1864.03.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 242.

Τῆς 21 Μαρτίου 1864.

(Σάββατον)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τῶν πρακτικῶν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι!

§3ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Πρὸ τῆς ἐγκρίσεως τῶν πρακτικῶν ἔχω νὰ εἴπω κἄτι τι. Χθὲς ἐγένετο ἀπόφασις περὶ τῶν ὑποθέσεων τοῦ Κ. Γούδα. Ὑπάρχει συμφωνία μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ δύναται νὰ τυπώνῃ τὴν «Μέλισσάν του» εἰς τὸ βασιλικὸν τυπογραφεῖον, κ’ ἔλαβεν χρήματα ἀπέναντι τῆς συμφωνίας αὐτῆς, ἡ ὁποία χρονολογεῖται ἀπὸ 30 8βρίου 1863. Θὰ κάμω τὴν ἐρώτησιν εἰς τὸν Κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἐὰν ὑπάρχῃ ἡ συμφωνία αὕτη, διότι ἡ χθεσινὴ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ἀντίκειται εἰς συμφωνίαν γραπτήν. (θόρυβος).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ παρατηρήσεις δὲν ἀφορῶσι τὰ πρακτικά. Τὰ πρακτικὰ ἐνεκρίθησαν. Κύριοι πληρεξούσιοι! Πρὸ ἡμερῶν ὑπεβλήθη πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς σας ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς χρηματικῆς διαχειρίσεως τοῦ προεδρείου· ἡ ἔκθεσις ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη πρὸς ὑμᾶς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δύναμαι νὰ προκαλέσω τὴν ψῆφόν σας περὶ τῆς ἐγκρίσεως τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ἐκθέσεως.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ὅμως ἀμφιβολία, ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς ἐνάρξεως τῶν ἀποζημιώσεων. Πολλοὶ νομίζουσιν ὅτι ὅλων τῶν πληρεξουσίων αἱ ἀποζημιώσεις ἐλογίσθησαν ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου 1862, ὅπερ δὲν εἶναι ἀληθές. Αἱ ἀποζημιώσεις ἐλογίσθησαν ἀπὸ τῆς ὁρκίσεως ἑνὸς ἑκάστου τῶν Κυρίων πληρεξουσίων, ἐξεπέσθησαν δὲ καὶ αἱ ἀπουσίαι αὐτῶν. Λοιπὸν ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, οἱ ἐγκρίνοντες τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται πάντες). Παρεδέχθη. Ὑποβάλλεται ἔκθεσις τῆς αὐτῆς εἰσηγητικῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῶν δαπανῶν τοῦ γραφείου τῆς Συνελεύσεως διὰ τὸν μῆνα Μάρτιον. Ὁ Κ. Γραμματεὺς παρακαλεῖται νὰ τὴν ἀναγνώσῃ. Πρὸς τὴν Βʹ. ἐν Ἀθήναις τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν. Ἡ ἐπὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν δαπανῶν τῆς Συνελεύσεως ἐπιτροπὴ, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸν ὑπὸ τοῦ Κ. προέδρου ὑποβληθέντα αὐτῷ ἀπολογισμὸν τῶν δαπανῶν τοῦ γραφείου τῆς Συνελεύσεως διὰ τὸν μῆνα Φεβρουάριον καὶ ἐξετάσασα αὐτὸν μετὰ τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, παρατηρῶ, ὅτι ἐκ τῶν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως μετὰ τοῦ ἐκ δραχ. 3018. 15 περισσεύματος τοῦ Ἰανουαρίου χορηγηθεισῶν, δι’ ἔξοδα τοῦ γραφείου δραχ. 9578,15, ἐδαπανήθησαν μόνον δραχ. 8068, καὶ ἑπομένως ἐπερίσσευσαν δρ. 1510, καταλογισθησόμεναι εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Μαρτίου. Λήγοντος δὲ ἤδη τοῦ μηνὸς Μαρτίου ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει νὰ χορηγηθῇ εἰς τὸ προεδρεῖον πίστωσις δραχ. 8000, αἵτινες μετὰ τοῦ περισσεύματος τῶν δραχ. 1510, θέλουσι χρησιμεύσει διὰ τὰς δαπάνας τοῦ λήγοντος μηνός. Ἐπειδὴ δὲ ἡ διὰ τὰς δαπάνας ἑκάστου μηνὸς πίστωσις δίδεται εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς, καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὸν προσεχῆ μῆνα μεσολαβοῦσιν αἱ ἑορταὶ τοῦ Πάσχα, ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτεῖ νὰ χορηγηθῇ προκαταβολὴ 4000 ἀπέναντι τῶν δαπανῶν τοῦ προσεχοῦς μηνός. Ἀθῆναι 21 Μαρτίου 1864.

Ἡ ἐπιτροπὴ

Π. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ, Τ. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ.

§7ΛΕΩΝ. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. κλπ. Ἐγκρίνεται ἡ ἔκθεσις αὕτη;

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπέναντι τῆς πιστώσεως διὰ τὴν ἐθνοσυνέλευσιν, παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μοὶ χορηγήσητε τὴν ἄδειαν νὰ λάβω δραχμὰς 55,000 διὰ τὸν μῆνα Φεβρουάριον.

§10ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§12ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δύο λέξεις θέλω νὰ εἴπω ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου ἐξωδίκως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Κατὰ προγενεστέραν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως αἱ ὑποβληθεῖσαι παρὰ τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀναφοραὶ, διεβιβάσθησαν εἰς ἁρμόδια ὑπουργεῖα διὰ νὰ ἐνεργήσωσι. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν ἀναφορῶν, ὑπάρχουν δύο, τῶν οἰκογενειῶν τοῦ μακαρίτου στρατηγοῦ Νικηταρᾶ καὶ τοῦ μακαρίτου Χατζῆ Χρήστου. Αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ ὑπέβαλον ἔκτοτε πρὸ ἑνὸς ἔτους ἀναφορὰς εἰς τὴν Συνέλευσιν. Αὗται δ’ ἐστάλησαν εἰς τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον τῶν οἰκονομικῶν. Ἐπειδὴ δὲ αἱ ἀπαιτήσεις αὗται καὶ ἐπὶ τῆς πεπτωκυίας βασιλείας ὑπεβλήθησαν εἰς τὰ βουλευτικὰ σώματα, διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὴν Συνέλευσιν νὰ συστήσῃ ἁπλῶς εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν οἰκονομικῶν ἰδιάζουσαν μέριμναν περὶ αὐτῶν καὶ νὰ ἐνεργήσῃ, ὅ,τι τὸ καθῆκόν του καὶ ὡς ὑπουργοῦ συγχρόνως ὡς ἐκ τῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων τοῦ τόπου ὑπαγορεύει νὰ ἐνεργήσῃ. Παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, καὶ νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ ὑπουργὸς διὰ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι πρέπει.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ ἐνεργήσῃ τοιαύτην σύστασιν;

§14ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Κοτζιᾶς. Παρακαλῶ τοὺς Κυρίους νὰ κάμνουν ὀλίγην ἡσυχίαν καὶ συσταίνω εἰς τοὺς ἀγορεύοντας συντομίαν.

