦντας εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ὅπως ὑποστηρίξωσι τὰς ἀληθείας, ἃς ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Καλός.

§82ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι κανεὶς ἐναντίος.

§83ΚΑΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος εἶναι ἐναντίος εἶναι ὑπογεγραμμένος εἰς τὴν ἔκθεσιν λοιπὸν ἂς προηγηθῇ.

§84ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω ἀνάγκην, Κύριοι, τῆς μεγάλης ἀνοχῆς σας, ἐρχόμενος νὰ ὁμιλήσω μετὰ τὸν εὔγλωττον Κύριον Σαρίπολον· μολονότι διαφέρομεν μόνον κατὰ μικρὸν, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ἐναντίοι, διότι καὶ ἐγὼ ὀπαδὸς εἶμαι τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ὁ Κύριος Σαρίπολος ἐξέθηκεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ τὰς ὁποίας εἰς διαφόρους συγγραφεῖς, καὶ ἰδίως εἰς τὸν Κύριον Josseau, θέλετε ἰδεῖ πληρέστατα ἀνεπτυγμένας, καὶ καθ’ ὅλην αὑτῶν τὴν ἔκτασιν ἐξηγημένας. Ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀκούσητε ὅλην τὴν σειρὰν τῶν ἰδεῶν μου, διὰ νὰ ἴδητε κατὰ τὶ διαφωνοῦμεν μὲ τὸν Κύριον Σαρίπολον καὶ εἰς τὶ ἕκαστος ἡμῶν σφάλλει, διότι καίτοι ἐπιθυμοῦντες ἀμφότεροι τὴν σύστασιν τῆς Τραπέζης τῆς κτηματικῆς πίστεως, καίτοι ἐπιζητοῦντες ἀμφότεροι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρᾶγμα διαφωνοῦμεν ὅμως ὡς πρὸς ἕν μέρος, ὡς πρὸς τὴν ἄμεσον χρῆσιν τῶν κτηματογράφων, ἡ ὁποία, κατ’ ἐμὲ, ἀντὶ ὠφελειῶν, βλάβας θέλει προξενήσει εἰς τὸν τόπον. Ἐπιθυμῶ νὰ μὲ ἀκούσητε. Πρῶτον, Κύριοι, κατὰ τὴν ἀκλόνητον πεποίθησίν μου ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων· ὑπομειδιῶσιν ἴσως οἱ θεωρητικοὶ, οἱ ὁποῖοι, καὶ βλέπετε, μὲ τὸ λέγει ὁ Κύριος Σαρίπολος, ἰσχυρίζονται, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην πίστεως, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ νὰ φέρωμεν χρήματα δι’ αὐτῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ πίστις δὲν εἶναι φυτὸν, τὸ ὁποῖον ἀμέσως, καὶ διὰ μιᾶς ἀναπτύσσεται καὶ καρποφορεῖ εἰς τὴν κοινωνίαν, ὅταν μάλιστα δι’ αὐτῆς οὐχὶ νὰ φέρωμεν χρήματα, ἀλλὰ ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὰ σκοποῦμεν· βεβαίως εἶναι εὐτυχῆ τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνεπτυγμένη ἡ πίστις, ἀλλ’ ἡ πίστις ἀναπτύσσεται, ὅταν ἀναπτυχθῇ ὁ πολιτισμὸς καὶ τὸ σέβας πρὸς τοὺς νόμους, ὅταν ἀναπτυχθῇ ἡ καλὴ πίστις, καὶ ἡ τιμιότης τῶν ἀνθρώπων ἐν γένει· τότε δυνάμεθα νὰ δίδωμεν εἰς τὰς συναλλαγὰς ὑποσχέσεις καὶ ὑπογραφὰς ἀντὶ χρημάτων· πίστιν τοιαύτην ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐλπίσωμεν· ἔχομεν λοιπὸν ἀνάγκην χρημάτων· διότι ἡ πίστις, τὸ ἐπαναλέγω, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπηρετήσῃ ἤδη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ὑπηρετεῖ ἀλλοῦ· δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπηρετήσῃ οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπως ὑπηρετεῖ εἰς τὴν Ἀγγλίαν· εἰς τὴν Γαλλίαν γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἀπαιτεῖται διπλάσιον κεφάλαιον χρηματικὸν παρὰ εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ συναλλαγὴν ὁμοίαν, ἢ καὶ μικροτέραν. Ἡ πίστις λοιπὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν εἶναι ἀρκοῦσα νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας μας ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων. Ἀλλὰ τὰ χρήματα, Κύριοι, διὰ νὰ ἔλθωσιν ἀπαιτοῦνται δύο τινά· αʹ) νὰ ἀνοίξῃ τὰς πύλας της, ἡ κοινωνία εἰς αὐτὰ, νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν εἰσαγωγὴν, καὶ τὴν κυκλοφορίαν των ἐντὸς αὐτῆς, καὶ βʹ) νὰ τὰ ἐξασφαλίσῃ, διότι ὅπου ἀσφάλεια καὶ κέρδος δὲν ὑπάρχει, τὰ χρήματα δὲν προσέρχονται. Ἡ σκέψις αὕτη μὲ φέρει ἀμέσως καὶ κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὴν κατὰ τῶν προνομίων ἰδέαν. Τὸ προνόμιον, Κύριοι, εἶναι ἡ στασιμότης, ἐνῷ ἡ κοινωνία εἶναι ζωὴ καὶ κίνησις· δώσατε ἐλευθερίαν, ἀφαιρέσατε τὰ προνόμια, καὶ ὁ συναγωνισμὸς τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων θέλει στρέψει ὅπου ἱκανοποιοῦνται αἱ ἀπαιτήσεις καὶ τὰ συμφέροντά των· τότε τὰ κεφάλαια θέλουν σωρεύσει ἐδῶ ὅπου ζητοῦνται, καὶ ὅπου δύνανται νὰ ζήσουν, καὶ ν’ ἀναπτυχθῶσι, καὶ νὰ κερδίσωσιν. Ἂν, Κύριοι, ἀντὶ τούτου δώσητε προνόμια, ἂν εἴπῃ ἡ κοινωνία, ὅτι εἰς μίαν τάξιν κεφαλαίων δίδει τὸ προνόμιον νὰ κυκλοφορῶσιν ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτῆς διὰ τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι ἤθελον προέλθει εἰς αὐτὰ τὰ κεφάλαια, ὅταν ἄλλα ἤθελον παρουσιασθῆ νὰ συναγωνισθῶσι, καὶ προσφέρωνται εὐκολώτερα καὶ εὐθηνότερα, τότε κεφάλαια νέα νὰ συναγωνισθῶσι καὶ νὰ κινδυνεύσωσι μόνα κατὰ τῆς ἀντιδράσεως τῆς κοινωνίας δὲν ἔρχονται. Τὰ προνόμια ἐμποδίζουσι τὴν κίνησιν, ἐμποδίζουσι τὴν ζωὴν, καὶ ναρκώνουσι τὴν κοινωνίαν, μὲ προνόμια χρήματα ὅσα θέλετε, καὶ ὅσα ἀναγκαιοῦν δὲν θέλετε ἔχει ποτὲ εὐθηνά. Βεβαίως, Κύριοι, εἰς οὐδένα κλάδον τοῦ ἀνθρωπίνου βίου καὶ τῆς ἀνθρωπίνης δραστηριότητος δύνασθε νὰ ἔχητε τὴν ζωὴν καὶ ἀνάπτυξιν πλήρη, ἐὰν δὲν καθιερώσετε τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὸν συναγωνισμόν· ὁ συναγωνισμὸς εἶναι ὁ πατὴρ τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς κοινωνίας. Ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἀναχωρῶν ἐπρότεινα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ παρεδέχθη νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ θέλω παρακαλέσει τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν συμμερίζεται τὴν ἰδέαν αὐτὴν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ τὸ ἐπαναλάβῃ καὶ αὐτὴ, καὶ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐντόνως νὰ διαπραγματευθῇ μετὰ τῆς Τραπέζης, ὥστε νὰ παραιτηθῇ τοῦ προνομίου της, καὶ τοῦ λοιποῦ ν’ ἀφήσῃ πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἵνα ἔρχωνται τὰ κεφάλαια.

