1864.01.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΣΓʹ.

Τῆς 11 Ἰανουαρίου 1864.

(Σάββατον.)

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτέρας συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. ἀγγελινίδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§2ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Κύριοι Πληρεξούσιοι! Παρετήρησα, ὅτι τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἔδωκε χθὲς, κατὰ συνέπειαν αἰτήσεως τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς δικαιοσύνης, εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς 9 8βρίου διὰ μιᾶς προτάσεως, διατυπωθείσης καὶ παραδεχθείσης ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Μαυρομμάτη, ὅτι ὁ Κ. πρόεδρος ἀντὶ νὰ θεωρήσῃ, ὅπως ἡ Συνέλευσις ἐθεώρησε χθὲς ὡς ἑρμηνείαν τὴν πρότασιν, τὴν ἐθεώρησεν ὡς ψήφισμα, καὶ ἠκούσατε εἰς τ’ ἀναγνωσθέντα πρακτικὰ ὑπὸ τοῦ Κ. Βενετσάνου ὅτι, ἡ πρότασις αὕτη ἡ ἑρμηνευτικὴ ἔλαβε τὸν χαρακτῆρα τοῦ ψηφίσματος. Ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ ἑρμηνευτικῆς πράξεως τῆς Συνελεύσεως, ὁπόταν ἡ Συνέλευσις συγκεντρώνῃ εἰς ἑαυτὴν ὅλας τὰς ἐξουσίας, μὲ ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως σήμερον, ἡ ὁποία δὲν ἔχει πλέον εἰς ἑαυτὴν τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχε πρὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Σ. ἡμῶν βασιλέως. Σήμερον, Κύριοι, ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ ἀμνηστείας, σήμερον ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δίδῃ χάριτας· τὸ δικαίωμα αὐτὸ τὸ ἐδώκαμεν πλέον εἰς ἄλλους, τὸ ἐδώκαμεν εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα. Καὶ λυποῦμαι, Κύριοι, ἠναγκασμένος νὰ φέρω τὸν λόγον, λυποῦμαι λέγω, διότι θὰ ἐγγίξω ὀλίγον τὸν φίλον μου Κ. Διαμαντόπουλον, τὸν ὑπουργὸν τῆς δικαιοσύνης. Τὰ πρακτικὰ τῆς 9. 8βρίου ἀνεγνώσθησαν χθές· ἦτο σαφῆ καὶ καθαρὰ, δὲν εἶχον ἀνάγκην ἑρμηνείας, δὲν εἶχον ἀνάγκην διασαφίσεως· αἱ λέξεις ἐκεῖναι, ἐκτεθεῖσαι εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς 9 8βρίου ὡς ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἦσαν ἱεραὶ, ἀπαραβίαστοι, ἀπέβλεπον τὸ συμφέρον πολλῶν ἀνθρώπων τῆς κοινωνίας, οἵτινες ἐν τῇ ἀνθρωπίνῃ ἀδυναμίᾳ των ἔσφαλον, οὐχὶ μόνον οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὡς ὑπόδικοι, ἀλλὰ καὶ οἱ κατάδικοι· εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ δεδικασμένον δὲν εἶναι, παρὰ ἀλήθεια, ἀλλ’ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔσφαλον· ἡ Συνέλευσις λοιπὸν ἐν τῇ παντοδυναμίᾳ της ἀπεφάσισε τότε· δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ ἑρμηνείαν ὁ ὑπουργὸς, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ θίξῃ αὐτὴν τὴν χορδὴν, καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐζήτησεν αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν· τότε παρεδέχθη διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας τοῦ σεβαστοῦ τούτου σώματος, ἐξαιρουμένων ὀλίγων τινῶν, ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀμφίβαλεν, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀμφιβολίᾳ του ἔφερε καὶ διετύπωσε πρότασιν, ἡ ὁποία ἦτο καθ’ ὅλα σύμφωνος μὲ τὴν παραδεχθεῖσαν χθὲς ἑρμηνείαν. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι ἡ πρότασις τοῦ Κ. ὑπουργοῦ, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν; ἐγὼ τὴν εἶδον, τὴν ἐμελέτησα, καὶ εἶχον συμφωνήσει, οὐχὶ, διότι εἶχον συγγενῆ φυγόδικον ἢ φίλον, ἄπαγε, τὸ λέγω παῤῥησίᾳ, ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον χθὲς, ὡς εἰσαγγελεὺς τῆς Λαμίας ἔδωκα πολλὰς ἀδείας εἰς πολλοὺς ὡς ἠμνηστευμένους. Τοῦτο, Κύριοι, ἦτο μία σπουδαία ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως· ἀλλὰ τί παρίσταται ἐκ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. ὑπουργοῦ; παρίσταται πρότασις τοῦ Κ. Προέδρου· πότε ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ ἐγένετο συζήτησις, ἐγένετο λόγος, καὶ δὲν διετύπωσε κανεὶς πρότασιν, καὶ ἑπομένως εὑρέθητε ὑμεῖς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διατυπώσητε κατὰ τὸ δοκοῦν μίαν πρότασιν; ἐδῶ βλέπετε, Κύριοι, παρουσιάζεται κάτι τι ἀνεξήγητον, τὸ ὁποῖον ἔχω μὲν ἐν τῷ νῷ, δὲν θέλω ὅμως νὰ τὸ εἴπω. Βλέπετε τέλος πάντων, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐτηρήθη ἡ δέουσα εὐθύτης εἰς τήν σπουδαίαν αὐτὴν ὑπόθεσιν, ἥτις δὲν ἀφορᾷ ἓν ἢ δύο πρόσωπα, ἀλλὰ πολλά· καὶ τέλος πάντων, Κύριοι, ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. ὑπουργός.....

§3ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ὁμιλεῖτε;

§4ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Δὲν δύναται κανεὶς νὰ μοῦ κανονίσῃ τὰς λέξεις, δι’ ὧν θὰ φέρω τὸ συμπέρασμα· παραμορφόνονται τὰ πρακτικὰ, οὐχὶ μόνον κατ’ οὐσίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τύπους· ἄλλα ἔκαμεν ἡ Συνέλευσις, καὶ ἄλλο φαίνεται ὅτι, ἔγεινε καὶ ἂν, ὅ,τι ἔκαμεν ἡ Συνέλευσις, δὲν φαίνεται εἰς τὰ πρακτικὰ, εἶναι ὡς νὰ μὴ ἐγένετο. Θέλω νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις, ἂν ἐνόησεν ἡ Συνέλευσις, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν εἰς τὰ πρακτικὰ, ἐγράφησαν καλῶς, ἢ κακῶς. Καὶ εἶναι, Κύριοι, σπουδαιότατον τοῦτο, ἂν ᾖναι ἑρμηνεία, ἢ ψήφισμα· διότι, ἂν ᾖναι ψήφισμα, τὰ ψηφίσματα ἀπὸ τῆς 19 8βρίου, ὅτε ὁ Σ. ἡμῶν Βασιλεὺς ἔδωκε τὸν ὅρκον, τὰ ψηφίσματα χρήζουν τῆς ἐγκρίσεως Αὐτοῦ, ἐνῷ μάλιστα ἑρμηνεύεται πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἔκαμεν ἐν τῇ κυριαρχίᾳ της, δὲν χρήζει ἐγκρίσεως, εἶναι πρᾶγμα τετελεσμένον, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ καμμία μεταβολὴ, οὔτε ἀπὸ ὑπουργὸν, οὔτε ἀπὸ κανένα· μόνον αὐτὴ ἡ Συνέλευσις, ἐνόσῳ εἶχε τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχε τότε, οὐχὶ πλέον σήμερον, δύναται ν’ ἀνατρέψῃ τὴν πρᾶξίν της. Ἀλλὰ τί γίνεται ἀκόμη, Κύριοι; τί κακὸν δύναται νὰ προσγίνῃ, ἂν θεωρηθῇ ὡς ψήφισμα; θὰ γίνῃ τὸ κακὸν τοῦ νὰ ἐμπερδευθῇ εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ ὁ καθ’ ὅλα νέος καὶ ἀγαθὸς ἡμῶν βασιλεύς· διότι ἂν θεωρηθῇ ψήφισμα, πρὶν τὸ ἐγκρίνῃ ὁ βασιλεὺς, θὰ εὑρεθῶσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ τὸν κακίσωσιν, ὅτι δίδει ἀμνηστείας εἰς κακούργους· ἂν τοὐναντίον δὲν τὸ ἐγκρίνῃ θὰ εὑρεθῶσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι καλῇ τῇ πίστει ἡσύχασαν καὶ δὲν διέπραξαν πλέον κακουργήματα, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ καταδιωχθῶσιν αὔριον, θὰ τοὺς εἴπωσιν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἀνέτρεψε τὴν πρᾶξιν τῆς Συνελεύσεως. Ὁ ὄχλος, Κύριοι, ὁ μικρὸς ἄνθρωπος δὲν ἐννοεῖ τὴν λεπτότητα τῶν συνταγματικῶν θεσμῶν, ὅτι ὁ συνταγματικὸς Βασιλεὺς δὲν ἐνέχεται, ὅτι οἱ ὑπουργοί του εἶναι ὑπεύθυνοι· καὶ ἰδοὺ ἀμέσως μία μεγάλη μερὶς ἀνθρώπων ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῶν θὰ σχηματίσῃ μῖσος κατ’ αὐτοῦ. Διατί εἰς πρότασιν τόσον σπουδαίαν θέλομεν νὰ φέρωμεν σκάνδαλα σήμερον; ποία ἡ πολιτικὴ ἀνάγκη; Ἡ Στερεὰ ὁλόκληρος, ὡς ἐξ αὐτῆς τῆς προνοίας, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις ἔμεινεν ἥσυχος· διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἀφοῦ ὠφελήθησαν τῆς περιστάσεως νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν πατρίδα των, δὲν ἐξηκολούθησαν πλέον τὸν λῃστρικὸν βίον, ἢ ἂν ἐξηκολούθησάν τινὲς ἐξ αὐτῶν, οὗτοι θὰ δώσωσι λόγον τῶν πράξεών των. Λέγω λοιπὸν, ὅτι εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἐνέργεια τῆς Συνελεύσεως μετεβλήθη, ἔλαβεν ἄλλον τύπον, ἔλαβεν ἄλλον χαρακτῆρα. Ἡ Συνέλευσις ἠννόησε χθὲς, κ’ ἐπικαλοῦμαι περὶ τούτου τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, νὰ δώσῃ ἑρμηνείαν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς 9 8βρίου, καὶ οὐχὶ νὰ κάμῃ ψήφισμα. Τελειόνων λέγω, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ δὲν διεξήχθη ὡς ἔπρεπε νὰ διεξαχθῇ, προέκυψε σκάνδαλον, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ μὴ προκύψῃ, καὶ ζητῶ τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν, καὶ νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἡρμήνευσε τὰ πρακτικὰ τῆς 9 Ὀκτωβρίου, τὰ ὁποῖα ἄλλως δὲν εἶχον ἀνάγκην ἑρμηνείας.

