1864.03.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 248.

Τῆς 30 Μαρτίου 1864.

(Δευτέρα).

Ὥρα 1. Μ. Μ. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, πλήρους γενομένης τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ ἀντιπρόεδρος Κ. Δημητριάδης.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχει τις ἀντίῤῥησιν κατὰ τῶν πρακτικῶν.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὂχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ Κ. Κ. πληρεξούσιοι νὰ λάβωσι τὰς ἕδρας των. Ἡ συζήτησις ἀκολουθεῖ ὅθεν ἐστάθη. Ὁ Κ. Ἀντ. Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον.

§4ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Δὲν ἐρωτᾶτε μήπως ἐξηντλήθη ἡ συζήτησις;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ πρέπει νὰ λεχθῇ καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο, κ’ ἔπειτα ἐὰν ἡ Συνέλευσις ᾖναι πεφωτισμένη δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν. Εἰδοποιῶ τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὁ Κ. Μουσοῦρος ᾔτησεν ἄδειαν ἑνὸς μηνός. Νὰ δοθῇ;

§6ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§7ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κύριοι, ἤθελον ἐπὶ πολὺ πραγματικῶς παραγνωρίσει καὶ τὸν πρακτικὸν νοῦν τῆς Συνελεύσεως καὶ τὸν πατριωτισμὸν αὐτῆς, ἐὰν ὤφειλον ν’ ἀνασκευάσω ὅ,τι κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας ἐξέφερεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δηλώσας, ἢ τολμήσας κάλλιον εἰπεῖν, νὰ θέσῃ ζήτημα συζητήσεως τὴν ὕπαρξιν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Ἡ ἀγόρευσίς του, Κύριοι, κατὰ τὰ διάφορα στάδια αὐτῆς ἐπροκάλεσε καὶ τὸν θόρυβον, καὶ τὴν δικαίαν ἀγανάκτησιν. Ἀλλ’ εἶχε τὸ πλεονέκτημα νὰ θίξῃ δηλητήρια τινὰ, διὰ τῶν ὁποίων κατώρθωσεν ἡ ἀγόρευσίς του νὰ γίνῃ ἀνεκτή. Προτιθέμενος, Κύριοι, ν’ ἀνασκευάσω ἐν λεπτομερείᾳ τὰ ἐπιχειρήματα, ἐφ’ ὧν ἐστήριξε τὴν ἰδέαν τῆς κατ’ οὐσίαν καταργήσεως τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν ὁ ῥήτωρ ἠθέλησεν ἐντέχνως νὰ περιβάλλῃ μὲ καλλωπισμοὺς τοιούτους, ὥστε νὰ κατασταθῇ ἧττον ἐπαχθής, ἠναγκασμένος, λέγω, νὰ διέλθω ὁλόκληρα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα ἀπαξιῶ ν’ ἀπαντήσω εἰς τὰς βλασφημίας, τὰς ὁποίας ἐξέφερεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ὅτε σᾶς παρέστησε τὴν Ἑλλάδα ζῶσαν ἐξ ἀνοχῆς, ὅταν ὑποκρινόμενος οἰκονομίαν ἐξέμεσε τὴν χολὴν κατὰ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, καὶ ὅταν κατὰ τὰς διαφόρους περιόδους τῆς ἀγορεύσεώς του παρέστησε τὸν στρατὸν, ποτὲ μὲν στασιάζοντα, ποτὲ δὲ ἀπειθοῦντα.

§8ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σημειώσατέ με, παρακαλῶ.

§9ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὰ ἐν γένει ἐπιχειρήματα τοῦ ῥήτορος διαφιλονεικοῦν τὴν ὕπαρξιν τοῦ μονίμου στρατοῦ εἰς τὰ ἔθνη, εἶπεν, ὅτι οἱ τακτικοὶ στρατοὶ πρέπει νὰ ἐκπληρώσουν σκοπούς· οἱ σκοποὶ δὲ αὐτοὶ εἶναι πολλαπλοῖ καὶ, ὁσάκις δὲν ἐκπληροῦνται, οἱ στρατοὶ αὐτοὶ εἶναι μάταιοι, εἶναι περιττοὶ, εἶναι βάρη τῆς κοινωνίας. Σᾶς ἐξήτασε τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ὑπὸ τὰς ἀπόψεις τῆς ἀμύνης καὶ τῆς ἐπιθέσεως, σᾶς ἐξήτασε τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν, ὑπὸ τὸ κράτος τῆς καταστροφῆς, τῆς ληστείας, κ’ ἐπὶ τέλους τῆς φρουρήσεως τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι, αὐτὰ ἦσαν τὰ ἀληθῆ ἐπιχειρήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ προλαλήσας κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ἠθέλησε νὰ ἐπιφέρῃ κατηγορητήριον κατὰ τῆς ὑπάρξεως τοῦ μονίμου στρατοῦ. Κύριοι! ἂν καὶ ὁ Ἑλληνικὸς τακτικὸς στρατὸς κατέχῃ ὀλιγίστας σελίδας ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς μεγάλης τοῦ ἔθνους ἐπαναστάσεως, ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ ἐθεωρήθη ἔκτοτε ἀναγκαία καὶ κατεπείγουσα, ἔκτοτε, Κύριοι, ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ ἔθνους ἐθεωρήθη ἐπάναγκες ἡ σύστασις μονίμου στρατοῦ. Ὁ στρατὸς αὐτὸς, Κύριοι, εἶχε τὸ ἀτύχημα μόνον νὰ κατεργασθῇ εἰς τὰ Βαβαρικὰ ὁπλοστάσια, καὶ κατὰ συνέπειαν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ βίου του νὰ παρουσιάσῃ ἀτελείας τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι νὰ κινήσουν καὶ τὴν χολὴν τοῦ ῥήτορος, καὶ τὴν χολὴν πολλῶν, ἄλλων οἵτινες τὸν ἐθεώρησαν ὡς πρόσκομμα, ὡς βάρος ἐπαχθὲς, ὡς στρατὸν, ὁ ὁποῖος δὲν πρόκειται νὰ διεκδικήσῃ ποτὲ, οὔτε τὴν ἐθνικὴν τιμὴν, οὔτε τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν προσβαλλομένην· ἀλλ’ ὡς μίαν τάξιν ἀνθρώπων, ἡ ὁποία ἦτο προωρισμένη ν’ ἀποῤῥοφᾷ τὰ εἰσοδήματα τοῦ Κράτους. Δὲν πρόκειται σήμερον ἐγὼ, Κύριοι, καθόσον ὢν στρατιωτικὸς, ἤθελον ὑποπτευθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν θελήσω ἐγὼ σήμερον νὰ θέσω στεφάνους ἐπὶ τοῦ μετώπου τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ἡ ἱστορία, καὶ ἡ παλαιὰ καὶ ἡ μετὰ ταῦτα, θὰ ἐξελέγξῃ ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἀνταπεκρίθη εἰς τὸν δύσκολον αὐτοῦ προορισμὸν, τὴν ὑποστήριξιν τῶν καθεστώτων, καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἐθνικῶν εὐχῶν, ἀπέναντι τῶν ὁποίων οὐδεμία ἠθικὴ, οὔτε ὑλικὴ δύναμις δύναται ν’ ἀντισταθῇ. Ἀλλὰ, Κύριοι, πρόκειται νὰ ἐξετάσω τὰ ζητήματα καὶ ὑπὸ ἐπιστημονικοὺς λόγους τῆς πολιτείας. Ὁ ῥήτωρ ὁμιλῶν περὶ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἐθεώρησεν αὐτὸν ἀνάξιον νὰ ὑπάρχῃ, διότι δὲν δύναται νὰ προασπίσῃ τὴν χώραν. Δὲν ἔρχομαι νὰ συζητήσω ἐν ἐκτάσει, διότι ἄλλως θέλω περιπλέξει πολιτικὴν, ἡ ὁποία σήμερον δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ νὰ συζητηθῇ εἰς τὸ κοινοβούλιον· δὲν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξω ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς προπύργιον διαρκὲς μέχρι καταστροφῆς, ἀπέναντι ἐξωτερικῆς ἐπιδρομῆς διὰ ξηρᾶς. Παρουσιάζω μόνον ἓν παράδειγμα εἰς τὴν ἀτυχῆ ἐκστρατείαν τοῦ 54, ἓν λείψανον, ἓν ἀπόσπασμα τακτικοῦ στρατοῦ, ἠδυνήθη νὰ σώσῃ μυριάδας ζωῶν Ἑλλήνων, τὸ ὁποῖον πολεμῆσαν ἐπὶ μίαν ἡμέραν, ἔδωσε τὸν καιρὸν τῆς ὑποχωρήσεως εἰς ὅλας τὰς γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι κατέφυγον ἔκτοτε κατὰ τὰ 54 ἀπὸ τὸ Ὀθωμανικὸν, εἰσῆλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἓν ἀπόσπασμα τακτικοῦ στρατοῦ, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἦτο πρόξενον μεγάλων εὐεργεσιῶν, καὶ διὰ τὸν τόπον, καὶ ἀνέπτυξε τὴν ἐθνικὴν τιμὴν τῶν τακτικῶν ὅπλων τοῦ στρατοῦ· δὲν πρόκειται ἀφ’ ἑτέρου νὰ εἴπω, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶναι ἢ δὲν εἶναι κατάλληλος, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐπιδράμῃ εἰς ξένην χώραν. Ἐὰν τὸ κοινοβούλιον εἶχεν αὐτὸν τὸν προορισμὸν νὰ συζητήσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς δύναται νὰ ἐπιδράμῃ ἢ νὰ προταχθῇ ἀπέναντι ξενικῆς ἐπιδρομῆς, τότε ἡ περίστασις ἐκείνη ἦτο κατάλληλος νὰ συζητήσω τὸ θέμα τοῦτο. Ἀλλ’ ἓν ἄλλο αἴτιον, τὸ ὁποῖον ἀποκρούει τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατοῦ, εἶναι, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ στρατιωτικὸν διάστημά του δὲν παρεῖχεν εὐεργεσίας εἰς τὸν τόπον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐσωτερικὴν τάξιν, τὴν ἀσφάλειαν, τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ ἔθνους μέχρι τῆς τελευταίας μεταπολιτεύσεως διάφοροι στάσεις, διάφοροι ἀνωμαλίαι παρουσιάσθησαν εἰς τὸν τόπον μας· δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὰς στάσεις αὐτάς· ἀναγνωρίζω, καθὼς εἶπε καὶ ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας, ὅτι αἱ στάσεις εἰς τὴν κοινωνίαν προέρχονται ἀπὸ τὴν κακὴν διοίκησιν· αὐτὸ δὲν εἶναι ἀμφισβητούμενον, αὐτὸ πᾶς τις τὸ ἀναγνωρίζει· ἀλλ’ ὁ στρατὸς δὲν ἦτο ἔνοχος τῆς κακῆς διοικήσεως αὐτῆς, ὅταν διετάττετο καὶ ὅταν κατεκερματίζετο καὶ ὅταν ἐκυλίετο εἰς τὸ αἷμα καταπαύων τὰς στάσεις, ὁ στρατὸς εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς περιστάσεις ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του καὶ ἐπανέφερε τὴν τάξιν· ἐὰν ἡ κακὴ διοίκησις, ὁ σφετερισμὸς τῶν ἐξουσιῶν, προεκάλεσε τὸ ἔθνος εἰς τὰς διαδηλώσεις, τότε ὁ στρατὸς δὲν ἦτο ὑπόχρεως· ὁ στρατὸς καθ’ ὅλας αὐτὰς τὰς περιστάσεις –καὶ πιστεύσατε, ἡ θέσις παντὸς τακτικοῦ στρατοῦ, ὁσάκις πρόκειται νὰ ἐνεργήσῃ διὰ τῶν ὅπλων του ἐντὸς τῆς χώρας του, εἶναι θέσις οἰκτρὰ καὶ ἀπεύχομαι, ἵνα μή ποτε εἰς τὸ μέλλον παρουσιασθῇ τοιαύτη θέσις, καὶ μολαταῦτα ὁ στρατὸς πάντοτε κατὰ τὰς θέσεις ταύτας ἐξεπλήρωσε μετὰ πραγματικῆς αὐταπαρνήσεως τὸ καθῆκόν του, ἔῤῥιπτε τὸ βόλι του ἐπάνω εἰς τοῦ ἀδελφοῦ του τὸ στῆθος, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ ἕνα νόμον, διὰ νὰ παραδειγματίσῃ, ὅτι τὸ καθῆκόν του δὲν εἶναι, ὅπως ἤθελόν τινες ἄλλοι νὰ τὸ πραγματοποιήσῃ, τὸ καθῆκόν του εἶναι νὰ ὑπάγῃ καὶ ἀπέναντι τῶν σκληρῶν αὐτῶν δοκιμασιῶν, ὅσας προτάττει ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας τοιούτου στρατοῦ· ὥστε ὁ στρατὸς οὐδέποτε οὔτε ἐστασίασεν, οὔτε δύναται νὰ στασιάσῃ, καθὸ ἐθνικός· ὁ στρατὸς ὑπεβλήθη εἰς ὅλας τὰς δοκιμασίας πάντοτε ὑπὲρ τοῦ νόμου, ὑπὲρ τῆς τάξεως· ἀλλ’ ἴσως ἐκάκισαν τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν, διότι δὲν ἠδυνήθη τὰς μεσαιωνικὰς αὐτὰς ἰδέας νὰ τὰς ἐπιβάλῃ καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν μεταπολίτευσιν. Αὐτὸ, Κύριοι, δὲν ἦτο πλέον οὐδ’ ἔργον ἀνθρώπινον, οὐδ’ ἔργον ὁποιασδήποτε ἀνθρωπίνης δυνάμεως· ἦτο ἐκπλήρωσις φυσικῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ ἐκπληρωθῶσι καὶ ἐξεπληρώθησαν· ὥστε τὸ ἐπιχείρημα τοῦ ῥήτορος, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν κατάπαυσιν τῶν ἀνωμαλιῶν, ὁσάκις τοιαῦται παρουσιάσθησαν, δὲν εἶναι ἀληθές. Ἔρχεται τὸ ἕτερον ἐπιχείρημα· ὁσάκις ἡ ληστεία ἐξηγέρθη ὁ στρατὸς δὲν ἐχρησίμευσεν εἰς τίποτε· ἀπέδωσε πάντοτε τὰς ληστείας εἰς ἠθικὰ αἴτια, εἰς αἴτια κακῆς διοικήσεως, τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ καὶ πᾶς ἄλλος δὲν δύναται νὰ διαφιλονεικήσῃ. Κύριοι, χωρὶς νὰ ὑπαινιχθῶ οὐδεμίαν ἔλλειψιν ἱκανότητος οὐδ’ εἰς τὸ σῶμα τῆς Ὁροφυλακῆς, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε μέχρι τοῦ 54, οὐδ’ εἰς τὸ σῶμα τῆς Χωροφυλακῆς, τὸ ὁποῖον εἶχε προορισμὸν ἠθικὸν, μετεβλήθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη τῆς πεσούσης δυναστείας εἰς σῶμα κατασκόπων. Ἔρχομαι νὰ εἴπω ὅ,τι οὐδεὶς Ἕλλην ἀγνοεῖ, ἔρχομαι νὰ εἴπω, ὅτι ὅταν ἡ λῃστεία ἀνεπτύχθη, ὅταν ἀπέναντι τῆς λῃστείας κατεστρέφετο καὶ ἡ κεντρικὴ ἐξουσία, καὶ εὑρέθη εἰς τὴν μεγαλειτέραν τῶν ἀμηχανιῶν, ὁ τακτικὸς στρατὸς τὴν κατέστρεψε, καὶ ἔκτοτε σποραδικῶς ἀναφαίνεται· ἀριθμεῖ πτώματα ὁλόκληρα ὁ τακτικὸς στρατὸς εἰς καταδίωξιν τῆς λῃστείας, καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι 700 χωροφύλακες ἔπεσον θύματα· ὥστε καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐπανέφερε τὴν τάξιν, ἐλύτρωσε τοὺς πολίτας, ἠσφάλισε τὴν περιουσίαν. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, θέλων ὁ ῥήτωρ νὰ περικαλύψῃ τὸ ἀληθὲς αἴσθημά του, τὸ ἀληθὲς πνεῦμα τῆς ὁμιλίας του, τῆς καταργήσεως τοῦ στρατοῦ, εἶπεν, ὅτι ἔχομεν μίαν ὁροθετικὴν γραμμὴν, τὴν ὁποίαν εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ φυλάξωμεν, καὶ ἐκεῖ ὅμως ὑπέδειξεν, ὅτι ὑπάρχει μικρά τις ἀνάγκη 2, 3 ἢ 4 ταγμάτων. Ἴσως ὅμως σήμερον παρουσιασθῇ ἓν νέον σύστημα, παρουσιασθῇ δι’ ἄλλης δυνάμεως νὰ κατορθώσῃ νὰ φρουρήσῃ καὶ αὐτὴν τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν. Κύριοι! ἡ ὁροθετικὴ γραμμὴ, ἡ ὁποία ἔχει ἔκτασιν πλέον τῶν 40 ὡρῶν, διὰ νὰ φυλαχθῇ καὶ νὰ φρουρηθῇ, ὄχι ἀπέναντι ξένων ἐπιδρομῶν, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ᾖναι ἡ διάβασις τῶν λῃστῶν τῶν προσφυγόντων εἴτε ἀπὸ τὴν ἀλλοδαπὴν, εἴτε τῶν φυγόντων εἰς αὐτὴν ἐκ τῶν ἐγχωρίων, δυνατὴ, διὰ νὰ φρουρηθῇ, Κύριοι, ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ κατέχηται, καὶ διὰ νὰ κατέχηται μία ἔκτασις 40 ὡρῶν.

§10ΣΜΟΛΕΝΤΣ. 112 ὡρῶν.

