1864.03.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 247.

Τῆς 28 Μαρτίου 1864.

(Σάββατον).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, πλήρους γενομένης τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως. Κατέχει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος Κύριος Δημητριάδης.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς. Θὰ ἀναγνωσθῇ μία ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς περὶ μισθοδοσίας τοῦ κατωτέρου κλήρου.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν μίαν πρότασιν ὑπέβαλεν ὁ πληρεξούσιος Ναυπακτίας Κύριος Ῥοντήρης. Ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις ψηφίζει· Ἄρθρον μοναδικόν. Μόνη ἡ διὰ νόμου ὡρισμένη θέσις χαρακτηρίζει τὴν κατάστασιν τῆς ἐνεργείας παντὸς ἀξιωματικοῦ, καὶ οἱ κατέχοντες τοιαύτας θέσεις λαμβάνουσι μισθὸν ἐνεργείας. Πᾶσα δὲ πληρωμὴ μισθοῦ ἐνεργείας εἰς ἀξιωματικοὺς μὴ κατέχοντας τοιαύτας θέσεις θεωρεῖται παράνομος καὶ ἐπιβαρύνει τὸν ἐντέλλοντα ὑπουργὸν καὶ τὸν πληρώσοντα ταμίαν. Ἀθῆναι 28 Μαρτίου 1864.

Ὁ πληρεξούσιος Ναυπακτίας

ΡΟΝΤΗΡΗΣ.

Πότε προσδιορίζει ἀνάπτυξιν ὁ Κύριος Ῥοντήρης.

§6ΡΟΝΤΗΡΗΣ. Ἔχει σχέσιν μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ θὰ ζητήσω τὸν λόγον εἰς τὸ σχετικὸν μέρος.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν σήμερον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατ’ ἐξακολούθησιν.

§8ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προηγεῖται ἡ ἐπερώτησις·

§9ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἡ Συνέλευσις ἔχει ἀποφασίσει νὰ ἀπαντήσωσι τινὲς τῶν κυρίων ὑπουργῶν, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα παρῆλθον αἱ ὡρισμέναι ἡμέραι καὶ δὲν ἀπήντησαν.

§10ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Προσεγγίζομεν τώρα εἰς τὸ τέλος τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ δὲν εἶναι καλὸν νὰ διακοπῇ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε ν’ ἀπαντήσῃ ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Ἡ Συνέλευσις θέλει σήμερον ν’ ἀκούσῃ;

§12ΤΙΝΕΣ. Μὰ εἶναι ἀποφασισμένον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τούτοις τινὲς φέρουσιν ἀντιῤῥήσεις (θόρυβος).

§14ΔΑΓΡΕΣ. Ἐνθυμεῖται ἡ Συνέλευσις πολὺ καλὰ, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ἐπελήφθη τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀπεφάσισεν ὅτι αἱ ἐλαττώσεις ἄρχονται ἀπὸ τῆς 1 Ἀπριλίου, ἡ ὁποία μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι πολλὰ ἐγγύς. Διὰ τὸ μὴ συζητούμενον μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ βεβαίως δὲν ἠμποροῦν ν’ ἀρχίσουν αἱ ἐλαττώσεις. Θὰ ὑπάρξῃ ἐκ τούτου μία ἀνωμαλία σπουδαία. Ἐγὼ εἶμαι πάντοτε ὑπὲρ τῆς ἰδέας ν’ ἀπευθύνωνται καὶ νὰ συζητῶνται ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι δὲν ἐπέρχεται σπουδαία βλάβη, ἐὰν ἀναβάλλωνται ἐπὶ 3 ἢ 4 ἡμέρας, ὥστε πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§15ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Αἱ ἐπερωτήσεις προηγοῦνται πάντοτε παντὸς ἄλλου.

§16ΣΟΥΪΔΑΣ. Κατόπιν τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν μνημονεύει ὁ ἔντιμος πληρεξούσιος Κύριος Δαγρὲς, ἦλθον αἱ ἐπερωτήσεις αὗται, ἄρα ἦσαν εἰς γνῶσιν τῆς Συνελεύσεως τὰ τοιαῦτα. Διὰ νὰ ἀποφασίσῃ λοιπὸν, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ προταχθῶσιν, θὰ εἰπῇ, ὅτι ἐθεώρησεν αὐτὰς ἀρκετὰ σπουδαίας καὶ παρακαλῶ νὰ προτάξητε αὐτάς.

§17ΚΟΣΟΝΑΚΟΣ. Ἢ πρέπει νὰ προταχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς ἢ νὰ ἔλθῃ ὁ Κύριος Σουΐδας νὰ κάμῃ τὴν ἐπερώτησιν.

§18ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐγὼ τὴν ἔκαμα καὶ ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισεν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε· κοινοβουλευτικῶς θὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασίς της (θόρυβος).

§20ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ. Διὰ νὰ δοθῇ τάξις εἰς τὴν συζήτησιν σᾶς ἐνθυμίζω, ὅτι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἀπαντήσεις εἰς τὰς ἐπερωτήσεις.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶπον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον δύο ἐζήτησαν νὰ κάμουν ἐπερωτήσεις, θὰ προηγηθοῦν.

§22ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ ἐρωτήσητε ὅμως τὴν Συνέλευσιν.

§23ΠΟΛΛΟΙ. Ἂς γείνουν αἱ ἐπερωτήσεις.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Χρηστόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§25ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι! Πρὸ ἡμερῶν πολλῶν ἠρώτησα τὸν Κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν προτίθεται νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν Βασιλέα πρὸς κύρωσιν τοῦ δημοτικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἡ Συνέλευσις πρὸ καιροῦ ἐψήφισεν. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τότε ἔλαβε μίαν φράσιν καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἔπλασε μίαν ἀπάντησιν, ἀποφυγὼν εἰς τὸ νὰ δώσῃ, Κύριοι, τὴν ἀπάντησιν, ἣν ἐζήτουν, εἰπὼν, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς κυρώσεως τῶν Νόμων ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, καὶ ἐδὼ ἐσταμάτησε, δὲν ἀπήντησα τότε, διότι ὁ Κύριος Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὸ εἰωθὸς δὲν ἐπέτρεψε περαιτέρω συζήτησιν, ἄλλως τε ἐθεώρησα, ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ ὁ ἁρμόδιος καιρὸς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ· σήμερον νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἐρώτησιν αὐτήν. Τὸ δικαίωμα τοῦ κυρώνειν τοὺς Νόμους εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ προνόμοια τοῦ Βασιλέως, τὰ ὁποῖα ὁ Βασιλεὺς ἐνεργεῖ ἀνεξαρτήτως καὶ χωρὶς νὰ δύναταί τις νὰ ζητήσῃ λόγον. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ θέλησις τοῦ Βασιλέως ἐκφράζεται πάντοτε διὰ τῶν ὑπευθύνων ὑπουργῶν, οἱ ὑπουργοὶ εἶναι τὰ ὄργανα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς τὸν Ἡγεμόνα νὰ διαβιβάζουν, εἴτε τῆς Συνελεύσεως, εἴτε τοῦ Βασιλέως τὰς ἀποφάσεις, ἑπομένως διὰ τῆς Κυβερνήσεως δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν τὴν διάθεσιν τοῦ Ἡγεμόνος. Λοιπὸν διατυπόνω τὴν ἐπερώτησιν οὕτω πως «Ἐὰν ὁ ὑπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὸν Βασιλέα πρὸς κύρωσιν τὸν δημοτικὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα πρὸ πολλοῦ καὶ παραδεχθέντα παρὰ τῶν ¾ τῆς Συνελεύσεως». Ὅταν ὁ ὑπουργὸς ἀπαντήσῃ ἐπιφυλάττομαι νὰ ζητήσω τὸν λόγον καὶ νὰ ἐπιφέρω τὰς ἀναγκαίας παρατηρήσεις· ὁρίζω λοιπὸν τὴν προσεχῆ Δευτέραν.

§26ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§27ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ διατί προσδιορίζω τὴν Δευτέραν· διότι ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἡ συζήτησις αὐτοῦ τοῦ Νόμου διήρκεσεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ 10 ἡμέρας σχεδὸν, καὶ εἴδετε πόσην ἐπιθυμίαν ἐξέφρασεν εἰς τὸ νὰ ἐπιψηφισθῇ οὗτος. Αἱ Κυβερνήσεις, καθὼς γνωρίζετε, ἢ μᾶλλον ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐφαίνετο ἐναντίον αὐτοῦ. Ἦτο μία πεποίθησις, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ τὴν ὁποίαν σέβομαι. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα τάχιστα, διότι, ἐὰν δὲν κυρωθῇ ὁ Νόμος, εἶναι δικαίωμα ἡγεμονικὸν, δὲν ἔχει ἡ Συνέλευσις παρὰ νὰ σκεφθῇ ἄλλως πως. Ἐὰν δὲ κυρωθῆ, θὰ λείψῃ πλέον ἡ ἀπαίτησις τῆς Συνελεύσεως καὶ ἡ ἀνάγκη, ἡ ὁποία παρουσιάζεται νὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαὶ καὶ πρὸ πάντων νὰ ἐκλεχθῇ ἡ δημοτικὴ ἐκλογὴ Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία εἶναι εἰς ἐσχάτην παραλυσίαν. Λοιπὸν ἐγὼ προτείνω, ἂν ὄχι τὴν Δευτέραν, τοὐλάχιστον τὴν Τετάρτην.

§28ΠΟΛΛΟΙ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§29ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιμένω νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Σολιώτης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§31ΣΟΥΪΔΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ συζήτησις ἐρωτήσατε τὴν Συνέλευσιν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὶ προτείνει ὁ Κύριος Σολιώτης.

§33ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν παραδέχεται νὰ συζητηθῇ ἡ ἐπερώτησις τὴν προσεχῆ Τετάρτην. Ἐννοεῖται, ὅτι, ὅταν δὲν παραδεχθῆτε ταύτην θὰ γείνῃ μετὰ τὸν προϋπολογισμόν. Λοιπὸν ὅσοι ἐπιθυμοῦν νὰ γείνῃ τὴν Τετάρτην νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί).

§35ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐὰν γεννᾶται ἀμφιβολία, ζητοῦμεν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε παρακαλῶ καὶ θὰ εὐχαριστηθῆτε Εἶναι εἴκοσι, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§37ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, τἀνάπαλιν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὅσοι δὲν παραδέχονται νὰ γίνῃ τὴν τετάρτην, ἀλλὰ μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν, νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοί). Τὸ γραφεῖον ἀμφιβάλλει καὶ μὲ τὴν μίαν καὶ μὲ τὴν ἄλλην ψηφοφορίαν. Διὰ τοῦτο θὰ γίνῃ ὀνομαστικὴ κλῆσις. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ γείνῃ τὴν Τετάρτην λέγουν ναὶ καὶ οἱ παραδεχόμενοι μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν λέγουν ὄχι. Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 172, εἶπαν ὄχι 93, καὶ ναὶ 79. Ὥστε κατὰ πλειονοψηφίαν ἀπεφασίσθη μετὰ τὸν προϋπολογισμὸν νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις. Ὁ Κύριος Ἀφεντούλης εἶχε ζητήσει τὸν λόγον διὰ μίαν ἐπερώτησιν.

§40ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ τὴν ἐπερώτησιν τὴν ἔκαμα προχθὲς, καὶ ἡ Συνέλευσις ὥρισε τὸ Σάββατον ὡς ἡμέραν τῆς ἀπαντήσεως.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἐδῶ;

§42Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ Κύριος Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως μοὶ ἔστειλεν ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν, τὸ ὁποῖον περιεῖχε τὴν ἀγόρευσιν τοῦ πληρεξουσίου Κυρίου Ἀφεντούλη. Ἐπεθύμουν ἐὰν ἦτο δυνατὸν, ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου ὁ Κύριος Ἀφεντούλης νὰ μὴ προσδιορίσῃ ἀκριβέστερον τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων νομίζει ἀναγκαῖον νὰ προσέλθω διὰ νὰ δώσω πληροφορίας, διότι ἡ ἐπερώτησίς του γενικῶς διατυπωθεῖσα μὲ ἔχει εἴς τινα ἀμηχανίαν. Ἐὰν ὁ Κύριος Ἀφεντούλης νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς ἁρμοδίας πρὸς τὸν γενικὸν τύπον τῆς ἐπερωτήσεώς του, δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν νὰ τὸ πράξω.

§43ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ προξενείου Προύσσης συνέβησαν δυσάρεστοι σκηναί, πιστεύω δὲ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ γνωρίζῃ τὰ καθ’ ἕκαστα· συνέβησαν, λέγω, δυσάρεστοι σκηναὶ συνεπεία καταπιέσεων ἐκ μέρους τῆς ἐξουσίας κατὰ τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων. Κατὰ τὴν περιφέρειαν τοῦ προξενείου Προύσσης καὶ προκλήσει τινὸς, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα δὲν γνωρίζω, συνελήφθη ὁ Κύριος Βιθυνὸς, πράκτωρ Ἕλλην, ὁ ὁποῖος ἐπὶ 14 ἔτη κατῴκησε τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀπέκτησε καθ’ ὅλους τοὺς τύπους καὶ καθ’ ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα παρὰ τοῦ νόμου τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν αὐτὸς συνελήφθη ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς ἐξουσίας ἐῤῥίφθη εἰς τὰς φυλακὰς, καίτοι πράκτωρ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι καὶ εἰς αὐτὸν ἀκόμη διημφισβητεῖτο τὸ γνήσιον τῆς ὑπηκοότητός του. Ὁ πρόξενος τώρα τῆς Προύσσης Κ. Γέροντας διεμαρτυρήθη, προέβη μέχρι καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ αὐθορμήτως τὴν θέσιν του καὶ μετέβη εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἵνα ἐνεργήσῃ διὰ τῶν ἐκεῖ Ἑλληνικῶν ἀρχῶν τὴν ἐπανόρθωσιν τῶν βιαιοπραγιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς ὑπηκόους Ἕλληνας. Δεύτερον γεγονὸς, εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ προξενείου Σεῤῥῶν ἐπιφέρονται εἰς τοὺς ὑπηκόους Ἕλληνας ὅμοιαι βιαιοπραγίαι διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν, διὰ διαμφισβητουμένην δῆθεν ἰθαγένειαν. Ἕτερον γεγονὸς καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ προξενείου Κρήτης. Ἐγένετο καὶ ἐκεῖ κατάθλιψις τοιαύτη, καὶ ἐκεῖ συμβαίνουσι τοῦ αὐτοῦ εἴδους βιαιοπραγίαι καὶ καταπιέσεις ἐπὶ τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων ἐπὶ τῇ προφάσει δῆθεν, ὅτι δὲν κέκτηνται νομίμως τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. Κύριε Ὑπουργὲ, αὐτὰ μὲν συμβαίνουσι νῦν, ὑπάρχουν ὅμως καὶ ἄλλα περιστατικὰ προγενέστερα. Πρὸ δύο ἐτῶν καὶ προτήτερα συνέβησαν τοῦ αὐτοῦ εἴδους βιαιοπραγίαι, Ἕλληνες ὑπήκοοι ἐβλήθησαν εἰς τὰς φυλακάς.

§44ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ ἀπαντήσετε, Κύριε Ὑπουργὲ, τί ἐκάματε τότε.

§45ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Δὲν ἐνοήσατε, Κύριε Βαλτινὲ, ἐκτὸς ἂν τὸ προφητικόν σας πνεῦμα σᾶς παρέχῃ τὸ δικαίωμα νὰ προελαύνετε εἰς τὴν διάνοιάν μου καὶ εἰς τὸ ῥῆμά μου. Καὶ ἄλλοτε συνέβησαν τοιαῦται βιαιοπραγίαι καὶ νῦν ἐπαναλαμβάνονται. Ἐπεθύμουν, καὶ σᾶς παρεκάλεσα προχθὲς, ἢ νὰ διαψεύσητε ἢ νὰ βεβαιώσητε αὐτὰ τὰ γεγονότα, καὶ ἐπειδὴ ἡ τύχη τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων τῶν διεσπαρμένων εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας τῆς Τουρκίας μᾶς ἐνδιαφέρει, παρακαλῶ νὰ πληροφορήσητε τὴν Συνέλευσιν ἐὰν τῷ ὄντι τοιαύτης φύσεως γεγονότα ἔλαβον χώραν καὶ ποῖα μέσα ἡ Κυβέρνησις μετεχειρίσθη ὅπως καὶ τὰ νῦν μὲν κακῶς γενόμενα ἐπανορθώσῃ, καὶ εἰς τὸ μέλλον προλάβῃ τοιούτου εἴδους καταπιέσεις ἐπὶ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων.