§5ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀποφάσεως ὑμῶν παρουσιάσθησαν δυσχέρειαι, αἵτινες καθιστῶσιν ἀδύνατον τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργείου. Σεβόμενος τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν, εὐλαβούμενος τῶν δικαιωμάτων τῆς Συνελεύσεως, ἀπέφυγον τοῦ νὰ δώσω μίαν αὐθαίρετον ἑρμηνείαν εἰς τὴν ἀπόφασιν, καὶ κατέφυγον εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ζητῶν τὴν ἐπίσημον ἑρμηνείαν τῆς ἀποφάσεως ὑμῶν. Ἡ ἑρμηνεία, Κύριοι, τῶν νόμων εἶναι διττὴ, εἶναι εἰδικὴ, διδομένη ἐφ’ ἑκάστης περιπτώσεως, ἑρμηνεία μεταβλητὴ, καὶ μὴ ὑποχρεωτικὴ, ἢ ἑρμηνεία ἐπίσημος. Ἡ ἐπίσημος ἑρμηνεία τῶν νόμων, κατὰ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Συντάγματος, ἀνήκει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Δύναται ἕκαστον νομοθετικὸν Σῶμα νὰ δίδῃ εἰς συγκεκριμένην περίπτωσιν ἑρμηνείαν, ἀλλ’ ἡ γνώμη του δὲν εἶναι ὑποχρεωτική· ἡ ἑρμηνεία ἡ ἐπίσημος δίδεται παρ’ ὅλων τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων· ζητεῖται σήμερον ἐπίσημος ἑρμηνεία τοῦ νόμου, ἂν καὶ ἐγένετο ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν εἶχε τὴν ἀπόλυτον κυριαρχίαν. Σήμερον ὅμως, ὅταν ζητῆται ἡ ἑρμηνεία αὕτη, ἀπαιτεῖται νὰ γείνῃ ἑρμηνευτικὸς νόμος, ὅστις νὰ περιβληθῇ μὲ ὅλα τὰ προσόντα, διὰ νὰ κατασταθῇ ὑποχρεωτικὸς εἰς τὰ δικαστήρια καὶ εἰς τὰς ἄλλας ἀρχάς. Κύριοι, ὅταν ὑπέβαλον τὰς ἐρωτήσεις δὲν διετύπωσα ψήφισμα, ὑπέβαλον πρότασιν, καὶ ὑπάρχει εἰς τὰ πρακτικὰ καταχωρημένη, ἐκ τῆς ὁποίας φαίνεται, ὅτι ἔπρεπε νὰ διατυπωθῇ κατάλληλον ψήφισμα, ὅπερ ἐγένετο ὑπὸ τοῦ Κυρίου Προέδρου. Κύριοι, ὁ σεβασμὸς τῶν δικαιωμάτων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας δύναται νὰ προαγάγῃ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος· ὅταν μία νομοθετικὴ ἐξουσία παραγνωρίζῃ τὰ δικαιώματα τῆς ἄλλης, ὅταν νομίζητε, ὅτι ἡ ἑρμηνεία δὲν πρέπει νὰ περιβληθῇ μὲ τὰς διατυπώσεις τοῦ νόμου, ἵνα κατασταθῇ ὑποχρεωτικὴ διὰ τὰ δικαστήρια, δὲν προέρχεται ἄλλο, εἰμὴ μία σύγχυσις, διάλυσις· δὲν συνηγορῶ σήμερον ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου, διότι τοῦτο εἶναι ἐφήμερον, κἀνὲν ζήτημα ὑπουργικὸν δὲν ὑπάρχει ἐκκρεμές· συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς τάξεως, καὶ ταύτην πρέπει νὰ σεβασθῶμεν. Εὐτυχῶς ἡμεῖς, ἐὰν ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι κατ’ οὐδὲν συνετελέσαμεν εἰς τὴν παραβίασιν τῆς τάξεως. Αὐτὴν τὴν τάξιν, αὐτὸν τὸν νόμον πρέπει νὰ σεβασθῇ ἡ Συνέλευσις. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, ὅτι σήμερον πρέπει νὰ δοθῇ ἐπίσημος ἑρμηνεία εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, καὶ αὕτη πρέπει νὰ δοθῇ διὰ νόμου, καὶ ἵνα τὴν καταστήσωμεν ὑποχρεωτικὴν, πρέπει νὰ παραδεχθῇ καὶ ἀπὸ τὰς ἄλλας ἐξουσίας,

§6ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ποτὲ δὲν ἤλπιζα, Κύριοι, νὰ ὑποπέσῃ εἰς τοιαύτην ἀντίφασιν ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, δὲν ἤλπιζα, διότι, ἀφοῦ ὁ ἴδιος σᾶς εἶπεν ἐκ προοιμίων, ὅτι δὲν ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, εἰμὴ διασαφήσεις, τί ἐννοεῖ διὰ τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου, περὶ οὗ πρόκειται· ἀφ’ ἑτέρου σᾶς λέγει, ὅτι τὰς ἐξηγήσεις αὐτὰς δὲν δύνασθε νὰ κάμητε, εἰμὴ διὰ νόμου. Ὁ προαγορεύσας Κύριος Ἀγγελινίδης σᾶς ἐξέφρασεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι, ὅταν ἐξεδόθη παρ’ ἡμῶν τὸ ψήφισμα, περὶ οὗ πρόκειται, εἴχομεν τὴν ἁρμοδιότητα νὰ δίδωμεν καὶ ἀμνηστείας καὶ χάριτας. Ἀφοῦ λοιπὸν, Κύριοι, εἴχατε τὸ δικαίωμα τοῦτο, τίς δύναται σήμερον νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι δὲν δύνασθε οἱ ἴδιοι νὰ ἑρμηνεύσητε, τί ἐννοούσατε διὰ τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου (θόρυβος), ἂν καὶ δὲν ζητῆται ἑρμηνεία, εἰμὴ διασάφησις, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Ὑπουργοῦ; Κατὰ συνέπειαν πιστεύω, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θέλει παραδεχθῆ σήμερον, εἰμὴ ὅτι δὲν ἔκαμεν ἄλλο, εἰμὴ νὰ διασαφίσῃ ἢ ἑρμηνεύσῃ τὸ ψήφισμα, περὶ οὗ πρόκειται. Ἀλλ’ ἔρχομαι νὰ σᾶς προσθέσω ἕν τι, τὸ ὁποῖον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς τὸ Ὑπουργεῖον θέλει σήμερον, τὸ ὁποῖον ὤφειλε, κατ’ ἐμὲ, νὰ ὑποστηρίξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ἡ Συνέλευσις, νὰ τὸ καταστρέψῃ. Τὸ Ὑπουργεῖον, κατ’ ἐμὲ, ἔχει τὸ συμφέρον νὰ φέρῃ τὴν ἡσυχίαν καὶ τὴν τάξιν εἰς τὸν τόπον, ἀπεναντίας ἔρχεται καὶ σᾶς λέγει, ὅτι ὑποστηρίζει τὴν ἀναρχίαν, καὶ θέλει νὰ μὴ ἐξαιρεθῶσιν οἱ λησταὶ καὶ φυγόδικοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ ὀλίγου ἐξῆλθον καὶ ὑπεστήριζον τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις εἶχεν αὐτοὺς εἰς ὑπηρεσίαν, καὶ ζητεῖ σήμερον νὰ πλημμυρήσῃ τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα καὶ αὐτὴν τὴν Πελοπόννησον ἀπὸ ληστάς· (θόρυβος).