§16ΚΟΤΖΙΑΣ. Κύριοι, ἐκ τῶν ἀγορεύσεων δύω γνῶμαι παρουσιάζονται, ἡ μὲν μία, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἐλάττωσις τῶν ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἡ δὲ ἄλλη, ὅτι πρέπει αἱ ἕδραι τοῦ Πανεπιστημίου νὰ περιορισθῶσι. Τὴν τελευταίαν γνώμην ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος Κ. Ῥεβελάκης, ὁ ὁποῖος ἐξέθηκε καὶ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα τὸ παρελθὸν σύστημα μετεχειρίζετο καὶ κατὰ τῆς παιδείας. Τοῦτο δὲν μᾶς ἐφάνη διόλου παράδοξον, διότι πραγματικῶς τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἀπέβλεπεν εἰς διαφθορὰν καὶ τῶν πραγμάτων καὶ τῶν προσώπων. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐφάνη παράδοξον εἶναι πῶς ὁ δοὺς τοιαύτας καὶ τοσαύτας πληροφορίας περὶ τῶν Πανεπιστημίων τῆς ἑσπερίας Εὐρώπης, καὶ τοσοῦτον τὸ σύστημα τοῦ παρελθόντος κατακρίνας, δὲν ᾠκοδόμησε τὰ ἐπιχειρήματα αὐτοῦ ἐπὶ ἀρχῶν διαφόρων ἐκείνων τοῦ κατακριθέντος συστήματος. Οὐδ’ ὁ ἀξιότιμος Κύριος Σαρίπολος ἐπραγματεύθη τὸ ζήτημα ὑπὸ ἀληθῆ καὶ σπουδαίαν ἔποψιν· διότι νομίζομεν, ὅτι, ἐὰν ὑπὸ ἀληθῆ καὶ σπουδαίαν ἔποψιν ἐπραγματεύετο, ἤθελε τεθῆ εἰς τὸν οἰκεῖον αὐτοῦ τόπον, ἤθελε τεθῆ εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ θέσιν τὴν ἀληθῶς ἐπιστημονικήν· δηλαδὴ πότερον πρέπει τὰ Πανεπιστήμια νὰ θεωρηθῶσιν ἱδρύματα ἐπιστημονικὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν προαγωγὴν τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῶν νέων εἰς ἀπαλλαγὴν τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ἀπὸ τῆς πλάνης εἰς ἀποκατάστασιν τῆς ἀξίας τῆς θρησκείας, τῆς πολιτείας καὶ τοῦ βίου, ἢ πρέπει νὰ θεωρηθῶσι καταστήματα βιομηχανικά, καταστήματα βιοποριστικά, καταστήματα διὰ τὴν ἁπλῆν τῶν γνώσεων ἐν τῷ βίῳ ἐφαρμογὴν καὶ διὰ τὸν σχηματισμὸν ὑπηρετῶν ἁπλῶς τῆς πολιτείας καὶ τῆς ἐκκλησίας; Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τοῦ ζητήματος περὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἑπομένως ἡ λύσις ἐκείνου, ἐκ τῆς λύσεως τούτου νομίζομεν, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ὠφελίμου ἁπλῶς, διότι τότε τὰ Πανεπιστήμια καθίστανται καταστήματα βιομηχανικὰ, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἀληθῆ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιθυμοῦσα νὰ ἐπενέγκῃ καὶ εἰς τὰ τῆς παιδείας οἰκονομίαν ἠλάττωσεν ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ταύτην ἔποψιν ἓξ ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου, δύω μὲν τακτικὰς, τέσσαρας δὲ ἐκτάκτους. Ἡ ἐπιτροπὴ ὤφειλε κατὰ τὴν ἰδέαν ἡμῶν νὰ ἐξετάσῃ ποῖαι ἕδραι εἶναι καὶ ποῖαι δὲν εἶναι συμφέρουσαι καὶ ἀναγκαῖαι, ἵνα ἀποδείξῃ τὴν ἐλάττωσιν ἀναγκαίαν καὶ συμφέρουσαν, μὴ προσδιορίσασα ὅμως τὰς καταργηθησομένας ἕδρας ὀνομαστὶ, ὀνομαστὶ λέγομεν, διότι ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ποσοῦ, αἱ δύω τοὐλάχιστον ἕδραι ἀνάγονται εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν τριτοβαθμίων καθηγητῶν τῶν λαμβανόντων 350 δραχμὰς κατὰ μῆνα· μὴ προσδιορίσασα λοιπὸν τὰς καταργηθησομένας ἕδρας ὀνομαστὶ ἀπέδειξεν, ὅτι τὰς ἐλαττώσεις δὲν ἐπήνεγκε μετὰ ἐξέτασιν ὥριμον καὶ ἐν γνώσει, ἀλλ’ ἄνευ ἐξετάσεως καὶ ἐν ἀγνοίᾳ, τοῦτο δὲ πράξασα νομίζομεν, ὅτι δὲν ἔπραξεν ὀρθῶς καταργήσασα ὅπως ἔτυχε τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος ἕδρας. Ἐπειδὴ τὸ περὶ ἐλλαττώσεως τῶν ἑδρῶν ζήτημα, ὡς ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἀναπόσπαστον τοῦ ζητήματος περὶ τῆς ὑπάρξεως εὐδαιμονίας καὶ εὐπλείας τοῦ ἔθνους, νομίζομεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἔπραξεν ὀρθῶς λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὸ μόνην τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν· δὲν ἔπραξε, λέγομεν, ὀρθῶς διότι ἤδη ἐγνώριζεν, ὅτι πᾶσα οἰκονομία δὲν εἶναι καὶ πάντοτε συμφέρουσα· μάλλιστα δὲ οἰκονομία ἡ ὁποία δὲν ὠφελεῖ ἀλλὰ βλάπτει τὴν ἐπιστήμην εἶναι ἐπιζήμιος· μάλιστα δὲ οἰκονομία ἡ ὁποία σκοπὸν καὶ βάσιν ἔχει τὸ ὠφέλιμον εἶνε οὐ μόνον ἐπιζήμιος ἀλλ’ ἐν ταυτῷ καὶ καταστρεπτική· καὶ αὐτοὶ οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἁπλῆν τῶν γνώσεων ἐν τῷ βίῳ ἐφαρμογὴν καὶ τὸν σχηματισμὸν ὑπηρετῶν ἁπλῶς τῆς πολιτείας καὶ τὰς ἐκκλησίας ὑποθέτουσιν λεληθότως σκοπὸν καὶ βάσιν τὸ ὠφέλιμον. Τοῦτο ὅμως ἐὰν κατασταθῇ σκοπὸς καὶ βάσις τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῆς ἐπιστήμης, ἡ μὲν ἐπιστήμη καθίσταται μέσον ὡς μέσον δὲ ἐν τῷ βίῳ ὅλως ἀνωφελὴς, τὸ δὲ Πανεπιστήμιον κατάστημα βιομηχανικὸν γενόμενον καταστρέφεται. Ἐκ τοιούτων δὲ Πανεπιστημίων λαμβανόντων σκοπὸν καὶ βάσιν τὸ ὠφέλιμον, οὔτε πολιτικὸς ἀνεδείχθη μέγας οὔτε ἰατρὸς, οὔτε νομικὸς, οὔτε φιλολόγος, οὔτε ἱστορικὸς, οὔτε θεολόγος οὔτε φιλόσοφος. Ἀπόδειξις τούτου εἶνε ἰδίως τὰ Πανεπιστήμια τῆς Αὐστρίας, τὰ ὁποῖα καὶ εἰς σχολὰς κατεβιβάσθησαν καὶ ἀνθρώπους βιομηχάνους προήγαγον. Οἱ δ’ ἐν αὐτῇ διαπρέψαντες ἄνδρες ἐξεπαιδεύθησαν ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις τῆς ἄλλης Γερμανίας. Ἐν δὲ τοῖς Πανεπιστημίοις τῆς Αὐστρίας καθίσταντο οἱ μὲν Ἰατροὶ ἐπαῖται οἱ δὲ τῶν ἄλλων κλάδων ἄνθρωποι μηχανικοὶ καὶ ἑπομένως τῇ πολιτείᾳ ἄχρηστοι καὶ ἐπιζήμιοι. Ἐὰν λοιπὸν καὶ τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου σκοπὸς καὶ βάσις τὸ ὠφέλιμον κατασταθῇ, ἑπόμενον εἶνε, ὅτι ἡ μὲν ἐπιστήμη θέλει κατασταθῇ ποριστικὴ, δοξαστικὴ, ἐπιπόλαιος, ἑνὶ λόγῳ νόθος καὶ ἑπομένως ἄχρηστος καὶ ἐπιζήμιος, τὸ δὲ Πανεπιστήμιον βιομηχανικὸν κατάστημα γενησόμενον θέλει καταστραφῇ. Ἐντεῦθεν γείνεται φανερὸν ὅτι κύριος τοῦ Πανεπιστημίου σκοπὸς οὔτε ἡ ἁπλῆ τῶν γνώσεων ἐν τῷ βίῳ ἐφαρμογὴ εἶνε οὔτε ὁ σχηματισμὸς ὑπηρετῶν ἁπλῶς τῆς πολιτείας καὶ τῆς ἐκκλησίας, ἀλλὰ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ μόρφωσις, καὶ ἐπειδὴ αὗται εἶνε ὁ περιορισμὸς τῶν ἑδρῶν καὶ τῶν Καθηγητῶν τὰ μάλιστα πολέμιος εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἑπομένως εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν πολιτείαν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ περιοσμὸς σκοπὸν καὶ βάσιν ἔχει τὸ ὠφέλιμον, τοῦτο δὲ καταστρέφει τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν πολιτείαν καὶ πᾶσαν πρόοδον ἐν γένει, γίνεται φανερὸν, ὅτι ἡ ἐπιστήμη καὶ τὸ Πανεπιστήμιον παρ’ ἡμῖν τοιοῦτον σκοπὸν καὶ τοιαύτην βάσιν κτησάμενα θέλουσι φέρει καὶ καρποὺς αὐτοῖς ὁμοίους, δηλαδὴ τοὺς μὲν Ἰατροὺς θέλουσιν μορφόνει ἐπαίτας, τοὺς δὲ τῶν ἄλλων κλάδων ἀνθρώπους βιομηχάνους, καὶ ἑπομένως τῇ πολιτείᾳ ἀχρήστους καὶ ἐπιζημίους. Ποῖος τῶν εὖ φρονούντων καὶ τὴν πατρίδα ἀγαπώντων θέλει ποτὲ ἐπιθυμήσει νὰ ἴδῃ τοιούτους ἀνθρώπους τὰ τῆς πατρίδος διέποντας; Ἐντεῦθεν γίνεται φανερὸν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀπιδοῦσα εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ ὠφελίμου εἰς αὐτὴν καὶ μόνην, μηδόλως ἀναλογισαμένη τὰς ἐκ τούτου ὀλεθρίους συνεπείας εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν πολιτείαν κατήργησε, εἰ καὶ ἐν ἀγνοίᾳ, τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος ἕδρας. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τοῦ ὠφελίμου ἠρεύνα τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθημάτων καὶ τῶν Καθηγητῶν, ἐὰν ἠρίθμει, ὅτι ἐν μὲν τῇ Θεολογικῇ σχολῇ μαθήματα μὲν εἶναι περίπου 17, Καθηγηταὶ δὲ 4, ἐν δὲ τῇ Φιλοσοφικῇ μαθήματα μὲν ὡς ἔγγιστα 70, Καθηγηταὶ δὲ 20, ἐν δὲ τῇ Νομικῇ σχολῇ, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ Πολιτικοῦ καὶ Διοικητικοῦ κλάδου, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει πρὸς τὸ παρὸν, ἐκτὸς μόνον τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας, μαθήματα μὲν 24, Καθηγηταὶ δὲ 8, ἐν δὲ τῇ Ἰατρικῇ μαθήματα μὲν 22 περίπου, Καθηγηταὶ δὲ 18, ἤθελεν εὕρει ἐν μὲν ταῖς ἄλλαις σχολαῖς τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθημάτων ὡς πρὸς τοὺς Καθηγητὰς τριπλάσιον, ἐν μόνῃ δὲ τῇ Ἰατρικῇ σχολῇ ἤθελεν εὕρει δυσαναλογίαν τινά. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ, πότερον εἶναι ἡ ἐλάττωσις συμφέρουσα καὶ ἀναγκαία, ἢ οὔ; Ὁ Κύριος Ῥεβελάκης ἀνέφερε πολλὰ περὶ τῶν Πανεπιστημίων τῆς Ἑσπερίας Εὐρώπης· κατὰ πόσον ὅμως αἱ πληροφορίαι του αὗται ἔχουσιν ὑπόστασιν καὶ μέχρι ποίου βαθμοῦ, ταῦτα θεωρῶ περιττὸν νὰ ἀναφέρω, διότι ἄλλοι μετ’ ἐμὲ λαλήσοντες θὰ ἐπιδιορθώσωσιν αὐτάς. Ἐὰν ὅμως ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν, ὅτι σκοπὸς τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ἡ προαγωγὴ καὶ τῶν νέων καὶ τῶν ἐπιστημῶν, ἐὰν, ὅτι ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις τῆς Ἑσπερίας Εὐρώπης διὰ τὸν λόγον τοῦτον δύω καὶ πλείονες Καθηγηταὶ τῆς αὐτῆς ἕδρας, μάλιστα δὲ σπουδαίας, διορίζονται, ἤθελε γίνει καταληπτὸν, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τοῦ ὠφελίμου δὲν ἐκπληροῦται· ἑπομένως ὁ πλεονάζων ἀριθμὸς δὲν εἶναι ἀνωφελὴς, ἀλλὰ μάλιστα ὠφέλιμος καὶ ἀναγκαῖος. Ἐὰν ὅμως αἱ ἕδραι τοῦ Πανεπιστημίου περιορισθῶσιν, εἰς ἑκάστην δὲ τούτων εἷς καὶ μόνος Καθηγητὴς διορίζεται· (ἐνταῦθα πρέπει νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι ἄλλο περιορισμὸς καὶ ἄλλο προσδιορισμὸς) γίνεται φανερὸν, ὅτο ὁ περιορισμὸς οὗτος θέλει βλάψει καὶ τὴν νεότητα καὶ τὰς ἐπιστήμας· διότι αἱ μὲν ἐπιστῆμαι θέλουσι διδάσκεσθαι ἀτελῶς, οἱ δὲ νέοι θέλουσιν ἐκπαιδεύεσθαι ἐλλιπῶς, τὸ δὲ Πανεπιστήμιον οὐδέποτε θέλει δυνηθῆ νὰ κατασταθῇ τέλειον, καὶ ἑπομένως καθίδρυμα τῶν Μουσῶν τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Πῶς ὅμως τότε αἴρονται αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας οἱ Καθηγηταὶ τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου ἀπαντῶσιν, ἀναγκαζόμενοι ἕνεκα τῆς τῶν σχολείων καὶ γυμνασίων ἀτελείας, πρότερον μὲν νὰ γίνωνται συγγραφεῖς ἔπειτα δὲ καθηγηταί; Διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἑδρῶν αἴρονται ἢ αὔξουσιν αἱ δυσχέρειαι αὗται; Ἡμεῖς τοὐλάχιστον νομίζομεν ὅτι διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἑδρῶν καθίστανται ἀνυπέρβλητοι. Ἐὰν δὲ συμφέρῃ τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον καθὸ μόνον νὰ κατασταθῇ τέλειον, καὶ συμφέρει νομίζομεν διότι ὑπάρχουσι μὲν μικρὰ Πανεπιστήμια ἐν τῇ ἑσπερίᾳ Εὐρώπῃ, Πανεπιστήμια ἀτελῆ, ἀλλ’ οἱ νέοι μεταβαίνοντες εἰς ἄλλα Πανεπιστήμια ἀναπληροῦσι τὰς ἐλλείψεις των. Παρ’ ἡμῖν ὅμως τοῦτο ἔσται ἀδύνατον. Ἐὰν λοιπὸν τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον συμφέρῃ νὰ ᾖναι τέλειον γίνεται φανερὸν, ὅτι ἡ μὲν ἐλάττωσις τῶν ἑδρῶν καὶ τῶν καθηγητῶν εἶναι ἐπιζήμιος, ὁ δὲ διορισμὸς ἔστω καὶ διπλῶν καθηγητῶν τῆς αὐτῆς ἕδρας μάλιστα δὲ σπουδαίως συντελῶν εἰς ἅμιλλαν τῶν καθηγητῶν καὶ εἰς ἔγερσιν τοῦ ἐπιστημονικοῦ πνεύματος, εἶναι τὰ μέγιστα συντελεστικὸς καὶ εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν προαγωγὴν τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῶν νέων, καὶ ἑπομένως τὰ μάλιστα ὠφέλιμος. Ἐπειδὴ λοιπὸν ὁ περιορισμὸς τῶν ἑδρῶν καὶ τῶν καθηγητῶν εἶναι τὰ μάλιστα πολέμιος εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἑπομένως εἰς τὴν ἐπιστήμην, εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν καὶ εἰς τὴν προαγωγὴν τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῶν νέων, νομίζομεν ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἑδρῶν δὲν εἶναι συμφέρουσα τοὐλάχιστον μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νέου ὀργανικοῦ νόμου· καθ’ ὅσον ἡ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως οἰκονομία ὡς πρὸς τὴν ἐπιστημονικὴν ὠφέλειαν εἶναι ὅλως ἀσήμαντος. Διὰ τοὺς λόγους τούτους πεποίθαμεν ὅτι ἡ τοῦ ἔθνους Συνέλευσις λαμβάνουσα ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο, ἔχουσα δὲ καὶ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τῶν καταργηθησομένων ἑδρῶν μὴ οὐσῶν προσδιωρισμένων ἐνδέχεται νὰ παυθῶσι κατὰ τὸ δοκοῦν καὶ αὐθαιρέτως καθηγηταὶ εἰδικοὶ καὶ ἑπομένως ἀνεκτίμητοι καὶ διὰ τοῦτο ἀναπλήρωτοι, δὲν θέλει ἐγκρίνει τὴν ἐλάττωσιν ταύτην. Τελευτῶντες δὲ λέγομεν ὅτι ἡ μὲν δαπάνη εἰς τὰ τῆς παιδείας εἶναι οἰκονομία, ἡ δὲ φειδωλία εἰς μὲν τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἔθνους βλαβερὰ εἰς δὲ τὴν εὐδαιμονίαν καὶ εὔκλειαν αὐτοῦ μέγιστον πρόσκομμα.

§17ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§18ΜΙΛΗΣΗΣ. Δύω λέξεις, Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· διότι ἕως τώρα οἱ Κύριοι διδάσκαλοι ὡμίλησαν περὶ ὅλων τοῦ κόσμου τῶν Πανεπιστημίων, περὶ ἰατρικῆς, περὶ φιλολογίας, καὶ ἐν γένει de omnibus rebus et de quibusdam ceteris· περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲ μόνον δὲν εἶπον τίποτε (γέλως).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Βενιζέλος θέλει νὰ ὁμιλήσῃ μόνον ὡς πρὸς τὴν ἰατρικὴν σχολὴν, ὑπόσχεται δὲ νὰ ᾖναι σύντομος.

§20ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§21ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ εἰσηγητικὴ ἐπιτροπὴ πρὸ πάντων, Κύριοι, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε διὰ τοῦ Κ. Ῥεβελάκη, ἐπέπεσε διὰ τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς μέτρων βαρέως κατὰ τῆς ἰατρικῆς σχολῆς καὶ πρὸ πάντων εἰς ταύτην, καθὼς σᾶς ἐξέθεσεν ὁ Κ. Ῥεβελάκης, ἐζήτησε νὰ ἐπιφέρῃ τὰς μεγάλας οἰκονομίας, αἵτινες θὰ σώσωσι τὸ ἔθνος. Ἀκριβὴς συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου εἶναι, Κύριοι, πολὺ δύσκολος, ἐπιστημονικὴ συζήτησις εἶναι πολὺ δύσκολος, εἶναι ἀδύνατος, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔλθωμεν εἰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι εἰς κάθε ἄλλο μέρος δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν θέσιν των παρὰ εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Μολαταῦτα ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τοῦ ἀντιπροσώπου της εἰσῆλθεν εἰς τοιαύτας λεπτομερείας, πρὸ πάντων ἀφορώσας τὴν ἰατρικὴν σχολὴν, καὶ διὰ τῆς ἀναλύσεως τῆς ἀνατομικῆς ἐζήτησε ν’ ἀποδείξῃ τὸ σφαλερὸν τῆς σημερινῆς συστάσεως τῆς ἰατρικῆς σχολῆς, καὶ ἑπομένως νὰ ἐπιφέρῃ καὶ τὴν διόρθωσιν ὄχι μόνον δι’ οἰκονομικοὺς λόγους, ἀλλὰ δι’ ἐπιστημονικοὺς, διὰ ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἐπιστημονικὴν σύγχυσιν, εἶπε ῥητῶς· διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι μολονότι δὲν εἶχον τὴν διάθεσιν καὶ θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ εὐκαιρία τοῦ ν’ ἀναπτύξω τὰς περὶ ἐπιστήμης ἰδέας μου ὑπὸ τὴν σχέσιν αὐτῆς πρὸς τὴν σχολὴν, μολαταῦτα εἶναι ἠναγκασμένος ὀλίγιστα περὶ τούτου νὰ σᾶς ἀναφέρω· θέλω δὲ, καθὼς ὑπεσχέθην, ἐν μεγίστῃ βραχυλογίᾳ σᾶς ἀναφέρει περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐζήτησε ν’ ἀποδείξῃ τὸ σφαλερὸν τῆς συστάσεως τῆς ἰατρικῆς σχολῆς βασιζομένη ἐπὶ δύο κυρίως λόγων

§22ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν παρακαλῶ νὰ δώσω (θόρυβος)

§23ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐὰν λάβῃ ὁ Κύριος Ῥεβελάκης τὸν λόγον, τὸν ἔχω καὶ ἐγὼ κατόπιν αὐτοῦ (θόρυβος).

