1864.01.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ ΣΒʹ.

Τῆς 10 Ἰανουαρίου 1864.

(Παρασκευή).

Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου εὑρεθείσης πλήρους τῆς Συνελεύσεως, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτέρας συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι!

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις των. Καθὼς βλέπετε συνήλθομεν καὶ σήμερον περὶ τὴν 2 ὥραν· αἱ συζητήσεις θὰ ἀρχίσουν περὶ τὴν 2½. Ἔχομεν πολλὰ ἀντικείμενα περὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ προβλέψωμεν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα ἀκριβέστεροι καὶ νὰ καταργήσωμεν τὰς δύο ἡμέρας τῆς ἀργίας.

§4ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§5ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, αὐταὶ αἱ ἡμέραι τῆς ἀργίας χρησιμεύουν διὰ τὰ τμήματα, τὰ ὁποῖα τόρα ἔχουν σπουδαίας ἐργασίας καὶ πρέπει νὰ ἐργάζωνται κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας. Ἐὰν καταργήσητε αὐτὰς τὰ τμήματα δὲν θέλουν δυνηθῆ νὰ συνέλθουν· Λοιπὸν πρέπει νὰ προσδιορισθοῦν αἱ ἡμέραι τῆς ἀργίας διὰ τὰ τμήματα, ἂν θέλωμεν νὰ ἐργασθῶμεν.

§6ΤΙΝΕΣ. Τὴν ὥραν ν’ ἀλλάξωμεν.

§7ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Τὴν ὥραν ἑκατὸν φοραῖς τὴν ἠλλάξαμεν κ’ ἐπανήλθομεν, διότι, ὑπάρχει ἐδῶ μία ἐπήρεια δυστυχῶς δικαστικὴ, δὲν λέγω καταδικαστικὴ, ἡ ὁποία μᾶς ἐπηρεάζει· ἐὰν ἦτο δυνατὸν αὕτη νὰ μὴ μᾶς ἐπηρεάζῃ ἐγὼ ἤθελον γνωμοδοτήσει νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς 11.

§8ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἶμαι ἐναντίας ἰδέας τοῦ Κυρίου Χρηστίδου· διότι φρονῶ ὅτι τὰ τμήματα δύνανται πολὺ καλὰ νὰ ἐργασθῶσιν, ὅταν ἔχουν τὴν διάθεσιν νὰ συνέρχωνται καθ’ ἑκάστην. Θεωρῶ δὲ ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ θεωρηθοῦν αἱ ἡμέραι τῶν διακοπῶν ἡμέραι ἐργασίας, καθόσον πολλαὶ σπουδαῖαι ἐργασίαι ὑπάρχουσι. Μεθαύριον ἄρχεται ἡ ἐξέλεγξις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Φρονῶ, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῶν διακοπῶν αὐτῶν θὰ δυνηθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ συζητήσῃ τοὐλάχιστον τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ ὁποία ἔφθασεν εἰς ἕνα ἀριθμὸν ἀρκετὰ ὑπέρογκον, καὶ ἀμφιβάλλω ἐὰν ἠμπορέσωμεν νὰ συζητήσωμεν τὰ ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων τὰ τμήματα ἐδίκασαν κ’ ἔκαμαν τὰς ἐκθέσεις, ἐὰν μολαταῦτα ἀκόμη δὲν κατωρθώθη οὐδὲ ν’ ἀναγνωσθῶσιν αἱ ἐκθέσεις. Διὰ ταῦτα φρονῶ ἀναγκαίαν τὴν κατάργησιν τῶν σχολασίμων αὐτῶν ἡμερῶν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε. Θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως.

§10ΤΙΝΕΣ. Νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει· (θόρυβος).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§12Θ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποθέτω, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ διατήρησις τῶν ἡμερῶν τῆς ἀργίας εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία πρὸς τὴν καλητέραν καὶ ταχυτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἐν ταῖς συνεδριάσεσιν ἐργασιῶν ἡμῶν· διότι αἱ ἐργασίαι αἱ ὁποῖαι παραδίδονται εἰς τὴν συζήτησιν τῆς Συνελεύσεως προβασανίζονται εἰς τὰ τμήματα καὶ τὰς ἐπιτροπάς. Ὅταν δὲ τὰ τμήματα καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν προσυζητήσουν, δὲν προβασανίζουν τὰ ζητήματα, δὲν γίνεται οὐδὲ ἡ ἀναγκαία συνεννόησις· μάλιστα τόρα, ὅτε συζητεῖται ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ἡ μελέτη ἐπ’ αὐτοῦ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀπαιτεῖ πολὺν καιρὸν, ὑποθέτω, ὅτι ἐὰν δὲν εἴχομεν ἡμέρας ἀργίας ἔπρεπε νὰ τὰς ψηφίσωμεν τόρα.

§13ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἰς τοῦτο;

§15ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ πληρεξούσιος Κύριος Καμπάνης ζητεῖ ἑνὸς μηνὸς ἀπουσίας ἄδειαν. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§17ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τὴν πρότασίν του.

§19ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ. Ποίαν πρότασιν;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ τιμήματος τῶν ἐθνικῶν γηπέδων· προτείνεται ἡ παράτασις τῆς προθεσμίας.

§21ΔΡΟΣΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὰ 1855 ἐξεδόθη νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς ἀνεγείραντας παντὸς εἴδους οἰκοδομὰς ἐπὶ ἐθνικῶν γηπέδων, ἢ ἐπὶ ἐθνικῶν ἐρειπίων, καθὼς καὶ οἱ ἐπισκευάσαντες ἐθνικὰς οἰκοδομὰς, νὰ πληρώσουν κατ’ ἐκτίμησιν τὸ τίμημα τῶν οἰκοπέδων, ἢ τῶν κτηρίων ἐντὸς 7 ἐτῶν, καὶ ἐδόθη προθεσμία εἰς αὐτοὺς διὰ νὰ ζητήσωσι τὴν ἐκτίμησιν· ἐντὸς ὅμως τῆς προθεσμίας ὀλίγοι συνεμορφώθησαν, καὶ διὰ τοῦτο παρετάθη ἡ προθεσμία, ἀλλὰ καὶ ἐντὸς τῆς νέας προθεσμίας ὅλοι δὲν συνεμορφώθησαν· ἐκτὸς τούτου καὶ μετὰ ταῦτα ἐξηκολούθησαν πολλὰς ν’ ἀνεγείρουν οἰκοδομὰς καὶ ἐπὶ ἐθνικῶν γηπέδων καὶ ἐπὶ γηπέδων, ἀνηκόντων εἰς τὰς διαλελυμένας μονὰς καὶ ἐπισκοπάς. Ἐσχάτως μάλιστα, ἕνεκα τῶν πολιτικῶν περιστάσεων, αἱ αὐθαίρετοι αὗται οἰκοδομαὶ ἔλαβον μεγαλητέραν ἔκτασιν, ἕνεκα τούτων ἠγέρθησαν πολλαὶ δίκαι. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ δημόσιον θὰ δικαιωθῇ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔργον φιλανθρωπίας ν’ ἀποδιωχθῶσιν ἀπὸ τὰς οἰκοδομὰς ταύτας ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κατέβαλον τὴν περιουσίαν των δι’ ἀνέγερσιν μιᾶς καλύβης διὰ νὰ κατοικήσῃ ἡ οἰκογένειά των. Διὰ τοῦτο ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν πρότασιν αὐτὴν, ἡ ὁποία παρατείνει τὴν προθεσμίαν μέχρι τέλους τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, καὶ ἐπεκτείνει τὴν κατ’ ἐκτίμησιν παραχώρησιν καὶ ἐπὶ τῶν γηπέδων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὰς διαλελυμένας μονὰς καὶ ἐπισκοπάς. Εἰς τὸ ἑξῆς πιστεύω, ὅτι αὐταὶ αἱ αὐθαίρετοι οἰκοδομαὶ θὰ παύσουν, διότι δὲν θὰ εὑρίσκωνται οἰκόπεδα, ἀφοῦ, κατὰ τὸν νόμον τοῦ περὶ ἐκποιήσεως τῶν φθαρτῶν κτημάτων, τὰ οἰκόπεδα ὅλα θὰ ἐκποιηθοῦν. Αὐτὸν λοιπὸν τὸν σκοπὸν ἔχει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σύγκειται ἀπὸ δύο ἄρθρα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θεωρεῖται συζητητέον τὸ νομοσχέδιον;

§23ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα!

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θέλει τυπωθῆ καὶ παραπεμφθῆ εἰς τὰ τμήματα. Ἄλλας προτάσεις δὲν ὑποβάλλω σήμερον διὰ νὰ μὴν ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν, καὶ τὴν ἀποσπάσω τῶν σπουδαίων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§25ΔΡΟΣΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μοὶ ἐγένετο ἐπερώτησις περὶ τῆς ἐνοικιάσεως τοῦ ἐλαιῶνος Κορίνθου, καὶ ἐζητήθησαν καὶ τὰ ἔγγραφα. Τὰ καταθέτω ἐν πρωτοτύπῳ, καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ δώσω πληροφορίας.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κύριος Χαντζόπουλος ἔχει τὸν λόγον νὰ κάμῃ ἐπερώτησιν.

§27ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πληροφοροῦμαι μετὰ λύπης, Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ὁ ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἢ νὰ εἴπω κάλλιον, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, διότι προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ τὸν πρωθυπουργὸν καὶ ἄλλους ὑπουργοὺς ἠκούσατε εἰπόντας, ὅτι, ὅ,τι κάμνουσι, τὸ κάμνουσιν ἀπὸ κοινοῦ, πληροφοροῦμαι, λέγω μετὰ λύπης, ὅτι ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διέλυσε τὰς δύω ἀνωτέρας τάξεις τοῦ Γυμνασίου Λαμίας, καὶ ἄλλων τινῶν γυμνασίων τοῦ Κράτους, ἡ δὲ διάλυσις αὕτη, Κύριοι, τῶν δύω τάξεων ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν γενικὴν διάλυσιν τῶν Γυμνασίων, ὡς ἐπιφυλάττομαι νὰ σᾶς ἀποδείξω κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Δὲν ἀγνοεῖτε, Κύριοι, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἐσυστήθη τὸ Γυμνάσιον τῆς Λαμίας. Πολλοὶ δὲ ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε τοὺς καρποὺς τοὺς ὁποίους ἔφερε τὸ Γυμνάσιον αὐτό. Καὶ πολλοὶ ἴσως γνωρίζετε ὅτι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον εἶναι ἐκεῖθεν περίπου τῶν 40 φοιτητῶν καὶ ἀπὸ τὸ ἐσωτερικὸν καὶ τὸ ἐξωτερικόν· Κατὰ συνέπειαν παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ προσδιορίσῃ ἡμέραν τινὰ σύντομον, διὰ νὰ παρουσιασθῇ ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ ἀναφέρῃ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἠναγκάσθη νὰ διαλύσῃ αὐτὰς τὰς δύω τάξεις, ἢ, νὰ εἴπω κάλλιον νὰ διαλύσῃ ὁλόκληρον τὸ Γυμνάσιον τοῦτο.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποίαν ἡμέραν ὁρίζει ἡ Συνέλευσις;

§29ΠΟΛΛΟΙ. Τὴν Δευτέραν.

§30ΠΑΠΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τὴν αὐτὴν ἡμέραν δι’ ὅλα τὰ Γυμνάσια.

§31ΡΕΒΕΛΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ γείνῃ.

§32ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν. Οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν γενομένην ἐπερώτησιν ὁ ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, τὴν Δευτέραν, παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται ἅπαντες). Παρεδέχθη. Ὁ Κύριος Κατσίνας ἔχει τὸν λόγον δι’ ἑτέραν ἐπερώτησιν.

§34ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Κύριοι, πρὸ εἴκοσιν ἡμερῶν γνωρίζετε, διεκόπη πᾶσα συγκοινωνία μεταξὺ τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Πρωτευούσης· νομίζω, ἐὰν ὄχι τοὐλάχιστον δι’ αὐτὸ, ἀλλὰ διὰ τὸ ἄλλο τὸ διαφημισθὲν, ὅτι μία ἐκτεταμένη Κωμόπολις, κειμένη εἰς μίαν κοιλάδα, καὶ ἡ ὁποία σύγκειται ἀπὸ 700 περίπου οἰκογενείας, εὑρίσκεται κατάκλειστος ἀπὸ τὴν χιόνα, ἔπρεπε νὰ κινήσῃ τὴν περιέργειαν τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ λάβῃ τὰ μέτρα νὰ σώσῃ 3,500 ψυχάς. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὄχι μόνον αὐτὸ, ἀλλ’ ἁπλῶς μόνον, διότι ἐπὶ 20 ἡμέρας ἀγνοεῖ τί γίνεται ἐν γένει εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Ἑλλάδα ὅπου μεγάλα συμφέροντα ἐμπορικὰ διακινδυνεύουν, καὶ ὅτι ἔχομεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἡ ἐπαρχία τῆς Λεβαδείας, ἡ ὁποία κάμνει ἐξαγωγὴν βαμβακίου 2–3 ἑκατομμυρίων ὀκάδων, θὰ ὑποστῇ μεγάλην ζημίαν, διότι οἱ ἔμποροι τοῦ Λονδίνου διαμαρτύρονται κατὰ τῶν προμηθευτῶν, διότι εἶναι ἀδύνατος ἡ μετακομιδὴ τοῦ βαμβακίου εἰς τὰ παράλια μέρη (θόρυβος). Ἀπορῶ μὲ τοὺς Κυρίους, καὶ νομίζω ὅτι αὐτοὶ θὰ λέγουν ἰδιαιτέρως τί δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ, καὶ θεωροῦν ἴσως γελοίαν ταύτην τὴν ἐπερώτησιν. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει σπουδαῖα ἀντικείμενα. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι ἡ διάσωσις 3,000 ψυχῶν. Ἐξεύρετε ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις; ἐνόμισεν ὅτι ὁ Κιθαιρὼν ὑπάρχει ἄλλο Βεζούβιον, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἔκρηξιν λάβας καὶ κατεπλημμύρησε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, καὶ ἀπέστειλε πυροσβέστας 15 τὸν ἀριθμὸν χθὲς τὸ ἑσπέρας. (γέλως). Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δαπανῶσα μόνον 2,000 Δραχμὰς δύναται νὰ διασώσῃ καὶ τὴν κωμόπολιν αὐτὴν καὶ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Πρωτευούσης νὰ ἐπαναφέρῃ (θόρυβος).

§35ΒΑΣΟΣ. Ὁ προλαλήσας εἶπεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἅμα μαθοῦσα ὅτι ἡ χιὼν κατέχωσε τὴν πόλιν ταύτην, ἐξαπέστειλε 15 πυροσβέστας διὰ νὰ σβύσουν τὴν πυρκαϊὰν τῆς χιόνος. Κύριε Πρόεδρε, τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω, καὶ βεβαιῶ μετὰ θετικότητος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξαπέστειλε 200 ἀνθρώπους ἐκτὸς τῶν πυροσβεστῶν μὲ ἀντιμίσθιον 2 δραχμῶν καθ’ ἑκάστην, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ φέρωσι κάποιαν θεραπείαν. Ἀλλὰ τὸ κακὸν τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον εὑρίσκω ἐγὼ μέγα, εἶναι, διατὶ νὰ μὴ προλάβῃ νὰ ἐμποδίσῃ τὴν χιόνα νὰ καταπλακώσῃ τὴν κωμόπολιν αὐτήν. (γέλως).

§36ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ γελῶμεν μὲ τὰς δυστυχίας τῶν ἄλλων· ὁ Δῆμος .......... εἶναι χιονοσκέπαστος· αἱ ἄνθρωποι στεροῦνται τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου· δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐξέλθουν τῶν οἰκιῶν των ἀπὸ τὴν χιόνα, ἡ ὁποία ὑπερέβη τὰς ὀροφὰς τῶν οἰκιῶν· ἤθελον παρακαλέσει νὰ ἔλθῃ τὸ ὑπουργεῖον νὰ εἴπῃ ποίας βοηθείας ἔδωκεν εἰς αὐτὸν τὸν τόπον (θόρυβος).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐπέλθῃ ἡσυχία. Πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις; ἢ νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν συζητήσεως ἡ Συνέλευσις; (θόρυβος).

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχει σκοπὸν οὐδεὶς νὰ ἐγείρῃ συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, θέλομεν μόνον νὰ μάθῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐπιθυμεῖ νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὥστε νὰ σώσῃ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους. Καὶ ἂν θέλῃ κατόπιν νὰ ζητήσῃ χρήματα νὰ τῆς δώσωμεν, ἡμεῖς ἀπαιτοῦμεν νὰ σωθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι.

§39ΔΡΟΣΟΣ (Ὑπουρ.). Κύριοι, ἅμα ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν εἴδησιν αὐτὴν ὅτι ἐσκεπάσθησαν οἱ δῆμοι αὐτοὶ ὑπὸ τῆς χιόνος, ἀμέσως ἐξαπέστειλεν ἀνθρώπους καὶ σκαπανεῖς, ἐστάλησαν δὲ καὶ ἀπὸ τὰ Μέγαρα.

§40ΜΠΟΥΣΚΟΣ. Ἀπὸ τὰ Μέγαρα δὲν ἐστάλησαν, (θόρυβος.)

§41ΔΡΟΣΟΣ. Συγχρόνως ἔλαβε πρόνοιαν νὰ χορηγηθῇ καὶ ἡ ἀναγκαία βοήθεια εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς.

§42ΠΕΤΡΙΝΟΣ. Ζητῶ καὶ ἐγὼ τὸν λόγον δι’ ὅμοιον δυστύχημα· Ἰδοὺ ἡ ἐπιστολὴ τὴν ὁποίαν ἔλαβον. Ἐὰν θὰ κάμητε τοιαῦτα εὐεργετήματα, πρέπει νὰ τὰ κάμητε εἰς τοὺς τόπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀληθῶς εἶναι κατακλεισμένοι, καὶ ὅπου ὁ πλοῦτος ῥέει. Ἰδοὺ τί γράφουν ἐκ Τριπόλεως. «Ἀπὸ τὴν πρώτην τοῦ μηνὸς ἔχομεν χειμῶνα δριμύτατον, ἀπὸ δὲ τὴν παρασκευὴν τὸ ἑσπέρας χιονίζει ἀδιάκοπα, ἡ ὁδὸς εἶναι ἀδιάβατος, οἱ μύλοι ἐπάγωσαν καὶ δὲν ἀλέθουν· τὸ ἄλευρι ἔχει 60 λ. ἡ ὀκᾶ» (θόρυβος.) Σᾶς λέγω, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ τρέχῃ εἰς συνδρομὴν τῶν κατοίκων διὰ τοιαῦτα μικρὰ δυστυχήματα. Ἐὰν λοιπὸν ἔχητε σκοπὸν νὰ δώσητε βοηθήματα, τότε νὰ προβλέψητε καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Τριπόλεως. (θόρυβος.)

§43ΠΟΛΛΟΙ. Ἐφωτίσθημεν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις νὰ σηκωθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι.) ἔκλεισεν ἡ συζήτησις. Ὁ Κύρ. Μαυρομιχάλης ἔχει τὸν λόγον διὰ τελευταίαν ἐπερώτησιν. Ἐλπίζω, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, νὰ ᾖναι ἡ τελευταία.

§45ΑΝΤ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ κάμω νέαν ἐπερώτησιν, ἔρχομαι νὰ ὑπενθυμίσω μόνον εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν πρὸ δέκα περίπου ἡμερῶν ἀπηύθυνα πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ὁποίαν θεωρῶ πολλοῦ λόγου ἀξίαν, καθόσον εἶχον ἐπερωτήσει, ἐάν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν τὴν ἀποχώρησιν ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ Κ. Πετιμεζᾶ, καὶ τοὺς ὁποίους ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διευκρίνησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τῶν κακῶν τοποθετήσεων, ἐὰν οἱ λόγοι οὗτοι δὲν πρόκειται νὰ θεραπευθῶσι· διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὴν Συνέλευσιν, καὶ προσδιώρισε τὴν προπαρελθοῦσαν δευτέραν· δυστυχῶς ὅμως δὲν ἠδύνατο τότε νὰ προσέλθῃ ὁ Κ. Πρόεδρος, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ὁρίσῃ ὡς ἡμέραν, καθ’ ἣν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀπαντήσῃ, τὴν προσεχῆ δευτέραν.