§46ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εὑρίσκω, ὅτι εἶχον πολὺ δίκαιον νὰ παρακαλέσω τὸν Κ. Ἀφεντούλην νὰ προσδιορίσῃ ἀκριβέστερον τὴν ἐπερώτησιν, διότι τὸ ἀπόσπασμα τῶν πρακτικῶν, τὸ ὁποῖον μοὶ ἀπεστάλη, οὐδὲν περιεῖχεν ἐκ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα μοὶ ἀνέφερεν. Σπεύδω δὲ νὰ δώσω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ Κ. Ἀφεντούλης ζητεῖ. Πρὶν δώσω αὐτὰς, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς κάμω μικράν τινα ἔκθεσιν ἐν τῇ ὁποίᾳ θέλω ἀρυσθῆ μικράς τινας πληροφορίας, αἵτινες θὰ σᾶς δώσωσιν ἀκριβεστέρας γνώσεις τῶν διατρεξάντων. Ὑπῆρξαν πράξεις Ὀθωμανικῶν ἀρχῶν, αἵτινες πολλάκις ἐκρίθησαν ὡς προσβάλλουσαι τὰ συμφέροντα πολιτῶν Ἑλλήνων, πραχθεῖσαι οὐχὶ ἐφέτος, οὐχὶ πρὸ δύω ἐτῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τὰ 1835, διότι ἀπὸ τότε ἐγεννήθη ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον προήχθη ἀμέσως μετὰ τὸν νόμον περὶ Ἑλληνικῆς Ἰθαγενείας τὸν ἐκδοθέντα ἐν Ἑλλάδι. Ὁ νόμος οὗτος τοῦ 1835 ἀναγνωρίζει τὸ δικαίωμα τῆς προσκτήσεως τῆς Ἑλληνικῆς Ἰθαγενείας διὰ τῆς πολιτογραφήσεως. Ἑπομένως κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου πολλοὶ προσέκτησαν τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλληνικῆς Ἰθαγενείας, ἀλλὰ συγχρόνως ἡ Κυβέρνησις τῆς Ὑψηλῆς Πύλης ἐνόμιζε καὶ διϊσχυρίζετο, ὅτι ἡ Τουρκικὴ Ἰθαγένεια εἶναι ἀναπαλλοτρίωτος, διὰ τοῦτο διϊσχυρίζετο ὅτι δὲν ἠδύναντο αὐτοὶ νομίμως νὰ μεταβάλλωσι τὴν Ἰθαγένειαν, τὴν ὁποίαν πρότερον εἶχον, καὶ αὐτὴ μὲν ἦτο γενικὴ διάκρισις, ἡ γενικὴ διαφορὰ, ἐκτὸς δὲ τῆς διαφορᾶς ταύτης ἐπήρχετο καὶ ὡρισμένη εἰδική τις διχογνωμία μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ διαφόρων ἀτόμων, διότι οὐχὶ μόνον ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις δὲν ἀνεγνώριζε ταῦτα, ἀλλὰ πολλάκις ἐπὶ προσώπων τινῶν ἠμφισβήτει τὴν διὰ πολιτογραφήσεως πρόσκτησιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἰθαγενείας, διϊσχυριζομένη, ὅτι ὡρισμένα πρόσωπα δὲν ἀπέκτησαν ταύτην, ἀλλὰ λαθραίως ἐπανῆλθον εἰς τὴν τάξιν τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων· ἡ διχογνωμία αὕτη μεταξὺ τῶν δύω Κυβερνήσεων εἶχε φέρει διαφόρους σκέψεις καὶ ἐνεργείας ἐπὶ τῶν εἰδικῶν περιστάσεων, καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐφάνη ἀντιτάττουσα εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ μὴ δεχομένη τὴν προστασίαν, τὴν ὁποίαν πρόξενοι τῆς Ἑλλάδος ἀπέδιδον εἰς ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ἐθεώρουν πολίτας ἕλληνας, διότι ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρει αὐτοὺς τοιούτους. Πολλάκις διετύπωσαν καὶ διὰ πράξεων, αἵτινες προσβάλλουν τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν τούτων, τοὺς ὁποίους ἡ μὲν Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐθεώρει πολίτας ἕλληνας, ἡ δὲ Τουρκικὴ διϊσχυρίζετο, ὅτι ἦσαν ὑπήκοοι ὀθωμανοὶ, καὶ αὐτὴ ἡ προσβολὴ ἐγέννησε παράπονα, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν μέχρι τῶν Ἀθηνῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κυρία αἰτία τῶν ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα ὁ Κ. Ἀφεντούλης ἀνέφερε. Βλέπετε ὅτι ἐκαλούμην νὰ φωτίσω ὑμᾶς περὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὴν ἀρχήν των πρὸ εἰκοσάδος ἐνιαυτῶν. Ἐκ τοιαύτης τινὸς αἰτίας πραγματικῶς συνέβησαν δυσάρεστά τινα καὶ ἐν τῇ Βιθυνίᾳ, ταῖς Σέῤῥαις. Εἰς δὲ τὴν Προῦσσαν ἀνθρώπους, τοὺς ὁποίους ὁ πρόξενος τῆς Α. Μ. ἐθεώρει πολίτας ἕλληνας, ἡ τοπικὴ ἀρχὴ ἠμφισβήτησε διατεινομένη ὅτι ἦσαν ὑπήκοοι Ὀθωμανοί. Ἡ προστασία τὴν ὁποίαν ὁ πρόξενος τῆς Α. Μ. διϊσχυρίζετο, ὅτι ἔπρεπε νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς, δὲν ἐγένετο ἀποδεκτή. Ὅτε ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀναλάβω τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐξωτερικῶν εὗρον τὰ γεγονότα αὐτὰ τετελεσμένα, ἐφρόντισα δὲ διὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως ἐν Κωνσταντινουπόλει νὰ ἔλθῃ εἰς ἐξετάσεις τῶν ἰσχυρισμῶν τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως καὶ τῆς Τουρκικῆς· ἀφοῦ ἀπεστείλαμεν ἄνθρωπόν τινα ὅπως ἔλθῃ μετ’ ἄλλου ἀντιπροσώπου τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως εἰς συνεννόησιν καὶ ἐξετάσωσι τὰ γεγονότα ἐκεῖνα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίζοντο οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ ἕλληνος προξένου, ὅτι ἦσαν ὑπήκοοι ἕλληνες. Ἡ ἐξέτασις τῶν γεγονότων θέλει εὐκολύνει, νομίζω, εἰς τὴν βεβαίωσιν περὶ τοῦ τίς τῶν δύω ἰσχυρισμῶν ἀληθεύει. Ἡ διαβεβαίωσις αὕτη θέλει ἐξασφαλίσει τὴν τῶν προσώπων τούτων προστασίαν. Δὲν ἠμέλησα δὲ, ὅπου συνέβησαν πράξεις προσβάλουσαι τὰ συμφέροντα ὑπηκόων ἑλλήνων, νὰ δώσω τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, ἵνα ἐπιζητηθῇ ἡ ἀνόρθωσις τῆς προηγουμένης προσβολῆς ἐπὶ τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων. Διαβεβαιῶ τὸν ἔντιμον φίλον μου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βασιλέως δὲν θέλει παραβλέψει νὰ ἐκπληρώσῃ πᾶν ὅ,τι δύναται νὰ προστατεύσῃ τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς τυχὸν γενομένης προσβολῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, πρῶτον μέλημα πρέπει νὰ ᾖναι ἡ ἄρσις τῶν αἰτίων ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπῆλθον τὰ δυσάρεστα γεγονότα. Αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις πρὸ δεκάδος ἐνιαυτῶν ἀπεπειράθησαν νὰ ἄρωσι τὰς αἰτίας ταύτας καὶ πολλάκις ἦλθον εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως· δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν διεύθυνε τὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβείαν, ἄνθρωπος, τοῦ ὁποίου τὴν μνήμην σεβόμεθα ἔτι, αἱ διαπραγματεύσεις ἔφθασαν μέχρι τινὸς σημείου, δυστυχῶς ὅμως δὲν ἔφθασαν εἰς πέρας. Αἱ διαπραγματεύσεις εἶχον ἐπαναληφθῆ καὶ πρὸ ὀλίγων ἐνιαυτῶν, ἀλλ’ αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις ἐσταμάτησαν τὴν πρόοδον αὐτῶν. Ἐὰν κατορθωθῇ, ἐὰν αἱ ἀπόπειραι, αἱ ἐνέργειαι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως φθάσωσιν εἰς πέρας καὶ ἀπολήξωσιν εἰς εὐτυχὲς ἀποτέλεσμα, θέλει ἐπέλθει πλήρης συνεννόησις μεταξὺ τῶν δύω Κυβερνήσεων ἐπὶ τοῦ τοιούτου ζητήματος, καὶ οὕτω θέλει ἐπανέλθει στενωτέρα ἡ σχέσις μεταξὺ τῶν δύω Κυβερνήσεων πρὸς ἀλλήλας.

§47ΣΟΥΪΔΑΣ. Δὲν ἀπηντήσατε εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου.

§48ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Εἴπατε, ὅτι ἀπεφασίσατε μετὰ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας νὰ ἐκλεχθῇ εἷς ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἷς ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς ἀντιπρόσωπος, δηλ. νὰ γίνῃ μία διαιτησία, ἐντοσούτῳ δὲν μᾶς εἴπατε οἱ καταδιωχθέντες Ἕλληνες μένουν εἰσέτι εἰς τὰς φυλακάς;

§49Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἤδη τὰ ἀναγκαῖα μέτρα, καὶ ἐνήργησεν ὅ,τι ὤφειλε νὰ ἐνεργήσῃ διὰ τὴν ἀνόρθωσιν παντὸς προσβληθέντος συμφέροντος. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπάντησίς μου αὕτη ἤρκει νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ἐρώτησιν τοῦ ἐντίμου συναδέλφου μου.

§50ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κρατοῦνται εἰσέτι εἰς τὰς φυλακάς; αὐτὸ νὰ μᾶς εἰπῆτε.

§51ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀκριβῶς δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, διότι δὲν ἔχω πληροφορίας ἄλλας· ἐδόθησαν ὅμως ἀναγκαῖαι ὁδηγίαι εἰς τὴν ἐν Κωνταντινουπόλει Πρεσβείαν, ὡς σᾶς εἶπον. Ἀπαντῶ δὲ εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ Κ. Σουΐδα· νομίζω ὅτι ἡ ἐπερώτησίς του ἀφορμὴν εἶχε γεγονότα τινὰ, λαβόντα τελευταῖον χώραν ἐν τῇ Κρήτῃ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, πρὶν ἢ ὁμιλήσω περὶ τῶν γεγονότων τούτων, νὰ σᾶς κάμω μικράν τινα ἔκθεσιν περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας. Ἡ διοίκησις τῆς περιφερείας ἐκείνης φαίνεται ὅτι παρέχει δυσκολίας τινάς· καὶ αὗται ἀπαντῶνται οὐχὶ μόνον εἰς τοὺς ἐπιτετραμμένους ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῶν περιφερειῶν τούτων, ἀλλ’ ὡσαύτως καὶ εἰς τοὺς Προξένους τῶν διαφόρων Δυνάμεων, τοὺς ἐπιτετραμμένους τὴν προστασίαν τῶν ὑπηκόων των ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, ἕνεκα αἰτίας τοιαύτης, καὶ τελευταῖον γεγονότα, λαβόντα χώραν ἐν Κρήτῃ, τὰ ὁποῖα φαίνεται ὅτι ὀλίγον ἐκλόνισαν τὰς πεποιθήσεις τῶν κατοίκων περὶ τῆς τάξεως ἐν τῷ Ἡρακλείῳ, ὤθησαν εἰς ἀνησυχίαν τινὰ οὐχὶ μόνον τὸν Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ καὶ τοὺς Προξένους τῶν ἄλλων Δυνάμεων. Εἷς ὑπήκοος τῆς ὑψηλῆς Πύλης, καθήμενος εἴς τι καφφενεῖον, ὡς ἐγὼ πληροφοροῦμαι, ἦλθεν εἰς λογομαχίαν μετ’ ἄλλου τινός· ἡ λογομαχία κατέληξεν εἰς συμπλοκήν· ἡ συμπλοκὴ ἔφερε πληγὰς τοῦ ὑπηκόου τῆς ὑψηλῆς Πύλης, οὗτος ἀπέθανε, καὶ τὸ σῶμα του ἔμεινε διά τινας ὥρας ἄταφον. Οἱ γνώριμοί του, καὶ οἱ φίλοι του προσῆλθον· συνάθροισις ἐγένετο· αἱ ἐνέργειαι τῆς τοπικῆς ἀρχῆς ἐπῆλθον ἵνα ἐπαναφέρωσι τὴν τάξιν, καὶ αὕτη ἐπῆλθε. Κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε ἡ συνάθροισις, δὲν εὑρέθη εἰς ὀλιγωτέραν δυσκολίαν ὁ Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἐκείνης εἰς ἣν εὑρέθησαν οἱ Πρόξενοι τῶν ἄλλων Δυνάμεων, διότι ὅλοι ἀνησύχησαν, φροντίζοντες ἵνα προστατεύσωσι τοὺς ὑπηκόους των, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἡ διατάραξις τῆς τάξεως ἤθελε λάβει χώραν· χάρις ὅμως τῆς τοπικῆς διοικήσεως, ἡ τάξις ἐπανῆλθεν. Αὐτὰ εἶναι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν.

§52ΣΟΥΪΔΑΣ. Εἶναι βεβαία ἡ ἀπόπειρα δολοφονίας κατὰ τοῦ Μητροπολίτου;

§53Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας οὐχὶ ἐπισήμους, ὡς ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔξωθεν ἤκουσα, διότι δὲν εἶχον καμμίαν ἁρμοδιότητα νὰ ζητήσω ἐπισήμους πληροφορίας ἐπὶ τῶν γεγονότων τούτων. Μίαν ἑσπέραν ἐξήρχοντο ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν, κατὰ τὸν ἑσπερινόν· οἱ ἐκκλησιασθέντες, μεταξὺ τῶν διαφόρων αὐτῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἐξήρχοντο, ἦταν καί τινες Κυρίαι, ἦσαν διάφοροι ἄνθρωποι, τῶν ὁποίων φαίνεται ἡ διαγωγὴ νὰ ἦτο ἀμφίβολος, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι πολὺ εὐάγωγοι· αὐτοὶ ἤθελον νὰ ἐνοχλήσωσι τὰς διαβαινούσας Κυρίας· παρενέβησαν ἄλλοι χριστιανοὶ, καὶ ἐμπόδισαν τὸ κακόν. Τὴν ὥραν ἐκείνην διέβαινε καὶ ὁ Μητροπολίτης· οἱ ἀποτραπέντες δὲ ἀπὸ τὴν εὐάγωγον πρᾶξίν των δὲν ἐφείσθησαν κατὰ τῶν ἀποτρεψάντων αὐτοὺς, καὶ εἰς τὴν ταραχὴν ἐκείνην φαίνεται, ὅτι ἐπειράθησαν νὰ προσβάλωσι καὶ τὴν σεβασμιότητά του. Αὐτὸ ἦτο, Κύριοι, τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ Κ. Σουΐδας, καὶ, ἔλαβον ἰδιαιτέραν γνῶσιν.

§54ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐπισήμως δὲν γνωρίζετε;

§55Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι.

§56ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Καλὸς ἔχει τὸν λόγον.

§58ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, καὶ ἡ ἐπερώτησις τοῦ Κ. Σουΐδα, καὶ ἐκείνη τοῦ Κ. Ἀφεντούλη, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ προσβάλωσι τὴν Κυβέρνησιν, οὐδὲ νὰ δυσχεράνωσι τὴν θέσιν αὐτῆς, ἀπεναντίας σκοπὸν εἶχον νὰ προσκαλέσωσι τὴν ἐντονωτέραν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ἐνισχύσωσιν αὐτὴν εἰς τὸ νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὅταν ταῦτα προσβάλλωνται καὶ παραγνωρίζωνται. Βεβαίως καὶ ἡ Κυβέρνησις συναισθάνεται ὅ,τι συναισθανόμεθα πάντες εἰς τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ πέποιθα ὅτι τόσον ἡ παροῦσα ὡς καὶ ἡ προλαβοῦσα Κυβέρνησις ἐνήργησαν τὸ καθ’ ἑαυτάς. Ἀλλὰ, Κύριοι, μάθετε, ὅτι τὰ τελευταῖα συμβάντα ἀπὸ τῆς μεταπολιτεύσεως ἐνεθάῤῥυναν τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπαναλάβῃ ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶχε μείνει πρὸς καιρὸν εἰς ἀργίαν, τὸ ζήτημα τῆς ἐθνικότητος. Πολλάκις ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐζήτησε νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν ἐθνικότητα πολλῶν εἰς τὸ Κράτος της παρεπιδημούντων Ἑλλήνων καὶ ὅμως ἠναγκάζετο νὰ ὑποχωρῇ εἰς τὴν Ἑλληνικήν. Ἀπὸ τῆς μεταβολῆς ὅμως αἱ Τουρκικαὶ ἀρχαὶ, πρὸ πάντων δὲ αἱ εἰς τὰς χώρας τὰς παρακειμένας εἰς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ἐπεξέτειναν τὰς καταθλίψεις κατὰ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων· καὶ ἐν Μακεδονίᾳ, καὶ ἐν Ἠπείρῳ, καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ ἐζήτησαν ἀναγνωρισμένους πολίτας Ἕλληνας νὰ τοὺς ὑπαγάγωσιν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς τοπικῆς ἐξουσίας, καὶ εἰς τὴν φορολογίαν τῶν ὑπηκόων ὀθωμανῶν· ἐνεθαῤῥύνθησαν ἐκ τῆς ἐσωτερικῆς ἡμῶν ἀνωμαλίας αἱ Τουρκικαὶ ἀρχαὶ, καὶ προέβησαν εἰς μέτρα βίαια καὶ αὐθαίρετα κατὰ πολιτῶν Ἑλλήνων παρ’ αὐτῶν τούτων ἀναγνωρισμένων ὡς τοιούτων προηγουμένως, καὶ χθὲς ἀκόμη, ἐνῷ ὑπῆρχον ἀνεγνωρισμένοι Ἕλληνες πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ἐξασκοῦντες ὁ μὲν τὸ ἐπάγγελμα τοῦ διδασκάλου, ὁ δὲ τὸ τοῦ ἰατροῦ ἐν Ἰωαννίνοις, ἡ Τουρκικὴ ἐξουσία ἠρνήθη τὴν Ἑλληνικὴν αὐτῶν ἐθνικότητα καὶ ἐζήτησε νὰ φυλακίσῃ τὸν Κύριον Τσιγαρᾶν Σακελλαρίου· δίκην δὲ, ἥτις ὑφίσταται ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων μεταξὺ τοῦ διδασκάλου καὶ τῆς κοινότητος Ἰωαννίνων, ἠθέλησε νὰ τὴν ἄρῃ ἀπὸ τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων καὶ νὰ τὴν ὑπάγῃ εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ὀθωμανικῶν, ἀρνουμένη ν’ ἀναγνωρίσῃ τὸν Σακελλάριον ὡς πολίτην Ἕλληνα, ἐν ᾧ ἀπὸ τοῦ 1835 εἶχεν οὗτος ἀποκτήσει τὴν Ἑλληνικὴν ἐθνικότητα. Εἰς τὴν Προῦσαν ἐζήτησαν αἱ ἐκεῖ ἀρχαὶ ἀναγνωρισμένους Ἕλληνας νὰ τοὺς ὑπαγάγωσιν εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν ἰθαγένειαν· ἐντεῦθεν ἐπῆλθε σύγκρουσις μεταξὺ τῆς Προξενικῆς ἀρχῆς καὶ τῆς Τουρκικῆς, καὶ ὁ ἐκεῖ Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἠναγκάσθη νὰ διακόψῃ τὰς σχέσεις καὶ νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις ἔλαβε τὸ μέτρον νὰ στείλῃ ὑπάλληλόν της νὰ ἐξετάσῃ τὰ τοιαῦτα. Ὅσοι ὅμως ἔχετε σχέσεις μετὰ τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ γνωρίζετε τὴν διαγωγὴν τῆς Τουρκικῆς ἐξουσίας, συμπεραίνετε ὁποία τις θέλει εἶσθαι ἡ τοιαύτη ἐξέτασις. Ὁ ἀπεσταλμένος δὲ οὗτος ἔχει ἀνθελληνικώτατα φρονήματα, καὶ διακρίνεται ἐπὶ ἐλαφρότητι, καὶ ὅτε εἰς ἄλλην ἐποχὴν ἀνετέθη αὐτῷ ὁμοία ἐργασία διεφιλονείκησε πάντας τοὺς εἰς τὸ Ὀθωμανικὸν Κράτος διατρίβοντας Ἕλληνας.