§7ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Οἱ λησταὶ ὑπεστήριζον τὴν κυβέρνησιν;

§8ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν γνωρίζετε τί ὑπέφερεν ἡ στερεὰ Ἑλλάς· δὲν λέγω, κύριοι, ὅτι μᾶς ἔσωσαν οἱ λησταὶ, λέγω, ὅτι ἡ προσωρινὴ κυβέρνησις, ἧς καὶ ὁ νῦν πρωθυπουργὸς ἦτο μέλος, εἶχεν ἐπιτρέψει εἰς τὰς ἀρχὰς νὰ δώσωσι σχεδὸν ἀμνηστείαν. (θόρυβος) Εἶναι ἰδέα μου, κύριοι, ἂν θέλετε μὴ τὴν ἀκούητε. (θόρυβος) Λέγω, κύριοι, ὅτε ἡ χθεσινὴ πρᾶξις τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι ψήφισμα, εἶναι διασάφησις ἢ ἑρμηνεία, καὶ ταύτην ὀφείλετε νὰ ὑποστηρίξητε, καθόσον, ἂν δὲν τὴν παραδεχθῆτε, δύναται νὰ ἔχῃ συνεπείας, καὶ συνεπείας κακὰς εἰς τὸν τόπον· ὅταν πρόκειται νὰ γείνῃ ἑρμηνεία, ἀπὸ τὸ ἴδιον σῶμα, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γένῃ νόμος. Τότε ἦτον ἀνάγκη, ὅταν ὑπῆρχε Βουλὴ, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἑρμηνεύσῃ νόμον. Ἀλλ’ ἐδῶ εἶναι ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐξέδωκε τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο, καθ’ ὃν χρόνον ἦτο κυρίαρχος· δὲν ἔχομεν ἀνάγκην λοιπὸν ψηφίσματος, ἀλλ’ ἁπλῆς ἑρμηνευτικῆς ἀποφάσεως, διότι ἤδη δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ κάμωμεν τοιοῦτον ψήφισμα (θόρυβος).

§9ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ἠξεύρω ἂν ἐγένετο τοῦτο ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἐν γνώσει ὑμῶν, διότι εἶναι μία προφανὴς μεταποίησις τῶν πρακτικῶν, ὅπερ πιστεύω ὅτι θέλει διορθωθῆ.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν γνώσει ἐμοῦ ἐγένετο.

§11ΔΑΓΡΕΣ. Τότε νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον, διότι βλέπω, ὅτι ἐγένετο μία καθαρὰ πλαστογραφία ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔλθῃ ὁ κ. ἀντιπρόεδρος νὰ μὲ ἀντικαταστήσῃ. Ὁ Ἀντιπρόεδρος Κ. Θ. Ἀφεντούλης καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου.

§13ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν εἶναι, κύριοι, καμμία ἀμφιβολία, ὅτι καὶ ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον ἐλέχθησαν κατ’ ἐμοῦ, καὶ ὅσα ἐλέχθησαν δὲν χρήζουσιν οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως· καὶ θεωρῶ πράγματι καὶ ὡς ἐκ τῆς διαγωγῆς, τὴν ὁποίαν ἐτήρησα καὶ πρὸ τῆς εἰσόδου μου ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, καὶ μετὰ τὴν εἴσοδόν μου καὶ κατὰ τὸ διάστημα τῆς προεδρείας, ὡς ὅλως ἀνοίκειον πρὸς ἐμὲ νὰ τὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁπωσδήποτε πρόκειται νὰ ἀποφασίσητε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ πράγματος, τὸ ὁποῖον τὸ θεωρῶ σπουδαῖον, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ εἴπω τινὰ οὐχὶ διὰ νὰ δικαιολογήσω τὸν ἑαυτόν μου, διότι δὲν καταδέχομαι νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τοιαύτας ἐκφράσεις, ἀλλὰ νὰ διαφωτίσω τὴν Συνέλευσιν περὶ τῶν διατρεξάντων. Κύριοι, ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἐρωτήσεις, αἵτινες ἔτεινον εἰς τὸ νὰ ἑρμηνεύσουν τὴν ἀπόφασίν μας· καὶ ἑρμηνεία ἐπίσημος δὲν ἠδύνατο νὰ δοθῇ ὡς σᾶς εἶπεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἰμὴ τῇ συμπράξει ὅλων τῶν νομοθετικῶν ἐξουσιῶν. Ἀφοῦ ἔλαβον τὴν πρότασιν ταύτην ἐνόμισα, ὅτι ἦτο καθῆκόν μου, διότι ὁ πρόεδρος δὲν παρευρίσκεται μόνον εἰς τὰς συζητήσεις, ἀλλ’ ὑποβάλλει καὶ τὰ ζητήματα· ἐνόμισα, ὅτι ἤθελον διερμηνεύσει τὴν ἰδέαν τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἤθελον τὴν διευκολύνει εἰς τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων καὶ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν, ἂν ἐγὼ ἤθελον διατυπώσει πρότασιν. Διετύπωσα λοιπὸν τὴν πρότασιν αὐτὴν, καὶ δὲν ὑπερεπήδησα τὰ καθήκοντά μου, διότι γνωρίζω νὰ ἐκτιμῶ αὐτὰ καὶ νὰ τὰ ἐκπληρῶ. Ἡ πρότασις, κύριοι, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, εἶναι διατετυπωμένη οὕτω πως, καὶ προῆλθεν ἀπὸ ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ἀνετράφη εἰς τὸν ναὸν τῆς δικαιοσύνης. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ πρότασις «Ἡ Συνέλευσις ψηφίζει. Θεωροῦνται κατὰ τὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Συνελεύσεως τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1863 καταχωρισθεῖσαν ἀπόφασιν, ὡς ἀξιωθέντες χάριτος μὲν οἱ κατάδικοι, ἀμνηστείας δὲ οἱ ὑπόδικοι, οἱ πράξαντες ἀξιόποινον πρᾶξιν πρὸ τῆς Ὀκτωβριανῆς μεταπολιτεύσεως, ἀπολυθέντες δὲ τῶν φυλακῶν μετὰ τὴν 10 Ὀκτωβρίου 1862 καὶ μέχρι τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1863.» Κατόπιν, κύριοι, ὑποβάλλεται ὑπὸ τοῦ κ. Μαυρομμάτη πρότασις, ἡ ὁποία ἐκφράζεται σχεδὸν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ὡς καὶ ἡ ἰδική μου, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ἐπεκτείνει τὴν ἀμνηστείαν· λέγει· «θεωροῦνται κατὰ τὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Συνελεύσεως τῆς 9 Ὀκτωβρίου καταχωρισθεῖσαν ἀπόφασιν ὡς ἀξιωθέντες ἀμνηστείας ἢ χάριτος ἐν γένει οἱ πρὸ τῆς ὀκτωβριανῆς ἐπαναστάσεως περιπεσόντες εἰς ἀξιόποινον πρᾶξιν εἴτε κατάδικοι, εἴτε ὑπόδικοι, εἴτε φυγόδικοι διατελοῦσιν.» Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μαυρομμάτη ἔχει τὸν αὐτὸν τύπον μὲ τὴν ἐδικήν μου (Θόρυβος). Ἀφοῦ δὲ δὲν ἐγένετο συζήτησις περὶ τοῦ τύπου, ἡ ὁποία νὰ μὲ πείσῃ, διότι ἡ Συνέλευσις δὲν ἐννόει νὰ κάμῃ ἑρμηνευτικὸν ψήφισμα, δὲν ἠδυνάμην, παρὰ νὰ θεωρήσω τὴν ἑρμηνευτικὴν πρότασιν, ὡς ψήφισμα ἑρμηνευτικὸν, ὡς νόμον ἑρμηνευτικὸν, καὶ οὕτω κατὰ συνέπειαν διετύπωσα τὴν ἐπιψηφισθεῖσαν πρότασιν εἰς τὰ πρακτικά. Νομίζω ὅθεν ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, καὶ ἐπαναλαμβάνω, λέγων, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀπολογηθῶ ἐπὶ γελοίων αἰτιάσεων. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ παραδεχθῇ ἡ Συνέλευσις, ὅτι δυνάμεθα καὶ ὑπάρχοντος Βασιλέως νὰ δίδωμεν ἐπίσημον καὶ ὑποχρεωτικὴν ἑρμηνείαν εἰς τοὺς νόμους ἢ τὰ ψηφίσματα τοῦ Κράτους ἄνευ τῆς συμπράξεως αὐτοῦ, ὡς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Τὰ δικαιώματα τῆς Βασιλείας, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐπλάσαμεν, ἀπεδέχθησαν δὲ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἡ Εὐρώπη ὁλόκληρος, πρέπει νὰ σεβώμεθα ἡμεῖς ὑπὲρ πάντα ἄλλον, διότι μᾶς τὸ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκόν μας, διότι εἶναι τῆς τιμῆς μας, διότι τὸ ἀπαιτεῖ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας. Ἐννοῶ δὲ καὶ ἐκτιμῶ καὶ τὴν ἐπίδειξιν ἀκόμη τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ χαρακτῆρος, τῆς καλῶς ἐννοουμένης, ἀλλ’ αἱ ἀξιώσεις τινῶν ἐξ ἡμῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν τείνουσι βεβαίως εἰς ὑποστήριξιν τῆς τάξεως, καὶ δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι συνέπειαν, εἰμὴ τὴν παράτασιν μιᾶς καταστάσεως, μὴ ἀπεχούσης πολὺ τῆς ἀναρχίας. Διὰ τοῦτο πέποιθα, ὅτι ἡ Συνέλευσις θέλει ἐγκρίνει τὰ πρακτικά.

§14ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ, ἀρκετά.

§15ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ πῶς, Κύριοι, νὰ ἀνέχεσθε νὰ παραποιοῦνται αἱ ἀποφάσεις σας; (θόρυβος).

§16ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. (θόρυβος).......