§46ΚΑΛΟΣ. Ἡ Συνέλευσις διὰ ψηφίσματός της ἔδωκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ τοποθετήσῃ ὅπως ἐγκρίνει τοὺς διαφόρους βαθμοφόρους ...

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ λέγονται κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἐγκρίνει ἡ Συνέλευσις τὴν δευτέραν;

§48ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ὁ στρατηγὸς Κ. Ζέρβας ἔχει μίαν ἐπερώτησιν.

§50ΖΕΡΒΑΣ. (στρατηγὸς) Κύριοι πληρεξούσιοι! ἔχω μίαν πρότασιν σχεδὸν ἑπτὰ μῆνας διὰ τὴν πατρίδα μου τὸ Σοῦλι, καὶ μέχρι τῆς σήμερον δὲν βλέπω τίποτε· στοχασθῆτε ὅτι ὅλοι ἐπῆραν ἀπὸ 5 στρέμματα γῆς, καὶ οἱ νεοφώτιστοι, καὶ αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχυσαν τὸ αἷμά τους ἀπὸ μέσα ἀπὸ τὸ Σοῦλι δὲν ἔχουν μίαν σπιθαμὴν γῆς νὰ θαφθοῦν, διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ κάμῃ μίαν ἀπόφασιν καὶ εἰς αὐτούς.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι μία σύστασις, τὴν ὁποίαν κάμνει ὁ στρατηγὸς εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§52ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ὅταν ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος φέρῃ τὸ ψήφισμά της, τότε θὰ ἐξετάσωμεν καὶ αὐτῶν τὰ δικαιώματα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ ἑρμηνεία, ἡ ζητηθεῖσα ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος περὶ ἀμνηστείας. Ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ προταχθῇ, ὥστε αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ἀντικείμενον. Ἡ πρότασις τοῦ κ. ὑπουργοῦ δύναται κατὰ τὴν κρίσιν του, νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς. «Ἡ Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις ψηφίζει. Θεωροῦνται κατὰ τὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Συνελεύσεως, τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1863 καταχωρισθεῖσαν ἀπόφασιν ὡς ἀξιωθέντες χάριτος οἱ κατάδικοι, ἀμνηστείας οἱ ὑπόδικοι, οἱ πράξαντες ἀξιοποίνους πράξεις πρὸ τῆς ὀκτωβριανῆς μεταπολιτεύσεως, ἀπολυθέντες τῶν φυλακῶν κατὰ τὴν 11 Ὀκτωβρίου 1862 καὶ μέχρι τῆς 9 Δεκεμβρίου 1863.» Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Πετιμεζᾶς.

§54ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ἀναγκαῖον ὅτι πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ περὶ τούτου τότε γενομένη ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως.

§55ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι! Κατὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἔφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ζητεῖται χάρις καὶ ἀμνηστεία.....

§56ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργ. τῆς Δικαιοσύνης). Ἐζήτησα τὴν ἑρμηνείαν καὶ ἔθεσα διάφορα θέματα.

§57Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ τί ζητεῖ, διὰ νὰ ψηφίσωμεν ἐν γνώσει.

§58ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν σύντομον ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα, ὅταν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν αἴτησιν περὶ ἑρμηνείας, ἐνόμισα ὅτι ἦτο περιττὴ πᾶσα περαιτέρω ἀνάπτυξις. Ἀνέφερον εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως παρουσιάζονται δυσχέρειαι, καὶ διάφοροι ἑρμηνεῖαι ἀπὸ τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς καὶ ἀπὸ τοὺς εἰσαγγελεῖς· ἕνεκα τούτου ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ διερμηνευθῇ ἀκριβῶς ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἔθεσα διάφορα θέματα, τὰ ὁποῖα συμπεριλαμβάνουν ὅλας τὰς περιπτώσεις, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀποφάσεως ταύτης. Ὁ κ. πρόεδρος διετύπωσεν ἓν θέμα ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον συμπεριλαμβάνει ἀκριβῶς ὅλας τὰς περιπτώσεις, ἐκτὸς μόνον τῶν φυγοδίκων καὶ τῶν μὴ ἀπολυθέντων ἀπὸ τὰς φυλακάς. Νομίζω, κύριοι! ὅτι ἡ ἔννοια, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ὡδηγήθη ὁ κ. πρόεδρος, εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἡ Συνέλευσις δὲν ἀπένειμεν ἀμνηστείαν οὔτε σήμερον πρόκειται νὰ δώσῃ ἀμνηστείαν· ἡ Συνέλευσις ἀνεγνώρισεν ἀμνηστείαν δοθεῖσαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Εἶπον προηγουμένως, καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ἀμνηστεία ἔγγραφος δὲν ἐδόθη, ἀλλὰ πράγματι· ὅθεν πρέπει νὰ εὕρωμεν τὸ γνώρισμα ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἐξηγήσωμεν τὴν πραγματικῶς δοθεῖσαν ἀμνηστείαν. Ἐγὼ δὲν εὗρον ἕτερον γνώρισμα ἢ τὴν ἀποφυλάκισιν, διότι βεβαίως πράγματι ἐδόθη ἀμνηστεία διὰ τῆς ἀποφυλακίσεως. Δὲν δύναμαι νὰ ἀποκρύψω ἓν ἄτοπον, τὸ ὁποῖον συμβαίνει· πρῶτον ὑπάρχουν φυγόδικοι εἰς δίκας συναφεῖς μὲ ἐκείνους, οἵτινες ἀπεφυλακίσθησαν. Ἡ κυβέρνησις κατὰ τὴν ἐκδίκασιν αὐτῶν μέλλει νὰ ὑποστῇ δαπάνας, προσκαλοῦσα μάρτυρας, συνιστῶσα κακουργιοδικεῖα, καὶ ἴσως παρουσιασθῇ τὸ σκάνδαλον, ὅτι ὁ δικαζόμενος εἶναι ὀλιγώτερον ἔνοχος τοῦ ἀποφυλακισθέντος. Ἂν λοιπὸν ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὴν ἀμνηστείαν καὶ τοὺς φυγοδίκους, εἶναι ἀνάγκη νέας προτάσεως ἀμνηστείας, οὐχὶ δὲ ἑρμηνείας. Ἀλλ’ οὔτε ἐγὼ ὑπέβαλα τοιαύτην πρότασιν ἀμνηστείας, οὔτε ἕτερον μέλος τῆς Συνελεύσεως· ἐζήτησα ἑρμηνείαν, καὶ ἡ ἑρμηνεία συμπεριλαμβάνεται εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. προέδρου. Ἂν λοιπὸν, κύριοι, ἡ Συνέλευσις νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσι, τότε πρέπει νὰ διατυπώσῃ νέαν ἀμνηστείαν· ἐκτὸς αὐτῶν ἀπὸ τὴν διατύπωσιν τοῦ κ. προέδρου ἐξαιροῦνται οἱ μὴ ἀποφυλακισθέντες, καὶ οὗτοι κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔλαβον εἶναι ὀλίγοι. Εἶναι ἕνας Πολυχρόνης κατάδικος ἐπί φόνῳ εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ Ναυπλίου, εἶναι οἱ ὑπόδικοι διὰ τὴν ληστείαν τοῦ Μπενουὰ, οἱ ὁποῖοι ἐδικάσθησαν πρὸ ἑνὸς μηνὸς, ἐξ αὐτῶν οἱ τρεῖς ἠθωώθησαν, καὶ οἱ δύω κατεδικάσθησαν εἰς τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου. Δὲν ἔχω δὲ ἄλλην πληροφορίαν ὅτι ἔμεινε ἄλλος εἰς τὰς φυλακάς.

§59ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀπὸ ὅλας τὰς φυλακὰς ἀπελύθησαν τοῦ Κράτους; διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἐκ ποίων φυλακῶν ἀπελύθησαν κατάδικοι.

§60ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, εἶναι ὅτι οἱ κρατούμενοι ἀπελύθησαν ἀπὸ τὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους, ἐκτὸς τῶν ἐν τῇ Τριπόλει, οἱ ὁποῖοι ἀπεφυλακίσθησαν κατὰ τὸν Δεκέμβριον ἀδείᾳ τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ προηγουμένως ἔδωκαν ἐγγύησιν ὅτι θέλουσι παρουσιασθῆ, ὅταν ζητηθῶσιν, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐκεῖ δὲ δὲν ἐδύναντο νὰ διατηρηθῶσι μὴ ὑπαρχούσης φρουρᾶς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει ν’ ἀποφανθῇ, ἂν καὶ οὗτοι θεωρῶνται ἀμνηστευμένοι ἢ ὄχι. Τότε ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἦτον ὁ Κ. Κουμουνδοῦρος, καὶ δύναται νὰ σᾶς δώσῃ καλητέρας πληροφορίας. Τινὲς ἐξ αὐτῶν ἐφυλακίσθησαν πάλιν εἴτε πρὸ τῆς ἀναγνωρίσεως ἀμνηστείας ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, εἴτε κατὰ παρεξήγησιν τῶν ἀποφάσεων τῆς Συνελεύσεως· ἂν παραδεχθῇ ἡ διατύπωσις τοῦ Κ. Προέδρου, νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐννοεῖ ν’ ἀποφυλακισθῶσιν οἱ ῥηθέντες. Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς 9ης 8βρίου ὡς ἑξῆς· «Προκειμένου περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ Βασιλέως τοῦ ἀπονέμειν ἀμνηστείας, ἡ Συνέλευσις, ἐρωτηθεῖσα ὑπὸ τοῦ Προέδρου, παρεδέχθη δι’ ἀναστάσεως τὴν ἑξῆς τροπολογίαν τοῦ Κυρίου Δ. Σαράβα.» «Ἀμνηστεία δὲν ἀπονέμεται εἰμὴ μόνον εἰς τὰ καθαρῶς πολιτικὰ ἐγκλήματα», προηγηθείσης τῆς ἐξηγήσεως, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη ἐξαιροῦσα τὰ ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα, δὲν ἐννοεῖ τὰ πρὸ τῆς Ὀκτωβριανῆς μετοβολῆς γενόμενα, ἅτινα ἡ ἐπανάστασις ἠμνήστευσεν, ἀλλὰ τὰ μετ’ αὐτὴν λαβόντα χώραν.

§61ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ὡς ὁ προαγορεύσας ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐξέθεσεν ἐνώπιόν σας, ἀπεδείχθη, ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐπαναστάσεως, πολλοὶ, διὰ διάφορα ἐγκλήματα πραχθέντα παρ’ αὐτῶν, εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ἕτεροι προφυλακισμένοι δι’ ἐγκλήματα, ἀποδιδόμενα, εἰς αὐτοὺς, καὶ εἰς τὰ δικαστήρια δὲν ἀπεφασίσθη τι κατ’ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Παρὰ τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἠκούσατε, ὅτι ἐκ τῶν φυλακῶν, οἵ τε κατάδικοι καὶ ὑπόδικοι ἐξῆλθον θελήσει τοῦ τότε ἐπαναστατήσαντος λαοῦ, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ Συνέλευσις διὰ τοῦ ψηφίσματος καθιέρωσεν ὡς πρᾶξιν, ἔχουσαν κῦρος νόμιμον, τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τοῦ λαοῦ, καὶ κατὰ συνέπειαν ἐθεώρησεν ὡς ἀμνηστείαν δοθεῖσαν πρὸς τοὺς καταδίκους, τὴν πρᾶξιν ταύτην· ἀλλ’ ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρὸ μικροῦ σᾶς ἐξέθεσεν, ὅτι καὶ ἄλλοι φυγόδικοι, φυγόδικοι ὄντες, εὑρίσκονται ἐκτὸς τῶν φυλακῶν, καὶ δὲν ἐθεωρήθησαν ὡς λαβόντας αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπανάστασις ἐχορήγησεν, διότι κατὰ κακὴν τύχην δὲν εὑρέθησαν εἰς τὰς φυλακάς· ἑπομένως σᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ ἐγκλήματα αὐτὰ ὡς συναφῆ θέλουν φερθῆ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, καὶ τὰ δικαστήρια θέλουν εὑρεθῆ εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην ν’ ἀκούσουν, ὅτι ἄνθρωποι ἐγκληματίσαντες περισσότερον ἀπὸ ἄλλους ἠμνηστεύθησαν ἀπὸ τὴν ἐπανάστασιν, ἕτεροι δὲ διὰ ἥττονα ἐγκλήματα προσκαλοῦνται νὰ δώσουν λόγον ἐνώπιον τοῦ νόμου καὶ τῆς κοινωνίας, καὶ σᾶς εἶπεν ὁ Κ. Ὑπουργὸς μετὰ θλίψεως διατὶ νὰ μὴ ἀμνηστευθῶσι καὶ οὗτοι, ἀλλὰ ζητοῦνται σήμερον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων; Κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἔδωκεν εἰς τὸ ψήφισμα, περὶ οὗ ὁ Κ. Πρόεδρος ἔκαμε λόγον, βλέπετε ὅτι ἡ περίστασις αὕτη δὲν ὑφίσταται, καὶ ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λίαν καθαρόν. Ἀμνηστεία ἐδόθη εἰς ὅλα τὰ ἐγκλήματα τὰ ἐκτελεσθέντα πρὸ τῆς 10 Ὀκτωβρίου· δὲν ἐσημειώθη δὲ ὅτι καὶ οἱ φυγόδικοι συμπεριλαμβάνονται εἰς τὴν ἀμνηστείαν, ἑπομένως φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς δισταγμὸς ὑφίσταται, καὶ κατὰ συνέπειαν τὰ δικαστήρια πρέπει ν’ ἀπέχωσι πάσης καταδιώξεως αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων· διότι, Κύριοι, εἶναι εἰς τὴν Συνέλευσιν ἄγνωστον, ὅτι οἱ φυγόδικοι, οἵτινες κατέφυγον εἰς μέρη ἀσφαλῆ καὶ ἀπόκρυφα ἀπὸ τὴν κοινωνίαν καὶ τοὺς νόμους, μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν ἔλαβον μέρος εἰς τὰ πράγματα, καὶ ἂν θέλητε ἀκόμη, αὐτοὶ οἱ φυγόδικοι εἰς πολλὰς ἐπαρχίας ἐψήφισαν ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ οὕτως εἰπεῖν, ἐξηγνίσθησαν. (θόρυβος.)

§62ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές.

§63ΗΡ. ΠΕΤΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀληθές. — Ἐπειδὴ ἀγαπῶ τὴν ἀλήθειαν, θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ὡς καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας, οἱ φυγόδικοι ἐψήφισαν. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν ἦλθον ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ ὑποστηρίξω ἢ νὰ ἀντικρούσω, ὅ,τι ὁ Κ. ὑπουργὸς ἔφερεν ἐνώπιόν σας, ἦλθον ἀπὸ τοῦ βήματος, λαβὼν ἀφορμὴν ἀπὸ τοῦ ζητήματος τούτου, νὰ φέρω νέαν πρότασιν, καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὲ ἀκροασθῇ μετ’ εὐμενείας. Ἂν θέλετε, Κύριοι, εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι οὔτε φίλον οὔτε συγγενῆ ἔχω κἀνένα, ὁ ὁποῖος κρατεῖται εἰς τὰς φυλακάς, ἢ καταδιώκεται δι’ ἀξιόποινον πρᾶξιν· εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ἂν θέλετε, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐπαναστάσεως ἐτηρήθη ἄκρα ἡσυχία, ὥστε δὲν πρέπει νὰ ὑποθέσετε, ὅτι ὡρμήθην εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον φέρω ἐνώπιόν σας, τοῦ νὰ σώσω φίλον ἢ συνεπαρχιώτην ἢ συγγενῆ ἀπὸ τὰ δεσμά, ἕνεκα πράξεως, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐξετέλεσεν. Κύριοι, εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ἡμᾶς, ὅτι εἰς τὰ ἔθνη μετὰ τὴν ἐπανάστασιν συμβαίνουσι δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα οὔτε ἡ καλὴ θέλησις οὔτε ἡ ἐνδελεχὴς μέριμνα τῶν Κυβερνήσεων δύναται νὰ ἀπωθήσῃ καὶ νὰ ἐμποδίσῃ· ἂν διατρέξητε τὴν ἱστορίαν τῶν ἐθνῶν, αὐτῆς τῆς μεγάλης εὐρώπης, αὐτῶν τῶν πεφωτισμένων ἐθνῶν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι κατὰ τὰς ἐπαναστάσεις αὐτῶν διεπράχθησαν φρικωδέστατα ἐγκλήματα· ἑπόμενον, Κύριοι, ἦτο καὶ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τὴν ἐδικήν μας νὰ συμβῶσι τοιαῦτα δυστυχήματα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ· ἑπομένως δὲν εἶναι δίκαιον ἡμεῖς, οἵτινες τοὐλάχιστον ἔχομεν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν πρόληψιν, ὅτι σκεπτόμεθα καὶ μεριμνῶμεν περισσότερον ἀπὸ τοὺς ἄλλους, δὲν εἶναι δίκαιον, λέγω, ἡμεῖς νὰ ἀδιαφορήσωμεν εἰς τὸ νὰ εὕρωμεν μέσα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸ ἔθνος ἀπὸ μίαν πληγήν, ἡ ὁποία ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὸ βασανίζει· ἐπληροφορήθην μετὰ θετικότητος, καὶ δὲν ἔχω περὶ τούτου τὸν ἐλάχιστον δισταγμόν, ὅτι εἰς πολλὰ μέρη τοῦ κράτους φυγόδικοι διὰ πράξεις, τὰς ὁποίας ἐξετέλεσαν μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν, δὲν συνελήφθησαν ὑπὸ τῆς ἐνόπλου δυνάμεως· καὶ βεβαιωθῆτε, Κύριοι, ὅτι ἕνεκα τῆς πληθύος αὐτῶν τῶν φυγοδίκων, ἀντὶ νὰ συλληφθῶσι παρὰ τῆς ἐνόπλου δυνάμεως, αὐτοὶ συνέλαβον καὶ ἀφώπλισαν τὴν ἔνοπλον δύναμιν. Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἡ θέσις, ἐν ᾗ ἐθέσαμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, τοὺς ἠνάγκασεν οὐχὶ μόνον νὰ λησμονήσωσι τὰ ἐγκλήματα ἢ τὰ πλημμελήματα, ὅσα ἔπραξαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἐπαναστάσεως, ἀλλὰ καὶ νὰ συνωμόσωσιν, οὕτως εἰπεῖν, καὶ κατὰ τῆς κοινωνίας, καὶ νὰ πράξωσι καὶ εἰς τὸ μέλλον στυγερώτερα ἐγκλήματα. Εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι ἐγὼ ἔλαβον πρῶτος τὸν λόγον, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι καὶ εἰς τὴν ἰδικήν σας καρδίαν ἐμφιλοχωρεῖ ἡ ἰδέα καὶ τρέφεται καὶ ὑποστηρίζεται, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πρέπει νὰ λάβωσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ μίαν θέσιν, ὥστε καὶ αὐτοὶ νὰ μὴ καταστρέφωνται, καὶ ἡ κοινωνία παρ’ αὐτῶν νὰ μὴ ἀπειλῆται. Κύριοι, δὲν ἐννοῶ, ἂν ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ νὰ ἔλθῃ εἰς ἓν μέτρον, καθόσον ἀφορᾶ τοὺς ἐγκληματίσαντας κατὰ τὴν ἐπανάστασιν, δὲν ἐννοῶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἐξαιρέσῃ ἐκείνους, οἵτινες ἐξετέλεσαν δολοφονίας, οἵτινες ἐξετέλεσαν λῃστείας, διότι αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα πρέπει νὰ προξενῶσιν εἰς πάντα ἄνθρωπον καλῶς ἀνατεθραμμένον ἀποστροφήν. Ἠξεύρω, Κύριοι, διότι ἀνήκω εἰς τὴν κοινωνίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκετε καὶ ὑμεῖς, ὅτι ἡ παρελθοῦσα ἐποχὴ ἐκίνησεν αὐτὰ τὰ δυστυχήματα καὶ λόγῳ φατριασμοῦ καὶ λόγῳ ἰδιοτελείας, καὶ ὅτι ταῦτα ἄφησαν εἰς τοὺς ἀνθρώπους θλίψιν ἀνεξάλειπτον. Ὁ προορισμὸς τῆς Συνελεύσεως εἶναι νὰ εὕρῃ μέσον, τὸ ὁποῖον νὰ θεραπεύσῃ αὐτὰς τὰς θλίψεις, καὶ νὰ σηκώσῃ ἀπὸ τοῦ μέσου τῆς κοινωνίας τὸ σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον ἐπαπειλεῖ τὴν καταστροφήν της. Εὐχαριστῶ τὸν θεὸν, διότι, φαίνεται, ὅτι προβλέπει καθότι ὁ ὑπερβολικὸς χειμὼν, ὁ ὁποῖος προῆλθε, κατέστειλε τὰς κινήσεις αὐτάς· πιστεύσατέ με ὅμως, καὶ θέλετε τὸ ἰδεῖ, ὅτι τὸ ἐπερχόμενον ἔαρ ὅλη ἡ Ἑλλὰς θὰ ᾖναι καταπλημμυρισμένη ἀπὸ λῃστείαν, καὶ ὅλη ἡ κοινωνία θὰ πάθῃ ἀπὸ τὰς πράξεις αὐτὰς (θόρυβος). Μὴ σᾶς φαίνεται παράξενος ἡ ἀλήθεια, Κύριοι, καλλίτερον νὰ προβλέψῃ κανεὶς, παρὰ μετέπειτα νὰ μετανοῇ. Κύριοι, θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω γεγονότα τινὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσι προξενήσει λύπην· οὐχ ἧττον ὅμως τὸ θεωρῶ ἀναγκαῖον καὶ νὰ σᾶς τὰ ὑπενθυμίσω, ἵνα σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἡ κοινωνία διαιρεῖται εἰς τάξεις, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν τῶν τάξεων αὐτῶν, εἰς τὰς ὁποίας διαιρεῖται, ὑπάρχει καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ σκέπτεσθαι.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος.