§85ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, ἀξιόλογα.

§86ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναὶ, Κύριοι, τὸ σύστημα αὐτὸ παρεδέχθη, ὅπως τοὐλάχιστον ἄλλοτε ἐπεδείκνυτο, ἡ Ἑλληνικὴ Τράπεζα, σᾶς βεβαιῶ δὲ, διότι τὸ ἤκουσα ἐπαναλαμβανόμενον ἀπὸ τὸν ἔντιμον ἀντιπρόσωπον τοῦ Κυρίου Βαλτατζῆ, τὸν Κύριον Δρόσον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι ὁ Κύριος Βαλτατζῆς ἀμέσως θέλει συστήσει αὐτὴν τὴν εὐεργετικὴν Τράπεζάν του, καὶ ἄνευ προνομίου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι πολλὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα πλημμυρίζουν ἤδη εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ δὲν ἀποφέρουν μεγάλα κέρδη, ὅσα ἠμποροῦν νὰ ἀποφέρωσιν ἐδῶ, ὅταν ἔχουν ἐλευθερίαν καὶ ἀσφάλειαν, Σᾶς βεβαιῶ, λέγω, ὅτι διὰ τῆς ἐλευθερίας τὰ κεφάλαια θὰ συῤῥεύσουν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ θὰ ἐπιτύχωμεν ὅ,τι ἐπιθυμοῦμεν. Προτείνω λοιπὸν καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ἐγκρίνῃ νὰ συστήσῃ ἐντόνως εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐργασθῇ κατὰ τῶν προνομίων.

§87ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§88ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Καὶ τῆς ὑπαρχούσης Τραπέζης.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§90ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Τί ἐννοεῖτε προνόμιον;

§91ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Τράπεζα ἡ Ἑλληνικὴ νὰ ἐκδίδῃ γραμμάτια. Δευτέρα ἰδέα, Κύριοι, τὴν ὁποίαν δὲν πρόκειται πλέον νὰ συστήσητε, παρὰ νὰ ἀποφασίσητε, ἐὰν τὴν ἐγκρίνητε, ἐὰν τὴν εὕρητε ὀρθὴν, εἶναι ἡ ἀκόλουθος· ὅλος ὁ κόσμος, τὸ ἐπαναλαμβάνει, διότι ὅλος ὁ κόσμος τὸ γνωρίζει, ὅτι τὰ κεφάλαια κατὰ τοσοῦτον προσέρχονται εἰς μίαν ἐπιχείρησιν, εἰς ἕνα κλάδον, καθόσον ἀπολαμβάνουν ἀσφαλείας, καθόσον εἶναι βέβαιον, ὅτι θέλουσιν ἐπιστραφῆ, ὅτι δὲν θέλουσι κινδυνεύσει, ὅτι δὲν θέλουσιν ἀπολεσθῆ. Κύριοι, θεωριῶν πολλῶν δὲν ἔχετε ἀνάγκην περὶ τούτου. Διατί εἰς τὰς Ἀθήνας εὐκολώτερον δανείζεταί τις, ἔχων μίαν οἰκίαν, παρὰ τὸν ἔχοντα εἰς τὴν Μεσσηνίαν κτήματα μεγαλητέρας ἀξίας; διότι εἰς τὰς Ἀθήνας εὑρίσκουσιν οἱ δανεισταὶ περισσοτέραν ἀσφάλειαν, ἔχουν ὑπ’ ὄψιν τὸ κτῆμα αὐτὸ, καὶ ἀσφαλίζονται περισσότερον. Διατί δι’ ἐμπορικῶν ὑπογραφῶν, αἱ ὁποῖαι πολλάκις ἔχουν ὀλιγωτέραν ἀξίαν, παρὰ τὰ κτήματα, εὑρίσκει τις χρήματα, καὶ δι’ ὑποθήκης δὲν εὑρίσκει; διότι εἰς τὴν πρώτην περίστασιν εἶναι βεβαία ἡ ἐκτέλεσις· διότι ὁ δανειζόμενος δι’ ὑπογραφῆς ἀφεύκτως πληρώσει· ἄλλως ὑπάγει εἰς τὴν φυλακήν· ἐὰν ἐπεκτανθῇ λοιπὸν ἡ βεβαιότης καὶ ἡ ἀσφάλεια, θέλει ἀναπτυχθῆ ἡ πίστις, καὶ θὰ προσέλθωσι τὰ κεφάλαια. Θέλετε νὰ ὠφελήσητε τὰ κτήματα καὶ νὰ σύρητε κεφάλαια εἰς ταῦτα; δώσατε τὰ ἴδια προνόμια τῆς ἐκτελέσεως, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Τράπεζα, εἰς πᾶν δάνειον ἐπὶ κτημάτων, εἰς πάντα δανειστήν.