§17ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ πῶς, Κύριε Σαρίπολε, καθηγητὰ τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου, ὅταν ἕνας ἄνθρωπος ἀνέφερέ τι κατὰ μιᾶς πράξεως, ἀναλαμβάνει εὐθύνας ἠθικὰς, ἂν οὐχὶ ὑλικάς· ὀφείλει ἡ Συνέλευσις νὰ τὰ ἀκούσῃ, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο μὲ εἴδατε χθὲς ὅλως ἀδιάφορον, οὔτε ἔδωσα πολλὴν προσοχήν. Ἀείποτε, Κύριοι, ὑπῆρξα πολέμιος ἑνὸς συστήματος ἀποῤῥοφήσεως καὶ τῆς συγχωνεύσεως ὅλων τῶν ἐξουσιῶν, ὅλων τῶν δικαιωμάτων· καὶ τὸ σύστημα τοῦτο ἐπολέμησεν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, καὶ ἔκαμε μίαν ἐπανάστασιν διὰ τῆς ὁποίας συνέτριψεν ἕνα θρόνον· καὶ ἀνέχεσθε νὰ ἐπέλθῃ πάλιν τὸ σύστημα τοῦτο, τοῦ νὰ ὑποκλέπτωνται τὰ ζητήματα, ἀφοῦ δὲν δύνανται νὰ κερδίσωσι; Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔν τινι δωματίῳ τῆς Συνελεύσεως ἦλθεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐζήτησε τὰ πρακτικά, παρόντος καὶ ἐμοῦ· τοῦ ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα ἐξήγησις ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, διότι τὰ πρακτικὰ τῆς 9 8βρίου εὐκρινῶς ἀποφαίνονται, καὶ δὲν μένει ἀμφιβολία, ὅτι πάντα τὰ ἐγκλήματα τὰ πρὸ τῆς 10 8βρίου ἀμνηστεύονται. Τόσον εἶναι δικαία ἡ ἰδέα αὕτη, καθόσον, Κύριοι, ἂν ἡ Συνέλευσις ἤθελεν ἀποδώσει ἀμνηστείαν εἰς τοὺς ἐκ τῶν φυλακῶν ἀπολυθέντας, ἤθελε καθιερώσει σύστημα διάφορον καὶ νέον, τὸ ὁποῖον ἦτον, ὅτε ὁ Ὄθων ἔδιδεν ἀμνηστείαν εἰς πάντα, ὅστις συνετέλει εἰς τὴν κατάσβεσιν τῆς δεῖνα ἢ δεῖνα ἐπαναστάσεως, ἠξεύρετε, Κύριοι, τί ἐγίνετο τότε; οἱ στρατολογοῦντες ἠναγκάζοντο, καὶ ἐγὼ εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην εἰς τὰ 1854 νὰ δώσω πιστοποιητικὸν, ὅτι μὲ παρηκολούθησαν πολλοὶ, ἐνῷ δὲν μὲ παρηκολούθησαν, καὶ μὲ πολλὴν δυσκολίαν ἠρνήθην τοῦτο, εἶμαι ἄνθρωπος εἰλικρινὴς καὶ δὲν ἀποκρύπτω τὰ σφάλματά μου. Λέγω, Κύριοι, ὅτι, ἂν ἤθελε καθιερωθῇ αὐτὴ ἡ ἀμνηστεία, ἐκτὸς ὅτι δὲν θὰ εἶχεν ἀποτέλεσμα πρακτικὸν, ἤθελε διαδώσει τὴν διδασκαλίαν τῆς κακοηθείας, τῆς πλαστογραφίας διὰ πλαστῶν πιστοποιητικῶν καὶ ψευδορκιῶν, ἤθελε βεβαιοῦται ἡ θέσις πολλῶν κατηγορουμένων, ἵνα ὑπαχθῶσι καὶ οὗτοι εἰς τὴν ἀμνηστείαν. Ἀλλά, Κύριοι, χθὲς κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς 9 8βρίου εἴδετε ὅτι, τότε ἡ Συνέλευσις καθαρῶς καὶ εὐκρινῶς ἀπεφάνθη, ὅτι τὰ πρὸ τῆς 8βριανῆς Μεταπολιτεύσεως ἐγκλήματα ἀμνηστευθέντα παρὰ τοῦ λαοῦ δὲν ἐμπεριλαμβάνονται εἰς τὴν ἐξαίρεσιν. Ἐλυπήθην διὰ τὸν φίλον μου τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις ἦλθεν οὐχὶ ἑρμηνείαν νὰ φέρῃ· διότι μία Συνέλευσις εἰς μίαν ἐποχὴν, καθ’ ἣν περιεῖχεν εἰς ἑαυτὴν καὶ τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, εἶπεν, ἀναγνωρίζω τοῦτο τὸ δικαίωμα, ὅπερ ὁ λαὸς ἐν τῇ κυριαρχίᾳ του ἔδωκεν, καὶ ἀπαγορεύω ἐκεῖνο· ὁ Κ. Μαυρομμάτης φέρει μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁ Κ. Πρόεδρος θέτει εἰς ψηφοφορίαν, ἥτις ἀνεγνώσθη, δὶς ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν, καὶ παρεδέχθη ὡς εἶχεν ἄνευ οὐδεμιᾶς τροποποιήσεως. Κύριοι, γνωρίζετε, καὶ παρακαλῶ τὸν Κ. Πρόεδρον, νὰ μὴ μὲ ἀδικήσῃ, γνωρίζει τὰς σχέσεις καὶ τὴν φιλίαν μου· ἤμην εἷς ἐξ ἐκείνων, ὅστις καὶ πολλάκις τὸν ἐψηφοφόρησα ὡς Πρόεδρον· καὶ διατὶ τὸ λέγω τοῦτο; Διότι ἤθελα νὰ καθέξουν ὑψηλὰς θέσεις καὶ ἄνθρωποι τῆς νεωτέρας γενεᾶς, διότι ἐφοβούμην δυστυχῶς μήπως ἡ γενεὰ, ἡ ὑπηρετήσασα τὸ παρελθὸν, ἀπέκτησεν ἀναποσπάστους ἕξεις· δυστυχῶς τὸ λέγω καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν μου· καὶ ἡ νεωτέρα αὕτη γενεὰ δὲν ὑπολείπεται κατὰ τὰ ἐλαττώματα ἀπὸ τὴν ἀρχαιοτέραν. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ πρότασις τοῦ Μαυρομμάτη· καὶ καταδικάσατέ με διὰ τὴν βαρεῖαν τῳόντι φράσιν, τὴν ὁποίαν εἶπον, ὅτι εἶναι πλαστογραφημένη. Ἀπεκδέχομαι μετὰ θάῤῥους, μετὰ χριστιανικῆς ἀφελείας τὴν ψῆφόν σας. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μαυρομμάτη· τίποτε δὲν λέγει, οὔτε πρώτη, οὔτε δευτέρα, οὔτε δεκάτη Συνέλευσις· καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ἐτέθη αὐτὴ εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ἡ Συνέλευσις τὴν παρεδέχθη. Τί λέγει; «ὑπάγονται κατὰ τὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Συνελεύσεως τῆς 9 8βρίου 1863 καταχωρισθεῖσαν ἀπόφασιν ὡς ἀξιωθέντες ἀμνηστείας ἢ χάριτος ἐν γένει οἱ πρὸ τῆς 8βριανῆς ἐπαναστάσεως περιπεσόντες εἰς ἀξιοποίνους πράξεις κἄν τε κατάδικοι, ὑπόδικοι ἢ φυγόδικοι ᾖναι.» Ἀκούσατε καὶ τὰ πρακτικὰ τί λέγουν, καὶ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶδαν πολλοί· ἀφοῦ γράφει τὸ «θεωροῦνται», ἐν τῷ μέσῳ αὐτοῦ καὶ τοῦ «ἔχει ὡς ἑξῆς» προσετέθη τὸ «ἡ ἐν Ἀθήναις Βʹ. τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις ψηφίζει.» Ἔχει ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μαυρομμάτη αὐτὸν τὸν τίτλον;

§18ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§19ΔΑΓΡΕΣ. Προσετέθη αὐτό;

§20ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§21ΔΑΓΡΕΣ. Ἐρωτῶ, Κύριοι· ὁ Κ. Πρόεδρος σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ συζήτησις αὐτὴ, ἡ πείσασα μίαν Συνέλευσιν ὁλόκληρον νὰ ψηφίσῃ οὕτω, δὲν ἔπεισε τὸν Κ. Πρόεδρον, καὶ ἑπομένως ἔπρεπε νὰ μεταβάλῃ τὸ ζήτημα εἰς τὰ πρακτικά. Κύριοι, δὲν μὲ μέλει διὰ τὸ ζήτημα ποσῶς, δὲν ἐνδιαφέρομαι δι’ αὐτὰς, ὥστε πρεσβεύω ὅτι πᾶσα ἀρχὴ ὄφειλε νὰ σέβηται τὰ δικαιώματα τοῦ ἄλλου. Ὄχι, Κ. Μεσσηνέζη· ἡ συζήτησις δὲν ἔγεινε διὰ νὰ πείσῃ σᾶς, ἀλλὰ ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν κοινωνίαν. Πολλοὶ ἐσκέφθησαν ὅτι δὲν πρέπει νὰ γενικευθῇ ἡ ἀμνηστεία· ἀλλ’ ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν των ὅτι μία ἐξαίρεσις εἰμπορεῖ νὰ φέρῃ ἀτοπήματα καὶ καταχρήσεις, εἶπον, ἂς ἀμνηστευθῶσι καὶ 10 κακοῦργοι, ἀνάξιοι ἀμνηστείας.