§59ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖος εἶναι;

§60ΚΑΛΟΣ. Δὲν τὸν ὀνομάζω· δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει. Κύριοι, καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, ἔχομεν συμφέρον νὰ προστατεύσωμεν τοὺς πολίτας Ἕλληνας ὅπου δήποτε καὶ ἂν ὦσιν· ἐνδέχεται τινὲς νὰ ἀπέκτησαν κακῶς τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν δίδει δικαίωμα εἰς τὴν Πύλην νὰ διαφιλονεικήσῃ πάντων τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν· ἔχει δικαίωμα ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς ἡμετέρας, καὶ νὰ ὁρίσῃ ἐκ συμφώνου τὸ ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ἀποκτᾶται ἡ Ἑλληνικὴ ἐθνικότης. Ἂν ὄχι ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, αἱ ἀρχαὶ αὐτῆς ὅμως πολλάκις ἠθέλησαν νὰ διαφιλονεικήσωσι ἐθνικότητα ἀναγνωρισθεῖσαν παρ’ αὐτῶν, καὶ σήμερον ζητοῦσιν ἐκείνους, οἵτινες ἀπὸ τοῦ 35 καὶ μέχρι τέλους Μαρτίου τοῦ 1837, δυνάμει πρωτοκόλλου, προσέκτησαν τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν νὰ θεωρήσωσιν ὑπηκόους των· ἀλλ’ ἔλαβε χώραν λέγουν κατάχρησις ἐνδέχεται· ἀλλὰ δίδει ὅμως ποτὲ αὕτη τὸ δικαίωμα πάντας τοὺς ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Ἐπικρατείᾳ ἀποκατασταθέντας ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν μεταβάντας χάριν ἐμπορίας νὰ μὴ τοὺς ἀναγνωρίζουσιν; Ὄχι. Ὠφεληθέντες ὅμως ἀπὸ τὰ τελευταῖα συμβάντα, προέβησαν καὶ σήμερον νὰ ἐπαναγάγωσιν ἅπαντας τοὺς ἀπὸ πολλοῦ ἀναγνωρισθέντας Ἕλληνας, εἰς τὴν ἐξουσίαν τῶν Τουρκικῶν νόμων. Τοῦτο καὶ αὐθαίρετον καὶ ἄδικον εἶναι. Ἐὰν εἴμεθα ἀσθενεῖς σήμερον ὑλικῶς, δὲν εἴμεθα καὶ ἠθικῶς· δυνάμεθα παρὰ πᾶσαν ἄλλην δύναμιν νὰ τοὺς καταβάλωμεν ἠθικῶς. Ἐὰν σήμερον δὲν ἤμεθα εἰς κατάστασιν νὰ προβῶμεν κἂν εἰς μέτρα ἀμυντικά, ἂς συλλογισθῶσιν ὅμως αἱ Τουρκικαὶ ἀρχαί, ὅτι δύναται νὰ ἔλθῃ ὥρα, καθ’ ἣν αἱ καταθλίψεις κατὰ τῶν ὁμογενῶν, καὶ αἱ καταδιώξεις κατὰ τῶν ἐν τῇ Τουρκίᾳ πολιτῶν Ἑλλήνων, νὰ προκαλέσωσιν ἄλλας συνεπείας καὶ τότε ἡ Ἑλλὰς θὰ ἠλεκτρισθῇ, καὶ ἠλεκτριζομένη θὰ ἐξεγερθῇ σύμπασα· (χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Δὲν θέλω χειροκροτήματα, πρέπει μᾶλλον νὰ δεικνύετε συμπάθειαν εἰς τὰ γεγονότα ταῦτα· δὲν ἐπεδοκίμασά ποτε τὰς χειροκροτήσεις· καὶ ἐξεγειρομένη αὕτη νὰ συγκινήσῃ ἂν ὄχι τὰς Κυβερνήσεις, σύμπασαν τὴν κοινὴν τῆς Εὐρώπης γνώμην. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τοιαύτας παραστάσεις εἰς τὴν Πύλην, ὅπως παύσῃ ν’ ἀμφισβητῇ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀνεγνώρισε μέχρι χθὲς ὡς πολίτας Ἕλληνας, καὶ νὰ ἀναστείλῃ πᾶν μέτρον μεχρισοῦ κανονισθῶσι ἀπὸ κοινοῦ τὰ περὶ τούτου.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα;

§62ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα.

§63ΣΟΥΪΔΑΣ. Εἶναι καὶ ἄλλη ἐπερώτησις πρὸς τὸν ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§64Π. ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ (ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ, Κ. Σουΐδα, ἐπαναλάβετε τὴν ἐπερώτησίν σας.

§65ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐγὼ ἔκαμα τὴν ἐπερώτησιν, ὅπως μᾶς πληροφορήσητε τί συνέβη εἰς τὰς Πάτρας, δεύτερον ποῖα τὰ αἴτια τῶν τοιούτων στρατιωτικῶν σφαλμάτων, καὶ τρίτον ποῖα τὰ ληφθέντα μέτρα.

§66ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ (Ὑπουργ. τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ σᾶς κάμω μίαν μικρὰν ἱστορίαν τῶν πραγμάτων, τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ. Ὅταν ἦλθον εἰς τὰ πράγματα, εὗρον μίαν ἀπείθειαν εἰς τὸ τάγμα τὸ φρουροῦν εἰς Μεσολόγγιον, ἀκόμη ηὕραμεν καὶ μίαν ἄλλην ἀπείθειαν, ἥτις συνέβη εἰς τὴν Βόνιτζαν, δὲν παρῆλθον πολλαὶ ἡμέραι καὶ συνέβη ἄλλη εἰς Ναύπακτον μεταξὺ τοῦ ἀποσπάσματος, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη διὰ νὰ καταστείλῃ τὴν στάσιν, τὴν ἀπείθειαν, ἥτις συνέβη εἰς τὸ Μεσολόγγιον. Μετ’ ὀλίγον εἷς ἄλλος λόχος, ὅστις περιεπλανᾶτο κάμποσον καιρὸν, εὑρέθη τέλος πάντων εἰς Ἄμφισσαν καὶ διετάχθη νὰ μείνῃ, ἀλλ’ ἀπειθήσας εἰς τὴν διαταγὴν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, οἰκειοθελῶς μετέβη εἰς Λαμίαν, κατόπιν τούτου εἷς λόχος, ὅστις ἦτο εἰς Μεσσηνίαν καὶ ὁ ὁποῖος προσεκλήθη εἰς τὸ τάγμα τὸ ἑδρεῦον εἰς τὰς Πάτρας αἴφνης, ὅταν κατέβη καὶ ἔμαθεν, ὅτι πολλοὶ τῶν στρατιωτῶν τοῦ 9ου τάγματος ἀπελύθησαν καὶ ὑπῆγαν εἰς τὰς ἑστίας των, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἐζήτησε μέρος ἐξ αὐτῶν—ὁ λόχος συνέκειτο ἀπὸ 160 ἄνδρας, μέρος ἐξ αὐτῶν, 60 περίπου, ν’ ἀπολυθῶσι μὲ τὰ ὅπλα εἰς χεῖρας. Σᾶς διηγοῦμαι τὶ ἔγεινεν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Ἡμεῖς εὕρομεν τὸ διάταγμα τῆς διαλύσεως, τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως περὶ διαλύσεως τοῦ 9ου τάγματος, δὲν ἐδιστάσαμεν ἀμέσως νὰ ἐκτελέσωμεν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εὕρομεν καλὸν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς τάξεως. Βλέπετε, Κύριοι, ἀμέσως ἡ διάλυσις ἐπῆλθεν, οἱ ἔνοχοι ἐκρατήθησαν, καὶ μανθάνω, ὅτι ἔφθασαν εἰς τὴν Κόρινθον καὶ θὰ ἔλθουν ἐδῶ, διὰ νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις δικαστικῶς· τὸ ἴδιον ἔγεινεν εἰς Βόνιτζαν, διετάχθη μέρος τοῦ τάγματος, τὸ ὁποῖον ἔδρευε πλησίον, νὰ μεταβῇ ἐκεῖ καὶ νὰ καταστείλῃ τὴν στάσιν, ν’ ἀφοπλίσῃ τοὺς ἀπειθήσαντας, νὰ κρατήσῃ τοὺς ἐνόχους καὶ νὰ τοὺς φέρῃ ἐδῶ, ἀμέσως τὸ ἄλλο τάγμα ὑπήκουσε μετέβη καὶ ἐξετέλεσεν, ὅ,τι σᾶς εἶπον. Τὸ ἴδιον ἐπράξαμεν εἰς τὴν Ναύπακτον, ἐκεῖ ἦσαν δύω λόχοι, ὁ εἷς ἔλαβε μέρος εἰς τὴν στάσιν, ἐστείλαμεν ἀνακριτὴν καὶ διετάξαμεν νὰ καταθέσουν τὰ ὅπλα, νὰ ὑπακούσουν, νὰ κρατηθοῦν οἱ ἔνοχοι καὶ νὰ ὁδηγηθοῦν ἐδῶ, ὅλα ἔγειναν, κατόπιν ἀμέσως διετάξαμεν μαθόντες, ὅτι ὁ λόχος, ὁ ὁποῖος ἦτο εἰς τὴν Ἄμφισσαν καὶ μετέβη ἐναντίον τῶν διαταγῶν μας εἰς τὴν Λαμίαν, διέταξα τὸ ἐκεῖ ἑδρεῦον τάγμα νὰ ὑπάγῃ εἰς ἀπάντησίν του, νὰ τὸν ἀφοπλίσῃ, νὰ κρατήσῃ τοὺς ἐνόχους καὶ τοὺς φέρῃ ἐδῶ, τοῦτο ἔγεινε μεθ’ ὅλης τῆς προθυμίας καὶ μέρος τοῦ λόχου ἀφωπλίσθη, ἐκρατήθη καὶ ἔρχεται ἐδῶ. Ὅταν συνέβησαν τὰ τῶν Πατρῶν, διέταξα ἀμέσως τὸν διοικητὴν τοῦ τάγματος μετὰ τοῦ λοιποῦ τάγματος, μετὰ τῆς ἐθνοφυλακῆς καὶ χωροφυλακῆς, νὰ καταδιώξῃ τοὺς ἀπειθοῦντας, κατεδιώχθησαν καὶ ἐντὸς ὀλίγου κατέθεσαν τὰ ὅπλα, διεμοιράσθησαν εἰς τὰ λοιπὰ τάγματα, ἐκρατήθησαν οἱ ἔνοχοι καὶ ἔρχονται ἐδῶ. Κύριοι, ἂν ὑπῆρξαν ἀφ’ ἑνὸς σημεῖα ἀπειθείας τινῶν ἀποπλανωμένων, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὸ ὅλον τοῦ Στρατοῦ ἐφάνη εὐπειθὲς εἰς τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως καὶ μετὰ πολλῆς προθυμίας καὶ ἀποτελεσματικῶς τοὺς λοιποὺς κατέστειλε, καὶ σήμερον ἐλπίζω, ὅτι ἡ τάξις εἶναι ἀρκετὰ στερεωμένη εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἐντὸς ὀλίγου θὰ σᾶς φέρω καὶ καλητέρας εἰδήσεις περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Στρατοῦ.

§67ΣΟΥΪΔΑΣ (ἀπὸ τῆς θέσεώς του). Δὲν μᾶς ἀπηντήσατε ποῖα τὰ αἴτια τῶν τοιούτων ἐγκλημάτων (θόρυβος)· διότι παρατηρῶ ὅτι αὐτὰ τὰ στρατιωτικὰ κατ’ ἐμὲ σφάλματα δὲν ἔχουν σκοπὸν τὴν διατάραξιν τῆς δημοσίας τάξεως· ἀλλὰ ὑπάρχουν ἄλλα αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐπεθυμοῦσα νὰ ἠξεύρω, ποῦ τὰ ἀποδίδετε, πόθεν ἔλαβον ἀφορμὴν αὐτά.

§68ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Δὲν εἶμαι μάντης ν’ ἀπαντήσω εἰς ὅλα αὐτὰ, λέγω μόνον, ὅτι ἂν ὑπάρχουν αἴτια, ταῦτα προϋπῆρχον, διότι ἡμεῖς εὕραμεν τὰς ἀταξίας αὐτάς.

§69ΣΟΥΪΔΑΣ. Δὲν γνωρίζετε τὰ αἴτια καὶ......

§70ΚΟΡΩΝΑΙΟΣ. Σᾶς εἶπον δὲν εἶμαι μάντης, μετ’ ὀλίγον ἡ ἀνάκρισις θέλει μᾶς κάμει νὰ τὰ μάθωμεν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἀρκεῖται εἰς τὰ λεχθέντα;

§72ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Μάλιστα.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁ Κ. Βενετσάνος ἔχει τὸν λόγον.

§74ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ὁ Κ. Βάσσος κατὰ τὴν προχθεσινὴν ἀγόρευσίν του ἀνατρέχων εἰς πολὺ ἀπομεμακρυσμένας ἐποχὰς συνέλεξεν ἀριθμούς τινας, τοὺς ἔῤῥιψεν ἐν τῷ μέσῳ ὑμῶν καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι 100 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν ἔκτοτε μέχρι σήμερον πρὸς συντήρησιν τοῦ στρατοῦ καὶ ὅμως δὲν ἄφησαν τίποτε, Ἐπεθύμουν ὁ φίλος μου Κ. Βάσσος συλλέγων τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα ν’ ἀπηρίθμει καὶ τὸν στρατὸν, ὁ ὁποῖος κατετάχθη ἔκτοτε· διότι ὁ στρατὸς εἶναι διαβατικὸς, ἔρχεται καὶ ἀπέρχεται, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι τὰ ἑκατομμύρια εἶναι κατηναλωμένα. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, Κύριοι, ἐννοεῖτε, δὲν συμπεριελήφθη μήτε ἡ κατασκευὴ φρουρίων, μήτε ἡ ἀφόπλισις φρουρίων, μήτε ὁ καταρτισμὸς στρατιωτικῶν καταστημάτων, ὁ προϋπολογισμὸς συνίσταται, καθὼς γνωρίζετε, ἀπὸ κεφάλαια· τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὴν μισθοδοσίαν, τὴν τροφοδότησιν, τὸν ὁπλισμὸν, τὴν ἐνδυμασίαν κλπ. τοῦ στρατοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων γεννῶνται δαπάναι. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ὁ Κ. Βάσσος ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του τοὺς προϋπολογισμοὺς ἢ τοὺς ἀπολογισμούς· διότι, νομίζω, ἔπρεπε μᾶλλον τοὺς ἀπολογισμοὺς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν· διότι τότε ἤθελε παρατηρήσει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατ’ ἔτος ἀφίνει καὶ περισσεύματα. Ἔκαμεν σύγκρισιν μεταξὺ τοῦ στρατιώτου τοῦ Ἕλληνος καὶ τοῦ στρατιώτου τῶν Εὐρωπαϊκῶν στρατῶν, καὶ σᾶς ἀπέδειξεν ἢ τοὐλάχιστον εἶχεν σκοπὸν νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ Ἕλλην στρατιώτης κοστίζει τὸ διπλοῦν ἀφ’ ὅ,τι κοστίζει ὁ στρατιώτης τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου δὲν εἶμαι εἰς κατάστασιν καὶ δὲν τὸ συζητῶ, ἀλλὰ χρεωστῶ νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὁ Ἕλλην στρατιώτης πρέπει πραγματικῶς νὰ κοστίζῃ περισσότερον· διότι οὗτος ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι ποδῶν ὅ,τι φέρει, τὸ φέρει ἀπ’ ἔξω, ἐν Ἑλλάδι τίποτε δὲν κατασκευάζεται. Ὁ Κ. Βάσσος τελευτῶν—βλέπετε, ὅτι ἐν συντόμῳ θὰ τελειώσω, εἶπεν, ἀποδίδει ἐν μέρει τὴν κακὴν κατάστασιν τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς εἰς τὸ ὑπάρχον ἐν τῷ στρατῷ σύστημα τῆς οἰκονομίας, αὐτὴ εἶναι μία προκατάληψις, τὴν ὁποίαν ἔχουν τινὲς, ἀλλὰ δὲν ἦλθε κανεὶς νὰ μᾶς ὑποδείξῃ ἄλλο σύστημα εἴτε ἀπὸ τὸ βῆμα τοῦτο, εἴτε ἄλλως πως, διότι νομίζω, ὅτι τὸ βῆμα τοῦτο δὲν εἶναι ἐκεῖνο, ἀπὸ τὸ ὁποῖον δύναταί τις νὰ συζητῇ σύστημα ὁλόκληρον. Ὁ Κ. Βάσσος ἐπὶ τέλους, ἀφοῦ ἔῤῥιψεν ἰδέας τινὰς, εἶπεν ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἀξίωσιν ἡ Συνέλευσις νὰ συζητήσῃ αὐτάς· λοιπὸν καὶ ἐγὼ ἕως ἐδῶ μένω, καὶ ἔρχομαι εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἡ ἐπιτροπὴ, Κύριοι, μὲ ἀπήλλαξεν ἑνὸς φόβου καὶ ἑνὸς κόπου τὸν ὁποῖον εἶχον εἰς τὴν ἀρχήν· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἀπεθαῤῥύνθην, ὅταν εἶδον τὴν ὁρμὴν μὲ τὴν ὁποίαν παρεδέχετο ἡ Συνέλευσις τὰς ἐλαττώσεις· ἐπίστευσα, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διασώσω τίποτε. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἐπαναλαμβάνω, μὲ ἀπήλλαξεν τοῦ κόπου, διότι ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Κ. Χρηστίδης, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε τὸν ὑλικὸν καιρὸν, καὶ εἶπε μίαν ἀλήθειαν. Ἡ ἐπιτροπὴ μὲ ὅλον τὸν ζῆλον, τὸν ὁποῖον εἶχε, μολονότι καθεκάστην, καὶ ἐπὶ πολλὰς ὥρας εἰργάζετο, ἦτο φυσικῶς ἀδύνατον ἐν διαστήματι ὀλίγων ἡμερῶν νὰ ἐξελέγξῃ προϋπολογισμὸν καὶ νὰ σᾶς φέρῃ ἐντελέστερον ἔργον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἔφερε, ὁ δὲ Κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργὸς, ὁ ἀξιότιμος Κ. Ζαΐμης, συνεπὴς πρὸς ἑαυτὸν, μειοψηφῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπέκρουσεν τὰς ἐλαττώσεις, καὶ ὑπεστήριξέ τινα μέρη τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὥστε ὁ Κ. Ζαΐμης ὑπεστήριξε διὰ τῶν πραγμάτων πᾶν ὅ,τι διὰ τοῦ λόγου εἶπεν ὁ Κ. Χρηστίδης. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους προϋπολογισμοὺς ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε τὸν ὑλικὸν καιρὸν, καὶ δὲν κατέγεινεν ὅσον ἔπρεπε, ἐννοεῖται πολὺ περισσότερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τὸν πολυπλοκώτερον καὶ δυσχερέστερον, δὲν ἐδύνατο νὰ καταγείνῃ· οὔτε ἐνέσκηψεν εἰς αὐτόν. Ἂς μὲ συγχωρήσουν τὰ μέλη αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς, σέβομαι πολὺ τὴν ἱκανότητά των, ἀλλ’ εἶναι εἰδικὸν ἔργον, καὶ βεβαίως δὲν θὰ νομίσουν, ὅτι τὸ λέγω διὰ νὰ προσβάλλω αὐτά. Ἀπόδειξις δὲ, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐνέσκηψεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἡ ἔκθεσις αὐτῆς. Καταργεῖ, Κύριοι, τμήματα, καταργεῖ θέσεις, προκαλεῖ τὴν δυστυχίαν ἀτόμων, καὶ δὲν σᾶς δίδει οὔτε τὸν λόγον.