§11ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μία ἔκτασις λοιπὸν 112 ὡρῶν, ἔρημος, ἄνευ συγκοινωνίας, ἠξεύρετε, τὶ δύναμις ἀπαιτεῖται; Ἀμφιβάλλω, ἐὰν ἐπαρκοῦν 30, 40 τάγματα, καὶ ἤθελε διὰ δύο ταγμάτων νὰ τὴν φρουρήσῃ, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἡ λῃστεία ἡ παρουσιαζομένη εἴτε ἀπὸ τὴν ἀλλοδαπὴν εἴτε ἀπὸ τὸ ἐσωτερικὸν, ἔχει ἄσυλον τῆς ἀτιμωρησίας της τὴν ἔλλειψιν τῆς φρουρᾶς αὐτῆς τῆς γραμμῆς. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, Κύριοι, ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ μέμφηται τὸν στρατὸν, ὁ ὁποῖος ἀπό τινων ἐτῶν συντηρεῖ οἰκονομικῶς αὐτὸ τὸ ἔθνος, ἀπό τινος καιροῦ ἐχρειάζετο ὁ τακτικὸς στρατὸς νὰ περιέρχηται γυμνὸς καὶ ἄνευ σανδαλίων τὰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ κράτους διὰ νὰ εἰσπράττῃ τοὺς φόρους, νὰ συντηρῇ τὴν κοινωνίαν, νὰ πληρώνῃ τοὺς καθηγητὰς τοῦ πανεπιστημίου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ὅλων, Κύριοι, ὑπάρχουν λόγοι ὑψηλότεροι, σπουδαιότεροι, τῆς ὑπάρξεως τοῦ στρατοῦ· τοὺς λόγους αὐτοὺς μόνον οἱ ἄνθρωποι οἱ ἐπιδιώκοντες ὑλικὸν βίον, αὐτοὶ καὶ μόνοι δὲν τοὺς αἰσθάνονται. Ὁ σκοπὸς εἶναι, ὅτι ἄνευ τῆς ἐσωτερικῆς ἀνάγκης στρατὸς τακτικὸς ὀφείλει νὰ ὑπάρχῃ μέχρις οὗ ἐπέλθῃ τὸ πλήρωμα, μέχρις οὗ πραγματοποιηθῶσιν αἱ ἰδέαι, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν δύνανται, σᾶς τὸ ὁμολογῶ, νὰ πραγματοποιηθῶσιν. Ἀπόδειξιν ἔχομεν καὶ τὴν ἀτυχῆ ἐκστρατείαν τοῦ 54, μέγα μέρος τῆς ὁποίας κατείχετο ἀπὸ μέγα αἴσθημα καὶ πατριωτικὸν νὰ ἐκπληρώσῃ, νὰ προπαρασκευάσῃ τὰς εὐχάς· ἀλλὰ σήμερον αἱ εὐχαὶ, ἡ ἀνάπτυξις τῶν φώτων, ἀπέδειξε τὸ σύστημα αὐτὸ ἀνεπαρκές. Δὲν ἦλθεν ἡ ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ἄρχοντες ἀναγνωρίζουν τὰ δικαιώματα τοῦ ἀνθρώπου, ἢ τὰ δικαιώματα τῶν λαῶν των· ταῦτα ὑποστηρίζονται διὰ τῆς ὑλικῆς δυνάμεως. Ὑλικὴ δύναμις σήμερον δὲν ὑφίσταται εἰς τὰ πλήθη, ὑφίσταται εἰς τὴν τέχνην, εἰς τὴν ἐπιστήμην, ὥστε βλέπετε, ὅτι, καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν σπουδαίαν ἔποψιν, εἶναι πολὺ ἀναγκαία ἡ ὕπαρξις τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, καὶ δὲν δύναται ὁ στρατὸς νὰ περιορισθῇ εἰς δύο, ἢ τρία τάγματα, διότι δὲν δύναται νὰ ἐκπαιδευθῇ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὅ,τι ἴσως θὰ ἠνάγκασε τὸν ῥήτορα καὶ ἴσως τοὺς ὁμοφρονοῦντας μὲ αὐτὸν, ἦτο ἡ μεγάλη δαπάνη, ἡ ὁποία ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ στρατοῦ μέχρι σήμερον ἐπεβάρυνε τὸ ἔθνος. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ὁσάκις ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐθεώρησα τὴν ἀνάγκην αὐτὴν πολὺ δικαίαν, ἀνεγνώρισα, ὅτι δαπανῶνται πλειότερα τῶν ὅσα πρέπει, καὶ ὅτι αἱ δαπάναι αὗται δύνανται καὶ πρὸς τὴν ἠθικὴν τοῦ τόπου καὶ πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον νὰ περιορισθῶσιν· ἀλλὰ ποτέ, Κύριοι, ἡ δαπάνη, ἐκτὸς μόνον τοῦ σκεπτομένου, ὄχι εἰς ἐμέ, ποτὲ ἡ δαπάνη δὲν παρουσιάζει τὸ ἐπιχείρημα τῆς καταργήσεως τοῦ στρατοῦ. Ἀναγνωρίζω, ὅτι ὁ στρατὸς δύναται νὰ ὑπάρχῃ δι’ ὀλιγωτέρων μέσων, ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ στρατοῦ ἐπέπεσεν ἡ καχεξία, ὅπως εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς κοινωνίας, ἀναγνωρίζω, ὅτι οἱ κατὰ καιροὺς ὑπουργοὶ ἐδαπάνων ποσὰ ἄνευ νόμου, ἐσπατάλευον τὰ χρήματα, δὲν ἔφερον καμμίαν πρόοδον, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ σήμερον ἀνατεθραμμένος τακτικὸς στρατὸς, ὑπάρχει ἀπὸ τὸ ἔμφυτον τῆς Ἑλλάδος καὶ ὄχι ἀπὸ τὴν διοίκησιν, ἡ διοίκησις πάντοτε τὸν ἔβλαψε, καθὼς ἔβλαψεν ὅλα τὰ μέλη τῆς κοινωνίας· ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς προώδευσεν ἀπὸ τὸ ἔμφυτον, τὸ ὑπάρχον εἰς πάντα ἕλληνα, τῆς προόδου· παρουσιάσθησαν προσκόμματα καὶ ἀπὸ τῆς κυβερνήσεως εἰς τὴν πρόοδόν του καὶ τὰ αἰσθήματα αὐτοῦ, ὅμως κατώρθωσε νὰ προοδεύσῃ. Ἀναγνωρίζω ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῆς μεσοβασιλείας ἐπαρουσίασα, ὅτι ἐν γένει εἰς τὸν στρατὸν δαπάναι σπαταλικαὶ γίνονται, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶσι πρὸς τὸ συμφέρον καὶ αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἠθικῆς, ἀλλ’ ὄχι ὅτι δι’ αὐτὸ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα, ὅτι ἐπειδὴ μάταιαι δαπάναι ἐγένοντο, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀναπτύξεως τῆς ναυτικῆς ἡμῶν δυνάμεως· εὔχομαι τὸ Ἔθνος μετ’ ὀλίγα ἔτη νὰ διαθέσῃ 10, 20 ἑκατομμύρια πρὸς αὔξησιν τῆς ναυτικῆς μας δυνάμεως· δὲν εἶμαι ἐν ἀγνοίᾳ τῆς γεωγραφικῆς θέσεως τῆς Ἑλλάδος, οὔτε τῆς ἱστορίας της. Γνωρίζω, ὅτι τὸ Ἔθνος κατὰ τὰ ⅔ ἀπέκτησε τὴν ἐλευθερίαν του ἀπέναντι τῶν θυσιῶν, ἀπέναντι τῶν κόπων, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν αἱ ναυτικαί μας νῆσοι. Ἀλλὰ, Κύριοι, φέρετέ μοι τοὺς πόρους, καὶ πραγματικῶς θὰ τοὺς καταναλώσω ὅλους ἐγὼ πάντοτε κατὰ προτίμησιν εἰς τὴν ναυτικήν μας δύναμιν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ δύναμις αὕτη εἶναι ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της πολυδάπανος. Ἀναπτύξατε τοὺς πόρους αὐτοὺς, οἰκονομολόγοι τοῦ τόπου, ἀναπτύξατέ τους διὰ μιᾶς καλῆς διοικήσεως, κατορθώσατε τὸ Ἔθνος νὰ εἰσπράττῃ 40 καὶ 50 ἑκατομμύρια, καὶ τότε ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ὅλον τὸ Ἔθνος θ’ ἀπαιτήσῃ νὰ γείνῃ 5, 8, 10 ἑκατομμύρια· ἀλλ’ εἶναι δυστύχημα σήμερον νὰ μὴ ἔχωμεν ἓν πλοῖον, ὄχι νὰ ἀντιπροσωπεύσῃ, ὄχι νὰ προστατεύσῃ τὰς πλουσίας ναῦς τοῦ Κ. Ἀφεντούλη, ἀλλὰ τὴν ἠθικὴν τιμὴν τοῦ τόπου, τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν· ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν ἐξαρτᾶται οὔτε ἀπὸ ἐμὲ, οὔτε ἀπὸ τοὺς πλείονας ἡμῶν ἡ ἀνάπτυξις τῶν πόρων, εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ χρόνου, εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς καλῆς διοικήσεως. — Ταῦτα λέγων, Κύριοι, ἤθελον νὰ καταδείξω καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς τὸ κοινὸν, διότι αὐτὴ ἡ ἰδέα ὑπάρχει, καὶ δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ καθηγητοῦ μόνον, ὑπάρχει καὶ εἰς πολλὰς ἄλλας κεφαλὰς, ὅτι ὁ στρατὸς ἀπέναντι τῶν ὅσα δαπανᾷ εἶναι ἀκατάλληλος, δὲν εἶναι ἀναγκαῖον νὰ δαπανᾷ τοσαῦτα. Σᾶς εἶπον, ὅτι τὰς περιττὰς δαπάνας τὰς ἀναγνωρίζω, καὶ δι’ αὐτὸ καὶ ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τὰς κατέκρινον, ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον δὲν θὰ μὲ φέρῃ ποτὲ καὶ τὸ συμπέρασμα τῆς διαλύσεως τοῦ στρατοῦ· ἀλλὰ, καθὼς σᾶς εἶπε χθὲς ὁ ῥήτωρ, στρέψατε τὰ βλέμματά σας τὴν διοίκησιν καταστήσατε τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὑπεύθυνον νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἀλλάξῃ καθ’ εἴκοσι τέσσαρας ὥρας στρατιωτικὸν σύστημα, καὶ ποτὲ μὲν διὰ νὰ περιποιηθῇ τὸ ἓν ἄτομον νὰ μεταβάλῃ τὰ συντάγματα εἰς τάγματα, ποτὲ δὲ διὰ νὰ εὐχαριστῇ τοὺς φίλους του νὰ τὰ μετατρέπῃ πάλιν εἰς συντάγματα, καὶ νὰ τοὺς διορίζῃ εἰς θέσεις ἄνευ Νόμου, περιορίσατε τοὺς ὑπουργούς σας, καταστήσατέ τους ὑπευθύνους. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὸ κακὸν αὐτὸ δὲν ὑπῆρξεν εἰς τοῦτο, τὸ κακὸν τοῦτο ὑπῆρξεν εἰς δύο αἴτια, πρῶτον, ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε κοινοβουλευτικὰ Σώματα δὲν ἐμπεριεῖχον ἄνδρας ἀντιπροσωπεύοντας τὸν στρατὸν, ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἔλλειψις εἰδικοῦ Νόμου νὰ ἐξελέγχωνται οἱ ὑπουργοί. Εἰς ὅλους τοὺς κλάδους ἔγινεν ἐξέλεγξις εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν, τῶν Ναυτικῶν· ἀλλὰ ποτὲ μέχρι τοῦδε δὲν ἐξελέγχθη ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διότι οὐδέποτε εἰς τὰ κοινοβούλια παρεστάθησάν ποτε στρατιωτικοί. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους λέγω, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπάρξεως τοῦ στρατοῦ, ὄχι ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομίας προσώπων, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν καὶ συντηρήσεως τοῦ παρόντος, καὶ ἀναπτύξεως τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας εὔχεται καὶ ἐπιθυμεῖ τὸ Ἔθνος, εἶναι ἀναγκαία, καὶ πρέπει, καὶ συσταίνω εἰς τὴν Συνέλευσιν κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φανῇ αὐστηρὰ, νὰ καταστήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὄχι διαβατικὸν ὅπως οἱ ἄλλοι ὑπῆρχον· τὴν σήμερον ἡ Συνέλευσις εἶναι ἡ πρώτη, ἡ ὁποία ἐξελέγχει προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ποτὲ μέχρι τοῦδε δὲν ἐξελέγχθη. Διὰ τοῦτο περιορίσατε τοὺς ὑπουργοὺς, καὶ ἰδίως τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ δύναται νὰ καινοτομῇ, νὰ μὴ δύναται νὰ ἐγκαθιδρύσῃ θέσεις διὰ Διαταγμάτων, ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου. Εἶναι κύριος ἐντὸς ἑνὸς ἄρθρου νὰ ἐξοδεύῃ τέσσαρα, καὶ ἐντὸς τοῦ δευτέρου ἄλλα τέσσαρα. Εἰς τὰ λοιπὰ ὑπουργεῖα ὑπάρχει ἔλεγχος, εἰς τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα ὁ ὑπουργὸς δὲν δύναται παρὰ μόνον ἐντὸς τῶν ἐδαφίων νὰ κάμνῃ μεταβολάς· ὁ ὑπουργὸς ὅμως τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὰς χεῖρας λελυμένας, δύναται νὰ τοποθετῇ, δύναται νὰ διορίζῃ χωρὶς εὐθύνην, χωρὶς λόγον, καὶ νὰ ᾖναι πάντοτε ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ποτὲ νὰ μὴ ἔχῃ ὑπέρβασιν· αὐτὰ εἶναι τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων δύνασθε νὰ ἐκκόψητε τὰς ματαίας δαπάνας, καὶ νὰ καταστήσητε τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν αὐστηρῶς ἐκπληροῦντα τὸ καθῆκόν του καὶ μὴ φατριάζοντα. Οἱ ὑπουργοὶ τῶν ἄλλων ὑπουργείων δύνανται νὰ θεωρήσωσι τὰ ὑπουργεῖά των ὡς πολιτικὴν θέσιν, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου πρέπει νὰ ᾖναι μακρὰν τῶν πολιτικῶν, ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἂς μὴ νομίσῃ, ὅτι δύναται νὰ συντηρήσῃ τὸ χαρτοφυλάκιόν του διὰ πλειοψηφίας, ὅπως ἄλλοι, ἴσως, ὑπουργοί. Θὰ θελήσῃ νὰ τὸ κάμῃ, θὰ γίνῃ ἐπὶ τέλους θῦμα, καὶ θὰ χάσῃ τὴν ὑπόληψίν του, καὶ ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ ἀπέναντι τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχει πάντοτε ἀνάγκην, ἀνήκει εἰς τὰς τάξεις του.

§12ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κεχαγιᾶς. Ἡσυχία Κύριοι! Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ στρατοῦ καὶ πρεσβεύω τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, πρέπει νὰ ὁμιλήσουν καὶ ἄλλοι.

§14ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞ. Ἐφωτίσθημεν.

§15ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ἂν ἐφωτίσθη. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Συνέλευσις δὲν ἐφωτίσθη.

§17ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐν πρώτοις, Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψουν οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι τυχὸν εἶναι καὶ στρατιωτικοὶ νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε εἷς τῶν συναδέλφων μου ἔκαμε, ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Σπετζῶν Κ. Διομήδης, νὰ μὴ οἰκειοποιοῦνται πάντα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸν στρατὸν ὡς ἰδικά των, ἡ Συνέλευσις ἀντιπροσωπεύει ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, καὶ ἑπομένως πᾶσα προσβολὴ ἢ πᾶν πάθημα τοῦ στρατοῦ θεωρεῖται προσβολὴ τῆς Πατρίδος καὶ τῆς Συνελεύσεως. Ἐθεώρησα ἀναγκαίαν τὴν παρατήρησιν αὐτὴν ἵνα μὴ ἀξιῶσιν οἱ ΚΚ. ἀξιωματικοὶ, ὅτι αὐτοὶ καὶ μόνοι μεριμνῶσιν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Ὄχι, ὁ στρατὸς ἀποτελεῖ μέρος τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἑπομένως ἡ Συνέλευσις ἠξεύρει πολὺ καλὰ νὰ τὸν ὑπερασπίζεται. Κύριοι! ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὸν σήμερον λαλήσαντα ἀξιότιμον Κ. Μαυρομιχάλην· ἐπῄνεσα τὸν ζῆλόν του, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ἂν ἀφαιρέσωμεν τὰς ὑπερβολικὰς φράσεις τοῦ πρῶτον λαλήσαντος Κ. Ἀφεντούλη, τὰς ὁποίας τῳόντι ἀνῄρεσε, τὴν βάσιν ὅμως τῆς ὁμιλίας, βεβαιωθῆτε, οὐδόλως τὴν ἐκλόνισε· τὸν παρεξήγησαν, Κύριοι, καὶ τὸν παρεξήγησαν πολύ· ὁ Κ. Ἀφεντούλης σᾶς εἶπεν, ἂν ἀφαιρέσετε ὡς σᾶς εἶπον, τὰς ὑπερβολικὰς φράσεις του, ὅτι, ἂν ὁ Στρατός μας ἀπαιτῆται διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς Πατρίδος, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀναλογία μεταξὺ τῆς ναυτικῆς καὶ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως· ὁ Κ. Μαυρομιχάλης τίποτε δὲν εἶπεν· εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ὁ Κ. Ἀφεντούλης σκοπὸν εἶχε ὄχι νὰ κατακρίνῃ, ὄχι νὰ καταδικάσῃ τὸν στρατὸν, οὔτε νὰ ζητήσῃ τὴν κατάργησιν· ὁ Κ. Ἀφεντούλης ἐπρότεινεν καθὼς πολὺ καλὰ σᾶς εἶπεν, ἂν ἐνθυμεῖσθε, τὸν στρατὸν νὰ τὸν φέρωμεν ἐντὸς τοῦ νόμου, νὰ τὸν διοργανίσωμεν, νὰ τὸν τακτοποιήσωμεν σύμφωνα πρὸς τὸν νόμον, ἀπέναντι τούτου τίποτε δὲν εἶπε ὁ Κ. Μαυρομιχάλης· ὁ Κ. Ἀφεντούλης σᾶς εἶπεν ὅτι διατηροῦμεν 10 τάγματα ἐνῷ ἔχομεν 2,000 στρατιώτας. Σᾶς ἐρωτῶ δὲν εἶναι παραβίασις τοῦ νόμου, ὅταν ἀπέναντι 10 ταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν 8.000 στρατοῦ, ἔχομεν 2,000; τοῦτο δὲν εἶναι μία καθαρὰ παραβίασις τοῦ νόμου; δὲν εἶναι μία σπατάλη, μία δαπάνη περιττή. Τί σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Ἀφεντούλης; ὄχι νὰ καταργήσητε τὸν στρατὸν, ὄχι νὰ καταργήσητε τὰ 10 τάγματα, ἀλλὰ νὰ συγχωνεύσητε ταῦτα εἰς τόσους στρατιώτας, ὅσους ἀληθῶς ἔχομεν, καὶ νὰ συμπληρώσωμεν τὰ τάγματα. Ἀπέναντι τοῦ ὀρθοτάτου λόγου τοῦ στηριζομένου εἰς τὸν νόμον, τί ἀντιτάττετε; σᾶς εἶπε, Κύριοι, ἐκ τῶν ἐνόντων μέσων, καὶ πότε σᾶς τὸ προτείνει; ὅτε οὐχὶ πλέον λόγοι φρονήσεως ὑπαγορεύουν τὴν οἰκονομίαν, ἀλλὰ λόγοι ἀνάγκης, τοιαύτης, ἡ ὁποία εἶναι ἀξία διὰ δούλους καὶ οὐχὶ δι’ ἐλευθέρους Χρεωστοῦμεν, Κύριοι, νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ κακοῦ, διότι βλέπετε τὴν κατάστασιν τοῦ ταμείου, δὲν δυνάμεθα νὰ πληρώσωμεν τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα χρεωστοῦμεν, καὶ τὰς οἰκονομίας ταύτας λαμβάνομεν οὐχὶ ἀπὸ λόγους, ὡς εἶπον φρονήσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἀνέχειαν, ἀπὸ τὴν πεῖναν, Κύριοι· ὅταν ὁ ὑπάλληλος δὲν πληρώνεται ἐγκαίρως, πῶς θέλετε νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν του; καὶ ἀπέναντι τῆς μεγάλης αὐτῆς ἀνάγκης τῆς χρηματικῆς, τὴν ὁποίαν πολὺ καλὰ παρέστησε προχθὲς ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι σᾶς εἶπεν ὅτι μὲ δάνεια ζῶμεν, καὶ ὡς πότε θὰ παρατείνεται ἡ οἰκονομικὴ αὕτη κατάστασις τοῦ ἔθνους τοῦ νὰ ζῶμεν διὰ δανείου; ἐκ τῶν 3,000,000 τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις δι’ ἐντόκων ὁμολογιῶν ἔλαβε μένει ἓν ἑκατομμύριον, καὶ ἀμφιβάλλω ἂν θὰ εὕρωμεν χρήματα νὰ δανεισθῶμεν, διότι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον φθάνει ὁ ἄσωτος, ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ ἀπαλλοτριώσῃ ὅλα τὰ ὑπάρχοντά του, ἀφοῦ δανεισθῇ ὅσον δύναται, τότε ἀναγκάζεται νὰ ζῇ μὲ λιτότητα, ἀλλ’ αὕτη δὲν προέρχεται ἀπὸ πεῖναν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἀνάγκην ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τῶν μέσων, εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἐφθάσαμεν. Ἔχοντες λοιπὸν πρὸ ὀφθαλμῶν αὐτὴν τὴν κατάστασιν, πῶς θὰ ἔλθετε νὰ δικαιολογήσητε δαπάνην, ἡ ὁποία γίνεται εἰς πληρωμὴν μόνον ἀξιωματικῶν καὶ οὐχὶ στρατιωτῶν. Ὁ στρατὸς ἡμῶν συνίσταται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ οὐχὶ τῶν στρατιωτῶν· ὅταν θέλωμεν νὰ πληροφορηθῶμεν πόσην δύναμιν στρατιωτικὴν ἔχει ἡ δεῖνα ἐπικράτεια, λέγομεν ὅτι ἔχει τόσην, καὶ ἐννοοῦμεν στρατιώτας· σεῖς ὅμως ἀριθμεῖτε τὰ τάγματα διὰ τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἄνευ στρατοῦ. Λοιπὸν, Κύριοι, τί ἐπρότεινεν ὁ Κ. Ἀφεντούλης; σᾶς ἐπρότεινε νὰ διατηρήσωμεν τόσα τάγματα, ὅσους στρατιώτας ἔχομεν, διὰ τὸ ἔτος, ἐννοεῖται, 1864. Ἂν μετὰ ταῦτα γίνῃ στρατολογία καὶ ἔχωμεν στρατιώτας, τότε οἱ ἀξιωματικοὶ, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν εἰς τὴν ἀργίαν, θὰ ἔλθωσιν εἰς ἐνέργειαν· ἀλλὰ πότε; ὅταν ὑπάρχουν στρατιῶται βεβαίως, οἱ ὁποῖοι νὰ διευθύνωνται ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς· Τὴν πρότασιν αὐτὴν, Κύριοι, καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν Κ. Χρηστίδην, καὶ τόσους ἄλλους, τὴν ἐκάμαμεν καὶ ἐντὸς τῆς ἐπιτροπῆς, τοῦ νὰ περιορισθῶσι τὰ τάγματα εἰς ὅσους στρατιώτας ἔχομεν· ἀλλὰ δὲν ἐγένετο δεκτή. Κατεφύγαμεν εἰς μέσα οἰκονομίας, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν κρίσιν μου δὲν εἶναι οἰκονομία. Ἠξεύρετε ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ παρουσιάζει οἰκονομίαν ἀπὸ 800 χιλ. δραχμῶν· ἀλλ’ αὕτη ποῦ στηρίζεται; εἰς τὴν ἔλλειψιν τοῦ Στρατοῦ· ἀλλ’ αὕτη ἦτο ἀνάγκη νὰ καταδειχθῇ ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς, ἢ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως; Ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔλαβε πίστωσιν διὰ 10 χιλ. στρατοῦ, ἐνῷ ἔχει 2 χιλ. πῶς θὰ δαπανήσῃ διὰ τὰς 8 χιλιάδας, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπάρχουν; Ἐπομένως, δὲν εἶναι, Κύριοι, οἰκονομία αὐτή· οἰκονομία πραγματικὴ εἶναι, ὅταν περιορίσητε τὸν ἀριθμὸν τῶν ταγμάτων, ὅταν ἀπὸ τῆς ἐνεργείας μεταφέρωμεν εἰς ἀργίαν ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν ἔχουν τί νὰ κάμουν· αὐτὴ λέγεται πραγματικὴ οἰκονομία. Καὶ ποῖον θὰ ᾖναι, Κύριοι, τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ νὰ δίδετε πίστωσιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ στρατιωτικὴν δύναμιν, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει; Εἶναι ὅτι θὰ ἔχωμεν περίσσευμα· ἀλλ’ αὐτὸ τὸ περίσσευμα δὲν εἶναι οἰκονομία· διότι ἀφ’ οὗ δὲν ὑπάρχει στρατὸς, καὶ δαπάνη δὲν ὑπάρχει. Τὸ ζήτημα λοιπὸν, παρὰ πολὺ ὑψώθη ἕνεκα τῶν ὑπερβολικῶν ἐκφράσεων· ὁ κύριος ὅμως σκοπὸς αὐτοῦ ἦτο νὰ ἔλθωμεν ἐντὸς τοῦ νόμου. Τὸ τάγμα νὰ ᾖναι πλῆρες, νὰ ᾖναι τάγμα. Ὅταν λοιπὸν οἱ ἀντικρούοντες τὸν Κύριον Ἀφεντούλην δύνανται νὰ μᾶς ἀποδείξωσιν ὅτι ἔχομεν σήμερον τόσον στρατὸν, ὥστε νὰ συμπληρώσῃ δέκα τάγματα, νὰ δώσωμεν τὴν πίστωσιν, ὅταν ὅμως δὲν ἔχωμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν δώσωμεν, διότι σᾶς εἶπον εἰς ποίαν κακὴν κατάστασιν εὑρισκόμεθα. Ἐννοῶ, ὅτι εἶναι λυπηρὸν ν’ ἀφαιρέσωμεν μέρος τῆς μισθοδοσίας ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς, οἱ ὁποῖοι θὰ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν· ἀλλὰ συγκρίνατε τὴν θέσιν τῶν ἀξιωματικῶν μὲ τὴν θέσιν τῶν δυστυχῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων· τούτους ῥίπτει εἰς τὴν ὁδὸν ἕνας ὑπουργὸς, καὶ δὲν ἔχουν λεπτὸν διὰ νὰ ζήσουν, ἐνῷ ὁ ἀξιωματικὸς ἔχει τὸν μισθὸν τῆς ἀργίας· μὴ ζητεῖτε λοιπὸν πλειότερα, συγκριτικῶς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, πρὸς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα· περαίνων τὸν λόγον μου λέγω, ὅτι νομίζω καλὸν νὰ συμπληρωθῶσι τὰ πέντε τάγματα.

§18ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἴπετε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀφορμὴν νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν, διότι, ἀντὶ νὰ ὑπάρχουν 10 τάγματα, ὑπάρχουν μόνον ὀλίγα· ἀλλ’ ἀφοῦ σεῖς γνωρίζετε, ὅτι ὁ ὑπουργὸς θὰ δαπανήσῃ μόνον διὰ τὰ ὑπάρχοντα τάγματα καὶ ὄχι περισσότερον, καὶ ὅτι θὰ μείνῃ καὶ περίσευμα, τί σᾶς μέλει ἂν δοθῇ ἡ πίστωσις;

§19ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἠξεύρετε τί σᾶς λέγουν; ἡ Συνέλευσις ἐν γνώσει νὰ παραβιάσῃ τὸν νόμον· ὁ νόμος λέγει ἕκαστον τάγμα νὰ ἔχῃ 800 στρατιώτας, σήμερον δὲ ἡ Συνέλευσις σᾶς λέγουν νὰ παραδεχθῇ, ὅτι νὰ ἔχῃ καὶ ὀλιγωτέρους, δηλ. νὰ περιέχῃ ὅλους τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικούς καὶ 100 στρατιώτας. Αὐτὸ θέλετε, Κύριε Μαυρομιχάλη; ἡμεῖς δὲν τὸ δεχόμεθα. Μὴ θέλετε ὅμως νὰ λαμβάνητε ὡς βάσιν τὰς μεγάλας ἐκφράσεις τοῦ κυρίου Ἀφεντούλη· ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα.

§20ΒΑΣΣΟΣ. Ἡ οἰκονομία, τὴν ὁποίαν θέλει ὁ Κ. Κεχαγιᾶς νὰ φέρῃ διὰ τῆς διαλύσεως τῶν 5 ταγμάτων, εἶναι 100,000 δραχ. μόνον.

§21ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πρὶν ὁμιλήσῃ ὁ Κ. Βαλτινὸς, ἤθελα παρακαλέσει ὁ ὑπουργὸς νὰ μᾶς εἴπῃ πόσους στρατιώτας ἔχομεν, καὶ προχθὲς ἀπέφυγεν ὁ Κ. ὑπουργὸς νὰ τὸ ἀναφέρῃ· ἐπιμένω ὅμως νὰ τὸ εἴπῃ.

§22ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅσα ὁ ἔντιμος Κύριος Κεχαγιᾶς εἶπε καὶ ὅσα ἄλλοτε εἶπεν ὁ Κ. Διομήδης Κυριακοῦ, ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ, οἱ ὁποῖοι κατὰ περίστασιν ἠξιώθησαν ν’ ἀναβαίνωσι τὸ βῆμα τοῦτο, δὲν πρέπει νὰ θεωρήσουν τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα, ζητήματα ὅλως ἴδια ἑαυτῶν, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι ὅπως ἐγὼ δὲν δύναμαι ν’ ἀνακατώσω τὰ βιβλία τῆς τραπέζης, ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς.... (θόρυβος).

§23ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Ἐπροσπάθησες, ἀλλὰ δὲν ἠμπόρεσες, ἦλθες μὲ τὸ τουφέκι.

§24ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἔστω, ἦλθον καὶ μὲ τὸ τουφέκι· ὁ Κ. Κεχαγιᾶς καὶ πολλοὶ ἄλλοι δὲν δύνανται νὰ διεξέλθωσι καλήτερα τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα. Διεξηγέρθησάν τινες, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι στρατιωτικὸν, διότι δὲν εἶναι ἐπιστημονικόν· ἐρωτῶ, ἂν πᾶς, ὅστις δήποτε δύναται νὰ λύσῃ στρατιωτικὸν ζήτημα, ἐρωτῶ ἂν προκειμένου περὶ ἀσφαλείας τοῦ Κράτους, ἂν προκειμένου περὶ προαγωγῆς περὶ ἀναπτύξεως τοῦ στρατοῦ τοῦ Κράτους δύναται πᾶς τις νὰ λαλῇ (θόρυβος) Εἶναι ἀλήθεια, Κύριοι, ὅτι ὁ πρῶτος λαβὼν τὸν λόγον, ὁ Κ. Ἀφεντούλης, ἔθεσε τὸ ζήτημα ἐκεῖ, ὅπου πραγματικῶς ἔπρεπε νὰ τὸ φέρῃ ἡ Συνέλευσις. Ὅλα τὰ μετὰ ταῦτα λεχθέντα εἶναι μηδενικά. Ὁ Κ. Ἀφεντούλης, ὡς μέλος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἔφερε τὸ ζήτημα γενικὸν, καὶ ἐκεῖ εἶναι τὸ πρᾶγμα, ἂν πρέπῃ νὰ ἔχωμεν, ὁσαςδήποτε μέχρι τοῦδε εἴχαμεν στρατιωτικὰς δυνάμεις ἢ ἂν δὲν πρέπῃ νὰ τὰς ἔχωμεν.

§25ΖΙΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Κυβέρνησιν.

§26ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀντιλέγω εἰς τὸν Κ. Ζυμβρακάκην, κατ’ ἐμὲ, διόλου δὲν ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Κυβέρνησις εἶναι κεκλημμένη νὰ κυβερνήσῃ τὸ Κράτος μὲ τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος δίδει. Ὁ στρατὸς, Κύριοι, κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ Κ. Ἀφεντούλη—καὶ πραγματικῶς καὶ πρακτικῶς—ὁ στρατὸς ἑκάστου Ἔθνους εἶναι ἐπιφορτισμένος ν’ ἀμύνεται τὴν χώραν, εἶναι ἐπιφορτισμένος νὰ ἐπιδρᾷ, εἶναι ἐπιφορτισμένος νὰ συντηρῇ τὸ κράτος, νὰ τιμωρῇ τοὺς ταραξίας. Εἶναι ἀλήθεια, Κύριοι, ὡς εἶπεν ὁ Κ. Ἀφεντούλης, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀποτελεῖ χερσόννησον, ὅτι τὸ μέγιστον μέρος περιβρέχεται ἀπὸ θάλασσαν· ἀλλὰ, Κύριοι, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ, ὅτι ὁ προορισμὸς τῆς Ἑλλάδος, ὡς μᾶς τὸν παρέδωκεν ἡ ἱστορία, δὲν εἶναι καθαρὰ θαλάσσιος, δὲν δύναται οὐδεὶς νὰ φιλονεικήσῃ τὴν ἀρχαίαν ἱστορίαν, δὲν δύναται νὰ φιλονεικήσῃ τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος μέχρι τῆς προχθές· οὐδεὶς Κύριοι, ἐκυρίευσε τὴν Ἑλλάδα εἰμὴ μὲ τὸ βῆμα, ναυμαχίαι ἄπειροι ἐδόθησαν εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Ἑλλάδος, δύνανται νὰ ἐνικήθησαν οἱ στόλοι μας, ἀλλ’ οἱ ἐχθροὶ δὲν ἐπέβαλλον. Δὲν θέλω νὰ διεξέλθω ὁλόκληρον τὴν σειρὰν τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας, δὲν θέλομεν νὰ ἐπιμένωμεν καὶ νὰ λέγωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι μόνον στρατιωτική· βεβαίως ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ φρονῇ, ὅπως θέλει· τὸ κατ’ ἐμὲ, φρονῶ οὕτως, ἀναλόγως μὲ τὴν ἱστορίαν τῆς Καρχηδόνος, ὅτι ἡ θαλάσσιος δύναμις ἑνὸς Κράτους κρατεῖ αὐτὸ εἰς τὸν κολοφῶνα, κρατεῖ αὐτὸ ἀκμαῖον, ἐνόσῳ οἱ ἀντίπαλοι αὐτοῦ δὲν αἰσθάνονται τὴν ἀδυναμίαν του, ἐνόσῳ δὲν εὑρεθῶσι Σκηπίωνες, οἱ ὁποῖοι νὰ κτυπήσωσι τὸ θαλάσσιον κράτος εἰς τὴν ξηρὰν, καὶ κτυπῶντες τὸ θαλάσσιον κράτος εἰς τὴν ξηρὰν, τοῦ μένουν τὰ πλοῖά του διὰ νὰ φύγῃ, οὐχὶ δὲ νὰ καὶ μείνῃ εἰς τὸν τόπον· ἄνευ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς οὐδὲν κράτος δύναται νὰ διατηρηθῇ. Δὲν ἔρχομαι Κύριοι! διόλου νὰ διεξέλθω ἓν ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ Κύριος Ἀφεντούλης ἔφερε καὶ διὰ τὸ ὁποῖον, πιστεύω, μετενόησεν, ἔφερεν εἰς ἀντίθεσιν τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν ἐθνοφυλακὴν καὶ ἐνέπαιξεν αὐτὸν διὰ τὴν μικράν του δύναμιν· θέλετε νὰ μάθετε, τί εἶναι ὁ στρατὸς ἀπέναντι τῆς ἐθνοφυλακῆς; ἐγὼ σᾶς τὸ λέγω, ὁ στρατὸς εἶναι ὅ,τι εἶναι τὸ τέκνον ἀπέναντι τῆς μητρός του. (θόρυβος).