§22ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγουν ἐδῶ τὰ πρακτικά;

§23ΔΑΓΡΕΣ. «Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν διαφόρων προτάσεων, αἵτινες ἐδόθησαν, παρεδέχθη δι’ ἀναστάσεως τὴν ὑπὸ τοῦ πληρεξουσίου Τ. Μαυρομμάτη ὑποβληθεῖσαν, ἥτις καθισταμένη ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως ὑπὸ στοιχ. ΡΗʹ. ἔχει ὡς ἑξῆς..... Δεύτερον ἔγκλημα ἀνακαλύπτεται ἐδῶ. Ἐρωτῶ, Κύριοι, ἐτέθη οὕτω τὸ ζήτημα; Ἠκούσατε τὸν Πρόεδρον νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ Κ. Μαυρομμάτη, ἥτις καθίσταται ψήφισμα;

§24ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§25ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν πῶς μὲ φέρετε εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἐλέγξω καὶ δεύτερον λάθος, ἂν ὄχι ἔγκλημα, Κύριοι; ὁ Κ. Πρόεδρος σᾶς εἶπεν ὅτι αὐτὴ εἶναι μὲν ἑρμηνεία ἑνὸς νόμου, καὶ οὖσα τοιαύτη δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὰς 2 ἢ 3 νομοθετικὰς ἐξουσίας. Σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, τὰς ἑρμηνείας, τὰς ὁποίας ἐδώκατε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, μίαν ἢ δύο ἢ τρεῖς, ἐπὶ ἑνὸς ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου κατηργήσατε τοὺς βαθμοὺς διαφόρων Ἀνθυπασπιστῶν, ὁ Κ. Πρόεδρος, ὁ ἐνδιαφερόμενος διὰ τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας, καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς Συνελεύσεως, διὰ τὸ αὐστηρὸν δίκαιον, σᾶς εἶπε τότε, ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὕτη μεταβάλλεται εἰς ψήφισμα; Καὶ πῶς ἐξετελέσθη ἡ ἑρμηνεία αὕτη ἄνευ τῆς κυρώσεως τοῦ Βασιλέως;

§26ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ποία ἑρμηνεία;

§27ΠΟΛΛΟΙ. Μὴ τὸν διακόπτετε.

§28ΔΑΓΡΕΣ. Ἠρωτήθη ἡ Συνέλευσις, θεωροῦνται ὡς ὑπαγόμενοι εἰς τὸ δεῖνα ψήφισμα, οἱ δεῖνα καὶ δεῖνα Ἀνθυπασπισταί.

§29ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Οἱ μαθηταὶ τῆς Στρατιωτικῆς σχολῆς.

§30ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγένετο ἑρμηνεία ἁπλῆ. Σήμερον ἠρωτήθη ἡ Συνέλευσις παρ’ ἑνὸς τῶν μελῶν της, τί ἠννόει κατὰ τὴν 9 Ὀκτωβρίου· εἶπα, καὶ ἐπαναλαμβάνω, καὶ θέλω ἐπαναλαμβάνει αἰώνια, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἐρώτησις ἦτο περιττὴ, διότι τὰ πρακτικὰ τῆς 9 Ὀκτωβρίου, αἱ ἐξηγήσεις αἱ δοθεῖσαι ἐπὶ τῶν πρακτικῶν αὐτῶν ὑπὸ τοῦ προτείναντος ἦσαν καθαραὶ καὶ σαφεῖς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἔρχεσθε σήμερον καὶ ἐρωτᾶτε, ποῖος; Ἡ ἐξουσία ἐκείνη, ἥτις, ὅταν ἀπεφάνθη εἶχε τὸ δικαίωμα καὶ νὰ θέσῃ καὶ νὰ ἀφαιρέσῃ. Ἡ αὐτὴ ἐξουσία μένει κεχωρισμένη τῶν ἄλλων ἐξουσιῶν. Τὶ ἐνόησας τότε, σὺ Συνέλευσις, ψηφίζουσα αὐτὸ τὸ ψήφισμα; Καὶ ἡ Συνέλευσις εἶπεν, ὅ,τι εἶπε καὶ τότε, καὶ δὲν προσέθηκε τίποτε· ἡ ἐξήγησις ἡ χθεσινὴ τῆς Συνελεύσεως προσέθηκεν εἰς τὸ ψήφισμα, εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς 9 Ὀκτωβρίου τίποτε; Ἐὰν προσέθηκε, δικαιοῦνται οἱ ἐμμένοντες νὰ χαρακτηρίσωσιν ὡς ψήφισμα τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἐὰν ὄχι, εἶναι ἓν μέσον στρεψοδικίας, δι’ αὐτοῦ θέλουν νὰ ματαιωθῇ μία ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ὁ Κ. Πρόεδρος εἶπεν, ὅτι διὰ νὰ εὐημερήσῃ ἡ κοινωνία καὶ ἡ πατρίς, πρέπει νὰ σεβασθῶμεν τὰ δικαιώματα τῶν διαφόρων ἐξουσιῶν. Ἡμεῖς, οἵτινες ἔχομεν τὰ δικαιώματά μας πλήρη, παραχωροῦμεν καὶ τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πληρέστατα, σεβόμεθα τὰ δικαιώματα τῆς ἐξουσίας ἐκείνης, σεβόμεθα τὰ δικαιώματα παντὸς ἀτόμου, πάσης κοινωνίας, παντὸς ἀνθρώπου· ἀλλ’ ὅταν σεῖς δὲν σέβεσθε τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ τοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον διευθύνετε, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἔλθητε νὰ μᾶς παραινέσητε νὰ σεβασθῶμεν τὰ δικαιώματα τοῦ Ἡγεμόνος; Καὶ ἔχεις τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύσῃς ὅτι, ἀφαιρουμένων τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἡγεμόνος, ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ κοινωνία καὶ κράτος ἐν Ἑλλάδι; ἔρχεσθε καὶ ῥίπτετε μίαν ἰδέαν, διὰ νὰ προκαταλάβητε τὴν κοινωνίαν, ὅτι εἶσθε οἱ ἄνθρωποι, οἱ ἐνδιαφερόμενοι περὶ τῆς τάξεως· τὴν τάξιν ὅλοι τὴν σεβόμεθα, καὶ ἔχομεν καθῆκον νὰ τὴν ὑποστηρίζωμεν. Λοιπὸν, Κύριοι, τελευταῖον λέγω, λυποῦμαι ὅτι εὑρέθην εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν νὰ ὁμιλήσω μάλιστα κατὰ τοῦ Κ. Προέδρου, λέγω ὅμως ὅτι ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Συνέλευσις χθὲς, δὲν προσέθηκε τίποτε, ἀφ’ ὅ,τι περιλαμβάνεται εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς 9 8βρίου, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως· ψήφισμα, Κύριοι, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φέρει νέαν ὑπόθεσιν, τὴν ὑποβάλλει εἰς τὴν βάσανον τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἡ Συνέλευσις ἀποφασίζει. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἐρωτᾶται ἡ Συνέλευσις δι’ ἓν ζήτημα καθαρώτατον, καὶ δὲν προσθέτει τίποτε περισσότερον, δὲν εἰμπορεῖτε νὰ τὸ θεωρήσητε ὡς ψήφισμα, ἄλλως ἡ Συνέλευσις δὲν ἰσχυρίζεται ἀλλ’ ἀνεγνώρισεν ἀμνηστείαν παρὰ τοῦ λαοῦ δοθεῖσαν καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐξήσκει τὰ κυριαρχικὰ αὐτοῦ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα κατὰ κανόνα οἱ λαοὶ καλοῦνται νὰ ἐκπληρώσουν.

§31ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ΥΠΟΥΡΓ. ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ). Κύριοι! τὰ Νομοθετικὰ σώματα ἀποφασίζουν, εἴτε διὰ Νόμων, εἴτε δι’ ἡμερουσίων διατάξεων, καὶ τότε αἱ ἀποφάσεις αὗται περιβάλλονται μὲ ὑποχρεωτικὸν τύπον ὡς πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· πᾶσα ἄλλη ἀπόφασις λαμβανομένη κατ’ ἄλλον τρόπον, διὰ καταχωρήσεως ἐντὸς τῶν πρακτικῶν, εἶναι μία συμβουλὴ μόνον, δὲν εἶναι πρᾶξις ὑποχρεωτική. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὸ 43. ὑπῆρξε καὶ ἑτέρα ἐθνικὴ Συνέλευσις, τῆς ὁποίας τοιαῦται ἀποφάσεις, ὡς τῆς προκειμένης φύσεως, κατεχωρίσθησαν εἰς τὰ πρακτικὰ, καὶ ἐπαρουσιάσθη ἀκολούθως ζήτημα, ἐὰν αὗται ἦναι ὑποχρεωτικαί, ὡς πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· ἐνθυμεῖσθε λοιπὸν τὴν λύσιν, ἥτις ἐγένετο τότε, καὶ κανεὶς δὲν ἠρνήθη ἰσχυρῶς νὰ καταπολεμήσῃ ἐκείνην τὴν ἐξουσίαν· ἡ ἐξουσία τὰς παρημέλησεν. Ὅσοι λοιπὸν ζητοῦν ἓν ἀποτέλεσμα οἷον δήποτε ἐκ τῆς ἀποφάσεως ἑνὸς Νομοθετικοῦ σώματος πρέπει τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν νὰ τὴν περιβάλουν μὲ τοὺς ἀναγκαιοῦντας τύπους. Τὸ πρακτικὸν, ὅπως ὑπῆρχε προηγουμένως, δὲν ἦτον ὑποχρεωτικόν· ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμιλήσω κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω τὴν καλὴν πίστιν, καὶ διὰ νὰ φωτίσω, ἐάν τις ὑπάρχῃ ἐξ ἡμῶν, ὅστις δὲν ἔκαμεν αὐτὴν τὴν διάκρισιν. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔφερεν ἐδῶ μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχα ἰδεῖ, δὲν ἐπιθυμῶ δηλ. νὰ ἐξετάσω αὐτήν· ἡ πρότασις ἐζητοῦσε μίαν γνώμην τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἡ γνώμη αὕτη ἤθελε πάλιν καταχωρηθῆ εἰς τὰ Πρακτικὰ, καὶ δὲν ἤθελε λάβει τύπον ἑνὸς ψηφίσματος, λέγω, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα ἐπίσης ἤθελεν εἶσθαι τὸ αὐτὸ μάταιον. Ὅσοι λοιπὸν ἰσχυρίζονται σήμερον, ὅτι πρέπει αὐτὴ ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως νὰ γείνῃ ψήφισμα, αὐτοὶ ἀποβλέπουν εἰς ἓν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, εἰς μίαν ὑποχρέωσιν ὡς πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Δὲν ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ ἐξετάσω τὶ χθὲς ἐῤῥέθη ἐν τῇ Συνελεύσει, ἐὰν ἐπιθυμῇ νά περιορισθῇ ἡ Συνέλευσις εἰς μίαν ἐξήγησιν ἐντὸς τῶν πρακτικῶν, ἢ ἐὰν ὤφειλε νὰ συντάξῃ ἓν ψήφισμα· ἐὰν θέλητε, καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος εἶχον μίαν γνώμην ἴσως διαφορετικὴν, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀδιάφορον· πρόκειται νὰ μάθωμεν τί θέλετε; πράγματα ἢ θεωρίας; Ἐὰν θεωρίας, περιορισθῆτε ἐντὸς τῶν πρακτικῶν· ἠμπορῶ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ἀπὸ τοῦδε, ὅτι οὐδὲν ἀποτέλεσμα ὑποχρεωτικὸν θεωρεῖται ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν· διότι αὐτὸ εἶναι κανονισμένον εἰς ἄλλα ἔθνη, τὰ ὁποῖα προηγοῦνται ἀπὸ ἡμᾶς εἰς τὸν πολιτισμὸν, καὶ ἀκόμη ἀπὸ τὴν πρᾶξιν αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως, τὴν ἰσχύουσαν ἐπὶ ἓν καὶ ἐπέκεινα ἔτος, ὅτι ὅλαι αἱ ἀποφάσεις της, ὅσαι ἀφορῶσι τὸν κανονισμὸν γενικῶν συμφερόντων τοῦ κράτους, γίνονται ἐν εἴδει ψηφισμάτων· ἐὰν τοῦτο ἦτον ἀδιάφορον, ἐγὼ δὲν ἐννοῶ διατί νὰ κάμωμεν ψηφίσματα εἰς μερικὰς περιστάσεις, καὶ εἰς μερικὰς ἄλλας νὰ γράφωμεν μόνον τὴν θέλησίν μας ἐντὸς τῶν πρακτικῶν· ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία διαφορά. Διὰ τοῦτο λοιπὸν, ἂν καὶ ἐχθὲς δὲν ἐνόησα, ὅτι πρόκειται περὶ ψηφίσματος, ἀλλ’ ἁπλῶς περὶ μιᾶς ἑρμηνείας καὶ ἐξηγήσεως ἐντὸς τῶν πρακτικῶν, συμμερίζομαι τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, ὥστε ἡ ἀπόφασις αὕτη νὰ περιβληθῇ μὲ κῦρος τῶν ἀνηκόντων τύπων τοῦ ψηφίσματος.