§24ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ κατάστασις τῆς συγχύσεως ἡ ὁποία γεννᾶται ἐκ τῆς ἀλληλομαχίας, τὴν ὁποίαν βλέπετε, εἶναι ἀπόδειξις τῶν ὅσων σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι παράλογον νὰ συζητήσωμεν ἐπιστημονικὰ πράγματα εἰς τοιοῦτον σύλλογον, ὁ ὁποῖος ἔχει ἄλλον προορισμὸν, καὶ ὅλως πολιτικὴν ἀποστολήν. Ἐὰν πρόκηται νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις σπουδαία, Κύριοι, τότε ἀπαιτεῖται νὰ μοὶ παρέξητε ἐπὶ στιγμάς τινας τὴν προσοχήν σας, ἄλλως εἶναι περιττὴ πᾶσα ὁμιλία, ἂς καταστρέψωμεν τὸ πᾶν, καὶ οὕτω θὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ μας, νὰ ἐπιφέρωμεν ῥιζικὰς οἰκονομίας. Κύριοι, ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ προέβη διὰ τοῦ Κ. Ῥεβελάκη εἰς τὸ ἔργον της κατὰ δύω τρόπους, τοὐτέστι παραβάλλουσα τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς ἰατρικῆς σχολῆς πρὸς ἐκείνην ἐν ᾗ εὑρίσκετο ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Πανεπιστημίου μέχρι τοῦ 1848, καὶ δεύτερον παραβάλλουσα τὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἡμῶν ἰατρικὴν σχολὴν πρὸς ἐκείνας ἑτέρων πανεπιστημίων ἐν τῇ Εὐρώπῃ καὶ ἰδίως παραβάλλουσα τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον πρὸς τὸ τῶν Παρισίων. Ἐνταῦθα ἁρμόζει κάλλιστα, Κύριοι, ἡ κοινὴ παροιμία καὶ «κόρκορος ἐν λαχάνοις» καὶ «Σαοὺλ ἐν προφήταις», Ἡ παραβολὴ τῶν γιγάντων ἐκείνων τῆς ἐπιστήμης πρὸς ἡμᾶς τοὺς νάνους εἶναι λίαν ἀτυχὴς, εἶναι τόλμημα, Κύριοι! Θέλω ἐξετάσει, καὶ τὰ δύω ζητήματα, καὶ θέλω σᾶς ἀποδείξει ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν δύο ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶναι ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὸ πρῶτον ζήτημα, Κύριοι, τὴν σχέσιν τὴν ὑπάρχουσαν μεταξὺ τῆς σημερινῆς ἰατρικῆς σχολῆς καὶ ἐκείνης τῆς ἐποχῆς τοῦ 36–48 ἐπιτρέψατέ μοι ἐν ὀλίγοις νὰ σᾶς εἴπω τινὰ, διότι ὑπῆρξα εἷς ἐκ τῶν πρώτων φοιτητῶν τῆς ἰατρικῆς σχολῆς ἀπὸ τοῦ 1840–1844. Ἤρχισα δὲ τὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ διδασκαλίαν μου κατὰ τὸ 49 καὶ 50, ὥστε εἰς ὅλον τὸν βίον τοῦ Πανεπιστημίου ἔχω διάστημα ἐλλείψεων 4 ἢ 5 χρόνων μόνον. Δὲν ἠξεύρω πόθεν ἠρύσθησαν τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας σᾶς ἐξέθεσαν. Τοῦτο μόνον, Κύριοι, δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὡς φοιτητὴς τῆς τότε ἐποχῆς, ὅτι ἡ ἰατρικὴ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐμπεριεῖχε ἀκριβῶς μόνον τὸν σκελετὸν τῆς ἐπιστήμης, καὶ οὐδὲν πλέον· καὶ ἀπορῶ μάλιστα Κύριοι, πῶς ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἀνέτρεξεν εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τοῦ 1834, ὅπου ἤθελεν ἀνεύρει τὴν χειρουργικὴν ἢ πρακτικὴν σχολὴν, τότε δὲν ἦσαν ἢ 3 ἢ 4 καθηγηταὶ καὶ μόλα ταῦτα κατὰ τήν ἐποχὴν ἐκείνην ἐγένοντο ἰατροὶ, καὶ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι ὑπάρχουσι τινὲς ἐκ τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἰατρῶν, οἵτινες διῆλθον τὴν σπουδήν των ἐν τῇ τότε πρακτικῇ σχολῇ· ἡ ἰατρικὴ σχολὴ, Κύριοι, κατὰ τὸ 1836 ἔτος ἦτον εἰς τὴν πρώτην γένεσίν της· διότι καὶ ἡ ἐπιστήμη ἐν τῇ Ἑλλάδι τότε πρῶτον ἱδρύετο. Εἰξεύρετέ τι περισσότερον; δὲν εὕρισκον πρόσωπα εἰς τὰ ὁποῖα ν’ ἀναθέσωσι τὰς οὐσιώδεις ἕδρας τῆς ἐπιστήμης, καὶ διὰ τοῦτο δύο οὐσιωδεστάτους κλάδους ἀνέθετον εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον, καὶ ὅταν ὁ θάνατος αἴφνης ἀφήρπασεν ἕνα καθηγητὴν τὶ νομίζετε ὅτι ἐγένετο; εἰς ἅπαντα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος ἐκηρύττετο «τίς βούλεται καθηγητὴς γενέσθαι, καὶ οὐδεὶς παρουσιάζετο! Εἷς μόνον, Κύριοι, ἀπεφάσισε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν πρακτικὴν ἄσκησιν τῆς ἰατρικῆς καὶ ἀνέλαβε τὸν ἀγῶνα διδάσκων νὰ σπουδάσῃ, καὶ εἶναι τόσον εὐσυνείδητος, ὥστε δὲν θέλει τὸ ἀρνηθῆ, ὅτι διδάσκων ἡμᾶς ἐσπούδαζε ταυτοχρόνως τὴν ἐπιστήμην. Ἑπομένως δὲν εἶναι παράξενον, ἂν ὑπῆρχον 7 ἢ 8 μόνον καθηγηταὶ, διότι τότε πρῶτον ἡ ἐπιστήμη ἱδρύετο ἐν Ἑλλάδι, καὶ δὲν ὑπῆρχον πλειότεροι οἱ δυνάμενοι νὰ διδάξωσιν. Ἀλλὰ τὶ σᾶς εἶπον, Κύριοι; ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς σχολῆς ἐκείνης, δὲν ἦσαν κατώτερα ἀπὸ τὰ τῆς σημερινῆς ἐποχῆς. Συγχωρήσατέ μοι, Κύριοι, διότι εἶμαι πλάσμα ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, καὶ κολακεύεται ἡ φιλοτιμία μου. Μολαταῦτα σᾶς λέγω μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν, ὅτι πάντες οἱ τότε σπουδασταὶ ἐκτὸς ὀλίγων, ὑπὸ ἐνδείας ἀναχαιτισθέντων, κατεφύγαμεν εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς Εὐρώπης καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ ἀρχίσωμεν ἀπ’ ἀρχῆς τὴν ἐπιστήμην. Τοῦτο δὲν τὸ ἐπράξαμεν οὔτε ἀπὸ μεγάλην ἀφθονίαν πλούτου, τὸν ὁποῖον ἐπήγαμεν νὰ καταδαπανήσωμεν εἰς τὴν Εὐρώπην, οὔτε νὰ κατατρίψωμεν τὸν καιρόν μας ἐπὶ ματαίῳ. Ἀλλὰ διότι συνῃσθανόμεθα μεγίστην ἀνάγκην, καὶ ἐπικαλοῦμαι ἅπαντας τοὺς τότε συναδέλφους μου καὶ συσπουδαστάς μου εἰς μάρτυρας τῶν λόγων μου. Τοιαύτη ἦτο ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων τότε, Κύριοι, καὶ δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ ἦναι ἄλλη, διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἱδρύσεως τῆς ἐπιστήμης, ἐν τῇ ὁποίᾳ οὐδὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ὁπωσοῦν τοὐλάχιστον τέλειον. Ἀκολούθως λέγει ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπιτροπῆς ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη τῆς σχολῆς ἐξηκολούθει μέχρι τοῦ ἔτους 52–53, ὅτε τὸ σύστημα τὸ ὀλέθριον τῆς τότε Κυβερνήσεως εἰσέδυσεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον! Εἶναι βέβαιον, Κύριοι, ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ὅτι μέχρι τοῦ ἔτους 52 καὶ 53 δὲν προσετέθησαν ἕτεροι καθηγηταὶ, ἀλλ’ ἔμενον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἅπαξ ἐν ἀρχῇ διωρίσθησαν, κατὰ δὲ τὸ 49, ἀποχωρήσαντος ἑνὸς καθηγητοῦ, ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις δι’ ἔλλειψιν καταλλήλου προσώπου εὑρισκομένου ἐνταῦθα, καὶ διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐζήτει ἡ τότε αὐλὴ νὰ φέρῃ ἰατρὸν ἐκ τῶν εὐνοουμένων της οὐχὶ κατάλληλον πρὸς διδασκαλίαν, ἠναγκάσθη, λέγω, διὰ τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας Κ. Καλλιφρονᾶ ν’ ἀντισταθῇ κατὰ τῆς Αὐλῆς ἔπεισεν αὐτὴν νὰ δεχθῇ ἕτερον καθηγητὴν, τὸν ὁποῖον ἐκάλεσεν ἀπὸ ἐπαρχίας τινὸς, ὅπου μετήρχετο τὴν πρακτικὴν ἰατρικὴν, καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ὁ καθηγητὴς οὗτος ἦτον ἱκανὸς καὶ ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει εἷς ἐκ τῶν καλλιτέρων καθηγητῶν τῆς ἡμετέρας σχολῆς. Τοιαύτη ἦτον ἡ ἔλλειψις προσώπων ἱκανῶν, Κύριοι, μέχρι τοῦ 1849. Τότε ὅμως ἐπέρχεται ἡ δευτέρα περίοδος τῆς ἰατρικῆς σχολῆς, ἡ περίοδος τῆς διαφθορᾶς κατὰ τὴν ἰδέαν τῆς ἐπιτροπῆς, κατ’ ἐμὴν δὲ ἰδέαν ἡ περίοδος τῆς ἀναπλάσεως! Εἶναι, Κύριοι, ὁ αὐτὸς ὑπουργὸς μάρτυς, ὁ Κ. Καλλιφρονᾶς, ὅτι κατὰ τὸ 49 πρὸς τὸ 50 προσεκάλεσε διὰ τὴν μεγίστην ἔλλειψιν νὰ λάβωσι μέρος ὡς τακτικοὶ καθηγηταὶ ἰατροὶ ἐξ Εὐρώπης, τότε ἀφιχθέντες, καὶ οὗτοι ἠρνήθησαν νὰ λάβωσι μέρος, ἀμέσως διοριζόμενοι ὡς καθηγηταί· εἶπον ὅτι θέλουσι νὰ δοκιμάσωσι τὴν τύχην των, καὶ τὴν ἱκανότητα αὐτῶν διὰ τῆς ὑφηγεσίας, διότι τοῦτο ἦτο τότε καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ ᾖναι μέχρι τῆς σήμερον τὸ δοκιμαστήριον· ἐγένοντο λοιπὸν ὑφηγηταί, καὶ ἀπὸ τότε ἀρχίζει ἡ ὑφηγεσία ἐν τῇ ἰατρικῇ σχολῇ. Τότε ἐδίδαξαν ὡς ὑφηγηταὶ μεταξὺ τοῦ 49 καὶ 50, 4 ἢ 5 ἐξ αὐτῶν, διὰ δὲ τὴν ἀνάγκην εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ἡ ἐπιστήμη· ἤρχισεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ 52–53–55 νὰ διορίζῃ καθηγητάς· δὲν δύναταί τις, Κύριοι, παρὰ μόνον ἐπιστήμων ὢν, νὰ συναισθανθῇ τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο ἀπολύτως ἡ πρόοδος τῆς διδασκαλίας τῆς Ἰατρικῆς, καθόσον ἡ πρόοδος τῆς ἐπιστήμης οὐχὶ ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ἀλλ’ ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἀδιακόπως προβαίνει. Αἱ ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὴν ἰδικήν μας σχολὴν τότε, ἦσαν μέγισται, διότι δὲν εἶχε καθηγητὴν τῆς παθολογικῆς ἀνατομίας, καὶ δὲν ἔχει καὶ σήμερον ἀκόμη! ἀναφέρω πράγματα κύριοι, διότι ἄλλως δὲν ἠθέλατε εἶσθαι εἰς κατάστασιν νὰ ἐννοήσητε, σᾶς λέγω δὲ, ὅτι τὸ μάθημα τῆς παθολογικῆς ἀνατομίας εἶναι ἡ βάσις τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης, καὶ δὲν ὑπάρχει ἐν τούτοις καθηγητής· καὶ εἷς ἐκ τῶν ἡμετέρων συναδέλφων ἐδίδασκε τοῦτο ἐπὶ τρία ἔτη ὡς ὑφηγητὴς, μετὰ 3 ἔτη ἐγένετο καθηγητὴς, εἰπέτε μοι ἂν τοῦτο εἶναι ἔγκλημα· σήμερον ὅμως ὁ καθηγητὴς οὗτος ἀνέλαβεν ἕτερον κλάδον τῆς ἐπιστήμης, ὥστε καὶ σήμερον ἡ παθολογικὴ ἀνατομία δὲν διδάσκεται ὑπὸ καθηγητοῦ, διδάσκεται ὑπὸ ὑφηγητῶν! Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐγένετο καὶ ἡ προσθήκη καὶ τῶν λοιπῶν καθηγητῶν πάντοτε ὡς ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς διδασκαλίας. Ἡ ἀνάγκη τῆς μεγάλης ἐκτάσεως τῆς ἐπιστήμης, τῆς ἀδιακόπου προόδου, ἀναγκάζει ἑκάστοτε τὴν κυβέρνησιν νὰ παραλαμβάνῃ ἐκ τῶν ὑφηγητῶν καὶ νὰ τοὺς διορίζῃ ἐκτάκτους καθηγητὰς δίδουσα εἰς αὐτοὺς 250 δραχμὰς τὸν μῆνα ἀφοῦ ἐδίδαξαν ἐπὶ 6–8 ἔτη, ἀφοῦ κατέτριψαν καὶ νεότητα καὶ τὴν ὑγείαν των κατέφθειραν διδάσκοντες. Δὲν θέλω διόλου νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι ἴσως κατὰ τὰς διαφόρους ἐποχὰς, διότι ὁ ἄνθρωπος παντοῦ καὶ πάντοτε εἶναι ὁ αὐτὸς, δὲν θέλω νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι ἴσως ἠδύνατο νὰ γίνῃ, ἴσως μιᾶς ἢ δύω ἑδρῶν, ἢ κάλλιον εἰπεῖν καθηγητῶν, ἐλάττωσις, ἀλλὰ τοῦτο ἤξιζε νὰ γίνῃ, ἂν ὁ πλεονασμὸς ἦτο πολὺ μέγας· θέλετε ὅμως φέρει διὰ τῆς ἐλαττώσεως ἑνὸς ἢ δύο καθηγητῶν τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς μεγάλην ζημίαν εἰς τοὺς σπουδάζοντας. Τοιαῦται προσθῆκαι ἐγένοντο καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης πολιτικῆς καταστάσεως· ἡ ἐποχὴ ἦτο τοιαύτη, ὁ πολιτικὸς ῥοῦς ἠνάγκασε τοὺς ὑπουργοὺς νὰ ἐνεργήσωσι τοῦτο, νὰ φέρωσι καθηγητὰς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον χωρὶς νὰ διδάξωσιν ὡς ὑφηγηταί, χωρὶς νὰ δοκιμασθῶσι διὰ τῆς ὑφηγεσίας. Ἀλλ’ ὡς σᾶς εἶπον τοιοῦτος εἶναι ὁ ῥοῦς τῶν πραγμάτων τῶν πολιτικῶν, τὸν ὁποῖον καὶ ἡ ἐπιστήμη δὲν δύναται νὰ ὑπεκφύγῃ. Ἄλλως δὲ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οἱ διορισθέντες ἐπίσης εἶναι ἄξιοι. Ἀλλά, κύριοι, ἂν θελήσωμεν ὑπὸ τὴν δευτέραν ἔποψιν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, παραβάλλοντες τὸ ἡμέτερον πανεπιστήμιον πρὸς τὰ λοιπὰ, πρῶτον, λέγω, ὅτι δὲν ἔχομεν ποσῶς τὸ δικαίωμα νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Παρισίων· πρέπει νὰ ζητήσωμεν σχέσιν τινὰ παραβολῆς τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου πρὸς τὰ δευτέρας ἢ τρίτης τάξεως Πανεπιστήμια. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν παραβολὴν καὶ τὰς τοπικὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς εὑρισκόμεθα καὶ αἱ ὁποῖαι καθιστῶσι τὴν θέσιν τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου κἄτι τι διάφορον, τῆς θέσεως τῶν δευτερευόντων καὶ τριτευόντων τῆς Εὐρώπης. Τί σᾶς εἶπον κύριοι; παραβάλλετε τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον πρὸς τὸ τῶν Παρισίων καὶ θὰ ἰδῆτε ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχουν 12 ἕδραι, ἐν δὲ τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ 18. Βεβαίως ὁ μὴ γινώσκων δὲν δύναται παρὰ δικαίως νὰ θορυβηθῇ καὶ νὰ ζητήσῃ ἀμέσως τὴν ἐλάττωσιν, ἀναλόγως τῆς καταστάσεως τῶν ταμείων μας. Τί ἀποδεικνύεται ὅμως, κύριοι, ἐκ τῆς ἀκριβοῦς ἐρεύνης; ὅτι ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ τῶν Παρισίων ὑπάρχουσιν 28 ἕδραι.

§25ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, διότι δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν.