§65ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος ὁμιλῶ· μὴ λησμονῆτε, Κ. Πρόεδρε, ὅτι, ὁσάκις ἀνέβητε ἐπὶ τοῦ βήματος, κατετρίψατε ἐπὶ πολλὴν ὥραν λαλοῦντες. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἀνατρέξω εἰς τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν διαπληκτισμοὺς εἰς τὸ διάστημα τῆς ἐπαναστάσεως ἐντὸς τῆς πρωτευούσης, αὐτὸ εἶναι ἔργον καθαρὸν τῆς ἱστορίας. Δὲν δύναται ὅμως κανεὶς ἐξ ὑμῶν νὰ ἀρνηθῇ εἰς ἐμὲ διϊσχυριζόμενον ἐντεῦθεν, ὅτι ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν διεπράχθησαν ἐλεεινὰ κακουργήματα. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἠμποροῦν νὰ ἔχουν ἄλλοι, ὅτι αὐτὰ διεπράχθησαν ἐκ κακῆς προθέσεως, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἀνάγκης, ἕνεκα τῶν διαπληκτισμῶν καὶ τῶν φάσεων, τὰς ὁποίας ἡ ἐπανάστασις ἦτο ἑπόμενον νὰ λάβῃ· μολαταῦτα, Κύριοι, αὐτὰ εἶναι ἐγκλήματα· καὶ περὶ αὐτῶν οὐδεμία ἀρχὴ προβλέπει, κἀμμία δὲν γίνεται καταδίωξις. Δὲν ἔχουν ἄρα δίκαιον οἱ καταδιωκόμενοι σήμερον εἰς τὰς ἐπαρχίας νὰ μᾶς εἴπωσιν ὅτι σφετερίζεσθε, τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὁ Νόμος δίδει εἰς τὴν κοινωνίαν, διὰ νὰ τὰ μεταχειρισθῆτε καὶ ὑπὲρ ἡμῶν καὶ καθ’ ἡμῶν; Ὁ ἐν Ἀθήναις φονεὺς δὲν καταδιώκεται· ὁ ἐν Κυπαρισσίᾳ πρέπει νὰ καταδιωχθῇ, ὡς καὶ ὁ ἐν Λακωνίᾳ· καὶ ἂν ᾖναι δολοφόνος πρέπει νὰ καταδιωχθῇ, διότι τὸ ἔγκλημα εἶναι ἀποτρόπαιον καὶ σκληρόν· ἐὰν μάλιστα ᾖναι φόνος ἐκ φατριασμοῦ, εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν παράλληλον μὲ ἡμᾶς ἐνταῦθα, δηλαδὴ δὲν ἐξαιρῶ τὸν ἑαυτόν μου. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐὰν ἡ δικαιοσύνη λάβῃ ὅλην της τὴν ἔκτασιν, καὶ ἂν ὑποχρεωθῇ νὰ ἐνεργήσῃ μὲ τὴν δύναμιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τῆς δίδει ὁ νόμος, τότε βεβαίως οἱ περισσότεροι τῶν κατοίκων τῆς πρωτευούσης θὰ ὑπάγουν εἰς τὰς φυλακάς. Δὲν ἔχω σκοπὸν βεβαίως νὰ διαφιλονεικήσω καὶ νὰ προβλέψω περὶ τῶν ἐνστάσεων, αἵτινες θὰ γείνουν ἐναντίον τοῦ λόγου μου, ἀπὸ λεπτόνοας καὶ εὐφραδεῖς ῥήτορας, οἵτινες κάθηνται εἰς τὰς ἕδρας αὐτὰς τῆς Συνελεύσεως· ἀναγνωρίζω τὴν ἀδυναμίαν μου ἀπέναντι αὐτῶν· ἔχω ὅμως ὑπὲρ ἐμοῦ τὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον θὰ καταστήσῃ καὶ τὴν εὐφράδειαν τοῦ λόγου καὶ τὴν δεινότητά των ἀνίσχυρον, ἔχω ὑπὲρ ἐμοῦ τὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον θὰ μοῦ τὸ ἀποδώσῃ ἡ κοινωνία ὑπὲρ τῆς ὁποίας μεριμνῶ. Μία μόνη περίστασις ἠμπορεῖ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐπιμονὴν τοῦ νὰ καταδιωχθῶσιν ἐκεῖνα τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἕνεκα φατριασμοῦ καὶ ἄλλων αἰτιῶν, καὶ αὕτη ἡ περίστασις εἶναι ἡ ἑξῆς, τοῦ νὰ κρατηθῇ τὸ ἔθνος εἰς μετέωρον κατάστασιν, τοῦ νὰ μὴν ἡσυχάσωσι ποτὲ αὐταὶ αἱ ἐπαρχίαι, νὰ ᾖναι ὑποχρεωμένη πᾶσα κυβέρνησις νὰ εὑρίσκεται εἰς στενόχωρον θέσιν. Εἶναι λοιπὸν, Κύριοι, μία θέσις αὐτὴ λίαν ἀπειλητικὴ διὰ τὴν κοινωνίαν, πρέπει μετὰ σπουδῆς νὰ τὴν συζητήσητε, νὰ τὴν μελετήσητε καὶ ν’ ἀποφασίσητε περὶ αὐτῆς. Ἠξεύρετε, ὅτι ἀνήκω εἰς τὴν μερίδα, ἥτις ἔχει σήμερον τὴν Κυβέρνησιν· ἀλλ’ ἐὰν αὔριον ἰσχύσῃ αὐτὴ ἡ ἀντίθετος μερὶς καὶ σχηματίσῃ κυβέρνησιν, θέλει ἀπαντήσει φρικτὰς δυσχερείας, ἕνεκα τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ, εἰς τὴν πορείαν της. Μὴ λησμονήσητε, ὅτι μετ’ οὐ πολὺ θὰ ἔχωμεν δημοτικὰς καὶ βουλευτικὰς ἐκλογὰς, καὶ ἐν τῷ σάλῳ τῶν ἐκλογῶν θέλομεν ἀπαντήσει σοβαρὰς περιπετείας, ἕνεκα αὐτῶν τῶν φυγοδίκων, οἱ ὁποῖοι θέλουν ἐκμεταλευθῆ τὰς περιστάσεις διὰ νὰ ἐκδικηθοῦν τὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία τοὺς καταδιώκει. Γέμουσιν αἱ φυλακαὶ τοῦ Κράτους, κ’ ἐκτὸς αὐτῶν εὑρίσκονται τινὲς φυγόδικοι, ὥστε ἀμφιβάλλω, μὰ τὸν θεὸν, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τόπον νὰ τοὺς συλλάβῃ καὶ νὰ τοὺς θέσῃ· ἐκ τῆς ἐπαναστάσεως, ἥτις ἐγέννησεν αὐτὰ τὰ κακὰ, παρήχθη ἡ ἐκκένωσις τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ἠξεύρετε, λόγῳ ἐπαναστατικῷ, πολλοὶ ἀπεῤῥόφησαν πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν. Καὶ μολαταῦτα, Κύριοι, οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, οὔτε καταδέχονται νὰ δώσουν λόγον εἰς τὴν Κυβέρνησιν δι’ αὐτά. Ἠξεύρετε κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι τὸ ταμεῖον ἐκενώθη, καὶ ἡ Κυβέρνησις προσκόπτει εἰς κάθε βῆμά της ὡς ἐκ τῆς ἀνεχείας αὐτῆς· ἓν μέγα ἔξοδον εἶναι ἡ διατήρησις, ἐκδίκασις αὐτῶν, τοὺς ὁποίους θὰ σᾶς παρακαλέσω ν’ ἀμνηστεύσητε. Διὰ ν’ ἀποφύγητε ὅλας λοιπὸν αὐτὰς τὰς δυσχερείας καὶ τὰς οἰκονομικὰς καὶ τὰς ἠθικὰς, διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ ἐπαναφέρητε εἰς τὴν κοινωνίαν τὴν ἁρμονίαν καὶ τὴν ἀγάπην καὶ τὴν εἰλικρίνειαν, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπανάστασις κατεσπάραξε καὶ ἐξηφάνισεν ἀπὸ τοῦ μέσου τῆς κοινωνίας, ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἀμνηστεύσητε ὅλα αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν ἀπὸ σκοποῦ μοχθηρίας, τὰ ὁποῖα ἐγέννησε καὶ παρήγαγεν ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν ὁ φατριασμὸς καὶ ἡ ἰδιοτέλεια. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ ἐξαιρέσῃ, καὶ νὰ διατάξῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν τῇ εἶναι δυνατὸν, νὰ τιμωρήσῃ μὲ τὸν αὐστηρότερον καὶ παραδειγματικώτερον τρόπον τὰ ἐγκλήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν προπορευομένης τῆς ἰδιοτελείας τῆς χαμερποῦς, τοῦ ἐξαφανισμοῦ προσώπων ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς, ἕνεκα λόγων πολιτικῶν, καὶ αὐτὸς ὁ ἐξαφανισμὸς δὲν ἐγένετο καθὼς ἀπαιτοῦσαν αἱ περιστάσεις, ἀλλὰ διὰ τρόπου μοχθηροῦ καὶ κεκρυμμένου, ἤτοι μετεχειρίσθησαν κατ’ αὐτῶν τὴν δολοφονίαν. Αὐτὴν πρέπει νὰ τὴν ἐξαιρέσητε, νὰ τὴν καταδιώξητε, νὰ τὴν τιμωρήσητε μὲ τὸν αὐστηρότερον τρόπον, διότι εἶναι τὸ πικρότερον δηλητήριον κατὰ τῶν κοινωνιῶν, νὰ ἐξαιρέσητε δὲ καὶ τὰς ληστείας, αἵτινες διεπράχθησαν εἰς τὰς δημοσίας ὁδοὺς, καὶ κατὰ χωρίων, ἐὰν θέλετε ἀκόμη, ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ, διότι ἀληθῶς αὐταὶ αἱ πράξεις ἀφίνουσι στίγματα εἰς τὸ Ἔθνος. Εἶναι αἱ πράξεις αὐταὶ, διὰ τὰς ὁποίας χιλιάκις μᾶς ἐκατηγόρησεν ὁ ἐξωτερικὸς τύπος, ὁ ἐκδιδόμενος παρ’ Ἑλλήνων. Καὶ ἡ Ἑπτάνησος, καὶ ἡ Ἡμέρα, καὶ ἡ Κλειὼ μᾶς ἤλεγξαν, διότι ἐσυγχωρήσαμεν νὰ ἐνεργῶνται, καὶ νὰ μὴ καταδιώκωνται τοιαῦτα ἐγκλήματα. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχω ἐκείνην τὴν ἁρπακτικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχουν τινὲς ῥήτορες, διὰ νὰ ἠμπορέσω νὰ συνενώσω εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἰδέαν, ν’ ἀποφασίσητε περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐλπίζω ὅμως, ἔχω ἄλλους βοηθοὺς νὰ τὸ κατορθώσω. Λοιπὸν προτείνω εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ τὴν παρακαλῶ, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν μετὰ τὴν 11 Ὀκτωβρίου μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ὤμοσεν ὁ Σεβαστὸς ἡμῶν Ἡγεμὼν, ἐξαιρέσει.....

§66ΔΑΓΡΕΣ. Φέρετε νέαν πρότασιν περὶ τούτου.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀμνηστεία εἶναι Βασιλικὸν δικαίωμα.

§68ΗΡ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Βεβαίως δὲν ἐνόησα ν’ ἀφαιρέσω τὰ Βασιλικὰ δικαιώματα· τὰ σέβομαι περισσότερον ἀπὸ τὸν Κύριον Πρόεδρον, διότι εἶμαι στρατιώτης καὶ ἔχω περισσοτέραν πειθαρχίαν ἀφ’ ὅ,τι ἔχει αὐτός· ἀλλ’ ἐννοῶ νὰ ἐκφράσῃ ἡ Συνέλευσις τὴν ἐπιθυμίαν της εἰς τὸν Ἡγεμόνα, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ χορηγηθῇ, καταστρεφομένου ἐκείνου τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἐκάμαμεν, τὸ δικαίωμα νὰ χορηγήσῃ αὐτὴν τὴν ἀμνηστείαν ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῇ ταπεινῇ, διότι εἴμεθα ὑπήκοοι, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα ταπεινοί.

§69ΠΟΛΛΟΙ. Ἡ Συνέλευσις ὄχι. Τί εἶναι αὐτὰ, Κύριε Πρόεδρε;

§70ΗΡΑΚΛΗΣ ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὡς ὑπήκοοι νὰ παρακαλέσωμεν τὸν Ἡγεμόνα νὰ ἐξαιρέσῃ τῆς ἀμνηστείας ἐκεῖνα τὰ στυγερὰ καὶ κακοήθη ἐγκλήματα τῆς δολοφονίας καὶ τῆς ληστείας. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς μου, τὴν ὁποίαν θὰ διατυπώσω καὶ τὴν ὑποβάλω ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἥτις εἶναι κυρίαρχος νὰ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει.

§71ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις δὲν θεωρήσῃ σαφεστάτην τὴν πρότασιν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, παρακαλῶ νὰ δοθῇ ὁ λόγος εἰς ὅλους διὰ νὰ σαφηνισθῇ τὸ ζήτημα.

§72ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Κύριοι, νομίζω ὁ προλαλήσας δὲν εἶχε δίκαιον νὰ ζητήσῃ νὰ συμπεριληφθῶσι εἰς τὴν ἀμνηστείαν, οἱ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐγκληματήσαντες, καθ’ ὅσον, ὅταν ὁ Κ. Σαράβας ἔφερε τὴν πρότασιν, τοῦ νὰ μὴν συγχωρῆται ἀμνηστεία παρὰ μόνον εἰς τὰ καθαρῶς πολιτικὰ ἐγκλήματα, τὴν ἔφερεν ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ ν’ ἀποκλεισθῶσι τῆς ἀμνηστείας οἱ μετὰ τὴν ἐπανάστασιν ἐγκληματήσαντες. Τοσοῦτον δὲ μᾶλλον δὲν ἔχει δίκαιον ὁ προλαλήσας, καθ’ ὅσον σήμερον τὸ ἀμνηστεύειν εἶναι δικαίωμα βασιλικὸν, καὶ οὐχὶ ἡμέτερον. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ Κ. Πρόεδρος, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν μετέβαλον γνώμην. Νομίζω, ὅτι ἀντὶ νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὸ νὰ συζητήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Προέδρου, κάλλιον νὰ ζητήσωμεν νὰ ἑρμηνευθῶσι καλῶς τὰ πρακτικά. Ἀφοῦ διασαφηνισθοῦν τὰ πρακτικὰ νομίζω ὅτι τελειόνομεν.

§73ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§74ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγουσι τὰ πρακτικὰ, «προηγηθείσης τῆς ἐξηγήσεως, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη ἐξαιροῦσα τὰ ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα, δὲν ἐννοεῖ τὰ πρὸ τῆς Ὀκτωβριανῆς μεταβολῆς γενόμενα, ἅτινα ἡ ἐπανάστασις ἠμνήστευσεν, ἀλλὰ τὰ μετ’ αὐτὴν λαβόντα χώραν». Ἠγέρθη μόνον μία ἀμφιβολία καθόσον ἀφορᾷ τοὺς φυγοδίκους. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ αὐτοὺς δυνάμεθα νὰ τοὺς συμπεριλάβωμεν.

§75ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§76ΕΤΕΡΟΙ. Μάλιστα.

§77ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Ἡ Συνέλευσις βέβαια θ’ ἀποφασίσῃ· ἡ γνώμη μου δὲν ἔχει ἰσχύν. Ἀλλὰ λέγω τοῦτο, τὰ πρακτικὰ δὲν τὸ διευκρινίζουν, δὲν τὸ ἐξηγοῦν, καὶ ἀνάγκη ἡ Συνέλευσις ν’ ἀποφασίσῃ καὶ περὶ τῶν φυγοδίκων.

§78ΑΝΤΥΠΑΣ. Τὰ ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα ἐξαιροῦνται.