§32ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἡ πρώτη ἀπόφασις δὲν εἶναι ψήφισμα;

§33ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι, εἶναι γνώμη ἐντὸς τῶν πρακτικῶν. Τώρα κάμετε, ὅ,τι θέλετε.

§34ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Κύριοι! νομίζω, ὅτι ἐξετάζοντες τὰ πράγματα ἀπαθῶς, θέλομεν εὑρεῖ, ὅτι οὐδὲ αἱ μέμψεις, ἃς ἐξήνεγκεν ὁ Κ. Δαγρὲς κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, οὐδ’ ἐκεῖναι, ἃς ἐξέφερεν ὁ Κύριος Ἀγγελινίδης κατ’ αὐτοῦ, ἦσαν βάσιμοι. Λίαν ἐπισταμένως ἐξήτασε τὸ ζήτημα καὶ ἡρμήνευσε τὰ συνταγματικὰ νόμιμα, ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἰπὼν ὅτι, προκειμένου περὶ ἑρμηνείας ἐπισήμου, ἡ ἐπίσημος αὕτη ἑρμηνεία δὲν δύναται νὰ δοθῇ εἰμὴ διὰ νόμου· διότι ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας κατὰ τὸ ἡμέτερον πολίτευμα ἐπισήμως ἑρμηνεύονται οἱ νόμοι. Πρῶτον λοιπὸν θεωρῶ τοῦτο ἀναμφισβήτητον, ὅθεν οὐδὲ θέλω κατατρίψει τὸν καιρὸν πρὸς τὸ νὰ σᾶς ἀναπτύξω αὐτὴν τὴν θεωρίαν καθαρῶς παλίλλογος γινόμενος. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον καὶ λέγω ἂν ἔμενεν ἡ Συνέλευσις εἰς μόνα τὰ πρακτικὰ τῆς 9 8βρίου, θαῤῥούντως ἀποφαίνομαι, ἂν μοὶ ἐπιτρέπητε νὰ λέγωμαι νομικὸς, ὅτι ἂν ἤμην δικαστὴς, δὲν ἤθελον διόλου θεωρήσει ὡς νόμον τοῦ Κράτους τὰ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς 9 8βρίου· διότι πολλὰ λέγονται καὶ γράφονται, ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ἐκεῖνα ὅμως μόνα, τὰ ὁποῖα μεταβληθῶσιν εἰς ἀπόφασιν τῆς πλειονοψηφίας, ἀπόφασιν τοὺς νομίμους περιβεβλημένην τύπους, ἔχουσι κῦρος νομοθετικὸν, ὅ,τι δ’ ἄλλο ἀπὸ τοῦ βήματος ῥηθῇ δὲν εἶναι εἰμὴ γνώμη ἀτομικὴ, ὡς ἦτο ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ γνώμη τοῦ Κ. Σαράβα.

§35ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν παρεδέχθη ἡ Συνέλευσις (θόρυβος)·