§26ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐκεῖ ὑπάρχουν πλεῖστοι ἐκτὸς τῶν 28 τακτικῶν καθηγητῶν τῆς Ἰατρικῆς σχολῆς διδάσκοντες εἰς τὰ νοσοκομεῖα, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν θεωροῦνται καθηγηταὶ τῆς Ἰατρικῆς σχολῆς, καὶ τοιούτων ὑπάρχει πλῆθος μέγα. Ἕκαστον νοσοκομεῖον ἔχει 2 ἢ 3 τῆς παθολογίας, 2, 3 τῆς χειρουργικῆς καθηγητάς, τὰ δὲ νοσοκομεῖα εἶναι πλεῖστα. Ἀλλά, κύριοι, ἐγὼ σᾶς ἀναφέρω ἓν μικρότερον Πανεπιστήμιον τὸ τοῦ Βερολίνου, εἰς τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐγὼ ἐσπούδαζα ὑπῆρχον 34 καθηγηταὶ, ἐξ αὐτῶν ἦσαν 29 οἱ τακτικοὶ καὶ 5 ὑφηγηταί· τί γίνεται ὅμως μεταξὺ τῶν τακτικῶν καθηγητῶν τῆς Ἰατρικῆς; ἦτο ἕνας μέγας Ἄτλας ὅστις ἔφερεν 4 ἕδρας ἐπὶ τῶν ὤμων του, ὁ Ἰωάννης Μύλλερ, μετὰ τὸν θάνατον τοῦ ὁποίου 3 τὸν ἀντικατέστησαν· κατόπιν δὲ τούτου διωρίσθησαν ἕτεροι, ὥστε σήμερον τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Βερολίνου ἔχει περὶ τὰς 42–44 ἕδρας ἐν τῇ Ἰατρικῇ σχολῇ. Δὲν θέλω νὰ παραβάλλω δὲ τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον πρὸς ἄλλα, διότι εἶναι δύσκολος ἡ θέσις ἐκείνου, ὅστις ζητεῖ νὰ παραβάλλῃ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰ τῆς πρώτης τάξεως ἐν Εὐρώπῃ. Ἂν παραβάλητε τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον πρὸς τὰ τῆς Ἐρλάγγης καὶ Γένας, θέλετε εὕρει ὅτι ἔχει πολὺ περισσοτέρους καθηγητὰς τῷ ὄντι. Ἀλλ’ ἠξεύρετε τί εἶναι τὰ Πανεπιστήμια ταῦτα; εἶναι προπαιδευτικὰ καταστήματα, οἱ μαθηταὶ μένουσιν ἐκεῖ 5 ἢ 6 μῆνας μόνον καὶ μετὰ ταῦτα ἔρχονται εἰς τὰ μεγαλείτερα Πανεπιστήμια. Πρὸς ταῦτα δὲν δύναται νὰ παραβληθῇ τὸ ἰδικόν μας, διότι τοῦτο πρέπει νὰ ᾖναι καὶ τὸ προπαιδευτικὸν καὶ τὸ τελειότερον ἐν τῇ Ἀνατολῇ Πανεπιστήμιον· καὶ τὸ πρότυπον ἐκπαιδευτικὸν κατάστημα, ἑπομένως ἀπαιτεῖται μέσος τις ὅρος τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ βαδίσῃ κανείς· πρέπει λοιπὸν νὰ καταστήσητε τὸ Πανεπιστήμιον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ σπουδαία ἔλλειψις, νὰ ᾖναι ὅσον τὸ δυνατὸν πρακτικῶς καὶ θεωρητικῶς τέλειον, καὶ ἑπομένως ὅσον τὸ δυνατὸν ἐντελέστερον, σᾶς παρατηρῶ δὲ κύριοι καὶ τοῦτο· ὁ ἐξερχόμενος φοιτητὴς ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ Πανεπιστημίου, ἐννοῶ τὸν φοιτητὴν, ὁ ὁποῖος διατρέφεται μετὰ μεγίστης στενοχωρίας, ὁ ὁποῖος ζητεῖ τὸ ἐπάγγελμα ὡς μέσον ποριστικὸν, ὁ ὁποῖος ὅμως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαχειρίζηται τὴν ζωὴν τοῦ πολίτου, ποῦ θέλει καταφύγει ἵνα συμπληρώσῃ τὰς γνώσεις του; ἢ μήπως νομίζετε, ὅτι ὁ τοιοῦτος φοιτητὴς ὡς ἐκ τῆς προπαιδευτικῆς σπουδῆς, ἥτις δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν καὶ αὐτὴ εἶναι ἀτελὴς, εἶναι κάτοχος ξένων γλωσσῶν, ὥστε νὰ συμπληρώσῃ θεωρητικῶς τὰς γνώσεις του ἀπὸ ξένων συγγραμμάτων βοηθούμενος; Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς ὅλως διαφορετικὴν περίστασιν, ὅλως ἰδίαν θέσιν ἡ ὁποία μᾶς ἐπιτρέπει ἂν θέλετε, καὶ μικράν τινα γενναιότητα καὶ κατάχρησιν περὶ τὴν δαπάνην διὰ τὸ Πανεπιστήμιον; εἶναι ἡ φύσις τῶν πραγμάτων τοιαύτη ἐν Ἑλλάδι. Σᾶς λέγουν, Κύριοι, ὅτι τὰ προϊόντα τῆς Σχολῆς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶναι τὰ αὐτὰ μὲ τὰ προϊόντα τῆς σημερινῆς Σχολῆς! Σᾶς ἀνέφερον, Κύριοι, ὅτι τότε ἤμην φοιτητής· δὲν ἄφησα τὸ Πανεπιστήμιον παρὰ τέσσαρα ἢ πέντε ἔτη· σᾶς βεβαιῶ, ὡς ἔχων μεγαλητέραν πεῖραν παντὸς ἄλλου, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει ἐνταῦθα, ἢ τοὐλάχιστον ἴσην μέ τινας ἄλλους, καὶ ἐπειδὴ ὑπῆρξα κοσμήτωρ τῆς Σχολῆς ἐπὶ 2 ἔτη, καὶ συγκλητικὸς, ἔχω γνώσεις ἀκριβεστάτας, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, ὅτι οἱ φοιτηταὶ τῆς σημερινῆς ἰατρικῆς Σχολῆς, καὶ ὡς πρὸς τὰς θεωρητικὰς γνώσεις, ἐν μέρει δὲ, καὶ ὡς πρὸς τὰς πρακτικὰς, δύνανται νὰ παραβληθῶσι πρὸς μαθητὰς ἐρχομένους ἐξ Εὐρώπης· δὲν μοὶ πιστεύετε; Ἡ στατιστικὴ τοῦ Ἰατροσυνεδρίου εἶναι εἰς χεῖράς σας, καὶ θέλετε πεισθῆ περὶ τούτου· ὑπάρχουν ἐλλείψεις τινὲς πρακτικαὶ, εἶναι βέβαιον, ἀλλὰ τοῦτο πρέπει ν’ ἀποδοθῇ καὶ πάλιν εἰς τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις, εἰς ἃς εὑρισκόμεθα· δὲν ἔχομεν πληθὺν νοσοκομείων· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν πληθὺν ὑγειῶν ἀνθρώπων, πῶς θέλετε Κύριοι νὰ ἔχωμεν πληθὺν ἀσθενῶν; Δὲν ἔχομεν πολλὰ πρακτικὰ μέσα, καὶ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, ζητοῦμεν νὰ τὰ καταστρέψωμεν, ὡς π. χ. τὴν Ἀστυκλινικήν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν παραβάλητε τὴν σημερινὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν πρὸς ἐκείνην τὴν ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς συστάσεως τοῦ Πανεπιστημίου ἱδρυθεῖσαν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι σήμερον ἔχομεν καὶ κατάστημα ἰδιαίτερον διὰ τὰ νοσήματα τῶν ὀφθαλμῶν, σήμερον ἔχομεν κατάστημα ἰδιαίτερον διὰ τοὺς παῖδας· ἔχομεν καταστήματα διὰ τὰ σιφυλιτικὰ νοσήματα· εἰς τὰ καταστήματα ταῦτα ἐκπαιδεύονται νέοι μετὰ μεγίστου ζήλου, ἀσκοῦνται πρακτικῶς εἰς τὰ μαθήματα ταῦτα· καὶ ὑπὸ πρακτικὴν λοιπὸν ἔποψιν τὴν σήμερον εἶναι εἰς καλητέραν θέσιν ἡ Σχολή· εἰς τὰ εἰδικὰ ταῦτα νοσοκομεῖα ὑπάρχουν κατ’ ἀνάγκην ἰατροὶ, οἵτινες εἶναι καὶ ἔκτακτοι καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ χρησιμοποιοῦσιν αὐτὰ εἰς τὴν μετὰ ζήλου καὶ κόπων σπουδάζουσαν νεότητα· πρὸ πάντων δὲ ἔχομεν τὴν Ἀστυκλινικὴν, περὶ τῆς ὁποίας θέλει γίνει λόγος μετὰ ταῦτα, καὶ πάλιν θέλω ὁμιλήσει. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἡ Ἰατρικὴ Σχολὴ σήμερον παραβαλλομένη πρὸς τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν τῆς πρώτης ἐποχῆς εἶναι πολὺ τελειοτέρα, παραβαλλομένη δὲ πρὸς τὰς ἰατρικὰς σχολὰς τῶν ἄλλων Πανεπιστημίων τῆς Εὐρώπης, οὐδόλως περιέχει πλεονάζοντα ἀριθμὸν ἑδρῶν καὶ καθηγητῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ ἐπιτροπή σας λέγει, ν’ ἀφαιρέσητε 4 ἐκτάκτους καὶ 2 τακτικοὺς καθηγητὰς ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου· καὶ ποῖον πῆχυν θὰ λάβῃ, Κύριοι, ὁ ὑπουργὸς εἰς τὴν ἀφαίρεσιν ταύτην; Τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐγὼ, ἢ τὴν γνώμην τοῦ ἄλλου; ἀλλὰ θὰ ᾖναι αὕτη εἰλικρινής; ἔπειτα τώρα εὑρισκόμεθα εἰς τὸ μέσον τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ ἔτους· ὁ Καθηγητὴς, ὁ ὁποῖος μέλλει ν’ ἀφήσῃ τὴν ἕδραν του, ἤρχισεν ἤδη ἕνα μάθημα· πῶς θέλετε νὰ στερήσητε τοὺς μαθητὰς νὰ μὴ ἀκούσωσι τὴν περίοδον ταύτην; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ καλλίτερον εἶναι, αἱ ἐλαττώσεις νὰ γίνωσι μετὰ ταῦτα, ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι ἀνάγκη, ἀλλ’ ὄχι ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· ὁ κανονισμὸς εἶναι ἕτοιμος, ὁ πρώην ὑπουργὸς, ὅστις εἰργάσθη παρὰ πολὺ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ ἐπιτροπὴν περὶ τούτου ἐσύστησε, κατώρθωσεν, ὥστε νὰ ᾖναι ἕτοιμος, ἐὰν ἔχῃ παρατηρήσεις τινὰς νὰ κάμῃ ὁ νῦν ὑπουργὸς, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ φέρῃ τὸν ὁριστικὸν κανονισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ὅταν ἀποδειχθῇ, ὅτι εἶναι ἕδραι περιτταὶ, τότε νὰ καταργηθῶσιν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ μὴ ἐγγιχθῇ τὸ Πανεπιστήμιον, τὸ κατάστημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὡς σᾶς εἶπεν ὁ πληρεξούσιος τοῦ Πανεπιστημείου δὲν ἀνήκει μόνον εἰς ἡμᾶς, ἀλλ’ εἶναι ἡ κοινὴ διανοητικὴ τράπεζα εἰς ἣν παρακάθηνται ὅλαι αἱ Ἑλληνικαὶ φυλαί. Θέλετε λοιπὸν νὰ ἐλαττώσητε τὴν ἀξίαν τοῦ καταστήματος αὐτοῦ; ἐντὸς δύο μηνῶν ἔρχεται ὁ ὀργανισμὸς, ὅστις φέρει τὴν ἐλάττωσιν ταύτην. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θέλει παραδεχθῇ τὸ μέτρον τοῦτο τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἑπομένως θέλει ἀφήσει τὸν προϋπολογισμὸν ὅπως ἔχει.

§27ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§28ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε ἐζήτησα τὸν λόγον.

§29ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§30ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νὰ μείνῃ ὁ προϋπολογισμὸς ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ ὀργανισμός.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ συνέλευσις ἐφωτίσθη νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται πολλοὶ). (Θόρυβος).

§32ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. (θόρυβος). Μόνον ἐπὶ ἑνὸς ἀντικειμένου ἔρχομαι νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν Κ. Βενιζέλον (θόρυβος).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία κύριοι σᾶς παρακαλῶ.

§34ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἠξεύρω τί συνέβη καὶ μὴ μὲ ἀναγκάζητε νὰ τὸ εἴπω, ἀπ’ ἐχθὲς ἕως σήμερον. Δὲν ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα καὶ εἰς τὰς ἐπιστημονικὰς θεωρίας τοῦ Κυρίου Βενιζέλου. Ὁ Κύριος Βενιζέλος ἔκαμε τὸ χρέος του νὰ ὑπερασπισθῇ τοὺς συναδέλφους του. Τὸ αὐτὸ καὶ ὁ Κύριος Σαρίπολος. Τοῦτο μὲ ὑπενθυμίζει τὴν προχθεσινὴν συζήτησιν τῶν ὑγειονομείων καθ’ ἣν ἤρχετο ἕκαστος πληρεξούσιος καὶ ὑπερασπίζετο τὸν γραμματέα του κτλ. (θόρυβος). Θέλω μόνον ν’ ἀπαντήσω δύο λέξεις ὡς πρὸς τὴν σχολὴν τῶν Παρισίων· ὁ Κύριος Βενιζέλος εἶπε «καὶ κόρκορος ἐν λαχάνοις» διὰ τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον. Ἠξεύρετε διατί ἔκαμεν αὐτὴν τὴν παραβολὴν, διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Παρισίων, καὶ τοῦ δίδω τὸ βιβλίον νὰ τὸ σπουδάσῃ, ἐκτὸς ἐὰν θέλῃ νὰ ἀποπλανήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἕνεκα κακῶν πληροφοριῶν, αἱ ἕδραι εἶναι 28· εἶναι δὲ ὡς ἑξῆς. Ἀνατομία (πρὸς τοὺς στενογράφους). Γράφετέ τα, διότι εἶμαι ὑπεύθυνος δι’ αὐτά. — Ὁ Κύριος Βενιζέλος σᾶς εἶπε σοφιστικῶς ὅτι εἶναι 24 ἕδραι.

§35ΠΟΛΛΟΙ. 28.

§36ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. 28. Δὲν εἶναι σωστὸν τοῦτο. (Ἴδε ἀνωτ.) Ἐννοεῖται, Κύριοι, ὅτι οὔτε Φυσικὴν οὔτε Φυσικὴν ἰατρικὴν, οὔτε Χημείαν, οὔτε φαρμακευτικὴν ἔχομεν εἰς τὴν ἰατρικὴν σχολήν. Ὁ Κύριος Βενιζέλος λογαριάζει καὶ αὐτὰς, ἐνῷ ἐδῶ ὑπάρχουσι καὶ ἀνήκουν εἰς τὴν φιλοσοφικήν. Σᾶς ἀναγινώσκω, τὸν ἐπίσημον ὀργανισμὸν τοῦ 60. Ἰδοὺ «12 εἶναι αἱ ἕδραι κυρίως» διότι ἐκ τῶν 18 ἃς ἀναφέρει οὗτος, αἱ τέσσαρες ἐδῶ εἶναι κατεταγμέναι εἰς τὴν φιλοσοφικήν· μένουσι λοιπὸν 14· ἀφαιρέσατε καὶ τὴν Κλινικὴν τῆς Μαιευτικῆς ὡς καὶ τῆς χειρουργίας ἥτις δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ, καὶ θέλετε ἰδεῖ ὅτι ἐκεῖ εἶπα καθαρὰ τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλὰ τί συμβαίνει διὰ μερικὰ μαθήματα. Ὁ νομοθέτης ἐκεῖ ἐπρόβλεψε διὰ τὰ μαθήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παραδίδονται καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, νὰ ὑπάρχουν δύο καθηγηταὶ διὰ νὰ δύναται ὁ καθηγητὴς νὰ παραδίδῃ μόνον τὴν μίαν ἑξαμηνίαν, καὶ νὰ συγγράφῃ κατὰ τὴν δευτέραν ἢ νὰ περιηγῆται διὰ νὰ διδάσκῃ ἀκολούθως· τὴν μίαν ἑξαμηνίαν παραδίδει ὁ εἷς καθηγητὴς, καὶ τὴν δευτέραν ὁ ἄλλος. Ἐδῶ δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ ὀργανισμὸς, δὲν ἔχομεν δύο καθηγητὰς τῆς ἀνατομίας, ὥστε τὸ μὲν θέρος νὰ περιέρχηται πρὸς πλουτισμὸν τῶν γνώσεών του καὶ τὸν χειμῶνα νὰ παραδίδῃ. Ἄν ὑπῆρχε τοιοῦτος διοργανισμὸς ἠθέλαμεν ἔχει 36. Πρόσθες καὶ ἄλλους ἓξ διὰ τὰ ἄλλα τρία μαθήματα γίνονται 42. Εἶναι ἀληθῆ αὐτὰ ἢ ὄχι, Κύριε Βενιζέλε;

§37ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Εἶμαι ἕτοιμος· ἰδού. Δύο εἶναι τῆς ἰατρικῆς παθολογίας.