§75ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν.

§76ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, Κύριε, διότι μὲ ἐνθυμίζετε ἓν περιστατικόν. Μοὶ ἔκαμε λυπηρὰν ἐντύπωσιν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, καὶ ἠρώτησα ἓν τῶν σπουδαιοτέρων, κατ’ ἐμὲ, μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, πῶς ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐνόμισε καλὸν, ἀφοῦ εἰς ὅλας τὰς ἄλλας τῶν ἄλλων προϋπολογισμῶν της ἐλαττώσεις ἐδώσατε τὸν λόγον, νὰ δώσῃ καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ στρατοῦ, μὲ εἶπεν, ὅτι ἐπεφύλαξεν ὁ συντάξας τὴν ἔκθεσιν τοὺς λόγους νὰ τοὺς ἐκθέσῃ κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν, ἀλλ’ αὕτη εἶναι ἀδικία σκληρά.

§77ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι Συνέλευσις, Κ. Πρόεδρε, νὰ προσέλθουν οἱ πληρεξούσιοι.

§78ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Αὐτὴν τὴν παράκλησιν τὴν ἀποτείνω καὶ ἐγώ.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κλητῆρες· νὰ ἔλθουν οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι μέσα.

§80ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ὁ Κ. Χρηστίδης εἰς τὴν τελευταίαν ἀγόρευσίν του εἶπεν, καὶ εἶπε μίαν μεγάλην ἀλήθειαν, εἶπεν ὅτι τὰς ἐλαττώσεις πρέπει νὰ τὰς φέρῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, καὶ μόνη ἡ Κυβέρνησις, διότι αὐτὴ ἔχει ὑπ’ ὄψιν της τὰ μέσα καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Καὶ ἀφοῦ ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Κύριος Χρηστίδης λέγει, θέλετε μεγαλειτέρας ἐλαττώσεις, ἀφ’ ὅσας σᾶς ἔφερεν αὐτός ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐφ’ ὅλων τῶν κεφαλαίων ἔφερεν ἐλαττώσεις ἀπὸ 1,177,381 δραχμῶν. Τὸ αἰτιολογικὸν μέρος τῆς ἐκθέσεως, Κύριοι, λέγει οὕτως. «Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ στρατιωτικοῦ κλάδου τοῦ 1864 ἔτους φέρει διὰ μὲν τὴν καθαρὰν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν τὸ ποσὸν 4910296 δραχμῶν, διὰ δὲ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἀναγομένην εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ κράτους 1564000. Τὸ ὅλον 6474296. Αἱ χορηγηθεῖσαι πιστώσεις διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1864 φέρουν ποσὸν 7651682· ἄρα ἐλάττωσις κατὰ δραχμὰς 1177381. Λοιπὸν, Κύριοι, ἀφοῦ ὡς σᾶς εἶπον, ὠφελούμενος ἀπὸ τὴν καλωσύνην τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς Κ. Χρηστίδου, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι αἱ ἐλαττώσεις διὰ νὰ ᾖναι ἀλάνθαστοι πρέπει νὰ ἔλθουν ἀπ’ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία γνωρίζει τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔφερεν ἐλαττώσεις, τί περισσότερον θέλετε; Θέλετε τὴν κατάργησιν τμημάτων. Σᾶς λέγουν καταργοῦμεν τὸ τμῆμα τῆς Δικαιοσύνης, καταργοῦμεν τὸ τμῆμα τοῦ μηχανικοῦ καὶ τοῦ ἰατρικοῦ κλάδου. Αἴ, Κύριοι, αὐτὰ τὰ τμήματα τὰ ἐκανόνισε μία πολυχρόνιος πεῖρα, καὶ τίς δύναται ἐκ τοῦ προχείρου νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι, ἐὰν καταργηθῶσι, δὲν θὰ πάθῃ σπουδαίως ἡ ὑπηρεσία; Δὲν θέλω νὰ σᾶς εἴπω τίποτε καθόσον ἀφορᾷ τὸ μηχανικὸν καὶ τὸν κλάδον τὸν ἰατρικόν· διότι ἄλλοι κατόπιν μου, γνωρίζοντες προτίθενται νὰ ὁμιλήσουν· καθόσον ἀφορᾷ τὸ τμῆμα τῆς Δικαιοσύνης, σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι ἓν τμῆμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διευθύνηται ἀπὸ ἄνδρα πολύπειρον στρατιωτικὸν, διότι οἱ στρατιωτικοὶ δὲν εἶναι νομομαθεῖς. Κύριοι, τὸ τμῆμα αὐτὸ δὲν ἔχει μόνην τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν, εἰς αὐτὸ περιλαμβάνονται πολλαὶ ἄλλαι ὑπηρεσίαι. Συγχωρήσατέ μοι τροχάδην νὰ σᾶς ἀναφέρω, ἢ διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω, πιστεύσατέ μοι, ὅτι εἶναι πολλὰ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνας λοχαγὸς, τὸν ὁποῖον προτείνουν ὡς εἰσηγητὴν, νὰ ἐκπληρώσῃ αὐτὸ τὸ κενὸν, διότι ἀφοῦ δὲν ἔχει τὴν νομομάθειαν, δὲν ἔχει τὴν ἀποχρῶσαν πεῖραν. Σᾶς εἶπον ὅτι καταργοῦνται τμήματα, καὶ περιωρίσθην μόνον εἰς τὸ τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι εἰδικῶς νὰ σᾶς εἴπω περὶ τοῦ φαρμακοποιοῦ τοῦ ὁποίου τὴν θέσιν καταργοῦν. Εἰς τὸ λογιστήριον ὑπάρχει ἐπιφαρμακοποιός τις, ὁ ὁποῖος ἔχει καθῆκον νὰ ἐξελέγχῃ τὰ φάρμακα, καὶ ὅμως τὸν παύουν· ποῖος θὰ ἐξελέγχῃ τὰ φάρμακα; Καταργοῦν θέσεις δύο λοχαγῶν τῆς οἰκονομίας· πῶς; τίς θὰ ἀναπληρώσῃ τὴν θέσιν αὐτῶν; τίς θὰ κάμῃ τὴν ὑπηρεσίαν; δὲν σᾶς λέγουν· ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ἀλλὰ καθὼς ἔμαθον ἐξωδίκως, προτίθενται νὰ καταργήσουν τὴν θέσιν ἑνὸς λοχαγοῦ τῆς οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος ἔχει τὰ καθήκοντα τῆς διαχειρίσεως τοῦ ταμείου τῶν Ἀποστράτων, τῶν χηρῶν καὶ τῶν ὀρφανῶν κτλ. τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν εἰδικὸν ἄνθρωπον. Μοὶ ἐφάνη, Κύριοι, πολὺ σκληρὰ καὶ πολὺ παράδοξος ἡ προτεινομένη κατάργησις τοῦ ἀρχηγείου τῆς χωροφυλακῆς. Σήμερον, Κύριοι, δυστυχῶς, ὅπως ἔχει ὁ ἄλλοτε ὡραῖος στρατός μας, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, κατ’ ἐμὲ, παρὰ εἰς τὴν χωροφυλακήν· καὶ αὐτὴ ἡ σπουδαία ἡμῶν δύναμις, ἡ ὁποία προσφέρει μεγάλας καὶ ἀποτελεσματικὰς ὑπηρεσίας, πῶς θέλει διοικηθῆ; μοὶ φαίνεται ὅτι οὔτε συζητήσεως εἶναι ἄξιον, ἔτι δὲ παραδοξώτερον μοὶ ἐφάνη, Κύριοι, πῶς καταργουμένου τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς χωροφυλακῆς, παύουν καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς οἰκονομίας, ἐνῶ αἱ μοιραρχίαι ὑφίστανται. Καὶ τίνες θέλουν ἐξελέγχει τοὺς λογαριασμοὺς τῶν μοιραρχιῶν; Καταργοῦν, Κύριοι, ἐκ τῶν 7 ἐπιμελητηρίων τὰ 3· μάθετε, ὅτι εἰς αὐτὰ ἔγκειται τὸ συμφέρον μου, ἐξ αὐτῶν ἐξαρτᾶται ἡ προαγωγή μου, διότι δυστυχῶς τυγχάνω νὰ ἀνήκω εἰς τὸν κλάδον τῆς οἰκονομίας· ἀλλὰ τῶν 3 ἐπιμελητηρίων τὴν κατάργησιν τὴν παραδέχομαι· ἤθελον μάλιστα προτείνει νὰ καταργηθῶσιν καὶ τὰ 4 ἀκόμη, ἐὰν μία περίστασις ἡ τῆς Ναυπλιακῆς ἐπαναστάσεως ὅτε ὑπηρέτουν ὡς ἀξιωματικὸς τῆς οἰκονομίας ἑνὸς τάγματος δὲν μὲ ἐδίδασκεν, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ συγκεντρώσωσι τὰ ἐπιμελητήρια τὸ ὑλικὸν εἰς ἑαυτὰ, διὰ νὰ εἶναι τὰ τάγματα εὐκίνητα. Βεβαιωθῆτε ὅτι ἀφοῦ τότε διὰ νὰ κινηθῇ εἷς λόχος ἐδυσκολεύετο, διότι ἔπρεπε ἀναχωρῶν νὰ διαμαρτυρηθῇ διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ ὑλικοῦ του, μὴ δυνάμενος νὰ παραδώσῃ αὐτὸ κανονικῶς, καὶ τὸ δημόσιον κατὰ συνέπειαν νὰ ζημιωθῇ, πῶς ἠθέλατε τότε νὰ κινηθῇ ὁλόκληρον τάγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιβαρυμένον μὲ ὑλικὸν μεγάλης ἀξίας; Λοιπὸν τὴν διατήρησιν τῶν 4 ἐπιμελητηρίων τὴν θεωρῶ μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀναγκαίαν, διὰ νὰ συγκεντρώνουν τὸ ὑλικὸν καὶ νὰ ἔχωμεν εὔκολον τὴν κίνησιν τῶν ταγμάτων εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις· εἴδ’ ἄλλως ἤθελον γνωμοδοτήσει καὶ τὰ 7 νὰ καταργηθῶσι, καὶ ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν προτέραν της κατάστασιν. Παρετήρησα καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον, ἐὰν θέλετε, μοὶ φαίνεται πολὺ νόστιμον· προτείνουν καὶ πάλιν τὴν κατάργησιν τῶν ἐπιμισθίων, καὶ ἐξεύρετε ποῖα εἶναι αὐτά; εἶναι αὐτὰ ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοτε δὶς, τρὶς ἀπεφασίσατε, δηλαδὴ θέλουν νὰ καταργήσουν τὴν διαφορὰν τῆς μισθοδοσίας, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἄλλων κλάδων, καὶ τῶν τοῦ πεζικοῦ, χωρὶς νὰ συλλογισθῶσιν, ὅτι ταῦτα πράττοντες παραβιάζουν ὅ,τι δίκαιον καὶ ἱερὸν, ἀκυροῦντες ἓν Συνάλλαγμα διομολογηθὲν μεταξὺ τοῦ δημοσίου καὶ τοῦ ἀτόμου· ἐγὼ, Κύριοι, διέμεινα εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν βαθμὸν δεκαπέντε ὁλόκληρα ἔτη, κατὰ τὸ διάστημα τῶν ὁποίων οἱ πεζοὶ ἀπελάμβανον βαθμοὺς ἐπὶ βαθμῶν, ἀλλὰ ὑπέφερα διότι εἶχον τὴν παρηγορίαν ὅτι εὑρίσκομαι εἰς εἰδικὸν κλάδον, ὅστις δὲν εἶχε προαγωγὴν, διέφερεν ὅμως ὡς πρὸς τὰς ἀποδοχὰς, καὶ δικαίως, διότι καὶ ἱκανότης ἀπαιτεῖται καὶ εἰδικότης καὶ εὐθύνην μεγάλην ἔχουσιν οἱ τῆς οἰκονομίας ἀξιωματικοί. Ἐπαναλαμβάνω ὅθεν ὅτι τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἐπιμίσθια δὲν εἶναι παρὰ μισθὸς περὶ τοῦ ὁποίου τρίτην ἤδη φορὰν ἀπεφασίσαμεν. Αἴ, Κύριοι! ἐπειδὴ εἰς τὰς λεπτομερείας δὲν ἐμβαίνω, καὶ θέλω νὰ συντέμνω, διότι καὶ πολλοὶ ἄλλοι θὰ ὁμιλήσουν, σᾶς λέγω τοῦτο, ὅτι ἐκ τοῦ συνόλου τῶν ἐλαττώσεων, κατὰ συνέπειαν τῶν καταργήσεων τῶν θέσεων, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ σᾶς προτείνει, ὡς ἀποτέλεσμα βέβαιον εἶναι, νὰ τεθῶσιν εἰς ἀργίαν 50 ἀξιωματικοὶ, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων εἶναι οἰκογενειάρχαι, ἔχουν γυναῖκας καὶ τέκνα, καὶ τῶν ὁποίων τὰ τέκνα θὰ τείνουν αὔριον χεῖρας ἐπαίτιδας· 44 ἀξιωματικοὶ εἶναι ὅλοι τῆς οἰκονομίας εἰς τὸν στρατόν· 18, Κύριοι, σᾶς προτείνουν νὰ θέσητε εἰς ἀργίαν, ἐνῷ ὅλα τὰ τάγματα, σώματα καὶ καταστήματα ὑφίστανται. Τίς θὰ ἀναπληρώσῃ αὐτοὺς, πῶς θὰ γίνῃ ἡ ὑπηρεσία δὲν σᾶς λέγουν· Σᾶς προτείνουν, Κύριοι, τὴν κατάργησιν τῶν θέσεων πέντε ἀξιωματικῶν τῆς Οἰκονομίας τῶν ταγμάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἑδρεύουν εἰς τὴν Πρωτεύουσαν, ὅπου εἶναι τὰ ἐπιμελητήρια, ἀλλὰ τίς θέλει κάμει τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Οἰκονομίας εἰς τὰ τάγματα, ἐνῷ οἱ λοιποὶ ἀξιωματικοὶ οὔτε εἰδικοὶ εἶναι, οὔτε θέλουν νὰ ἀναδεχθοῦν ὑπηρεσίαν λίαν ἐπίπονον, ὁποία εἶναι ἡ λογιστική; Ἄλλοτε, Κύριοι, εἴχομεν τὰ τάγματα τῆς Ὀροφυλακῆς, διὰ τὴν μισθοδοσίαν τῶν ὁποίων μία καὶ μόνη ἀπῃτεῖτο κατάστασις, καὶ ὅμως ὑπῆρχεν ἀξιωματικὸς τῆς Οἰκονομίας. Προτείνει, Κύριοι, ἡ ἐπιτροπὴ μίαν διαίρεσιν εἰς τὸ κεφάλαιον 1 ὑπὸ τίτλους, εἰς δὲ τὸ ἄρθρον 2 ἡ μισθοδοσία τῶν ὑπαξιωματικῶν νὰ διαιρεθῇ ἀπὸ τὴν μισθοδοσίαν τῶν στρατιωτικῶν. Δὲν γνωρίζω τὸν λόγον πόθεν ὁρμᾶται, ἀλλ’ ἐκ προκαταβολῆς λέγω εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ διαβεβαιῶ τὴν Συνέλευσιν, ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἔχει κἀνένα σκοπὸν πρακτικὸν, θέλει φέρει ἀλλοίωσιν εἰς τὰ λογιστικὰ τοῦ στρατοῦ βιβλία, καὶ σύγχυσιν μεγάλην. Ἐδῶ συγχωρήσατέ μοι νὰ εἴπω δύω λέξεις περὶ τοῦ συστήματος τῆς Οἰκονομίας ἐν τῷ στρατῷ. Τὸ σύστημα τῆς Οἰκονομίας τοῦ στρατοῦ, κατὰ τοῦ ὁποίου πολλάκις ἐπετέθησαν μὲ τρόπον ὄχι τόσον κατάλληλον, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπεκάλεσαν ἐλαττωματικὸν, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, καὶ τὸ λέγω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, καὶ εἰς ἐπήκοον ὅλου τοῦ Κόσμου — εἶναι ἓν τῶν ἀκριβεστέρων συστημάτων· ἡ διαφορὰ μόνον εἶναι, ὅτι εἶναι ἐπίπονον καὶ ἀπαιτεῖ κόπους, καὶ τὸν κόπον αὐτὸν φειδόμεθα. Εἶναι λοιπὸν ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον φέρει εἰς ἓν ὡραῖον ἀποτέλεσμα τὴν ὑπηρεσίαν, διότι καὶ ἐνήμερον εἶναι, καθόσον κατὰ μῆνα δίδονται οἱ λογαριασμοὶ, καὶ κατὰ τριμηνίαν γίνεται τὸ λεγόμενον πελάντζον, προλαμβάνει δὲ καὶ τὴν ἐλαχίστην κατάχρησιν, καὶ ὅτι τὴν προλαμβάνει, συγχωρήσατέ μοι, νὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν μικρὸν ἀστεῖον, ὡς παράδειγμα. Διὰ νὰ ἐπέλθῃ μία δαπάνη 50 λεπτῶν, ἀπαιτεῖται νὰ τὴν ἀναφέρῃ ὁ δεκανεὺς διὰ τοῦ ἐπιλοχίου εἰς τὸν λοχαγόν. Ὁ λοχαγὸς θὰ προσκαλέσῃ τὸν σιτιστὴν, (καὶ βλέπετε, ὅτι ὁ λόχος ἔχει ἀνάγκην οἰκονομικοῦ ὑπαλλήλου, τοῦ σιτιστοῦ)· θὰ προσκαλέσῃ λοιπὸν τὸν σιτιστὴν, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰδήμων, νὰ συντάξῃ, νὰ κάμῃ αἴτησιν δι’ αὐτὴν τὴν δαπάνην, θὰ τὴν ὑπογράψῃ ὁ λοχαγὸς, καὶ θὰ τὴν προσυπογράψῃ ὁ σιτιστὴς, ὁ λοχαγὸς θὰ τὴν ὑποβάλῃ εἰς τὸν διοικητὴν τοῦ τάγματος, ὁ ὁποῖος θὰ τὴν στείλῃ εἰς τριμελὲς οἰκονομικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς δαπάνης, καὶ ἀφοῦ τὴν ἐξετάσῃ, θὰ τὴν πιστοποιήσῃ, καὶ θὰ εἴπῃ· ἐγκρίνεται ἡ δαπάνη, καὶ συνεφωνήθη εἰς 50 λεπτὰ. Αὐτὰ θὰ τὰ πληρώσῃ μία ἐπιτροπὴ τριμελὴς ταμιακή. Σᾶς ἔφερον αὐτὸ τὸ μικρὸν παράδειγμα διὰ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τόσον ἀκριβὲς εἶναι, ὥστε ἀμφιβάλλω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλο καλλίτερον. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ ὑποδιοικητὴς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπιτηρητὴς τοῦ διαχειριστοῦ, ἀδιαφορῇ, τὸ δὲ ἄλλο μέλος τοῦ ταμείου, ἢ τοῦ οἰκονομικοῦ συμβουλίου ἀμελῇ, τότε δύναται νὰ ἐπέλθῃ κατάχρησις· ἀλλὰ δὲν πταίει τὸ σύστημα, εἶναι ἔλλειψις ῥαθυμίας ἢ ἀμελείας. Ἀλλ’ ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι ἓν τῶν ὡραιοτέρων, τοῦτο τὸ ἀπέδειξαν καὶ αἱ περιστάσεις. Ὀψέποτε εἷς διαχειριστὴς περιπέσει εἰς ἓν ἁμάρτημα, ἀμέσως ἐπῆλθε καὶ ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ τιμωρία. Δὲν ἠδυνήθη κἀνεὶς νὰ διαφύγῃ τὴν τιμωρίαν τῆς ἐξουσίας. Τελειώνω, Κύριοι, ὁρμώμενος ἀπὸ τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐὰν ἡ Συνέλευσις εὐαρεστηθῇ νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὰς παρατηρήσεις μου, δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν ἀμέσως εἰς τὸ ὡραιότερον ἀποτέλεσμα, καθόσον ἀφορᾷ τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τὸν προϋπολογισμόν. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ 1 κεφάλαιον, ἄρθρον 1, ὅπως ὁ προϋπολογισμὸς τὸ ἔχει, τότε δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὅλα τὰ κατόπιν αὐτοῦ κεφάλαια καὶ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα, καθὼς εἶπον, προκύπτουν ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν 2½ χιλιάδων στρατιωτῶν, καὶ τῶν ὁποίων κεφαλαίων ἡ ἐλάττωσις φέρει ἓν ποσὸν ἀπὸ 800 περίπου χιλιάδας. Ἀφοῦ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οἴκοθεν φέρει ἐλάττωσιν 1,200,000 παρεδέχθη δὲ καὶ τὰς 800,000 τότε ὁ πρϋπολογισμὸς τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1864, σχετικῶς πρὸς ἐκεῖνον τοῦ 1863 ἐλαττοῦται κατὰ 2,000,000. Τοιουτοτρόπως μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἠμπορεῖ νὰ εὐχαριστηθῇ εἰς τὰς οἰκονομίας αὐτὰς τὰς προτεινομένας παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ δὲν θὰ παραδεχθῇ τὴν ἐλάττωσιν ἐπὶ τοῦ ά. κεφαλαίου, ἡ ὁποία, ὡς ἀποτέλεσμα ἀναπόφευκτον, θέλει ἔχει τὴν δυστυχίαν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐμόχθησαν, ὑπέφερον διὰ νὰ ἀποκτήσουν ἕνα μικρὸν εὐτελῆ μισθὸν, καὶ δὲν ἔχουν παρ’ αὑτὸν καὶ μόνον κτῆμά των, καὶ ὅταν τεθῶσιν εἰς ἀργίαν, εἶναι ὅλοι δυστυχεῖς (θόρυβος)· μοὶ φαίνεται δὲ παράδοξον, διότι ἀκούω φωνάς τινάς, προχθὲς ἀκόμη ἐψηφίσαμεν ἕνα Νόμον διὰ τοῦ ὁποίου ἐσχηματίσαμεν τάγμα, συγχωρήσατέ μοι νὰ τὸ ἀναφέρω, διότι ἡ Συνέλευσις ἐνόμιζεν, ὅτι ἔχει χρέος τι νὰ πληρώσῃ πρὸς τὸν στρατόν· ἐσχηματίσαμεν τάγμα διὰ νὰ συντηρήσωμεν ὑπαξιωματικούς τινας, οἵτινες δὲν εἶχον εἰμὴ δύω ἢ τριῶν ἐτῶν ὑπηρεσίαν· πιστεύω, ὅτι τινὲς τῶν ὑπαξιωματικῶν αὐτῶν εἶχον δικαιώματα, ἀλλὰ δὲν τὰ εἶχον ὅλοι.