§92ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§93ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφαιρέσατε τὰς ματαίας στρεψοδικίας, ἀφαιρέσατε τὰς ἐπιβλαβεῖς ἔριδας, καὶ τότε σᾶς βεβαιῶ, διότι τὸ ἠξεύρω ἐξ ἀμέσων πληροφοριῶν, θὰ προσέλθωσι πολλὰ κεφάλαια, πολλοὶ ἄνθρωποι, ἔχοντες κεφάλαια ἀργὰ ἤδη, θὰ τὰ προσφέρουν εἰς τὰ κτήματα. Ἐν ὅσῳ δὲν πράξετε τοῦτο, μὴ ἐλπίζετε συῤῥοὴν κεφαλαίων. Ἰδοὺ ἔχετε μίαν Τράπεζαν, τὴν ὑπάρχουσαν, ὁμολογουμένως ἡ Τράπεζα αὕτη ὠφέλησεν ἱκανῶς· ὠφέλησεν εἰς πολλὰς περιστάσεις, διότι ἠλάττωσε τοὺς τόκους, καὶ ἐθεράπευσε πολλὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας. Χρησιμωτάτη, Κύριοι, ἐστάθη καὶ τελευταῖον, διότι εἰς τὰς στενοχωρίας μας ἦλθε προθύμως ἐπίκουρος, καὶ μᾶς συνέδραμεν· ἀλλὰ διατί δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸν μέγαν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον εἴχομεν, συσταίνοντες αὐτήν; διότι εἶναι προνομιοῦχος, καὶ ὡς προνομιοῦχος ἠναγκασμένη εἶναι νὰ διατελῇ ὑπὸ δεσμά. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ κινηθῇ, οὔτε νὰ κάμῃ χρῆσιν ὅλων τῶν κεφαλαίων ὅσων ἔχομεν ἀνάγκην, τὸ προνόμιον τῆς δίδει ἀρκετὸν κέρδος, ἀλλὰ τὴν ὑποβάλλει καὶ εἰς τὴν ἐπιτήρησιν καὶ εἰς τὰ δεσμὰ, μὲ τὰ ὁποῖα εἷς ὑπουργὸς ἀποφασίσει νὰ τὴν περιδέσῃ, ταῦτα δὲ τὰ δεσμὰ καταστρέφουν τὸ δημόσιον συμφέρον, ἄλλως κατὰ τοῦ προνομίου της δὲν δύνανται νὰ συναγωνισθῶσιν ἄλλοι. Πιστεύσατέ μοι, ἐὰν ἡ Τράπεζα, ὁποιαδήποτε, ἦτο ἐλευθέρα, ἀντὶ 40 ἑκατομμυρίων ἤθελεν ἔχει εἰς χρῆσιν σήμερον πολὺ πλείονα, διότι οὕτω μόνον ἠδύνατο νὰ συναγωνισθῇ καὶ νὰ κερδίσῃ, ἡμεῖς δὲ δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὰς στενοχωρίας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα ἤδη. Μεταβαίνω τώρα, Κύριοι, καὶ θέλω προσπαθήσει νὰ ἦμαι σύντομος, εἰς τὸ κύριον ἀντικείμενον, τὸ σπουδαῖον ἀντικείμενον, ἀφοῦ μένομεν ἔτι ὑπὸ τὸ βάρος τῶν προνομίων· πιστεύσατε δὲ ἐν πρώτοις, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀντιλέγων περὶ τῆς χρησιμότητος, περὶ τῆς μεγάλης ὠφελείας τῆς Τραπέζης τῆς κτηματικῆς πίστεως. Τί εἶναι ἡ Τράπεζα τῆς κτηματικῆς πίστεως; εἶναι μία ἑταιρία, ἡ ὁποία διὰ τῆς ἐγγυήσεως καὶ τῆς μεσολαβήσεώς της θέτει εἰς κυκλοφορίαν τὴν ἀκίνητον περιουσίαν, αὐτὸ εἶναι τὸ μυστήριον τοῦ καταστήματος αὐτοῦ. Ἔχετε ἕνα ἀγρὸν, ὁ ὁποῖος δὲν ἠμπορεῖ νὰ καρποφορήσῃ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ᾖναι χρήσιμος ὡς κυκλοφοροῦν κεφάλαιον. Ἔρχεται ἡ Τράπεζα αὐτὴ καὶ σᾶς λέγει πρὸς τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ ἀγρός σου, προσθέτω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου· καὶ προσθέτων τὴν ἰδικήν μου, ἀσφαλίζω τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἐπ’ αὐτοῦ θέλουσι δοθῆ, καὶ ὁ ἀγρός σου γίνεται νόμισμα· διότι ὁ ἀγρός σου θέλει ἀντιπροσωπεύεσθαι ἀπὸ ἓν ὁμόλογον ἢ κτηματόγραφον, τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ εἰς τὴν ἀγοράν. Εἶναι λοιπὸν διὰ πολλοὺς τῳόντι καὶ μεγάλους λόγους, τοὺς ὁποίους εἶναι μάταιον νὰ ἐξηγήσω τώρα, καὶ νὰ ἀναπτύξω, τὸ καλλίτερον, τὸ ὡραιότερον σύστημα, τὸ ἐφευρεθὲν ἐσχάτως περὶ τῆς πίστεως, πραγματικῶς δὲ μεγάλας παρέσχεν ὠφελείας εἰς τὴν ἀκίνητον περιουσίαν, καὶ ἀφοῦ μάλιστα ἐσχάτως ἡ κτηματικὴ Τράπεζα δανείζει ὄχι ἐπὶ μεγάλων κτημάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ μικρῶν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, ἐπίστευσα πάντοτε ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ καλλίτερον σύστημα, τὸ δυνάμενον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπιτυχῶς εἶναι τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ δὲν τὸ ἐπίστευσα ἐγώ· τὸ ἐπίστευσεν ἡ Κυβέρνησις πρὸ πολλοῦ, τὸ ἐπίστευσεν ἡ κοινωνία, πρὶν ἀκόμη μελετήσῃ ὁ Κύριος Σαρίπολος τὸν Josseau καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸν τελευταῖον νόμον τῆς Τραπέζης τὸ βλέπετε ῥητῶς νομοθετηθέν· λοιπὸν εἶναι ἰδέα παλαιὰ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ συστήματος, ὥστε μάταιοι οἱ ἔπαινοι καὶ αἱ συστάσεις. Ἀλλ’ εἰς τί διαφωνοῦμεν; ποία ἡ μεγάλη διαφορά μας, ἀφοῦ δὲν διαφωνοῦμεν ῥιζικῶς; ἰδοὺ ἡμεῖς εἴμεθα ἀναβλητικοὶ ὀλίγον ὡς πρὸς τὴν διαπραγμάτευσιν τῶν κτηματογράφων ἐκ μέρους τῶν δανειζομένων, θέλω νὰ σᾶς εἴπω ἤδη τί εἶναι τὰ κτηματόγραφα, πρέπει νὰ τὸ ἠξεύρητε. Ἡ κτηματικὴ Τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίαν, καὶ ὁ φέρων αὐτὴν δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὸ ἐν αὐτῷ ἀναφερόμενον ποσὸν τῶν δραχμῶν μὲ τόκον τινά. Αἱ ὁμολογίαι αὗται διαπραγματεύονται ἢ πωλοῦνται κατὰ δύο τρόπους, καὶ αὕτη εἶναι ἡ διαφορά μας· κατὰ τὸν ἕνα τρόπον ἡ Τράπεζα ἡ ἰδία ἐκποιεῖ τὰς ὁμολογίας διὰ λογαριασμόν της, κατὰ τὸν ἕτερον ἀντὶ νὰ ἐκποιήσῃ αὐτὴ τὰς ὁμολογίας καὶ λάβῃ χρήματα, διὰ νὰ δανείσῃ τὸν ζητοῦντα, τὰς δίδει εἰς τὸν δανειζόμενον, ὅστις ὀφείλει νὰ εὕρῃ κεφάλαια νὰ τὰς πωλήσῃ διὰ λογαριασμόν του· ἡ Τράπεζα δὲν δύναται νὰ προεξοφλήσῃ, διότι ἡ Τράπεζα ἐκδίδουσα τὰς ὁμολογίας, ὑπόσχεται νὰ τὰς ἐξοφλῇ εἰς τόσα ἔτη, εἰς ὅσα ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τὸ χρέος του ὁ δανειζόμενος, εἰς 30 ἔτη καὶ πλείονα κατ’ ἀνώτατον ὅρον, ἢ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς 10. Ἐπειδὴ ὅμως αὐταὶ αἱ ὁμολογίαι ἐξοφλοῦνται διὰ κλήρου κατὰ σειράν, δηλαδὴ πολλαὶ ὁμολογίαι τίθενται εἰς κληρωτίδα, αὐταὶ ἅπασαι ἐξοφλοῦνται, ἀλλ’ αἱ ἐξελθοῦσαι πρῶται λαμβάνουσιν ἀμοιβὴν, ἐὰν τοῦτο ᾖναι συμπεφωνημένον, ὅπως π. χ. εἰς τὰς ὁμολογίας τοῦ ἐθνικοῦ δανείου· αἱ ὁμολογίαι αὗται διαιροῦνται εἰς σειρὰς, κατὰ τὴν χρονολογίαν των, καὶ κληρώνονται κατ’ αὐτάς· εἰς τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν κληροῦται ἡ πρώτη σειρὰ, εἰς τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν ἡ δευτέρα σειρὰ, καὶ οὕτω καθεξῆς, μέχρις οὗ ἐξοφληθῶσιν ὅλαι αἱ σειραὶ, καὶ τοῦτο ἐπαναλαμβάνεται. Ἡ τράπεζα λοιπὸν δέχεται μόνον εἰς πληρωμὴν χρέους ὁμόλογον τῆς σειρᾶς τῆς μελλούσης νὰ κληρωθῇ, ἄλλην σειρὰν ὅμως ὁμολόγων δὲν ἠμπορεῖ νὰ δεχθῇ, δὲν προεξοφλεῖ τὰς ὁμολογίας, τὰς ὁποίας ἐκδίδει, οὔτε τὰς ἐξαργυρώνει παρουσιαζομένας, κυκλοφοροῦσι μόνον εἰς τὴν κοινωνίαν, ὅπως τὰ χρεώγραφα ἀλλοῦ, καὶ τὰ ἰδικά μας Γραμμάτια τοῦ ταμείου, εἰς βάρος καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ ἀτόμου. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅταν ἤρχισε τὸ σύστημα τοῦτο, ὑπόχρεως ἦτο ἡ Τράπεζα νὰ δανείζηται διαπραγματευομένη αὐτὴ τὰς ὁμολογίας της, καὶ εἰς χρήματα νὰ δανείζῃ· ἀλλὰ τί συνέβη; ὁ τόκος εἰς τὴν Γαλλίαν ἦτο προσδιωρισμένος διὰ τὴν Τράπεζαν κατ’ ἀνώτατον ὅρον 5% ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι· ἡ Τράπεζα δὲ δὲν εὕρισκε νὰ δανεισθῇ μὲ αὐτὸν τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἐλάμβανεν, αἱ ὁμολογίαι της ὅθεν δὲν ἐκυκλοφόρουν, διότι τὰ κεφάλαια εὕρισκον συμφέροντα μεγαλείτερα, εἰς ἄλλας ἐπιχειρήσεις, δὲν προσήρχοντο λοιπὸν εἰς τὴν Τράπεζαν, ἥτις κατὰ συνέπειαν δὲν ἐδύνατο νὰ δανείσῃ, διότι δὲν εἶχε χρήματα· ἐσκέφθησαν λοιπὸν τότε, ὅτι ἀντὶ νὰ εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν δυσκολίαν ἡ Τράπεζα, λυσιτελέστερον ἦτο νὰ ἐπιφορτίσωσιν εἰς τὸν δανειζόμενον τὴν ζημίαν· ἂς λάβῃ, εἶπον, αὐτὸς ἀντὶ χρημάτων ὁμόλογα, καὶ ἂς τὰ ἐκποιήσῃ· δι’ αὐτὸν ὁ ἀνώτερος ὅρος τοῦ τόκου δὲν ἦτο περιορισμὸς, ὡς διὰ τὴν τράπεζαν, διότι ἐδύνατο νὰ ὑποτιμήσῃ τὸ ὁμόλογον, θὰ λάβῃ ὁμολογίαν 100 δραχμῶν π. χ. ἡ Τράπεζα θέλει πληρώσει τόκον πρὸς 5%, ἀλλ’ ὁ τόκος ὁ ἐν τῇ κοινωνίᾳ εἶναι ἀνώτερος, ὁ δανειζόμενος ἕνεκα τούτου δὲν εὑρίσκει νὰ πωλήσῃ τὸ ὁμόλογον ἀντὶ 100, ἀλλ’ ἀντὶ 90 ἢ 80 δραχμῶν, ἐὰν τὸν συμφέρῃ, τὸ πωλεῖ· τοιουτοτρόπως δὲ ἀντὶ ν’ αὐξήσῃ ὁ τόκος προσφέρονται χρήματα ὀλιγώτερα διὰ τὴν ἀγοράν. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐξηγήθην καλῶς.