§38ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ὀνομάσατε ἕδρας. Ἐδῶ ἔχομεν μίαν καὶ μόνην ὡς σᾶς ἐξήγησα.

§39ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Δύο εἰς τὴν χειρουργικὴν παθολογίαν.

§40ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἐπίσης ἐδῶ ἔχομεν μίαν. — Ἕδρας νὰ μᾶς εἰπῆτε.

§41ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἡ ἕδρα τῆς φυσικῆς ἰατρικῆς ἀνήκει εἰς τὴν ἰατρικὴν σχολὴν καὶ οὐχὶ εἰς τὴν φιλοσοφικήν. Ἀφοῦ σᾶς λέγει ὁ Κύριος Ῥεβελάκης ὅτι ἐγγυᾶται, σᾶς λέγω ὅτι ἐγγυῶμαι καὶ ἐγώ. Ἰδοὺ, εἷς τῆς ἰατρικῆς φυσικῆς, εἷς τῆς ἰατρικῆς χημείας κτλ. Τακτικοὶ καθηγηταὶ εἰς τὴν σχολὴν τῶν Παρισίων εἶναι· 1 Φυσικῆς ἰατρικῆς. 1 Ἰατρικῆς φυσικῆς ἱστορίας. 1 Ἰατρικῆς χημείας. 1 Φαρμακευτικῆς. 1 Ἀνατομίας. 1 Φυσιολογίας. 1 Ὑγιεινῆς. 2 Ἰατρικῆς Παθολογίας. 2 Χειρουργικῆς Παθολογίας. 1 Παθολογικῆς ἀνατομίας. 1 Γενικῆς παθολογίας. 1 Ἐγχειριστικῆς. 1 Ἰατρικῆς ὕλης καὶ θεραπευτικῆς. 1 Ἰατροδικαστικῆς. 1 Μαιευτικῆς νοσήματα τῶν λεχωΐδων καὶ νεογνῶν. 1 Ὀστολογίας. 1 Συγκριτικὴ ἰατρική. 4 Κλινικῆς ἰατρικῆς οὗτοι διδάσκουν μόνον εἰς τὰ νοσοκομεῖα. 4 Κλινικῆς χειρουργικῆς οὗτοι διδάσκουν μόνον εἰς τὰ νοσοκομεῖα. 1 Κλινικῆς μαιευτικῆς οὗτοι διδάσκουν μόνον εἰς τὰ νοσοκομεῖα. 28 τακτικαὶ ἕδραι καὶ τακτικοὶ καθηγηταὶ ἐκτὸς πλήθους ἄλλων διδασκόντων ἐν τοῖς νοσοκομείοις.

§42ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν διατρέφετε τὰ πράγματα ἐπὶ τὸ σοφιστικώτερον διότι σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ τῆς φυσικῆς Βοτανικῆς Χημείας καὶ Φαρμακευτικῆς ἕδραι, ἐδῶ εἶναι εἰς τὴν φιλοσοφικὴν, καὶ ἐπειδὴ κατετάξατε αὐτὰς εἰς τὴν ἰατρικὴν, θὰ ἔχωμεν κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς σας 42 ἕδρας τῆς ἰατρικῆς σχολῆς· ἄρα ὡς σᾶς εἶπον δώδεκα εἶναι αἱ ἕδραι αἵτινες ἐν Παρισίοις ἀντιστοιχοῦσι μὲ 18 ἡμετέρας· τῷ ὄντι ὑπάρχει ἕδρα τοπογραφικῆς ἀνατομίας εἰς τὸ Παρίσι; ὄχι· ὑγιεινῆς δημοσίας χωριστά; ὄχι.

§43ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Ἂν θέλετε ν’ ἀπαντήσω εἶμαι ἕτοιμος νὰ δικαιολογήσω αὐτὰς τὰς ἕδρας.

§44ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Ἀφαιρέσατε λοιπὸν τὰς κατ’ ἀνάγκην διπλᾶς καὶ τὰς Κλινικὰς, αἵτινες εἰσὶ πολλαὶ κατ’ ἀνάγκην, καὶ δὲν ὑπάρχουσιν ἐδῶ, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι 12 καὶ μόνον 12 ἕδραι εἶναι τῆς ἰατρικῆς. Ὁ Κύριος Βενιζέλος σᾶς ὡμίλησε περὶ συγκριτικῆς ἰατρικῆς, κατὰ τὸν πίνακα τὸν ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσε (θόρυβος). Εἰς τὸ Παρίσι ὁ νόμος καθιέρωσε 14 ἕδρας τῆς ἰατρικῆς (ἐκτὸς τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν)· ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει ἓν κατάστημα Πανεπιστημίου, καὶ διὰ τοῦτο τὰς τρεῖς ἄλλας ἕδρας αἱ ὁποῖαι ἐδῶ ἀνήκουν εἰς τὴν φιλοσοφικὴν σχολὴν, ἐκεῖ τὰς ἔχουν εἰς τὴν ἰατρικήν. Ἐδῶ ὅμως ἂν τὰς λογαριάσωμεν εἰς τὴν ἰατρικὴν σχολὴν ἔχομεν 22 ἕδρας καὶ ἂν λογαριάσητε καὶ τὴν συγκριτικὴν ἰατρικὴν κλπ. θὰ ἔχωμεν τότε ὡς θέλει ὁ Κύριος Βενιζέλος, κατ’ ἀνάγκην πλέον τῶν 40 καθηγητῶν. Σᾶς προσθέτω δὲ ὅτι ὁ νόμος ὅστις ὁρίζει 18 ὅλας ἕδρας, ἰατρικῆς δὲ κυρίως 12, ὑπάρχει ἀπὸ τοῦ 1823 καὶ μολαταῦτα μέχρι τοῦ 1863 οὐδεμία ἕδρα προσετέθη. Ἐδῶ οἱ σοφοὶ τῆς Ἑλλάδος εὐκολώτερον ἀνευρίσκουν ἕδρας· οἱ σοφοὶ τῆς Γαλλίας ἀπὸ τοῦ 1823 μέχρι τοῦ 1863 δὲν προσέθηκαν οὐδεμίαν ἕδραν. Κατὰ τὸ 1863 ὁ μεγαλοφυὴς Ναπολέων θέλων νὰ τιμήσῃ ἓν πρόσωπον τὸν περίφημον Ῥαγιὲ ὅστις εἶναι μέλος τῆς ἀκαδημίας τῶν ἐπιστημῶν τῶν Παρισίων καὶ θέλων νὰ διορίσῃ αὐτὸν πρύτανιν (doyen) εἴτε διευθυντὴν ἢ κοσμήτορα τῆς ἰατρικῆς σχολῆς, τὸν διώρισεν ὡς καθηγητὴν ἐν τῇ σχολῇ αὐτὴ τῆς συγκριτικῆς ἰατρικῆς. Τοσοῦτος ὑπῆρξε θόρυβος εἰς τὸν ἐπιστημονικὸν κόσμον τῶν Παρισίων ἕνεκα τοῦ διορισμοῦ τούτου, καὶ τοσαῦτα ὅλοι οἱ σοφοὶ καὶ δημοσιογράφοι τῆς ἐπιστήμης ἔγραψαν περὶ αὐτοῦ τοῦ μαθήματος, ὅπερ καλὸν ἐστὶ μόνον διὰ τὸν φιλόσοφον τῆς ἰατρικῆς, ὥστε ἠναγκάσθη ἐπὶ τέλους ὁ Ναπολέων νὰ τὸν παύσῃ.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη νὰ ἐγερθῶσι (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)· ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη ὅτι ἐφωτίσθη. Τρεῖς προτάσεις ἔχομεν σχετικὰς μὲ τὸ 1 ἄρθρον τοῦ 3 κεφαλαίου, ἡ πρώτη εἶναι τῆς ἐπιτροπῆς δι’ ἧς ζητεῖται ἡ κατάργησις 2 τακτικῶν καὶ 4 ἐκτάκτων καθηγητῶν.

§46ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Παρετήρησα εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι ὑπόσχεται κατὰ τὴν συζήτησιν νὰ εἴπῃ ποίας ἕδρας θεωρεῖ περιττάς. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριε Ῥεβελάκη· οἱ λόγοι σας νομίζω πρόκειται νὰ φέρουν ἓν ἀποτέλεσμα, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις δὲν ἐπιθυμεῖ διόλου νὰ μετανοήσῃ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀνέφερεν εἰς τὴν ἔκθεσίν της, ὅτι θέλει ὀνομάσει τὰς ἕδρας αὐτάς. Λέγω λοιπὸν εἰς τὸν Κύριον Πρόεδρον, ὅτι, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ ᾖναι ἑτοίμη πρὸς τοῦτο, τότε ἐννοῶ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς της, ἄλλως, ὅταν φέρῃ τὸ ἥμισυ τῆς προτάσεώς της, δὲν πρέπει νὰ ἀποπλανηθῇ ἡ Συνέλευσις μὲ αὐτό. Ὁ ὑπουργὸς πρέπει νὰ ὁρίσῃ τὰς ἓξ ἕδρας;

§47ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Τρεῖς εἶναι μόνον.

§48ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διότι οὕτω δύναται νὰ φέρῃ ἐπὶ τοῦ Πανεπιστημίου χεῖρα καταστρεπτικὴν, ὅπερ οὐδεὶς τῶν πληρεξουσίων ἐννοεῖ νὰ κάμῃ. Πιστεύω ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ὁρμᾶται ἀπὸ πνεῦμα οἰκονομίας εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀκούσῃ ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι ἡ δεῖνα καὶ δεῖνα ἕδρα εἶναι περιττὴ, διότι τὰ μαθήματα διδάσκονται, ἀλλὰ οἱ μαθηταὶ δὲν εἶναι ἀρκετοὶ ἢ εἶναι ἀνωφελῆ. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι οὐδὲ εἰς ψηφοφορίαν δύναται νὰ τεθῇ ἀφοῦ δὲν μᾶς δίδουν πληροφορίας.

§49ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχον ζητήσει κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας τὸν λόγον, διότι ἐνόμιζον, καὶ νομίζω, ὅτι ὅσα ἐλέχθησαν εἶναι ἀνωφελῆ καὶ ἄσκοπα. Ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, Κ. Πρόεδρε, εἶναι, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθοῦν ἓξ ἕδραι, τέσσαρες ἐκτάκτων καὶ δύο τακτικῶν καθηγητῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως, καί τοι ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ πρόγραμμα τῶν καθηγητῶν, δὲν ἐτόλμησε νὰ τὰς ὀνομάσῃ, διότι ὑποθέτω, οὔτε τὸν καιρὸν ἐθεώρει πρόσφορον, οὔτε τὰ μέσα εἶχε διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν σπουδαιότητα καὶ χρησιμότητα ἑκάστης τῶν ἑδρῶν. Τί δὲ ἔπραξεν; Ἀνέθετο εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ὁρίσῃ κατὰ τὴν συζήτησιν ποίας τῶν ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου θεωρεῖ ἀνωφελεῖς. Ἀλλ’ ἡ μέχρι τοῦδε συζήτησις εἰς τοῦτο ἆρα περιεστράφη; Ὄχι κατὰ δυστυχίαν. Ἠκούσαμεν πολλὰ περὶ τῶν Πανεπιστημίων τῶν Παρισσίων, τοῦ Βερολίνου, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν αὐτοῖς ἑδρῶν καὶ τὰ λοιπά· δὲν ἠκούσαμεν ὅμως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε ν’ ἀκούσωμεν ἀπὸ τοὺς Κυρίους καθηγητὰς, δηλαδὴ ποίας τῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἑδρῶν θεωροῦσι περιττὰς, εἴτε ἐν τῇ ἰατρικῇ, εἴτε ἐν τῇ νομικῇ σχολῇ. Ἐπειδὴ δὲ, Κ. Πρόεδρε, ἐπιθυμῶ νὰ ἦμαι δίκαιος, προσθέτω ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὁρίσωσιν οἱ προαγορεύσαντες τὰς καταργητέας ἕδρας, καθὼς δὲν ἠδυνήθη οὔτε ἡ ἐπιτροπὴ νὰ πράξῃ τοῦτο· διότι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος καιροῦ ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τούτου· ἕτοιμος εἶναι ὁ ὀργανικὸς Νόμος τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἐκεῖ εἶναι ὁ ἁρμόδιος τόπος διὰ νὰ ὁρισθῶσιν αἱ ἐν αὐτῷ ἀναγκαῖαι ἕδραι· ἄσκοπον δὲ καὶ ἐπικίνδυνον εἶναι νὰ περικόπτωμεν σήμερον τὰς ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου. Προτείνω ἑπομένως, Κύριε Πρόεδρε, νὰ μείνωσιν αἱ ἕδραι ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὅπως ἔχουσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν δὲ ν’ ἀποφανθῶμεν μετὰ ὥριμον καὶ σπουδαίαν σκέψιν περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ἀντικειμένου εἰς τὸν ὀργανικὸν νόμον τοῦ Πανεπιστημίου (ἐπιδοκιμασία).

§50ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§51ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ λόγος μου εἰς τοῦτο ἀπέληξε.

§52ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν λοιπὸν τρεῖς προτάσεις· αʹ) τῆς ἐπιτροπῆς περὶ ἀφαιρέσεως 2 τακτικῶν καθηγητῶν, καὶ τεσσάρων ἐκτάκτων· βʹ) τὴν ἀναβλητικὴν, δηλαδὴ ν’ ἀναβληθῇ πᾶσα ἔκπτωσις ἐκ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου, μέχρις οὗ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐπιψηφισθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου· καὶ γʹ) ὁ προϋπολογισμός. Ἀπωτέρω εἶναι ἡ ἀναβλητική.

§54ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μένει τοὐτέστιν ἰσχυρὸς ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἠμπορεῖ νὰ τροποποιηθῇ κατόπιν. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ νὰ μείνῃ ὁ προϋπολογισμὸς, ὅπως ἔχει, ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ σηκωθῶσιν· (ἀνίστανται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Ἐπὶ τοῦ βʹ. ἐδαφίου ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀφαίρεσιν τῆς μισθοδοσίας ἑνὸς βοηθοῦ· ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§56ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Δύω λέξεις, Κ. Πρόεδρε.

§57ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἐνταῦθα παρετήρησα, ὅτι ὄχι μόνον ὁ βοηθὸς (θόρυβος). Ἔχω εἰδικὴν ἀποστολὴν ἐνταῦθα, καὶ πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ἔχῃ ὀλίγην ὑπομονήν. Παρετήρησα, ὅτι ὄχι μόνον ὁ βοηθὸς δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ, ἀλλὰ νὰ προστεθῇ καὶ δεύτερος ὑπογραμματεὺς διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ γραφείου. Παρακαλῶ τὸν Κ. ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τοῦτο.

§58ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Ἐγὼ ἅπαξ διὰ παντὸς λέγω, Κύριοι, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἐλαττώσεων.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀφαίρεσιν, κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς μισθοδοσίας ἑνὸς βοηθοῦ, νὰ ἐγερθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Ὡς πρὸς τὸ γʹ. ἐδάφιον ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀφαίρεσιν τῆς μισθοδοσίας ἑνὸς προπαρασκευαστοῦ τῆς Ἀνατομίας.