§81ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Οἱ περισσότεροι ἦσαν παλαιοί.

§82ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Λοιπὸν ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἀπὸ αἴσθημα εὐγενὲς ὁρμωμένη συνέστησεν ἓν τάγμα ὑπαξιωματικῶν ἐχόντων δύω ἢ τριῶν ἐτῶν ὑπηρεσίαν, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν θὰ φανῇ ὀλιγώτερον γενναία νὰ μὴ παραδεχθῇ τὰς προτεινομένας ἐλαττώσεις, εἰς τὸ 1ον ἄρθρον, αἱ ὁποῖαι θέλουν ἔχει, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ὡς ἄμεσον ἀποτέλεσμα, τὴν δυστυχίαν πεντήκοντα ἀξιωματικῶν τῶν πλείστων οἰκογενειαρχῶν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Σούϊδας ἔχει τὸν λόγον.

§84ΠΑΡΙΣΗΣ. Εἰς γενικὰς θεωρίας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συγχωρήσητε συζητήσεις· ὁ Προϋπολογισμὸς θὰ συζητηθῇ κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα, καὶ τότε δύναται ὁ καθεὶς νὰ φέρῃ τὰς παρατηρήσεις του.

§85ΣΟΥΪΔΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἤκουσα τὰς γενικὰς θεωρίας τοῦ ἐντίμου πληρεξουσίου καὶ φίλου μου Κ. Βάσσου· ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν, ὅτι δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὰς θεωρίας του. Κύριοι, δὲν θὰ ἔλθω εἰς θεωρίας, διότι τὸ βῆμα τοῦτο εἶναι βῆμα οὐσιαστικὸν, εἶναι βῆμα, ἐκ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ συζητοῦνται πράγματα· αἱ θεωρίαι πρέπει ν’ ἀφίνωνται ἐπὶ τῶν ἑδρῶν τῶν διδασκάλων, καὶ ἐπὶ τῶν πλατειῶν, ὅπου οἱ δημοκόποι θέλουν νὰ ἐπιδιώξωσι συμφέροντα, ἐγὼ ἐμβαίνω εἰς τὰ πράγματα. Ἀπαντῶ, Κύριοι, ἐν ὀλίγοις, εἰς ὅσα ὁ ἔντιμος φίλος μου Κ. Βάσσος εἶπεν, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν ἐπὶ τῆς μονάδος τῆς ἀξίας ἑκάστου στρατιώτου, δὲν ἦτο ἀληθής· μᾶς εἶπεν, ὅτι ἕκαστος στρατιώτης κοστίζει 1000 δραχμάς· τῷ ὑπενθυμίζω, ὅτι ὁ νεώτερος στρατὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ ἔξοδα τοῦ ὁπλισμοῦ, καὶ διάφορα ἄλλα ἔξοδα, ὡς τὰ τῆς καταδιώξεως τῆς ληστείας, οὐδόλως ἀναβαίνει τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων αὐτοῦ 5–6 ἑκατομμύρια, ὁ δὲ στρατὸς ὑπολογίζεται πάντοτε ὡς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ γνωρίζετε, ἀπὸ 10–11 χιλιάδες. Ποῦ εἶναι λοιπὸν αἱ 1000 δραχμαὶ ὡς λέγει ὁ Κύριος Βάσσος; Τὸ πολὺ κοστίζει 400–500 δραχμάς. (θόρυβος). Ἐπειδὴ, Κύριοι, βιάζεσθε, ἔρχομαι εἰς τὰ πράγματα. Μὲ λύπην μου παρετήρησα ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτησεν ἐλαττώσεις ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ὑπουργείου. Ἐνόσῳ, Κύριοι, ὑπάρχει ὁ διοργανισμὸς τῆς ὑπηρεσίας τῆς γραφικῆς εἰς τὰ γραφεῖα, δὲν ἐπαρκοῦσι καὶ αἱ χεῖρες αὐταὶ, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι. Πολλάκις λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ μεταβῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ, δι’ ὅλης τῆς ἡμέρας, βλέπω τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἐργαζομένους. Θὰ μοὶ εἰπῆτε ὅτι δὲν εἶναι ἱκανοὶ, συγχωρήσατέ μοι ὅμως νὰ σᾶς ἀπαντήσω, ὅτε ἤθελον ν’ ἀντικαστήσωσι πρόσωπά τινα, εἰς τὴν ἀντικατάστασιν αὐτὴν ἐδυσκολεύθησαν πολὺ, διότι δὲν εὕρισκον πρόσωπα κατάλληλα. Ὁ λόγος, Κύριοι, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἐργάζονται, δὲν εἶναι ἀληθής. Ἀφ’ οὗ δὲν θέλετε νὰ ἐλαττώσετε τὸ προσωπικὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δὲν ἀρκεῖ, ζητεῖτε τὸ πρῶτον κεφάλαιον νὰ τὸ διαιρέσητε εἰς σώματα, δηλ. ν’ αὐξήσητε τὴν πολυγραφίαν· δὲν ἠξεύρω τοῦτο πῶς θὰ τὸ κατορθώσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἔρχομαι κατόπιν εἰς τὴν χωροφυλακήν. Προτείνεται ἡ κατάργησις τοῦ Ἀρχηγείου. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, πρὸ μικροῦ, ὅτε ἀνεπτύχθη ἡ ἀρχὴ τῆς ὑπάρξεως ἢ μὴ τοῦ Ἀρχηγείου ἐνταῦθα, οἱ ἔντιμοι φίλοι μου, Χρηστίδης καὶ Κουμουνδοῦρος, ὑπεστήριξαν τὴν κατάργησιν, ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ Ἀρχηγείου, καὶ ἑπομένως αὕτη καθιέρωσε τὴν ἀρχὴν, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ἤδη τοὺς λόγους, διότι ὅλοι τοὺς γνωρίζετε. Πολεμῶ λοιπὸν τὴν μὴ κατάργησιν τοῦ Ἀρχηγείου διὰ τοὺς προεκτεθέντας λόγους, καὶ δυνάμει τοῦ ψηφίσματος τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐκάμαμεν. Κατακρίνω δὲ καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ τμηματάρχου τοῦ μηχανικοῦ. Τὸ σῶμα αὐτὸ, Κύριοι, τοῦ μηχανικοῦ εἶναι σῶμα, τὸ ὁποῖον παρέχει σπουδαίας ἐργασίας, καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ· εἶναι ὅμως καὶ προωρισμένον νὰ ἐνεργῇ ὅλας τὰς δημοσίους ὑπηρεσίας.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Ἀφεντούλης.

§87ΠΟΛΛΟΙ. Περὶ τίνος θὰ ὁμιλήσῃ;

§88ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ὅλου.

§89ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω τί εἶναι αὐτὸ τὸ ὅλον;

§90ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω. Κύριοι, ἐπειδὴ ζητοῦν πολλοὶ νὰ μάθουν περὶ τίνος καὶ τί σκοπῶ νὰ εἴπω ἐν τῇ ὁμιλίᾳ μου, διὰ νὰ τοὺς εὐχαριστήσω, θὰ τὴν ἀρχίσω ἀνάποδα, καὶ θὰ προσπαθήσω, Κύριοι, νὰ ἀποδείξω ὅτι αἱ στρατιωτικαί μας δυνάμεις, καθόλου εἰπεῖν, εἶναι ἀναρμόστως διατεταγμέναι· δὲν θὰ μοὶ φανῇ δὲ διόλου παράδοξον ἐὰν δὲν σᾶς πείσω. Ἂν τοῦτο συμβῇ, θὰ λυπηθῶ πολὺ, ἀλλὰ θὰ ἔχω κἂν τὴν συνείδησιν, ὅτι ἐκπληρῶ καθῆκον καὶ πρὸς ἑαυτὸν καὶ πρὸς τὴν Πατρίδα, προσπαθῶν ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἡ διατήρησις 10 ταγμάτων τοῦ πεζικοῦ διὰ τὴν Πατρίδα εἰς τὴν ἐνεστῶσαν κατάστασίν της εἶναι ὀλέθριον. (Ἐνταῦθα ἔλαβον τὸν λόγον ἀπὸ τῆς ἕδρας των πολλοὶ, φωνάζοντες ἀναμὶξ, οἱ μὲν ὑπερασπιζόμενοι τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, οἱ δὲ κελεύοντες νὰ μὴ συγχωρηθῇ εἰς τὸν Κ. Ἀφεντούλην νὰ ὁμιλήσῃ· τέλος ὑπερίσχυσεν ἡ γνώμη, ὥστε νὰ γίνῃ συζήτησις).