§79ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, ἐν ὀλίγοις θὰ τελειώσω. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὰ πρακτικὰ δὲν ἐξαιροῦν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Συνέλευσις εἴπῃ σήμερον, ὅτι δὲν ἐννόησεν αὐτούς. Λέγω δὲ ὅτι πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ αὐτοὶ, καὶ ἰδοὺ διατὶ, ὁ λαὸς δὲν διετύπωσε καμμίαν ἀμνηστείαν, ἀλλὰ τὴν ἐννόησε κατὰ διάνοιαν, κατὰ συνέπειαν τοῦ ὁποίου οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, οἱ φυγόδικοι, μαθόντες τὴν ἀποφυλάκισιν ὅλων τῶν ἐγκληματιῶν, ἐνθαῤῥυνθέντες ἐπανῆλθον. Πρὸ 10 ἐτῶν καθὼς γνωρίζω ἐπαρχιῶται μου τινες ἀπεστερήθησαν τὰς πατρίδας των τῶν οἰκογενειῶν των καὶ ὑπέστησαν παντοίας ὅσας κακουχίας καὶ κινδύνους, καὶ τοῦτο δὲν ἦτο ὀλίγη τιμωρία δι’ αὐτούς. Ἤδη δὲ ἐπανελθόντες ζῶσιν ὡς τίμιοι καὶ καλοὶ πολῖται, διατὶ θέλετε αὐτοὺς νὰ τοὺς παραπέμψητε εἰς δίκην, νὰ ὑποπέσῃ τὸ δημόσιον εἰς δαπάνας μεγάλας, σήμερον μάλιστα ὅτε εὑρισκόμεθα ὑπὸ σπουδαίαν οἰκονομικὴν κρίσιν, ἀφοῦ διάγουν ὡς εἶπον, ὡς τίμιοι καὶ καλοὶ πολῖται; Ἔπειτα τί ἄλλο ἄδικον βλέπω εἰς τὴν παρὰ τοῦ Κ. Προέδρου διατυπωθεῖσαν πρότασιν; τί λέγει αὕτη; «Θεωροῦνται κατὰ τὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Συνελεύσεως τῆς 9 8βρίου 1863 καταχωρισθεῖσαν ἀπόφασιν, οἱ ἀξιωθέντες χάριτος μὲν οἱ κατάδικοι, ἀμνηστείας οἱ ὑπόδικοι, οἱ πράξαντες ἀξιόποινον πρᾶξιν πρὸ τῆς Ὀκτωβριανῆς μεταπολιτεύσεως, ἀπολυθέντες δὲ τῶν φυλακῶν μετὰ τὴν 10 Ὀκτωβρίου 1862 καὶ μέχρι τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1863·» δηλ. εἰς τοὺς ὑποδίκους τοὺς μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν ἐγκληματήσαντας, δίδεται ἀμνηστεία, ἐνῷ δι’ αὐτοὺς ἴσα ἴσα, ἵνα μὴ ἀμνηστευθῶσι, εἴχομεν παραδεχθῆ τὸ ὑπὸ τοῦ Κ. Σαράβα προταθὲν ψήφισμα, καὶ δὲν θέλετε τὴν ἀμνηστείαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως, ἐπὶ πολλὰ, ὡς εἶπον, ἔτη, ὄντες φυγόδικοι πολλὰς ὑπέστησαν κακουχίας καὶ παντοειδεῖς καταστροφάς. Λοιπὸν λέγω, ὅτι, ἐὰν θὰ ἀμνηστεύσωμεν, ὀφείλομεν νὰ ἤμεθα γενναῖοι, καὶ νὰ μὴ ἀποκλείσωμεν τῆς ἀμνηστείας καὶ τοὺς πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως φυγοδίκους. Περαίνων τὸν λόγον μου λέγω ὅτι τὰ πρακτικὰ ἔχουσι καλῶς, νὰ διευκρινισθῇ δὲ μόνον εἰς αὐτὰ ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐννοεῖ ἠμνηστευμένους καὶ τοὺς πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως φυγοδίκους.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Παντολέων.

§81ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετὰ ἐλέχθησαν.

§82ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Θέλω ὁμιλήσει λακωνικῶς· παρακαλῶ ὅμως τὴν Συνέλευσιν νὰ μοὶ χαρίσῃ ὀλίγας στιγμὰς προσοχῆς. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ Κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νομίζω, ὅτι εἶναι ζήτημα πολιτικοδικανικόν· ἐπ’ αὐτοῦ ἦλθον κατὰ πρῶτον οἱ στρατιωτικοὶ ῥήτορες, καὶ ταχύτεροι ἴσως κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν. Ἔρχομαι καὶ ἐγὼ, ὅστις νομίζω, ὅτι ἔχω μικράν τινα ἁρμοδιότητα ὡς πρὸς τοῦτο. Ὁ λαὸς, Κύριοι, ὅταν ἐπανεστάτησε κατὰ τῆς παρελθούσης δυναστείας, ἐνήργησε πράξεις· δὲν ἔγραψε παρὰ μόνον ἓν ψήφισμα, τὸ ὁποῖον κατήργησε τὴν δυναστείαν τοῦ Ὄθωνος, καὶ ἀνέστησε τὴν ἐθνικὴν Κυβέρνησιν. Κανὲν ἄλλο ψήφισμα τοῦ λαοῦ, οὔτε εἰς τὰς Ἀθήνας, οὔτε εἰς τὰς ἐπαρχίας δὲν ἐξεδόθη. Δὲν πράττει τις ὅμως, λέγων καὶ γράφων, ἀλλὰ καὶ πράττων καὶ ἐνεργῶν· ἀντὶ νὰ εἴπω ἓν πρᾶγμα, ἂν τὸ ἐνεργήσω, νομίζω, ὅτι ἐνεργῶ πολὺ καλλίτερα, παρὰ ἐὰν τὸ γράψω. Ὁ λαὸς ἐν τῇ κυριαρχίᾳ αὑτοῦ, ὅταν ἔλαβε διὰ τῆς ἐπαναστάσεως ὅλην τὴν ἐξουσίαν, καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ τὴν νομοθετικὴν, εἶχε τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονείμῃ καὶ ἀμνηστείαν καὶ χάριν.

§83ΚΑΣΤΑΝΑΚΟΣ. .. (θόρυβος).

§84ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Ἐγὼ ἀνήκω εἰς σὲ, καὶ σὺ μὲ διακόπτεις; τί φίλοι λοιπὸν πολιτικοὶ εἴμεθα (γέλωτες). Ὁ λαὸς λοιπὸν ἐν τῇ μεγάλῃ κυριαρχίᾳ του εἶχε δικαίωμα ν’ ἀπονείμῃ καὶ ἀμνηστείαν καὶ χάριν· ἐσύγχυσαν οἱ προλαλήσαντες τὴν ἀμνηστείαν καὶ χάριν· γνωρίζετε ὅτι ἡ μὲν χάρις δίδεται εἰς τοὺς καταδίκους, ἡ δὲ ἀμνηστεία εἰς τοὺς ὑποδίκους. Ὁ λαὸς ἐν τῇ μεγάλῃ κυριαρχίᾳ του εἶχε δικαίωμα καὶ τὰ δύο νὰ δώσῃ· ἀνοίγων ὁ λαὸς τὰς φυλακὰς τί λέγει; οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς κατάδικοι καὶ ὑπόδικοι ἐξέλθετε, σᾶς δίδω καὶ χάριν καὶ ἀμνηστείαν.» Ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐθνικὴ καὶ κυρώνει τὴν πρᾶξιν. Ἔρχεται ἡ Συνέλευσις καὶ κυρώνει αὐτὰς τὰς πράξεις τοῦ λαοῦ, καθὼς ἐκύρωσε καὶ ἄλλας, τὴν καθαίρεσιν τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος καὶ ἀνάστασιν ἄλλης. Λοιπὸν, νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἔκαμεν ἄλλο, παρὰ νὰ κυρώσῃ τὸ πρακτικὸν ψήφισμα τοῦ λαοῦ. Τώρα παρουσιάζονται μερικὰ ζητήματα· μερικοὶ εὑρέθησαν εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ὅταν ὁ λαὸς ἐξετέλεσε τὸ ψήφισμα τῆς χάριτος καὶ ἀμνηστείας, ἐξῆλθον τῶν φυλακῶν· μερικοὶ ἦσαν φυγόδικοι, δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἴδωσι τὰς φυλακάς. Φυγόδικοι ὑπάρχουν διὰ πολλὰ ἔτη· ἂν θέλετε, θέλω ἀναβῆ πολὺ ὑψηλότερα, καὶ θέλω καταδείξει τὴν δικαιοσύνην ἐκείνης τῆς ἐποχῆς πλημμελῆ, διότι τὸ ὁρκωτικὸν σύστημα εἶχε καταδολιευθῆ, καὶ ἡ δικαιοσύνη δὲν ἦτο καθαρὰ καὶ ἁγνὴ, ὡς ἡ θυγάτηρ τοῦ Οὐρανοῦ. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δικαίως ὁ λαὸς ἐψήφισε κατὰ τὴν Ὀκτωβριανὴν ἐπανάστασιν, καὶ ἀπήγγειλε χάριν εἰς τοὺς καταδίκους, διότι ἡ καταδίκη των δὲν ἦτο δικαία. Ἐγὼ ὡς δικηγόρος πολλοὺς ὑπερησπίσθην, καὶ τὸ γνωρίζετε πολλοί ἐξ ὑμῶν· ἀπήγγειλε δὲ προσέτι καὶ ἀμνηστείαν, διότι κατήργησε τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον, τὴν παλαιὰν κοινωνίαν, καὶ ὕψωσε μίαν νέαν ἐποχήν. Ἐν τῇ νέᾳ λοιπὸν ἐποχῇ ἀπέλυσε τοὺς ὑποδίκους, σεῖς δὲ ἐκυρώσατε. Καὶ παρακαλῶ, Κύριοι, διότι ἐῤῥέθησαν πολλὰ ἐνταῦθα περὶ ἑρμηνείας νόμων, ἴσως ὑπὸ μὴ ἁρμοδίων προσώπων, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τότε μόνον ἑρμηνεύονται οἱ νόμοι καὶ τὰ ψηφίσματα, ὅταν ᾖναι σκοτεινὰ, ὅταν δὲ ᾖναι σαφῆ, δὲν ἐπιδέχονται καμμίαν ἑρμηνείαν. Ἀλλὰ δεδόσθω καὶ τοῦτο· ποῖος θὰ κάμῃ τὴν ἑρμηνείαν; Ἤκουσα πολλοὺς λέγοντας, ὅτι ἀφήσατε τὸν ὑπουργόν. Μὲ συγχωρεῖτε, τὴν κάμνει ἐκεῖνος, ὅστις ψηφίζει τὸν νόμον. Ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν τὸν νόμον, ἡμεῖς θὰ τὸν ἑρμηνεύσωμεν· ἠμποροῦν καὶ τὰ δικαστήρια, ἀλλ’ ἐκείνη εἶναι δικανικὴ ἑρμηνεία, καὶ ὄχι ἐπίσημος. Λοιπὸν, ἀντὶ ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὰ δικαστήρια, νὰ σύρουν τοὺς πολίτας νὰ κάμνουν δίκας, νὰ δαπανᾷ τὸ δημόσιον, καὶ νὰ ἑρμηνεύσουν τὸν νόμον, τὸν ἑρμηνεύομεν ἡμεῖς, διότι ἡμεῖς, οἵτινες ἐψηφίσαμεν τοὺς νόμους, εἴμεθα καὶ ἁρμόδιοι νὰ τοὺς ἑρμηνεύσωμεν. Τοὺς ἑρμηνεύει καὶ ἡ ἐξουσία, καὶ ἄν τοὺς παραβιάσῃ, εἶναι ὑπεύθυνος ἐνώπιον ἡμῶν. Λοιπὸν λέγω, Κύριοι, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1863, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέλος τοῦ σεβαστοῦ τούτου συλλόγου, λέγω, ὅτι εἶναι σαφὴς καὶ καθαρὰ, καὶ πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὰς τρεῖς τάξεις. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀπὸ λεπτότητα ἠθέλησε νὰ λάβῃ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἑρμηνείαν της, διὰ νὰ μὴ δεχθῇ βάρος. Λοιπὸν, λέγω, ὅτι τὸ ψήφισμα εἶναι καθαρὸν, καὶ ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τοὺς φυγοδίκους, διότι σᾶς εἶπα ὅτι ὁ λαὸς ἔκρινεν, ὅτι ἐκεῖναι αἱ καταδίκαι δὲν ἦσαν νόμιμοι καὶ καθαραί. Τέλος πάντων, Κύριοι, ὁ λαὸς μίαν ἡμέραν πρέπει νὰ δείξῃ τὰ αἰσθήματά του, πρέπει νὰ δώσῃ τὴν ἀμνηστείαν καὶ χάριν, (γέλωτες). Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ διὰ νὰ κινήσω τὴν ἀστειότητά σας, ὁμιλῶ λίαν σπουδαίως· νομίζω, οἱ λόγοι μου, δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κινοῦν τὴν ἱλαρότητα, διότι νομίζω ὅτι ὁμιλῶ ἐντὸς τοῦ δικαίου. Τώρα ἔρχεται ἡ τρίτη τάξις, ἡ ὁποία δὲν ἠξιώθη νὰ ἐλευθερωθῇ κατὰ τὴν μεγάλην ἐπανάστασιν τοῦ Ἔθνους. Ὁ Κύριος ὑπουργὸς δὲν εἶχεν ἀκριβεῖς πληροφορίας, ἐὰν ἦσαν πολλοὶ ἢ ὀλίγοι· ἀλλ’ ἡ χάρις τοῦ λαοῦ δὲν πρέπει νὰ ᾖναι μερικὴ, ἀλλὰ γενική· καθὼς τὴν ἐκτείνομεν εἰς τοὺς εὑρεθέντας ἐν ταῖς φυλακαῖς, τοιουτοτρόπως καὶ εἰς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἴσως ὁ λαὸς παρέβλεψεν. Λοιπὸν, Κύριοι, νομίζω ὅτι ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὀρθῶς ποιῶν ζητεῖ τὴν ἑρμηνείαν, διότι καθὼς ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, ἡμεῖς σήμερον, μετὰ τὴν εὐτυχῆ ἔλευσιν τῆς Α. Μ. δὲν ἔχομεν πλέον ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, τὴν ἀνεθέσαμεν διὰ ψηφίσματος, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὸν Βασιλέα καὶ εἰς τὴν κυβέρνησιν αὐτοῦ· λοιπὸν τὸ νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς σήμερον, ὅτι δίδομεν ἀμνηστείαν, ὑπερπηδῶμεν τὰ δικαιώματά μας· ἐὰν δώσωμεν χάριν, ἐπίσης, διότι ἡ χάρις ἐξαιρετικῶς εἶναι ἐπίσης δικαίωμα τοῦ Βασιλέως, ἡ δὲ ἀμνηστεία τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Κυβερνήσεώς του, οὔσης ὑπευθύνου καὶ ὑπολόγου ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Λοιπὸν ἡμεῖς δὲν πρόκειται σήμερον, εἶναι λάθος μέγα, δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν χάριν ἢ ἀμνηστείαν· δὲν εἶναι τῆς δικαιοδοσίας μας· ὅταν ὑμεῖς τὴν 9 Ὀκτωβρίου 1863 ἐψηφίσατε τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο....

§85ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τὰ εἴπατε αὐτά.

§86ΠΑΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε, Μαυρομμάτη, μὴ στενοχωρεῖσθε, ἐγὼ βλέπετε σπανίως λαμβάνω τὸν λόγον, καὶ πρέπει νὰ μὲ ἀκούσητε. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἡμεῖς σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἓν ψήφισμα διὰ τοῦ ὁποίου νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀπονέμομεν ἀμνηστείαν, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ κυριαρχικῇ ἡμῶν ἐξουσίᾳ ἐξεδώκαμεν, καὶ τοῦτο πράττοντες πρέπει νὰ συμπεριλάβωμεν ὅλους (θόρυβος)· ἔρχομαι ἐπὶ τέλους εἰς τὸν προτελευταῖον λαλήσαντα, καὶ φρονῶ, ὅτι ὁ Κύριος Πρόεδρος πολλὰ ὀρθῶς παρετήρησεν εἰς αὐτὸν, ὅτι ἦτον ἐκτὸς τοῦ προκειμένου· διότι σήμερον δὲν πρόκειται εἰμὴ ν’ ἀποφανθῶμεν ἑρμηνευτικῶς, τί ἐννοούσαμεν διὰ τοῦ ψηφίσματος τῆς 9 8βρίου 1863. Τώρα ἔρχεται ἓν ἄλλο ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀφηρέσατε ἀπὸ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπονείμῃ ἀμνηστείαν ἢ χάριν εἰς τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἐπράχθησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως τῆς Ἑλλάδος. Θέλετε νὰ τὸ ἀνακαλέσητε; Πρέπει νὰ γείνῃ νέα πρότασις, ἐμβριθὴς συζήτησις, καὶ ἐὰν αἱ κοινωνικαὶ περιστάσεις μετεβλήθησαν, ἐὰν εἶναι δίκαιον, ἐὰν εἶναι ὀρθὸν, ἐὰν εἶναι κοινωνικὸν τότε θὰ σκεφθῶμεν.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Σαράβας.

§88ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀκουσθῇ, παρακαλῶ, διότι ἦτον ἰδική του πρότασις.

§90ΣΑΡΑΒΑΣ. Κύριοι! ὀφείλω νὰ λάβω τὸν λόγον· ἄλλως, βεβαιωθῆτε, ἤθελον νομίσει ἀρκοῦσαν τὴν ἕως τώρα γενομένην συζήτησιν· ὀφείλω νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι, ὡς παρετηρήσατε, ἐγένετο σπουδαία συζήτησις ἐπὶ μιᾶς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν ἐγὼ ὁ ἴδιος νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις παραδέχθη, καὶ ἐγένετο σπουδαία συζήτησις περὶ τῆς ἐννοίας αὐτῆς τῆς προτάσεως. Ἐννοεῖται λοιπὸν, ὅτι ἔχω, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἠθικὴν εὐθύνην, νὰ ἐξηγήσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὴν ἰδέαν μου, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν ἐξεφράσθην τόσον ἀσαφῶς, οὔτε διετύπωσα τὴν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως παραδεχθεῖσαν πρότασιν τοσοῦτον ἀμφιβόλως, ὥστε νὰ γεννηθῇ μία τοσοῦτον σπουδαία συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐννοίας της. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, ἐν ὀλίγοις νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὰ γενόμενα κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐπεψηφίσθη ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἔδωσεν ἀφορμὴν εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν, καὶ θέλετε πεισθῆ καὶ ὑμεῖς, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη, ὅπως ἀπεφασίσθη, δὲν παρεῖχεν ἀφορμὰς ἀμφιβολιῶν τοσούτων, ὁποῖαι παρεστάθησαν σήμερον. Ἐπρόκειτο Κύριοι, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ν’ ἀποφασίσωμεν, ἐὰν ἔπρεπε νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1843, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἶχεν ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τοῦ ἀπονέμειν ἀμνηστείαν ἐπὶ οἱωνδήποτε ἐγκλημάτων, ἢ ἐὰν ἔπρεπε νὰ περιορίσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐκεῖ ὅπου πράγματι ἁρμόζει ἡ ἀμνηστεία, εἰς τὰ πολιτικὰ ἐγκλήματα. Μετὰ ἱκανὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, ἡ Συνέλευσις τὴν παρεδέχθη. Ἐγένετο λοιπὸν καινοτομία ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ συντάγματος, καθόσον κατ’ αὐτὸ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἠδύνατο, ὡς προεῖπον, ν’ ἀπονείμῃ ἀμνηστείαν ἐπὶ οἱωνδήποτε ἐγκλημάτων, ἐγένετο, ἐπαναλαμβάνω, καινοτομία περιορισθείσης οὐχὶ τῆς ἡγεμονικῆς προνομίας, ὡς ὑπέλαβόν τινες, ἀλλὰ διαγραφέντων ἀκριβέστερον τῶν ὁρίων μέχρι τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ φθάσῃ ἡ ἐξάσκησίς της. Ἐν ἄλλαις λέξεσιν, εἶπεν ἡ Συνέλευσις, ὅτι τοῦ λοιποῦ δὲν δύναται πλέον ν’ ἀπονεμηθῇ ἀμνηστεία εἰς ἐγκλήματα μὴ πολιτικά. Περιττὸν νὰ ἐπανέλθω εἰς τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι κατέστησαν ἀναγκαίαν τὴν καινοτομίαν ταύτην· ἀλλὰ παρετηρήθη, Κύριοι, ὑπό τινων τότε, ὅτι ὅσον δικαιολογημένη ἦτο ἡ πρότασις ἐκείνη, καὶ εὔλογος ὁ δι’ αὐτῆς εἰσαγόμενος περιορισμὸς, ὅσον ἀποβλέπει τὰ ἐγκλήματα τὰ μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν λαβόντα χώραν, τόσον ἤθελεν εἶσθαι πολὺ ἄδικον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ περιορισμὸς οὗτος εἰς τὰ ἐγλήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον λάβει πρότερον χώραν, ἤθελεν εἶσθαι τὸ πάντων ἀδικώτατον, ἐφρόνουν τινὲς, ἐὰν, ὑποδίκους, τοὺς ὁποίους κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἐπαναστάσεως, ὁ λαὸς ἐξασκῶν ἀπόλυτον κυριαρχικὸν δικαίωμα, ἀπέλυσε τῶν φυλακῶν καὶ οὕτως ἔδειξεν ἐμπράκτως, ὅτι ἠννόει νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν κοινωνίαν, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι πολὺ ἄδικον λέγω, ἐὰν σήμερον ἡ Συνέλευσις ἐξαιροῦσα αὐτοὺς τῆς ἀμνηστείας, ἤθελεν ἀποδοκιμάσει μίαν πρᾶξιν τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν ἐν τῷ δικαιώματί του ἐνήργησε. Διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, Κύριοι, ὅτι μέχρις οὗ συνεκαλέσθη ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις, μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ἢ μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν κατηρτίσθη ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις, ἡ κυριαρχία τοῦ λαοῦ ἐξησκεῖτο πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως πανταχοῦ τοῦ κράτους, καὶ μόνον μετὰ τὴν συγκάλεσιν τῆς ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ λαὸς τὴν κυριαρχίαν του τὴν μετεβίβασεν ὁριστικῶς εἰς τὴν ἐθνικὴν Συνέλευσιν, καὶ δὲν ἠδύνατο πλέον εἰμὴ νὰ ἐκτελῇ τὰς διαταγὰς αὐτῆς, καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς πηγαζούσης Κυβερνήσεως· ἀλλὰ μέχρι τῆς ἐποχῆς, ἣν ἐμνημόνευσα, καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἐπαναλαμβάνω, ὁ λαὸς μυριοτρόπως ἐξεδήλωσεν, ὅτι δὲν ἠννόει νὰ παραιτηθῇ τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ἐξασκῇ καὶ μερικωτέρως τὴν κυριαρχίαν του, εἰμὴ ἀφοῦ τὸ συνέδριον τοῦτο, ἤθελε καταρτισθῆ νομίμως· συμφώνως δὲ μὲ ταῦτα ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις ἐπεκύρωσε πολλὰς πράξεις τοῦ λαοῦ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις γενομένας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν εἰμὴ ἀπόῤῥοια τῆς κυριαρχίας του, οἷον καταλύσεις δημάρχων, καὶ ἄλλων ἀρχῶν. Ἐπόμενον λοιπὸν ἦτον, ὅτι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις ἐθεώρησε τὰς τοιαύτας πράξεις ὡς ἐνέργειαν ἐκπορευομένην ἐκ τῆς κυριαρχίας τοῦ λαοῦ, ὅτι αὐτὸς ὁ ἴδιος λόγος ἔπρεπε νὰ ὑπαγορεύσῃ καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν ἰδέαν νὰ δώσῃ κῦρος εἰς τὰς πράξεις τοῦ λαοῦ, αἱ ὁποῖαι ἐνηργήθησαν ἐν τῷ δικαιώματι τῆς κυριαρχίας του. Ἰδοὺ, Κύριοι αἱ σκέψεις, αἵτινες εἶχον ὑπαγορεύσει εἴς τινας, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἰδέαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γείνῃ τροποποίησις τοῦ περιορισμοῦ τοῦ ἐπενεχθέντος διὰ τοῦ νέου ψηφίσματος, ὡς πρὸς τὰ ἐγκλήματα τὰ γενόμενα κατὰ τὸ παρελθὸν, καὶ συμμεριζόμενος τὰς σκέψεις ταύτας, προσέθηκα τὴν ἐξήγησιν, ὅτι ὁ περιορισμὸς ὁ εἰσαγόμενος ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἀμνηστείας δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὰ ἐγκλήματα τὰ γενόμενα πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπανάστασις πράγματι ἠμνήστευσε.