§60ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ὁ Κ. Ῥεβελάκης εἶπεν, ὅτι κατὰ λάθος παρεισέφρυσεν ἡ ἐλάττωσις αὕτη.

§61ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Κατὰ λάθος, μάλιστα.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν καθ’ ὅσον ἀποβλέπει τὴν μισθοδοσίαν τοῦ προπαρασκευαστοῦ τῆς ἀνατομίας μένει, ὅπως ἔχει.

§63ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§64ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσι 2 βοηθοὶ, διότι ὑπάρχουσιν οἱ ὑπηρέται.

§65ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ὁ προπαρασκευαστὴς δὲν εἶναι ὑπηρέτης· ἡ ἀνατομία χρήζει τοὐλάχιστον ἑνὸς ὑπηρέτου διὰ τὴν καθαριότητα· ὁ δὲ δεύτερος, φαινόμενος ὡς βοηθὸς, εἶναι κλητὴρ τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ Πανεπιστήμιον δὲν ἔχει εἰμὴ 2 κλητῆρας. Καὶ εἶναι 4 αἱ σχολαὶ, εἶναι ἡ Σύγκλητος, ἡ Πρυτανεία, οἱ Καθηγηταὶ, οἱ φοιτηταὶ κτλ. διὰ τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται ἴσως περισσότεροι.

§66ΥΠΟΥΡΓ. ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ὑπηρεσίας· ὑπηρέται νομίζω εἶναι βοηθοὶ, εἶναι νέοι τοὺς ὁποίους λαμβάνουν διὰ νὰ βοηθῶσιν· ἀφοῦ παρεδέχθημεν τὸν προπαρασκευαστὴν, δὲν εἶναι ἀνάγκη τῶν βοηθῶν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς προτείνει τὴν ἀφαίρεσιν τῆς μισθοδοσίας τῶν 2 βοηθῶν· οἱ παραδεχόμενοι τοῦτο νὰ ἐγερθῶσιν· (ἀνίστανται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἀπεῤῥίφθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ δʹ. ἐδάφιον. «Ἀστυκλινικὴ», τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀφαίρεσιν, ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Βαλασόπουλος.

§68ΠΟΛΛΟΙ. Εἶναι περιττὸν νὰ γείνῃ συζήτησις· δὲν παραδεχόμεθα τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸν προϋπολογισμόν; μὲ πείσματα ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ συζητῶμεν. Ὁ Κύριος Δεληγεώργης εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀστυκλινικῆς; ἔχει τὸν λόγον.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Ὅλοι εἴμεθα (θόρυβος).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἡσυχία.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι, πρόκειται περὶ μεγάλων συμφερόντων· παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ ἀποφασίζῃ τίποτε κατὰ πεῖσμα, ν’ ἀκούῃ τοὺς λόγους, νὰ συζητήσῃ τὸ πρᾶγμα καὶ ν’ ἀποφασίσῃ ἐν γνώσει ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου ἢ κατ’ αὐτοῦ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἔχω τὴν πεποίθησιν καὶ ἐπιμένω, ὅτι αἱ οἰκονομίαι πρέπει νὰ λάβωσι χώραν. (θόρυβος).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι!

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ἐπροτείναμεν, ἐγὼ τὰς θεωρῶ ἀναγκαίας, ἐπιθυμῶ ἡ Συνέλευσις νὰ τὰς παραδεχθῇ· ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ τὸ ἐναντίον, εἶναι κυρία· νομίζω ὅμως, ὅτι θέλει πράξει καλῶς, θέλει πράξει πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, νὰ παραδεχθῇ τὰς οἰκονομίας αὐτάς.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Βαλασόπουλος ἔχει τὸν λόγον· ἰδοὺ καὶ ἡ ἀναφορὰ τῶν διδακτόρων τῆς ἰατρικῆς, περὶ ἧς σᾶς ἔκαμον λόγον.

§76ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον περὶ οἰκονομιῶν τοῦ Πανεπιστημίου· καὶ ἐγὼ ἤμην τῆς ἰδέας, ὅτι οἰκονομίας εἰς τοῦτο δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν· εἰς πᾶν ἄλλο ἀντικείμενον χρεωστοῦμεν νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ, εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ὅμως ὄχι· διότι εἶναι ἡ ἑστία τῶν φώτων καὶ ἡ δύναμίς μας, αὐτὸ εἶναι τὰ νεώριά μας καὶ τὰ ὁπλοστάσιά μας, δι’ αὐτοῦ θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν κληρονομίαν τὴν πατρικὴν τῆς Ἀνατολῆς. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῆς ἐπιστήμης· ἔρχομαι δὲ νὰ σᾶς ὁμιλήσω ἐπιστημονικῶς, ὅσον εἶναι δυνατὸν εἰς ἓν σῶμα τοιοῦτον· θέλω σᾶς εἴπει, ἐὰν ἡ ἀστυκλινικὴ ᾖναι ἀναγκαία εἰς τὴν πρακτικὴν μόρφωσιν τῶν ἰατρῶν, ἐὰν ᾖναι συντελεστικὴ εἰς τὴν ἐπιστήμην, ὄχι μόνον νὰ διατηρηθῇ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐνισχυθῇ. Ἐπικαλοῦμαι λοιπὸν τὴν εὐμένειάν σας εἰς τὸ ν’ ἀκούσητε ὅλους τοὺς λόγους, καὶ εἶσθε κύριοι ν’ ἀποφασίσητε. Ἡ ἀστυκλινικὴ μετηνέχθη ἐπὶ Χρηστοπούλου ἀπὸ τὴν Γερμανίαν εἰς τὴν κλασικὴν γῆν τῶν Ἀθηνῶν, πολλὰ ὑπεσχέθη ὁ τότε ὑπουργὸς, καὶ πολλοὺς βλέπω ἀκόμη σήμερον θερμοὺς προστάτας αὐτοῦ τοῦ καθιδρύματος· ὑπεσχέθη ὅτι αὐτὸ τὸ καθίδρυμα θὰ ᾖναι οὐ μόνον συντελεστικὸν εἰς τὴν ἐπιστήμην, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν φιλανθρωπίαν. Ἀλλ’ ἐγὼ θέλω σᾶς ἀποδείξει δι’ ὀλίγων ὅτι οὐ μόνον πρὸς διδασκαλίαν ἡ ἀστυκλινικὴ ἀπέτυχε τοῦ σκοποῦ, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν φιλανθρωπίαν οὐδὲν κατώρθωσεν, εἰς ἀμφότερα δὲ κατέστη ἐπιβλαβὴς, καὶ τὸ κέρας τῆς Ἀμαλθείας τοῦ τότε ὑπουργοῦ οὐδένα ἀγλαὸν καρπὸν ἐπέφερε. Ὅτι δὲ οὐδόλως συντελεῖ εἰς τὴν διδασκαλίαν τῆς ἰατρικῆς, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν, τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Ἰταλίαν, τὴν Ἱσπανίαν, εἰς πολλὰ Πανεπιστήμια τῆς Γερμανίας καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Αὐστρίαν Ἀστυκλινικὴ δὲν ὑπάρχει. Εἰς δὲ τὴν Ἀκαδημίαν τῶν Παρισίων, εἰς αὐτὸν τὸν Ἄρειον Πάγον τῆς ἰατρικῆς, ὅταν συζητουμένης τῆς περὶ ἀναδιοργανώσεως τῶν νοσοκομείων προτάσεως, ἦλθε παρεμπιπτόντως τὸ ζήτημα τῆς Ἀστυκλινικῆς, ἀπεῤῥίφθη αὕτη, ὡς ἄχρηστος περιττὴ, εἰς τὴν διδασκαλίαν. Εἰς δὲ τὰ μέρη ὅπου συνεστήθη ἡ Ἀστυκλινικὴ τοῦτο ἐγένετο πολὺ βραδέως καὶ μετὰ τὴν τελειότητα, εἰς ἣν ἔφθασαν τὰ νοσοκομεῖα. Ἐὰν δὲ καὶ ἐν Ἀθήναις ἐγίνετο μετὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ ἐν παρακμῇ καὶ ἀποσυνθέσει εὑρισκομένου δημοτικοῦ νοσοκομείου, τότε ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεως, διότι ὁ μαθητὴς, ἐξερχόμενος τοῦ Νοσοκομείου καὶ μεταβαίνων εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν, ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ τινὰ ὠφέλειαν· ἄλλως τε, ὅταν ἔχητε μαθητὴν, ὁ ὁποῖος ἴσως, εἰς ὅλον τὸ διάστημα τῆς μαθητείας του ἓν πτῶμα ἀνέτεμεν, ὅστις πέντε ἀσθενεῖς μόνον ἐπεσκέφθη, καὶ ὅστις κἀνὲν πείραμα τῆς φυσιολογίας δὲν εἶδε, πῶς ἠμπορεῖ αὐτὸς ὁ μαθητὴς νὰ ὠφεληθῇ ἀπὸ μίαν Ἀστυκλινικὴν, ὅπου πλέον ἡ θεωρία εἶναι ἐφηρμοσμένη ἐν τῇ πράξει; ὅταν ἐζητήθη ἡ γνώμη τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀπεφάνθη, ὅτι ὄχι μόνον εἶναι ἄχρηστος, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβής· τὰ ⅘ εἶπον ὅτι εἶναι ἀνωφελής.

§77ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ἐναντίον εἶπε.

§78ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τέσσαρα μέλη πρὸς πέντε.

§79ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. Παρακαλῶ, ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὁ Κύριος Βαλασσόπουλος ἐσφαλμένας πληροφορίας, διότι ἤμην μέλος τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, δὲν ἦτο παρὰ 11 ὑπὲρ καὶ 2 κατά.