§94ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§95ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοιουτοτρόπως ηὔξησαν αἱ εὐκολίαι, διότι ηὔξησε κατ’ ἄλλον τρόπον ὁ τόκος εἰς βάρος τοῦ δανειζομένου, τὰ δάνεια ἐπλεόνασαν, διότι τὰ ὁμόλογα ἐπωλοῦντο εἰς τιμὴν ἀνταποκρινομένην πλέον πρὸς τὸν τρέχοντα τόκον· λοιπὸν βλέπετε, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπου τὰ κεφάλαια εἶναι ἄφθονα, ἀφῄρεσαν διὰ τοῦ μέσου αὐτοῦ τὸν ἀνώτατον ὅρον τοῦ τόκου, τότε ηὔξησαν τὰ δάνεια διὰ τῶν ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον πίστιν ἀκαταμάχητον, ἀλλὰ τὰ δάνεια ηὔξησαν ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον· ἀντὶ ὁ δανειζόμενος νὰ πληρώνῃ κατὰ τὸν νόμον 5% ἐπλήρωνε 5%–6· διότι τὰ ὁμόλογα δὲν ἠγοράζοντο εἰς τὴν ὀνομαστικήν των ἀξίαν, ἀλλ’ εἰς κατωτέραν, μοὶ φαίνεται πρὸς 93 κλπ. Ἡ Ἀλγερία εὑρίσκετο εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα καὶ ἡμεῖς, καὶ ὁ Κύριος Βαλτατζῆς, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω προσωπικῶς, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος, νομίζω, ὅτι εἶναι λίαν σπουδαῖος καὶ φιλόπατρις ἄνθρωπος· ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸν ἐμποδίζει νὰ ἀγαπᾷ τὸ συμφέρον του· εἰς τὴν πρώτην πρότασίν του ἐπρότεινε καθαρῶς τὸ σύστημα, τὸ ὑπάρχον εἰς τὴν Ἀλγερίαν· τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι ἴσα, ἴσα σύμφωνον μὲ τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, καὶ γνωρίζει καλῶς, φαίνεται, ὁ Κύριος Βαλτατζῆς τὴν κατάστασίν μας αὐτήν. Τί εἶπε λοιπὸν; προσφέρομαι νὰ δανείζω τοῖς μετρητοῖς, θέλω δὲ καὶ νὰ ἐκδίδω ὁμολογίας, νὰ τὰς διαπραγματεύωμαι ἐγὼ ὅμως· καὶ θέλω δι’ αὐτῶν νὰ φέρω χρήματα, καὶ δανείζων νὰ λαμβάνω τόκον 8%, καὶ ἓν καὶ 20 λεπτὰ δι’ ἔξοδα διοικήσεως· αὐτὸ κατὰ γράμμα τὸ σύστημα ὑπάρχει εἰς τὴν Ἀλγερίαν· εἰς τὴν Ἀλγερίαν ὁ τόκος ἀνέβαινε μέχρις 20–30%, ὅπως συμβαίνει καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἦτον εἰς τὴν ἰδίαν μὲ ἡμᾶς κατάστασιν· ἐχορήγησαν λοιπὸν τὴν ἄδειαν εἰς τὸ κατάστημα τῆς ἐν Παρισίοις Κτηματικῆς Τραπέζης, νὰ συστήσῃ ἓν παράρτημα ἐκεῖ, καὶ εἶπον, ἐπειδὴ ἡ Ἀλγερία ἔχει ἀνάγκην μεταλλικοῦ, καὶ πρέπει νὰ δώσωμεν ζωὴν εἰς τὴν συναλλαγήν της, ἂς δανείζωμεν τοῖς μετρητοῖς, λαμβάνοντες τόκον 8% καὶ ἓν καὶ 20 λεπτὰ δι’ ἔξοδα διοικήσεως, διότι εἶναι ἄδικον ἀντὶ χρημάτων νὰ δίδωμεν κτηματόγραφα εἰς τὴν Ἀλγερίαν, τὰ ὁποῖα πωλοῦνται μόνον πρὸς 5%, καὶ νὰ λαμβάνωμεν ἡμεῖς κέρδος 3%, διότι προσδιωρίσθη ὁ τόκος εἰς 8%, αὐτὸ ἐπρότεινε κατ’ ἀρχὰς καὶ ὁ Κύριος Βαλτατζῆς, ὁ ὁποῖος εἶδεν, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ κτηματόγραφα αὐτὰ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν δύνανται νὰ διαπραγματευθῶμεν ἄνευ μεγάλης ζημίας, κατόπιν δὲ θέλω σᾶς εἰπῇ διατί. Ἀλλ’ ὁ Κύριος Βαλτατζῆς μετὰ τὰς προτάσεις αὐτὰς, ἔκαμεν ἄλλας, δι’ ὧν ἐζήτησε καὶ προνόμιον ἀποκλειστικὸν εἰς τὴν Ἑπτάνησον, διὰ τὴν σύστασιν προεξοφλητικῆς Τραπέζης, ὅμοιον μὲ τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Τράπεζα εἰς τὴν Ἑλλάδα· ἄνευ τοῦ προνομίου αὐτοῦ, εἶπεν ὁ Κύριος Βαλτατζῆς, δὲν συνιστῶ τὴν ἐν Ἑλλάδι Τράπεζαν, χάριν αὐτοῦ δὲ ἀναβιβάζω τὸ μετοχικὸν κεφάλαιον εἰς 25 ἑκατομμύρια καὶ καταβιβάζω τὸν τόκον εἰς 7%· ὅταν ἐγίνετο αὐτὴ ἡ πρότασις, τὸ ὑπουργεῖον μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν ἵνα μὲ καλέσῃ νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ὑπῆρχεν ἔτι ἐκκρεμὴς, καὶ ἡ ἀμφισβήτησις μεταξὺ τῆς παλαιᾶς Τραπέζης, καὶ τοῦ Κυρίου Βαλτατζῆ, ἐὰν τῷ ὄντι ἡ πρώτη ἔχῃ προνόμιον νὰ ἐκδώσῃ γραμμάτια ὅμοια.