§91ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἴπατε πράγματι.

§92ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἰδοὺ, Κύριοι, τὰ στενογραφημένα πρακτικά.

§93ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δὲν εἶναι πρακτικὰ αὐτά.

§94ΣΑΡΑΒΑΣ. Σᾶς λέγω, ἔντιμε Κύριε πληρεξούσιε, ὅτι κατὰ τὸν κανονισμὸν καὶ τὰ πρακτικὰ ταῦτα εἶναι ἐπίσημα.

§95ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Αὐτὰ εἶναι καὶ πλέον ὀρθά.

§96ΣΑΡΑΒΑΣ. «Μίαν ἐξήγησιν θὰ σᾶς δώσω, εἶπον τότε· δὲν ἐννοῶ, Κύριοι, εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν, καὶ τοῦτο τὸ λέγω ἀπαντῶν εἰς τὸν Κ. Κωνσταντόπουλον, δὲν ἐννοῶ νὰ συμπεριλάβω τὰ ἐγκλήματα τὰ πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως, αὐτὰ τὰ ἠμνήστευσεν ἡ ἐπανάστασις πράγματι.» Λοιπὸν, ἐὰν σήμερον θέλωμεν νὰ περιορίσωμεν τὴν συζήτησιν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον τὴν ἔθεσεν ὁ Κ. ὑπουργὸς, τοὐτέστι νὰ εἴπωμεν τὶ ἠννοήσαμεν τότε, καὶ ὄχι τὶ πρέπει νὰ γείνῃ· ἐὰν πρέπῃ νὰ θεωρήσωμεν δεκτικὸν ἑρμηνείας τὸ ψήφισμα τῆς 9 Ὀκτωβρίου, ὡς πρὸς τὴν περὶ ἀμνηστείας διάταξίν του, λόγῳ τῆς ἐξηγήσεως, ἡ ὁποία περιέχεται ἐν τοῖς πρακτικοῖς, καὶ νὰ εἴπωμεν ποίου εἴδους ἐγκλήματα ἐννοούσαμεν νὰ μὴ ἐξαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν ἀμνηστείαν, τότε δὲν δυνάμεθα εἰμὴ λογικῶς ἑρμηνεύοντες τὴν πρότασιν ἐκείνην καὶ τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ ἐπίσημος ἑρμηνεία της, νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ ἀμνηστεία ἐκτείνεται, ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν, εἰς μόνους τοὺς ἐγκληματίας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπανάστασις πράγματι ἠμνήστευσε, τουτέστιν, ὡς πολὺ ὀρθῶς ὥρισε τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ὁ Κ. ὑπουρ. τῆς Δικαιοσύνης, τοὺς ἐγκληματίας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς εἰς ὅσα μέρη τοῦ Κράτους ἠθέλησε ν’ ἀμνηστεύσῃ, ἀπέλυσε τῶν φυλακῶν, ἐξασκῶν τὸ κυριαρχικόν του δικαίωμα. Αὐτὴ εἶναι, Κύριοι, ἡ ἀληθὴς ἔννοια τῆς προτάσεως ἐκείνης· ἐὰν τινὲς δὲν τὴν εὑρίσκουν ὀρθὴν, ἐὰν δὲν τὴν εὑρίσκουν δικαίαν, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα, δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν σήμερον τοῦτο, σήμερον ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν μόνον τί ἀπεφάσισεν τότε ἡ Συνέλευσις, καὶ, μόνον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου περιοριζόμενοι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἠννόησε νὰ μὴ ἐξαιρέσῃ τῆς ἀμνηστείας τοὺς ἐγκληματίας ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς ἀπέλυσεν ἐκ τῶν φυλακῶν (θόρυβος)· ἀλλὰ, μοὶ λέγουν, εἶναι δίκαιον τοῦτο; εἶναι δίκαιον, ἐπαναλαμβάνουν πολλοὶ, τινὲς ν’ ἀμνηστευθῶσι, διότι συνέπεσε νὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι, κατά τινα προλαλήσαντα φυγόδικοι ὄντες ἔπαθον, ἐταλαιπωρήθησαν, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ τοῖς δοθῇ πρὸς ἀμοιβὴν ἡ ἀμνηστεία, αὐτοὶ ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τὰς φυλακάς; οἱ λέγοντες ταῦτα, φρονοῦσι, φαίνεται, ὅτι ἡ ἐπανάστασις καθῆκον εἶχε νὰ συγχωρήσῃ ὅλα τὰ ἐγκλήματα. Ἐὰν ἔχουν αὐτὴν τὴν ἰδέαν, μοὶ φαίνεται, ὅτι πολὺ καταβιβάζουν τὸν σκοπὸν τῆς ἐπαναστάσεως. Τοὐναντίον ἡ ἐπανάστασις διὰ νὰ ὑψωθῇ ὑψηλότερα, παρ’ ὅπου τινὲς θέλουν νὰ τὴν θέσουν, ὀφείλει νὰ δείξῃ, ὅτι δὲν θέλει συνθηκολόγησιν καμμίαν μὲ τοὺς ἐγκληματίας.

§97ΣΑΡΙΠΟΛΟΣ. Εὖγε!

§98Κ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ᾖναι ἄδικος.

§99ΣΑΡΑΒΑΣ. Ἀδικία δὲν ὑπάρχει ποτέ, διότι τιμωρεῖται ὅστις διέπραξεν ἔγκλημα. Μακρὰν δέ, Κύριοι, τοῦ νὰ φοβηθῶμεν μίαν συνέπειαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἐκ Καλαβρύτων ἠθέλησε νὰ ὑποδείξῃ, ἀπ’ ἐναντίας λέγω, ὅτι δι’ αὐτὸν τοῦτον τὸν λόγον μάλιστα πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν. Ἠθέλησε, Κύριοι, νὰ μᾶς ἐκφοβίσῃ παριστάνων τὰς συνεπείας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπέλθουν ἐὰν δὲν δώσωμεν ἀμνηστείαν εἰς τοὺς φυγοδίκους. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς πρέπῃ νὰ ὑπάρξῃ, ὡς εἶπον καὶ εἰς ἄλλην ὁμιλίαν μου, ἀναγκαζομένη αἰωνίως νὰ συνθηκολογῇ μὲ τοὺς κακούργους, ποτὲ νὰ μὴ ὑπάρξῃ (εὖγε καὶ χειροκροτήματά τινα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). τὸ ἔθνος πρέπει νὰ δείξῃ, ὅτι ἔχει ἀρκετὰς δυνάμεις, ὥστε νὰ τιμωρήσῃ πάντα ἐγκληματίαν, ὅπουδήπου καὶ ἂν ᾖναι, ὅποιος δήποτε καὶ ἂν ᾖναι Ὄχι, κύριοι, ἡ κοινωνία πρέπει ν’ ἀντιταχθῇ μέτωπον πρὸς μέτωπον πρὸς τοὺς ἐγκληματίας, ἢ πρέπει νὰ τοὺς καταβάλῃ, ἢ, ἂν ἔχωσι περισσοτέρας δυνάμεις, ἂς τὴν καταβάλωσιν αὐτοί. Καὶ τέλος πάντων, κύριοι, ἐὰν θελήσωμεν ὠφελούμενοι ἀπὸ τὴν παρουσιαζομένην εὐκαιρίαν, νὰ ἐπεκτείνωμεν τὰς ἐξαιρέσεις, φοβοῦμαι, μήπως τὸ σύστημα τῶν ἑρμηνειῶν, τὸ ὁποῖον ἐσχάτως εἰσήχθη ἀτυχῶς ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου ψηφίσματος, μήπως, κύριοι, καταντήσῃ νὰ ματαιώσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ τελευταῖον ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως· οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι αὔριον θὰ ἔλθῃ ἕνας δεύτερος ἢ τρίτος, ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ νέαν πρότασιν περὶ ἑρμηνείας καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ὑπάρχῃ ἐν φαινομένῃ ἰσχύϊ τὸ ψήφισμα, εἰς τὰ πράγματα ὅμως νὰ ἐφαρμόζηται ὅλον τὸ ἐναντίον. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις θέλῃ ν’ ἀνακαλέσῃ ἓν ψήφισμά της, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν γενναιότητα νὰ τὸ ἀπαγγείλῃ ῥητῶς, καὶ οὐχὶ διὰ λοξοδρομιῶν, ἤτοι τοῦ συστήματος τῶν ἑρμηνειῶν· ἔκαμεν ἓν ψήφισμα, παρατηρεῖ ὅτι τὸ ψήφισμα τοῦτο ἤγειρε πολλὰ παράπονα· νομίζει ὅτι εἶναι πολιτικὸν νὰ ματαιώσῃ τὴν ἐκτέλεσίν του· πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος, ὡς ἀνήκει εἰς πάντα, ὅστις ἔχει πεποίθησιν καὶ πολὺ μᾶλλον εἰς ἕνα ἐθνικὸν συνέδριον, νὰ ἔλθῃ ἡ ἰδία Συνέλευσις νὰ προτείνῃ καὶ ἐπιψηφίσῃ τὴν ἀνάκλησίν του, οὐδέποτε ὅμως νὰ τὸ οὐδετερόνῃ διὰ τῶν πλαγίων ἐκείνων μέσων, τὰ ὁποῖα δεικνύουν ἔλλειψιν πεποιθήσεως. Ἐπιμένω λοιπόν, κύριοι, εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς προτάσεως τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀποκρούων ὅλας τὰς ἐναντίας προτάσεις· νομίζω ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ χρονολογία, διότι, ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ ἀμνηστεία πρέπει νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς ἠμνήστευσεν, πρέπει νὰ θέσωμεν ὡς ὅριον τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἡ τοῦ λαοῦ κυριαρχία ἔπαυσε πράγματι ἐξασκουμένη, ἤτοι μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς συγκαλέσεως τῆς Συνελεύσεως, ἢ τοῦ καταρτισμοῦ αὐτῆς, τῆς 10 Δεκεμβρίου (θόρυβος)

§100ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω μίαν εἰδικὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναφέρω (θόρυβος).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ἀγγελινίδη, παρακαλῶ κατόπιν, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά σας· ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Χαντζόπουλος.

§102ΤΙΝΕΣ. Ἐφωτίσθημεν.

§103ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ μακρηγορήσω, διότι ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ ὡμίλησαν περὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ πρόκειται· ἐν ὀλίγοις ὅμως θὰ σᾶς ἐκθέσω περιστατικὰ, καὶ πιστεύω ἀδιστάκτως, ὅτι θέλετε πεισθῆ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ οὐδεμία ἐξαίρεσις (θόρυβος).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, κύριοι, νὰ παύσωσιν οἱ διάλογοι.

§105ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠκούσατε, κύριοι, τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐγὼ θέλω ἐν ὀλίγοις σᾶς ἐκθέσει τὰ ἑξῆς. Δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι πολλοὶ φυγόδικοι καὶ πολλοὶ λῃσταὶ, συνεπείᾳ διαταγῆς τῆς προσωρινῆς κυβερνήσεως, προσῆλθον εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Φθιώτιδος, εἰς τὸν νομάρχην καὶ τὸν εἰσαγγελέα, καὶ αὐτοὶ ὄχι μόνον ἠμνηστεύθησαν, ἀλλὰ καὶ ἐμβῆκαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· ὅλοι αὐτοὶ οἱ λῃσταὶ, οἱ φυγόδικοι ὑπηρέτησαν ἄλλοι ὡς ὁδηγοὶ, ἄλλοι ὡς ὑφοδηγοί, καὶ ἄλλοι ὡς ἁπλοῖ ἐθνοφύλακες, θέλετε τώρα πάλιν νὰ μὴ τοὺς ἀμνηστεύσητε; θέλετε νὰ πλημμυρίσῃ πάλιν ἡ Στερεὰ ἀπὸ λῃστάς; Πιστεύω, ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς Συνελεύσεως εἶναι νὰ βελτιώσῃ τὴν τύχην τοῦ πτωχοῦ λαοῦ καὶ οὐχὶ νὰ χειροτερεύσῃ αὐτήν. Ἔρχομαι ἤδη καὶ ὡς πρὸς τοὺς καταδίκους. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι εἰς πολλὰ μέρη οἱ κατάδικοι ἀπελύθησαν τῶν φυλακῶν καὶ εἰς ἄλλα δὲν ἀπελύθησαν, διότι ὁ λαὸς δὲν ἠδυνήθη νὰ τὸ κάμῃ, καὶ σᾶς φέρω παράδειγμα τὴν Τρίπολιν· ὅλοι γνωρίζετε, ἀφοῦ τὸ γνωρίζω ἐγὼ, ὁ κάτοικος τῆς Λαμίας, ὅτι πολλοὶ πολῖται, μεταβάντες εἰς τὰς φυλακὰς ν’ ἀποφυλακίσουν τοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς ὑπάρχοντας, ἀπέτυχον καὶ ἐφονεύθησαν 18 ἐκ τῶν πολιτῶν.

§106ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν σᾶς ἐπληροφόρησαν καλῶς (θόρυβος).

§107ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θέλετε λοιπὸν οἱ φυλακισθέντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν τύχην νὰ κατορθώσωσι τὴν ἀπελευθέρωσίν των νὰ ἐξέλθουν, καὶ οἱ ἄλλοι νὰ μὴ ἐξέλθουν, καίτοι κατηγορούμενοι ἢ καταδικασθέντες δι’ ἐλάχιστα ἐγκλήματα, ὄχι πιστεύω, διότι μεγαλειτέρα ἀδικία δὲν γίνεται, καθότι ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ ἦτο νὰ ἐξέλθουν ὅλοι τῶν φυλακῶν (θόρυβος).

§108ΠΟΛΛΟΙ. Ἀρκετά.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι).

§110ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Κύριοι! ἀπορῶ πῶς ἐγεννήθη ἀμφιβολία εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ Κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἔφερε σήμερον τὴν Συνέλευσιν εἰς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· ἀπορῶ λέγω, Κύριοι, διότι ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς 9 τοῦ 8βρίου εἶναι ῥητῶς καταχωρημένον καὶ ἐκπεφρασμένον, ὅτι ὅλα τὰ ἐγκλήματα, τὰ πρὸ τῆς Ὀκτωβριανῆς μεταπολιτεύσεως διαπραχθέντα ἠννόησε τότε ἡ Συνέλευσις, ὅτι εἶναι ἠμνηστευμένα. Λοιπὸν σήμερον αὐτὴ ἡ συζήτησις εἶναι ἐπιβλαβὴς, διότι ἡ Συνέλευσις σήμερον δὲν ἔχει τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶχε κατὰ τὴν 9 τοῦ 8βρίου· σήμερον ἡ Συνέλευσις ἐὰν προβῇ εἰς ἐπιψήφισιν ἑνὸς ψηφίσματος, τὸ ψήφισμα τοῦτο χρήζει τῆς Βασιλικῆς ἐπικυρώσεως, ἐλαττοῦται ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, τοιουτοτρόπως, ἐνῷ δὲν δύναται κανεὶς νὰ μετατρέψῃ τὰς προτέρας ἀποφάσεις της. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν ῥητῶς εἶπεν, ὅτι ὅλα τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν πρὸ τῆς Ὀκτωβριανῆς μεταπολιτεύσεως, τὰ ἐννοεῖ, ὅτι εἶναι ἠμνηστευμένα.

§111ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§112ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Τί θέλουν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον σήμερον; Νὰ μᾶς κάμουν νὰ προβῶμεν εἰς μίαν νέαν ἀπόφασιν! Ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις αὕτη δὲν θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν τῆς πρώτης. Λοιπὸν ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται παρὰ νὰ εἴπῃ, ὅτι αὐτὸ ἐννοοῦσε, διότι ῥητῶς ἐξέφρασε τοῦτο. Ὁ Κ. Σαράβας θελήσας σήμερον νὰ μεταβάλῃ τὰ ἀποφασισθέντα κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην διὰ μιᾶς καὶ μόνης λέξεως, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ἐκ τῶν πρακτικῶν τῶν στενογραφημένων, δὲν δύναται ἡ λέξις του αὕτη νὰ μετατρέψῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τῆς Συνελεύσεως. Πῶς ἠδυνάμην ἐγὼ ὁ εἰσαγγελεὺς τότε τῆς Λαμίας νὰ συμφωνήσω μὲ τὸν Κ. Σαράβαν, ἀφοῦ ἐξετέλεσα μίαν διαταγὴν τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἶχεν ὅλην τὴν ἐξουσίαν, καὶ μᾶς διέταξε νὰ εἰδοποιήσωμεν ὅλους τοὺς παρακειμένους ἐκεῖ λῃστὰς, ὅτι θεωροῦνται ἠμνηστευμένοι, ἐὰν παρακαταθέσουν τὰ ὅπλα των καὶ προσέλθουν, καὶ τοιουτοτρόπως ἠλευθερώθη ἡ Στερεὰ ἀπὸ πολλὰ κακουργήματα· εἰς αὐτοὺς ὀφείλεται ἡ ἡσυχία, ἥτις διετηρήθη καθ’ ὅλην τὴν Στερεὰν κατὰ τὸ διάστημα τῆς μεσοβασιλείας· ἐγὼ βεβαίως δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω, ὅ,τι ἠννόει ὁ Κ. Σαράβας. Ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις εἶχε διατάξει τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς νὰ εἴπωσιν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, ὅτι εἶναι ἠμνηστευμένοι.