§80ΒΑΛΑΣΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορῶ μάλιστα νὰ ὀνομάσω τοὺς ὑπὲρ, ἦτον ὁ Κύριος Μακᾶς, ὁ Κύριος Πάλλης, ὁ Κύριος Δαμιανὸς καὶ ὁ Κύριος Πετσάλης, καὶ πέντε ἄλλοι ἦσαν κατὰ, ἤτοι κατὰ μίαν ψῆφον μόνον ὑπερίσχυσεν. Οὗτοι δὲ ἦσαν οἱ λόγοι των, ὅτι ἡ Ἀστυκλινικὴ ὄχι μόνον εἶναι ἄχρηστος, ἀλλὰ καὶ ματαία καὶ ἐπιβλαβής· ἄλλως καὶ εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου καταργεῖται κατὰ πλειονοψηφίαν. Ἐὰν παύσωμεν αὐτοὺς τοὺς λόγους, καὶ ἔλθωμεν κατ’ ἰδίαν νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Ἀστυκλινικῆς καὶ τοῦ Νοσοκομείου, θὰ πεισθῆτε, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ὠφελεῖ, ἀλλὰ καὶ βλάπτει. Εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν προσέρχεται εἷς ἀσθενὴς, ὁ ἰατρὸς ἐνώπιον τῶν μαθητῶν κάμνει τὴν διάγνωσιν, καὶ διατάττει τὰ τῆς θεραπείας, ἄλλοτε δίδει τινὰ λόγον, πολλάκις δὲ ἀποφεύγει τὸ παράπαν διὰ νὰ ἔμβῃ εἰς αἰτιολογίαν ἕνεκα τοῦ πλήθους τῶν παρουσιαζομένων· αὔριον αὐτὸς ὁ ἀσθενὴς ἢ ἐκαλλιτέρευσε καὶ δὲν ἐπανέρχεται πλέον, ἢ ἐχειροτέρευσε καὶ ἐπεκαλέσθη τὴν βοήθειαν ἄλλου ἰατροῦ· ὁ μαθητὴς ἔχασε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς θεραπείας, εἴτε τῆς ἰάσεως, εἴτε τῆς χειροτερεύσεως. Ἄλλη περίστασις· προσκαλεῖται ὁ ἰατρὸς εἰς ἕνα ἀσθενῆ, τὴν πρώτην ἡμέραν μεταβαίνει ἢ μόνος, ἢ μὲ τοὺς μαθητὰς, ὡς ἡ περίστασις τὸ καλεῖ· τὴν δευτέραν ἡμέραν, μὴ ἔχων ὥραν ὡρισμένην, μεταβαίνει μόνος, ἢ καὶ ἂν ἀκολουθῶσιν οἱ μαθηταὶ, οὗτοι δὲν ὠφελοῦνται, διότι δὲν δύνανται νὰ εἰσέλθωσιν ὅλοι εἰς τὴν στενὴν καὶ πτωχὴν καλύβην τοῦ ἀπόρου ἀσθενοῦς. Ἄλλοτε καὶ τοῦτο ἐγένετο, πολλάκις ὤφθησαν καταληφθέντες ἀσθενεῖς εἰς τὰς χεῖρας τῶν μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤξευραν νὰ παλαίσωσι κατὰ τῶν παρουσιαζομένων νοσηρῶν δυσχερειῶν· εὑρέθησαν δὲ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶσι τὴν συνδρομὴν ἄλλου ἰατροῦ. Ἀλλὰ, ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι οἱ σπουδασταὶ εἶδον πολλοὺς ἀσθενεῖς, ὑποθέτετε, ὅτι τὸ νὰ ἴδουν πολλοὺς ἀσθενεῖς, εἶναι καὶ τὸ νὰ μάθουν τὴν Ἰατρικήν; ὄχι, διότι, ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, καθὼς λέγουν τινὲς, τότε μία γραῖα Νοσοκόμος ἤθελεν εἶσθαι ὁ καλλίτερος Ἰατρὸς, γνωρίζει, διότι εἶδε περισσοτέρους ἀσθενεῖς ἀπὸ ὅλους. Αἱ γνώσεις, τὰς ὁποίας ἀποκτᾷ ὁ μαθητὴς ἀπὸ τὴν ἀνατομίαν, φυσιολογίαν, ἀπὸ τὴν Παθολογίαν καὶ τ’ ἄλλα μαθήματα, καταρτίζουν τὸν ἰατρόν. Ἂς ἴδωμεν ἤδη πῶς γίνεται ἡ διδασκαλία τοῦ νοσοκομείου. Εἰς τὸ Νοσοκομεῖον λαμβάνει ὁ μαθητὴς τὸν ἀσθενῆ ἐξ ἀρχῆς τῆς εἰσβολῆς τῆς νόσου, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Καθηγητοῦ κάμνει τὴν ἱστορίαν, τὴν διάγνωσιν, καὶ προτείνει τὰς τε ἐνδείξεις καὶ τὰς ἀντενδείξεις, βλέπει δὲ καθεκάστην τὰ ἀποτελέσματα τῆς θεραπείας· καὶ ἡ ἀλληλουχία τῶν ἐνεργειῶν στεφανόνει πολλάκις τὸ ἔργον του· τὸ κυριώτερον μάλιστα εἶναι, ὅτι τὴν διάγνωσιν ἐπικυρόνει κατόπιν μία νεκροψία. Ἡ Ἀστυκλινικὴ δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους καὶ δι’ ἄλλους, τοὺς ὁποίους θὰ εἴπω μετ’ ὀλίγον, εἶναι καὶ ἀκατάλληλος πρὸς διδασκαλίαν καὶ καταστρεπτικὴ εἰς τὸ Νοσοκομεῖον. Καταστρέφει δὲ τὸ Νοσοκομεῖον, διότι περιθάλπει τὰς προλήψεις τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος εἰς ὅλους τοὺς τόπους ἔχει τὰς προλήψεις του, καὶ καθιστᾷ τοῦτο ἔρημον ἀσθενῶν. Διότι πολλοὶ νομίζοντες, ὅτι εὑρίσκουν προστασίαν εἰς τὴν Ἀστυκλινικὴν, δὲν πορεύονται εἰς τὸ Νοσοκομεῖον. Τοιουτοτρόπως, ἀφ’ ὅτου ἐσυστήθη ἡ Ἀστυκλινικὴ, τὸ Νοσοκομεῖον ὄχι μόνον ἐχειροτέρευσεν, ἀλλὰ σχεδὸν κατεστράφη. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ ὑποθάλπωμεν αὐτοῦ τὴν καταστροφὴν, νομίζω, ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ὑψώσωμεν τὴν διδασκαλίαν τοῦ Νοσοκομείου, ἡ ὁποία ποτὲ δὲν ἠμπορεῖ νὰ συγκριθῇ μὲ τὴν διδασκαλίαν τῆς Ἀστυκλινικῆς, καθὼς καὶ αὐτοὶ οἱ ὑπέρμαχοι τῆς Ἀστυκλινικῆς θὰ ὁμολογοῦν· προκαλῶ δὲ πάντα ἐπιστήμονα Ἰατρὸν ν’ ἀποδείξῃ τὸ ἐναντίον. Νομίζω, λοιπὸν, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἀνυψώσωμεν τὸ Νοσοκομεῖον διὰ νὰ ἔχωμεν τὴν διδασκαλίαν καλήν· τὸ δὲ Νοσοκομεῖον κατὰ τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἔχει, εἶναι εἰς θέσιν νὰ κατασταθῇ ἀντάξιον τῶν ἀναγκῶν τοῦ Πανεπιστημίου, διότι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἔχει 55,000 δραχμῶν εἰσοδήματα κατ’ ἔτος. Ἐὰν αὗται διαχειρισθοῦν καλῶς καὶ τιμίως, τότε ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ἑκατὸν κλίνας, καὶ ὑπάρχει καὶ ὁ ἀπαιτούμενος χῶρος, ἐν ᾧ τώρα εἶναι μόνον 50, καὶ ἐὰν δώσωμεν εἰς τὸ Νοσοκομεῖον τὰ ἔξοδα τῆς Ἀστυκλινικῆς 25,000 δραχμῶν ἠμποροῦμεν νὰ προσθέσωμεν καὶ ἄλλας 40 κλίνας. Ἐκ δὲ τούτων δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κλινικὴν ἀρκοῦσαν πρὸς τὴν διδασκαλίαν τῆς Ἰατρικῆς. Ἰδοὺ λοιπὸν οἱ λόγοι οἱ ἐπιστημονικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἀποδεικνύουν διαῤῥήδην, ὅτι ἡ σύστασις καὶ ἐνίσχυσις τῆς Ἀστυκλινικῆς καταστρέφει τὸ Νοσοκομεῖον, καὶ εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν διδασκαλίαν. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸν φιλάνθρωπον σκοπὸν, τάχα ἡ Ἀστυκλινικὴ ἐξετέλεσεν αὐτὸν τὸν φιλάνθρωπον σκοπόν; Ὄχι, διότι, ὡς εἶπον προηγουμένως, ὤφθησαν ἐγκαταλειφθέντες ἀσθενεῖς εἰς χεῖρας ἀπείρων μαθητῶν, καὶ διότι πολλάκις ἐπεκαλέσθησαν τὴν συνδρομὴν ἄλλων ἰατρῶν, καὶ πιστεύω, ὅτι οἱ ἰατροὶ, ὅσοι εἶναι ἐδῶ οὐχὶ ἅπαξ ἀλλὰ πολλάκις ἐπεσκέφθησαν ἀσθενεῖς ἐγκαταλειφθέντας ἀπὸ τοὺς Ἀστυκλινικούς· ἄλλως τε αὐτὴ ἡ φιλανθρωπία δύναται νὰ ἐκπληρωθῇ διὰ τῶν δημοτικῶν ἰατρῶν, καὶ διὰ τῶν ἰατρῶν, τοὺς ὁποίους ἡ ἀγαθότης τοῦ Βασιλέως μας διώρισε· τέσσαρες δὲ ἰατροὶ ἐπεφορτίσθησαν ἐπὶ τούτῳ, εἶναι δὲ οὗτοι τῷ ὄντι κατάλληλοι, διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ θεραπεύσουν ὅλας τὰς ἀνάγκας τῶν ἀσθενῶν, καὶ μάλιστα εἰς αὐτοὺς τοὺς πεπειραμένους ἰατροὺς εἶναι καλήτερον νὰ προσέρχωνται οἱ ἀσθενεῖς, παρὰ εἰς ἀπείρους καὶ ἀνεπιτηρήτους μαθητάς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐγὼ ἔρχομαι νὰ συμφωνήσω μὲ ὅλους ὅσοι θέλουν τὴν Ἀστυκλινικὴν, καὶ ὅλους τοὺς κατ’ αὐτῆς ἐκτεθέντας λόγους θεωρῶ ὡς μὴ λεχθέντας. Συμφωνῶ δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ Ἀστυκλινική. Ἀλλ’ ἐὰν θέλητε νὰ ὑπάρξῃ, ἂς ὑπάρξῃ καθὼς ἐνεργεῖται ἐκεῖ, ὅθεν τὴν μετέφερεν ὁ προμηθευτὴς Χρηστόπουλος, ἂς διοργανωθῇ ὅπως εἶναι εἰς τὸ Βερολῖνον· ἐκεῖ ἡ Ἀστυκλινικὴ δὲν εἶναι ἰδιαίτερον κατάστημα καθὼς εἶναι ἐδῶ, ὅπου πληρόνουν ἐνοίκιον, ὑπηρέτας, βοηθοὺς, ἄλλους βοηθοὺς, διευθυντὰς, φαρμακοποιοὺς, φαρμακεῖα κλπ. Ὄχι! ἡ Ἀστυκλινικὴ διευθύνεται ἀπὸ τὸν εἰδικὸν Παθολόγον, τὸν παραδίδοντα τὴν εἰδικὴν Παθολογίαν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, οἱ δὲ ἀσθενεῖς προσερχόμενοι ἐκεῖ ἐξετάζονται ὑπὸ τοῦ καθηγητοῦ ἐνώπιον τῶν φοιτητῶν καὶ λαμβάνουν τὰς ἀναγκαίας ὁδηγίας. Τοιαύτην Ἀσυκλινικὴν καὶ ἐγὼ παραδέχομαι, καὶ αὐτὴν προτείνω μάλιστα μὲ τὴν δυνατὴν οἰκονομίαν, χωρὶς νὰ βλάψωμεν μήτε τὴν ἐπιστήμην, μήτε τὰ δημόσια συμφέροντα· ἂς τὴν διατηρήσωμεν δίδοντες αὐτὴν εἰς τὸν εἰδικὸν καθηγητὴν τῆς Παθολογίας, ὅστις ἐπιφορτίζεται καὶ μὲ τὴν διδασκαλίαν τῆς Ἀστυκλινικῆς· τοῦτο μάλιστα εἶναι καὶ ἐπιστημονικώτερον καὶ ὠφελιμώτερον, διότι ὁ εἰδικὸς Παθολόγος, ὁ ὁποῖος παραδίδει τὴν θεωρίαν καθ’ ἓν σύστημα τῆς ἰατρικῆς, αὐτὸς ἐφαρμόζει αὐτὸ τὸ σύστημα εἰς τοὺς προσερχομένους ἀσθενεῖς. Εἶναι δὲ βέβαιον τοῦτο, ὅτι θὰ ὠφελήσῃ πολὺ περισσότερον παρὰ ἄλλος τις, ὁ ὁποῖος ἀκολουθεῖ ἄλλο σύστημα. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ κατὰ τὴν πρᾶξιν, καὶ κατὰ τὴν θεωρίαν, καὶ κατὰ τὴν φιλανθρωπίαν ἡ Ἀστυκλινικὴ δὲν εἶναι προωρισμένη νὰ ὠφελήσῃ τὴν κοινωνίαν, ἐξ ἐναντίας καὶ εἰς τὸ Νοσοκομεῖον καταστροφὴν φέρει, καὶ εἰς τὴν ἐπιστήμην ζημίαν, καὶ εἰς τὴν φιλανθρωπίαν κακὸν προσγίνεται. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, Κύριοι, προτείνω, ἡ μὲν ἀστυκλινικὴ νὰ διατηρηθῇ, νὰ ἀνατεθῇ δὲ ἡ διεύθυνσις αὐτῆς εἰς τὸν καθηγητὴν τῆς εἰδικῆς παθολογίας διὰ νὰ ἔχωμεν καὶ τὴν ὠφέλειαν καὶ τὴν οἰκονομίαν τῶν ἐξόδων.

§81ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐπιτρέπῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορά.

§83ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§84ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δόσατέ μοι αὐτὴν νὰ τὴν ἀναγνώσω ἐγώ.

§85ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις· ἐφωτίσθημεν.

§86Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία ὡς πρὸς τὴν λύσιν ἑνὸς ζητήματος, πᾶσα ἀγόρευσις λογίζεται περιττή. Λυποῦμαι ὅμως πολύ, ὅτι ἐγὼ ὁ συντάξας τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ὑπουργείου τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο συζήτησις ἀπὸ χθές, δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ δικαιολογήσω τὰς πράξεις μου. Οἱ προλαλήσαντες καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου ἐξέφερον πολλοὺς καὶ γενικοὺς λόγους δικαιολογοῦντας τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν· εἶχον καὶ ἐγὼ τοὺς ἰδιαιτέρους λόγους, τοὺς ὁποίους ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἠμποροῦσαν νὰ ἔλθουν εἰς συνδρομήν. Δὲν ἔλαβον τὸν λόγον ὡσαύτως σήμερον, καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠσχολήθην πολύ, διότι ἤθελον νὰ λύσω τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκ πεποιθήσεως, ἀσχοληθεὶς περὶ τοὺς τρεῖς μῆνας, καταφυγὼν εἰς διαφόρους πηγάς, εἰς διάφορα συγγράμματα καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, διότι ἂν καὶ τὸ ζήτημα ἦναι ἐπιστημονικὸν, οὐχ ἧττον ἦτον εὔκολον καὶ εἰς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐσπούδασαν τὴν ἐπιστήμην τῆς ἰατρικῆς νὰ λύσουν ἓν τοιοῦτον ζήτημα, ἐὰν ἡ ὕπαρξις ἑνὸς τοιούτου ἱδρύματος, ὁποῖον ἡ Ἀστυκλινικὴ, ἦναι αναγκαῖον, ὠφέλιμον ὑπὸ τὴν διπλῆν ἔποψιν τῆς φιλανθρωπίας καὶ τῆς ἐπιστήμης, ἐὰν ἦναι ἀναγκαῖον, ὠφέλιμον, λέγω, εἰς ἕνα τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον τὸ ἔθνος ἐξοδεύει ἤδη ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἀρκετὰ ἑκατομμύρια εἰς συντήρησιν σχολῆς ἰατρικῆς θεωρητικῆς καὶ ὅπου τὰ μέσα τὰ πρακτικὰ εἶναι ὀλίγιστα καὶ ἐλλειπῆ· τούτου ἕνεκα εἶναι ἀδύνατον νὰ προκύψῃ καρπὸς ἀνάλογος ἀπὸ τὴν θεωρίαν καὶ νὰ ὠφεληθῇ τὸ κράτος τὸ Ἑλληνικὸν, ἐνῷ δὲ ἡ ἀστυκλινικὴ εἶναι ἓν ἐκ τῶν ὀλίγων αὐτῶν πρακτικῶν μέσων, ἤθελεν εἶσθαι ὁ μεγαλείτερος σολοικισμὸς, τὸν ὁποῖον ἤθελε πράξει ἡ Συνέλευσις, καὶ ἡ μεγαλειτέρα ἀσυνέπεια, καταστρέφουσα αὐτὸ τὸ κατάστημα. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει διάθεσιν ν’ ἀκούσῃ ὅλους τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἶχον, ὄχι μόνον εἰς τὸ νὰ διατηρήσω αὐτὸ τὸ κατάστημα, ἀλλὰ νὰ τὸ βελτιώσω, διότι εἶχον τελειωμένον σχέδιον διοργανώσεως αὐτοῦ τοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποβάλει εἰς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα καὶ δὲν ἔφθασε νὰ ὑπογραφῇ, ἐνόμισα δὲ καλὸν, ὅτε ἐξῆλθον τοῦ ὑπουργείου, νὰ ζητήσω τὴν ἐπιστροφήν του καὶ τὸ ἔλαβον· ἡ δὲ ἔκθεσις εἶχε δοθῆ εἰς τύπωσιν πρὶν ἔτι ὑπάρξῃ ἡ ἰδέα ὅτι ἠθέλομεν παραιτηθῆ· τοιουτοτρόπως ἡ μὲν ἔκθεσις εὑρέθη δημοσιευμένη, ὁ δὲ ὀργανισμὸς ὑπάρχει ἀκόμη ἀδημοσίευτος· ἐπειδὴ λοιπὸν ἡ Συνέλευσις ἔχει διάθεσιν ἄνευ συζητήσεως νὰ παραδεχθῇ τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ τοῦ καταστήματος, παύω τὸν λόγον μου.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὴν Ἀστυκλινικὴν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι) ἀπεῤῥίφθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 2 ἄρθρον. Αἱ ἐλαττώσεις, αἱ ὁποῖαι προτείνονται ἐνταῦθα, ὡς μὴ παραδεχθέντος τοῦ ά. ἄρθρου ἀποῤῥίπτονται· ἄρα τὸ ἄρθρον ἐγκρίνεται ὅπως ἔχει.

§88ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ Πανεπιστημίου κατὰ 10 χιλ. δραχμάς.

§89ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ προσθήκη αὕτη ἀπῃτεῖτο ἕνεκα τῶν ἀναγκῶν τοῦ Πανεπιστημίου.