§96ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κτηματόγραφα.

§97ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς ᾖναι κτηματόγραφα. Μετὰ ἱκανὴν λογομαχίαν, τέλος πάντων ἡ ἐθνικὴ τράπεζα εἶπε, νομίζω ὅτι τὸ προνόμιον τὸ ὁποῖον ἔχω δὲν εἶναι ὅμοιον πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖται, καὶ παραιτοῦμαι· ἀφοῦ συνεβιβάσθη καὶ αὐτὴ ἡ ἀμφισβήτησις, παρεδέχθημεν ὅλας τὰς προτάσεις τοῦ κ. Βαλτατζῆ, καὶ προσεθέσαμεν μάλιστα κατ’ ἐπίμονον αἴτησιν ἰδικήν μου, ὅτι ἡ τράπεζα αὕτη ἔχει τὸ δικαίωμα, ἐὰν θέλῃ, νὰ προεξοφλῇ ἐκ τῶν χρημάτων, ὄχι τῶν προσδιωρισμένων διὰ τὰ κτήματα, ἀλλ’ ἐκ τῶν παρακαταθηκῶν, πρὸς 6%, καὶ τοιουτοτρόπως διελύθημεν, ἐλπίζοντες ὅτι τῳόντι ἔλαβεν αἴσιον πέρας αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις. Μετὰ τοῦτο ἔρχεται ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν βλέπετε, καὶ ἡ ὁποία ἀνατρέπει τὰ προσυμφωνηθέντα· δυνάμει τῆς προτάσεως ἐκείνης, διὰ τῆς ὁποίας ἐζητεῖτο τὸ προνόμιον εἰς τὴν Ἑπτάνησον, ὁ τόκος ἠλαττοῦτο, ἔμενε δὲ ἡ ἀρχικὴ πρότασις ἀκεραία, τοῦ νὰ δανείζῃ τοῖς μετρητοῖς, καὶ νὰ διαπραγματεύηται ἡ τράπεζα διὰ λογαριασμόν της τὰ κτηματόγραφά της· ἀλλ’ ἡ τελευταία πρότασις ἀντὶ τούτων, ἀντὶ νὰ δανείζῃ ἡ τράπεζα τοῖς μετρητοῖς ζητεῖ νὰ τῇ ἐπιτραπῇ νὰ δανείζῃ διὰ κτηματογράφων, ἐὰν θέλῃ ὁ δανειζόμενος νὰ τὰ λάβῃ καὶ τότε νὰ πληρόνῃ τόκον 7% καὶ ἓν δι’ ἔξοδα διοικήσεως ἢ διὰ χρημάτων, καὶ τότε νὰ πληρόνῃ 8 καὶ ἓν δι’ ἔξοδα διοικήσεως, ἤτοι οὐχὶ 9, ἀλλ’ 9½, διότι τὸ ἓν τὸ δι’ ἔξοδα διοικήσεως θέλει ἐξακολουθεῖ πληρωνόμενον ἀκέραιον ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου, ἀδιάφορον ἐὰν ἐλαττωθῇ τοῦτο διὰ τῶν πληρωμῶν κατόπιν. Ἐδῶ, κύριοι, ἐγεννήθη ἡ ἀμφισβήτησις καὶ ἡ ἀμφιβολία μεταξύ μας, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς ὑποβάλω, καὶ ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἰδέα ἰδική μου μόνον, ἀλλ’ ἰδέα τοῦ κ. Βαλτατζῆ, ὅστις εἰς τὴν πρώτην πρότασιν προτείνει νὰ διαπραγματεύηται αὐτὸς τὰ κτηματόγραφα καὶ νὰ δανείζῃ τοῖς μετρητοῖς. Ἡ πρακτικὴ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ τὰ γενόμενα εἰς τὴν Ἀλγερίαν τοιαῦτα εἰσὶ, διότι κτηματικὴ τράπεζα δὲν συνίσταται εἰς τὸ νὰ ἐκδίδῃ ὁμολογίας ἡ τράπεζα καὶ νὰ τὰς διαθέτῃ ὁ δανειζόμενος. Κτηματικὴ τράπεζα σημαίνει νὰ ἐκδίδῃ ὁμόλογα ἡ τράπεζα, καὶ νὰ τὰ διαπραγματεύεται ὁ δανειζόμενος ἢ αὐτή· τὸ ζήτημα ἤδη εἶναι ποῖος πρέπει νὰ ἐκποιῇ τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἡ τράπεζα ἢ ὁ πολίτης; πρῶτον, κύριοι, τὰ κτηματόγραφα αὐτὰ ἔχουν πέρασιν, ἔχουν ἀξίαν ἀνάλογον τῶν προσφερομένων κεφαλαίων. Τὸ κτηματόγραφον ἀγοράζεται ἐὰν ὑπάρχουν χρήματα ν’ ἀγορασθῇ, ἐὰν δὲν ὑπάρχουν, μένει νεκρόν. Ἐρωτῶμεν ἤδη εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχουν χρήματα; ὑπάρχουν ἐν τῇ κοινωνίᾳ χρήματα θαμμένα, καὶ τὸ κτηματόγραφον αὐτὸ θὰ τὰ ἐκθάψῃ, καὶ θὰ τὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν, ἢ, κύριοι, ἔχομεν ἀνάγκην ἔξωθεν νὰ ἔλθουν χρήματα; ἔχομεν ἀνάγκην νὰ εἰσρεύσουν ἀπὸ τὴν Δύσιν πλούτη, καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ εἰσρεύσουν, ὅταν τὰ κτηματόγραφα αὐτὰ τὰ διαπραγματεύωμαι ἐγὼ τὸ ἄτομον· διότι τὸ ἄτομον δὲν ἠμπορεῖ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Εὐρώπην νὰ πωλήσῃ κτηματόγραφον 1000, 2000 δραχμῶν. Ἄλλως ὅμως ἔχει, ἐὰν αὐτὰ διαπραγματεύωνται ἀπὸ τὴν ἰδίαν τράπεζαν. Δεύτερον, κύριοι, σᾶς ἐρωτῶ ἅπαντας, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ χορηγήσωμεν ἓν προνόμιον 50 ἐτῶν, ἐρωτῶ, συμφέρει νὰ ἐπιβάλλωμεν ἀμέσως εἰς τὸν πολίτην κτηματόγραφα; γνωρίζω τὰ κακὰ τῆς τοκογλυφίας, γνωρίζω τί ὑποφέρει ὁ κόσμος, γνωρίζω πόσον ἀναγκαῖον καὶ καλόν εἶναι μίαν ὥραν ταχύτερον νὰ σπεύσωμεν ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν κοινωνίαν ἀπ’ αὐτὸ τὸ μέγα κακὸν, τὸ ὁποῖον μαστίζει τὸν τόπον. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐνθυμηθῆτε, ὅτι δίδομεν προνόμιον διὰ 50 ἔτη, ἐνθυμηθῆτε, ὅτι δὲν θὰ μείνωμεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἐπὶ πολὺ, ὅτι ἡ ἀσφάλεια, ἡ τάξις......

§98ΠΟΛΛΟΙ. Κάτω τὰ προνόμια.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαιότατα, κύριοι, ὅπως ἦλθεν ὁ Βαλτατζῆς θὰ ἔλθουν καὶ ἄλλοι. Ἀφήσατε ἐλεύθερον τὸν κόσμον. Κύριοι, χρηματικὰ κεφάλαια ἐν τῇ κοινωνίᾳ δὲν ὑπάρχουσιν. Ἐρωτῶ ἕκαστον ὑμῶν οἱασδήποτε δώσητε ἐγγυήσεις, ἠμπορεῖται νὰ εὕρητε εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ δανεισθῆτε ὀλιγώτερον τῶν 8% τοὐλάχιστον ὅσον δανείζουν αἱ τράπεζαι; βεβαίως ὄχι. Ἐγὼ βεβαιῶ μετὰ πάσης πεποιθήσεως, ὅτι τοὐλάχιστον 8% δὲν ἠμπορεῖτε νὰ εὕρητε· λοιπὸν εἴπομεν, ἐὰν ἡ τράπεζα, καθὼς ἰσχυρίζεται ὁ ἀντιπρόσωπός της, διὰ τὰ ὁμόλογά της δὲν πληρόνει τόκον παρὰ 5 ἢ 6%, διότι ἐπιμένει ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ πράξῃ ὅ,τι πράττουν εἰς τὴν Γαλλίαν, καὶ νὰ πληρόνῃ τὸν αὐτὸν τόκον τὸν ὁποῖον αὐτὴ λαμβάνει, ἐκτὸς τῆς διαφορᾶς τῆς διὰ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως. Ἐὰν πληρώνῃ 6% βεβαίως τὸ κτηματόγραφον αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἔλθῃ εἰς κυκλοφορίαν δὲν θέλει πωληθῆ 100, θὰ πωληθῇ ὀλιγώτερον.

§100ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§101ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅσας θέλετε.