§27ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Οὕτω τὸ ἐνόησεν ὁ Κύριος Ἀφεντούλης.

§28ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὄχι· ὕβρισεν ὁ Κύριος Ἀφεντούλης περιέστρεψε, τὸν λόγον μεταβαίνων ἀπὸ τῶν γενικῶν θεωρῶν εἰς τὰ ἑπόμενα, ὁ Κύριος Ἀφεντούλης ἤθελε νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα στρατὸν τακτικὸν, διὰ ζητήματά τινα ὡρισμένα, θέλω συμφωνήσει αἴφνης καὶ πρὸς στιγμὴν πληρέστατα, ἀλλὰ θέλομεν διαφέρει εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, ὅπως εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ τοὺς ἀναγνωρίσῃ, ἂν ἐμπνέεται ἀπὸ αἰσθήματα πατριωτισμοῦ Ὁ Κύριος Ἀφεντούλης ἀφίνων, ὡς εἶπον, τὰ γενικὰ, παρεδέχθη ὕπαρξιν στρατοῦ πρὸς φύλαξιν τῆς μεθορίου γραμμῆς· ὁ Κύριος Ἀφεντούλης παρεδέχθη στρατὸν, ἀλλὰ τὸν μετωνόμασε χωροφυλακὴν πρὸς τιμωρίαν τῶν ταραξιῶν, πρὸς καταδίωξιν τῆς ληστείας· θέλω τὸν πείσει ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι· ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ μόνον διαφέρουσι. Ἄχρι τοῦδε δὲν πρέπει νὰ λαμβάνητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐπαναστατικὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ πάντα ἐχαλαρώθησαν, ἄχρι τοῦδε ἡ μεθόριος γραμμὴ ἀπησχόλει, ἂν δὲν θέλετε, μὴ τὸ πιστεύητε, ἔζησα ὁλόκληρον τὴν ζωὴν μου εἰς τὴν μεθόριον γραμμὴν, ἀπησχόλει 2500 πρὸς 3000 στρατιώτας, καὶ μὲ τὴν φύλαξιν αὐτὴν τίποτε δὲν κατώρθωσε· πάντοτε τὰ μεθόρια ἦσαν ἀνοικτὰ, διότι ἡ δύναμις τῶν 3000 δὲν ἤρκει· μοὶ παραχωρεῖ ὁ Κύριος Ἀφεντούλης τὰς 3000; βεβαίως ἔχει τὴν καλοσύνην νὰ μείνῃ εἰς ὅ,τι προχθὲς εἶπεν· ἀλλ’ ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ χιλιάδων, ἔρχονται ἑκατοντάδες καὶ μονάδες, διότι ἀπαιτοῦνται σώματα, αἱ 3000 χιλιάδες αὗται εἶναι 3, 4, 4½ τάγματα. Ἐρωτῶ τὸν Κύριον Ἀφεντούλην, θὰ ἔχῃ τὴν καλοσύνην νὰ μοὶ παραχωρήσῃ ὀλίγους στρατιώτας διὰ τὴν πρωτεύουσαν, τοὐλάχιστον ἓν τάγμα, ἐκτὸς ἂν ὁ Κύριος Ἀφεντούλης ἔχῃ τὸν ἐγωϊσμὸν, τὸν Βασιλέα νὰ μὴ βλέπῃ ὁ στρατὸς, ἀλλὰ μόνον ἡ ἐθνοφυλακὴ, ἰδοὺ περὶ τοὺς χιλίους ἄλλους· ὁ Κύριος Ἀφεντούλης θὰ ἔχῃ τὴν καλοσύνην νὰ μοὶ παραχωρήσῃ μίαν μικρὰν δύναμιν διὰ μικρά τινα φρούρια, διὰ τὸ Παλαμήδιον διὰ τὸ Ναύπλιον, διὰ τὸ Ῥίον; βεβαίως θὰ μοὶ παραχωρήσῃ καὶ τοῦτο. Ἰδοὺ, Κύριοι! ὁ τακτικὸς στρατὸς, ὅπως τὸν ἐννοεῖ ὁ Κύριος Ἀφεντούλης καὶ ὅπως τὸν θέλω ἐγὼ σήμερον. Ἀφίνω κατὰ μέρος καὶ τὰς γενικὰς θεωρίας, αἵτινες θέλουν ἀνάπτυξιν περισσοτέραν. Ἰδοὺ Κύριοι! ὡς εἶπον, κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ Κ. Ἀφεντούλη, ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς πρέπει νὰ ᾖναι ἀνώτερος τῶν 5, 6, 7000· ἀλλ’ ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ Κύριος Ἀφεντούλης καὶ ὁ Κύριος Κεχαγιᾶς, ὁ φίλος αὐτοῦ, ὅταν ὁμιλοῦν περὶ στρατοῦ, ὁμιλοῦν καὶ ἐννοοῦν οἱ πάντες τὸ πεζικόν· ἔρχονται τότε κατόπιν τὰ ἐξαρτήματα τοῦ στρατοῦ, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα νὰ λησμονήσωμεν καὶ θέλετε νὰ ὑπάρχῃ στρατὸς, νὰ μὴ ἔχῃ ὀλίγον πυροβολικόν; ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ καὶ νὰ μὴ ἔχῃ ὀλίγον ἱππικόν; νὰ μὴν ἔχῃ τοὺς ἀναγκαίους ἀξιωματικοὺς τοῦ μηχανικοῦ; νὰ μὴν ἔχῃ τὰ μέσα τοῦ προσπορίζεσθαι τὸν ἄρτον, τὸν ἱματισμόν του καὶ τὰ ἄλλα σκεύη; καὶ ἰδοὺ τὸ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ στρατόν. Ἔρχομαι, Κύριοι! μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἂς ἴδωμεν ἂν κατὰ περίστασιν αἱ ἐπιθυμίαι τοῦ Κυρίου Ἀφεντούλη οὖσαι λογικαὶ, δὲν πραγματοποιοῦνται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διεξῆλθον, Κύριοι, τὰ κονδύλια τοῦ προϋπολογισμοῦ, 10 τάγματα τοῦ πεζικοῦ ζητεῖ ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τὰ ὁποῖα ἐν συνόλῳ ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται θεωροῦνται ἀναγκαῖοι 6400, ἱππικὸν 381, πυροβολικὸν 4500, ὁπλαστάσιον τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξάρτημα 152 ἄνδρες, ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ 31, οἵτινες καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ λείψουν καὶ καθ’ ἑξῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἰς τὴν δύναμιν αὐτὴν τὴν ὀργανικὴν τοῦ πεζικοῦ, ἡ ὁποία εἶναι ἡ βάσις, διατὶ ὁ Κύριος Ἀφεντούλης ἐλησμόνησε τὸν νόμον τὸν θεμελιώδη τοῦ στρατοῦ, τὸν νόμον περὶ ἀπογραφῆς; διατὶ δὲν θέλει νὰ ἐνθυμηθῇ ὅτι ἀπὸ τὰ 1838 μέχρι τοῦδε ἀδύνατον ἐστάθη εἰς τὰς ἑλληνικὰς Κυβερνήσεις νὰ λάβουν κατ’ ἔτος ὅλους τοὺς κληρούχους; οὐδέποτε ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ὑπῆρξε τοσαύτη, ὅση ἀπαντᾶται εἰς τὰ βιβλία· διατὶ ὁ Κ. Ἀφεντούλης λησμονεῖ ἓν ἕτερον, τὸν νόμον τοῦ 1860 ἢ 1861, περὶ ἐφεδρείας; Κύριε Σμολένσκη, εἰς τὰ 1860 πρέπει αὐτὸς ὁ νόμος νὰ ἐξεδόθη ἢ εἰς τὰ 1858;

§29ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Εἰς τὰ 1859.

§30ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐλησμόνησεν, ὅτι εἰς τὸν νόμον ἐκεῖνον καθιερώθη ἡ θητεία τοῦ στρατιώτου διὰ 3 ἔτη μὲ συνθήκην, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δὲν παρεβίασε παρὰ μετὰ τὰ συμβάντα τῆς ἐπαναστάσεως· εἶναι καθιερωμένον ὅτι ὁ στρατιώτης ἓν μόνον ἔτος μένει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διαρκῶς, τὰ δὲ δύο ἄλλα ἔτη ἀνὰ 6 μῆνας εἰς ἄδειαν· ἔχει μεγάλην σημασίαν τοῦτο διότι σημαίνει, ὅτι τὸ ἓν τρίτον τοῦ στρατοῦ τοῦ ἐγγραφομένου εἰς τοὺς καταλόγους, ἂν ᾖναι πλῆρες τὸ ἓν τρίτον, ἀναχωρεῖ εἰς ἄδειαν καὶ δὲν μισθοδοτεῖται· κατὰ συνέπειαν ἐκ τῶν 6,400 μένουσι μόνον 4100· ἐννοεῖται λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ χρονοτριβήσω ὅπως πεισθῇ ὁ Κ. Ἀφεντούλης καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ, ὅτι ὅπως παρουσιάζεται ὁ προϋπολογισμὸς μόλις καὶ μετὰ βίας αἱ τάξεις τοῦ στρατοῦ εἶναι συμπληρωμέναι, μόλις καὶ μετὰ βίας ἐκπληροῖ τὰς ἐπιθυμίας τοῦ Κυρίου Ἀφεντούλη, μὲ τὰς ὁποίας συντάσσομαι, καὶ ὅτι ἂν ἦτο δυνατὸν, ὄχι ἐὰν εἴχομεν χρήματα, δὲν συμφωνῶ, ἀλλ’ ἐὰν εἴχομεν βραχίονας, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν καὶ περισσότερον στρατόν· ἀλλ’ ἀτυχῶς ὁ φόρος αὐτὸς τοῦ αἵματος, ὅπως εἶναι συντεταγμένος ὁ προϋπολογισμὸς αὐτὸς, φαίνεται ἐπαχθής· δὲν εἶναι λοιπὸν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα μὲ ἀναγκάζουν νὰ μὴ ἐπιθυμῶ αὔξησιν τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἡ ἔλλειψις τῶν βραχιόνων, αὐτὸ ἦτο τὸ κύριον θέμα τῆς ὁμιλίας τοῦ Κ. Ἀφεντούλη. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ὁμιλίαν τοῦ Κ. Κεχαγιᾶ, ἡ ὁποία ἐξέφυγεν ὅλως διόλου τοῦ θέματος, δὲν ἔχω πολλὰ νὰ ἀπαντήσω. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς ἔρχεται καὶ ἐρωτᾷ τὸν Κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργὸν, πόση εἶναι ἡ σημερινὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐπὶ τῆς δυνάμεως τῆς σήμερον ὑπαρχούσης εἰς τὸν στρατὸν νὰ στηριχθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ ὀργανίσῃ τὰ σώματα, τοὺς δὲ πλεονάζοντας ἀξιωματικοὺς νὰ τοὺς μεταφέρῃ ὅπου ὁ νόμος λέγει, δηλαδὴ εἰς ἀργίαν. Ἀλλ’ ἐὰν μίαν στιγμὴν ὁ στρατὸς παρουσιάζῃ δύναμιν 3 ἢ 3½ χιλιάδων ἐν ὅλῳ εἶναι ἀπολύτως ἀνάγκη νὰ καταλογίσετε ὑπὲρ αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς δυνάμεως τῆς καταστατικῆς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ ᾖναι εἰς ἄδειαν, οἱ ὁποῖοι ἀντιστοιχοῦν μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὰς ἀφέσεις των. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ καταλογισθοῦν εἰς λογαριασμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τρία ἤδη ἔτη ὠφελούμενοι ἀπὸ τὴν ἀταξίαν τοῦ τόπου, ἀπὸ τὴν ἀβελτηρίαν τῶν Κυβερνήσεων, δὲν προσῆλθον εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. (Θόρυβος). Περαίνων τὸν λόγον μου, λέγω, ὅτι δύναται βεβαίως ἡ Συνέλευσις νὰ προβῇ εἰς ἐλαττώσεις, καθόσον ἀφορᾷ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ἔπραξεν εἰς ὅλα τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα, ἀλλὰ νομίζω φρόνιμον, νομίζω πρέπον, νὰ μείνῃ τὸ εἰς τὸν στρατὸν ὑπάρχον σύστημα, ἐνόσῳ ἡ Κυβέρνησις δὲν φέρει καὶ παρουσιάσει ἓν ἄλλο σύστημα, ἄλλον ὀργανισμόν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, δὲν φοβοῦμαι τίποτε, διότι ἂν μείνωμεν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι μόνον οἱ ἀριθμοὶ τῶν κοιμωμένων εἰς τοὺς στρατῶνας οὐδενὸς τάγματος τὴν ἐλάττωσιν δὲν δύνασθε νὰ πράξητε.

§31ΤΙΝΕΣ. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν.

§32ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Κύριοι! ὡς θέλετε ἰδεῖ, θέλω εἶσθαι πάντοτε σύντομος, διότι, οὔτε τὸν χρόνον ὑμῶν πρέπει ν’ ἀπασχολήσω, οὐδὲ ἐγὼ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κάμω διεξοδικὰς ἀγορεύσεις. Θέλω, Κύριοι, φροντίσει, μόλα ταῦτα, νὰ σᾶς δώσω πράξεις ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ κρίνητε. Διὰ τοῦτο δὲν θέλω ἐνδιατρίψει εἰς ἀναπτύξεις θεωριῶν στρατιωτικῶν. Ἴσως δὲν εἶναι οὔτε ὁ τόπος, οὔτε ὁ χρόνος, οὔτε ἡ ὥρα. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγένετο λόγος πολὺς, συγχωρήσατέ με νὰ σᾶς εἴπω ἐν συντόμῳ τὰς σκέψεις μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Δυστυχῶς, Κύριοι, ὁ πόλεμος παρακολουθεῖ τὸν ἄνθρωπον· ὅταν τοῦτο γίνῃ παραδεκτὸν, οὕτως εἶναι δυστυχῶς, δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ἐννοήσωμεν στρατόν. Ἐὰν, Κύριοι, δὲν ὑπῆρχον Θερμοπύλαι, Πλαταιαὶ, Μαραθὼν καὶ ἐσχάτως Μεσολόγγιον, Βαλτέτζι καὶ Ἄργος, Ἑλλὰς δὲν ἤθελεν ὑπάρχει.

§33ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Τὴν Σαλαμῖνα, τὴν λησμονεῖτε, Κύριε ὑπουργὲ; Τὴν Χῖον, τὴν Σάμον;