§91ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Κύριοι, ἐζήτησα νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν ἀρχὴν, πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα, διότι ἐννοεῖτε καὶ ὑμεῖς, καὶ ἐγὼ δὲ τὸ ὁμολογῶ, ὅτι εἰς τὰ καθέκαστα δὲν ἔχω τὰς ἀναγκαίας γνώσεις ἵνα εἰσέλθω. Ἐνόμισα δὲ ἀναγκαῖον νὰ ὁμιλήσω ἐν ἀρχῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ δι’ ἄλλον λόγον τὸν ἑξῆς· διότι ἂν, τὸ ὁποῖον ἐνδομύχως εὔχομαι, ὅπερ ὅμως δὲν κολακεύομαι νὰ πιστεύσω, ἡ Συνέλευσις ἀσπασθῇ τὴν ἰδέαν μου, τότε πάντα τὰ καθέκαστα εἶναι ἀνάγκη νὰ τροποποιηθοῦν· διὰ τοῦτο ἐζήτησα νὰ ὁμιλήσω ἐν ἀρχῇ· ὁ λόγος μου ἴσως θὰ εἶχε τὸν τόπον του καὶ παρακατιὼν ἐν τῇ συζητήσει τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁπόταν θὰ ἔλθῃ ὁ καιρὸς καὶ ἡ σειρὰ νὰ ὁμιλήσω γενικῶς περὶ τῆς ναυτικῆς δυνάμεως, θὰ ᾖναι πλέον προαποφασισμένα τὰ περὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν στρατιωτικῶν, τούτων δ’ οὕτως προαποφασισμένων, θὰ προκύψῃ ὅτι οὐδὲν δυνάμεθα τότε νὰ πράξωμεν ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τῶν ναυτικῶν, διὰ τοῦτο τώρα ἐνόμισα κατάλληλον ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ὅλης στρατιωτικῆς δυνάμεως τῆς πατρίδος. Κύριοι, πάντες τὸ γνωρίζετε, καὶ ἐγὼ τὸ γνωρίζω ἐκ τῶν βιβλίων, ὅτι πᾶσα στρατιωτικὴ δύναμις οἱουδήποτε κράτους ἔχει πολλαπλοῦν τινα σκοπόν· ἔχει τὸν σκοπὸν τῆς ἀμύνης τοῦ κράτους κατὰ τῆς ἐξωτερικῆς ἐπιθέσεως, ἔχει τὸν σκοπὸν τῆς ἐπιθέσεως τοῦ κράτους κατὰ παρακειμένων ἢ καὶ ἄλλων κρατῶν, ἔχει τὸν σκοπὸν τῆς ἐσωτερικῆς ἀσφαλείας, κατὰ στάσεων καὶ ἀνταρσιῶν, ἔχει τὸν σκοπὸν τῆς ἀσφαλείας τοῦ ἀτόμου κατὰ τῆς ληστείας καὶ παντὸς κακουργήματος. Ἐὰν ἐξαιρέσητε αὐτοὺς τοὺς 4 μεγάλους σκοποὺς, ἅπαντες ἐν γένει οἱ ἄλλοι, ὅσους ποτ’ ἂν ἔχῃ σκοποὺς ὁ στρατὸς, εἶναι ἐπουσιώδεις, οὔτε θέλω τὸν λόγον νὰ φέρω περὶ τῶν τελευταίων αὐτῶν. Καὶ ἡ Ἑλλὰς λοιπὸν ὡς κράτος αὐτοτελὲς ἔχει στρατὸν τῆς τε ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, ἑπομένως ἔχει ἕνα ἕκαστον τῶν τεσσάρων ἐκείνων σκοπῶν νὰ ἱκανοποιήσῃ. Ἂς ἐξετάσωμεν τὸ πρῶτον. Ἡ στρατιωτικὴ δύναμις τῆς Ἑλλάδος ἡ πεζικὴ ἐκπληροῖ ἆρά γε τὸν πρῶτον σκοπὸν τὸν τῆς ἀμύνης, καὶ κατὰ πόσον τὸν ἐκπληροῖ, καὶ κατὰ πόσον ἡ ἄμυνα κατὰ ἐξωτερικῆς ἐπιθέσεως, ἀπὸ ξηρᾶς, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρωθῇ καὶ ἄνευ τοσούτου στρατοῦ; ἂν δὲ, κύριοι, ἐπιτύχω νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ ἄμυνα ἐκτελεῖται καὶ δι’ ὀλιγωτέρου στρατοῦ, ἐννοεῖτε, κύριοι, τότε, ὅτι αἰρομένου τοῦ αἰτίου, αἴρεται τὸ αἰτιατόν. Κύριοι, ἡ Ἑλλὰς εἶναι χερσόνησος, τὸ γνωρίζετε πάντες, περικλειομένη πρὸς βοῤῥᾶν ἀπὸ σειρὰν ὀρέων, ἀρχομένην ἀπὸ τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον, καὶ λήγουσαν εἰς τὸν μυχὸν τοῦ Παγασαίου. Εἰς τὴν μεγάλην ταύτην σειρὰν τῶν ὀρέων δύο κυρίως πάροδοι ὑπάρχουν ἠνεῳγμέναι, μοὶ τὸ ἐβεβαίωσαν καὶ στρατιωτικοὶ, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ τὸ γνωρίζω ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν ἀρχαίων καὶ νεωτέρων Ἑλλήνων — δύο, λέγω, πάροδοι ὑπάρχουν βαταὶ εἰς στρατὸν τακτικὸν, καὶ αὗται εἶναι τὸ Μακρυνόρος ἀφ’ ἑνὸς καὶ αἱ Θερμοπύλαι ἀφ’ ἑτέρου. Ἐπίθεσις ἀπὸ τοῦ παρακειμένου κράτους, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ᾖναι ἄλλο εἰμὴ τὸ Ὀθωμανικὸν, δὲν δύναται νὰ συμβῇ, παρὰ ἀπὸ αὐτὰς τὰς δύο ὁδοὺς (θόρυβος).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν λέγῃ πράγματα δυσάρεστα, μὴ ταράττεσθε, ἔχει τὴν εὐθύνην ὁ ἴδιος (θόρυβος).

§93ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Κύριοι, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ συζητήσωμεν μέχρι ἐξαντλήσεως τὸ θέμα τοῦτο, τὸ περὶ τοῦ στρατοῦ. Ὁπόταν, Κύριοι, δημιουργῶμεν μίαν τάξιν ὁποιανδήποτε ἐν τῷ κράτει, ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει τὸν προϋπολογισμόν μας τοσοῦτον καταπληκτικῶς, καὶ ἀποῤῥοφᾷ τὸ ἥμισυ τῶν ἐσόδων μας, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχομεν καθῆκον πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, πρὸς τὸ ἔθνος μας, πρὸς τὰ ἄλλα ἔθνη, εἰς τὰ ὁποῖα τοσαῦτα ὀφείλομεν, — ἔχομεν, λέγω, καθῆκον νὰ τὸ ἐξετάσωμεν μέχρις ἐξαντλήσεως. Αἲ, Κύριοι, ὁλοκλήρους συνεδριάσεις ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως τὰς κατεδαπανήσατε, συζητοῦντες εἰς αὐξήσεις ἢ ἐλαττώσεις 3 ἢ 4 χιλιάδων δραχμῶν, δὲν ὀφείλετε τάχα, ὅταν πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων, νὰ θέσητε τὴν χεῖρα εἰς τὴν καρδίαν σας καὶ νὰ ἐξετάσητε τὸ πρᾶγμα καλῶς; Δὲν δύναμαι δὲ, Κύριοι, νὰ γίνω καταληπτὸς εἰς ὑμᾶς ἄλλως πρὶν ἢ σᾶς ὑπομνήσω τοπικάς τινας σχέσεις τῆς Πατρίδος σας· ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι δὲν δύναται στρατὸς ἐχθρικὸς νὰ εἰσελάσῃ ἀλλαχόθεν εἰμὴ διὰ τῶν δύω αὐτῶν ὁδῶν καὶ διὰ νὰ εἰσελάσῃ στρατὸς τακτικὸς, εἶναι ἀνάγκη διὰ τῶν σκαπανέων του πρῶτον νὰ ἀνοίξῃ δρόμους ἁμαξιτοὺς (θόρυβος)

§94ΤΙΝΕΣ. Αὐτὰ εἶναι γελοῖα πράγματα.

§95ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἔλθετε νὰ τὰ ἀντικρούσητε. Καὶ πάλιν δὲ, Κύριοι, ἂν διέλθῃ ὁ ἐχθρὸς διὰ τῶν πρώτων πυλῶν, εὑρίσκει κατόπιν τοσαύτας στενωποὺς, ὥστε εὐκόλως ἀναχαιτίζεται ἀνὰ πᾶν βῆμα, ὅταν τὸ ἔθνος ἐξεγερθῇ νὰ τοῦ ἀμφισβητήσῃ πᾶσαν σπιθαμὴν γῆς.

§96ΖΑΤΟΥΝΙΤΗΣ. Εἴμεθα λοιπὸν καταδικασμένοι ἡμεῖς νὰ ἀκούσωμεν γεωγραφίαν; (θόρυβος).

§97ΔΑΓΡΕΣ. Μὴ καταχρᾶσθε, Κύριε, τῆς ἀνοχῆς τῆς Συνελεύσεως, διότι θέτετε ὑπὸ συζήτησιν τὴν ὕπαρξιν τοῦ στρατοῦ· ἡμεῖς πρόκειται ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ φέρωμεν τὰς ἀναγκαίας οἰκονομίας, δὲν πρόκειται νὰ τὸν καταστρέψωμεν.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖον εἶναι τὸ θέμα σας, κύριε Ἀφεντούλη;

§99ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, τὸ ποσὸν αὐτῆς σχετικῶς πρὸς τὸν τόπον, πρὸς τὰς ἀνάγκας του, πρὸς τὰ ὑλικά του μέσα. Κύριοι, ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ λύσωμεν τὸ μέγα τοῦτο πρόβλημα τὸ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ...

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε μίαν στιγμήν, Κ. Ἀφεντούλη· θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐὰν θὰ ὁμιλήσητε κατὰ τοῦ στρατοῦ, θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν σᾶς δίδῃ τὸν λόγον. (θόρυβος).

§101ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ὄχι κατὰ τοῦ στρατοῦ, περὶ τῆς ἀναγκαίας δυνάμεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς ὁμιλῶ διὰ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ.

§102ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς ἐρωτῶ, εἴμεθα ἐλεύθεροι νὰ ἐκφέρωμεν τὰς ἰδέας μας;

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορεῖ ἡ Συνέλευσις νὰ μὴ θέλῃ ν’ ἀκούσῃ.

§104ΖΕΡΒΑΣ. Ὁ λόγος εἶναι ἐλεύθερος Κ. Πρόεδρε. (θόρυβος).

§105ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τί θὰ ὠφελήσουν αἱ γενικαὶ συζητήσεις; ἑκάστη στιγμὴ μᾶς κοστίζει.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ θέλετε νὰ ἀφαιρέσω τὸν λόγον;

§107ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὁμιλήσατε, Κ. Ἀφεντούλη.

§109ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ ἐὰν δὲν ἦτο τοιαύτη ἡ γεωγραφικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰ μεθόρια, καὶ ἐὰν ὅλη ἡ Ἑλλὰς ἦτον ἀναπεπταμένη πρὸς βοῤῥᾶν ἐνώπιον τῶν παρακειμένων ἐθνῶν, —ἐννοεῖται δὲ, ὅτι πάντοτε γίνεται λόγος περὶ στρατοῦ ὡς ἀμυντικοῦ σώματος; — ὑπάρχουν αἱ συνθῆκαι τοῦ 26 καὶ 32, ὑπάρχει ἡ προστασία τῶν τριῶν μεγάλων δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι ἐξασφαλίζουν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα.

§110Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Κανεὶς δὲν μᾶς προστατεύει· μὴ ἐπιτρέψατε, κύριε Πρόεδρε, τοιαῦται βλάσφημοι ἰδέαι νὰ ἐκφέρωνται ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν θέλομεν προστασίαν. (θόρυβος).

§111ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Καὶ ὅμως τὴν βλασφημίαν αὐτὴν καθ’ ἡμέραν τὴν ἀκούω προφερομένην ἀπὸ τὸ στόμα τῶν ὑπουργῶν μας, τὴν βλασφημίαν αὐτὴν τὴν ἀναγινώσκω εἰς ὅλας τὰς συνθήκας, αἵτινες καθιέρωσαν τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς πατρίδος μας· ὑπάρχει, λέγω, ἡ ἐγγύησις ἀπὸ μέρους τῶν δυνάμεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐσφράγισαν τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὸ Ναυαρῖνον καὶ ἀλλαχοῦ· ὑπάρχει, λέγω, ἡ ἐγγύησις ὑπὲρ τοῦ ἀπροσβλήτου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους ἀπὸ στρατῶν ἐχθρικῶν.

§112Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Καὶ ἐγγύησις νὰ μὴ ὑπάρχῃ τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος θὰ ᾖναι ἐξησφαλισμένον διὰ τῶν ἰδίων του λογχῶν, (θόρυβος).

§113ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχει λοιπὸν λόγον ὑπάρξεως, ὡς εὑρίσκονται σήμερον τὰ πράγματα ἐν ἡμῖν, ἡ διατήρησις τοσούτου στρατοῦ ὡς μέσου ἀμυντικοῦ ἐξωτερικῶν ἐπιθέσεων. Ἀλλὰ μήπως τάχα ὁ στρατὸς ὁ ἐν Ἑλλάδι τὴν σήμερον διατηρούμενος ἔχει καὶ ἄλλον τινὰ σκοπὸν, τὸν τῆς ἐπιθέσεως δηλαδή; Κύριοι, ἐνδεχόμενον νὰ ἔχῃ τὸν σκοπὸν ἐκεῖνον ὁ τακτικός μας στρατός. Δὲν θέλω ἐγὼ νὰ τὸν κατονομάσω, τὸν ὑπονοεῖτε τὸν σκοπὸν αὐτὸν, καὶ σεῖς μάλιστα οἱ διαῤῥηγνύμενοι ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος πρὸς ἐκπλήρωσιν ἐκείνου τοῦ σκοποῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρκέσῃ μόνος αὐτὸς, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν θέλητε νὰ φαντάζησθε ὑμεῖς οἱ ὑποκινούμενοι ἀπὸ εὐγενῆ μὲν, ἀλλ’ ἐξωγκωμένην φιλαυτίαν. Ἐὰν ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος εἰς ἐκπλήρωσιν ἐκείνου τοῦ σκοποῦ ὀφείλῃ νὰ χρησιμεύσῃ, βεβαίως τότε θὰ παρουσιασθοῦν τοιαῦται περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ καταστήσουν τὸ ἔργον ἐκεῖνο δυνατὸν καὶ ἄνευ τῆς ὑπάρξεως μεγάλου στρατοῦ τακτικοῦ καὶ μονίμου, δυσαναλόγου πρὸς τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν μας κατάστασιν, ὥστε ὁ πρῶτος καὶ δεύτερος σκοπὸς, ἡ ἄμυνα καὶ ἡ ἐπίθεσις, ἀπὸ μέρους τῶν βορείων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος ἐκπληροῦται καὶ ἄνευ τῆς διατηρήσεως τοσούτου στρατοῦ (θόρυβος).

§114ΛΑΠΑΣ. Αὐτὸς εἶναι βαλμένος ἀπὸ τὸν Σουλτάνον. (γέλωτες)

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι, νὰ τελειώσωμεν.

§116ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι τῷ ὄντι ἐπαρουσιάσθη ἡ περίστασις ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἢ ἐπαρουσιάσθη ἡ περίστασις τῆς ἀμύνης τῆς χώρας ἡμῶν κατὰ τῶν ὁμόρων, φρονεῖτε, Κύριοι, ὅτι θὰ ᾖναι τὰ βόρεια σύνορά μας ἡ κυρία ἀφετηρία, θὰ ᾖναι ἐκεῖναι αἱ πύλαι, διὰ τῶν ὁποίων ὁ ἐχθρὸς θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν πατρίδα μας; ἐὰν δὲ ἐπιστῇ ποτε καιρὸς ἐπιθέσεως παρ’ ἡμῶν πρὸς τὰ ἔξω, φρονεῖτε, ὅτι θὰ ᾖναι τὰ βόρεια σύνορα τῆς Ἑλλάδος διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐξέλθωσιν οἱ στρατοί μας; Τοὐναντίον μάλιστα, διὰ νὰ πιστεύσῃ τις τοῦτο, πρέπει νὰ μὴ γνωρίζῃ, οὔτε τὴν ἱστορίαν, οὔτε τὴν γεωγραφίαν τοῦ τόπου του. Ἡ Ἑλλὰς, Κύριοι, εἶναι χερσόνησος, ἔχει παραλίαν, ἡ ὁποία ἐξισοῦται πρὸς τὰ παράλια τῆς Γαλλίας. Εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὡς εἶναι καὶ εὑρίσκεται σήμερον, δὲν ἔχει ἀνάγκην τὸ παρακείμενον κράτος, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐπιδράσῃ ἐπ’ αὐτῆς, νὰ ἔλθῃ διὰ ξηρᾶς. Ναὶ, Κύριοι, μὴ σκανδαλίζεσθε, ἐὰν προφέρωνται πράγματα, τὰ ὁποῖα μοὶ φαίνονται ὅτι εἶναι καὶ οὐσιώδη καὶ ἀληθῆ. Κύριοι, ἂν σωφρονῶμεν, πρέπει τέλος πάντων μίαν φορὰν, πρέπει νὰ βάλωμεν τὸν δάκτυλόν μας εἰς τὰ σαθρὰ μέρη τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἐὰν θέλωμεν τῷ ὄντι τὰ κακῶς κείμενα νὰ διορθώσωμεν. Ἐὰν, λέγω, ἐπέλθῃ ποτὲ εἰς τὸ ὅμορον κράτος ἡ ἰδέα νὰ προσβάλῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ὁποίαν ἐγγυήθησαν αἱ προστάτιδες δυνάμεις (θόρυβος) εὑρίσκεται, Κύριοι, ἡ πατρὶς ἡμῶν πανταχόθεν ἐκτεθειμένη εἰς ὁποιουδήποτε ἐθναρίου μικροῦ ἢ μεγάλου τὴν ἐπιθετικὴν ἰδιοτροπίαν, διότι ἔχει, ὡς προεῖπον, τοσαύτην παραλίαν, ὅσην ἔχει σύμπασα ἡ Γαλλία, καὶ ἑπομένως ὄχι στόλος, ὄχι μεγάλα πλοῖα, ἓν μόνον μονόκροτον καὶ ἂν ἔλθῃ, ὡς τὸ ναυλοχοῦν σήμερον ἐν Πειραιεῖ ἀγγλικὸν, εἰμπορεῖ νὰ μᾶς ἐπιβάλῃ τὴν ἐπαχθεστέραν συνθήκην. (θόρυβος).

§117Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΝΕΣ ΑΛΛΟΙ. Κάτω, κάτω (θόρυβος μέγας).

§118ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ὅταν ὁ Ξέρξης εἰσῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα μὲ 5,000,000, τότε ἡ Ἑλλὰς ἀντεστάθη. (θόρυβος). Ὅλοι, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὴν ἱστορίαν, ἠξεύρουν, ὅτι, ὅστις δήποτε ξένος καὶ ἂν ἐπετέθη κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐδάφους, ποτὲ δὲν τὸ ἐξουσίασεν. Εἶσαι βάρβαρος.

§119ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἂς μὲ συγχωρήσῃ ἡ εὐγένειά σου νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν ἔχεις τὸ δικαίωμα σὺ νὰ μὲ ἀποκαλέσῃς βάρβαρον (θόρυβος).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φαίνεται, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη.

§121ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§122ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι. (Ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος).

§123ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἀφήσατε νὰ ἐκφρασθῶ.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἕνας ἄλλος ἐναντίον αὐτῶν τῶν ἰδεῶν.