§113ΣΑΡΑΒΑΣ. Τὸ ψήφισμα δὲν ἀνατρέπει τὴν ἀπονεμηθεῖσαν ἀμνηστείαν.

§114ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Ἡ Συνέλευσις κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἐνόησε νὰ ἀπαλείψῃ πᾶσαν ἀξιόποινον πρᾶξιν ἀπὸ τὸν κατηγορούμενον ἢ καταδικασθέντα, ὅταν ἐξετελέσθη ἡ ἀξιόποινος πρᾶξις πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως, ἤθελε νὰ καθαρίσῃ τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν πρέπει νὰ προβῇ εἰς κανὲν ψήφισμα, εἰς καμμίαν πρότασιν, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ ἐκφράσῃ, ὅτι διὰ τῆς ἐκφράσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν κατεχώρησεν ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ἐξέφρασεν, ὅ,τι ἐθεώρει καλὸν νὰ ἐκφράσῃ.

§115ΤΙΝΕΣ. Ἀρκετά, ἀρκετά.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις παρακαλοῦνται νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν θέσιν τῶν ζητημάτων. Ἡ πρότασις, Κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν ὁποίαν διετύπωσα ἐγὼ, καὶ ὑπεστήριξε καὶ ἠσπάσθη ὁ Κύριος ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἔχει οὕτω. «Θεωροῦνται κατὰ τὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Συνελεύσεως τῆς 9 8βρίου 1863 καταχωρισθεῖσαν ἀπόφασιν, ὡς ἀξιωθέντες χάριτος οἱ κατάδικοι, ἀμνηστείας οἱ ὑπόδικοι, οἱ πράξαντες ἀξιοποίνους πράξεις πρὸ τῆς 8βριανῆς μεταπολιτεύσεως, ἀπολυθέντες ἐκ τῶν φυλακῶν κατὰ τὴν 11 Ὀκτωβρίου 1862, καὶ μέχρι τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1863.» Εἰς τὴν πρότασιν ταύτην φέρει ὁ Κύριος Σαράβας τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· λέγει, ὅτι παραδέχεται τὴν πρότασιν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ τεθῇ «οἱ ἀπολυθέντες τῶν φυλακῶν κατὰ τὴν 10 Ὀκτωβρίου 1862 καὶ μέχρι τῆς 10 Δεκεμβρίου 1862.» Ὑπάρχει ἑτέρα πρότασις τοῦ Κυρίου Μαυρομμάτη, ἡ ἑξῆς. «Θεωροῦνται κατὰ τὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Συνελεύσεως τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1863 καταχωρισθεῖσαν ἀπόφασιν ὡς ἀξιωθέντες ἀμνηστείας ἢ χάριτος οἱ πρὸ τῆς 8βριανῆς ἐπαναστάσεως περιπεσόντες εἰς ἀξιοποίνους πράξεις, κἄν τε κατάδικοι, ὑπόδικοι ἢ φυγάδικοι διετέλουν.»

§117ΠΟΛΛΟΙ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπωτέρω.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σύμφωνος μὲ τὴν πρότασιν αὐτὴν εἶναι καὶ ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Βενετσάνου, τοῦ ἀγορεύσαντος δεύτερον ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς· ἡ πρότασις λέγει· «ἡ Συνέλευσις ἠμνήστευσε πάντας τοὺς πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως ἐγκληματήσαντας, διὰ τῆς ὁποίας ἔκαμεν ἑρμηνείας εἰς τὸ περὶ ἀμνηστείας ψήφισμα.» Ἑτέρα πρότασις εἶναι τοῦ Κ. Παπαδιαμαντοπούλου, ἥτις λέγει. «Ἡ Συνέλευσις ἀποφαινομένη, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1863, ἐννόει ἠμνηστευμένους πάντας τοὺς μέχρι τῆς ἐπαναστάσεως ἐκείνης ὅπως δήποτε ἐγκληματήσαντας, πλὴν ἐκείνων, οἵτινες ἐν ταῖς φυλακαῖς εὑρεθέντες δὲν ἀπελύθησαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ.» Ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Ἀγγελινίδη, εἶναι ἡ ἑξῆς. «Ἡ Συνέλευσις κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1863 ἐνόησε νὰ θεωρήσῃ ὡς ἠμνηστευμένα καὶ ὡς μὴ ὑπάρχοντα πάντα τὰ ἰδιωτικὰ ἐγκλήματα, τὰ διαπραχθέντα πρὸ τῆς 8βριανῆς μεταπολιτεύσεως.» Ὑπάρχει ἑτέρα πρότασις τοῦ Κυρίου Κολιάτσου. «Πᾶν ἔγκλημα πραχθὲν μέχρι τῆς 10 8βρίου 1862 θεωρεῖται ἠμνηστευμένον παρὰ τοῦ λαοῦ.» Ἀναγινώσκω καὶ πάλιν τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Μαυρομμάτη, ἡ ὁποία λέγει. «Θεωροῦνται κατὰ τὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Συνελεύσεως τῆς 9 8βρίου 1863 καταχωρισθεῖσαν ἀπόφασιν, ὡς ἀξιωθέντες ἀμνηστείας ἢ χάριτος ἐν γένει οἱ πρὸ τῆς 8βριανῆς ἐπαναστάσεως περιπεσόντες εἰς ἀξιοποίνους πράξεις κἄν τε κατάδικοι, ὑπόδικοι ἢ φυγάδικοι διετέλουν.» Ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Συνέλευσις, θὰ θέσω εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μαυρομμάτη.

§119ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε 20.

§121ΜΑΝΕΤΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος (θόρυβος).

§122ΑΓΓΕΛΙΝΙΔΗΣ. Ὁ Κύριος Μαυρομμάτης συναινεῖ νὰ ἀναγνωσθῇ ἀντὶ τῆς ἰδικῆς του ἡ ἰδική μου πρότασις (θόρυβος).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία, Κύριοι. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Μαυρομμάτη νὰ σηκωθῶσιν· (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Παρεδέχθη. (θόρυβος).

§124ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἐνοήσαμεν.

§125ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα ἐπὶ τοῦ θέματος τὸν λόγον.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἐκήρυξε περαιωμένην τὴν συζήτησιν, ἔφθασεν εἰς τὴν θέσιν τῶν ζητημάτων· ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ Κυρίου Μαυρομμάτη. Τί λοιπὸν ζητεῖτε τώρα; δὲν ὑπάρχει συζήτησις (θόρυβος).

§127ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ἠκούσαμεν.

§128ΜΑΝΕΤΑΣ. Ζητῶ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ θέτω πάλιν εἰς ψηφοφορίαν· οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ Κ. Μαυρομμάτη νὰ σηκωθῶσιν (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) παρεδέχθη—Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ἀθηναίων. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Καλός.

§130ΚΑΛΟΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα περὶ τοῦ Δημοτικοῦ συμβουλίου ἐφέρθη πολλάκις ἐνώπιόν σας· δὲν ἔχω νὰ σᾶς εἴπω, εἰμὴ ὀλίγας λέξεις· ἓν ἐκ τῶν δύο, ἢ δεχθῆτε, ὅτι ἡ ἐπανάστασις τῆς 10 8βρίου κατέλυσε τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, καὶ τότε ἀποφασίσατε τίνι τρόπῳ ν’ ἀντικατασταθῇ αὐτὸ, ἢ δεχθῆτε ὅτι ὑφίσταται καὶ διατάξατε νὰ τακτοποιηθῶσι τὰ τοῦ Δήμου· ἐν ὅσῳ μένει ἡ σημερινὴ κατάστασις εἶναι παραλυσία, καὶ εἶναι ἀντίφασις εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προέθετο ἡ ἐπανάστασις. Δὲν ἔρχομαι νὰ διεκδικήσω τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου μὲ σκοπὸν ἰδιοτελῆ, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶδον, ὅτι βλάπτονται σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ δήμου, ἔφερον πρότασιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ κατάλληλον, ἴσως ἕτεροι ἔλθουν νὰ προτείνουν ἄλλην, θέλω τὴν ἀσπασθῆ· ζητῶ μόνον νὰ λυθῇ σήμερον τὸ ζήτημα, καὶ ὅπως θέλετε ἂς λυθῇ· διότι ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἀποφασισθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ Δημάρχου, δὲν θὰ δυνηθῇ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ προβῇ, ἂν δὲν ὑπάρξῃ δημοτικὸν συμβούλιον. Διὰ τοῦτο θεωρῶ παραδεκτέαν τὴν πρότασίν μου, χωρὶς νὰ ἀποκρούω καὶ πᾶσαν ἄλλην, ἡ ὁποία νὰ λύῃ τὸ περὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηναίων ζήτημα.

§131ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ, Κύριοι, πῶς ὁ Κ. Καλὸς θέλει νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Συνέλευσις ζητημάτων, τὰ ὁποῖα διαφεύγουν τὴν ἁρμοδιότητά της. Ἡ πρότασις τοῦ Κ. Καλοῦ εἶναι νὰ ἀποφανθῇ ἡ ἐθνικὴ Συνέλευσις, ὅτι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν ὑφίσταται, θεωρεῖται διαλελυμένον, καὶ κατὰ συνέπειαν φέρει πρότασιν, διὰ τῆς ὁποίας κανονίζει τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς νέου συμβουλίου καὶ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ τοιούτου ζητήματος, τοῦτο ἀνήκει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Κατὰ τὸν δημοτικὸν νόμον ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ διαλύειν τὰ δημοτικὰ συμβούλια, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ διατάττειν τὴν ἐνέργειαν τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν· εἰς μίαν περίστασιν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Συνέλευσις, ὅταν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία παραβιάζῃ τοὺς νόμους, τότε δύναται νὰ ζητήσῃ λόγον διὰ τὴν παραβίασιν αὐτῶν, ποτὲ ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα διαφεύγουν τὴν ἁρμοδιότητά της. Τί θέλει ὁ Κ. Καλὸς διὰ τῆς προτάσεως ταύτης; ὅτι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν ὑφίσταται, καὶ κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ κανονισθῇ ὁ τρόπος νέου δημοτικοῦ συμβουλίου· θὰ ἐξετάσω λοιπὸν, τὸ δημοτικὸν συμβούλιον ὑφίσταται, ἢ ὄχι; Διὰ νὰ διαλυθῇ ἓν δημοτικὸν συμβούλιον, ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρξῃ πρᾶξις κυβερνητικὴ, ἢ πρᾶξις στηριζομένη εἰς λόγους, ὑποστηρίζοντας τὴν διάλυσίν του. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηνῶν εἶναι διαλελυμένον; ὄχι. Ποία πρᾶξις εἶναι ἐκείνη διὰ τῆς ὁποίας ἀποδεικνύεται, ὅτι κατελύθη; Ἡ ἐπανάστασις τοῦ 8βρίου κατέλυσε πολλὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, ἀλλὰ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηνῶν δὲν διελύθη, ἀπεναντίας ἔχομεν πρᾶξιν τῆς δευτέρας μετὰ τὴν ἐπανάστασιν ἡμέρας, διὰ τῆς ὁποίας ἀπεδέχθη τὴν μεταβολὴν, καὶ ἔκαμε ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἡ τότε προσωρινὴ Κυβέρνησις, προεδρευομένη ὑπὸ τοῦ νῦν προέδρου τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, ἐξέφρασε τὴν εὐαρέσκειάν της εἰς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον. Ἡ Συνέλευσις ἐπελήφθη πολλάκις τοῦ ζητήματος ὁ Κ. Καλὸς καὶ οἱ ὁμόφρονές του φρονοῦν, ὅτι δὲν ὑφίσταται τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, καὶ φέρουν ὡς λόγους κατ’ αὐτοῦ τὴν διαγωγὴν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, ὅτι αὐτὸ ἐσχηματίσθη ἀπὸ τὴν παρελθοῦσαν ἐξουσίαν, καὶ ὅτι περιέχει πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠσπάσθησαν τὴν μεταβολὴν ἢ ἐπολέμησαν αὐτήν. Ἐννοῶ, Κύριοι, ὅτι αἱ τοιαῦται προτάσεις, οἱ τοιοῦτοι ἰσχυρισμοὶ, ἂν ὑπεβάλλοντο κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς μεσοβασιλείας, ἦσαν σπουδαῖοι, διότι τότε εἴχομεν ἀνάγκην νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν νέαν τάξιν, καὶ ἑπομένως, ἐὰν ὑπῆρχον ἀρχαὶ, ἀντικείμεναι εἰς τὰς ἰδέας τῆς μεταβολῆς, ἔπρεπε νὰ πολεμηθῶσιν, ἀλλὰ σήμερον δὲν ὑφίστανται αὐτοὶ οἱ φόβοι, δὲν ὑφίστανται αὐτοὶ οἱ κίνδυνοι. Τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν ἐσχηματίσθη ὅπως καὶ ὅλα τὰ ἄλλα δημοτικὰ συμβούλια τοῦ Κράτους, δὲν ἐσχηματίσθη ἐξαιρετικῶς. Ἂν πρόκειται νὰ φέρετε πρότασιν περὶ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, διατὶ δὲν φέρετε περὶ ὅλων γενικῶς; ἀλλ’ εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάζωμεν τὰ τοιαῦτα; ὑπάρχει πρότασις ἐκκρεμὴς περὶ τοῦ δημοτικοῦ νόμου, καὶ ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἔλθῃ ἡ Συνέλευσις νὰ κανονίσῃ νέον τρόπον περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, διὰ τί νὰ φέρητε σήμερον νέαν πρότασιν ἐξαιρετικήν; Ἐννοῶ τοὺς Κυρίους πληρεξουσίους, τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν πρότασιν, θέλουν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ καταστρέψουν δικαιώματα κεκτημένα. Τί εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τοὺς παρακινεῖ, καὶ θέλουν νὰ μὴ ὑπάρξῃ τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον; Ὁ Κύριος Καλὸς εἶπε μίαν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν παραδέχομαι, καὶ ὡς ἐκ τῆς ὁποίας νομίζω, ὅτι εἰλικρινῶς ὑποστηρίζει τὴν κατάλυσιν τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου; Εἶμαι σύμφωνος, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ἁρμόδιοι νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ περὶ τούτου, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν περὶ τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου.

§132ΚΑΛΟΣ. Εἶναι ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§133ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἡ Συνέλευσις ἠδύνατο νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος, διότι εἶχε δικαίωμα, ἀλλὰ σήμερον δὲν εἶναι ἁρμοδία, διότι ὅλα τὰ δικαιώματα μετεβιβάσθησαν ἐκεῖ, ὅπου ἔπρεπε νὰ μεταβιβασθῶσι, καὶ ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι, παρὰ νομοθετικὴ καὶ συντακτικὴ, καὶ σήμερον δὲν ἐκπληροῖ, παρὰ νομοθετικὰ καθήκοντα. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος εἶναι εὔκολος, ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν δὲν ὑφίσταται, τότε δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα σύμφωνα πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Καλοῦ, καὶ ὅτι, ὡς σᾶς εἶπεν ὁ Κύριος Καλὸς, ἔχει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ σπουδαῖα τοῦ δήμου τῶν Ἀθηνῶν συμφέροντα, τὰ ὁποῖα κινδυνεύουν νὰ καταστραφῶσι, διότι ἡ διαχείρισις αὐτῶν εὑρίσκεται εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι δὲν παρέχουν ἐγγύησιν· ἀλλὰ μολοντοῦτο δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει δημοτικὸν Συμβούλιον, δὲν θέλουν νὰ τὸ συγκαλέσουν, ὁ Πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου πολλάκις ἐπεχείρησε νὰ τὸ συγκαλέσῃ, ἀλλ’ ἡ ἐξουσία διὰ τί τὸ ἐμπόδισε; Λέγουν, ὅτι εἰς αὐτὸ ὑπάρχουν ἄνθρωποι τοῦ παρελθόντος, καὶ δύναται ὁ λαὸς νὰ τοὺς βλάψῃ· ἀλλὰ σήμερον δὲν ὑπάρχουν αὐτοὶ οἱ φόβοι, ἂς συνέλθουν. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ δὲν ὑπάρχει κατάργησις ῥητὴ τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν, ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν προηγουμένως εἰς ἓν ἕτερον ζήτημα διὰ τοὺς κακούργους καὶ τοὺς ἐγκληματίας ἀπεφασίσαμεν· ἀλλ’ ἐκεῖ ὁ λαὸς ἤνοιξε τὰς φυλακὰς καὶ ἐξῆλθον, ἐνταῦθα ὅμως δὲν φέρεται ῥητὴ πρᾶξις, δηλοῦσα τὴν κατάργησίν του. Ὁ Κύριος Μαντζούνης ἐβεβαίωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι αὐτὸς, ὁ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ λαοῦ, μετέβη διὰ νὰ καταργήσῃ τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη.

§134ΚΑΛΟΣ. Δὲν ἠθελήσαμεν.

§135ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἰπῇ, ὅτι δὲν τὸ κατηργήσατε, ἄρα ὑφίσταται, ὑπάρχει. Ἤθελον εἰπεῖ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ὑποστηρίζεται ἡ κατάλυσίς του ἀπό τινας, ἀλλὰ δὲν θέλω· ὄπισθεν αὐτῆς τῆς προτάσεως ὑποκρύπτονται ἕτερα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας δύνανται νὰ ἀναφανῶσι, καὶ πολλοὶ ἐξ ὑμῶν ἴσως μὲ ἐννόησαν, ἀλλ’ ὅσοι θέλουν νὰ ἐργάζωνται εἰλικρινῶς, ἂς ἔλθουν νὰ μᾶς εἴπουν τὸν λόγον, δι’ ὃν ὑπέβαλον τὴν πρότασιν ταύτην. Ἴσως τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον Ἀθηνῶν περιέχει πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐπολέμησαν καὶ τὴν ἐπανάστασιν, καί τινα ἐξ αὐτῶν δὲν συνεμέθεξαν εἰς αὐτὴν, καὶ ἑπομένως ἐφοβοῦντο νὰ συνέλθωσι. Λέγουν, ὅτι περιέχει τὸν Σίμον, τὸν Ῥαγκαβῆν· ἀλλ’ ὁ μὲν Σῖμος τὴν σήμερον δὲν ὑπάρχει, διότι δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως ἐστερήθη τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων, ὁ δὲ Ῥαγκαβῆς δὲν εἶναι δημοτικὸς σύμβουλος. Σήμερον δὲν ὑπάρχουν αὐτοὶ οἱ φόβοι, ὑπάρχουν μάλιστα πρόσωπα ἐντὸς τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὰ ὁποῖα παρέχουν ἀρκοῦσαν ἐγγύησιν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν διαχείρισιν τῆς δημοτικῆς περιουσίας. Καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα, καὶ ἂν ἀποφασισθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει δημοτικὸν Συμβούλιον, πάλιν θέλουν ἐκλεχθῆ. Διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ, ἡ πρότασίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς· «ὅτι τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον ὑφίσταται, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραδεχθῇ ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ Κυρίου Καλοῦ.» Ὅσοι ὑποστηρίζουν τὸ ἐναντίον, παρακαλῶ, ἂς ἔλθουν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ φέρουν τὰς ἀποδείξεις των, ὅτι δὲν ὑπάρχει τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἔφερεν ὁ Κύριος Καλὸς, ἀλλὰ πρέπει νὰ λύσωμεν τὸ προδικαστικὸν τοῦτο ζήτημα.