§34ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Συγχωρήσατέ με, εἶναι ἔλλειψις· τὰ κατορθώματα ταῦτα, εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν τὴν ὕπαρξίν μας σήμερον, ὀφείλονται εἰς τὸν στρατόν· ἀλλὰ θέλετε εἰπεῖ τί ἦτον αὐτὸς ὁ στρατός; δὲν ἦτον, ἢ πολῖται· μάλιστα, Κύριοι, ἦσαν πολῖται, ἀλλ’ ἦσαν πολῖται ἠσκημένοι εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ, καὶ ὅσον περισσότερον ἦσαν ἠσκημένοι, τόσον μεγαλήτερα κατορθώματα ἀπήλαυσαν. Δὲν ἀνατρέχω εἰς τὴν ἀρχαίαν ἱστορίαν διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἐκεῖναι αἱ πολιτεῖαι τῆς Ἑλλάδος, ἐκεῖνοι οἱ στρατηγοὶ ἐπέτυχον τὰ μεγαλήτερα κατορθώματα, οἱ ὁποῖοι εἶχον τοὺς περισσότερον ἠσκημένους στρατούς. Ἔρχομαι εἰς τὴν ἐπανάστασίν μας, ὅπου τὸ ζήτημα εἶναι μάλιστα ὑπὲρ τῶν ἐναντίων, ὑπὲρ τῆς γνώμης τῶν Κυρίων Κεχαγιᾶ καὶ Ἀφεντούλη, διότι εἰς αὐτὴν στρατὸν τακτικὸν δὲν εἴχομεν, ἀληθῶς τακτικὸν στρατὸν δὲν εἴχομεν. Ἀλλ’ ἀγνοεῖτε, ὅτι ὁ μόνιμος στρατὸς ὑπῆρξαν οἱ κλέπται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ τὸ τουφέκι των, ζῶντες εἰς τὰ βουνὰ, διώκοντες καὶ διωκόμενοι ὑπῆρξαν ἠσκημένοι, καὶ ἐχρησίμευσαν ὡς διδάσκαλοι τῶν λοιπῶν, καὶ τότε, Κύριοι, δὲν εἴχομεν νὰ κάμωμεν εἰμὴ μὲ ἐναντίους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἴμεθα καὶ ἡμεῖς; Ἀλλὰ σήμερον τὸ αὐτὸ ὑπάρχει; οὐδεὶς τὸ ἀγνοεῖ βεβαίως· ὅλοι ἀσκοῦνται σήμερον εἰς τὰ ὅπλα· Κύριοι, ἡ μέριμνα ὅλων τῶν ἐθνῶν, ὅλων τῶν ἐπικρατειῶν ἐτέθη εἰς τὴν ἄσκησιν τοῦ στρατοῦ, εἰς τὴν ἄσκησιν πολιτῶν εἰς τὰ ὅπλα. Ἐκτὸς τῆς ἀνάγκης αὐτῆς, Κύριοι, εἶναι καὶ μία ἄλλη ἀνάγκη ἠθική· νομίζετε, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς ἓν ἔθνος ν’ ἀσκῆται εἰς τὰ ὅπλα διὰ νὰ ὑψώσῃ τὸ φρόνημά του; Θέλετε νὰ σᾶς φέρω παραδείγματα περὶ τῆς διαφορᾶς, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες ἀσκοῦν αὐτὸ τὸ ἐπάγγελμα καὶ τῶν λοιπῶν; Διὰ τοῦτο ἔχω καὶ μίαν ἄλλην ἰδέαν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀνατροφὴ πρέπει εἰς ὅλους τοὺς λαοὺς τῆς Ἑλλάδος νὰ εἰσαχθῇ τελειότερον, ἀφ’ ὅ,τι τὴν ἔχομεν εἰς τὸν νόμον τῆς ἐθνοφυλακῆς· ἄρα, Κύριοι, κατ’ ἐμὲ, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία τῆς ἀνάγκης ἑνὸς στρατοῦ μονίμου, ἐὰν ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξασκῆται εἰς τὰ ὅπλα, ἐπειδὴ ἡ στρατιωτικὴ τέχνη σήμερον εἶναι ἡ δυσκολωτέρα πασῶν, διότι ἑνόνει ὅλας τὰς τέχνας καὶ ὅλας τὰς ἐπιστήμας. Τώρα, Κύριοι, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἀφοῦ ἅπαξ παρεδέχθημεν τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως μονίμου στρατοῦ, ποῖος καὶ πόσος πρέπει νὰ ᾖναι αὐτός· Κύριοι! αὐτὸ εἶναι ἓν ζήτημα πολὺ ὑψηλὸν, διὰ νὰ λύσωμεν τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ποία θέλει εἶσθαι ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος, ποῖα εἶναι τὰ μέσα τῆς Ἑλλάδος καὶ ποῖος ὁ σκοπὸς τῆς Ἑλλάδος· δὲν ἠμπορῶ εἰμὴ νὰ ῥίψω αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ὑμεῖς σκεφθῆτε ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τούτων. Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, δὲν ἐσκέφθη ἀκόμη μετὰ ὡρίμου σκέψεως περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι οὔτε τὸν καιρὸν εἶχεν, οὔτε ἠδυνήθη μέχρι σήμερον νὰ τὸ πράξῃ· δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ σκεφθῇ. Περιορίζομαι ὅθεν σήμερον εἰς τὸ παρὸν, καὶ ὡς πρὸς τὸ παρὸν νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ μείνουν τὰ πράγματα ὡς ἔχουν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διορθωμένον, ἐννοῶ, ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ εἰς τὰ καθέκαστα θέλω ὁμιλήσει περὶ αὐτοῦ. Εἶναι εὔκολον, Κύριοι, νὰ εἴπῃ τις τὰ 10 τάγματα τὰ κάμνω 5. Ἀλλὰ προχθὲς ἐσυστήσατε ἓν τάγμα ὑπαξιωματικῶν διὰ λόγους γνωστοὺς, διότι δὲν ἠθέλατε νὰ ῥίψητε ἀνθρώπους εἰς τὸν δρόμον, καὶ διότι ἀκόμη ἠθέλατε νὰ προετοιμάσητε αὐτοὺς διὰ τὸν σχηματισμὸν ἑνὸς στρατοῦ. Ἡ ἐπιτροπή σας αὐτὴ δὲν ἐνόμισε καλὸν τὰ 10 τάγματα νὰ τὰ κάμῃ 5, διότι δὲν τὸ ἐνόμισε πολιτικὸν, δὲν τὸ ἐνόμισε φρόνιμον, δὲν τὸ ἐνόμισεν ἀναγκαῖον· ὁ χρόνος ὅμως, Κύριοι, θέλει καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν Κυβέρνησιν διδάξει, πῶς ἔχει νὰ φέρῃ τὰς οἰκονομίας, καὶ ὁποῖον τρόπον πρέπει νὰ μεταχειρισθῇ, νὰ φθάσῃ τέλος πάντων εἰς ἕνα ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ κατάλληλον ὡς πρὸς τὰ μέσα τοῦ τόπου καὶ ὡς πρὸς τὸν σκοπόν αὐτοῦ.

§35ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, δὲν διεφιλονείκησε κανεὶς τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ θέλομεν στρατὸν σύμφωνον μὲ τὸν Νόμον μας· ὁ Νόμος λέγει ἕκαστον τάγμα πρέπει νὰ ἔχῃ τόσους στρατιώτας, πόσους στρατιώτας ἔχομεν; λέγετε, ὅτι εἰς τὰς βουλὰς τοῦ Ὄθωνος οἱ προϋπολογισμοὶ δὲν ἐξηλέγχοντο, καὶ ἐν τούτοις ἀπὸ προχθὲς θέλομεν νὰ μάθωμεν πόσους στρατιώτας ἔχομεν, καὶ δὲν τὸ ἠκούσαμεν.

§36ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Ἔχομεν 2,200 στρατιώτας.

§37ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Πόσα τάγματα συμπληροῦνται μὲ 2,200 στρατιώτας κατὰ τὸν Νόμον;

§38ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. 4 τάγματα σᾶς εἶπον, ὅτι προχθὲς ἡ ἰδία Συνέλευσις ἐσχημάτισεν ἓν τάγμα, διότι εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην· θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ κάμῃ τὰ 10 τάγματα 5, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται.

§40ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται, ὅτι ἐφωτίσθησαν νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἐφωτίσθημεν. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ θέσωμεν ζήτημα (θόρυβος).

§42ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Τώρα ν’ ἀποφασισθῇ (θόρυβος).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι θέλουν νὰ προβῶμεν......

§44ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα αὐτό. Ἡ συζήτησις ἐν γένει περὶ στρατοῦ δὲν εἶχε τὸν εἰδικὸν σκοπὸν, ἐὰν τὰ 10 τάγματα τοῦ πεζικοῦ πρέπει νὰ γίνουν πέντε· δι’ αὐτὸ ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ὡμίλησα καὶ πολλοὶ ἄλλοι δὲν περιωρίσθημεν εἰς τὸ θέμα τῶν 5 ἢ τῶν 10 ταγμάτων· ὡμιλήσαμεν ἐν γένει περὶ τοῦ στρατοῦ, περὶ τῆς ἀνάγκης καὶ τῆς χρησιμότητος αὐτοῦ. Κύριοι! οἱ ἔχοντες αὐτὰς τὰς ἰδέας, εἰς τὰ καθέκαστα μεταξὺ τῶν ἄλλων κεφαλαίων θ’ ἀπαντήσετε «δέκα τάγματα τοῦ πεζικοῦ», ἐκεῖ ἠμπορεῖτε νὰ κάμετε τὰς παρατηρήσεις σας, τὰ 10 νὰ γίνουν 1 ἢ κἀνέν· ἀλλὰ τότε θὰ ἀποδείξωμεν καὶ διὰ πραγμάτων ποῖον τὸ σύστημα τῆς οἰκονομίας, τὸ ὁποῖο προτείνετε, καὶ ποῖον ἡμεῖς, ὥστε σήμερον δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ τοιοῦτο ζήτημα.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὰ καθέκαστα (θόρυβος) Θέλετε νὰ θέσω ζήτημα;

§46ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν προβῶμεν εἰς τὰ καθέκαστα θὰ σᾶς ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν· προχθὲς, Κύριοι, ἐγένετο λόγος ἐπὶ μιᾶς προτάσεως τοῦ πληρεξουσίου Ἀθηνῶν Κ. Καλλιγᾶ, νὰ ἀνασταλῇ τὸ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν· ἐγένετο πολὺς λόγος, καὶ τότε, ὅπως ἐξάγεται ἀπὸ τὰ πρακτικὰ, ἀνεβλήθη, διότι ἡ πλειοψηφία τῆς Συνελεύσεως, καὶ σχεδὸν τὸ πλεῖστον μέρος τῆς Συνελεύσεως ἤθελε ν’ ἀκούσῃ καὶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν. Ἐπειδὴ ἀπὸ 1ης Ἀπριλίου καταστρέφεται αὐτὸ, καὶ ἐνδέχεται ἡ Συνέλευσις κατόπιν νὰ ἔλαβε πληροφορίας καλητέρας, καὶ νὰ μὴν ἐπιμένῃ εἰς αὐτὴν τὴν γνώμην, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ τὸ φέρωμεν, διότι κατεπείγει.

§48ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, ἐζήτησα τὸν λόγον προχθὲς καὶ εἶπον, ὅτι ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὁ νῦν, συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῆς Οἰκονομίας, ἐζήτησεν ὁ ἴδιος τὴν κατάργησιν τοῦ τελωνείου τῶν Ἀθηνῶν διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέφρασεν ἀπὸ τὸ βῆμα. Ἐπειδὴ σήμερον δι’ ἀναφορᾶς οἱ ἔμποροι τῶν Ἀθηνῶν ζητοῦσι τὴν ἐκ νέου σύστασιν αὐτοῦ τοῦ τελωνείου, καὶ φέρουσι λόγους, τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ ἀσπάζομαι, διότι ἡ σύστασίς του ἐν Ἀθήναις ὑποστηρίζει συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου πολύτιμα, διὰ τοῦτο παρεκάλεσα προχθὲς τὸν Κύριον ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, καὶ πῶς θεωρεῖ τὴν ἐκ δευτέρου ἐπάνοδον τοῦ τελωνείου.

§49ΚΑΤΣΙΚΑΠΗΣ. Εἶναι δεδικασμένον καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὰ φαίνεται ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως κατόπιν.

§51ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Λυποῦμαι ὅτι φωρᾶται αὖθις ἡ Νομομάθεια τοῦ Κυρίου Κατζικαπῆ ἠλαττωμένη· παρατηρῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει δεδικασμένον διὰ τὴν Συνέλευσιν, καὶ ὅτι ὁσάκις βέλτιον φωτισθεῖσα ἐγκρίνῃ ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασίν της δύναται νὰ τὸ πράξῃ.

§52ΖΕΡΒΑΣ. Κάμνω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν πληρεξούσιον, ὅτι δὲν εἶναι καθὼς εἶπεν· εἶναι γελοῖον τὴν μίαν στιγμὴν νὰ κάμνωμεν ψηφίσματα καὶ τὴν ἄλλην ἡμέραν νὰ τὰ καταστρέφωμεν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, κατὰ συνέπειαν τῆς συζητήσεως τῆς προχθεσινῆς, δυνάμει τοῦ πρακτικοῦ, τὸ ὁποῖον βλέπω, καὶ ἐπειδὴ κατεπείγει ὁ καιρὸς, ἔφερον αὐτὸ τὸ ζήτημα, εἶσθε κύριοι νὰ εἴπητε ὄχι. Ἀλλὰ τὸ ν’ ἀκούσωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους νομίζω, ὅτι εἶναι ἐντὸς τοῦ σεβασμοῦ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀληθείας.

§54ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι! ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡμίλησα ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἐσυστήσατε διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 64· ὡς ὑπουργὸς συνεμερίσθην τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἤμην σύμφωνος. Ἐνθυμηθῆτε ὅμως καλὰ τί σᾶς εἶπον· εἶναι μία γνώμη, τὴν ὁποίαν εἶχον, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιμένω, σᾶς τὸ εἶπον καθαρὰ, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ ἄλλως πως. Ἐζήτησα, Κύριοι, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς νὰ φέρωμεν τὴν οἰκονομίαν παντοῦ, ὅπου ὑπάρχει δυνατόν. Ἀλλ’ ἀκούω ὅτι ἦλθεν ἀναφορὰ, (δὲν τὴν εἶδον,) εἰς τὴν ὁποίαν, λέγει μία τάξις ἀνθρώπων, ὅτι ζημιοῦται, ὅτι εὐκολίαι τινές ἀνθρώπων ἐλλείπουσιν. Ἐγὼ σᾶς εἶπον τότε τὰς σκέψεις μου, ὅτι δύο τελωνεῖα τόσον ἐγγὺς δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ διατηρηθῶσιν, καὶ τοῦτο ὡς πρὸς τὸν ἔλεγχον· ἀλλ’ ἀπέναντι μιᾶς ἀνάγκης, μιᾶς εὐκολίας μεγάλης τινὸς τάξεως πολιτῶν, καὶ ἰδίως τῆς Καθέδρας, ἂν ἡ Συνέλευσις εὑρίσκῃ ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν αὐτὴν τὴν εὐκολίαν, ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος, δὲν ἐπιμένω· διατί; διότι ἡ ἐλάττωσις ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ ἐντεῦθεν δὲν εἶναι μεγάλη· εἶναι 9 χιλιάδων δραχμῶν, εἶναι μὲν ὁπωσδήποτε μία ὠφέλεια εἰς τὸ Ταμεῖον ἀρκετὰ σημαντικὴ, διότι σήμερον καὶ 10 λεπτῶν οἰκονομίας ἔχομεν ἀνάγκην, ἀλλ’ ὁπόταν μία ὁλόκληρος τάξις ζητῇ τοῦτο χάριν εὐκολίας, δὲν εἶναι μεγάλη σχετικῶς ἡ ζημία, διότι ἡ Κυβέρνησις πολλάκις ἔρχεται εἰς βοήθειαν μιᾶς κοινότητος, ἐχούσης μίαν ὁποιανδήποτε ἀνάγκην, διαθέτουσα ὑπὲρ αὐτῆς πολλάκις 50 χιλ. δραχμάς. Ὑπὸ αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἔποψιν τοῦ ζητήματος, ἂν πρόκειται δηλ. νὰ φέρωμεν εὐκολίαν εἰς τοὺς ἐμπόρους τῶν Ἀθηνῶν, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι μεγάλη θυσία διὰ τὸ ἔθνος. Ἀφίνω εἰς τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Συνέλευσις ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορά.

§56ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Μάλιστα. Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις αὐτῆς· διακόπτεται ὅμως ὁ ἀναγινώσκων Γραμματεὺς παρὰ τοῦ Κ. Ζέρβα.

§57ΖΕΡΒΑΣ. Κ. Πρόεδρε, αἱ ἀναφοραὶ δίδονται εἰς τὰ ὑπουργεῖα, οἱ ὑπουργοὶ ὀφείλουν νὰ τὰς ἐξετάζουν, καὶ νὰ ἔρχωνται νὰ τὰς ὑποστηρίζουν ἢ νὰ τὰς ἀποκρούουν.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ ἡγεμονικὰ καθήκοντα, καμμία πρότασις ἐπιβαρύνουσα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους δὲν δύναται νὰ προέλθῃ ἀπὸ πληρεξούσιόν τινα. Ἡ πρότασις, ἡ ὑποβληθεῖσα παρὰ τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, δὲν εἶναι συζητητέα, ὀφείλει ὁ ὑπουργὸς, ἂν ἔχῃ λόγους περὶ διατηρήσεως τοῦ Τελωνείου νὰ τοὺς φέρῃ· ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως αὐτοῦ, θέλω μόνον νὰ φυλάξω τοὺς τύπους· διατάξατε νὰ φέρουν τὸ ψήφισμα περὶ Ἡγεμονικῶν καθηκόντων ἵνα ἀναγνωσθῇ, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι ἀληθῆ λέγω.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορά (θόρυβος).

§60ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐλησμόνησε τὸ ψήφισμα, ἐκεῖ ἀναφέρει ὅτι δὲν εἶναι παραδεκτέα πᾶσα πρότασις ἀφορῶσα πρόσωπα.

§61ΖΕΡΒΑΣ. Πρέπει νὰ μᾶς εἰπῆτε, Κ. Πρόεδρε, εἰς ποίαν διάταξιν τοῦ κανονισμοῦ στηρίζετε τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἀναφορᾶς, ἐν τῷ μέσῳ τῆς συζητήσεως; (θόρυβος).

§62ΚΑΛΟΣ. Ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐνίσταται, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς περαιτέρω συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς τοῦ πληρεξουσίου, διότι ἀφορᾷ αὔξησιν ἐξόδων, ἀλλ’ ὁ Κ. ὑπουργὸς πρὸ ὀλίγου μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπειδὴ ἡ δαπάνη εἶναι μικρὰ τὴν παραδέχεται, αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, ἑπομένως εἴμεθα ἐντὸς τοῦ κανονισμοῦ.

§63ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι εἷς ἐκ τῶν συνυπογραψάντων τὴν πρότασιν μετὰ τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, καὶ ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ φέρω παρατήρησιν ἐπὶ τῆς ἀντιῤῥήσεως τοῦ Κ. Παπαμιχαλοπούλου. Ἀπὸ τὴν ἐπιμονὴν, μὲ τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἔνστασίν του, ὑποθέτει ὁ Κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὅτι ἔκαμε σπουδαίαν ἀνακάλυψιν. Δύναμαι νὰ τὸν πληροφορήσω ὅτι εἶναι πολὺ ἠπατημένος, καὶ ὅτι ἄνθρακες θὰ εὑρεθῇ ὁ θησαυρός του· μὲ δύω λέξεις ἐλπίζω νὰ τὸν καταπείσω. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη καὶ ὑπεγράφη ἀπὸ τὸν Κ. Καλλιγᾶν καὶ ἄλλους τινὰς, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶμαι καὶ ἐγὼ, συνίσταται εἰς τοῦτο, εἰς τὸ ὅτι ζητοῦμεν νὰ ἀνασταλῇ ἡ ἐκτέλεσις ἑνὸς νόμου, ἀφορῶντος τὴν κατάργησιν τοῦ Τελωνείου Ἀθηνῶν, καὶ συνεπῶς νὰ ἀνασταλῇ ἡ ψηφισθεῖσα ἀπάλειψις τῆς ἀντιστοιχούσης πιστώσεως ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, μέχρις οὗ ληφθῇ ἓν μέτρον. Ἐρωτῶ ἤδη πρόκειται διὰ τῆς προτάσεως ταύτης προσωπικὴ ὠφέλεια, διότι τοιαύτης μόνον τῆς προτάσεως τὸ δικαίωμα ἀφῄρεσε τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο ἀπὸ τὴν εἰσήγησιν τῶν πληρεξουσίων.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ σχετικὸν μέρος τοῦ ψηφίσματος;

§65ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Μάλιστα. Ἀναγινώσκεται ὑπὸ τοῦ Γραμματέως ὡς ἑξῆς· Ἄρθρον 2. Ὁ Βασιλεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς κυρώσεως τῶν νομοθετημάτων τῆς Συνελεύσεως, πλὴν τοῦ συντάγματος. Τὸ δὲ τῆς προτάσεως αὐτῶν ἀνήκει εἰς τοὺς πληρεξουσίους τοῦ Ἔθνους. Οὐδεμία ὅμως πρότασις, ἀφορῶσα αὔξησιν ἐξόδων τοῦ Κράτους, πηγάζει ἐκ τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὑπουργείου.