§125ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἐὰν κακῶς ἐξηγήθην, Κύριοι, δὲν διστάζω καθόλου νὰ τὸ ἀνακαλέσω· ἤθελον μόνον νὰ εἴπω τὴν ἰδέαν μου, τὴν ὁποίαν πιστεύω ὅτι ἐνοήσατε, καὶ ἡ ἰδέα μου ἦτο καὶ εἶναι, ὅτι εὔτρωτον εἶναι ἓν κράτος, ὅταν ἦναι ἢ νησιωτικὸν, ἢ χερσόνησος, καὶ στηρίζῃ τὴν δύναμίν του τὴν ἀμυντικὴν εἰς στρατιωτικὴν δύναμιν πεζικὴν κατ’ ἐξοχήν. Ἡ ἰδέα μου μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι καθαρὰ, καθαρὰ, καθαρωτάτη· ἐνδεχόμενον νὰ μοῦ διέφυγέ τις φράσις, ἥτις προσέβαλε τὸ εὐαίσθητον οὖς πολλῶν τῶν διακοπτόντων με, καὶ ἂν τοῦτο, προθυμότατα τὴν ἀνακαλῶ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι ἐνδεχόμενον εἰς τὴν ζωήν μας νὰ παρουσιασθῶσι περιστάσεις καὶ ν’ ἀμυνθῶμεν μὲ τὸ αἷμα καὶ μὲ τὴν περιουσίαν μας τὴν γῆν εἰς τὴν ὁποίαν ζῶμεν, ἀλλὰ διὰ νὰ τὴν ἀμυνθῶμεν ἀποτελεσματικῶς, μοὶ φαίνεται, ἐνδεχόμενον ν’ ἀπατῶμαι, μοὶ φαίνεται ὅμως ὅτι ἡ ἱστορία καὶ τῆς ἀρχαίας καὶ τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος τὸ ἀποδεικνύει τρανῶς, ὅτι ἔχομεν ὄχι τόσον ἀνάγκην στρατιωτικῆς δυνάμεως τῆς ξηρᾶς, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν ναυτικῆς δυνάμεως. Ὅ,τι εἶπον προτήτερα, τὸ εἶπον, Κύριοι, ὄχι διὰ νὰ προσβάλω τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα, διότι καὶ ἐγὼ εἶμαι Ἕλλην, καὶ τὸ αἰσθάνομαι εἰς τὸ στῆθός μου τὸ αἴσθημα αὐτὸ ἐπίσης ζωηρὸν ὡς ὑμεῖς.

§126ΠΟΛΛΟΙ. Ἀφήσατε αὐτὸ, εὐχαριστούμεθα ἀπὸ τὴν ἐξήγησίν σας.

§127ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ὡς εἴμεθα καὶ εὑρισκόμεθα τὴν σήμερον, ἀπεστερημένοι πάσης ναυτικῆς δυνάμεως, ἓν πλοῖον μέγα ἐὰν ἔλθῃ ἐμπορεῖ ὄχι ποσῶς νὰ μᾶς ὑποτάξῃ, ἀλλὰ νὰ μᾶς ἐπενέγκῃ τόσην βλάβην, ὥστε νὰ τὴν αἰσθανθῇ ὀδυνηρότατα σύμπαν τὸ κράτος ἀπὸ τὸ ἓν ἄκρον ἕως τὸ ἄλλο.

§128ΒΕΑΚΗΣ. Ὄχι δὰ, αὐτὸ εἶναι ὑπερβολή.

§129ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἂς ἦναι 2, 3.— Διότι, Κύριοι, νὰ συλλογισθῆτε καλῶς, ἡ Ἑλλὰς σύγκειται κατὰ μέρος πολὺ ἀπὸ ἄθροισμα νήσων, 240 χιλ. κατοίκων ἔχει ἡ Ἑλλὰς εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ἔχει εἰς τὸν νομὸν τὸν Κυκλάδων 130 χιλ. κατοίκων — 370 χιλ. Ἔχει εἰς τὸν νομὸν τῆς Εὐβοίας 90 χιλ. κατοίκων, ἄρα 460 χιλιάδας. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει εἰς τὰς νήσους τὰς παρακειμένας εἰς τὴν Ἀττικὴν καὶ εἰς τὴν Ἀργολίδα, ἄλλας 40 χιλ. ἄρα 500 χιλ. κατοίκων. Ἔχει λοιπὸν 500 χιλ. κατοίκων ἐπιθαλασσίων ἡ Ἑλλὰς — διότι δὲν θέλομεν νὰ τὸ ἴδωμεν, καὶ μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν προσβαλλόμεθα ὁμολογοῦντες αὐτὸ — ἐκτεθειμένας εἰς ἑκάστης ναυτικῆς δυνάμεως τὴν ἐπιθετικὴν φρενοτροπίαν. Τώρα, ἐὰν ναυτική τις ἐπίθεσις ὁθενδήποτε παρουσιασθῇ, ἐρωτῶ ὑμᾶς εὐσυνειδήτως καὶ εὐσυνειδήτως νὰ μοὶ ἀπαντήσητε, τί θὰ ἀντιτάξῃ κατ’ αὐτῆς ἡ πατρίς μας; Κύριοι, ἐκτὸς τούτων, ἐὰν παρακολουθήσητε τὴν παραλίαν μας ἀπὸ τῆς Νέας Μυζέλης ἕως τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον, θά ἰδῆτε ὅτι 200 χιλιάδες, 150 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, 150 χιλιάδες ἐκ τῶν κατοίκων τῆς Στερεᾶς καὶ τῆς Πελοποννήσου, καὶ μαζὶ μ’ αὐτάς καὶ αἱ ὡραιότεραι πόλεις μας Ναύπλιον, Ἀθῆναι, Πειραιεὺς, Πάτραι, Καλάμαι κλπ. εἶναι ἐκτεθειμέναι εἰς τὰς βολὰς τῶν κανονίων τῶν ἐχθρικῶν κατὰ θάλασσαν. Ἔχετε λοιπὸν 700 χιλιάδας, τὰ ⅔ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ μας ἐκτεθειμένα, παντέρημα καὶ γυμνά. Κύριοι, δὲν ἐτελείωσεν ἀκόμη ἕως ἐδῶ τὸ πρᾶγμα· μὴ βιάζεσθε. Κατά τὴν ψηφοφορίαν τὴν ὑπὸ τοῦ Ἀλφρέδου ἀπεδείχθη, ὅτι 100 χιλ. Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ ἰθαγενῶν εἶναι διεσπαρμένοι εἰς τὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἔχετε λοιπὸν 100 χιλιάδ. ἐλευθέρων Ἑλλήνων ἐκτὸς τῆς ἑλληνικῆς γῆς. Δὲν ἐτελείωσα ἀκόμη. Ἔχετε 5 χιλ. πλοίων, καὶ ἐὰν λογαριάσητε ἓν ἕκαστον πρὸς 10 χιλ. δραχμῶν, ἔχετε πλέουσαν περιουσίαν 50 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἐπὶ τῆς πλεούσης ταύτης περιουσίας, πλέει ἑτέρα περιουσία ἑλληνικὴ διπλασίας ποσότητος. Ἔχετε λοιπὸν ὑπὲρ τὰ 150–200 ἑκατομμύρια ἑλληνικῆς περιουσίας ἐπὶ τῶν θαλασσῶν καὶ μαζὶ μ’ αὐτὴν συμπλεούσας καὶ 30,000 ναυτῶν. Ἐὰν ταῦτα προσβληθῶσι σήμερον ἢ αὔριον, πῶς θὰ τὰ ὑπερασπισθῆτε; Κύριοι, προτήτερα, σήμερον, πρὸ μικροῦ ἠκούσατε τὸν ὑπουργὸν τῶν ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σᾶς ἔλεγεν, ὅτι καταπιέσεις συμβαίνουσιν ἐπὶ ἐλευθέρων ἀδελφῶν παρὰ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης, φυλακίζουν τοὺς προξένους σας, τοὺς προπηλακίζουν, τοὺς ἀτιμάζουν. Οἱ πρόξενοι ἐγκαταλιμπάνουν τὰς θέσεις των, καὶ ἀπέρχονται, ἀνίσχυροι πρὸς τὴν βίαν καὶ μὲ τὴν ἀγανάκτησιν εἰς τὸ στῆθος. Ἐντοσούτῳ ὅταν παρουσιάζηται ἡ ἀνάγκη ἵνα ὑπερασπισθῆτε ἐκεῖ πέραν τὴν τιμὴν καὶ τὸ δίκαιόν σας, ἢ προσφεύγετε εἰς τὴν προστασίαν,—ἣν πολλοὶ καρτερόψυχοι πατριῶται δὲν θέλουν κἂν νὰ ἀκούσουν—ἢ κύπτετε τὸ μέτωπον καὶ κλείετε τὸ στόμα, καὶ τὸ κλείετε, κύριοι, διότι γνωρίζετε τὴν ἀδυναμίαν σας· καὶ γνωρίζετε τὴν ἀδυναμίαν σας, Κύριοι, διότι παρημελήσατε τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ᾖναι ναυτική· καὶ ἐὰν ἡ πατρὶς αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπαρουσιάζετο ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι, καὶ σᾶς ἔλεγεν, ποία εἶναι ἡ στρατιωτικὴ δύναμίς σας τὴν ὁποίαν μοῦ ἔχετε ἑτοιμασμένην, ἵνα ἀποτρίψω τὸ ὄνειδος, τὸ ὁποῖον μοῦ ἐγκολάπτει τῶν ξένων ἡ χεὶρ, αἴ, τότε, κύριοι, τότε, ἐὰν ἔχετε ὡς κόκον συνάπεως τὴν συνείδησιν, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσητε ὅτι ἡ πατρίς σας ἔχει δίκαιον, καὶ ὅτι ὑμεῖς ἡμαρτήσατε, ἠσεβήσατε εἰς τὰ τιμαλφέστερα τῆς πατρίδος (εὖγε, εὖγε). Ἐὰν λοιπὸν αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις ἑνὸς κράτους ἔχουν σκοπὸν τὴν ἄμυναν, ἢ τὴν ἐπίθεσιν — καὶ περὶ τῆς ἐπιθέσεως δὲν λέγω τίποτε δημοκοπῶν, χαρίζω εἰς ἄλλους τὰς δημοκοπίας,— ἐὰν αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις ἔχουν τὴν ἄμυναν ὡς σκοπὸν, σᾶς ἐρωτῶ εὐσυνειδήτως, καὶ εὐσυνειδήτως νὰ μοὶ ἀπαντήσητε, αἱ στρατιωτικαὶ δυνάμεις τῆς Ἑλλάδος ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ ᾖναι τὴν φύσιν; Ἔπρεπε νὰ ᾖναι ναυτικαὶ ἢ ἔπρεπε νὰ ᾖναι πεζικαί;

§130ΤΙΝΕΣ. Καὶ τὰ δύο.

§131ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἔπρεπε, ναὶ ἔπρεπε καὶ τὰ δύο νὰ ᾖναι· ἀλλ’ ἡ ἀριθμητικὴ δύναμις τῶν δύω τούτων δυνάμεων ἔπρεπε νὰ ᾖναι τοιαύτη, ὥστε τριπλασία νὰ ᾖναι ἡ ναυτικὴ, καὶ ἁπλῆ ἡ πεζικὴ, καὶ ἐὰν ἡ μοῖρα ἐπέβαλεν εἰς τὸν τόπον τοῦτον νὰ ἔχῃ τοσοῦτον ὀλίγους κατοίκους, καὶ τοσοῦτον ὀλίγα χρήματα, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ διατηρήσῃ ἀξιόμαχον ναυτικὴν καὶ πεζικὴν δύναμιν συγχρόνως, τότε ὁ λόγος τοῦ πληθυσμοῦ, τὰ συμφέροντα, ἡ θέσις ἡ γεωγραφικὴ, ἀπαιτοῦν, ἂν μὴ νὰ καταστρέψητε ἐντελῶς τὴν πεζικὴν δύναμίν σας, ἀλλὰ πολὺ πολὺ νὰ τὴν ἐλαττώσητε, καὶ ν’ αὐξήσητε δὲ εἰς τὸν ἀντίστροφον λόγον, καὶ νὰ ἐπιμεληθῆτε τὸ ναυτικόν. Δὲν συνηγορῶ λοιπὸν, Κύριοι, ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῆς δυνάμεως τῆς στρατιωτικῆς, ὡς πανταχόθεν παρεξηγοῦντές με μοὶ καταβοᾶτε, δὲν θέλω ὅμως νὰ βλέπω τὸ ἔθνος ἐκτεθειμένον εἰς τὸν ἐμπαιγμὸν τοῦ τυχόντος. Ἦλθον νὰ σᾶς θέσω εἰς τὴν θέσιν νὰ ἐκτιμήσητε τὰ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐὰν πρόκηται νὰ διατηρήσητε στρατιωτικὴν δύναμιν, νὰ τὴν κατασκευάσητε τοιαύτην, ὁποία ἐμπρέπει εἰς τὴν θέσιν τοῦ τόπου. (εὖγε εὖγε). Ἕπεται, Κύριοι, ὁ τρίτος σκοπὸς τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἑνὸς κράτους· ἔπεται ἡ ἀσφάλεια ἡ ἐσωτερικὴ, ἔπεται ἡ καταπολέμησις τῶν στάσεων, αἱ ὁποῖαι συντρίβουν τὰς Κυβερνήσεις· ἔπεται ἡ καταπολέμησις τῶν ἰδιωτικῶν ἀταξιῶν, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ληστείας, ἢ τοῦ κακουργήματος. Πρὸς αὐτοὺς τοὺς δύω σκοποὺς χρησιμεύει ἀκόμη ἡ στρατιωτικὴ δύναμις τῆς ξηρᾶς· χρησιμεύει νὰ καταπολεμῇ τὴν ληστείαν. Ἀλλ’ αἱ στάσεις, ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν ἱστορίαν των—καὶ βλέπω μεταξὺ ἡμῶν πολλοὺς λευκότριχας, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὴν ἱστορίαν τῶν στάσεων,—αἱ στάσεις ἔχουν ὡς ἄμεσον πηγὴν τὴν κακὴν διοίκησιν. Θέλετε λοιπὸν νὰ καταπολεμήσητε τὰς στάσεις; Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ διευθύνητε κυρίως τὴν προσοχήν σας εἰς τὸν πολυδάπανον στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ἀλλὰ διευθύνατέ την ἐκεῖ, ὅπου θὰ ᾖναι καὶ παραγωγικὴ εὐημερίας. Διευθύνατε τὴν προσοχήν σας εἰς τὴν καλὴν διοίκησιν τοῦ τόπου, καὶ θέλετε ἀπαλείψει τὰ 9/10 τῶν ἀφορμῶν τῶν στάσεων, πρὸς καταπολέμησιν τῶν ὁποίων θέλουν τινὲς νὰ ἔχωμεν στρατὸν πολυδάπανον, καταβάλλοντα, συντρίβοντα οἰκονομικῶς τὴν πατρίδα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου μέχρι τινὸς, ἕως χθὲς καὶ πρώην, εἶχε λόγον ὑπάρξεως ἡ πεζικὴ δύναμις τῆς Ἑλλάδος, ἡ τοσοῦτον δυσανάλογος διὰ τὸν τόπον, εἰς καταπολέμησιν στάσεων· ἀλλὰ τὸ ἀπὸ τοῦδε, ὁπόταν ὑμεῖς δημιουργῆτε μίαν ἄλλην μεγάλην ἐθνικὴν δύναμιν, ἡ ὁποία περιλαμβάνει ὄχι 10, ἀλλὰ 100 τάγματα, περιλαμβάνει 200 τάγματα 100–150 χιλιάδων αἰχμητῶν, εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, καθ’ ἣν δημιουργεῖτε τὴν ἐθνοφυλακὴν, καὶ ὑπὲρ αὐτῆς εἰς τὸν τόπον ἐπιβάλλετε φόρους μεγάλους καὶ χρηματικοὺς καὶ σωματικοὺς, δύναταί ποτε νὰ ἔχῃ λόγον ὑπάρξεως ἡ δύναμις τῆς ξηρᾶς, πρὸς παῦσιν στάσεων; Αἱ στάσεις αὗται εἶναι ἢ μικραὶ ἢ μεγάλαι· ὅταν ᾖναι μικραὶ, σβύνον εἰς μόνην τῆς πνοὴν τῆς διοικήσεως· ὅταν δὲ ᾖναι μεγάλαι, ἀλλὰ τότε ὑπάρχουν μεγάλαι κοινωνικαὶ αἰτίαι, καὶ τότε ὁ στρατός σας δὲν δύναται νὰ τὰς καταπαύσῃ, καὶ ἔχετε παραδείγματα πρόσφατα καὶ πολλά. Ἐὰν ὅμως θέλετε ν’ ἀντιτάξητε τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς εἰς τὴν ἐξωπλισμένην ἐθνοφυλακὴν, δηλαδὴ εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν, εἰς τὰ κεφάλαια, εἰς τὴν διάνοιαν, τὰ ὁποῖα προτείνουν τὸ στῆθος καὶ ἔχουν τὸν βραχίονα ἐξωπλισμένον, θὰ προκύψῃ ἀναντιῤῥήτως, καὶ ἡ ἱστορία ὅλων τῶν τακτικῶν στρατῶν, ὅσοι ποτὲ ἠθέλησαν νὰ ἐναντιωθοῦν κατὰ τῆς ἐθνοφυλακῆς, ἡ ἱστορία τὸ ἀπέδειξεν ἐναργῶς, ὅτι κατεστράφησαν (θόρυβος)· ἂν δὲ ὑπερισχύσῃ ὁ στρατὸς μοίρᾳ κακῇ, τότε, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ νῦν πρέπει νὰ αἰσθάνεσθε τὴν τύψιν τοῦ συνειδότος, διότι ἡ ἡμέρα ἐκείνη θὰ ᾖναι ὁ τάφος τῶν ἐλευθεριῶν σας, τῶν ἐλευθεριῶν αὐτῶν, χάριν τῶν ὁποίων ὑμεῖς πέρυσιν ἀνετρέψατε ἕνα θρόνον. Ὁ στρατὸς λοιπὸν, κύριοι, τῆς ξηρᾶς, οὔτε τὸ καθῆκον ἔχει, οὔτε τὴν ὑποχρέωσιν ἔχει, ἀλλ’ οὔτε δύναται νὰ καταπολεμήσῃ στάσεις μεγάλας, τὰς ὁποίας διεγείρει ἡ ἐθνοφυλακὴ, τὸ ἔθνος σύσσωμον, ὡπλισμένον. Ἡ ἐθνοφυλακὴ εἶναι καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς ἀνωτέρα τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Ὁ στρατὸς τῆς ξηρᾶς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ σκοπὸν τὴν καταστολὴν τῶν στάσεων τῆς ἐθνοφυλακῆς, καὶ ἄρα αἱ στάσεις δὲν δύνανται νὰ περιέχουν τοὺς λόγους εἰς ὕπαρξιν στρατοῦ πεζικοῦ, ὁ ὁποῖος συντρίβει τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος. Δὲν μένει λοιπὸν τίποτε ἄλλο, εἰμὴ ἡ καταδίωξις τῆς ληστείας. Κύριοι, καὶ ἡ ληστεία ὡς καὶ πᾶν κακὸν κοινωνικὸν ἔχει τὰς αἰτίας· ἂν δὲν ἄρετε τὰς αἰτίας τῆς ληστείας, δὲν θέλει αὕτη ἐκλείψει· ἀλλὰ σήμερον θὰ τῆς ἐκκόπτετε ἐδῶ τὴν μίαν κεφαλὴν, καὶ αὔριον τὴν ἄλλην ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ θὰ ἀναφύεται ἀλλαχόθεν· φρονίμως λοιπὸν σκεπτομένη ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν μόνην τὴν διατήρησιν καὶ τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ διὰ νὰ καταπολεμήσῃ τὴν λῃστείαν. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ αἴτια τῆς λῃστείας; αὐτὸς, Κύριοι, ὁ στρατὸς, τὸν ὁποῖον θέλομεν νὰ μεταχειρισθῶμεν ὡς ὄργανον πρὸς καταδίωξίν της, αὐτὸς ὁ στρατὸς, ἂν τὸ συλλογισθῆτε καλῶς, θὰ εὕρητε ὅτι παρέσχε συχνότατα ἀφορμὴν εἰς τὴν γένεσιν τῆς λῃστείας· ἂν ἐξετάσητε τὴν ἱστορίαν, πολλοὶ ἐκ τῶν λῃστῶν, οἱ ὁποῖοι κατεμάστισαν κατὰ καιροὺς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι αὐτοὶ ὡρμήθησαν ἐκ τῆς παρανόμου στρατολογίας. Ἐὰν θέλετε νὰ καταπολεμήσητε τὴν λῃστείαν, πρέπει νὰ καταπολεμήσητε τὰ αἴτια. Ἀλλὰ παραδέχομαι, κύριοι, τὴν λῃστείαν ὡς ζιζάνιον ἀναφυόμενον εἰς τὴν πατρίδα μας κατὰ μοῖραν κακὴν, καὶ εἰς μερικὰς μάλιστα ἐπαρχίας τῆς Στερεᾶς. Παραδέχομαι τὴν λῃστείαν ὡς γεγονὸς, ὂν ἤδη καὶ ὑπάρχον, χωρὶς νὰ ἐξετάσω τὰ αἴτια. Τοῦ κακοῦ ὄντος, ἔχετε ὑμεῖς καὶ βλέπετε, κύριοι, καὶ θέλετε ἀμέσως ἰδεῖ, ὅτι δὲν εἶμαι ἀπόλυτος, οὔτε ἄμετρος εἰς τὰς ἰδέας μου— ἔχετε τὴν χωροφυλακὴν, τὴν ὁποίαν θέλω, καὶ θέλω μάλιστα καλῶς κατηρτισμένην· διότι, Κύριοι, ὁ ἐπίλοιπος στρατὸς δὲν κατεπολέμησε περισσότερον τὴν λῃστείαν παρ’ ὅσον ἡ χωροφυλακὴ, καὶ τοῦτο τὸ ἀποδεικνύουν οἱ ἔλεγχοί της.