§136ΙΑΛΕΜΟΣ. Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ἀθηνῶν, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁμιλεῖτε περὶ ἑνὸς νεκροῦ, καὶ οὐχὶ ἁπλῶς νεκροῦ, ἀλλὰ νεκροῦ αὐτοχειριασθέντος οἰκτρῶς, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς σειρᾶς τῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐχαρακτήρισαν τὴν ἐπανάστασιν ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἐκ τῆς σειρᾶς ἄλλων πραγμάτων σπουδαιοτέρων ἀκόμη καὶ προγενεστέρων· τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηνῶν δὲν κατεδικάσθη μόνον κατὰ τὴν ἐπανάστασιν, διότι δὲν ἐτόλμησέ ποτε νὰ συνέλθῃ, διότι ἐγνώριζε καλῶς τὰς διαθέσεις τοῦ λαοῦ, διότι δὲν ἤθελε νὰ ἀντιπαρασταθῇ ἐνώπιον μιᾶς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἐφοβεῖτο τὸ δημοτικὸν συμβούλιον· μιᾶς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν διεύθυνον ἄνθρωποι, οἵτινες δι’ ἑνὸς βλέμματός των ἠδύναντο οὐχὶ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον νὰ καταστρέψωσι μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν κοινωνίαν ὁλόκληρον νὰ κινήσωσιν. Ἂν δὲν κατηργήθη, ὡς εἴς τινας ἄλλας ἐπαρχίας, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν συμπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἠσθάνοντο οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐπαναστάσεως πρὸς τὰ πρόσωπα, ἅτινα ἦσαν μέλη τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου· ἡ κατάργησις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, γενομένη καθὼς εἰς τὰς ἐπαρχίας διὰ πρωτοκόλλων καὶ ἐπιδείξεων, ἤθελε προχωρήσει ἀλλαχοῦ· διότι ἐντὸς τοῦ Δημοτικοῦ τούτου Συμβουλίου ὑπῆρχον ἄτομα, τὰ ὁποῖα εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἦσαν γνωστὰ, ὡς τὰ δοῦλα ὄργανα τῆς ἐξουσίας ἐκείνης· ἴσως μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι πολλοὶ, μετὰ τῶν ὁποίων εἶμαι συνδεδεμένος διὰ φιλίας, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ ἀγανάκτησις τῆς Ἑλλάδος ὅλης κατ’ αὐτῶν ἦτο πολὺ δικαία. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἔγεινε ἐπίδειξις, διὰ τῆς ὁποίας νὰ θεωρηθῇ κατηργημένον τὸ Δημοτ. Συμβούλιον, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον οἱ ἄνθρωποι τῆς ἐπαναστάσεως, νὰ μὴ ἐπιτρέψωσι νὰ γίνῃ ἐπίδειξίς τις, ἥτις δὲν ἤθελε περιορισθῆ εἰς κατάργησιν, ἀλλ’ ἤθελε φθάσει εἰς καταστροφὴν ὑπάρξεων. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἔχετε νομικὸν διδόμενον τῆς καταργήσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηνῶν. Ἐκτὸς, Κύριοι, τοῦ νομικοῦ τούτου λόγου, ὅστις, ἐπαναλαμβάνω, ἔχει τὸ κῦρος ὅλων τῶν ἄλλων τύπων, οἱ ὁποῖοι ἐφηρμόσθησαν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὁπότε κατηργοῦντο δημοτικὰ συμβούλια, νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις αὐτὴ δὲν πρέπει οὐδὲ στιγμὴν ν’ ἀμφιβάλλῃ περὶ τῆς αὐθορμήτου καὶ ἀφ’ ἑαυτοῦ τρόπον τινὰ καταργήσεως ἑνὸς συμβουλίου, τὸ ὁποῖον μὴ ἀρκεσθὲν εἰς τὰ μέσα τῆς ἀφοσιώσεως, τὰ ὁποῖα ἄλλα Δημοτικὰ Συμβούλια εἰς δυστυχεῖς διὰ τὴν πατρίδα περιστάσεις ἐδείκνυον, μὴ ἀρκεσθὲν εἰς τὰ μέσα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἐδείκνυον τὸν χαμερπῆ ζῆλόν των εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ Ἑλλὰς ἀδελφοκτονεῖτο, ἐπενόησε τρόπον ἀφοσιώσεως, ὅστις εὑρίσκεται εἰς τὰς πλέον ἐκδεδιῃτημένας ἐποχὰς τῆς ἀνθρωπότητος, ἐπενόησε μέσον ἀφοσιώσεως, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζει τὴν ἐκδεδιῃτημένην δημοκρατίαν τῶν Ἀθηνῶν, ὁπότε ἐξευτελιζόμενοι ἐνώπιον τῆς Ῥώμης οἱ πατέρες ἡμῶν ὠνόμαζον θεοὺς τοὺς Αὐτοκράτορας αὐτῆς· ἐξώρυξεν ἀπὸ τὴν πλέον μεμακρυσμένην ἀρχαιότητα μέσον ἀφοσιώσεως, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ τελευταῖον δεῖγμα τοῦ ἐξευτελισμοῦ τῆς Ἑλλάδος· ἐνῷ ἀκόμη δὲν ὑπῆρχε μνημεῖον διὰ τοὺς εὐεργέτας τῆς Ἑλλάδος, ἐνῶ ἀκόμη τὸ ἐλάχιστον δεῖγμα εὐγνωμοσύνης δὲν εἶχε δοθῆ διὰ τοὺς μεγάλους ἄνδρας τοῦ ἀγῶνος, ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον ἐξερχόμενα τὰ μέλη τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, συνεδριάζοντα εἰς τὸν τόπον τοῦ ἐξευτελισμοῦ, ἢ κατερχόμενα ἀπὸ ἄλλας χώρας, ὅπου ἡ εὔνοια μόνον ἔδιδε τοὺς τίτλους, τὰ μέλη τοῦ Δημοτ. Συμβουλίου, τοῦ προωρισμένου νὰ διευθύνῃ τὴν τύχην τοῦ μεγάλου τούτου Δήμου, ἀπεφάσιζον ἀνδριάντα ὑπὲρ τοῦ Ὄθωνος· ἐκ τοῦ μαρμάρου τῆς Πεντέλης ἀκόμη δὲν κατεσκευάσθη ἓν ἐλάχιστον μνημεῖον διὰ τοὺς ἄνδρας τῆς ἐπαναστάσεως, καὶ ὅμως τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τοῦτο ἐξορύττει τὸ μέσον τῆς ἀφοσιώσεως ἀπὸ μίαν ἐποχὴν, ἥτις ὑπῆρξε δυστυχὴς διὰ τὴν πατρίδα μας, καὶ τὴν ἐποχὴν αὐτὴν τὴν ἐπαναφέρει ἐκ νέου ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν. Ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς ἤνθει, ἐνῷ ἤθελε νὰ φαίνεται ὅτι ἀνθεῖ, τῆς ἔδιδον τύπον χαμερπείας, ὅστις ἤρχετο νὰ ἐπιδειχθῇ εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅστις εὐτυχῶς σήμερον ὠνομάσθη πλατεῖα τῆς Ὁμονοίας, τὸν ἐξευτελισμὸν τῆς Ἑλλάδος μαρτυροῦντα καὶ μόνον, οὐχὶ φωνάζοντα. Ἰδοὺ ἡ πατρὶς ἐκείνη, ὁ τόπος ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον ἄλλοτε ἐδυσκολεύθησαν οἱ Ἀθηναῖοι νὰ ἀνεγείρωσι μνημεῖον εἰς τὸν Μιλτιάδην, εἰς ὃν μόνον ἔκαμαν τὴν τιμὴν νὰ προΐσταται τῶν 10 Στρατηγῶν τοῦ Μαραθῶνος, κατὰ τὴν εἰκόνα τῆς μεγάλης αὐτῆς μάχης, εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅπου ἦτο τόσον δύσκολον νὰ δίδουν δείγματα εὐγνωμοσύνης, εἰς τὸν τόπον αὐτὸν εὗρον ἓν μέσον ἐξευτελισμοῦ καὶ ἀφοσιώσεως, τὸ ὁποῖον ἡ Πατρὶς ἡμῶν κατεδίκασε, τὸ ὁποῖον ἡ Πατρὶς ἡμῶν ὁσάκις ἀναπολεῖ, ἐνθυμεῖται, τὸ ἀναπολεῖ μετὰ θλίψεως. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, Κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ τίθηται ὑπὸ συζήτησιν οὐδὲ ἐπὶ μίαν στιγμὴν ἡ ἀφ’ ἑαυτοῦ κατάργησις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ἀθηνῶν· τίποτε ἄλλο δὲν ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν τὸ δημοτικὸν τοῦτο συμβούλιον, τοῦτο μόνον ἤρκει διὰ νὰ μὴ τολμήσῃ νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ ἐπαναστατικοῦ λαοῦ τῆς πρωτευούσης. Εἶναι τὸ μόνον δημοτικὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξε τὸ εἶδος αὐτὸ τῆς χαμερπείας, καὶ αὐτὸς ὁ λόγος τὸ ἔκαμε νὰ μὴ ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ καταβῇ νὰ συνεδριάσῃ ποτὲ, καὶ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς τύχης τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν· τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν λοιπὸν δὲν εἶναι νεκρὸν, εἶναι αὐτόχειρ, εἶναι ὁ πλέον οἰκτρὸς νεκρὸς, τὸν ὁποῖον παριστᾷ αὐτοχειριασμένον σῶμα. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ Ἁγίου Σώζοντος, διότι, τὸ κατ’ ἐμὲ φρονῶ, ὅτι τὸ πρῶτον δεῖγμα τῆς χαμερπείας του εἶναι τόσον μέγα, ὥστε ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι δευτερεύοντα ἀπέναντι αὐτοῦ. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι, καθόσον ἀφορᾷ τὸν νομικὸν τύπον τῆς καταργήσεως, οὗτος ἔγκειται εἰς οὓς σᾶς ἐξέθηκα λόγους. Ὁ νόμιμος τύπος ἐξεπληρώθη, καὶ ἐξεπληρώθη διὰ τῆς παρακωλύσεως πάσης ἐπιδείξεως. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ θεωρήσῃ κατηργημένον τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν· ὅσοι δὲ νομίζουν ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα τοῦτο, τοὺς ὑπενθυμίζω ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶχε σχεδὸν ἀποφασισθῆ πρὸ τῆς ἐλεύσεως τοῦ Βασιλέως, καὶ ὅτι σήμερον δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ δώσωμεν μίαν ἑρμηνείαν εἰς ὅ,τι τότε ἀπεφασίσαμεν. Ἡ ἑρμηνεία αὕτη δὲν συνίσταται εἰς τίποτε ἄλλο, εἰμὴ εἰς τὸ νὰ προβῶμεν νὰ προσδιορίσωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τοῦ νέου δημοτικοῦ συμβουλίου. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖον νὰ γίνεται λόγος περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Καΐρης.

§138ΤΙΝΕΣ. Παραχωρεῖ εἰς τὸν Κ. Ζαΐμην.

§139Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν διάθεσιν οὔτε νὰ κατηγορήσω τὸ δημοτικὸν Συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν, οὔτε νὰ ἀναλάβω τὴν ὑπεράσπισιν αὐτοῦ ἀπέναντι πολυτελείας εὐγλωττίας, ἥτις ματαίως κατεδαπανήθη ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος, καὶ τὴν ὁποίαν ἐδύνατο νὰ ἐπιφυλάξῃ δι’ ἄλλο ἀντικείμενον· θέλω ἐξετάσει ἁπλῶς τὸ νομικὸν ζήτημα, τουτέστι θέλω ἐξετάσει, ἂν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ νομίμως· ἀλλὰ, ἐπειδὴ ἐξεφράσθησαν κατὰ τοῦ δημοτικοῦ τούτου συμβουλίου καταγγελίαι τινὲς, καὶ ἰδίως ὅτι τὸ δημοτικὸν τοῦτο συμβούλιον ἐψήφισε τὸ ὀνομασθὲν κατὰ τὸν ἐποχὴν ἐκείνην λίθινον ὁμοίωμα, ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι δὲν εἶναι τὸ παρὸν δημοτικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐψήφισε τὸ λίθινον αὐτὸ ὁμοίωμα, διότι ἡ ἀπόφασις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ἐγένετο κατὰ τὸ 1859, μετὰ ταῦτα δὲ ἐγένετο νέα ἐκλογή· λέγω τοῦτο ἐν παρόδῳ· ὡς πρὸς τὰ δείγματα δὲ τῆς ἀφοσιώσεως καὶ τῆς δουλοπρεπείας, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ Κ. Ἰάλεμος ὡς ἰδιάζοντα χαρακτῆρα μόνον τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τῶν Ἀθηνῶν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφέρω, ὅτι τὰ περισσότερα δημοτικὰ συμβούλια τοῦ Κράτους ἠκολούθησαν κατὰ δυστυχίαν τὴν αὐτὴν ὁδὸν καὶ τὴν αὐτὴν πορείαν (θόρυβος). Ἔρχομαι ἤδη νὰ ἐξετάσω τὸ νομικὸν ζήτημα τοῦτ’ ἔστι ἂν πραγματικῶς τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν κατελύθη, ἢ ὄχι. Ὅταν, Κύριοι, ἐγένετο ἡ μεταπολίτευσις τῆς 10 Ὀκτωβρίου εἰς διάφορα μέρη τοῦ Κράτους κατελύθησαν καὶ αἱ βουλευτικαὶ καὶ αἱ ἐκτελεστικαὶ ἀρχαὶ τοῦ δήμου. Ἡ προσωρινὴ κυβέρνησις, ἥτις συνεκέντρωνε τότε ὅλας τὰς ἐξουσίας καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ τὴν νομοθετικὴν, διὰ ψηφίσματος αὐτῆς δὲν ἀνεγνώρισει οὐδαμοῦ τοῦ Κράτους τὴν κατάργησιν τῆς βουλευτικῆς ἀρχῆς τῶν δήμων, ἀνεγνώρισε μόνον τὴν κατάλυσιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς αὐτῶν, καὶ Κύριοι! ἡ προσωρινὴ Κυβέρνησις εἶχε λόγον πολὺ σπουδαῖον νὰ ἐνεργήσῃ οὕτως· ἂν ἀνεγνώρισε τὴν κατάλυσιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, ἔπραξε τοῦτο διὰ νὰ σωθῇ ἡ ἐπανάστασις· ἔπρεπε νὰ μὴ μείνουν τὰ ὄργανα τὰ ἐκτελεστικὰ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, νὰ μὴ μένουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν παρεῖχον ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῆς νέας τάξεως τῶν πραγμάτων, ἔπρεπε λοιπὸν, καὶ ἔπραξε φρονίμως κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ν’ ἀναγνωρίσῃ τὴν κατάλυσιν τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς τῶν δήμων· ἀλλὰ Κύριοι! δὲν ἔπραξε τὸ ἴδιον ὡς πρὸς τὰς βουλευτικὰς ἀρχὰς αὐτῶν, καὶ τοῦτο, διότι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν εἶναι παρὰ ἁπλῶς βουλευτικὴ ἀρχὴ τοῦ δήμου, δὲν ἔβλεπε δὲ οὐδένα κίνδυνον κατὰ τῆς νέας τάξεως τῶν πραγμάτων· ἐὰν ἀναγνωρίζῃ τὴν κατάλυσιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ἁπλῶς δι’ ἀντεκδίκησιν ἢ τιμωρίαν, ἤθελε φέρει ἄνω κάτω τὸ κράτος, καὶ ἡ ἀποστολὴ τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο τοιαύτη· ἀποστολὴν εἶχε νὰ σώσῃ τὴν ἐπανάστασιν, καὶ ἐθεώρησεν ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς τινῶν δήμων ἀπεμακρύνετο πᾶς φόβος ἀντιδράσεως, δὲν ἀνεγνώρισε λοιπὸν εἰς οὐδεμίαν ἐπαρχίαν τὴν κατάλυσιν τῆς βουλευτικῆς ἀρχῆς τῶν δήμων, καὶ αὗται ἔμενον εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας, καὶ ὁ λαὸς ἀνεγνώρισε τὴν ἀπόφασιν τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὰ δημοτικὰ συμβούλια ἀνέλαβον τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων· ὅταν, Κύριοι, τοῦτο ἐγένετο εἰς τὰ λοιπὰ μέρη τῆς ἐπικρατείας, τὸ αὐτὸ βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόσωμεν καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἀλλὰ θὰ μὲ ἐρωτήσουν σήμερον οἱ προτείναντες τὴν ἀναγνώρισιν τῆς καταλύσεως τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηνῶν, πῶς, ἐνῷ ἤμην εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς ἐπαναστάσεως διὰ ποῖον λόγον τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν συνῆλθε καὶ δὲν ἐξεπλήρωσε τὰ ἀνατεθειμένα αὐτῷ καθήκοντα; ἡ ἀπάντησις εἶναι εὔκολος. Δὲν ἠθελήσαμεν τότε νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου, διότι ἀκόμη ἐπεκράτει ὁ σάλος τῶν πνευμάτων· δὲν ἠθελήσαμεν δὲ νὰ ἐπιμένωμεν ἵνα μὴ δώσωμεν ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ διαταραχθῇ κατά τι ἡ δημοσία τάξις τῶν Ἀθηνῶν εἰς καιρὸν καθαρῶς ἐπαναστατικόν. Ἀφήσαμεν ὅμως, Κύριοι, νὰ ἴδωμεν, ἂν πραγματικῶς ἡ ὕπαρξις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τῶν Ἀθηνῶν ἐδύνατο εἰς ἡσυχώτερον καιρὸν νὰ προκαλέσῃ κίνδυνον διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν, καὶ τότε νὰ λάβωμεν μέτρα περὶ τοῦ συμβουλίου τούτου. Γνωρίζετε ὅτι μετ’ ὀλίγους μῆνας μετὰ τὴν 10 δεκεμβρίου ἄφησα τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἄλλοι μὲ διεδέχθησαν. Ἀγνοῶ τί ἔπραξαν καὶ πῶς ἐθεώρησαν τὴν ὕπαρξιν τοῦ συμβουλίου τούτου. Ὅ,τι ἤδη ἀμφισβητῶ εἶναι τὸ νὰ θεωρήσωμεν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν καταλυμένον, καὶ τὸ ἀμφισβητῶ· διότι οὔτε πρᾶξις τοῦ λαοῦ ἄμεσος περὶ καταργήσεως αὐτοῦ ὑπάρχει, οὔτε ψήφισμα τῆς προσωρινῆς κυβερνήσεως, ἀναγνωρίζον τὴν κατάλυσιν τοῦ δημοτικοῦ τούτου συμβουλίου ἐνεφιλοχώρησε. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν, Κύριοι! ποῦ στηρίζονται νὰ σᾶς εἴπουν, ὅτι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον δὲν ὑπάρχει. Σᾶς λέγουν προσέτι ὅτι ἡ συγκρότησις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καὶ σήμερον ἀκόμη παριστᾷ κίνδυνον· ἐὰν παρίσταται ὁ ἐλάχιστος κίνδυνος ἕνεκα τῆς συγκροτήσεως αὐτοῦ, δὲν εἶναι ἁρμοδία ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφασίσῃ· ἔχετε ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἥτις ἔχει σήμερον πλήρη τὰ δικαιώματά της, καὶ ἂν τὸ ὑπουργεῖον νομίζῃ ὅτι ἡ ὕπαρξις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τῶν Ἀθηνῶν εἶναι πλέον ἀσυμβίβαστος μὲ τὴν παροῦσαν τάξιν τῶν πραγμάτων, ἔχει τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἐξασκήσῃ, νὰ διαλύσῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν. Τότε, ὅταν ἡ κυβέρνησις προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν αὐτοῦ ἔχει καθῆκον νὰ παρουσιάσῃ ἐνώπιον ἡμῶν σχέδιον περὶ τῆς ἐκλογῆς καὶ περὶ τῆς ἀναπληρώσεως τοῦ δημοτικοῦ τούτου συμβουλίου, ἐὰν θεωρῇ ὅτι τὰ ἐφιστῶντα νομοθετήματα δὲν δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσι σήμερον. Ἐνόσῳ ὅμως δὲν θέλει κάμει χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου, ἐνόσῳ ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν διαλύσῃ πραγματικῶς τὸ δημοτικὸν τοῦτο συμβούλιον, ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὀπισθοδρομήσῃ 8, 10 μῆνας καὶ νὰ ἀναλάβῃ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἄφησε πρὸ 3 μηνῶν, καὶ νὰ θεωρήσῃ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν διαλελυμμένον· διότι οὕτω πράττουσα θέλει ἐπέμβῃ εἰς τὰ καθήκοντα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ σᾶς ὑπέδειξαν, Κύριοι! ἄλλην ὁδόν. Εὕρομεν σήμερον ἄλλο σύστημα, τὸ σύστημα τῆς ἑρμηνείας. Δὲν πρόκειται νὰ νομοθετήσητε σήμερον, σᾶς λέγουν, ἀλλὰ νὰ ἑρμηνεύσητε ἁπλῶς· εὐκολώτατον πρᾶγμα! Ἐπρόκειτο, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐκάματε, νὰ λάβητε μίαν ἀπόφασιν περὶ τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα τοῦτο ὅτε εἴχατε ὅλην τὴν κυριαρχίαν. Δώσατε λοιπὸν σεῖς ἥττονα ἑρμηνείαν εἰς τὴν μὴ καταρτισθεῖσαν τότε ἀπόφασίν σας, καὶ οὕτως ἐξέρχεσθε εὐκόλως τῆς δυσκολίας. Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖα τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα· ἐὰν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον, καθὼς σᾶς εἶπον, δὲν ἠμπορῇ νὰ ὑπάρξῃ, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἂς τὸ διαλύσῃ, καὶ τότε ἂς ἔλθῃ νὰ κάμῃ νέας ἐκλογὰς κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον, ἢ ὅταν δὲν δύναται νὰ κάμῃ τοῦτο, ἂς φέρῃ ἓν ἄλλο σχέδιον νόμου. Ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν δὲ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐπεμβαίνω, μόλον ὅτι εἶμαι ἐναντίος καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν· εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποδεχθῶ ὅτι εἰς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ ἡ τυφλὴ τύχη· ὅταν, Κύριοι, πρὸ 4 ἐτῶν εἷς δημοσιογράφος χάριν παιδιᾶς μᾶλλον ἐπρότεινε νὰ μὴ γίνωνται ἐκλογαὶ, οὔτε βουλευτικαὶ οὔτε δημοτικαὶ, ἀλλ’ ὁ κλῆρος νὰ ἀποφασίσῃ, ποῖοι νὰ ᾖναι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ δήμου, ὅλος ὁ κόσμος, Κύριοι! ὑπεμειδίασεν εἰς τὴν παραδοξολογίαν ταύτην· δὲν ἤλπιζα δὲ, ὅτι μετὰ ἐπανάστασιν, ἥτις ἦλθε νὰ καθιερώσῃ τοὺς θεσμούς μας, ὅτι ἡ παραδοξολογία ἐκείνη τοῦ δημοσιογράφου τῶν Ἀθηνῶν ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ εἰς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σᾶς συσταίνεται νὰ ἐπιψηφίσητε. Ἐν παρόδῳ λοιπὸν ἐκφράζω τὴν γνώμην μου κατὰ τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν, ἂν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηνῶν καταλελυμένον ἢ μὴ, ἐπὶ τούτου δὲ ἐξέφρασα τὴν καθαρὰν γνώμην μου, ὅτι δὲν ἔχομεν τοιοῦτον δικαίωμα, καὶ ὅτι ἀπόκειται εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ ἀποφασίσῃ ἂν πρέπει νὰ διατηρήσῃ τὸ συμβούλιον τοῦτο ἢ νὰ τὸ διαλύσῃ· ἂν θὰ τὸ διαλύσῃ, ἀπόκειται εἰς αὐτὴν νὰ λάβῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα κρίνει ἀναγκαῖα καὶ κατάλληλα πρὸς ἀναπλήρωσιν, καὶ ἂν ταῦτα ᾖναι νομοθετικὰ, τότε ὀφείλει νὰ τὰ φέρῃ ἐνώπιον ἡμῶν.