§66ΣΑΡΑΒΑΣ. Πολὺ καλὰ, Κύριε Πρόεδρε. Ἡ πρότασις ὅπως διετυπώθη, τοὐτέστι, ζητοῦσα ἀναστολὴν ἐκτελέσεως Νόμου, εἶναι πρότασις ἀφορῶσα αὔξησιν ἐξόδων; ὄχι. Πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῇ νόμος, καὶ ἡ Συνέλευσις ψηφίζει χάριν λόγων, τοὺς ὁποίους εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ Νόμος αὐτὸς, καὶ πρόκειται ν’ ἀνασταλῇ ἕνα μῆνα π. χ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν λέγων, ὅτι ἡ διατυπωθεῖσα πρότασις δὲν ἀφορᾷ αὔξησιν ἐξόδων.

§67ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, διατί νὰ περιπλέκωμεν τὸ ζήτημα. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἁπλούστατον· ἡ Κυβέρνησις ἔφερε προϋπολογισμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι γεγραμμέναι 9 χιλιάδες δραχμαὶ ὑπὲρ ἑνὸς Τελωνείου ἐν Ἀθήναις, ἡ ἐπιτροπὴ ἐπρότεινε τὴν κατάργησιν αὐτοῦ, ὡς περιττοῦ, ὑποστηριχθεῖσαν καὶ παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ· ἡ δὲ Συνέλευσις ἐνέκρινε τὴν γνώμην τότε τοῦ ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἡ γνώμη αὕτη δὲν μετεβλήθη ἀκόμη εἰς Νόμον. Δὲν πρόκειται ἄρα σήμερον νὰ καταργηθῇ Νόμος, ἀλλὰ νὰ ἀνακληθῇ μία τῆς Συνελεύσεως ἀπόφασις. Ἔρχονται σήμερον οἱ ἔμποροι καὶ λέγουν εἰς τὴν Συνέλευσιν, «τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν προχθὲς ἐκάματε, σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ τὴν ἀνακαλέσητε»· ὁ ὑπουργὸς σᾶς λέγει, «ἂν θέλετε, δὲν βλάπτει νὰ εὐχαριστήσωμεν μίαν τάξιν ἀνθρώπων, ἡ ὁποία εἶναι πολυπληθής». Τοῦτο δὲν εἶναι αὔξησις ἐξόδων, διότι τὸ ἔξοδον δὲν ἔλειψεν ἀκόμη, διότι δὲν ἐκυρώθη, οὔτε ἔγεινε νόμος ἡ ἀπόφασις. Τὸ ποσὸν εἶναι 9,000 δραχμαί· ἐὰν θέλετε νὰ ἀνακαλέσητε τὴν ἀπόφασίν σας, καλῶς, ἂν δὲν θέλετε, δὲν μὲ μέλει τίποτε.

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνόμισα, Κύριοι, ὅτι ἔκαμα σπουδαίαν ἀνακάλυψιν, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ Κύριος Σαράβας, ἁπλούστατα ὑπέβαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν γνώμην, ὅτι δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, ἡ ἀφορῶσα δαπάνην ἐπιβαρύνουσαν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, καὶ τὴν παρατήρησιν ταύτην ἔκαμα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα μὴ παρανομήσῃ, ἵνα μὴ πράξῃ τι ἐναντίον τῶν παρ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας ἀποφασισθέντων. Τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ ἡγεμονικὰ καθήκοντα ῥητῶς ἐκφέρει, ὅτι οὐδεμία πρότασις, φέρουσα αὔξησιν ἐξόδων δὲν δύναται νὰ προέλθῃ ἐκ μέρους τοῦ πληρεξουσίου, ἀλλὰ παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ὑποβάλλεται σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν ἂν ἀποφασισθῇ, ἂν καὶ ἔχῃ ὡς ἀντικείμενον τὴν ἀναστολὴν μιᾶς ἀποφάσεώς μας, ἔχει ὅμως ὡς συνέπειαν τὴν ἐξακολούθησιν μιᾶς δαπάνης, ἡ ὁποία αὔριον παύει. Ἀναστολὴ τοῦ νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ Τελωνείου, εἶναι ἀναστολὴ τοῦ νόμου περὶ καταργήσεως τῆς δαπάνης. Ἂν ὁ Κ. ὑπουργὸς θέλῃ νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ οἰκονομίαι ἐμβαίνουσι εἰς ἐνέργειαν ἀπὸ 1 Ἀπριλίου, ὀφείλει ὁ ἴδιος νὰ φέρῃ πρότασιν, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀναστολὴν τῆς ἀποφάσεως, μέχρις οὗ ἄλλως πως ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις. Πρότασις ὅμως, ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμὸν ἢ φέρει εἰς ἐξακολούθησιν δαπάνας καταργηθείσας ἤδη, δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν. Ἐπιμένω λοιπὸν εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Καλλιγᾶ δὲν εἶναι συζητητέα. Δὲν εἶμαι κατὰ τοῦ Τελωνείου Ἀθηνῶν, τοὐναντίον μάλιστα εἶμαι ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως αὐτοῦ, θέλω μόνον νὰ φυλάξω τὴν τήρησιν τῶν νόμων.

§69ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι αἱ σκέψεις τοῦ προλαλήσαντος ἤθελον εἶσθαι ὀρθαὶ, ἐὰν ἤθελε κυρωθῇ ἤδη ὁ προϋπολογισμὸς, ἂν ἤθελε μεταβληθῇ εἰς νόμον ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, μέχρι τοῦδε ὅμως ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἐκκρεμής. Ὑπάρχει λοιπὸν οὐδὲν ἄλλο ἢ ἀπόφασις, ἢ μία γνώμη τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία δὲν δεσμεύει αὐτὴν, ἕως ὅτου ὁ προϋπολογισμὸς καταρτισθῇ· εἶχεν ὑποβάλλει ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ψήφισμα περὶ καταργήσεως τοῦ Τελωνείου, ὁ Κ. ὅμως ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔρχεται καὶ διαβεβαιοῖ, ὅτι αὐτὸ τὸ ψήφισμα δὲν ἐκυρώθη, ἕπεται λοιπὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει νόμος, ἄρα δὲν ὑπάρχει πρότασις περὶ αὐξήσεως ἐξόδων, ἀλλ’ εἶναι μία πρότασις περὶ κανονισμοῦ ἐκείνων τῶν ἐξόδων, περὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει πρότασις, διότι ὁ προϋπολογισμὸς ὑποβάλλεται παρὰ τοῦ ὑπουργείου εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἄρα οὗτος εἶναι πρότασις ἐκκρεμής. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς προτάσεως ἐπῆλθε τροποποίησις τῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, Κύριοι, ὅτι ὁ νόμος οὗτος ἔχει ὅπως λέγει ὁ προλαλήσας, πάλιν λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει πρόσκομμα εἰς τὸ νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀναγνωσθεῖσα πρότασις παρὰ τοῦ Προέδρου διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν συνεδρίασιν εἶχεν ἔλθει τὸ πρᾶγμα εἰς συζήτησιν, καὶ ἦτον ἕτοιμος ἡ Συνέλευσις νὰ ψηφίσῃ, τότε ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔκαμε μίαν παρατήρησιν, ὅτι ἐπειδὴ πρόκειται περὶ δαπάνης εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ ἐκφράσῃ ἂν ἀποδέχεται καὶ αὐτὸς τὴν πρότασιν, ὅταν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκφράζῃ, ὅτι ἀποδέχεται τὴν πρότασιν, νομίζω, ὅτι ἀντίῤῥησις δὲν ὑφίσταται.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἂν ἐφωτίσθη· οἱ παραδεχόμενοι ἂν ἐφωτίσθησαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη· θέτω τὸ ζήτημα, ὅσοι παραδέχονται ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Καλλιγᾶ, εἶναι συζητητέα νὰ ἐγερθοῦν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· παρεδέχθη. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ζέρβας ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§72ΖΕΡΒΑΣ. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἂν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἤρχετο μὲ περισσοτέραν εἰλικρίνειαν εἰς τὸ βῆμα, καὶ ὑπεστήριζε τὰς ἰδέας του, ἤθελε μᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ τὸ βάρος αὐτὸ καὶ τὴν παλιμβουλίαν τῶν ἀποφάσεών μας· ὅταν ὅμως ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ πρώτιστον καθῆκον νὰ συλλέξῃ ὅλας ἐν γένει τὰς πληροφορίας ἀπὸ τὸ κράτος, καὶ νὰ στηρίξῃ τὸν προϋπολογισμὸν ὅσον ἔνεστιν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους καὶ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ὅταν, λέγω, αὐτὸς, τὸ ἁρμόδιον πρόσωπον ἔρχεται καὶ μᾶς λέγει, ἤξεις ἀφήξεις, τὸ δέχομαι, δὲν τὸ δέχομαι, εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς;

§73ΠΟΛΛΟΙ. Ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§74ΖΕΡΒΑΣ. Ἐνθυμεῖσθε, πρό τινων ἡμερῶν συνεζητήθη τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν, καὶ ὁ Κ. ὑπουργὸς τότε εἶπεν ὅτι οὐχὶ μόνον ὠφελεῖται τὸ ἔθνος διὰ τῆς ἀπαλείψεως τοῦ ἐξόδου αὐτοῦ, ἀλλ’ ἔχει προσέτι καὶ μίαν ἄλλην μεγαλειτέραν ὠφέλειαν, ἂν συγχωνευθῇ τὸ τελωνεῖον Ἀθηνῶν μὲ τὸ τοῦ Πειραιῶς. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν καὶ κατὰ τὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ἐδέχετο ἡ Συνέλευσις, παρεδέχθη τὴν γνώμην τοῦ ὑπουργοῦ καὶ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἔστερξε νὰ ἀπαλείψῃ τὸ ἔξοδον τοῦ τελωνείου· κατόπιν ὁ Κ. ὑπουργὸς ὡρίμως σκεφθεὶς, μᾶς ἔφερε ψήφισμα ῥητὸν διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο ἡ κατάργησις τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν Κ. ὑπουργὸν τὴν ἀπαίτησιν αὐτὴν τῶν πολιτῶν, τὰ συμφέροντα τῶν Ἀθηναίων ἦσαν ὑπ’ ὄψιν του, ὅταν ὑπεστήριζε τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅταν ἔφερε τὸ ψήφισμα διὰ νὰ καταργήσῃ τὸ τελωνεῖον, ἢ σήμερον ἔρχεται εἰς γνῶσιν; μὲ κάμνετε ὥστε νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ παρελθόν· καὶ ἄλλοτε ὁ Κ. Χρηστίδης ἦτο ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν γνωρίζει σήμερον τὰς Ἀθήνας μόνον, δὲν ἤκουε σήμερον τὰ παράπονα τῶν Ἀθηναίων, αὐτὰ ἦσαν ἐν γνώσει, ἐν πεποιθήσει. Ἀλλὰ τί μᾶς ἐπρότεινεν; ἔπαιζε φαίνεται μὲ τὴν Συνέλευσιν, ὅτι πρέπει πρὸς ὥραν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην αὐτὴν, καὶ αὔριον ἔρχεται καὶ σᾶς λέγει νὰ τὴν ἐπαναφέρετε ὀπίσω. Βλέπετε, ὅτι αἱ μὴ εἰλικρινεῖς παραστάσεις τοῦ ὑπουργοῦ μᾶς ἔφερον εἰς αὐτὴν τὴν ἄγνοιαν, οἱ Κ. ὑπουργοὶ ὀφείλουν, ὁσάκις ἔρχονται εἰς τὸ βῆμα, νὰ ἦναι θετικοὶ καὶ εἰλικρινεῖς· τὸ ἀξίωμα ἤξεις ἀφήξεις δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ὑπουργὸν, διότι ἀποδίδει εἰς αὐτὸν ἀνικανότητα, καὶ ἄλλας ἀνικανότητας, τὰς ὁποίας δὲν ἀναφέρω.

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Περὶ τοῦ τελωνείου γίνεται λόγος ἢ περὶ κατηγορίας ὑπουργείου;

§76ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι περὶ τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν ὁ ἀγορεύων, νομίζω, ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ θέματος.

§77ΖΕΡΒΑΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὅτι θεωρῶ παράλογον νὰ ὑπάρχουν δύο τελωνεῖα εἰς μίαν πόλιν, μέλλομεν νὰ φέρωμεν εἰς δίλημμα καὶ αὐτὸ τὸ ἡγεμονικὸν δικαίωμα· ὁ προϋπολογισμὸς θὰ μεταβῇ σύσσωμος εἰς τὸν ἡγεμόνα ἵνα ἐπικυρωθῇ, ἀλλ’ οὗτος δύναται νὰ κυρώσῃ ἓν μέρος, ἀπὸ τὸ ἄλλο δὲ νὰ ἔχῃ ἀπόφασιν, ἡ ὁποία νὰ ἀντιφάσκῃ εἰς ἑαυτήν; διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τοιαύτην πρότασιν· ἂν κατόπιν ἄλλος ὑπουργὸς νομίσῃ, ὅτι εἶναι συμφέρον νὰ ὑπάρχῃ τὸ τελωνεῖον αὐτὸ, πρέπει ὁ ἴδιος νὰ μᾶς φέρῃ νόμον καὶ ἔκθεσιν δικαιολογημένην· λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν τὴν σήμερον εἰς ὅ,τι ἀπεφασίσαμεν, ἄλλως τε ἂν ὅ,τι ἀποφασίζομεν τὴν μίαν ἡμέραν, τὸ μεταβάλλωμεν τὴν ἄλλην, δὲν ἠξεύρω ποῦ θὰ καταντήσωμεν. Λοιπὸν προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς τοιαύτης προτάσεως.

§78ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, ὅσοι παραδέχονται τὴν ἑξῆς πρότασιν. «Ἡ Συνέλευσις διατηρεῖ τὴν ὑπὲρ τοῦ Τελωνείου Ἀθηνῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ πίστωσιν... (θόρυβος). Ποῖος θέλει τὸν λόγον εἰς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος;

§80ΠΟΛΛΟΙ. Κανείς.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅσοι παραδέχονται τὴν πρότασιν.....

§82ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀκούω τίποτε.

§84ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι καλῶς τεθειμένον τὸ ζήτημα, Κ. Πρόεδρε! ἡ Συνέλευσις διὰ προηγουμένης ἀποφάσεως δὲν κατήργησεν ἁπλῶς τὴν πίστωσιν, τὴν ὡρισμένην διὰ τὸ Τελωνεῖον Ἀθηνῶν, ἀλλὰ κατήργησε τὸ Τελωνεῖον (θόρυβος). Διὰ τῆς προτάσεως ὅμως, τῆς ὁποίας ζητεῖται σήμερον ἡ παραδοχὴ, δὲν ἀνορθοῦνται καὶ τὰ δύο ταῦτα πράγματα, ἀλλ’ ἁπλῶς δίδεται ἡ πίστωσις διὰ θέσιν κατηργημένην ἐν τούτοις (θόρυβος)· Διὰ τοῦτο, Κ. Πρόεδρε, τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ περὶ τῆς ἀναστολῆς, διότι ἐὰν ἡ Συνέλευσις, χωρὶς ν’ ἀνακαλέσῃ τὸ ψήφισμα περὶ τῆς καταργήσεως τοῦ Τελωνείου Ἀθηνῶν, περιορισθῇ ἁπλῶς νὰ δώσῃ τὴν πίστωσιν, θὰ εὑρεθῇ πρὸς ἑαυτὴν ἀσυνεπής. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ τεθῇ περὶ ἀναστολῆς τῆς προηγουμένης ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως (θόρυβος).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Καλὸς ἔχει τὸν λόγον.

§86ΚΑΛΟΣ. Παραχωρῶ εἰς τὸν Κ. Καλλιγᾶν τὸν λόγον.