§90Α. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ὀφείλω νὰ δικαιολογήσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, λαμβάνων πρώτην φορὰν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, διατί τὸ ἐκ δραχμῶν 14 χιλιάδων κεφάλαιον, προσδιοριζόμενον εἰς ἔξοδα τοῦ Πανεπιστημίου, περιωρίσθη εἰς 4 χιλιάδας. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀκολουθῶν τὸ πνεῦμα τῆς οἰκονομίας, ἀληθῶς ἐστενοχώρησα τὴν ὑπηρεσίαν, ὅσον αὐτὴ ἦτο ἐπιδεκτικὴ, καὶ ἐπέφερα οἰκονομίας εἰς τὸ μικρὸν αὐτὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας 169 χιλιάδας δραχμῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία εἶχε σκοπὸν νὰ φέρῃ τὸν πέλεκυν παντοῦ, ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου τούτου, καὶ βλέπετε ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν τῶν οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ἤθελε νὰ φέρῃ ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ παρεδέχθη μὲν ἡ Συνέλευσις μικρά τινα ποσὰ προηγουμένως· ἀλλ’ ἐν ᾧ ἀφ’ ἑνὸς φαίνεται, ὅτι ἐφαρμόζει ἡ ἐπιτροπὴ τὸ μέτρον τῆς οἰκονομίας ἐπὶ τοῦ ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον τότε διηύθυνα, ἀφ’ ἑτέρου ἀκολουθοῦσα τὴν ἀντίθετον ὁδὸν, ζητεῖ προσθήκην 10 χιλιάδας δραχμῶν εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Πανεπιστημίου. Θὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι, διατί ἐγὼ περιώρισα εἰς 4 χιλιάδας δραχμὰς τὰς δαπάνας ταύτας. Τὸ κεφάλαιον τῶν 14 χιλ. δραχμῶν ἀναλύεται εἰς διάφορα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐνταῦθα· ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐξωδεύθησαν, ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει τὸ Πανεπιστήμιον συστημένον, θὰ εὕρωμεν, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι πολὺ μέγα, τὰ δὲ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὑπόσχεται ἡ δαπάνη αὕτη, δὲν ὑπάρχουσιν παντάπασι· διότι τὰ καθαρὰ καὶ ἀποδεδειγμένως δικαιολογημένα ἔξοδα τοῦ γραφείου ἀναβαίνουν εἰς 2,100 δραχμὰς, εἰς τὰ ὁποῖα προσέθηκα 1,900 διὰ τὰς λοιπὰς δαπάνας· αἱ ἄλλαι δαπάναι ἰδοὺ εἰς τί συνίστανται· Ἀνατομίας 600 δραχμὰς, Χειρουργικῆς 400, Παρασκευαστικῆς ἀνατομίας 500, Φυσιολογίας 100, κτλ. Ταῦτα εἶναι χρήματα, τὰ ὁποῖα δίδονται δι’ ἀγορὰν ὕλης ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, δηλ. δι’ ἀγορὰν σκελετῶν, δι’ ἀγορὰν ἐργαλείων κτλ. Ἔγραψα εἰς τὸν Πρύτανιν τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἐζήτησα νὰ γίνῃ ἀπογραφὴ τῶν ἀγορασθέντων διὰ τῶν χρημάτων τούτων, διότι ἐπ’ αὐτῷ τῷ σκοπῷ ἐδίδοντο· καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω ταύτην. Καὶ ἐπληροφορήθην ἀπὸ Καθηγητὴν, ὅτι κακῶς ἐδαπανῶντο τὰ χρήματα· ἐδίδοντο 600 δραχμαὶ εἰς ἕνα Καθηγητὴν, 300 εἰς ἄλλον διὰ νὰ κάμωσι τὰ ἔξοδα· καὶ ἐντοσούτῳ τ’ ἀποτελέσματα τῶν δαπανῶν δὲν φαίνονται. Τούτου ἕνεκα, ὄχι ὡς εἶπεν εἷς τῶν ἀγορευσάντων, ὅτι ἀνέθεσα τὰ ἔξοδα εἰς βάρος τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ ὅτι ἐθεώρησα ἀρκετὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀφ’ οὗ ἐδαπανήθησαν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον τόσα ποσὰ ἄνευ σκοποῦ, ἐνόμισα ἀρκετὸν τὸ ποσὸν τῶν 1,000 δραχμῶν, δι’ ἐκπλήρωσιν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης. Ἡ ἀνάγκη αὕτη δὲν εἶναι ἀπόλυτος· πτώματα δὲν ἀγοράζονται· πτώματα δὲν φέρονται ἀπὸ τὴν Εὐρώπην. Ὅ,τι ἐφέρθη, ἐφέρθη πρὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ ἑπομένως ἐνόμισα ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον δύναται νὰ οἰκονομηθῇ διὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔτους τούτου μὲ τὸ ποσὸν τῶν 4 χιλ. δραχμῶν. Κατ’ ἐμὲ, κακῶς ποιοῦσα ἡ ἐπιτροπὴ, παρεδέχθη τὴν προσθήκην 10 χιλ. δραχμῶν, διὰ δαπάνην ἀδικαιολόγητον· καὶ λέγων τοῦτο, δὲν θέλω νὰ μεμφθῶ κανένα, τὰ πράγματα ἀναφέρω, καὶ ὡς ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐχρεώστουν νὰ φεισθῶ τῆς ἐθνικῆς περιουσίας, ὅπως μὴ γίνῃ κακὴ χρῆσις καὶ σπατάλη, καὶ νὰ μὴ δαπανῶνται χρήματα χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀντικείμενον τῆς δαπάνης. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον περιώρισα εἰς 4 χιλιάδας. Μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ἂν ἡ Συνέλευσις θελήσῃ νὰ χορηγήσῃ τὰς 10 χιλ. δραχμὰς εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Πανεπιστημίου. Ἤμην ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῆς Ἀστυκλινικῆς καὶ ἀρκούντως ἀπέδειξα τὸν ὑπὲρ τοῦ Πανεπιστημίου ζῆλόν μου, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῶ ὡς μὴ καλῶς διατεθειμένος ὑπὲρ αὐτοῦ. Τοῦτο πράττων ἀπέδειξα, ὅτι ἐκτιμῶ καὶ τοὺς καθηγητάς.

§91ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπειδὴ γίνεται λόγος κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, περὶ τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου, ἔκρινα καλὸν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς· ὑπάρχουν κληροδοτηθέντα παρὰ τοῦ φιλογενοῦς Κ. Βερναρδάκη εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ προσδιορισθέντα δι’ ἐκτύπωσιν συγγραμμάτων, τοῦ κληροδοτήματος τούτου δὲν ἐγένετο χρῆσις καθόσον ἐγὼ γνωρίζω. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἀρχίσῃ νὰ γίνεται χρῆσις τοῦ ποσοῦ τοῦ κληροδοτήματος τούτου πρὸς ἔκδοσιν συγγραμμάτων, πρὸ πάντων δὲ, Κύριοι, εἰς τὴν ἔκδοσιν δύο λεξικῶν πολλοῦ λόγου ἀξίων· εὑρισκομένων χειρογράφων ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ τὰ ἐκδώσῃ ἡ Κυβέρνησις· διότι ὑπάρχουν τὰ κληροδοτήματα τὰ προσδιωρισμένα δι’ αὐτὸν τὸν σκοπὸν, τὸ ἓν τούτων εἶναι τὸ πολύτιμον Γαλλοελληνικὸν λεξικὸν τοῦ Δαβὶδ, ὅστις ἐχρημάτισε καθηγητὴς τῆς Γαλλικῆς φιλολογίας ἐν τῷ εὐκλεεῖ γυμνασίῳ τῆς Χίου. Τὸ δεύτερον εἶναι τὸ πολύτιμον λεξικὸν εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ ἀειμνήστου καθηγητοῦ Βάμβα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὀνομαστικὸν τῶν ἐν Κεφαληνίᾳ καὶ σήμερον ἔτι λαλουμένων ἑλληνικῶν λέξεων. Τὰ συγγράμματα ταῦτα εἶναι πολλοῦ λόγου ἄξια διὰ τὴν φιλολογίαν. Ὑπομνήσκω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσῃ νὰ γίνεται ἐνέργεια περὶ τοῦ κληροδοτήματος τούτου.

§92ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριοι! ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχήν σας ἐπ’ ἀντικειμένου λίαν περιέργου καὶ προσέτι σπουδαιοτάτου, κατ’ ἐμὲ, καὶ πιστεύω ὅτι θὰ συμφωνήσητε πάντες ὅτι εἶναι σπουδαιότατον. Ὅταν χθὲς φίλος μου ὁ Κ. Ῥεβελάκης, πληρεξούσιος Κέας, σᾶς ὡμίλησε περὶ Πανεπιστημίου, σᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ Σουηδὸς καθηγητὴς Κύριος Φὼς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐγέλασεν ἀκούσας τὴν διαίρεσιν τῶν ἑδρῶν τῆς ἰατρικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου μας. Ἐὰν εἴχωμεν τὴν τύχην νὰ ἔχωμεν τὸν Κύριον Φὼς ἀκόμη ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἐὰν οὗτος ἤκουεν ὅ,τι θὰ σᾶς ἐκθέσω, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἤθελε κλαύσει, καὶ γίνει ἀληθὴς Δημοκριθηράκλειτος τῆς Σουηδίας· καὶ ἰδοὺ διατί. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς πληροφορήσω, ὅτι ὅλαι αἱ παραδόσεις τῶν καθηγητῶν, ὅτι ὅλαι αἱ δαπάναι αἵτινες γίνονται διὰ τὸ Πανεπιστήμιον, ὅτι ὅλοι οἱ ἄτρυτοι κόποι, τοὺς ὁποίους μία εὐγενὴς νεολαία καταβάλλει, διὰ νὰ μετασχηματισθῇ εἰς καλοὺς καὶ ἐπιστήμονας πολίτας, ἂν δὲν ματαιοῦνται καθ’ ὁλοκληρίαν, τοὐλάχιστον ἀποτυγχάνουν κατὰ μέγα μέρος, διὰ δύο λόγους. Ὁ πρῶτος λόγος εἶναι, διότι δὲν ὑπάρχει, καθὼς εἶπε καὶ ὁ Κύριος Ῥεβελάκης, σύστημα καλὸν ἐξετάσεων βασιζομένων ἐπὶ τοῦ καταμερισμοῦ τῆς ἐπιστήμης· τὸ δεύτερον εἶναι ἡ παντελὴς ἔλλειψις ἐπιστημονικῶν ἐν γένει συγγραμμάτων, ἰδίως τῶν συγγραμμάτων τῶν καθηγητῶν· ἴσως θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι οἱ μαθηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου λαμβάνουσι σημειώσεις· σᾶς ἀπαντῶ ὅτι αἱ σημειώσεις εἶναι πάντοτε ἀτελεῖς, ἄνευ ἄλλων σαφεστέρων βοηθημάτων. Ἀναγκάζονται, λοιπὸν, ν’ ἀντιγράφωσι τὰ κείμενα, καὶ ἡ ἀντιγραφὴ αὐτὴ κατατρώγει τὸ πλεῖστον τῶν σπουδῶν των μέρος. Λάβετε τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀκούσετε ἕνα περίεργον κατάλογον ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ πεισθῆτε ὅτι τὰ τέκνα σας ἀντὶ νὰ γίνουν ὅ,τι προσδοκᾶτε, (διὰ τὸ ὁποῖον καὶ θὰ δανείζεσθε καὶ ὑποθηκεύετε τὰ κτήματά σας, καὶ ὑποπίπτετε εἰς χρέη, μὲ τὴν ἐλπίδα νὰ τὰ καταστήσητε ἐπιστήμονας), ἀπ’ ἐναντίας δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο τὰ τέκνα σας αὐτὰ εἰμὴ μόνον μηχαναὶ ἀντιγραφῆς, διότι δὲν σπουδάζουσιν, ἀλλὰ νυχθημερὸν ἀντιγράφουσιν· δὲν σκέπτονται οὐδὲ μελετῶσιν, ἀλλὰ προσπαθοῦσι νὰ σωρεύωσι τετράδια ἐπὶ τετραδίων. Ἰδοὺ ὁ κατάλογος τῶν ἀντιγραφῶν εἰς ἃς ὑπόκεινται.

Σᾶς ἐρωτῶ λοιπὸν εἶναι μαθηταὶ αὐτοί; ἔχουν καιρὸν νὰ σκεφθοῦν; ἔχουν καιρὸν νὰ μελετοῦν; ἔχουν καιρὸν νὰ χωνεύσωσι τὴν δύσεπτον τῆς ἐπιστήμης τροφὴν, ἀφοῦ οἱ δυστυχεῖς διατρίβουν ὅλον τὸ διάστημα τῆς φοιτήσεώς των ἀντιγράφοντες 1775 κόλλας χάρτου. Προσθέσατε καὶ αὐτό· ἡ ἀντιγραφὴ παρέχει τόσα σφάλματα, ὥστε καταντῶσι τὰ ἀντιγραφόμενα δυσνόητα, διότι ὁ εἷς ἀντιγράφει τὰ λάθη τοῦ ἄλλου προσθέτων καὶ τὰ ἰδικά του, ὥστε ἂν ξένος ἐπιστήμων ἴδει σημειώσεις μὲ αὐτὰ τὰ διαιωνιζόμενα σφάλματα διὰ τῆς ἀντιγραφῆς, δὲν ἠξεύρω τὶ ἰδέαν θὰ λάβῃ περὶ ὅλων τῶν συναδέλφων μου. Εἶδον, Κύριοι, εἰς ἓν τετράδιον ἑνὸς φοιτητοῦ τὴν βοτανικήν μου τόσον ἀλλοιωμένην ὥστε ἔφριξα, αὐτὴ δὲν ἦτον ἡ Βοτανική μου, ἦτον Βοτανικὴ Sui generis μετεμφιεσμένη μὲ ἀποκρέω φορέματα.

§93ΚΑΛΑΜΙΔΑΣ. Διατὶ δὲν τὴν τυπόνετε;

§94ΑΛΛΟΙ. Τὶ νὰ γίνῃ λοιπόν;

§95ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Αὐτὸ θὰ σᾶς εἰπῶ. Ἐγὼ πονῶ καὶ διὰ τοὺς κόπους τῶν νέων, καὶ διὰ τοὺς κόπους τοὺς ἐδικούς μας· πῶς ὅμως θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐσεῖς θ’ ἀποφασίσετε, ἐγὼ δὲν ἔχω παρὰ μίαν γνώμην καὶ μίαν ψῆφον. Λοιπὸν Κύριοι! λέγω ὅτι διὰ δύο μόνον μέσων θεραπεύεται τό κακόν· τὸ πρῶτον εἶναι, καὶ τὸ προτείνω, νὰ ἐκφρασθῇ ἡ ἐπιθυμία τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐκδώσωσιν οἱ Κύριοι καθηγηταὶ τὰ συγγράμματά των· τὸ δὲ δεύτερον νὰ βοηθηθῶσιν οἱ ἐκδίδοντες χρηματικῶς· ἀλλ’ ἐδῶ δύνανταί τινες νὰ εἴπουν, καὶ τοὺς προλαμβάνω· ἐγὼ εἶμαι ἱκανὸς νὰ λαλῶ ἀπὸ τῆς ἕδρας, εἶμαι ἀρκετὸς νὰ παραδίδω, ἀλλὰ δὲν τολμῶ νὰ λάβω κάλαμον συγγραφέως ἐν τῇ ἐπιστήμῃ· εἰς τοῦτον δυνάμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν, ἐπειδὴ καὶ ἀκολουθεῖ τὸ σύστημα ἑνὸς συγγραφέως, νὰ μεταφράσῃ αὐτὸν τὸν συγγραφέα ὅσον τάχος διὰ νὰ τὸν δώσῃ ὡς βοήθημα εἰς τοὺς ἀκροατάς του· αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον. Ἐπειδὴ αὐτὸ χρήζει χρημάτων εἶναι ἀνάγκη, ὡς προεῖπον, ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ μίαν μικρὰν ἀποζημίωσιν εἰς τοὺς καθηγητάς (θόρυβος). Κύριοι, ἢ ἡ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τοὺς καθηγητὰς, καὶ τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον νὰ τυπώνῃ αὐτὰ ὡς κτῆμα τοῦ Δημοσίου, ἢ νὰ δοθῇ χρηματική τις βοήθεια εἰς ἕκαστον ἐκδότην. Τὰ συγγράμματα ταῦτα εἶναι σπουδαῖα καὶ ἐκτεταμμένα, καὶ πολυδάπανα, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν πωλουμένων ἀντιτύπων κατ’ ἔτος δὲν καλύπτει τὰς δαπάνας· πάντες δὲ οἱ καθηγηταὶ εἶναι πτωχοί· (θόρυβος καὶ ἐρωτήσεις διάφοροι). Συμφέρει ἐρωτῶ εἰς τὸν Κ. Μακκᾶν νὰ δημοσιεύσῃ τὸ ἐκτεταμμένον του μάθημα ἄνευ βοηθείας τινος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ χρηματικὴ συνδρομὴ φέρει προσέτι καὶ ἕτερόν τι καλόν· ταῦτα τὰ ἐκτεταμμένα συγγράμματα θέλουσιν εἶσθαι εὔωνα, καὶ πᾶς μαθητὴς πτωχὸς θέλει εὐκόλως τὰ ἀποκτᾶ. Ὅλοι δὲ οἱ μαθηταί μας εἶναι πτωχοί. Δεκαπενταετὴς καθηγεσία ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, καὶ πεῖρα ἀλάνθαστος μὲ ὑπαγορεύει νὰ σᾶς προτείνω ταῦτα, ἡ Συνέλευσις δὲ ἂς ἐκφράσῃ τὴν εὐχὴν, ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι ἐπιθυμεῖ νὰ προστίθεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ποσὸν χρησιμεῦον ἀποκλειστικῶς διὰ τὸν ἱερὸν τοῦτον σκοπόν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κύριος Σαρίπολος.

§97ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Ἔρχομαι νὰ ἀντικρούσω καὶ τοὺς τρεῖς προλαλήσαντας. Καὶ πρῶτον... (θόρυβος).

§98ΣΟΥΪΔΑΣ. Ἐπειδὴ, Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἴμεθα πλήρεις καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ψηφοφορίαν, εἶναι περιττὸν νὰ γίνεται συζήτησις. Κάμνω τὴν ἔνστασιν, ὅτι δὲν εἴμεθα πλήρεις. (Ἐγείρονται πολλοὶ καὶ φεύγουν). Ὁ Πρόεδρος διαλύει τὴν συνεδρίασιν ὥρᾳ 5. Μ. Μ.

Ὁ Πρόεδρος

Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Χ. Σούϊδας. Θεόφιλος Γεωργίου