§102ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι τὰ κτηματόγραφα πιθανῶς δὲν θέλουσι χρησιμεύσει πρὸς τὸ νὰ ἀγορασθῶσι δι’ ἑλληνικῶν κεφαλαίων ἀλλὰ διὰ τῶν εὐρωπαϊκῶν. Τὰ κτηματόγραφα τῆς Γαλλίας ἀποφέρουσι τόκον 4 ἢ 5%, ὁ κερδοσκόπος ἐν τῷ χρηματιστηρίῳ τοῦ Λονδίνου ἢ τῶν Παρισίων, ὅστις ἔχει χρήματα νὰ διαθέσῃ πρὸς ἀγορὰν κτηματογράφων τῆς Γαλλίας, δὲν θέλει ἀγοράσει ἐκεῖνα, ἀλλ’ ἔχων ἀσφαλῆ τὴν τράπεζαν ἐν Ἑλλάδι θέλει προτιμήσει ν’ ἀγοράσῃ κτηματόγραφα ἑλληνικά.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, καὶ εὐχαριστῶ πληρέστατα τὸν κύριον Σαρίπολον, καὶ αὐτὸς θέλει καὶ ἡμεῖς τὰ κτηματόγραφα αὐτὰ νὰ πραγματοποιηθοῦν εἰς τὴν Εὐρώπην, διότι ἐδῶ δὲν εἶναι δυνατὸν, τὸ ἄτομον ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ πραγματοποιήσῃ εἰς Εὐρώπην, ὑπάρχει δὲ καὶ ἕτερος λόγος, δι’ ὃν εἶναι ἀδύνατον μὲν εἰς τὴν παροῦσαν κατάστασιν ὅτε ἡ προεξόφλησις ἀνέβη εἰς 9 καὶ 8%, λίαν δυσχερὲς δὲ εἰς ὁμαλὴν κατάστασιν νὰ δανεισθῶσι χρήματα εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ τὴν Ἀνατολὴν ὀλιγώτερον τῶν 7% ὡς λέγουσι καλῶς οἱ εἰδότες. Λοιπὸν, ὅτε ὁ τόκος τῶν χρημάτων εἶναι τοὐλάχιστον πρὸς 7% καὶ τὸ ὁμόλογον, τὸ ὁποῖον μοὶ δίδεις πληρόνει 6 ἢ 5%, τότε δὲν δύναμαι νὰ τὸ πωλήσω πρὸς 100 δραχ. τοῖς ἑκατὸν, ἀλλὰ πρὸς 80 0/0. Θέλω ὅθεν δανεισθῆ ἀπὸ τὴν τράπεζαν 100 δραχ. καὶ θέλω πληρόνει τόκον διὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ 8%, ἐνῷ θέλω λάβει πωλῶν τὸ ὁμόλογον 70 ἢ 80, ἑπομένως δι’ 80 ἢ 70 θέλω πληρώσει 8%, ἀλλ’ αἱ ἄλλαι 20 ἢ 30 δραχ. τὰς ὁποίας δὲν ἔλαβον φέρουσι τόκον 2 ἢ 3 δραχ. οὕτω τὸ δάνειον θέλει κοστίσει ἐκτὸς τῶν ἐξόδων τῆς ἐκτιμήσεως, τῶν συμβολαίων καὶ τῶν παρεπομένων ἀφεύκτως πρὸς 10%, καὶ τοῦτο θέλει ἰσχύει διὰ τοὺς 50 χρόνους, καὶ δὲν ἀποκρούω τὰ κτηματόγραφα, ἀλλὰ παραδεχόμενος τὴν ἀρχὴν τῶν κτηματογράφων φοβοῦμαι, ὅτι ἀμέσως ἐφαρμοζόμενα καὶ πρὶν εἰσαχθῶσι κεφάλαια θὰ τηρήσωσιν ἐπὶ πολὺ τὸν τόκον ὑψωμένον πρὸς 10% καὶ πλέον, διότι τὰ χρήματα εἰς τὴν Ἑλλάδα δύνανται τοῦ λοιποῦ νὰ δανεισθῶσιν ἀσφαλῶς πρὸ πάντων εἰς τὴν τράπεζαν, αὕτη θέλει πληρόνει 5 ἢ 6%, ἀλλ’ οἱ τόκοι εἰσὶν ἀνώτεροι· θέλομεν λοιπὸν πληρόνει πάντοτε τὴν διαφορὰν, καὶ ἐπειδὴ οὐδὲν ἄλλο ὁμόλογον εἶναι ἀσφαλὲς ὅσον τῆς τραπέζης, τὸ ἐπαναλέγω, τὰ χρήματα θέλουν τρέχει πάντοτε πρὸς αὐτὰ τὰ ὁμόλογα μὲ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον φέρει ἡ διαφορὰ εἰς τὴν δεδομένην τιμὴν, θέλομεν λοιπὸν λαμβάνει ἀντὶ 100 70 ἢ 80 δραχ. καὶ ἡ τράπεζα θὰ κερδίζῃ 1% διὰ τὰ ἔξοδα, 1% ἢ 2% διαφορὰ τόκου, καὶ ὁ τόκος διὰ τὸν ἰδιώτην θὰ ᾖναι 10% τοὐλάχιστον καὶ θέλει εἶσθαι ὑπόχρεως λαμβάνων 70 ἢ 80 ὡς κεφάλαιον νὰ πληρόνῃ 100· ἀλλὰ 10% τόκος καταστρέφει πᾶσαν ἐπιχείρησιν, ὅταν μάλιστα εἰς τὴν Εὐρώπην ὁ τόκος ᾖναι τόσον μικρός.

§104ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὑμεῖς διὰ τῆς ἐπινοίας ὑμῶν τὰ ἐπλάσατε.

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὰ ἐπλάσαμεν ἡμεῖς, ἡ Συνέλευσις ἂς κρίνῃ. Σᾶς λέγουσιν ἕν τι, τὸ ὁποῖον ἀπορῶ πῶς τὸ λέγουν, διότι δὲν ἔχει ἔννοιαν, δὲν ὑπάρχει, λέγουν, κίνδυνος, διότι ἂν θέλῃ ὁ δανειζόμενος λαμβάνει κτηματόγραφα· ἐννοήσατε ἤδη τί ἐστὶ κτηματόγραφον; ἀντὶ τῆς εἰς ὑποθήκην διδομένης περιουσίας μου λαμβάνω οὐχὶ χρήματα, ἀλλ’ ὁμολογίαν παρὰ τῆς τραπέζης, ὡς ἀντίτιμον τῆς ὑποθηκευμένης περιουσίας μου, ἵνα τὴν πωλήσω εἰς κεφαλαιούχους καὶ λαμβάνω χρήματα, ὀλιγώτερα, ἂν δὲν θέλω, δὲν λαμβάνω κτηματόγραφον, λέγουσι, ἀλλὰ μήπως ἡ τράπεζα ἔχει ποτὲ δικαίωμα νὰ σᾶς εἴπῃ ἔλθετε νὰ σᾶς δανείσω, καὶ λάβε τὸ ὁμόλογον, μήπως ποτὲ εἶναι ἀναγκαστικὴ ἡ κυκλοφορία; Ὑποχρεωμένος εἶναί τις, ὅταν ᾖναι ἀναγκασμένος νὰ πράξῃ ἕν πρᾶγμα, ἀλλ’ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἀνάγκη τοιαύτη, τότε δὲν ὑπάρχει ὑποχρέωσις, ἀλλ’ ὅταν ἔχω ἀνάγκην χρημάτων, καὶ ἡ τράπεζα μοὶ λέγῃ, θέλεις νὰ λάβῃς χρήματα ἢ ὁμόλογα, χρήματα ὅμως δὲν ἔχω, πάρε ὁμόλογα....