§87ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ Κ. Μίληση προῆλθε μᾶλλον ἀπὸ μίαν παρεξήγησιν τῶν πραγμάτων. Τῷ ὄντι ἐψηφίσαμεν ὅτι δύναται νὰ καταργηθῇ τὸ Τελωνεῖον, καὶ ὑπάρχει ψήφισμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ κυρωθῇ καὶ νὰ μεταβληθῇ εἰς Νόμον. Ὑποθέτω ὅτι ἐκυρώθη διὰ μίαν στιγμὴν· δὲν λέγομεν σήμερον ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τὸ Τελωνεῖον τῶν Ἀθηνῶν, λέγομεν ὅτι δίδεται ἡ πίστωσις· δὲν ἐρχόμεθα εἰς κανένα προσδιορισμόν· τί εἶναι ὅλος ὁ προϋπολογισμός; Νομίζετε ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικὸν νὰ γίνῃ ὁλόκληρος ἡ δαπάνη τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐψηφίσατε; Ὄχι. Οὐδαμῶς. Διοικητικῶς δύναται νὰ γίνῃ δαπάνη τοῦ ἡμίσεως. Ὅταν εἴχετε παραδεχθῆ ὅτι εἰς ἕνα ὑπουργὸν δίδονται 40 ὑπάλληλοι, δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ ἔχῃ καὶ τοὺς 40· ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τοὺς 20, ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τοὺς 10, ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τοὺς 5. Λοιπὸν τὸ νὰ εἴπητε ὅτι δίδεται πίστωσις διὰ νὰ ὑπάρχῃ τὸ Τελωνεῖον Ἀθηνῶν, δὲν ἕπεται ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικὸν καὶ νὰ ὑπάρχῃ. Δὲν εἶναι λοιπὸν καμμία ἀντίφασις. Ἐὰν κυρωθῇ τὸ ἄλλο ψήφισμα, τότε ἐμποδίζεται ἡ χρῆσις τῆς πιστώσεως· εἰς καμμίαν ἀντίφασιν δὲν ἔρχεται ἡ Συνέλευσις. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἦτο μία ἁπλῆ παρεννόησις.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Χρηστόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§89ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρετήρησα κατ’ ἀρχὰς, ὅτι ὅλοι εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἰδέας νὰ διατηρηθῇ τὸ τελωνεῖον Ἀθηνῶν· ἀλλ’ ἤδη ἕνεκα τῶν τύπων κινδυνεύει νὰ ναυαγήσῃ τὸ ζήτημα· παρακαλῶ λοιπὸν ἐκείνους, οἵτινες ἐνίστανται, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ δώσωμεν ἓν τέλος· οἱ λόγοι οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ὕπαρξιν τοῦ τελωνείου ἐξετέθησαν εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ κρίνω περιττὸν νὰ τοὺς ἐπαναλάβω. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐθεώρησεν ὅτι ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ τὸ τελωνεῖον Ἀθηνῶν λόγῳ οἰκονομίας· ἡ Συνέλευσις ἐδέχθη τὴν γνώμην της· Ἤδη παρουσιάζεται μία δικαία ἀπαίτησις ἐκ μέρους τῶν ἐμπόρων οἱ ὁποῖοι ζητοῦν τὴν διατήρησιν αὐτοῦ, καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν, ἐὰν ἡ Συνέλευσις θεωρήσῃ ὅτι εἶναι δικαία αὕτη ἡ ἀπαίτησις, δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν νὰ τὴν δεχθῇ, ἂν καὶ οὗτος ἐπρότεινε τὴν κατάργησιν τοῦ τελωνείου αὐτοῦ. Πιστεύω λοιπὸν ὅτι οἱ πλεῖστοι εἰσὶν ὑπὲρ αὐτῆς τὴν ἰδέας· ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ θέμα. Ὁ Κ. Μίλησης λέγει, ὅτι δὲν ἐτέθη καλῶς, διότι ὑπάρχει, λέγει, ἕνας νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται τὸ τελωνεῖον· εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ἀλλὰ σήμερον δὲν εὑρισκόμεθα εἰς ἀντίφασιν ἂν παραδεχθῶμεν τὸ θέμα, ὅπως τὸ ἔθεσεν ὁ Κ. πρόεδρος διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ἡμεῖς παραδεχόμεθα σήμερον, ὅτι διατηροῦμεν τὴν πίστωσιν, ἥτις ἀπηλείφθη ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν, πρὸς διατήρησιν τελωνείου τῶν Ἀθηνῶν· ἀφοῦ ὁ Κ. ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι δέχεται, ἐννοεῖτε ὅτι τὸν ἄλλον Νόμον δὲν θὰ τὸν ὑποβάλῃ εἰς τὸν Βασιλέα πρὸς κύρωσιν. Ὁ δὲ νόμος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἰσχὺν, παρ’ ἀφοῦ κυρωθῇ. Τώρα τί φοβοῦνταί τινες; ὅτι ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν δύναται νὰ ὑποβάλῃ τὸν νόμον αὐτὸν πρὸς κύρωσιν· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς. Εἶναι δυνατὸν ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπεστήριξε τὴν διατήρησιν τοῦ τελωνείου, νὰ προκαλέσῃ τὴν κατάργησίν του;

§90ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὑποθέσατε ὅτι ἔρχεται ἕνας ἄλλος ὑπουργὸς τῶν οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος κυρώνει αὐτὸν τὸν νόμον, θὰ κρέμαται ἀπὸ τὴν θέλησιν ἑνὸς ὑπουργοῦ.

§91ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Μίλητη, ψηφίζων τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει τὸ προεδρεῖον, ἐννοῶ ὅτι ὁ ὑπουργὸς, εἴτε ὁ νῦν, εἴτε ὁ διάδοχός του, δὲν ἔχει πλέον τὸ δικαίωμα νὰ κυρώσῃ αὐτὸν, καὶ ἑπομένως εἶναι περιττὸν νὰ κάμωμεν ἄλλην συζήτησιν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος;

§93ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασις εἶναι· «ἡ Συνέλευσις ἀνακαλεῖ τὴν περὶ καταργήσεως τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν ἀπόφασίν της, καὶ ψηφίζει τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1864, πρὸς συντήρησιν τοῦ τελωνείου τούτου σημειωμένην δαπάνην.» Λοιπὸν ὅσοι παραδέχονται τὴν πρότασιν αὐτὴν νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη.

§95ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριε πρόεδρε, νὰ σᾶς παρατηρήσω ὅτι, ὅταν ψηφίζεται μία πρότασις, ἀναφέρεται ὑπὸ τοῦ προέδρου καὶ τὸ ὄνομα τοῦ προτείνοντος πληρεξουσίου.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναγνωσθεῖσα καὶ ψηφισθεῖσα πρότασις ἐγένετο ὑπὸ τοῦ Κ. Σαριπόλου.

§97ΖΕΡΒΑΣ. Τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἀπαιτεῖ τὴν κύρωσιν.

§98ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἔχρῃζε κυρώσεως, ἂν ὁ προϋπολογισμὸς ἦν ἤδη κεκυρωμένος, ἐπειδὴ ὅμως εἰσέτι δὲν εἶναι, ἡ παροῦσα ἀπόφασις ἀντικατασταίνει τὴν πρὸ αὐτῆς, καὶ κυρωθήσεται διὰ τῆς κυρώσεως τοῦ ὅλου προϋπολογισμοῦ.

§99ΚΑΛΟΣ. Δὲν εἶναι ψήφισμα (θόρυβος).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ά. ἄρθρου, κεφ, ά. τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπιγραφομένου «Μισθοὶ ἀξιωματικῶν». — Καθήτατε, Κύριοι πληρεξούσιοι· ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Σμολένσκης.

§101ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Κύριοι, συμφωνῶ μὲ τὴν ἐπιτροπὴν ὑπὸ ἀριθμητικὴν ἔποψιν, ὡς πρὸς τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἐπήνεγκεν ἐπὶ τῶν ἐξόδων τοῦ στρατιωτικοῦ κλάδου. Δὲν συμφωνῶ ὅμως ὡς πρὸς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα διετύπωσε καὶ ἐπρότεινεν εἰς τὴν Συνέλευσιν πρὸς ἐπιψήφισιν, ὡς κολοβοῦντα τὴν ὑπηρεσίαν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, Κύριοι, στηριζομένην ἐπὶ τῆς πείρας, ὅτι αὐτὴ ἡ οἰκονομία, τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ περισσοτέρα δύναται νὰ γείνῃ, χωρὶς νὰ προσφύγωμεν εἰς τὰ τοιαῦτα μέτρα. Ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς προτείνει τὴν ὑποδιαίρεσιν τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ ά. κεφαλαίου, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμοῦ, εἰς εἰδικὰ ἄρθρα, ὑπὸ τοὺς τίτλους τῶν διαφόρων σωμάτων καὶ καταστημάτων τοῦ στρατοῦ. Ἡ πρότασις αὕτη ἀντίκειται ἐκ διαμέτρου εἰς τὸν σκοπὸν, εἰς τὰς προσπαθείας τῆς ἐπιτροπῆς, τοῦ νὰ ἐπιτευχθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρα οἰκονομία εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ στρατιωτικοῦ κλάδου. Τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν δὲν ἁπλοποιεῖ, ἀλλὰ τὴν πολλαπλασιάζει, καὶ εἶναι ἀκατάλληλον διὰ πολλοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιτροπὴ εἴτε ἠμέλησεν, εἴτε δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἡ ὑποδιαίρεσις τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ ά. κεφαλαίου, ὅπως τὴν προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ, πολλαπλασιάζει ὑπὲρ τὸ δέον τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν· ἑπομένως ἡ παραδοχὴ αὐτῆς θέλει παράγει πολλὰ ἐπιβλαβῆ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἀποτελέσματα. Ἐντεῦθεν, διὰ ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις ἐν γνώσει, πρέπει νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας τινὰς τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας· θέλετε νὰ τὰς ἀκούσητε;

§102ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§103ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Τὰ ἀπετελέσματα ταῦτα, κατὰ τὰς σημειώσεις, τὰς ὁποίας συνέλεξα, εἰσὶ τὰ ἑπόμενα· πρῶτον ὅτι τὸ μέχρι τοῦδε ἔξοδον τοῦ ά. κεφαλαίου τοῦ ά. ἄρθρου, τὸ ἐξηγούμενον τὴν σήμερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑφ’ ἑνὸς μόνου ἐξηγητικοῦ φύλλου, πρέπει μετὰ τὴν παραδοχὴν τῆς ὑποδιαιρέσεως ταύτης νὰ ἐξηγῆται διὰ 35 ἐξηγητικῶν φύλλων· δεύτερον, ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐφαίνετο εἰς τὸ βιβλίον τῆς συγκεντρώσεως τῶν κατὰ μῆνα ἐξόδων τοῦ στρατοῦ, ὑπὸ μίαν μόνην στήλην, νὰ φέρεται τοῦ λοιποῦ εἰς 35 στήλας. Τρίτον, ὅτι τὸ μετὰ τὴν συγκέντρωσιν τῶν κατὰ μῆνα ἐξόδων τοῦ στρατοῦ, τὸ ἐντελλόμενον μὲ ἓν μόνον ἔνταλμα πρέπει νὰ ἐντέλλεται τοῦ λοιποῦ διὰ 35 ἐνταλμάτων. Τέταρτον, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφέρετο μέχρι τοῦδε εἰς τὸ βιβλίον τῶν κατ’ ἄρθρα καὶ κεφάλαια ἐξόδων τοῦ στρατοῦ, ὑπὸ μίαν μόνην μερίδα, νὰ φέρεται εἰς τὸ ἑξῆς ὑπὸ 35 μερίδας. Πέμπτον, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνεται μέχρι τοῦδε εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τῶν κατὰ χρῆσιν ἐξόδων τοῦ στρατοῦ, ὑπὸ μίαν μόνην, λέγω, κατηγορίαν, νὰ φέρεται τοῦ λοιποῦ εἰς 35 κατηγορίας. Ἕκτον, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ ὑποδιαιρέσεις θὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δευτερευόντων διδακτηρίων, τουτέστι τῶν στρατιωτικῶν λογιστηρίων. Κρίνατε ὑμεῖς, σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, οἱ ἴδιοι.

§104Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Ἐδῶ χρειάζεται μία ἀνάπτυξις περισσοτέρα· πῶς χρειάζονται 35;

§105ΣΜΟΛΕΝΤΣ. Λοιπὸν τὰ πεζικὰ τάγματα εἶναι δέκα. Τὸ πυροβολικὸν διαιρεῖται εἰς δύω. Τὸ μηχανικὸν εἰς μίαν, τὸ ἱππικὸν μίαν, οἱ πυροσβέσται μίαν καὶ οἱ στρατιωτικοὶ κλάδοι εἰς εἴκοσι, τὸ ὅλον 35 ὑποδιαιρέσεις. Λοιπὸν, κρίνατε ὑμεῖς κατὰ πόσον ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία θέλει πολλαπλασιασθῆ διὰ τῆς ὑποδιαιρέσεως τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ ά. Κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ ἐπὶ τὸ χεῖρον μεταῤῥύθμισις αὕτη τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας δὲν εἶναι μὲν ἀκατόρθωτος, χρῄζει ὅμως χειρῶν, καὶ ἐκ τούτου καὶ δαπάνας διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς στρατιωτικῆς οἰκονομίας, ἡ ὁποία θὰ ᾖναι ἀναπόφευκτος ἐὰν παραδεχθῇ ἡ ὑποδιαίρεσις αὕτη· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν κατάργησιν τόσων θέσεων, δὲν ἠξεύρω ἐὰν δὲν εὑρίσκεται ἐδῶ μὲ αὐτὴν τὴν πρότασιν εἰς ἀντίφασιν· διὰ τοῦτο εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἀντίκειται εἰς τὴν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως, ἐπιδιωκομένην οἰκονομίαν. Ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς, σκοπὸν ἔχει νὰ περιορίζῃ τὸν ὑπουργὸν, ἐντὸς τῶν καταστατικῶν τῶν σωμάτων καὶ καταστημάτων τοῦ στρατοῦ, δηλαδὴ νὰ μὴ δύναται νὰ διορίσῃ εἰς ἓν σῶμα περισσότερον προσωπικὸν ἀπὸ τὸ ὡρισμένον ὑπὸ τοῦ καταστατικοῦ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐκτὸς, ὅτι τοῦτο ἀπαγορεύεται ἤδη ὑπὸ τῶν κειμένων Νόμων, καὶ δὲν χρῄζει οὐδεμιᾶς ἄλλης περιστολῆς, τὸ μέτρον τοῦτο δὲν εἶναι καὶ τὸ κατάλληλον, διὰ τοιαύτην περιστολὴν, διότι ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ παραβιάζῃ τὰ καταστατικὰ, δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, χωρὶς ν’ ἀνακαλυφθῇ διὰ τοῦ μέσου τοῦ χορηγουμένου ὑπὸ τῆς ὑποδιαιρέσεως ταύτης· μεταφέρει μὲν πρόσωπον ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα, τὴν δὲ δαπάνην ἀφίνει εἰς τὰ Κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπὸ τῶν ὁποίων προβλέπεται. Ἐξ ὅσων εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐξάγεται, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη τῆς ἐπιτροπῆς οὐδὲν ἀποτέλεσμα πρακτικὸν καὶ ὠφέλιμον παράγει, ἀλλ’ ἀπεναντίας τὴν μὲν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν πολλαπλασιάζει, τὸν δὲ σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο, δὲν κατορθώνει. Ἡ ἐπιτροπὴ ἠπατήθη, νομίζουσα, ὅτι διὰ τῆς ὑποδιαιρέσεως ταύτης χορηγοῦνται εὐρύτερα μέσα διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν προϋπολογισμῶν· ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἔπρεπε νὰ φέρῃ μίαν ἄλλην πρότασιν, διότι τὰ προτεινόμενα μέσα δὲν συντελοῦσι ποσῶς εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Διὰ νὰ εὐκολύνεται ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐτησίων προϋπολογισμῶν, ἀρκεῖ, Κύριοι, νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα μὲ τὸν προϋπολογισμὸν αἱ περιοδικῶς ὑποβαλλόμεναι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καταστάσεις τῆς δυνάμεως τῶν σωμάτων καὶ καταστημάτων τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐμφαίνεται ἀκριβῶς καὶ ἡ δύναμις τῶν βαθμοφόρων καὶ ἡ δύναμις τῶν στρατιωτῶν. Προτείνω λοιπὸν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ δημοσίου καὶ τῆς ὑπηρεσίας, νὰ μὴ ὑποδιαιρεθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ τὸ ἀφήσῃ ἡ Συνέλευσις, ὅπως ἔχει εἰς τὸν προϋπολογισμόν.

§106ΣΠΗΛ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἤμην ὑπὲρ τῆς διαιρέσεως τοῦ ἄρθρου Αʹ. εἰς διάφορα ἄρθρα, κατὰ τὰ σώματα εἰς ἃ ἀνήκουσιν οἱ ἀξιωματικοί· ἡ διαίρεσις τῶν ἄρθρων ἐθεωρεῖτο ὑπ’ ἐμοῦ, καθὼς καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων μελῶν, τὰ ὁποῖα ἦσαν σύμφωνα εἰς τὴν διαίρεσιν τῶν ἄρθρων, ὡς μέσον συντελεστικὸν εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῆς διαχειρίσεως τοῦ διδομένου ποσοῦ. Μέλη τινὰ ἐπρότειναν, ὅτι ἡ διαίρεσις αὕτη παρεμβάλλει προσκόμματα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν λογιστικὴν, καὶ ἠκούσατε τὸν συνάδελφόν μας Κύρ. Σμολένσκην, εἰπόντα, ὅτι διὰ νὰ κάμητε τὴν διαίρεσιν αὐτὴν, θέλετε 35 ἄρθρα, αὐτὸ ὅμως εἶναι πολὺ μακρὰν τῆς ἀληθείας, δὲν θέλετε παρὰ 8 ἄρθρα. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτησε τὴν διαίρεσιν τοῦ ἄρθρου εἰς τόσα ὅσα ὑπάρχουσι φύλλα τῆς λεπτομερείας· τὰ φύλλα τῆς λεπτομερείας δὲν εἶναι, παρὰ 5, ἐγὼ ὅμως τὰ διαιρῶ εἰς αὐτὰ τὰ ἄρθρα ὡς ἐφεξῆς· α. τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου β. τοῦ μηχανικοῦ, γ. τοῦ πυροβολικοῦ, δ. τοῦ ἱππικοῦ, ε. τοῦ πεζικοῦ, ϛ. τοῦ φρουράρχου, ζ. τῆς δημοσίου ὑγείας, η. τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας, καὶ θ. τῶν οἰκονομικῶν· δὲν θέλετε τίποτε περισσότερον· καὶ μήπως τοιαύτη δὲν εἶναι ἡ διαίρεσις τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἄλλην διοίκησιν; εἰς τὸν προϋπολογισμὸν π. χ. τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν ᾧ ὑπάρχουν εἰδικὰ ἄρθρα δαπάνης περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων, τῶν ταμιῶν καὶ ἄλλων; Ὡς ἐκ τούτου, Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ τακτοποιηθῇ ὁ στρατιωτικὸς κλάδος συμφώνως πρὸς τὸν πολιτικὸν, καὶ τοῦτο τὸ ἐθεώρησεν οὐχὶ μόνον ὡς φέρον ἀκρίβειαν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐξέλεγξιν, καὶ ὅταν θὰ γίνῃ ὁ ἀπολογισμὸς, οὗτος γίνεται ἀκριβὴς, καὶ ἐμβλέπων τις εἰς αὐτὸν, δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ σπλάγχνα τῆς ὑπηρεσίας. Καὶ ἄλλοτε, Κύριοι, ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, ὑπὸ δὲ τῶν στρατιωτικῶν ἐπῆλθον αἱ αὐταὶ ἀνίσχυροι ἀντιῤῥήσεις. Τὸ λογιστικὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς χρῆσιν, εὐκολύνει πολὺ τοὺς λογιστικοὺς ὑπαλλήλους, ἐὰν θελήσωσι νὰ βαδίσωσιν ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου.