§36ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Δι’ ἐμὲ λοιπὸν, καὶ ὡς πιστεύω διὰ πάντα νομομαθῆ, μόνα τὰ ψηφίσματα τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἔχουσι νομοθετικὴν ἰσχὺν, πᾶσα δ’ ἄλλη ἀπόφασίς της δὲν δύναται νὰ ἐκτείνῃ τὸν κύκλον της ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τῆς Συνελεύσεως. Ἂν προχθὲς ἔφθανε μέχρις ἐμοῦ ἡ σειρὰ τοῦ λόγου, ἤθελον σᾶς προτείνει τὸ ἀπαράδεκτον τῆς αἰτήσεως τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διότι, ἐνῷ δὲν εἶχεν ἐκδώσει ψήφισμα ἡ Συνέλευσις, ἦλθεν ὁ Κ. ὑπουργὸς νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτῆς ἐπίσημον ἑρμηνείαν μιᾶς δῆθεν νομοθετικῆς πράξεώς της παντὸς κύρους ἐστερημένης, ἅτε μηδένα τῶν ἐξωτερικῶν τύπων περιβεβλημένης. Ἀφοῦ ὅμως ὁ Κ. ὑπουργὸς ἐν τῇ πλάνῃ του ἐθεώρησεν ἰσχὺν ἔχουσαν τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην, τὴν ἁπλῶς ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς 9 8βρίου κατακεχωρημένην, ἦν ἑπόμενον νὰ εὑρεθῇ ἐν ἀμηχανίᾳ, ἐπειδὴ δ’ ὡς ὑπουργὸς ὑπεύθυνος συμφέρον εἶχε νὰ καλύψῃ τὴν εὐθύνην του, τί ἔπρεπε νὰ πράξῃ; ἐδέησε νὰ ἔλθῃ πρὸς ὑμᾶς τὴν πηγὴν τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, τῆς ἀμόρφου καὶ ὁλωσδιόλου ἐστερημένης τῶν τύπων τῶν νομοθετημάτων, καὶ σᾶς ζητήσῃ ἐπίσημον ἑρμηνείαν αὐτῆς, τῆς, ὡς λέγετε, ἀποφάσεώς σας, ἵνα ἐξηγηθῆτε σαφῶς καὶ ἀνενδοιάστως ἂν τὴν ἀπόφασιν ὑμῶν ἐκείνην ἐθεωρεῖτε ὡς ἔργον νομοθετικὸν κατὰ πλειονοψηφίαν ληφθέν· τότε δ’ ὡς μήπω περιβεβλημένου τούτου τοὺς ἐξωτερικοὺς τύπους, νὰ τὸ διατυπώσητε αὖθις, καὶ μὲ τοὺς νομίμους τύπους τῶν ψηφισμάτων νὰ περιβάλητε αὐτὸ, ὅπως καταστῇ σεβαστὸν διὰ τὸ Κράτος. Κατὰ συνέπειαν τούτου ἐγένοντο διάφοροι προτάσεις. Ἀλλ’ αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας ὑποβάλλομεν οἱ πληρεξούσιοι, εἰ μὲν περιβάλλωνται τὸν τύπον τὸν εἰθισμένον, καὶ κυρῶνται τῇ ἐπιψηφίσει τῆς πλειονοψηφίας τοῦ σώματος τῆς Συνελεύσεως, τί ἄλλο εἶναι παρὰ ψηφίσματα; Εἶναι λοιπὸν πλαστογράφος ὁ Πρόεδρος ἐκεῖνος, ὅστις περιβάλλει τὸν νόμιμον τύπον εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως; βεβαίως ὄχι. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ λοιπὸν ἡ ἀπόφασίς σας ὑποχρεωτικὴ διὰ τὰ δικαστήρια, διὰ νὰ γνωρίζωσι τὰ δικαστήρια ποῖοι ἦσαν οἱ ἠμνηστευμένοι διὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης, ἔπρεπε καὶ νὰ περιβληθῇ ἡ ἀπόφασις αὕτη μὲ τὸν τύπον τοῦ ψηφίσματος. Πᾶσα προσθήκη συμπληρωτικὴ τῶν τύπων, οὓς κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν ὑποβαλλομένων προτάσεων καὶ τροπολογιῶν συντομίας χάριν παραλείπουσιν οἱ Κύριοι πληρεξούσιοι, γενομένη ἐν τοῖς πρακτικοῖς, διὰ τοῦ ἐπιστατοῦντος εἰς τὴν σύνταξιν τῶν πρακτικῶν Προεδρείου δέον νὰ γίνηται· τὰ δὲ πρακτικὰ ἀναγινωσκόμενα κυροῦνται, καὶ τότε ὅσαι προσθῆκαι καὶ περιαφαὶ τύπων, καὶ διαγραφαὶ, καὶ εἴτι ἄλλο ἐτέθησαν εἰς τὰ περιθώρια, ταῦτα πάντα, λέγω, ἀποτελοῦσι μέρος τῶν πρακτικῶν· ὅταν δὲ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν κατὰ τὴν ἀκόλουθον συνεδρίασιν ἐγκριθῶσι, καὶ περὶ τοῦ καλῶς ἔχειν τῶν πρακτικῶν ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις, περιβάλλονται ταῦτα πάντα ὁριστικότητα ἀμετάβλητον διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Προέδρου καὶ τῶν γραμματέων, οὐδενὶ δ’ ἐπιτρέπεται πλέον οὐδὲ ἰῶτα ἓν, οὐδὲ κεραίαν μίαν νὰ μεταβάλῃ, εἰ δέ τινες τότε γίνουσι προσθῆκαι, ἐκεῖναι πᾶσαι εἰσὶν ἐπιλήψιμοι. Πιστεύω λοιπὸν ὅτι ἡ Συνέλευσις θέλει κατὰ ταῦτα ἀποφανθῇ ὅτι αἱ γενόμεναι διὰ τὴν συμπλήρωσιν καὶ ἀκρίβειαν προσθῆκαι τῶν τύπων πρὸ τῆς ὁριστικότητος τῶν πρακτικῶν, δὲν εἶναι πλαστογραφία, ἀλλ’ εἶναι ἔργον ἐντὸς τῶν καθηκόντων τοῦ Προεδρείου, ὅπερ ὀρθῶς ποιοῦν περιέβαλε τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην διὰ τοῦ τύπου τῶν ψηφισμάτων τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλὰ λέγουσι ἡμῖν, ὅτι τὰ χθὲς ἀποφασισθέντα ἦσαν ἁπλῶς ἑρμηνεία τῆς κατὰ τὴν 9 8βρίου γενομένης ἀποφάσεως, ἄρα οὐδεμία παρίστατο ἀνάγκη, ἵνα συνταχθῇ ψήφισμα, διότι τὸ ψήφισμα, ὅπερ ἠθέλομεν ἐκδώσει σήμερον, δέον ὅπως γένηται τέλειον νὰ περιβληθῇ διὰ τοῦ κύρους τοῦ Βασιλικοῦ, δυνάμει τοῦ ψηφίσματος περὶ τῶν ἡγεμονικῶν δικαιωμάτων. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τοὺς ἐναντιοφρονοῦντας ἂν πρὸ τοῦ 1843, ὅτε διατελοῦμεν ὑπὸ παμβασιλείαν, εἶχεν ἐκδοθῆ Βασιλικόν τι Διάταγμα, ἐπέχον ἰσχὺν Νόμου, ἀμφιβολία δέ τις ἠγείρετο περὶ τὴν ἑρμηνείαν αὐτοῦ κατὰ τὸ 1846 ἢ 1847, νομίζουσιν ἆρά γε ὅτι ἠδύνατο ὁ Βασιλεὺς νὰ εἴπῃ, ἐγὼ ἤμην Μονάρχης ἀπόλυτος ὅτι ἐξέδωκα τὸ διάταγμα, ἤτοι τὸν Νόμον, οὗ ζητεῖται ἡ ἐπίσημος ἑρμηνεία, κατὰ συνέπειαν ἐγὼ πάλιν ὁ νῦν συνταγματικὸς Βασιλεὺς εἰμὶ ὁ μόνος ἁρμόδιος νὰ ἑρμηνεύσω τὸ διάταγμα ἐκεῖνο; Ἄλλο παράδειγμα, Κύριοι, ἂν ψήφισμά τι τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὴν κατάῤῥιψιν τοῦ θρόνου τοῦ Ὄθωνος μέχρι τῆς συγκαλέσεως τῆς Συνελεύσεως ἐκδοθὲν, ἔχρῃζε, μετὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Συνελεύσεως, ἑρμηνείας, τίς ὁ ἁρμόδιος, ὅπως ἐπισήμως, αὐθεντικῶς, ὡς λέγομεν οἱ νομικοὶ, ἑρμηνεύσῃ αὐτό; ἠδύνατο ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις, καίτοι πρὸ τῆς κατὰ τὸν Φεβρουάριον ἀντικαταστάσεώς της διαχειριζομένη τὰ δημόσια, νὰ ἐκδώσῃ ἄλλο ψήφισμα, καὶ τὸ προεκδοθὲν νὰ ἑρμηνεύσῃ; Βεβαίως δὲν ἠδύνατο. Ὡς λοιπὸν, οὔτε ὁ πάλαι ἀπόλυτος μονάρχης, συνταγματισθείσης τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἠδύνατο νὰ ἑρμηνεύσῃ ἓν διάταγμα, ὅπερ ἐξέδωκεν ὅτε ἦν ἀπόλυτος Μονάρχης, ὡς ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις δὲν ἦτο ἁρμοδία, μετὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Συνελεύσεως, νὰ ἑρμηνεύσῃ ἐπισήμως ψήφισμά της κατὰ τὴν δικτατορικὴν αὐτῆς περίοδον ἐκδοθὲν, οὕτω πως, Κύριοι, καὶ πᾶν ψήφισμα, ὅπερ ἐψήφισεν ἡ Συνέλευσις αὕτη πρὸ τῆς ὁρκοδοσίας τοῦ Βασιλέως, εἰ τύχῃ χρῇζον σήμερον ἑρμηνείας ἐπισήμου, δὲν δύναται τὴν ἑρμηνείαν ταύτην νὰ φέρῃ ἡ Συνέλευσις μονομερῶς, καθόσον ἡ ἑρμηνεία της αὕτη, οὖσα Νόμος, δέον νὰ περιβληθῇ τοὺς τύπους, οὓς τὸ πολίτευμα, ὑφ’ ὃ νῦν διατελοῦμεν, συνεπείᾳ τοῦ ψηφίσματος τῆς 9 8βρίου 1863, διαγράφει. Ἀλλὰ λέγουσιν οὐδόλως ἦν ψήφισμα ἡ τότε περὶ ἀμνηστείας ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἦν συζήτησις ἁπλῆ, νῦν δὲ τῆς κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἀποφάσεως ἑρμηνευομένης ἐν ψηφίσματι, ἂν τυχὸν ἡ Βασιλικὴ ἐξουσία μὴ περιβάλῃ αὐτὸ διὰ τοῦ κύρους αὐτῆς, τὸ νέον τοῦτο ψήφισμα, γράμμα νεκρὸν μένον, δὲν γίνεται ἀφορμὴ, ἵνα προσβληθῇ ἡ Συνέλευσις; ὄχι· ὅπως οὐδὲ προσεβλήθη διὰ τὸ περὶ θεάτρου ψήφισμα αὐτῆς, ὅπερ δὲν ἠθέλησε νὰ κυρώσῃ ὁ Βασιλεὺς, καὶ καλῶς ἔπραξε νὰ μὴ τὸ κυρώσῃ. Πρέπει λοιπὸν, Κύριοι, ἵνα μείνωμεν ἐντὸς τῶν Συνταγματικῶν ὁρίων, ἐν οἷς ἐτέθημεν, ν’ ἀκολουθῶμεν τὰ συνταγματικὰ νόμιμα. Ὁμολογῶ, ὡς καὶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου εἶπον, ὅτι ἡ ἀπόφασις ἐκείνη ἐγένετο πλημμελῶς τὴν 9 Ὀκτωβρίου· τὸ δ’ ἐπ’ ἐμὲ, ἐπαναλέγω, ὅτι οὐδόλως θεωρῶ αὐτὴν ὡς νόμον ἰσχύουσαν, θέλω δὲ ὑπακούσει εἰς αὐτὴν, ὡς εἰς νόμον τῆς πολιτείας, τότε μόνον, ὅταν τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως κυρωθῶσιν ὑφ’ ἡμῶν, καὶ ἡ πρότασις τοῦ Κ. Μαυρομμάτη, ἥτις διετυπώθη ἐν ψηφίσματι ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς χθὲς, περιβληθῇ μὲ τὸ κῦρος τοῦ Βασιλέως· ἄλλως δὲν τὴν θεωρῶ ὡς νόμον, ἐγὼ δ’ αὐτὸς δὲν θέλω ποτὲ ὑπακούσει· εἰ δέ ποτε ὡς δικαστὴς τύχῃ νὰ παρεδρεύσω εἰς δικαστήριον, σᾶς τὸ λέγω παῤῥησίᾳ, δὲν θέλω τὴν σεβασθῆ οὐδὲ τὴν ἐφαρμόσει. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι καὶ τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, καὶ καλῶς διετυπώθη ἐν ψηφίσματι ἡ πρότασις, ἣν ἐψηφίσαμεν χθὲς, συνεπῶς δὲ αἱ κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως αἰτιάσεις εἰσὶν ἀνυπόστατοι, καὶ ὡς τοιαύτας προτείνω ν’ ἀποκρούσῃ αὐτὰς τὸ σῶμα τῆς Συνελεύσεως πρὸς ἰδίαν αὐτοῦ τιμήν.

§37ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§38ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Εἶναι τὰ πρακτικὰ ἐπίσημα· διαβάσατε αὐτὰ, Κύριε Πρόεδρε· ἂς μὴ ἐξαπατῶμεν τὸν κόσμον.

§39ΣΑΡΑΒΑΣ. Δὲν συνεζητήθη αὐτὸ, Κύριε Βαλτινέ.