§140ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐπελήφθημεν τῆς συζητήσεως τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἐπεκτείνεται καὶ ἐπὶ ἄλλων δήμων μάλιστα, διὰ κανονικοῦ τρόπου. Τὸ ζήτημα ἂν ὑπάρχῃ δημοτικὸν συμβούλιον ἐν Ἀθήναις ἢ ὄχι, ἂν πρέπῃ νὰ λάβωμεν μέτρα πρὸς ἐκλογὴν νέου κτλ., νομίζω ὅτι ταῦτα ἔπρεπε μᾶλλον νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ τοῦ ὑπουργείου. Τὸ ὑπουργεῖον ἔχει καθῆκον νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐκτελέσεως τῶν νόμων· ἂν δέ τις ἐξ ἡμῶν φρονῇ, ὅτι τὸ ὑπουργεῖον παραμελεῖ τὸ καθῆκόν του ὡς πρός τινα δῆμον, τότε δύναται νὰ κάμῃ ἐπερώτησιν, ὡς λ. χ. τί γίνεται περὶ τῆς ἐν Ἀθήναις δημοτικῆς ἀρχῆς; Ἐξωδίκως μανθάνομεν ὅτι δὲν συνέρχεται· διατί; ἢ ἐὰν θεωρῆται κατηργημένη ἡ ἀρχὴ αὕτη, διατὶ δὲν λαμβάνεται πρόνοια περὶ διοργανίσεως αὐτῆς, ἀφοῦ κατέπαυσεν ἤδη ὁ τῆς ἐπαναστάσεως σάλος; Νομίζω δὲ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ῥιφθῇ ἡ σημερινὴ πρότασις παρ’ ἑνὸς πληρεξουσίου, καί τοι ἔχοντος τυπικῶς τὸ δικαίωμα τοῦτο, καὶ νὰ ἐπιληφθῶμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἔπρεπε αὐτὸ τὸ ὑπουργεῖον νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον περὶ διοργανώσεως τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς Ἀθηνῶν, εἴτε ἀφ’ ἑαυτοῦ, εἴτε συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως ἑνὸς πληρεξουσίου. Ἤκουσα νὰ λεχθῇ τι, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν συμφωνῶ διόλου, ἐλέχθη ὅτι πρέπει νὰ προσκληθῇ τὸ ὑπουργεῖον νὰ ἀναφέρῃ ἐὰν κατηργήθη ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ Ἀθηνῶν ἢ ὄχι. Ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ μόνης τῆς ἀπαντήσεως τοῦ ὑπουργείου· ἐκτὸς ἂν πιστεύωμεν, ὅτι ἡ κατάργησις δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἄλλως, παρὰ μόνον διὰ ἐγγράφου τινὸς πράξεως· ἀλλὰ καὶ τότε ἀκόμη εἶναι περιττὴ ἡ ἀπάντησις τοῦ ὑπουργείου, διότι ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι δὲν ἐπῆλθε θέσπισμα, καταργοῦν τὸ δημοτικὸν συμβούλιον τῶν Ἀθηνῶν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι, ἂν εἰς ἐποχὴν ἐπαναστατικὴν ἠδύναντο νὰ καταλυθῶσι δημοτικαὶ ἀρχαὶ καὶ ἄνευ ἐγγράφου ψηφίσματος. Ἐρωτῶ ποῖος ἄλλος νόμος ὑπάρχει ἀνώτερος τῆς κυριάρχου ἐξουσίας, ἥτις ἀναφαίνεται κατὰ τὰς ἐπαναστάσεις; Ὅταν ὁ λαὸς ὁ Ἑλληνικὸς ἦρε τὰ ὅπλα καὶ ἔπραξε πολὺ μεγαλήτερα ἔργα, χωρὶς νὰ προηγηθῇ εἰς τοῦτο κανὲν ψήφισμα ἢ θέσπισμα, ἀμφιβάλλετε ὅτι ἠδύνατο, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ψηφίσματος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ καταργήσῃ ὅλας τὰς ὑποδεεστέρας ἀρχάς; Περὶ τούτου ἐγὼ πιστεύω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, διότι ἡ ἐπαναστατικὴ ἐξουσία ἐν τῇ κυριαρχίᾳ αὐτῆς, καταργεῖ καὶ τροποποιεῖ, καὶ τὰ διατάγματα καὶ τοὺς νόμους, οἵτινες ἴσχυον περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκδηλώσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Λοιπὸν κατάργησις δημοτικῶν τινων συμβουλίων ὑπάρχει, καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος δὲν συνέρχονται, τὴν δὲ μὴ συγκάλεσίν των ἐνέκριναν καὶ τὰ διάφορα ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα συνεστήθησαν ἀπὸ τὴν 10 8βρίου καὶ ἐντεῦθεν. Ὁ προλαλήσας ἔντιμος πληρεξούσιος Καλαβρύτων ὡμολόγησεν, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν ὡς βέβαιον γεγονὸς τὴν μὴ συγκάλεσιν δημοτικῶν τινων συμβουλίων, ἀλλὰ ἐπρόσθεσεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τότε μόνον τῶν δημάρχων τὴν κατάλυσιν διὰ θεσπίσματος διέταξεν, οὐχὶ δὲ καὶ τῶν δημοτικῶν συμβουλίων. Ἀλλ’ ἆρά γε ἡ κατάργησις τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, ἥτις εἶχε γείνει ὑπὸ τοῦ λαοῦ, εἶχε χρείαν τῆς πρὸς τοῦτο ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως; Ἐννοῶ ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἦτον ἀπολύτως ἀναγκαία ἡ σύμπραξις τῶν δημοτικῶν συμβουλίων εἰς τὴν διὰ τῶν δημάρχων διοίκησιν ἑκάστου τόπου, δημάρχους δὲ διώρισεν ἐδικούς της ἡ Κυβέρνησις, αὕτη ὀρθῶς ἐσκέφθη ὅτι οὐδὲν ἐπέσπευδε νὰ ἐπισφραγίσῃ καὶ διὰ θεσπίσματος τὴν κατάργησιν τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, ἐνῷ ἡ μὴ τυπικὴ κατάργησίς των παρεῖχε τὴν εὐκολίαν νὰ ἀναλάβωσι τὰ ἔργα των ἐκεῖνα τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα ἤθελαν μετέπειτα γίνει ἀνεκτὰ εἰς τὰ ὄμματα τοῦ λαοῦ. Κύριοι, θέτοντες εἰς ἀμφιβολίαν, ἂν τὰ δημοτικὰ συμβούλια τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἄλλων μερῶν λογίζωνται κατηργημένα, δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν καὶ τὰς συνεπείας τὰς δεινὰς, αἱ ὁποῖαι θέλουν ἐπέλθει κατόπιν, ἐὰν ἀποφασίσωμεν ἡμεῖς ἤδη μετὰ τοσούτους μῆνας, ὅτι δὲν ὑπῆρξε νόμιμος κατάργησις· τότε πᾶσα ἡ μονομερῶς γενομένη ὑπὸ τῶν δημάρχων διαχείρισις πρέπει νὰ λογισθῇ ἄκυρος. Σκεφθῆτε τὰς συνεπείας ταύτας, σκεφθῆτε μὲ πόσα δημόσια καὶ ἰδιωτικὰ συμφέροντα συνέχεται ἡ γενομένη ἄχρι τοῦδε τοιαύτη διαχείρισις. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐκφράσωμεν σπουδαίαν ἀμφιβολίαν, ἂν ὑπάρχῃ κατηργημένον τὸ δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηνῶν, καθὼς καί τινων ἄλλων μερῶν.

§141ΠΑΝΟΥΣΗΣ. Ὁ πρόεδρος τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου πάντοτε προσεκαλεῖτο.

§142ΔΙΟΜΗΔΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ὅταν λαλῶμεν καὶ σκεπτώμεθα ὡς Συνέλευσις, παραξενεύομαι πῶς νὰ καταφεύγωμεν εἰς τοιαῦτα ἐπιχειρήματα· ἀλλ’ ἰδίως τοῦτο εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν σχολαστικῶν ἕξεων τῆς τριακονταετοῦς βασιλείας, καθ’ ἣν πολλάκις τὸ ὀρθὸν καὶ χρήσιμον ἐθυσιάζετο διὰ τῶν τύπων. Τί σημαίνει ἂν ὁ Κ. Νομάρχης ἐν τῇ ἀμηχανίᾳ του, ἐν τῇ ἐλλείψει ῥητῶν ὁδηγιῶν παρὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν ἐσωτερικῶν, προσεκάλει τυπικῶς τὸν πρόεδρον τοῦ δημοτικοῦ Συμβουλίου εἰς ἐργασίαν τινὰ, ὅπως καλύψῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὴν προσωπικήν του εὐθύνην; ὡς νομοθέται σκεπτόμενοι, πρέπει νὰ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι αἱ πράξεις μας ἔχουν συνεπείας, καὶ ἔτι μᾶλλον προκειμένου περὶ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς Ἀθηνῶν, τῆς ὁποίας ἡ διαχείρισις εἶναι μεγάλη, καὶ συνέχεται μὲ τὴν ἀνάγκην τῆς εὐταξίας τῆς πρωτευούσης εἰς ἐποχὰς λίαν κρισίμους τῆς πατρίδος. Ὅθεν τὰ τοιαῦτα δὲν εἶναι ἐπιχειρήματα σπουδαῖα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι εἰς τὰ ὄμματα τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἅπερ ἐσχηματίσθησαν ἀπὸ τῆς 10 8βρίου καὶ ἐντεῦθεν, καί τοι διαφόρων χρωμάτων, δὲν ὑπῆρχε δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηνῶν ἐν ἐνεργείᾳ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅπως εἶπεν ὁ προαγορεύσας, ὅτι πρέπει τώρα νὰ καταργηθῇ τὸ δημοτικὸν συμβούλιον διὰ τύπου· δὲν ἔχει ἀνάγκην τύπου πρᾶξις, λαβοῦσα χώραν εἰς ἄλλην ἐποχὴν, δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Συνέλευσις διὰ νόμου νὰ εἴπῃ, ὅτι καταργεῖ τὸ συμβούλιον, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴπῃ τί πρέπει νὰ γείνῃ εἰς τὸ μέλλον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἔπρεπε μᾶλλον ὁ Κ. ὑπουργὸς νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν, ἐκτὸς, ἐὰν θέλῃ νὰ διαιωνισθῇ αὕτη ἡ κατάστασις. Πρέπει νὰ λάβωμεν ἓν μέτρον ἀνάλογον τῶν περιστάσεων, δὲν εἶναι ἔγκλημα καθοσιώσεως, ἐὰν δὲν γείνῃ ἡ συμπλήρωσις τοῦ συμβουλίου τούτου κατὰ τοὺς τύπους ἑνὸς προλαβόντος νόμου.

§143ΑΘ. ΠΕΤΣΑΛΗΣ (ὑπουργ. τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Κύριοι! μετὰ τὴν πρόκλησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξηγηθῇ, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως λαμβάνω τὸν λόγον, δεχόμενος τὴν πρόκλησιν. Φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἔχῃ πάντοτε μίαν γνώμην ἐπὶ ἑκάστου ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον συζητεῖται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως· Κυβέρνησις εὑρισκομένη εἰς τὸ κέντρον τῶν πραγμάτων, εἰς τὸ κέντρον τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, καὶ διευθύνουσα αὐτὰ, ἐννοεῖται, ὅτι σκέπτεται περὶ αὐτῶν, καὶ ὅτι ὀφείλει νὰ ἔχῃ μίαν γνώμην. Τὸ ζήτημα τιθέμενον μεμονωμένον, ὅπως ἐτέθη ὑπὸ τῶν προλαλησάντων, ἐὰν ἡ διάλυσις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ἀθηνῶν ᾖναι δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως ἢ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐτέθη ὀρθῶς. Βεβαίως μεμονωμένον τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ λύσῃ, εἶναι ἔργον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἀλλ’ ὅταν ἡ διάλυσις τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου ἔρχεται κατὰ συνέπειαν ἑνὸς νόμου, ὅταν ἕνας νόμος προσωρινὸς, διαβατικὸς, τὸν ὁποῖον οἱ Γάλλοι ὀνομάζουν loi Transitoire, ὡς εἶναι ὁ προτεινόμενος, παρουσιάζεται ἐνώπιον νομοθετικοῦ σώματος ὑπὸ προσώπου ἁρμοδίου, ἔχοντος δικαίωμα πρὸς τοῦτο, τότε βεβαίως δὲν εἰμπορεῖ νὰ φέρῃ ἁπλῶς τὸν νόμον αὐτὸν χωρὶς νὰ τὸν ἐφαρμόσῃ εἰς τὰ πράγματα, καὶ ἐντός αὐτῶν ὑπάρχει καὶ διάλυσις τῶν ὑφισταμένων δημοτικῶν, τῶν ὁποίων αἰτεῖται ἡ ἀντικατάστασις. Δὲν ἐκκλίνει λοιπὸν τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Συνελεύσεως ἡ πρότασις περὶ διαλύσεως τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου· ἐξαρτᾶται ὅμως ἀπὸ τὴν παραδοχὴν τοῦ ὅλου νομοσχεδίου. Ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον ζήτημα, ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει δημοτικὸν συμβούλιον Ἀθηνῶν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι περιττὸν, ἢ ὅπως λέγουν οἱ Γάλλοι κενὸν, διότι τοῦτο εἶναι ξένον, τὸ νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν ὑπάρχῃ τὸ συμβούλιον. Εἶναι ὁμολογούμενον καὶ ἀδιαφιλονείκητον, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς Ἀθηνῶν, ὅπως ὑπάρχῃ, ἔχει ἀνάγκην τῆς παρουσίας τῆς νομοθετικῆς ἀρχῆς· τοῦτο οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ διαφιλονεικήσῃ. Ὑπάρχει λοιπὸν ἀνάγκη μιᾶς ἐξαιρετικῆς νομοθετικῆς διατάξεως· πρέπει νὰ λάβωμεν τώρα ἀμέσως μέτρα περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς, διότι, ἐὰν παραλείψωμεν τοῦτο, ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν διόρθωσιν τῆς ἀρχῆς αὐτῆς εἰς τὸν χρόνον ἐκεῖνον, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ διορθωθῶσιν ὅλαι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ τοῦ κράτους, σᾶς λέγω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν, διότι θὰ τοῦ λείψουν ὅλα τὰ ὑλικὰ μέσα. Ὑπὸ τὸ κράτος λοιπὸν αὐτῆς τῆς ἀνάγκης, αὐτῆς τῆς ὠφελείας ἐγεννήθη ἡ ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου, καὶ πιστεύω, ὅτι κανεὶς δὲν δύναται σήμερον ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν χρησιμότητα, τὴν ἀνάγκην. Δὲν θέλω νὰ ἐκφράσω γνώμην ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν, διότι σήμερον συζητεῖται ἡ ἀρχὴ, καὶ διὰ τοῦτο διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω ὑπὲρ τὸ δέον, περιορίζομαι εἰς τοῦτο. Ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὴν ἀνάγκην ἑνὸς τοιούτου νόμου, δὲν ἔχει καμμίαν ἔνστασιν κατὰ τῆς διαλύσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν γείνῃ παραδεκτὸς ὁ νόμος, διότι τὸ θεωρεῖ ὡς συνέπειαν τοῦ νόμου, καὶ δὲν γίνεται καμμία προσβολὴ εἰς τὰ δικαιώματα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἀρκοῦμαι λοιπὸν ἕως ἐδῶ.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον ὁ Κ. Παντολέων.

§145ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, μίαν ἐρώτησιν θὰ κάμω, ἡ ἑρμηνεία τῆς ἀμνηστείας δὲν θὰ γείνῃ διὰ ψηφίσματος;

§147ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§148ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον. Διαλύεται ἡ Συνεδρίασις ὥρᾳ 5 καὶ 25,

Ὁ Πρόεδρος

Ι. Λ. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ.

Οἱ Γραμματεῖς Θ. Βενετσάνος. Γ. Τσέλιος. Α. Νικολαΐδης.