§107ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ὅπως ἐπεξειργάσθη ὁ προϋπολογισμὸς ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς σας, φρονῶ, λέγω, ὅτι θέλετε καὶ δὲν θέλετε, ὑποδιαίρεσις θὰ γείνῃ· καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος· αἱ οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι προτείνονται εἰς τὰ διάφορα κεφάλαια, εἰς τὰ διάφορα φύλλα τῆς οἰκονομίας, δὲν ἀνάγονται εἰς ἕνα κεφάλαιον, ἑπομένως ἂν δὲν παραδεχθῶμεν τὴν διαίρεσιν αὐτὴν, δὲν ἠξεύρω πῶς ὁ ὑπουργὸς θὰ παραδεχθῇ μίαν ἐλάττωσιν ἐπὶ τοῦ ά. κεφαλαίου τοῦ 1. ἄρθρου. Θὰ σᾶς λαλήσω δὲ περὶ τῆς ἀνάγκης, τῆς ὑποδιαιρέσεως τοῦ 2. ἄρθρου εἰς δύω, διότι ὁ προλαλήσας παρέλειψε τὴν ἀφορμὴν, ἡ ὁποία ἠνάγκασε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ προτείνῃ τὴν διαίρεσιν αὐτὴν εἰς δύω ἄρθρα· ἐζήτησε, Κύριοι, τὴν κατάστασιν τῶν πληρωμῶν τῶν διαφόρων σωμάτων, καὶ μὲ ἀπορίαν της παρετήρησεν, ὅτι χρήματα προσδιωρισμένα διὰ πληρωμὰς στρατιωτῶν, τὰ μετεχειρίζοντο διὰ πληρωμὰς ὑπαξιωματικῶν, δὲν δύνανται τοῦτο νὰ τὸ ἀναιρέσουν. Τί εἶπεν ἡ ἐπιτροπή; ὁ ὑπουργὸς αὐτὸς, δυνάμει τοῦ νόμου, δύναται νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν χρῆσιν, διότι ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ὑπαγορεύει εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ μὴ κάμῃ ὑπέρβασιν ὄχι ἐδαφίων, ἀλλὰ ἄρθρων· ὅταν λοιπὸν τὸ βʹ. ἄρθρον, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, δηλαδὴ τῶν στρατιωτῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, μένει ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς τὸν ὑπουργὸν νὰ μεταχειρισθῇ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι προσδιωρισμένα εἰς πληρωμὴν στρατιωτῶν, εἰς πληρωμὴν ὑπεραρίθμων ὑπαξιωματικῶν.

§108ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Τοῦτο εἶναι μία παρανομία.

§109ΚΕΧΑΓΙΑΣ. Δὲν εἶναι παράνομον, καὶ ὁ τοιοῦτος ὑπουργὸς δύναται πολὺ καλὰ νὰ δικαιολογηθῇ ἐνώπιον ἑνὸς Σώματος· παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, νὰ μοὶ εἴπῃ ἂν τῳόντι δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ὁ ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μεταχειρισθῇ ἓν ποσὸν τὸ ὁποῖον ὑποδιαιρεῖται εἰς ἐδάφια διάφορα· καὶ τὸ ἐλεγκτικὸν συνέδριον δὲν δύναται νὰ καταδιώξῃ τὸν ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τοιαύτην χρῆσιν ἀπέναντι πραγμάτων ἀδιαφιλονεικήτων, ἀπέναντι ἀριθμῶν, ἀπέναντι καταστάσεων, εἰς ἃς φαίνεται, ὅτι ὁ ὑπουργὸς ἐπῆρε ἄπειρα χρήματα, προσδιωρισμένα διὰ πληρωμὰς στρατιωτῶν καὶ ἐπλήρωσεν ὑπεραρίθμους ἀξιωματικούς· καὶ ἀπέναντι δὲ τῆς καταχρήσεως, οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ἀντιτάξῃ λόγον· διὰ τοῦτο περισσότερον ἐπιμένω εἰς τὴν δευτέραν ὑποδιαίρεσιν παρὰ εἰς τὴν πρώτην, διότι τὴν πρώτην θὰ τὴν παραδεχθῶμεν, θέλομεν καὶ δὲν θέλομεν.

§110ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ Κ. Κεχαγιᾶς εἶναι παρανομία, ἐξελέγξατε, καὶ θέλετε εὕρει αὐτὴν τὴν παρανομίαν· δύναται νὰ γίνῃ σήμερον καὶ αὔριον, ἀλλὰ πάντοτε εἶναι παρανομία. Ὁ Κ. Κεχαγιᾶς εἶπεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἀπὸ ἓν σῶμα νὰ μεταφέρῃ εἰς ἄλλο, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ κατάχρησις· τὸ νὰ μεταφέρωμεν ἀξιωματικοὺς ἑνὸς ὅπλου εἰς ἄλλο, καὶ οὕτω νὰ πληρόνωνται αὐτοὶ μὲ ζημίαν τῶν ἄλλων ὅπλων, τοῦτο δὲν διορθοῦται· ἂν θέλῃ ὁ ὑπουργὸς καὶ σήμερον μὲ αὐτὴν τὴν διαίρεσιν καὶ τότε δύναται νὰ τὸ κάμῃ, π. χ. εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχουν 10 ἀξιωματικοί, ὁ ὑπουργὸς δύναται νὰ διορίσῃ αὐτοὺς εἰς ὁποιονδήποτε ὅπλον, καὶ ἑπομένως θὰ πληρώνῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς εἰς βάρος τῶν ἄλλων ὅπλων· Ἔπειτα, Κύριοι, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ὑποδιαιρέσωμεν εἰς ἕκαστον εἶδος ὅπλου, καὶ νὰ εἴπωμεν ἐκεῖ θὰ ᾖναι ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ, ἐδῶ τοῦ πεζικοῦ, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δὲν λέγω ὅτι εἶναι ἀκατόρθωτον· ὑπάρχουν ὅμως τόσαι ποικίλαι ἐργασίαι, ὥστε θὰ ᾖναι ἀδύνατον καὶ μὲ τὸ τριπλάσιον προσωπικὸν νὰ κατορθωθῇ. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, ὅτι αὐτὸ τὸ ἔτος εἶναι ἀδύνατον, τὰ βιβλία κατεστρώθησαν ἤδη, ἡ ἐργασία ἤρχισεν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἔτους, ἐκτὸς, ἐὰν θέλητε νὰ φέρητε ἀναστάτωσιν εἰς ὅλην τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ.

§111ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τὶ δὲν τὸ εἴπατε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶσθε μέλος;

§112ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Εἶσθε πολὺ ἠπατημένος. Καὶ ἐκεῖ ὑπεστήριξα τὴν αὐτὴν ἰδέαν.

§113ΛΕΒΙΔΗΣ. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ 1853, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ Νόμος περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, ἐπρόβλεψε διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν ἕνα τρόπον τῆς διευκολύνσεως τῆς ὑπηρεσίας, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐντέλλωνται ἔξοδα τετελεσμένα ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας· ἑπομένως ἐλήφθη τὸ μέτρον νὰ δίδηται προκαταβολὴ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ 500,000 δραχμῶν, καὶ εἰς τὸ τῶν Ναυτικῶν 200,000, ὥστε διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν νὰ κάμνουν τὰ ἔξοδα ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου, καὶ ἑπομένως τὰ ἐντάλματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκδίδωνται νὰ περιέχωσιν ἔξοδα τετελεσμένα. Ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἡ προκαταβολὴ ἐπήρκει, εἰς δὲ τὸ τῶν Στρατιωτικῶν ἦτον ἀνεπαρκὴς, διότι ἦτον ἀδύνατον ἐντὸς τοῦ δευτέρου μηνὸς νὰ ἐνταλθῶσιν ἔξοδα, ἤδη πληρωθέντα, διὰ τὸ πολλαπλοῦν τῆς λογιστικότητος, διότι ἀπῃτοῦντο περίπου πέντε μῆνες διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ἐνταλθῶσι πληρωμαὶ τοῦ Ἰανουαρίου τετελεσμέναι. Ἡ δυσκολία αὕτη προῆλθεν ὡς ἐκ τοῦ λογιστικοῦ συστήματος τοῦ Ὑπουργείου, καὶ προήρχετο ἀπὸ τὴν συγχώνευσιν τῶν διαφόρων σωμάτων εἰς ἓν καὶ μόνον ἄρθρον, καὶ θέλω σᾶς ἐξηγηθῆ καλήτερον. Ὑπάρχει τὸ κεφάλαιον πρῶτον «Μισθοὶ ἀξιωματικῶν.» Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τῆς προκαταβολῆς, τὴν ὁποίαν ἔχει, πληρόνει εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνός, τοὺς στρατιώτας τοὺς πληρόνει κατὰ πενθημερίαν· ἐν τούτοις παρέρχεται ὁ Ἰανουάριος, Φεβρουάριος, Μάρτιος, καὶ ἐνίοτε καὶ Μάϊος, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκδώσῃ ἐντάλματα διὰ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ Ἰανουαρίου μηνὸς, διότι πρέπει νὰ συγκεντρώσῃ ὅλας τὰς καταστάσεις τῶν διαφόρων σωμάτων, νὰ ἴδῃ τί προκατεβλήθη, ν’ ἀφαιρέσῃ τὰς προκαταβολὰς, καὶ νὰ εὕρῃ τί ὀφείλουν τὰ διάφορα σώματα· ἐν τούτοις ὅμως εἰς αὐτὸ τὸ μεταξὺ 500,000 δραχμαὶ δὲν ἐπαρκοῦν, ἐκδίδονται ἐντάλματα ἐπὶ τῶν ἄρθρων ἄνευ δικαιολογητικῶν ἐγγράφων. Σήμερον τέλη Μαρτίου τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει πληρώσει 1,500,000 δραχμὰς, καὶ κἀνὲν δικαιολογητικὸν ἔγγραφον δὲν ἐστάλη. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτὴ ἡ περίστασις ἐνισχύει τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, τοῦ νὰ γίνουν αἱ ὑποδιαιρέσεις, καὶ θὰ χρησιμεύσουν πολὺ, διότι ἰδοὺ τὸ Πυροβολικὸν· τοῦτο εὑρίσκεται εἰς δύο μέρη εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ εἰς τὸ Ναύπλιον. Μετὰ τὸ τέλος τοῦ μηνὸς, ἐντὸς πέντε ἡμερῶν, τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει τὸ ἀποτέλεσμα τῶν πληρωμῶν αὐτοῦ τοῦ κλάδου καὶ δύναται ἀμέσως νὰ ἐντείλῃ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν στρατιωτῶν, νὰ στείλῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα εἰς τὸ γενικὸν λογιστήριον, καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνάγκη προκαταβολῆς. Ὑπάρχει ἓν τάγμα ἑδρεῦον εἰς Ἀθήνας καὶ ἔχει ἀποσπάσματα εἰς τὰ περίχωρα τῶν Ἀθηνῶν, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὰς καταστάσεις αὐτῶν ἐντὸς ὀλίγου χρονικοῦ διαστήματος. Ἐνῷ κατὰ τὸ σημερινὸν σύστημα πρέπει νὰ περιμένωμεν τὰς καταστάσεις τῶν ὅσων εἶναι εἰς τὰς Νήσους καὶ ἀλλαχοῦ. Ἰδοὺ διὰ ποῖον λόγον ἡ ἐπιτροπὴ ὑποδιῄρεσεν αὐτὰ τὰ ἄρθρα. Ἐγὼ ἐπιμένω παρατηρῶν, ὅτι ὄχι μόνον αὐτὴ ἡ διαίρεσις πρέπει νὰ γίνῃ, ἀλλὰ καὶ εἰς ἑτέρας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ χωρισθῇ, ὅπως εἶναι καὶ τὰ ἄλλα ὑπουργεῖα, νὰ ἔχῃ προσωπικὸν τοῦ ὑπουργείου, καὶ ἔπειτα τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν πρέπει νὰ ἔχῃ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον νὰ παρουσιάζῃ τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, δηλ. νὰ ᾖναι ὡρισμέναι αἱ θέσεις, τὰς ὁποίας θὰ κατέχουν οἱ ὑπάλληλοι, καὶ ἀκολούθως νὰ λάβωμεν τὰ διάφορα σώματα, ὡς πεζικὸν, ἄρθρον 1. μισθοὶ ἀξιωματικῶν, μισθοὶ ὑπαξιωματικῶν, μισθοὶ στρατιωτῶν κτλ. Τότε ὑπάρχει εὐκολία εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· ἦλθε, Κύριοι, καιρὸς κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν στρατιωτικῶν ὤφειλε 3½ ἑκατομμύρια ἄνευ δικαιολογητικῶν ἐγγράφων. Προτείνω λοιπὸν ὥστε νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ διαίρεσις βεβαίως διὰ τὸ 65, διότι σήμερον δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ.

§114ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Καίτοι ἡ γνώμη αὕτη τῆς ἐπιτροπῆς ἀφορᾷ τὸ ἑπόμενον ἔτος, θὰ ἀναφέρω ὅμως ὀλίγα τινά. Τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι πρὶν ἢ ἀκούσω τὸν διευθυντὴν τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου, εἶχον μεγίστην ἀμφιβολίαν. Ἡ ἐπιτροπὴ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε τὰ ἀντικείμενα ταῦτα τὰ λογιστικὰ νὰ τὰ ἐξετάσῃ ἐπιτοπίως ἵνα πεισθῇ· εἶμαι, Κύριοι, βέβαιος, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη θὰ φέρῃ μίαν παραλυσίαν εἰς τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ Κύριος Διευθυντὴς τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου φαίνεται, ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον εἰς τὸν Στρατὸν, δὲν τὸ γνωρίζει, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Συνέλευσιν, ἂν θέλῃ νὰ προβῇ μὲ πεποιθήσεις νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν Διευθυντὴν τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου καὶ εἰς τὸν Κ. Κεχαγιᾶν νὰ συνεννοηθῶσι μὲ τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην τοῦ στρατιωτικοῦ λογιστικοῦ κλάδου, καὶ ἂν πεισθῶσιν, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ διαίρεσις χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ σύγχυσις, τότε νὰ παραδεχθῶμεν τὴν διαίρεσιν. Μὴ σπεύδετε, Κύριοι, εἰς πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θὰ σᾶς δώσῃ χρήματα. Ἤκουσα τὸν διευθυντὴν τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τοῦ στρατοῦ μένουν ὀπίσω, τοῦτο δὲν τὸ γνωρίζω· ἠξεύρω μόνον, ὅτι μέχρι τῆς Ναυπλιακῆς ἐπαναστάσεως οἱ λογαριασμοὶ τοῦ στρατοῦ ἦσαν ἐνήμεροι καὶ τακτικοί. Μετὰ τὴν Ναυπλιακὴν ἐπανάστασιν ἐπῆλθεν ἀνωμαλία, ἡ ὁποία τὰ πάντα μετέβαλε, καὶ τὸν κλάδον αὐτὸν δὲν ἄφισεν ἥσυχον. Ἤκουσα ἀπὸ ἓν ἔντιμον σπουδαῖον μέλος τοῦ ἐλεγκτικοῦ συνεδρίου, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ γενικοῦ λογιστηρίου εἶναι εἰς χειροτέραν κατάστασιν ὡς ἐκ τῶν ἀνωμαλιῶν βέβαια τῆς ἐποχῆς. Σᾶς λέγουν δὲ ὅτι κατάχρησις ἐγένετο, διότι διὰ τὰς πιστώσεις, αἵτινες ἐδίδοντο διὰ τοὺς στρατιώτας, ἐπληρόνοντο οἱ ὑπαξιωματικοί· τοῦτο εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν γίνονται αἱ πληρωμαὶ εἰς τὸν στρατὸν, καὶ δὲν ἐννοῶ, πόθεν πολλοὶ ἐξήγαγον τὴν τοιαύτην ἰδέαν.

§115ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπεράριθμοι ὑπαξιωματικοὶ πόθεν ἐπληρόνοντο;

§116ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Τοῦτο ἐγένετο ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων καὶ ἐγένετο ἐν γνώσει ἡμῶν, οἵτινες ἠθέλομεν νὰ διατηρήσωμεν τοὺς ὑπεραρίθμους ὑπαξιωματικούς. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐπαναλαμβάνω, ἂν θέλητε νὰ μεταβάλητε τὸ ἄρθρον 1. ὑπὸ τίτλους, τοὺς ὁποίους καὶ ἤδη φέρουσι τὰ φύλλα τῆς λεπτομερείας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, παραδεχθῆτε τὴν γνώμην μου τοῦ νὰ προηγηθῇ καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον συνεννόησις μετὰ τοῦ ἁρμοδίου τοῦ στρατιωτ. λογιστικοῦ κλάδου διευθυντοῦ, διότι ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ ἐν πεποιθήσει, ὁ ὁποῖος ἔχω πεῖραν περὶ τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν, δὲν ἐνόησα τὸν σκοπὸν τῆς μεταῤῥυθμίσεως αὐτῆς, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ τὴν ἐπιψηφίσῃ διότι θὰ φέρῃ εἰς ἀνωμαλίαν τὴν ὑπηρεσίαν ἄνευ οὐδενὸς σκοποῦ.

§117ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐπιμελητὴς τοῦ ὑπουργείου ἦλθε καὶ μᾶς ἀνέφερεν, ὅτι δύνανται νὰ γείνωσιν ὑποδιαιρέσεις.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πιστεύω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα.

§119ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§121ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Μετὰ τὴν παραδοχὴν κάμνω τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις καὶ ἐπιμένω.

§122ΠΟΛΛΟΙ. Λοιπὸν αὔριον.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαλύεται ἡ συνεδρίασις· ὥρα 5¼.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Χ. Σουίδας.