§40ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τόσον εἶναι βέβαιον, ὅτι εἶναι ψήφισμα τὸ χθεσινὸν, ὥστε ἐζητήσαμεν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἐὰν ἐφωτίσθη ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος· οἱ νομίζοντες τοῦτο ν’ ἀνασταθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἐφωτίσθη. (θόρυβος)

§42ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Δὲν ἐφωτίσθη ἡ Συνέλευσις (θόρυβος).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι! Ἡ πλειοψηφία τῆς Συνελεύσεως δι’ ἀναστάσεως ἀπέδειξεν, ὅτι ἐφωτίσθη (θόρυβος).

§44ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Δὲν τὸ ἀπέδειξε.

§45ΤΙΝΕΣ. Ἐρωτήσατε καὶ πάλιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ προεδρεῖον ἀπεφάνθη.

§47ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος ζητῶ τὸν λόγον.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἔχουν καλῶς· αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα.

§49ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι, ὅπου περιεστράφη καὶ ὅπου περιέστηκεν ἡ συζήτησις δὲν εἶναι τὸ ζήτημα, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἔχουσι τὰ πρακτικά· διότι ἡ συζήτησις ἔλαβεν ἄλλην διάστασιν, ἡ συζήτησις εἰσῆλθεν εἰς τὴν οὐσίαν τῆς χθὲς ἐπιψηφισθείσης προτάσεως, ἥτις ἰσχυρίζονται οἱ μὲν ὅτι ἐψηφίσθη ὡς ψήφισμα, οἱ δὲ ὅτι ὡς ἑρμηνεία ἐπὶ ἤδη ὑπάρχοντος νόμου, ἢ κάλλιον ὡς μία διασάφησις τῶν πρακτικῶν. Βλέπετε, ὅτι ἐντεῦθεν παρήχθη ἓν ἄλλο ζήτημα, μία ἄλλη ἀπορία, καθόσον καὶ ἓν μέλος τῆς κυβερνήσεως καὶ πολλοὶ τῶν κυρίων πληρεξουσίων λαλήσαντες εἶπον, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἐκεῖνα δὲν δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν ὡς νόμος ἐκτελεστέος ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας· ἑπομένως καὶ πᾶσα ἑρμηνεία, λέγω ἐγώ, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τύπον νόμου, εἶναι ἐπίσης περιττή. Ἐξάγεται λοιπὸν, ὅτι ἡ κυβέρνησις ἢ ὁ προτείνας εἶχε συμφέρον, ἐπειδὴ καὶ τὰ πρακτικὰ δὲν εἶχον καμμίαν ἐπιβλητέαν δύναμιν, νὰ λάβῃ σήμερον ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἓν ψήφισμα, ἕνα νέον νόμον, τὸν ὁποῖον νὰ δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, κύριοι, δὲν δύναμαι σήμερον ποτὲ νὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ ἑνὸς τοιούτου νέου νόμου, ἀρκούμενος εἰς τὸ πνεῦμα τῶν πρακτικῶν, καθόσον ἀφορᾷ τὰ ἀμνηστευθέντα τότε ἐγκλήματα, ὅπως καὶ ἡ ψηφισθεῖσα χθὲς πρότασις διασαφίζει συνεπείᾳ τῆς αἰτήσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ. Ὅθεν προτείνω νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἑξῆς θέμα, ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἠννόει νὰ δώσῃ σήμερον νέον νόμον ἀμνηστείας, ἢ διασάφησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν (θόρυβος).

§50ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. (ὑπουργός) Χθὲς τί ἔγεινεν;

§51ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Χθὲς ἐγὼ, κύριοι, ὡς μέλος τῆς Συνελεύσεως δὲν ἠννόουν νὰ δώσω ψῆφον διὰ νέον νόμον.

§52ΤΙΝΕΣ. Διατί;

§53ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ. Τὸ διατὶ, κύριοι, ἀνάγεται εἰς τὴν οὐσίαν, ὁ δὲ κύριος πρόεδρος δὲν μοὶ ἐπιτρέπει, ὡς βλέπετε, τοῦτο.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαράβας ἔχει τὸν λόγον.

§55ΚΑΛΛΙΓΑΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς καμμίαν ἄλλην συζήτησιν καὶ σκέψιν, πρὶν ἀποφανθῶμεν περὶ τῶν χθεσινῶν πρακτικῶν. Ἐὰν ᾖναι ἀληθὲς ὅ,τι ἰσχυρίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Βρατζάνος, ὅτι παρήχθη ἓν δεύτερον ζήτημα, αὐτὸ κατόπιν θὰ λυθῇ· προηγεῖται ὅμως ἡ ἀπόφασις περὶ τῶν πρακτικῶν.

§56ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἴσα ἴσα αὐτὸ τοῦτο ἤθελα νὰ εἴπω, προκειμένου περὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, πᾶσα ἀμφισβήτησις πρέπει νὰ περιστραφῇ εἰς τοῦτο, ἐὰν πρέπῃ νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, ὅπως πραγματικῶς τὸ ἔθεσεν ὁ κ. πρόεδρος· τουτέστιν ἐὰν τὰ πρακτικὰ ἔχωσι καλῶς ἢ μὴ, ἢ ὅπερ ἐστὶ τὸ αὐτὸ, ἐὰν πρέπῃ νὰ γείνῃ τὸ ψήφισμα, ἢ πρέπει νὰ μείνῃ ὡς πρότασις. Τὸ κύριον λοιπὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπαλλάσσει ἀπὸ τὴν λύσιν παντὸς ἄλλου ζητήματος καὶ κλείει ὁριστικῶς τὴν συζήτησιν, εἶναι τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ τεθῇ· ἐὰν ἡ Συνέλευσις δὲν τὸ παραδεχθῇ, τότε ἐννοεῖται, θὰ προβῇ εἰς ψήφισιν τῶν λοιπῶν ζητημάτων· ὥστε πᾶν ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. προαγορεύσας, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ μὲ τὴν οὐσίαν. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, ὅπως τὸ ἔθεσεν ὁ κ. πρόεδρος.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν ἐφωτίσθη ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος.

§58ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. (θόρυβος)

§59ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Τὸ ἐὰν καλῶς, ἢ κακῶς ἔχουν τὰ πρακτικὰ, θὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§60ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται τὸ ζήτημα· ὅσοι φρονοῦν, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς λέγουν ναὶ, οἱ......

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐννοεῖτε, ὅτι ἐὰν ἔχουν κακῶς, ὅτι μεμφόμεθα διὰ τοῦτο τὸν Κ. Πρόεδρον;

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι! ὄχι!

§64ΔΑΓΡΕΣ. Ἐγὼ θέλω νὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν κατὰ τὴν χθεσινὴν ψηφοφορίαν, ἐὰν ἐψηφοφόρησεν ὡς ψήφισμα τὴν πρότασιν.

§65ΤΙΝΕΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι (θόρυβος).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται, Κύριοι, ἡ ψηφοφορία· (θόρυβος).

§67ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος (θόρυβος).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔκλεισεν ἡ συζήτησις.

§69ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ πρῶτος λαλήσας διετύπωσα πρότασιν κ’ ἐζήτησα νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις, ἐὰν ἐννοοῦσε χθὲς διὰ ψηφίσματος νὰ ἐκφράσῃ, ὅ,τι ἐξέφρασεν, ἢ ἁπλῶς διασάφησιν. Αὐτὸ λοιπὸν νὰ ἐρωτήσητε.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα· (θόρυβος).

§71ΤΙΝΕΣ. Τὸν κατάλογον.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χρεωστῶ νὰ δώσω μίαν ἐπεξήγησιν. Ὅσοι ψηφοφορήσουν ναί, ἐννοεῖται, ὅτι ψηφοφοροῦν τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν, ὅσοι δὲ ψηφοφοροῦν τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν, ἐννοεῖται, ὅτι ἐπικυροῦν τὴν χθεσινήν σας ἀπόφασιν ὑπὸ τὸν τύπον τοῦ ψηφίσματος· ὅσοι ψηφοφοροῦν ὄχι ἐννοοῦν τὸ ἐναντίον, ὅτι χθὲς ἡ Συνέλευσις δὲν προέβη εἰς τὸν σχηματισμὸν ψηφίσματος, ἀλλὰ μόνον εἰς διασάφησιν.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα. Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταλάβετε τὰς ἕδρας σας διὰ ν’ ἀκούσητε τὸ ἀποτέλεσμα. Κύριοι, ἐψηφοφόρησαν τὸ ὅλον 160, 79 εἶπον τὸ ναί, 77 εἶπον τὸ ὄχι 4 ἠρνήθησαν ψῆφον· ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὴν νομολογίαν τῆς Συνελεύσεως ἀπαιτεῖται νὰ ψηφοφορήσουν πρὸς κατίσχυσιν μιᾶς οἱασδήποτε γνώμης τοὐλάχιστον 81, ἐὰν δὲν λανθάνωμαι, ἡ ψηφοφορία εἶναι ἀτελὴς καὶ πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ.

§75ΑΘ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ πρῶτον ἐρωτῶ, ἐὰν ἡ ἀπαρτία ἦναι 160.

§76ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καταλάβετε λοιπὸν, Κύριοι, τὰς ἕδρας σας, νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§78ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§79ΕΤΕΡΟΙ. Τόρα.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἡσυχία διὰ νὰ ψηφοφορήσωμεν. Γίνεται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν συμπληροῦται ὁ νόμιμος ἀριθμὸς διὰ τῆς ψηφοφορίας, διαλύω τὴν συνεδρίασιν. Ὥρα 4 καὶ 20.

Ὁ Προεδρεύων Ἀντιπρόεδρος

Θ. ΑΦΕΝΤΟΥΛΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Γ. Τσέλιος. Α. Νικολαΐδης. Θ. Βενετσάνος.