§132Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔχετε καλὰς πληροφορίας.

§133ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἴσως νὰ σφάλλω. Κύριοι, ἐννοῶ τὸν ζῆλον καὶ τὸν πόλεμον τῆς ἀντιῤῥήσεως, τὸν ὁποῖον πολλοὶ τῶν στρατιωτικῶν ἐνταῦθα ἐγείρουν ἐναντίον μου διακόπτοντές με ἀνὰ πᾶσαν λέξιν, ἀνὰ πάντα συλλογισμόν. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ δείξω τὸν ἑαυτόν μου ὡς ἀλάνθαστον, ἐνδεχόμενον ν’ ἀπατῶμαι, ἠξεύρω ὅμως, Κύριοι, ἓν γεγονὸς, καὶ τὸ ἠξεύρω ἀπὸ ἀξιωματικοὺς, ὅτι 700 χωροφύλακες ἀπωλέσθησαν μέχρι τοῦδε εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας. Ἀλλ’ εἰς τὴν καταδίωξιν τῆς λῃστείας εἰργάσθη καὶ ὁλόκληρον τὸ ἔθνος καὶ ἡ ἔμμισθος ἐθνοφυλακή. Εἰς τὰ 54, Κύριοι, ἐποχὴν, τὴν ὁποίαν διακόπτων με πάλιν, μοὶ ἐνθυμίζει, κραυγάζων εἷς τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, ὁ στρατιωτικὸς Σταμάτης ὁ Σάμιος, γνωρίζετε, ὅτι ἐφονεύθη ὁ Μέγας.

§134ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί ἦτον ὁ Μέγας;

§135ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἦτο πολίτης (θόρυβος). Λέγω, Κύριοι, ὅτι, ἄν ποτε ἡ λῃστεία ἡ μεγάλη καὶ φοβερὰ κατεπολεμήθη αὐστηρῶς, ὑπῆρξεν ἡ ἐποχὴ τοῦ Κ. Βούλγαρη κατὰ τὰ 55 καὶ 56· τότε ἔπεσαν 300 κεφαλαὶ ὑπὸ τὴν λαιμητόμον, ἀπεύχομαι δὲ καὶ οὔτε τὸ πιστεύω, ὅτι θὰ παρουσιασθῇ ποτε τοιαύτη τις ἐξέγερσις δεινὴ τῆς λῃστείας καθ’ ὅλην τὴν Στερεάν· ἄν, λέγω, τὴν λῃστείαν τὴν κατεπολέμησε τότε ὁ λαὸς καὶ ὁ στρατὸς, νομίζω ὅμως, ὅτι σήμερον ἡ χωροφυλακὴ ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὁ λαὸς ἀφ’ ἑτέρου, ὁ ἐξωπλισμένος καὶ ἐμπειροπόλεμος, τοὐτέστιν ἡ ἐθνοφυλακή σας, δύνανται νὰ τὴν καταστείλουν.

§136ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἔχει τὰ ἔργα του ὁ λαός.

§137ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἔργον του εἶναι καὶ ἡ ἀσφάλειά του. Ποτὲ περίστασις ἐπιτηδειοτέρα εἰς ἀνάπτυξιν τῆς λῃστείας δὲν ἐπαρουσιάσθη παρὰ τὴν σημερινὴν, καὶ ὅμως ἂν θέλετε νὰ ἐξετάσητε τὰ πράγματα ἀπαθῶς, ἡ λῃστεία παρὰ πολὺ μεγάλη τὴν σήμερον δὲν εἶναι· καὶ διατὶ τοῦτο; διότι ὅλοι οἱ πολῖται τὴν σήμερον τὴν καταδιώκουν, καὶ ὄχι ὁ στρατός σας ὁ στασιάζων ἐν Πάτραις, ὁ στασιάζων ἐν Ναυπάκτῳ, ὁ στασιάζων ἐν Βονίτζῃ, ὁ στασιάζων ἐν Μεσολογγίῳ, ὁ στασιάζων ἐν Τριπόλει, ὁ στασιάζων ἐν Λαμίᾳ.....

§138ΣΟΥΪΔΑΣ. Δὲν στασιάζει· εἶναι μικρὰ στρατιωτικὰ σφάλματα, διὰ τοῦτο λέγω ν’ ἀνακαλέσῃ ὁ ῥήτωρ τὸν λόγον του.

§139ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Τὸ λέγετε σεῖς καὶ ἡ Συνέλευσις γνωρίζει τὸ διατί. Τὸν ἀνακαλῶ λοιπὸν διὰ χάριν σας. Κύριοι! εὑρίσκομαι εἰς δυσάρεστον θέσιν εἴτε ὡς ἐκ τῆς ζωηρότητος, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνεβλήθη ἡ συζήτησις, εἴτε δὲν ἠξεύρω πως, ἴσως ἐκ τῆς ἀγνοίας, διότι δὲν εἶμαι στρατιωτικὸς, εὑρίσκομαι, λέγω, εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν ἵν’ ἀντικρούσω παρεξηγήσεις· λέγω, λοιπὸν ἐξακολουθῶν τὴν ὁμιλίαν μου, ὅτι εἰς τὴν Πελοπόννησον ληστεία δὲν ὑπάρχει, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἀνάγκη τακτικοῦ στρατοῦ μεγάλη ἐκεῖ.

§140ΣΟΥΪΔΑΣ. Ποῖος θὰ εἰσπράττῃ τοὺς φόρους;

§141ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Εἰς τὴν Πελοπόννησον ληστεία δὲν ὑπάρχει, καὶ δὲν ὑπάρχει ληστεία, διότι οἱ Πελοποννήσιοι ἔχουν μεγάλας ἰδιοκτησίας καὶ μεγάλα κτήματα καὶ τὰ καλλιεργοῦν, καὶ κερδαίνουν καὶ πλουτοῦν ἀπ’ αὐτῶν, καὶ δὲν ἐπιδίδονται εἰς τὸ κοπιῶδες αὐτὸ καὶ τὸ ἐργῶδες ἐπάγγελμα καὶ κακόηθες τῆς ληστείας. Εἰς τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα κατὰ περιστάσεις τινὰς ἀνεπτύχθη πολὺ ἡ ληστεία, καὶ τὴν σήμερον ἀκόμη ἐδῶ καὶ ἐκεῖ ἀκούονται λησταὶ, καὶ ὅμως πρᾶγμα ἀξιοσημείωτον...

§142ΚΑΤΖΙΚΑΠΗΣ. Ἕνεκα τῶν μεθορίων.

§143ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ αὐτῶν· καὶ ὅμως πρᾶγμα ἀξιοσημείωτον καὶ περίεργον, εἴς τινας ἐπαρχίας δὲν ἀνεφάνη ἡ ληστεία, εἰς ἐκείνας τὰς ἐπαρχίας δηλαδὴ, αἱ ὁποῖαι θεωροῦνται παρὰ τῶν εἰδημόνων ὡς οἱ μεγαλείτεροι λῃστότοποι. Δὲν ἐφάνη ληστεία εἰς τὴν πεδιάδα καὶ τὰ ὄρη τῆς Λεβαδείας, ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὐδέποτε, ὁσάκις ἀνεφάνη, ἀπέλειψεν. Καὶ διατί; διότι ἐκεῖ συνέῤῥευσαν μεγάλα κεφάλαια, καὶ δὲν ἔχουν ἀνάγκην οἱ κάτοικοι νὰ διατηρήσουν τὴν ληστείαν, ἀλλ’ ἐπεδόθησαν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν παμφόρων γαιῶν των. Ἑτέρα ἐπαρχία τῆς Ἀττικῆς, ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὐδέποτε σχεδὸν ἐξέλειψεν ἡ ληστεία, εἶναι ἡ Μεγαρικὴ, καὶ ὅμως εἰς ταύτην τὴν σήμερον φέρω μάρτυρας τοὺς κατοίκους αὐτῆς, τοὺς ἐνταῦθα πληρεξουσίους, δὲν ὑπάρχουν λησταὶ, διότι εἰς τὰ Μέγαρα ὑπάρχουν 700 ἐθνοφύλακες. Ἀλλὰ, Κύριοι, μία μεγάλη πηγὴ τῆς ληστείας εἶναι ἡ μεθόριος γραμμή.

§144ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐδῶ σὲ θέλω.

§145ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἐδῶ μοὶ φαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ διασαφήσωμεν τὰ πράγματα ἀκριβέστερον. Ἐρωτῶ, Κύριοι, τὸν ὑπουργὸν τῶν στρατιωτικῶν, τὸν καθήμενον ἐνώπιόν μου, εἰς τοὺς λόγους τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀφορμὴν, οὔτε δικαιοῦμαι ν’ ἀμφιβάλλω, Κύριε ὑπουργὲ, πόση εἶναι ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἐν Ἑλλάδι τὴν σήμερον; Εἶναι 2, 3, χιλιάδες, ἀπέναντι τῶν 10,000 τοὺς ὁποίους ὁ νόμος ὁρίζει; καὶ ὅμως καὶ τοι ἔχετε 2,000 στρατὸν σήμερον ὅλους, ὅλους, τοῦ στρατοῦ αὐτοῦ οὔτε τὸ ἥμισυ δὲν ἔχετε παρατεταγμένον κατὰ τὴν μεθόριον γραμμὴν, πάλιν, λέγω, ληστεία σημαντικὴ δὲν ὑπάρχει, καὶ διατί τοῦτο; διότι ἐξωπλίσθη ὁ λαὸς, καὶ ὅσον ἐξοπλίζεται, Κύριοι, τόσον περισσότερον θὰ δυνηθῇ αὐτὸς μόνος νὰ ἐκκόψῃ τὴν κεφαλὴν τῆς ληστείας, νὰ τὴν πνίξῃ εἰς τὴν πρώτην γέννησίν της, νὰ μὴ τὴν ἀφήσῃ καθόλου νὰ γεννηθῇ. Λυποῦμαι, ὅτι ἅμα ἐρωτηθεὶς ἀπέδρασεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐρωτῶ ὅμως τὸν Κ. Σμολένσκην. Κύριε Σμολένσκη, ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, ὅτε ἐστάθητε ὑπουργὸς, πόσον στρατὸν εἴχατε παρατεταγμένον; Διὰ νὰ σᾶς δείξω, Κύριοι, πόσος στρατὸς χρειάζεται διὰ νὰ ἔχωμεν ἀσφάλειαν ἐκ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν πόσος στρατὸς εἶναι ἐκεῖ παρατεταγμένος τὴν σήμερον, ὅτε ὁμολογουμένως ἐκεῖθεν δὲν μᾶς ταράσσει ἡ ληστεία.

§146ΣΜΟΛΕΝΣΚΗΣ. Γνωρίζετε τὴν ἔκτασιν τῶν μεθορίων;

§147ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ ὑμᾶς, πόσον στρατὸν εἴχατε καὶ ἔχετε παρατεταγμένον ἐκεῖ; (θόρυβος).

§148ΠΟΛΛΟΙ. Τὸ συμπέρασμα.

§149ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ. Ἐὰν λοιπὸν ᾖναι ἀνάγκη ὑπάρξεως στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ὥστε νὰ φυλάττῃ πάντοτε ὡπλισμένην τινὰ ὁροθετικὴν γραμμὴν, στρατὸς μέγας δὲν εἶναι βέβαια ἀναγκαῖος, καὶ τὰ δέκα τάγματά σας δὲν ἔχουν κανένα λόγον ὑπάρξεως, οὔτε πρέπει νὰ ἀνεχθῶμεν, ὥστε νὰ ἐξαντλῆται τὸ κράτος διατηροῦν τόσον στρατὸν, ὅσος τοῦ εἶναι ἄχρηστος καθ’ ὁλοκληρίαν, μάλιστα δὲ καὶ εἰς ἄκρον ἐπιζήμιος. Κύριοι! Κατὰ τὰς πεποιθήσεις μου, κατὰ τὴν δύναμίν μου, κατὰ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα περὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ κράτους τῶν κατεπειγουσῶν, καθόσον μὲ διδάσκει ἡ γεωγραφία τῆς χώρας μας, ἡ ἱστορία τῶν μεγάλων ἐπαναστάσεων, καθόσον μοῦ φανερώνει ἡ πεῖρα αἰώνων πολλῶν καὶ ποικίλων, βλέπω, ὅτι εἰς τὸν τόπον τοῦτον δὲν χρησιμεύει οὐδὲν τοσοῦτον, ὅσον ἡ ναυτικὴ δύναμις· ἀφίνω δὲ εἰς ὑμᾶς τοὺς πεπειραμένους στρατιώτας, καὶ τοὺς ναυτικούς, νὰ διορθώσητε ἐξ ἀναλογίας τήν τε ναυτικὴν καὶ τὴν τῆς ξηρᾶς δύναμιν τοῦ κράτους, νὰ τὴν διορθώσητε, λέγω οὕτως, ὅπως κελεύει ἡ φύσις τοῦ τόπου καὶ ἡ ἱστορία του. Ἂν τώρα ἐμβριθὴς ἐξέτασις καὶ ἀμερόληπτος ἀποδείξῃ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ὑπάρξεως στρατοῦ, δυναμένου νὰ ὑπερασπισθῇ καθ’ ὅλου τὸν τόπον, τὰ ⅔ πρέπει νὰ ᾖναι ναυτικὴ δύναμις, καὶ τὸ ⅓ νὰ ᾖναι τῆς ξηρᾶς· εἰς τὰ καθέκαστα δὲν ἐμβαίνω, διότι δὲν εἶναι ἔργον μου. Φρονῶ λοιπὸν καὶ ἤθελον προτείνει εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἑξῆς, νὰ προτείνῃ τό γε νῦν ἔχον, ὅπως εἴμεθα καὶ εὑρισκόμεθα τὴν σήμερον, καί ὅπως ἔχουν τὰ εἰσοδήματα καὶ οἱ πόροι μας, νὰ περιστείλῃ τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τῆς ξηρᾶς εἰς τὸ ἥμισυ, τὰ 10 τάγματα νὰ τὰ συγχωνεύσῃ εἰς 5, καὶ ἀναλόγως νὰ καταβιβασθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργείου, τὸ δὲ περίσσευμα, τὸ ἐκ τῆς τοιαύτης ἐλαττώσεως, νὰ τὸ μεταβιβάσῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὁμιλήσῃ καὶ εἷς κατά.

§151ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞ. Αὔριον, αὔριον· (ἐγείρονται πολλοὶ καὶ φεύγουν). Διαλύεται ἡ συνεδρίασις, ὥρα 6.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Χ. Σουΐδας.