§106ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞ. Πρέπει νὰ ἔχῃ χρήματα ἡ τράπεζα.

§107ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Θέλει ἐκλείψει, νομίζετε, ἡ αἰδὼς ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος;

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶμαι βεβαίως ἐλεύθερος νὰ μὴ λάβω ὁμόλογα, ἀλλ’ ἔχω ἀνάγκας· αὕτη εἶναι δι’ ἐμὲ ἡ ἀληθὴς ὑποχρέωσις, ἡ τράπεζα ὅμως δὲν ὑποχρεοῦται νὰ μοὶ δώσῃ ἀφεύκτως χρήματα· ὅτε εἴμεθα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν εἴπομεν εἰς τὸν κύριον Δόσιον, δὲν ἠξεύρω, ἂν ἤδη δέχηται αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἐπειδὴ νομίζομεν ὅτι αὐτὸ τὸ ἄτοπον θὰ ἐκλείψῃ μὲ τὸν καιρὸν, ὅτι μετὰ τινα καιρὸν θὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τοῦ τόπου, καὶ θὰ συνειθισθῶσι τὰ κτηματόγραφα καὶ οἱ τόκοι θέλουσιν ἐλαττωθῆ, ἂς μὴ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν εἰς βάρος τοῦ δανειζομένου τὰ κτηματόγραφα ἡ τράπεζα πρὶν πραγματοποιήσῃ ἑκατομμύρια τινὰ εἰς μετρητά. Ὁ κύριος Δόσιος μᾶς εἶπεν, ὄχι θέλομεν νὰ μένωμεν ἐλεύθεροι, ἐπιμένομεν λοιπὸν εἰς τὴν ἰδέαν μας, ὄχι διότι ἀποκρούομεν ἀπολύτως τὰ κτηματόγραφα, διότι βεβαίως τράπεζα κτηματικῆς πίστεως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ αὐτῶν, ἀλλὰ θέλομεν νὰ ἀναβληθῇ προσωρινῶς ἡ ἐφαρμογὴ ἐσωτερικῶς, ἀμέσως νὰ μὴ δανείζῃ ἡ τράπεζα εἰς ὁμόλογα, ἀλλ’ εἰς χρήματα, ν’ ἀφήσῃ νὰ παρέλθῃ μερικὸς καιρὸς ὅπως εἰς ὅλα τὰ μέρη ἐγένετο, ἵνα ἐννοήσῃ ὁ κόσμος τὶ ἐστὶ κτηματόγραφον, ν’ ἀποκτήσῃ πίστιν ἡ τράπεζα, ἢ νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια διὰ λογαριασμόν της, ὥστε νὰ γίνωσι γνωστὰ καὶ παραδεκτὰ ἀπὸ τὴν κοινωνίαν· ἔχετε χρεώγραφα ἤδη, τὰ χρεώγραφα τοῦ δημοσίου πρὸς 8% τόκον, καὶ εἶναι ἀσφαλέστερα τῶν τῆς τραπέζης τοῦ Βαλτατζῆ, διότι στηρίζονται εἰς τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἔθνους, κατέβαλον μυρίας προσπαθείας ἵνα τὰ θέσωσιν εἰς κυκλοφορίαν, ἐνθυμοῦμαι πόσον ὁ ἔντιμος Χρηστίδης ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπροσπάθησε, καὶ κατώρθωσε πολὺ μικρὸν πρᾶγμα. Λοιπὸν, κύριοι, παρατηρῶ ὅτι θὰ ᾖναι ἐπιζημία ἡ (θόρυβος ἐκ πολλῶν θρανίων).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ ὅτι ὁ λαλῶν εὑρίσκεται εἰς τὸ οὐσιωδέστερον μέρος τῆς ὁμιλίας του, καὶ ἑπομένως παρατηρῶ ὅτι πρέπει νὰ μὴ γίνηται θόρυβος, ἀλλὰ μᾶλλον σύντονος προσοχή.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι, εἶπον ἄνθρωποι κακῆς πίστεως, ἢ οὐδὲν γνωρίζοντες, ὅτι ἡ τράπεζα ἡ ὑπάρχουσα πολεμεῖ τὴν νέαν, διότι ἡ νέα θὰ τὴν καταστρέψῃ, καὶ ὅτι ὅσα γίνονται εἶναι ῥᾳδιουργίαι αὐτῆς διαφθειρούσης, ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἡ τράπεζα θὰ εὕρῃ τὴν ὠφέλειάν της μᾶλλον, θὰ κερδοσκοπήσῃ. Πρῶτον διότι ἴσως κατορθώσει νὰ ἐξοφλήσῃ μερικὰ χαμένα σχεδὸν δάνειά της, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θ’ ἀγοράσῃ γραμμάτια πρὸς 6% καὶ θὰ λαμβάνῃ τόκον 8 ἢ 9 καὶ τὸ κεφάλαιον ἀκέραιον, οὐδὲν συμφέρον λοιπὸν ἀντιστρατεύεται κατὰ τῆς τραπέζης, καὶ δὲν ὑπάρχει Ἕλλην ὅστις τὴν πολεμεῖ, ὁ ὁποῖος δὲν αἰσθάνεται τὰ ἐξ αὐτῆς τῆς τραπέζης καλὰ, δὲν ὑπάρχει συμφέρον ἀντιστρατευόμενον κατὰ τῆς ἀμέσου κυκλοφορίας τῶν κτηματογράφων, ἄλλαι πεποιθήσεις ἴσως εἶναι πεπλανημέναι, ἴσως πλανώμεθα πιστεύοντες, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ ἐπὶ παρόντος συστήματος τοιούτου θ’ ἀποβῇ ἐπιβλαβής. Δὲν πρόκειται ὅμως σήμερον ν’ ἀποφασίσητε τίποτε, τὸ ζήτημα θέλει ἐπαναληφθῆ, θέλει συζητηθῆ, ὅταν παρουσιασθῇ ὁ νόμος· καλὸν ὅμως εἶναι ἀπὸ τοῦδε νὰ μελετηθῇ, διότι εἶναι μέγα καὶ σπουδαῖον, εἶναι δὲ ἀναγκαία ἡ συζήτησις, ἵνα ἐννοήσῃ καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ κοινωνία περὶ τίνος πρόκειται, ὥστε ὅταν προσκληθῶμεν ν’ ἀποφασίσωμεν ἐν πλήρει γνώσει.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα (ἀνίσταται εἷς πληρεξούσιος).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις. (ὥρα 5¼).

Ὁ Πρόεδρος

Ε. ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Χ. Κανελλόπουλος.